Aslına bakarsanız hiç kimse nereye, nasıl geldiğini gerçekte bilmiyor. Sonradan çok sevdiğiniz, Hayatımın anlamını değiştirdi dediğiniz biriyle belki onun, belki sizin, belki ikinizin birden Olmaz olaydı dediğiniz bir olay sayesinde tanışmış, karşılaşmış olabiliyorsunuz. Bana göre, mutlak anlamda irade diye bir şey yok. Kainat sistematiğinin çökmemesini başka türlü açıklayamıyorum. O halde, yazmaya yönelmiş olmamı da kendi irademe, hür seçimime bağlamamalıyım. Gerçek anlamda neyi, kimi hür olarak seçmiş olabilirim ki? Hangi vakitte hangi ruh hali içerisinde olacağını kim bilebiliyor? Ne zaman evet, ne zaman hayır diyeceğimizin şartnamesi nerede kayıtlı? Herhalde bizde değil. Fantastik edebiyat... Korku edebiyatı... Bu kapı bana nasıl açıldı? Bilmiyorum. Bir gece, alt katta oturan komşumuzun Yeter artık! deyip tavana süpürge sapıyla vurmasına sebep olmuştum. Gürültüden başı şişmiş adamın elinde süpürge sapına dönüşen bu sebep, Uzunharmanlarda Bir Davetsiz Misafir bitinceye ve sonrasında da ben anam babam usulü daktiloyu gözden çıkartıp bir bilgisayar alıncaya kadar sürdü. Bu yüzden Uzunharmanlarda Bir Davetsiz Misafir'i dikkatle okuyanlar, süpürge sapı ritmini duyabilirler. Daktilonun üstünde tepinmeye başladığım o meşum gece, edebiyat yapmak, edebiyatçı olmak gibi bir niyetim yoktu. İletişim'in o devirdeki editörü Can Kozanoğlu, buna edebiyat dedi ve yazdığım o şeyin türünü de fantastik kurgu olarak belirledi. Önceleri hoşlaşmamıştım o laftan, sonra sonra çok içim ısındı. Kişinin evde yalnız başınayken yaptıklarıyla toplum içinde yaptıkları da birbirine zıt addedilir ama bunlar, o kişinin Nasılsa evde pijamayla gezip kaşınabiliyorum; sokakta da yapayım, dürüst olayım, demesini makul kılmaz... Sporu sevmem; sporun beni sevmesi, bir tarafımı ve bir zamanımı ona ayırmama neden oluyor. Bu karşılıklı bir ilişki. Yazmak ise tamamen farklı. Onun beni sevip sevmediğini bile bilmiyorum. Tek bildiğim, ben onu seviyorum. Vaktimin, aklımın ve gücümün çoğu yazmaya ayrılmış vaziyette. Yazamadığım zaman bile yazıyormuş gibi yapıp bilgisayar başında oturmazsam huzur bulamıyorum. Spor ise agresif. İçinde kazanma tutkusu var. Kazanmak uğruna birilerinin kaybını dileme, hatta o kaybı planlama cingözlüğü var sporda. Üstü bizim takım yorganıyla örtülmüş tutkulu, acımasız, yağması, çapulu, talanı, orgazmı ve tecavüzü bol bir savaş bu. Benim fıtratıma da oldukça aykırı. Yazarlık yaparak bizim ülkemizde geçiminizi temin etmeniz çok zordur. Belki iki satır yazmakla kendini bilirkişi, uzman, evrensel tarihçi, her şeyin hükmüne ram edebilen bir ulvi şahsiyet sayabilenlerden olsaydım ikinci bir işe ihtiyaç duymazdım. Olamadım ve ek işe yazıldım; spor adamlığına... Bundan şikayetçi olduğum sanılmasın. Sporcuların hayat hikayeleri ilginç ve çok özel. Üstelik her bir hikaye benim en fantastik hikayemden daha fantastik. Yani malzeme bol. Öncelikle seçme tespitinizi değerlendireyim: Biraz havalı olacak ama, türü ben seçmedim, o beni seçti. Ben sadece kendi okuyacağım romanı yazmak istiyordum, böyle bir tür çıktı. Türk edebiyatında kim kimi dışlıyor, kim kimi aşağılıyor, bilmiyorum, takip de etmiyorum. Hiçbir edebiyat dergisini okumuyor, kim kimi nasıl nitelemiş umursamıyor, medyada kimin yıldızı parlamış, sallamıyorum. Benim bir tek kuralım var: Beğenmedimse o romanı okumam. Yazan ister Türk olsun, ister Fransız. Mina Urgan'ın sözüymüş; bir mektupkardeşimden öğrendim: Beğenmediğin yemeği yememelisin. Hayır, korkusuz bir millet değiliz maalesef. Okumaktan acayip korkuyoruz. Yazmaktan ödümüz patlıyor. Beğenilmemek ve eleştirilmek korkusu canımızı alıyor. Böyle olunca kendi beğendiğimizi değil, çoğunluğun beğendiğini söylediği kitapları alıp okuyor ya da okuyormuş gibi yapıyoruz. Çünkü onlar gibi olamamaktan, daha doğrusu birey olabilmekten de korkuyoruz. Cinselliğin, işin içine tecavüz girmediği sürece korkulacak bir tarafı yoktur ama korkunun içinde bol miktarda cinsellik bulunur. Dinin de korkulacak bir tarafı yoktur, fakat korku kavramının içinde bol miktarda din bulunur. İşte tıpkı bunun gibi. Önce korku imparatorluğunu kurar, sonra kurallarınızı dayatırsınız. Korku edebiyatının ölümle hesaplaşmak gibi bir nihai hedefi olduğunu bilmiyordum. Bir gün ben de sizinle hesaplaşıp bu tespitinizin ne anlama geldiğini sormalıyım. Kitaplarınızda özellikle zaman kavramıyla oynayarak okurda kafa karışıklığı yaratıyorsunuz. Hatta Geber Anne!..'nin son sayfalarında mekanla birlikte zaman o kadar eğilip bükülüyor ki, okuyucu olay kurgusundan atılıp bir kaosun ortasına itilmiş gibi hissediyor kendini. Bunlardan yola çıkarak sorarsam, zaman ve zamansızlığı boşluk olarak tanımlayabilir miyiz? Bu kavramlar edebiyatın ne kadar önemli bir unsurudur. Zaman, başlı başına hayatın kurucu unsurudur ama bütün hakiki kurucu unsurlar gibi o da gerçekte görülemez, kavranamaz, anlaşılamaz ve bilinemez. İnanılmazlığı da bu gizeminden kaynaklanır. Öte yandan, onu inanılır kılan yegane şey de zaten inanılmaz oluşudur. Bu son derece hoş paradoks, Kainatın Yüce Tasarımcısı'nın belki de en çarpıcı hediyesidir; ki ademoğluna görünmezi ve inanılmazı Bir zamana kadar oynasınlar-oyalansınlar diye hediye eden o Tasarımcı da işte bu yüzden inanılmazdır ve O'nu inanılmaz kılan gizem, başlı başına inanılır oluşunun kanıtıdır. Edebiyata gelince... Yazar, isterse zaman kavramıyla ifrazatını kurcalayan bir Alzheimer hastası gibi oynasın, isterse kendince hiç dokunmadığını düşünsün o kavrama. Zaman onun içinde, satırlarının, cümlelerinin, harflerinin arasında hep var olacaktır, çünkü kendisi de bizatihi zamanın içindedir. Hayatın kurucu unsuru olan bir kavramın edebiyat dışında kalması mümkün değildir. Gündelik hayat, eğer onun lezzetinden nemalanmayı bilmiyorsanız zaten dehşet verici anlar silsilesinden ibarettir. Geleneksel Kömüş Günü Şenliklerinde lezzetle dehşet, mizahla eziyet, sevgiyle nefret, toklukla zafiyet iç içe ama onun okur kitlesinde de durum böyle. Okurken gülmekten fenalaşanlar da var, derhal ve çok şiddetli bir diyete başlayanlar veya yapmakta oldukları diyete son verenler de var. İnanmayacaksınız, bana elektronik mektup atıp Sensin kömüş! diyenler bile var. Her ne kadar beni görenler suratsızın teki olduğumu düşünse de ben hayata hep gülerek bakarım. Bu duruşumu son derece kötümser, iç karartıcı denecek kadar karamsar, objektivizm adına günlük güneşlik bir anı bile rutubetli, cıvık tezekli bir kara zindana çevirmeyi başarabilen, fazla mükemmeliyetçi oldukları için yaptıkları iyi şeylerin dahi farkına varamayan dostlarım da değiştiremedi şimdiye kadar. Kimse değiştiremeyecek. Ben gülerim. Suratıma bakmayın; kalbim ve gözlerim hep sırıtır. Hal böyle olunca her nevi çuvallamanın, acı sonun bir yerlerinde, çoğunlukla da her yerlerinde gülünecek bir şeyler görürüm. Ben gülüp dururken ademoğlunun kendine jilet atması, acı çekmesi tuhafıma gittiği için de suratım asık olur. Yazar neyse yazısı da o olacaktır, diyenler var. Belki doğrudur. Ben istediğim kadar bu fikre katılmadığımı söyleyeyim, yazdıklarımda benden bir şeyler, belki çok şey olacaktır. Misal; argoyu severim, dilim sık sık yakası bağrı açılmadık kelimelere kayar, ayıpçısözler söylemem gerektiğini düşünürsem hiç gözünün yaşına bakmam, söylerim. Demek ki Kaptanın Teknesi'nde söylemişim. Her şey zıddıyla ayandır. Zıddı olmayan şey, yok hükmünde olan şeydir. Gecenin karanlığı gün ışığının altını kalınca çizer. Ademoğlu, nedense elinde tuttuğu bıçağın bir keskin, bir de kör yüzü olduğunu, bugün gülse dün ağladığını, bugün ölse dün yaşadığını unutuyor. Oysa her şey zıddı sayesinde vardır. Üzüntü olmasaydı sevinç, düşmek olmasaydı kalkmak, kaybetmek olmasaydı kazanmak olmayacaktı. İlahi espride, kimi zaman sen kazanırken ben kaybedeceğim, kimi zaman ben kazanırken sen kaybedeceksin, kimi zaman da ben hem kazanıp hem kaybedeceğim. Bunda ağlaşacak, yaka bağır parçalayıp dövünecek bir şey yok. Bir yerde ne oluyorsa başka bir yerde de o olanın tam tersi olduğu için oluyor. Bunu görmek bu kadar zor mu? Romancı gözüm, hayata insan gözümün baktığından daha farklı bakmıyor; biri ne görürse öbürü de aynını görüyor. Aklına eseni yazan, ne zaman ve nasıl yazacağını dahi planlamayan biri olarak Şu konuda eşşek gibi bir roman yazayım, millet saç baş yolsun. İçinde birbirine zıt şu karakterleri şey edeyim, şurası giriş, şurası gelişme, şurası da sonuç olsun. Hah, tamam! Şimdi de oturup noktalı yerleri tamamlayayım demediğim, böyle bir plastik yetenek sergileyemediğim için zıtlıkları işlemişsem ancak Kendiliğinden olmuştur da ondan işlemişimdir, diyebiliyorum.


Ateş Canına Yapışsın, Sandık Odası, Zindankale, Geber Anne, Kaptanın Teknesi ve Uzunharmanlarda Bir Davetsiz Misafir gibi romanların yaratıcısı Sezgin Kaymaz 30 senelik bir spor adamı, hentbol milli takımının eski antrenörü. Türkiye Voleybol Federasyonu İcra Kurulu Koordinatörü olarak çalışmaya başlayınca hentbolu bırakmış. Gerçi dört ay önce voleybola da veda etmiş. Paralel yürüttüğü öteki işini, yani romancılığıysa aralıksız sürdürüyor. Kanıt mı? Kendini Allah'ın cennetinden sürdürmeyi başaran ademoğlu, yine de kıyamayıp ona cennet kadar güzel bir dünya hediye eden Allah'a bir kere daha sırtını dönmüş ve yeryüzünü peynir arayıp durduğu bir labirentler cehennemine çevirmiştir diye yazdığı harikulade yeni romanı Kün. Çünkü hiç kimse hayatın aydınlıkla karanlığın, iyiyle kötünün, korkunçla komiğin bir karışımı olduğunu bu kadar nefis anlatmıyor. Sezgin Kaymaz'ın ürkünç, komik ve benzersiz romanlarını düşününce aklıma ilkin paralel evrenler geliyor, kendilerine has sakinleri olan apayrı paralel evrenler. Zaman zaman birbirlerinin yolunu kesiyor, hatta ara sıra birbirlerinin içine giriyorlar. Son romanda da böyle. Birinde biz varız, yani siz, ben, her gün gördüğümüz o insanlar... Diğerinde konuşan köpekler, yürüyen ölüler, saldırgan spermler ve bilumum başka acayip mahluk var... Bu dünyalardan bir tanesi bütün sahiciliğiyle burası, peki ya öteki neresi? Siz o öteki dünyaları nereden tanıyor, biliyorsunuz da bu kadar iyi yazıyorsunuz? diye soruyorum Sezgin Kaymaz'a. İkisi de burası diyor içimi rahatlatarak, Kimi zaman paralel, kimi zaman komşu, kimi zaman yatıya misafirler birbirlerine. Gideceğimiz yer aynı olduğu sürece, ölüler bizim kadar diri, biz onlar kadar ölüyüz. Ama ben röportaja ölüleri ve dirileri sorarak değil, sporu sorarak başladım... Çok farklı olmadıklarını göreceksiniz. Hentbol antrenörlüğü, karmaşık, gergin ve zordur. Tıpkı hentbol gibi. Severek yapıyorsanız sporcularınızı da sever, kaybettiğiniz zaman maçı kaybettiğinize olduğu kadar sevdiğiniz gencecik insanlar üzülüyor diye de üzülürsünüz. Ömrünüz seyahatlerde geçer. Bir dünya şey öğrenirsiniz 'öğretmek için' başında bulunduğunuz insanlardan. Trasnferler yapar, bu sefer kendiniz hakkında bir dünya şey öğrenirsiniz. Düne kadar 'durdurmak' için kafa patlattığınız sporcu bugün sizin takımınızdadır ve böylece kimseler onu 'durduramasın' diye kafa patlatmaya başlayıp aslında kendini durdurmaya çalışan biri olduğunuzu, devamında da kendini durdurmaya çalışanı durdurmaya çalışan biri olduğunuzu görürsünüz. Hentbol veya başka bir branş; öğrenme endeksi antrenörüne göre değişir. Ama ille de öğrettiğinizden daha fazlasını öğrenirsiniz. Bu da yazarına göre değişir. Artık Voleybol Federasyonunda da çalışmadığım için, dört aydan bu yana tam manasıyla yazar gibi yazar olduğumu söyleyebilirim. Yani, olmak istediğim gibi. Tüm zamanım, her anım yazmaya hasredilmiş vaziyette. Ancak bu açıklamadan gayet disiplinli, planlı programlı bir yazar olduğum sonucu çıkarılmasın; hiç değilim. Bundan dağınık çalıştığım anlamı çıkarılmasın; öyle de değilim. Bir roman kapıma dayanıp da 'Yaz!' dediğinde, dünya yansa o kendi akışını kesinceye kadar yazmaya devam ederim. Bu, günlerce yatak yorgan yüzü görmediğim zamanlara da kapı açar, günlerce tek satır yazmadan miskin miskin beklediğim zamanlara da... Yazacağım diye kendimi helak etmem; bağrıma jilet atmam, yırtınmam, çırpınmam. Geliyorsa, kendi haline bırakırım, akar gider, benden çıkar. Bir yazar olarak benim hayatım böyledir. Başkasını bilemem. Kesinkes programlı, kendine yazarlık mesaisi biçmiş, o mesai tamamlanıncaya kadar kalem kağıt başından kalkmayanlar olduğunu duyuyor, ama bu duyguyu anlayamıyorum. Yazasım yoksa oturamam o masaya ben. Tek harf çıkaramam ki. Antrenörlük yıllarımda, yani bundan altı sene öncesine kadar, o iki evren iç içe, birbirini besler vaziyetteydi. Çünkü günde üç saati antrenmana, üç saati de programlamaya ayırmam yetiyor, kalan zaman da benim oluyordu. Ancak Voleybol Federasyonunda çalıştığım sonraki altı buçuk sene içinde böyle bir imkanım hiç olmadı. Voleybolun evreni, romanın evrenine kapı açmama sertçe mani oldu. Çünkü müthiş çalışkan, olağanüstü dinamik ve tüm dünyaya inanılmaz gelen projeler adamının hizmetindeydim o dönemde. Değil roman yazmak, eve gidecek vaktim olmuyordu. Erol Ünal Karabıyık'ın divitine mürekkep taşımaktan başımı kaşımaya vakit bulamıyordum. Ve oldu. Başardı. Orada da bambaşka bir roman yazıldı ve Voleybol Federasyonu, o altı buçuk senede Türkiye'nin herhangi bir federasyonu olma boyutundan dünyanın en büyük Voleybol Federasyonu olma boyutuna ışınladı kendini. Yani evren değiştirdi. Öyle ki tartışılamaz, ama okullarda ders diye okutulur da yüz sene güncelliğinden bir şey kaybetmez. Bu yüzden o yılları kayıp değil, kazanç sayıyorum. O evren, bu evreni beslemiştir. Kesin. Hentbolle teknik adam seviyesinde uğraştığım otuz sene boyunca, Uzak Doğu ve Antarktika hariç, Kuzey Kutup Dairesi dahil, dünyanın her yerine gittim; her türlü takımla, her cins sporcuyla mücadele eden sporculara akıl hocalığı, eğitmenlik yaptım. Ve bu zaman zarfında ne zaman takımı, sporcuyu kurgulamaya, kodlamaya kalktımsa kaybettim, ne zaman kendi haline bıraktımsa kazandım. Antrenörlüğün bilgi ve ego dünyasında oyun başladıktan sonra sporcuyu kendi haline bırakmak yoktur pek. Hatta hemen hemen hiç yoktur. Ancak aklı selimle düşündüğünüz zaman şunu görürsünüz; siz kafanızdaki oyuna göre ne plan yaparsanız yapın, sahadaki oyun başka bir plana göre hareket etmeye zorlar sporcuyu. Ve eğer bu gerçeğe uyanamaz, sporcuyu 'maç başlayınca' hür bırakmazsanız, kısa zaman içinde sahadaki her problemin çözümünü sizden bekleyen nurtopu gibi bir gölgesinden korkanlar ordunuz olur. Cesaret ve yetenek sahneyi terk eder, boyun eğiş ve teslimiyet rol kapar. Artık kazansanız da kaybedersiniz. Tıpkı maç başlayınca her şeyi sporcuya bıraktığım gibi, roman yazarken de her şeyi karakterlere bırakıyorum. Kafalarına göre hareket ediyorlar. Hangi birinin hangi köşede kimle karşılaşacağını bilmiyor, hiçbirine hayat sufle etmiyorum. Yazmayı bu tekinsiz macerası yüzünden seviyorum zaten. Sonunu bildiğim hiçbir şeyi yazamıyorum. Bir taraftan romanı yazarken bir taraftan da meraktan ölerek okurum, çünkü bir alt satırda ne olacağını vallahi de billahi de bilmem. Hal bu olunca neyin ne zaman tamama ereceği, kitabın ne zaman biteceği beni hiç alakadar etmez. Bittiği zaman bir kenara bir şey daha istiflemiş gibi hissetmem kendimi. Kazanmış gibi de hissetmem. Derin bir hüzne kapılırım yalnız. Daha şunun şurasında tanışalı olsa olsa üç vakit olmuş bir dolu varlıkla ayrılmaktadır çünkü yolum. Onları bir daha göremeyeceğimi bilmek beni üzer. Bayağı bir hasret çekerim. Güldüreyim, trajik şeyleri ambalajlayayım diye bir kaygım veya tasam hiç yok. Ama iflah olmaz bir empatım ben; bu yüzden de yazarken ister istemez o dünyadaki herkesi anlamaya, hayata onların gözüyle bakmaya çalışıyor olmalıyım. Öyle olunca da böyle oluyor demek ki. 'Uzunharmanlarda Bir Davetsiz Misafir'i yazıp kapattım, sonra da kapak sayfasına bir müstear uydurup koydum. Ama düzelteyim; kitabı yayınevine ben değil, çok sevdiğim bir aile dostumuz gönderdi ama bundan benim haberim olmadı. O dost İstanbul'a taşınınca adresi değişti ve işler karıştı. Gerisi doğru, İletişim beni arıyor ama bulamıyormuş. Derken adeta fantastik bir şeyler olmuş. Bir gazete dostumuzla röportaj yapmış. İletişim'in editörü Tanıl Bora iki yıl sonra röportajı okuyunca, onu bulup benim telefonumu almış. Bozulup küsme meselesine gelince; kitabın yayınevine gittiğini bilmiyordum ki küseyim... Bilsem küser miydim, orası meçhul. 'Kaptanın Teknesi'yle 'Geber Anne'yi de yazıp çekmeceye koymuştum zaten. İletişim beni bulmamış olsaydı büyük ihtimalle o romanlar ve sonradan yazılanlar gene yazılacak ama çekmeceden hiç çıkmayacaktı. Hiçbir romanımın adını düşünmedim ben. Hepsi kendi göbeğini kendi kesti, kendi ismini kendi okudu kendi kulağına. Kimi ilk sayfada yaptı bu işi, kimi Kün'de olduğu gibi son sayfada. Ne düşünerek bu adı yazdığımı aslında bilmiyorum. O da bir ilhamla gelip kondu kapağa. Ama sonrası tıpkı Kün kadar fantastik oldu. Bilgisayarı kapattıktan sonra oturduğum yerde dalıp bir rüya gördüm. Çok sevdiğim bir arkadaşım rüyamda, 'çok uzaklardan gelen' bir zarfın içindeki mektuba bakarak romanın ismini söylüyordu. Uyanır uyanmaz ona bir e-posta attım: Roman bitti. İsmini senin koymanı arzu ediyorum. İstediğin kadar uzun veya kısa olabilir. Saat beşe geliyordu. 10 dakika sonra aradı, uyumuyormuş. Baktın mı gönderdiğim isimlere? diye sordu. Bakmamıştım; uyanık olduğunu nereden bileyim? Yeniden açtım bilgisayarı, bana üç isim gönderdiğini, üçüncüsünün 'Kün' olduğunu gördüm. Avustralya'ya yerleşmiş bir profesyonel fotoğrafçıdan, bir okurkardeşten e-posta almıştım. Kitaplarımı çok sevdiğini, her birinin ona adeta 'ilk aşk' gibi geldiğini ve eğer şu sıra bir kitap yazmayı düşünüyorsam kapak fotoğrafını çekmesi için izin vermemi istiyordu. Kün'ün kapak fotoğrafı da işte Sarp Soysal'ın hediyesi oldu. Kıyıda çer çöp, derinde inci der Mevlana. O, bu dünyanın derinlerdeki incisidir. Soluksuz kalmayı göze alamayan kişi, kıyıda faldırfoş oynayıp çer çöple idare eder; inci toplamak isteyen kişi ise soluksuz kalmayı göze almak zorundadır. Bizim popüler kültür kıyı sıra gezip ayaklarını ıslatadursun, dünya çoktan soyunup o denize daldı gitti. Internetteki bir arama motoruna 'Masnavi' yazın, görün.


Kaan Sezyum ne iş yapıyor diye sorusunun tek bir cevabı yok. Şu sıralar Penguen dergisinde yazan bir mizah yazarı elbette ama aynı zamanda başka birçok şey. Gazeteciliğe Duygu Asena'nın yanında başladı. Ardından internetin ilk bloggerlarından biri olarak tanındı. Markaların sosyal medya için hazırladıkları viral reklamların sevilen yüzü. Onu Kleopatra, Einstein gibi rollerde izlemiş olmanız kuvvetle muhtemel. Küçük Hesaplar dizisinde senarist ve oyuncuydu. Uzun zamandır Kök grubunun davulcusu. Danslı mekanların müdevimlerinin iyi bildiği DJ Sarıyılan da ondan başkası değil. Sezyum'la bütün bunları ama en çok da yasakları konuştuk... Neden derseniz, şu sıralar benim ruh halim en çok bu yasaklar meselesine takık. O da röportaj boyunca bana itiraz etmedi. Böylece en sevmediğimiz şey bu röportajda esas konumuz oldu. Bugüne kadar Levent Kırca mizahı diye bir şey vardı televizyonda, öteki tarz işlere pek yer olmazdı. Konvansiyonel mizahın artık televizyonda değişme emareleri gösterdiğini görüyoruz. Nihayet güzel şeyler de oluyor. İşler Güçler diye yeni bir dizi var mesela, hepimiz onu seyrediyoruz. Deli gibi gülmüyorum ama yeni ve farklı buluyorum. Satır aralarında bunlar vardı, evet. Mesela kredi kartı, adama sevgilisi olarak görünüyordu bir bölümde, Dokun bana, kullan beni, harca falan diyordu. Bu hem komik bir şeydi, hem de söylediği bir söz vardı. Önce geceyarısına aldılar, sonra da zaten bize yazdırmamaya başladılar. Bak, bu kış Viyana'ya gitmiştik. Yaşasın, birkaç gün bile olsa internette yasaklı sitelere bakabileceğim diye acayip sevinmiştim. Ama dolaşamadım. Yok, gireceğim adresleri unutmuşum, düşünsene. Sansür böyle fena ve tehlikeli bir şey işte, insanın zihnini boşaltıyor. Unutmamak lazım, bir şey yasaklanırsa, hemen ardından başka bir şey daha yasaklanır. Bizde zaten neyin yasak olduğu da belli değil. Transseksüellerin forumu vardı, kapatmışlar. Halbuki Adana'dan, başka illerden birbirlerine Büyük boy kadın ayakkabısı nerede bulabilirim? gibi sorular soruyorlardı. Ama eşcinselsen, git. Alevi'ysen, git. Kürt'sen, git. Saçın farklıysa, git. Dinlediğin müzik herkesin zevkine uygun değilse, git. Kadınsan... Eh, o zaman gitmesen de olur, nasılsa biz seni ezeriz. Böyle bir ülkemiz var. Problemlerimizi dövüşerek değil, birbirimizle konuşarak, anlaşarak çözeceğimiz unutuluyor. O yüzden sosyal medyayı önemsiyorum. Penguen'i çok seviyorum ama bir an önce politik yazılar yazmayacağım günler gelsin istiyorum. Ne bileyim, keşke Ulaştırma Bakanı'nın adını bilmesem. Uygar ülkelerde bakanlar işlerini yapar, insanlar da onların adlarını falan bilmez, ne yapmak istiyorlarsa öyle sürdürürler hayatlarını. Bilgisayarın başına geçince, her gün şahit olduğumuz şiddet, yaşadığımız problemler üşüşüyor kafama ve hep istediğim gibi sadece komik yazılar yazamıyorum. Kurşun yerden sekti diye açıklama yaptılar bir ölüm için geçenlerde. Nasıl olmuş, bir türlü gözümün önüne getiremedim. Bu Türkiye'nin yerleri de çok acayip, değerini bilmemiz lazım. Bizdeki bloglara baksana, ya etek bluz, ya da nail art fotoğrafları koyuyorlar. Geri kalanlar da yediklerini içtiklerini, gittikleri konserleri yazıyor. Bunlardan bir şey çıkmaz. Tabii bir tür politika internette yok değil. Mesela Atabase diye bir site var, oradaki görsellere bakınca Türkiye'de estetik duygusu denen şeyin ne kadar az gelişmiş olduğunu anlıyorsun. Sonra Spekteküler Şehir Heykelleri'nde her ilden heykel fotoğrafları görüyorsun. Meyveler, sebzeler, bal arıları, köfteler... Politika deyince fikir üretmeyi değil, taraf olmayı anladığımız için daha fazlası zor gibi Utanç Duyduğum Haberler diye bir blog açacaktım, içim kaldırmadığı için vazgeçtim. Bütün o şiddet, tevacüz haberlerine baktıkça sen de kötü bir insan oluyorsun, çünkü şiddete karşı toleransın yükseliyor, daha tahammüllü biri haline geliyorsun. Madde bağımlıları gibi... Artık neye şaşıracağız ki, hiçbir şey sıradışı değil. Bisiklete binmek ve davul çalmak. Bisiklet çok ilkel bir mekanizma ama bence en uygar ulaşım aracı. Gitarda Cem Ömeroğlu, basta Kerem Tüzün, bir de ben. İkisi de dünya çapında adamlar. Kurban'la, Nekropsi'yle acayip işler yapıyorlar. Parçalarımız thrash metalden Anadolu ezgilerine, progresif rock'tan dans beatlerine uzanıyor. Yakında albüm çıkarıyoruz. Onu kaydettikten sonra ölsem, rahat giderim gibi geliyor bana. Evet ya, skadan giriyorum, saykedelikten çıkıyorum. Ajda Pekkan'dan Apex Twin'e, Daft Punk'tan, Zeki Müren'e sevdiğim her şeyi çalıyorum. Daha hızlı çal dediklerinde bozuluyorum biraz. Çaldığım mekanlar normalde bana uygun yerler değil, fazla kalabalık. Cimri sayılırım, bir bardak biraya 20 lira veremem. İçkiye para vermemek için ara sıra DJ'lik yapıyorumdur belki.


Shakespeare Kitabı, şairin neredeyse esrarengiz bir biçimde ortaya çıkarak ilk metinleriyle Londra sahnelerini sarsmasıyla başlıyor. (Burada bir yeri var mı bilmiyorum ama gençliğinde ona shakescene/sahnesarsan diye bir mahlas bile takılmış. Kitapta, meslektaşları ve rakiplerinden, bir de tabii Shakespeare'in gerçek kimliğine dair rivayet ve dedikodulardan da bolca söz ediliyor. (Bu kısımlarda kendinizi, 16. yüzyılda geçen bir Görevimiz Tehlike parodisinin içinde hissedebilirsiniz.) Ardından evliliği, çoluk çocuk sahibi oluşu ve bir aile babası olmayı seçerek sahneleri terk edişine kadar geçen süre içindeki özel hayatı geliyor... İlk oyunlarını bugün için sefih sayılacak eğlence yerlerinde sahnelemesi, oyunlarındaki kadın rollerini dönemin yasaları gereği mecburen erkekler oynadığı için sürekli olarak kadın karakterlerinin erkek kılığına girmesini gerektirecek hikayeler yazması gibi enteresan detaylar da var. Özetle sırf benim kütüphaneme değil, sizinkine de yakışır... Bir eleştirmen, Shakespeare'in eserlerine aşık olmak için şahane fırsat diye yazmış, katılıyorum. Shakespeare'in büyük olduğunu söyleyenlere hiçbirimiz itiraz etmeyiz ama Onu büyük yapan şey nedir? diye sorulsa verecek bir cevabımız olmayabilir. O yüzden bu kitaptaki bilgiler yüzeysel bile olsa çok önemli. Neticede buluşları sayesinde sadece metinlerde değil oyunculukta, oyun müziklerinde ve özel efektlerde de devrim sayılacak işler başarmış bir sanatçıdan söz ediyoruz. Kesinlikle oyuncu dostu bir yazardı. Al Pacino'dan Michelle Pfeiffer'a, Kevin Spacey'den Tim Roth'a birçok oyuncu en iyi performansını onun eserlerinde sergiledi. Her türde ürün verebildi. İyi bilinen trajedi ve komedilerinin dışında tutkulu yahut romantik aşk hikayeleri, polisiyeleri hatta felsefi metinleri var. Hep başucumda duran sonelerini ise konuşmayalım bile. O kadar büyük bir söz ustasıydı ki seyircisini herhangi bir fikre ikna etmesi zor olmuyordu. Ayrıca sadece edebiyat ve felsefe alanlarında değil, tıptan kimyaya neredeyse bütün disiplinlerde engin bilgi sahibiydi. Söylememe gerek var mı biliyorum ama simyadan falan da anlıyordu. En önemli özelliklerinden biri de, günlük hayatın küçük ayrıntılarını işlerken bile cilt cilt felsefe kitabından daha fazla söz söylemesiydi. Edebiyat kuramı üzerine yazdıklarıyla tanıdığımız Terry Eagleton, Shakespeare adlı kitabında bu kez ölümsüz oyun yazarının eserlerini inceliyor. Marksizm'den psikanalize, feminizmden göstergebilime çok geniş bir kuramsal yelpazeye dayanan arka planıyla Terry Eagleton'ın Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi'nden çıkan Shakespeare incelemesi, hem tiyatrocular hem de edebiyat kuramlarıyla ilgilenenler için önemli bir başvuru kaynağı niteliğinde. Mina Urgan'ın Yapı Kredi Yayınları'ndan çıkan Shakespeare ve Hamlet kitabı Shakespeare'in yaşam öyküsünün yanı sıra soneleri ve bütün oyunları, özellikle de Hamlet üzerine ayrıntılı bir edebiyat eleştirisi içeriyor. Yazarın Bir Dinozorun Anıları ve Bir Dinozorun Gezileri adlı eserlerini okuduysanız Orhan Pamuk'a hak vereceksiniz. Zira Pamuk, Mina Urgan'ın sesi, çok iyi bildiği bir konuda çok iyi bildiği bir iki yakınıyla rahat rahat konuşan birinin sesidir diyor. Shakespeare'in yüzyıllar önce yazdığı oyunlar günümüzde de ilgi görmeye devam ediyor. Eğitimciliğinin yanı sıra ülkemizin önemli tiyatro insanlarından biri olan Prof. Dr. Özdemir Nutku, İş Kültür Yayınları'ndan çıkan Shakespeare Sözlüğü için bu büyük oyun yazarı ve şairin bütün oyunlarını ve şiirlerini taramış, 20.000'e yakın sözcüğün Türkçe karşılıklarını örneklerle vermiş. Nutku'nun Shakespeare Sözlüğü halen bu alandaki en kapsamlı sözlük.


William Shakespeare Hırçın Kız'dan Fırtına'ya, IV. Henry'den Macbeth'e, Venedik Taciri'nden Hamlet'e, Romeo ile Juliet'e kadar yazdığı oyunlarda kedilerden tam 44 kez bahsetmiş. Bu 44 kedi bahsinde, büyük oyun şair ve yazarının, insan ruhunu tanıdığı kadar kedi tabiatını, yani kedilerin alışkanlıklarını, anatomilerini, sevdikleri ve sevmedikleri şeyleri, ellerinden gelenleri ve gelmeyenleri çok iyi bildiği belli oluyor. Şimdi bile hasta yatağımda okutmayı başardı. Ama tabii ondan önce en büyük teşekkür size. Yine berbat bir haldeyim ve yine egoist okur yetişti imdadıma. O kadar güzel şeyler buluyorsunuz ki bu biraz da kendi ruhunuzun yansıması. Isıtıyor. Gülümsetiyor. Kuvvet veriyor.


Evleri, bahçeleri, çalışma odaları, yatak odaları, yetmedi çalışırken atıştırmayı sevdikleri yiyecekler; edebiyatçıların özel hayatlarına dair merakımız hiç geçmeyecek gibi. Bu konularda arka arkaya kitaplar çıkıyor. Ama bence en enteresanı bu elimdeki, yani Shakespeare'in Titremesi, Orwell'in Öksürüğü. Konu? Bildiniz: Büyük yazarların hastalıkları ve tedavi süreçleri. Jack London'ın ruhundaki fırtınalar, Jonathan Swift'in saplantılı temizlik düşkünlüğü, James Joyce'un geçirdiği sayısız göz ameliyatı, William Shakespeare'in antibiyotiğin henüz keşfedilmediği bir çağda frengiyle mücadelesi... Herman Melville, John Milton ve George Orwell gibi devlerle devam eden kah eğlenceli, kah üzücü anedotlar. Shakespeare illüstrasyonu, Ethem Onur Bilgiç'in hazırladığı afişten detay. Londra Köprüsü harikulade ve acayipti, şaşaalı binalarla çevrili heybetli bir yapı. İç rahatlığıyla konutların altındaki karanlık, klostrofobik tünele girdi. İçeride, ardı arkası kesilmeyen bir gürültü yükseliyordu: Kadim iskelelerin arasında yükselen sular karaya hücum ediyor; su çarkları gıcırdıyor; çıraklar dövüşüyor; arabacılar geçiş hakkı için tartışıyor; kör kemancı kemanını çalıyordu; kesilsinler diye Eastcheap'e, mezbahaya giden koyunlar yolda meliyordu. Köprünün siperinden çıktı ve diğer taraftaki acı veren güneş ışığına çıktı. Kaval kemikleri zonkladı ve kasları acıdı. Kendine rağmen, kafasını kaldırıp köprünün sonundaki vatan hainlerinin mızraklara geçirilmiş kafalarıyla süslenmiş muazzam taş geçide baktı. Sırıtkan kafataslarında hala küflenmiş et parçaları duruyordu; tarazlanmış, yoluk saçları güneş ve yağmurdan ağarmıştı. Southwark'ta, havlayan çoban köpeklerini ve Bear Garden'da kalabalığın uğultusunu işitti. Bir direğe zincirlenmiş, köpeklerle kışkırtılan ihtiyar ayı Sackerson'ın böğürüşünü, pençeleriyle saldırışını canlandırdı gözünde. Gözüne ilişen ara sokaklardan birinde oynayan yırtık pırtık giysili çocuklar içini eve dair endişelerle ve bir yalnızlık ve utanç sızısıyla doldurdu. Sıra sıra dizilmiş genelevlerin önünde çökük burunlu ve bacakları yara içinde leş gibi bir dilenci kadın gördü. Kerhanelerde yıllar süren sadık hizmetine karşılık, frengiden ölsün diye sokağa atılmıştı. Korku dolu bir ürpertiyle tüyleri diken diken oldu ve bakışlarını kaçırdı. Kafası zonkluyor; kendini sersem ve aptal gibi hissediyordu. Rezil durumdaki evlerden oluşan bir labirentin içinde dönüp duruyordu ki, gideceği yer karşısına çıkıverdi. Bir hizmetli onu aşağıya giden merdivenlere yöneltti. Ozan, leş gibi sülfür kokusu yayan sıcak bir mahzene doğru indi. Geniş bir fırın odayı yanıp sönen turuncu ışıklarla dolduruyordu. İnleyen adamların terli kafaları geniş tahta küvetlerden dışarıya çıkmıştı. Demir maşalar taşıyan soluk benizli ve sıska bir adam odanın içinde koşuşturuyor, bir kapağı açıp küvetleri sıcak tuğlalarla besliyordu. Tuğla yığınlarının üzerine sirke döktü ve terden parıldayan adamları inletip sarsan keskin bir buhar yükseldi. Doktor ansızın Will'in hemen yanında belirdi, onu irkiltti. Özenle kesilmiş keçi sakalıyla şık ve gösterişliydi. Rahatlatıcı bir şekilde gülümsüyor olsa da, ozan doktorun mesafeli durduğunu fark etmişti. Hekim, teskin edici, kibar bir sesle, tedaviyi açıkladı: Bağırsakları boşaltmak için kuru erik kompostosu; hazmı kolaylaştırmak için taze etler; hastalığı deriden arındırmak için zencefil ve terleme küveti. Doktor önemsiz yan etkilere karşı uyardı: Denetimsiz salya artışı, ağız kokusu, dişeti kanaması, ürperti ve titremeler. Yine de ümitsiz hastalıklar ümitsiz çareler gerektirirdi, elbet. Shakespeare bir avuç dolusu gümüş akçe uzattı. Hekim eldivenli eliyle bu paraları aldı, dikkatle inceledi ve yapmacık bir gülümsemeyle cebine koydu. Will'i muazzam ocaktaki tuğlalarla ilgilenen sıska, benzi atık adama yöneltti. Ozan yeniden dönüp baktığında, doktor gözden kaybolmuştu bile. Ozan soyundu ve teni pul pul lekelerle kaplı halde, utanç içinde dikildi. Endişeyle küvetin bir tarafından tırmandı ve yan tarafa çivilenmiş kalasın üzerine oturdu. Bu kalasın altında kalan küvetin tahta dibi çıkarılmış, geriye topraktan bir çukur bırakmıştı. Bu acayip, sıska adam sarsak hareketlerle küvetin üzerine ağır bir kapak kapattı, ancak şairin kafasına yetecek kadar geniş bir boşluk kalmıştı. Sonra küvetin alt tarafındaki kapağı itip açtı ve şairin ayaklarının altına sıcak, metal bir plaka yerleştirdi. Plakanın üzerine kırmızı bir toz attı. Toz, tıslayan dumanlarla pis kokulu çiçekler açarak yok oldu. Doktorun adamı bunu defalarca yineledi, ta ki Will öğürmeye başlayana kadar. İnce, metalik bir toz bedenini kapladı. Sıska adam oturağın altındaki çukura sıcak tuğlaları yığdı ve onları sirkeyle ıslattı. Asitli buhar dalgaları yukarıya doğru yükselirken, ozan titreyip terlemeye başladı. Bu hafta çok da hoş bir hafta olmayacaktı. Shakespeare hakkında öyle çok fazla şey bilmeyenler bile oyunlarını kimin yazdığı konusundaki tartışmadan haberdardır. Lafını sakınmayan uçuk bir azınlık geçmişi Shakespeare gibi olan bir adamın böylesi bir edebi dehaya sahip olmasından şüphe duymakta ve oyunlarının aslında her nedense isimsiz kalmayı yeğleyen bir aristokrat tarafından yazıldığını düşünmektedir. Bu düşünce züppece ve yersiz iki varsayıma dayanır: İlki, mükemmel yazabilmenin büyük ölçüde eğitimli olmayı gerektirdiği; ikincisiyse, yaratıcılığın varlık ve refaha bağlı olduğu varsayımıdır. Gerçeğin bunun tam aksi olduğu söylenebilir. Birçok müthiş yazar büyük ölçüde kendi kendini eğitmiştir veya üniversiteye gitmemiş ya da okulu yarıda bırakmıştır. Üstelik bir miktar gençlik acısı, fantezi ve hayal gücü üzerinde etkili bir uyarıcı görevi görerek yazara yardımcı olabilir. Müthiş yazarlarda sıkça rastlanan biyografik bir özellik de, maddi bir felaket, ebeveynlerden birinin ölümü ya da başka bir travmayla güvensiz hale gelen bir ergenliğin takip ettiği mutlu bir erken çocukluk dönemidir. William Shakespeare için de aynı durum geçerlidir. Shakespeare, Nisan 1564'te, Stratford adlı bir pazar kasabasında doğmuştur. Annesi Mary hakkında neredeyse hiçbir bilgi olmasa da, babası hakkında epeyce şey bilinmektedir. John Shakespeare, Falstaff'ın kıvrak zekası ve hovardalığı, Kent'in inatçılığı ve sadakati; Lear'in zayıf muhakeme gücünün bir birleşimidir. Eldiven ticaretinden meşru, tefecilik ve karaborsa yün ticaretinden yasadışı bir servet edinmiştir. Hemşerileri onu bugünkü belediye başkanına benzer bir makam olan muhafızlık görevine getirecek kadar çok sevmişlerdir. Fakat, John yasalarla ters düşüp parasının ve topraklarının büyük bir kısmını kaybedince, Shakespearelerin örümcek ağlarıyla örülmüş bu refahı William'ın ergenlik yıllarında dağılıverir. Elizabeth dönemi İngilteresi, çağdaş anayasal bir monarşiyle polis devleti olmak arasında gidip gelmektedir. Casuslar ve muhbirler, dini tutuculuk, ticari düzenlemeler ve tekellerden oluşan baskıcı bir sistem dayatmaktadırlar. John Shakespeare yalnızca şaibeli işlerinden ötürü değil, Protestan ayinlerine katılmayı sıklıkla ihmal edip ailesinin kapalı kapılar ardında aslında Katolik olduğunun ortaya çıkmasından ötürü de ağır para cezalarına çarptırılmıştır.


Demokrasi bütün görüşlerin açıkça ifade edilebildiği bir yönetim biçimi ya, dünya üzerinde de henüz bu tür bir sistemi eksiksiz bir biçimde oluşturup sürdürebilen bir ülke yok. En azından şimdilik. Bir ülke yok ama bir gezegen var, adına Blogosfer deniyor. Bizde kimsenin haberi olmasa da, blogosfer dünyanın şimdilik en büyük ve en kapsamlı medya gücü. Farkında olmayanları uyarıyorum: Mahremiyet, bireysellik, güvenlik hatta insanlık gibi kavramlara ilişkin algımızı toptan değiştirecek dikizleme kültürü hareketi çoktan başladı. Abarttığımı düşünüyorsanız size günlük hayatımızın parçası olmuş birkaç kelimeyi hatırlatmak istiyorum: Reality TV, YouTube, Myspace, Facebook, Twitter, bloglar, chat odaları, casus yazılımlar, internette dolanan ve milyonlarca kişinin gözdesi haline gelen amatör porno aktiviteleri, tep telefonlarıyla çekilmiş mahrem fotoğraflar... Birileri bizi dikizlerken, biz de birilerini dikizliyoruz sürekli. Dikizleme Çağı'nda bir zamanlar inandığımız, savunduğumuz tüm temel değerler sarsılabilir, sorgulanabilir, değiştirebilir hale geliyor. Hem de biz farkına bile varmadan.. Kitapları Ayrıntı Yayınları'ndan çıkan Kanadalı medya ve kültür eleştirmeni sosyolog Hal Niedzviecki bu yükselen yeni kültürün insanlığın hayatında neleri değiştireceğini merak ettiği için dijital dünyaya hızlı bir geçiş yaptı. Ve bir yıl boyunca internette yaşadıklarını önce kitap, daha sonra bir belgesel film haline getirdi. Anlayacağınız 2009'a kadar e-posta bile kullanmayan internet beceriksizi Niedzviecki kısa sürede tam bir internet canavarı oldu. Kendine bir blog açarak en derin sırlarını açıkladı, en azından herkesin öyle sanmasına yol açacak kadar çok şey anlattı. Bulabildiği her sosyal ağa katıldı, evde karısıyla yaptıklarını webcam aracılığıyla yayınladı, küçük kızının güvenliği için evdeki dadıyı, hırsızlardan korunmak için arka bahçesini gözetlemeye başladı. Babasının özel hayatını araştırsın diye bir özel detektiflik sitesiyle anlaştı, komşularını gözetledi hatta web'de yayın yapan bir reality televizyon şirketine başvurdu. Hatta internette tanıştığı amatör pornoyla meşgul birkaç çiftle içmeye bile gitti. Dijital medyanın sadece eğlence dünyasını değil günlük hayatımızı, cinselliğe bakışımızı ve politik tavrımızı da değiştirmeye aday sırlarını anlattığı The Peep Diaries adlı kitabı bu yüzden kısa sürede bir fenomene dönüştü. Oprah Winfrey bile geçen yazın kitabı olarak Peep Diaries'i seçti. Bu başarı çok geçmeden yapımcıların da ilgisini çekti ve Sally Blake ile Jeannette Loakman, kameramanlarını, ışıkçılarını ve ses teknisyenlerini alıp Niedzviecki'nin evine yerleşti. Yazarın renkli siber hayatını bu kez dünyayla bir film çerçevesinde paylaşacaklardı. Hal Niedzviecki bu kirli teklifi belki boş bir anına geldiğinden, belki başladığı işi tamamlamayı uygun gördüğünden kabul etmiş olmalı. Kanada'nın Oscar'ı sayılan Gemini Ödülü'yle mükafatlandırılan The Peep Diaries adlı belgesel sonuç olarak kendimizi ve çevremizdekileri gözetlemekten ne büyük haz aldığımızı ortaya koymayı başardı. Niedzviecki ise bu kadar yoğun gözetleme aktivitesinin karşılığında ne elde ettiğimiz sorusuna biraz daha büyük, biraz daha derin bir yalnızlık cevabını veriyor. Manasız ama bazıları bundan zevk alıyor. Birkaç sarsıntılı dönem geçirdik. Zaten dijital kültürün yoğun hissedildiği her evde bu tür fırtınalar yaşanıyor sanırım. Tanıştıklarımdan bazıları herhangi bir iletişim kırıntısı uğruna hayatlarını verebilecek tipler. Özellikle Kuzey Amerika'da insanlar gerçekten çok yalnız, üstelik yalnızlık bulaşıcı bir hastalık gibi hızla yayılıyor. Kitabımda sözünü ettiğim Malloreigh gibi çıplak fotoğraflarını internetten yayınlayarak ünlü olmayı isteyenler gerçekten çok ama çok yalnız insanlar. Takipçilerinden birinin onları kurtaracağını umuyorlar. Malloreigh her gün binlerce e-posta alıyor ama hiçbiri yalnızlığını, mutsuzluğunu dindiremiyor. İletişim arzusuyla şohret arzusunun böyle iç içe geçmesi üzücü, çünkü internette ne iletişim kalıcı, ne şöhret... Orada kimse ünlü değil aslında, ünlü olan sadece internetin kendisi. Bir de Facebook ve Twitter gibi markalar. Geri kalan herkes kağıt mendil gibi kullanılıp atılabilen birer ticari ürün. Reality show'larda yaşanan hiçbir duygu gerçek değil. Rol yapmadıklarını sanıyorlar ama aslında öğretilmiş davranış kalıplarına ve yapımcıların manipülasyonlarına uygun davranıyorlar. Fakat reality show'lara katılanlar ne kadar çok rol yaparsa, sonuç gerçeğe o kadar yakın oluyor ve insanoğlunun karanlık yüzü çok net bir biçimde görülebiliyor... Bu programları, özellikle internetten yayınlananları bir süredir kaçırmadan izliyorum. Ne kadar kötüyse, o kadar tatmin olmuş kapatıyorum televizyonu ya da bilgisayarı. Yanlış sebeple izliyor olabilir miyim? Hmmm, bu show'ları izlemenin doğru bir sebebi yok ki zaten.


Trevanian hem gerçek adını, hem de kimliğini yazdığı romanlara son derece zekice bir şekilde yerleştirmişti. Bir kitabın içinde okunan bir kitabın yazarı olan sinema hocası Rodney Whitaker adı, benim de ilk kez o zaman dikkatimi çekmişti. Bu kez Whitaker'ı araştırmaya başladım. İnternetin ilk yıllarıydı, bense henüz bir araştırma acemisiydim. Gene de bir şeyler buldum. Tahminimi Tempo dergisindeki köşemde yazdım da. Yıl 1994'tü. Ve 1990'ların sonunda Trevanian kendi kimliğini bizzat cümlealeme açıkladı. Bingo! Evet, haklıydım. Yazar, kır saçlı sinema tarihi hocası Rodney William Whitaker'dan başkası değildi. Hani bazı kitaplar vardır -bir türlü elinizden bırakamazsınız. Bırakırsanız, doludizgin, adrenalin yüklü ve haz dolu bir serüveni kaçıracakmış gibi hissedersiniz kendinizi. Her yere o kitabı taşırsınız, sizden ayrıyken serüven devam edip biter diye korktuğunuzdan... İşte Şibumi öyle bir kitaptır. Elinizden bir saniye bile bırakamazsınız. On beş yıl önce falandı, arkadaşım Gülenay Börekçi bahsetmişti Şibumi'den... Derhal gidip aldım ve okumaya başladım... 'Öğrenci hazır olduğunda öğretmen ortaya çıkar sözü'nü tam anlamıyla kanıtlarcasına kendime güven tazelemeye, inancımı bilemeye, kendimi ileriye atacak motivasyonumu sağlamaya ihtiyacım olduğu zamanda geldi kitap elime.... Ve ihtiyacım olan her şeyi verdi bana. Şibumi ve esas karakteri Nicolai Hel, bir 'kahraman'dur, birçok üstün özelliği vardır ama en güzel tarafı bütün bu üstün özelliklerini tamamen insan iradesi, çabası, inancı ve birikimiyle elde etmiş olmasıdır. Azmin zaferini anlatır Şibumi, işte tam da bu yüzden, unutulmazdır, başyapıttır. Trevanian'ın Şibumi'sindeki Nicolai Hel, birçok Hollywood filmindeki üstün nitelikli kahramanlara örnek olmuştur, bunu hiç istemediği halde. Çünkü Amerikalı yazarın Şibumi'si tam Amerikan karşıtı bir romandır, Amerikan kapitalizminden nefretinin kokusu burnunuza kadar gelir. Kitabı okurken elinizden bırakamazsınız demiştim, ama arada elinizden bırakır, yatağa uzanır ve derin derin soluk alarak hikayeyi bütün hücrelerinize yedirirsiniz. Nicolai Hel'in hayalini kurarsınız, onun gibi 'yakın algılama' tekniğine kavuşmayı umut edersiniz, birkaç dil öğrensem dersiniz, uzak doğu sanatlarına merak salarsınız, onun gibi biri olmayı ya da onun gibi bir adamın sevgilisi olmayı düşlersiniz. Her zaman tartışma konusudur ya, 'herkesin yeri doldurulabilir' geyiği, buna hiç inanmadım. Elbette hayat devam eder, birileri gider dünya sahnesinden başkaları gelir ancak özel eserlerin, insanların, yapıtların yeri her zaman farklı olacaktır. Onlar hep kendi özgün ve biricik varoluşlarını sürdürecektir. Bir tane Elvis olacaktır. Bir tane Maradona. Bence Şibumi de öyle bir kitap, biricik, yeri doldurulamaz ve yenisi yazılamaz. Benzerleri çıkabilir ama asla onun özgünlüğünü, soluk kesiciliğini, edebiyata ve insanların hayatına vurduğu damgayı silemez. Asıl adı Rodney William Whitaker olduğu sonradan öğrenilen, karısının isteği üzerine İngiliz tarihçi G. M. Trevelyan'dan apartarak kendisine Trevanian diyen yazarın gizemli, felsefi, insan üstü, kozmopolit roman kahramanı Nicholai Hel bütün gücünü bu karmaşık kültürel kökenlerinden alır biraz da. Zira, Şangay'da doğmuş yarı Rus yarı Alman bir adamdır, üstüne üstlük bir Japon generali tarafından büyütülmüştür. Üstat Oteka San tarafından Go oyununda eğitilmiştir. Baskça dahil yedi dil konuşur. Bir Japon bahçesi vardır. Gurmedir. Silahsız öldürme sanatı üstadıdır. Mağaracıdır, dövüşçüdür, profesyonel terörist avcısıdır, ezoterik seks yapar, 'yakın algılama' konusunda bir numaradır ve bir dönem Amerikan gizli servisi adına çalışsa da azılı bir Amerika düşmanıdır. Nicolai Hel annesinin erken ölümünden sonra bir Japon generali, general Kişikavasa tarafından büyütülür. Kişikavasa küçük Nicolai'yi satrançtan da zor bir oyun olan Go öğrenmesi için Oteka San'ın yanına götürür. Yedi yıl Go çalışan Hel Amerikalıların saldırısı sırasında hem Oteka San'ı hem de büyük aşkını kaybeder. Yedi dil bildiği için CIA'in bir şifreli mesajını çözerek orada işe başlar. Aradan geçen zamanda General Kişikavasa'nın savaş suçlusu olarak mahkemeye çıkarılacağını öğrenir ve onunla temas kurmayı başarır. General, işkence altındadır, onuru kırılmıştır, ölmek onun için kurtuluş olacaktır. Nicolai Hel zor şartlar altında generale ulaşır ve yalnızca iki parmağının arasına aldığı bir kurşun kalemi kullanarak generali öldürüp acılarına son verir. Tutuklanır, hapiste kendini daha da geliştirir, tam bir vecd ve içsel huzur yani Nirvana düzeyine gelebilmeyi öğrenir. Bundan sonraki olayları öğrenmek isteyenler kitabı okusunlar. Şimdiden temin ederim ki hiç pişman olmayacaklar. Kitabın en şahane bölümleri Nikolai Hel'in hocası Oteka San'la konuştuğu bölümler. Şibumi'yi bu kadar özel kılan da bu felsefi yoğunluğun, soluk soluğa okunan bir macera romanı içine yedirilmesi. İnsanın kendine inanma ve aşma ihtiyacı içinde olduğu bir dönemde okunursa müthiş motivasyon sağladığı hatta omuzları dikleştirdiği bir gerçek. Üstelik dili son derece akıcı ve provakatif. Tabiri caizse sıkı gaza getiriyor. İnsan Şibumi'yi elde etmez. Ancak onu keşfeder. Bunu yapabilecek pek az sayıda üstün nitelikli insan vardır. Dostum Otake-San gibi. Bu yazınız vesilesiyle Şibumi'yi tekrar okudum. Diğer sevdiğim kitabı Kasaba ile ne kadar farklı türdeler ama ikisi de anlattıkları hikayeleri ne kadar güzel anlatıyorlar. Yazar isimlerini bilmeseniz tamamen farklı türde yazan yazarlar tarafından yazıldıklarını düşünebilirsiniz. Mutlulukla ilgili son kısım kitabın kahramanlarından Le Cagot'nun sözleri. Bu isim aynı zamanda yazarın mahlaslarından birisiymiş. Hissedilen, ancak bu kadar lezzetli anlatılır. Bence Türkçe çevirisi fena değil ama İngilizce de alabilirsiniz.


Dr. Invention lakaplı Jesus Sotes son zamanlarda karşıma çıkan en yetenekli çizerlerlerden. Hele Relatos Salvajes filminden yola çıkarak yaptığı afişe aşık oldum. Canına tak ettiği için kurt postu giymiş bir kırmızı başlıklı kız var afişte. İllüstrasyon Jesus Sotes'in harikulade illüstrasyonlarının yer aldığı sitesi burada. Çoğu kişinin 'şiddet' kavramı üzerinde hemfikir bile olmadığı bir toplumda, böylesine derin ve kapsamlı bir konuda yapılacak tespit, eleştiri ya da önerilerin konuya ancak değinmiş olmak gerçeğini taşıyacağını bilmek suretiyle, naçizane birkaç kelam etmek istiyorum. İstatistiklerin, sadece birer sayıya dönüşmüş kadınlar üzerine söylediklerini anlamaya çalışmak; o sayıların altında ne çok mağdur ne çok kan ne çok gözyaşı ve gerekse de ne çok acı bulunduğunu da görmekle eşdeğer aslında. Bir kan gölünün ortasında durup eli kolu bağlı biçimde olanlara bakmakla da... Kadına yönelik şiddetin, sadece kadınları ilgilendiren bir sorun olduğunu düşünmek ise tamamen safdillik. Kadına yönelmiş her türlü şiddetin alt metninde, gasp edilmiş tüm insani hakların ataerkil düzenin çıkarlarına uygun olarak yeniden kategorileştirilerek üretilmesi ve cinsiyet eşitsizliğinin pekiştirilmesi yatar. Bu eksende, birer toplumsal-kültürel kategori olan erkeklik ve kadınlığın, biyolojik indirgemecilikle değişmez kategoriler olarak yeniden üretilip cinsiyet eşitsizliğinin pekiştirildiğini söylemek pekala mümkün. Biyolojik indirgemecilikle, erkek egemen toplum yapısının tüm ezici olanaklarını kullanarak kendisine haklar yaratmış muktedir eril dil, varolan eşitsizliğe direnen kadını ya da üretim dışına itilerek tamamen edilgenleştirilmiş her yaş ve sınıftan kadını, birer metaya dönüştürerek, birey olma haklarının tümünü, inatla gasp etmeyi sürdürmekte. Aynı sistem içinde, farklı iktidar biçimlerince her an yeniden üretilen şiddet, sadece eğitimsiz kalmış ve üretimin dışına itilip ekonomik özgürlüğü engellenmiş kadını tehdit etmiyor üstelik. Her yaş ve sınıftan kadını, aynı ölçüde tahakküm altında tutuyor: Gecekonduda yaşayan bir kadının, bir gazeteci kadının ya da profesör bir kadının aynı şiddete maruz kalması çok rahat bir biçimde gerçekleşebiliyor. Hal böyleyken, bu muktedir eril dile karşı, eşitlenmesi gereken bir güç dengesini kurmak bu anlamda gözüme gerekli görünüyor. Öncelikle yıllardır bunun mücadelesini veren kadın örgütlerinin, bunca travmanın, gaspın, yaralanmanın, intiharın ve ne yazık ki ölümle sonuçlanan binlerce ''insan'' olmaktan utandıran olay karşısında, daha sıkı bir dayanışma içerisinde olması gerekliliği artıyor tabii ki. Kadın örgütlerinin ve sivil toplum kuruluşlarının, dünyanın her yerinde daha güçlü bir dayanışma ağı kurarak, ciddi bir iletişim ve takip alanı yaratması; kazanılmış hakların geliştirilmesi, yeni haklar elde edebilmek için daha fazla organize olunması, farkındalık ve duyarlık derecesinin artırılması için; daha çok kadında ve erkekte, soruna dair bilinci üst seviyeye çıkarmak adına acil önlemler alınması gerekiyor. Sonrasında devlet denen aygıtın, kurumlara olan inançsızlığı gidermek adına sıkı tedbirler alarak, kurumları ve yasaları ciddi bir biçimde gözden geçirmesi, geliştirmesi, yasaların işlerliğini denetlemesi ve takibini yapması, yeni yasa ve yaptırımların önünü açması ve de artık sorunu öteleyip derinleştirmekten vazgeçmesi şart. Hiçbir türlü cepheleşmeye sıcak bakmayan bir insan olarak, soruna cinsiyetler ötesi bir alandan bakmayı arzu etmeme rağmen, yaşananlara bu kadar sıklıkla tanık oldukça ve de erkek egemen sistemin arketip erkek modelleriyle karşılaşmayı sürdürdükçe, soruna kadın olarak bakmayı; taraf olmayı tercih ediyorum. Buna rağmen, akılda tutulması gereken bir diğer durum, şiddetin uygulayıcısı erkeğin, bilinçlendirme ağı içerisinden dışlanarak, çözüm alanından uzaklaştırılmasının kimseye bir yarar sağlamayacağıdır. Sonuçta aynı erkeğin, yine aynı kadının çocuğu, kocası, babası, kardeşi, sevgilisi, akrabası olma gerçeği ile yaşıyoruz. Şu da var ki, üretim araçlarını egemenliği altına almış, kadını toplumsal-iktisadi yapıdan ve üretim ilişkilerinden öteye itmiş, edilgenleştirmiş aynı erkeğin, sorunun artık kendi sorunu da olduğunun ayırdına varması gerekiyor. Çünkü o kadar görünür ki, bu şiddet sarmalı, sadece kadınlar değil, erkekler üzerinde de ciddi baskı oluşturuyor. TV kanallarında demeçler verip ''Büyük Türkiye'' çığlıkları atmanın da etik bir tarafı olmalı diye düşünüyorum. Burnunun dibinde yaşanıp duran bunca travma, yaralanma, intihar ve cinayete sözde müdahale etme biçimiyle kayıtsız kalan işgörmez bir hükümet anlayışının, büyüklük böbürlenmesi içinde olması hiç de anlamlı değildir. Kadına yönelik şiddetin meşrulaşmış haline dur demek gerekliliğinin, özelde Türkiye, genelde de dünya ölçeğinde önemini kavramaktan bu kadar mı uzağız? Kız kardeşlerimin, ne ağabeyi ne babası ne kocası ne çocuğu ne de akrabası tarafından işkence görmesini, ne de ölüme zorlanmasını ya da öldürülmesini kabul edebilirim. Asla! Bir kültür edebiyat dergisinde yer alacak bir yazı için zaman zaman ses tonu yükselmiş bir yazı yazdığımın farkındayım. Fakat kadına yönelik cinayetlerin yedi yılda % 1400 arttığı; yedi yılda öldürülen kadın sayısının 4063 olduğu bir ülkede yaşayan, herhangi bir vatandaş, birey, kadın olarak belli bir öfkeye sahip olmanın çok doğal ve gerekli olduğuna inanıyorum. Bir toplumdaki kadının gelişmişlik düzeyi, o toplumun gelişmişlik düzeyinin ciddi bir aynasıdır. Eşit işe eşit ücret aldığı, yaşamına dair her türlü kararı kendisinin verebildiği, bir meta olarak değil insan olarak görüldüğü, üretime katılarak kendi ayakları üzerinde durmayı başarmış her kadının taşıdığı bilince ve güce tüm toplumların ihtiyacı vardır; olmalıdır. Çünkü kadın, kazandığı bilinçle, kadınlık rollerinin hepsini daha doğru değerlendirecek, haklarını çok daha iyi bilecek, elbette ki hakları için mücadele vermekten vazgeçmeyecektir. Onunla yaşayan koca, karşısındakinin de bir insan olduğunun ayırdına varacak, onun yetiştirdiği erkek çocuğu, seçtiği eşe, sevgiliye, kız kardeşine, aile kurduğunda kız çocuğuna nasıl davranması gerektiğini çoktan öğrenmiş olacaktır. Ve yine aynı erkek, bilinçlenmiş kadın sayesinde, aile denen kurumda herkesin eşit hakları olduğunu, ailenin toplumun en küçük birimi olarak, koca bir toplumu, koca bir devleti ve son tahlilde koca bir dünyayı nasıl değiştirip geliştirebilme gücüne sahip olduğunu görme şansı yakalayacaktır. Bu anlamda, bir kadın olarak da bir şair olarak da düşüncem ve bakış açım aynı değişmez yalınlıkta ve hassasiyettedir. Didem Madak, Pulbiber Mahallesi, Metis Yayınları; İstanbul; 2007, s.21.


Yakın arkadaşlarımdan biriyle konuşuyoruz. Daha doğrusu o içini döküyor, ben dinliyorum. Bana göre derdi dert değil, onun içinse mesele büyük... Etrafımdakilerin benden söz ederken 'dünyanın en iyi insanı' gibi şeyler söylemesine bozuluyorum diyor. Dünyanın en iyi insanı değilim, kötü de olabilirim. Sanki kötülük bir meziyetmiş, iyilik de tatsız tuzsuz, küçük düşürücü, demode bir şeymiş gibi. Aklıma verdiği röportajda, İyilik satmıyor. Ne kadınlar seviyor iyi insanı, ne sektörde seviliyorsun, hiçbir şey yapamıyorsun, öyle oturuyorsun diyen Nejat İşler geliyor. Ünlü aktörün ve arkadaşımın yakınmalarında bir haklılık payı olabilir mi? Zira Ayrıntı Yayınları etiketli Öpüşme, Gıdıklanma ve Sıkılma Üzerine ve Metis Yayınları'ndan çıkan Tekeşlilik, Kaçırdıklarımız gibi kitaplarıyla tanıdığımız psikanalist Adam Phillips'in İyilik Üzerinesini karıştırırken de benzer şeylere rastlıyorum. Bütün büyük dinlerin, felsefelerin temelinde iyilik vardır, bizi başkalarına ve dünyaya karşı şefkatli, yardımsever olmaya yönlendirirler diyen yazar, iyiliğin kısa tarihi denebilecek kitabında derin bir çelişkiye de vurgu yapıyor ve iyilik dediğimiz şeyi içten içe sevimsiz hatta tehlikeli bulduğumuzu anlatıyor. Bakmayın siz ortalığı kaplayan iyilik, güzellik, farkındalık kitaplarına... Phillips'e göre, iyilik üzerine konuşmayı, dinlemeyi seviyoruz ama iş pratiğe gelince durum değişiyor: Çoğu zaman kendimizi yapabileceğimiz küçük iyiliklerden mahrum bırakıyor, dahası bize iyilik edenlere karşı şüpheci yaklaşıyoruz. Kötülük üzerine yazılmış en çarpıcı kitaplardan biri olan Say Yayınları etiketli Şeytan Etkisinin yazarı Philip Zimbardo'ya bakılacak olursa, kötülüğü seçme sebeplerimiz muhtelif. Birçok şey insanlara kötülük yaptırabiliyor. Belki takım oyununda öne çıkmak istiyor, belki düzene ayak uydurmak gerektiğini hissediyor, belki hayranlık duyulmaya ihtiyaçları duyuyorlardır. Belki de, neden olmasın, dışlanmamanın tek yolu budur gibi geliyordur onlara diyor Zimbardo. İyiliğin de tıpkı kötülük gibi öğrenilebilir ve bulaşıcı bir şey olduğunu söyleyen, yani insanların değişebileceğine inanan Zimbardo'nun haklı olmasını umarak Victor Hugo'nun İş Kültür Yayınları'ndan beş cilt olarak çıkan muhteşem Sefillerini yeniden okumaya karar veriyorum. Victor Hugo 19'uncu yüzyılın en önemli eserlerinden sayılan romanı Sefillerdeki Jean Valjean karakterini, arkadaşı olan ama aynı zamanda hayırseverliğiyle tanınan bir işadamı olan eski mahkum Eugene François Vidocq'un hayatından esinlenerek yazmış. Romandaki bazı bölümler doğrudan bizzat Vidocq'un yaşadıklarıymış, bazı bölümlerse iş adamının Hugo'ya gönderdiği mektuplardan kelime kelime aktarılmış. Bu çok karakterli, çok hadiseli ve karmaşık kurgulu roman tabii ki Jean Valjean'dan ibaret değil, yine de onunla ilgili unutulmaz başlangıç bölümlerini hatırlayalım. Ekmek çaldığı için 19 yıl yatan kürek mahkumu Jean Valjean hapisten çıktığında sabıkalı geçmişi yüzünden kimsenin ona iş vermeyeceğini anlar. Üstelik herkes ona kötü davranmaktadır. Sadece bir piskopos tek geceliğine onu evinde konuk eder. Valjean hapiste olduğu dönemde iyi duygularını o kadar yitirmiştir ki ona şefkat gösteren piskoposun evinden değerli gümüş takımları çalmakta sakınca görmez. Birkaç saat sonra polis tarafından yakalandığındaysa şaşırtıcı bir şey olur: Ev sahibi polise bütün bu değerli malları Valjean'a kendisinin verdiğini söyler, dahası eski mahkuma iki de gümüş şamdan hediye eder. Yalnız kaldıklarında biraz konuşurlar. Piskoposun tek isteği, Valjean'ın elindekileri satarak elde edeceği parayı namuslu biri olma yolunda harcamasıdır. Olay, karakterin hayatında bir dönüm noktası olur; başka bir isim alarak iş bulur, çok çalışarak zengin ve sevilen biri olur hatta belediye başkanı bile seçilir.


Bunu niçin yapıyorlar? diye sorduğunuzu duyar gibiyim. Dan Brown, Kayıp Sembol adlı kitabında kadın kahramanı noetik bilimci Katherine Solomon'un ağzından bu sihire benzer bilim dalına dair birçok ayrıntılı bilgi veriyordu. Özetle, zihnimizin kullanılmayan bölümlerinin taşıdığı potansiyeli henüz hiçbirimiz bilmiyorduk. ABD'de Kaliforniya'daki Noetik Bilimler Enstitüsü'nün, Princeton Normalötesini Araştırma Mühendisliği Laboratuarı'nın ve başka birçok büyük bilim kurumunun yürüttüğü araştırmalara göre, insan düşüncesi doğru bir şekilde kullanılırsa fiziksel kütleyi etkileme imkanına sahipti. Üstelik bunu illüzyonistler ya da şarlatanlar değil, hep aynı sonucu veren doğruluğu ve güvenilirliği kanıtlanmış bazı araştırmaları yürütmüş yahut yürütmekte olan bilim adamları söylüyordu. Çok uzun zamandır sürdürülen bazı araştırmaların sonucunda keşfedilen bulgular şoke ediciydi diye anlatıyordu Dan Brown, kitabında. Buna göre, bilinç soyut bir şey değil, fiziki olarak ölçülebilecek, yüksek enerjiden oluşan bir tür maddeydi ve insanların bilinçlerini bir araya getirerek muazzam bir güç oluşturmaları, dahası bu güçle dünyayı değiştirmeleri mümkündü. Brown kanıt olarak gazeteci ve noetik yazarı Lynne McTaggart'ın The Intention Experiment adlı kitabında anlattıklarını gösteriyordu. McTaggart, zihinsel güçlerini birleştirerek maddeyi değiştirmeye çalışan kişileri toplayıp internet tabanlı dev bir deney zinciri başlatmıştı. Dünyanın dört bir yanından, birbirini hiç görmeyen binlerce kişinin katkısıyla 10 küsur yıldır sürdürülen deneylerin sonuçları büyüleyiciydi. Bunları okuyunca vakit kaybetmeden ben de Lynne McTaggart'ın sitesine üye oldum. Facebook ve Twitter'ın spiritüel daha doğrusu noetik karşılığı denebilecek bu sitede yazılıp çizilenlere, dönen sohbetlere göre, insan zihni şimdilik küçük adımlarla da olsa her şeyi değiştirebilecek güçteydi. Laboratuvarda kontrollü biçimde bölünen hücrelerin davranışlarını, farklı biyolojik sistemlerin senkronizasyonunu, gönüllü deneklerin bedenlerindeki kimyasal reaksiyonları değiştirmek mümkün olabilmişti. tesadüf faktörü de göz önünde bulundurulabilirdi elbette ve bulundurulmalıydı, yine de McTaggart iddialıydı: İnsan düşüncesi ve irade gücü fiziki dünyayı hakikaten değiştirebilir, mesela hastalıkları iyileştirebilir ya da şiddeti engelleyebilirdi. Daha da enteresanı, her konuda olduğu gibi aramızdan bazıları doğuştan yetenekli de olsa niyet, aslında öğrenilebilen ve geliştirilebilen bir beceriydi. Zihnin fiziksel dünyayı etkileme yetisi, meditasyona benzer birtakım egzersizlerle güçlendirilebilirdi. Çigong ustalarından, Budist rahiplerden ve usta şifacılardan zihin gücünü kullanma konusunda öğrenecek çok şey vardı. Zihnini kullanmayı iyi öğrenmiş insanlardan oluşan küçük gruplar da olağanüstü işler başarabiliyor. Bugüne dek 90 ülkeden binlerce insanın zihin gücünü birleştirerek 16'sı başarılı toplam 19 deney gerçekleştiren theintentionexperiment. com'un birkaç yıl önce uzaktan da olsa izleme şansı bulduğum bir deneyi sudan şarap yapma girişimiydi. Tabii, bu aslında sadece esprili bir ifadeydi. McTaggart'ın söylediğine göre, deneylerde kişiler yani zihin sayısı en önemli etken değil. Zihnini kullanmayı iyi öğrenmiş insanlardan oluşan küçük bir grup da olağanüstü işler başarabiliyor. Deneyleri Arizona, Pennsylvania ve California üniversitelerinin yanı sıra Avrupa'daki üniversiteler de destekliyor. Katherine Solomon: Kayıp Sembol'ün kahramanlarından. Kısa siyah saçlı, 50'li yaşlarda bir noetik bilimci. Bilinç bilimi de denebilecek bu konuda çok satan iki kitap yazmış. Bilim ve spiritüellik arasındaki köprüyü yeniden inşa etmeye çalışıyor. Küp adını verdiği dev bir laboratuvar kurmuş. Kayıp Sembol'deki olayların bir kısmı bu gizemli laboratuvarda geçiyor. Noetik yazarı Lynne McTaggart'a hayran. Lynne McTaggart: Kısa siyah saçlı, 50'li yaşlarda bir noetik bilimci. 2001: Bir Uzay Macerası'yla hatırlayacağınız Arthur C. Clarke gibi efsane isimlerin hayranlığını kazanmış. Clarke, McTaggart için, Evreni anlamak isteyenler için çok önemli bir bilim insanı, dikkatle takip edilmeli diye yazmış. Alan ve Niyet Deneyi adlı iki kitabı var. Alan'da zihnin fiziksel evreni etkileyip değiştirme gücünü anlatıyor. Niyet Deneyi'nde ise bu bulguların hayatımızı nasıl etkileyeceği üzerine yoğunlaşıyor, hatta günlük egzersizler veriyor. Meşhur Secret, onun yazdıklarından yapılmış derinliksiz bir apartma. Yukarıda sözü edilen IONS ve PEAR gibi bilimsel kuruluşlar McTaggart'ın öncülüğüyle kurulmuş. Arizona Üniversitesi'nden psikolog Gary Schwartz, Haziran 2007'den beri düşünce gücünün bitkilerin büyüme hızını etkilediğini kanıtlayan birkaç büyük deney gerçekleştirmiş. Psikolog William Braud, insanın düşünce gücüyle dev bir akvaryumdaki farklı cins balıkların yüzme yönünü değiştirebildiğini kanıtlamış. IONS'un yöneticisi Marilyn Schlitz ve bir grup başka bilim insanı, düşüncenin ya da duyguların insanın bedenindeki kimyasal reaksiyonları değiştirdiğini, mesela kanserli hücreleri sağlıklı hücrelere dönüştürebildiğini ortaya koymuş. Bunun yakın bir zamanda tıpta bir devrime yol açacağına inanılıyor. Bizde Suyun Hafızası adlı kitabı yayımlanan Dr. Masaru Emoto olumlu ya da olumsuz düşüncelerin, donmakta olan suyun kristal yapısını değiştirdiğini doğal ortamlarda zaten kanıtlamış. Aynı çalışmayı psikolog Dean Radin, laboratuvar ortamında kontrollü olarak yinelemiş ve aynı sonuçları almış. Dr. Fritz-Albert Popp, Alman Neuss Enstitüsü'nün kurucusu. New York Academy of Sciences ve Princeton Üniversitesi'nde fizik dersleri veriyor. Dr. Gary Schwartz, Arizona Üniversitesi'nden nörolog ve cerrah. Rupert Sheldrake, Cambridge Üniversitesi'nde biyokimya dersleri veriyor. Konstantin Korotkov, kirlian adı da verilen aura fotoğrafçılığını modern bilgisayarlarla gerçekleştirebilen Rus fizikçi. Hem tek hücreli canlılar, hem bitkiler hem de insanlarla yaptığı çalışmalardan olumlu sonuç aldı. Jessica Utts, California Üniversitesi'nde istatistik profesörü. Dr. Roger Nelson, Princeton Üniversitesi'nden cognitif psikiyatrist. Yazdıklarınızı, radionics veya psionics ile ilgilenmiş olan çoğu kişi onaylar. Zihninsel enerji fiziksel enerjidir ve gözle görülür ve elle tutulur herşeyi GAYET TABİİ etkiler. Bulgularınızı insanlara sunduğunuz için teşekkür ederim. İnsanların ruhsal gelişimi ilerledikçe bu konular üzerinde yoğunlaşacaklar. Biz insanların ruhsal gelişimine bakıldığında, şu an sadece orta seviyeli bir ilk okul öğrencisinin seviyesindeyiz.


Sima Özkan'ı çevirmen olarak tanıyoruz. Bugüne dek, Neil Gaiman, Emily Gravett, Isol, Steve Antony, Claire Freedman, Julia Donaldson ve Marion Deuchars yazarların eserlerini aktardı dilimize. Temiz, Bir Daha!, Dinozorlar Don Sever ve tabii sonrasında tüm don severler serisi, Uzay Denen Karanlık, Bob ve Gaga Sanatı çevirilerinden bazıları. Bir de elbette kendi yazdığı kitaplar var. Bunlardan sonuncusu, Redhouse Kidz Yayınları'ndan yeni çıkan Soso'nun Kompost Kitabı. Kitabın ortaya çıkış hikayesini şöyle anlatıyor yazar: Okul öncesi öğretmenliği yaptığım o kısa ve tüm hayatımı hala etkileyen güzel dönemde, çocuklarla geri dönüşüm konusunu işlemiştik. Yeni şeyler keşfetmelerini sağlayacak bir çalışma yapmak istiyordum onlarla. Aklıma anneannemin öğrettiği ve çocukluğum boyunca farkında olmadan ürettiğim kompost geldi. Bu kitabı da işte büyüdüğüm bahçe, her daim mis gibi kokan toprak, solucanlar ve heyecanlı öğrencilerim için yazdım. Sima yazarken değil, ne yazacağımı hayal ederken, yazacağı hikayenin geçtiği dünyayı kafasında canlandırırken eğlenenlerden. Suzy Lee, Axel Scheffler, Adam Rex, David McKean, Britta Tickentrup, Terry Fan ile Eric Fan gibi hayranlık duyduğu çizerlerin resimlerinin onun cümlelerine eşlik etmesini de çok zevkli buluyor. Peki kendisi neler okuyor? İşte onun cevapları da aşağıda. Pıtırcık'lar, Afacan Beşler serisi, Muzaffer İzgü'nün Anneannem serisi, Gülten Dayıoğlu ve İpek Ongun kitapları; Jules Verne'inkiler gibi fantastik klasikler; Bilim Teknik, ilk çıktığı günden beri Bilim Çocuk, National Geographic gibi dergiler, Tübitak kitapları, ansiklopedilerden hayvanlar, coğrafi olaylar, ülkeler... Lisedeyken hayalim, National Geographic için fotoğraflar çekip dergiye yazmak ya da belgeselleri Türkçeye çevirmekti. Şanslıyım ki çocuk kitaplarının editörü ve çevirmeni oldum. Okuldaki fen bilgisi derslerindense pek hoşlanmadığım için, annem bu dergilere üye olmama izin vermezdi. Ama annemin kredi kartını ödünç alıp ilk internet alışverişimi yaptığımı çok iyi hatırlıyorum. Kitaplarımı ödünç vermeyi hiç sevmem. Başkalarından almayı da artık sevmiyorum. Ödünç alır ve o kitabı çok seversem gidip kendime de alıyorum. İşte bu çok saçma. Kütüphaneden ya da arkadaşlarımdan alıp vermediğim kitaplarım var, itiraf ediyorum. Lisedeyken o dönem çok satan kitapları da okurdum. Bu yüzden o yaşlarda okuyamadığım tüm o güzel kitapları okumak için hep geç kaldığımı hissetmişimdir. Maeve Binchy kitaplarının hepsini arka arkaya okuduğum bir dönem oldu mesela. Sonra sadece Antik Mısır'la ilgili kitaplar okuduğum bir dönem. Sadece uzaylılarla ilgili kitaplar okuduğum bir dönem de olmuştu. Hiçbirinden pişman değilim. Şimdi bu dönemler için pek zamanım yok. Nokta atışı seçimler yapmak ya da resimli hikaye kitaplarının tadını çıkarmak istiyorum. Öğretmenken suya sabuna dokunan kitaplar, bir de çocukları eğlendiren kitaplar diye ikiye ayırırdım. Hatta kendi seçimlerimi de hala bu şekilde yapıyorum. Bir kitabı okurken iyi vakit geçiriyorsam, kahkahalarla gülüyorsam ya da kitap bittikten sonra o metin ya da çizimler beni pek çok şey hakkında düşünmeye, araştırmaya, anlatmaya itiyorsa o kitap bence güzeldir. En çok resimli hikaye kitaplarını severim. Sessiz resimli kitapları da. Doğayla ilgili kitapları okumayı severim. Dönüp dönüp okuduklarımı severim: Yusuf Atılgan, Sevim Burak, Tomris Uyar, Leyla Erbil, Murathan Mungan. Latin Amerikalıları ve Afro-Amerikanları severim. En güzel, yollardaysam ya da açık havadaysam okurum. Ayakta, soğukta, vapurda. Parklarda, banklarda, rötar yapan bir uçağı beklerken, ayaklarım denizin içindeyken, ağaçların altında yürürken. Çocuk kitaplarım, yetişkin kitaplarım ayrıdır. Şiirlerim, öykü ve romanlarım ayrıdır, kuram kitaplarım ayrıdır. Yabancı dillerdeki kitaplarım ayrıdır ve en sevdiklerim ayrı ayrı başka yerlerde, kendine ait köşelerdedir. Aldığım eğitimler nedeniyle çok fazla kuram, tiyatro ve Latin Amerika edebiyatı kitapları sanırım benden beklenmeyen kitaplar olabilir. Çocuk kitaplarına geri dönmüşlerdenim ben. Yıllarca hiç çocuk kitabı okuyamadım. Okumam gereken, okumak zorunda olduğum, okumadan duramadığım başka kitaplar vardı hep. Bir gün çocuklar için yazacağımı da hiç tahmin edemezdim. İşte böyle birinin kütüphanesi diyebiliriz. Sevgili Adnan Binyazar'dan Masalını Yitiren Dev. Permakültüre Giriş. Havada, Karada, Suda. Çizimleriyle beni kendine çeken resimli hikaye kitapları. İlk üç sayfası okunup okumaktan vazgeçilmiş kitaplar.


Sel Yayıncılık'tan geçen yıl çıkan Karahindiba'yı son günlerde birçok arkadaşım hararetle tavsiye edip duruyordu. Geç kalmış olsam da fark etmezdi; alacak, okuyacaktım. Ama işte bu yazı acele ederek araya girdi... Yani Sinan Sülün'ü kendi öykülerinden önce Barış Bıçakçı üzerine yazısıyla tanıdım. Yazı, İzafi Dergisi'nin epey konuşulan ve tartışılan Mayıs-Haziran sayısında yayınlanmıştı. Egoist Okur'da da yayınlansa ne güzel olur diye düşünüp Sinan'dan istedim. O da Peki dedi. ... Şiddetli bir mikrofon uğultusundan sonra nikah memuru şahitlerin masaya gelmesini rica etti. Bu sırada ağabeyim birden ayağa kalktı, önce masanın arkasındaki kapıya doğru bir iki adım attı. Sonra davetlilerin yanından koşar adım geçerek salondan çıktı. Bunun ağabeyimin şakalarından biri olduğunu düşündük. Salondakiler şaşkın şaşkın kapıya doğru bakıyorlardı. Bir süre bekledikten sonra kardeşimle ağabeyime bakmaya gittik. Dış kapının eşiğinde rengarenk ışıkların altında duruyordu. Başını eğmiş, başparmağı ve işaret parmağıyla burnunu tutmuştu. Bir süre öylece kaldım. Sonra kitabı ranzaya bıraktım. Çevik bir hareketle aşağıya atladım. Ormana bakan pencerenin yanına gidip, camı açtım. Bir sigara yaktım. Serin çam kokusu içeri girerken zihnime takılan bu anı hayal ettim. Babamı öyle gördüğümde ne hissettiğimi, içimdeki koşma istediğini, abimi şaşkın gözlerle takip etmemi, kapının eşiğinde ağlamasını, küçük abimin onu sakinleştirmesini, oğlumun bir anda nereye gittiğini, kocamın ne yapmak istediğini, yazarın bir an'ı nasıl bu kadar sarsıcı anlatabileceğini düşündüm. İki bin altı yılının serin bir öğleüstü askerde tanıştım Barış Bıçakçı'yla. Aramızdaki En Kısa Mesafe'den sonra iflah olmaz bir okuru oldum. Bütün kitaplarını okudum. Bazılarını defalarca. Bazı bölümleri onlarca kez. Bir arkadaşım neden mütemadiyen aynı kitabı okuduğumu sormuştu bir keresinde. Bilmem demiştim. Bilsem söylerdim. Tarifi zor, anlatılması güç, sadece hissederek okuyanın bileceği bir kırılganlık ve mutluluk barındırır hikayeleri. Yaşadığı zamanın atmosferini mütevazi bir dille anlatan metinlerinde harikulade bir uyum, denge ve simetriyi görürsünüz. Çağımız insanının tragedyasını gösterişsiz ama büyüleyici bir kurguyla aktarır. Bütün sözcükleri bir ayrılık anında söylenen hoşça kal gibi küçük ama taşıdıkları anlam kadar büyüktür. Barış Bıçakçı'yı okuyan okur, hafızasının en kuytu köşesindeki bir anıyı çağırırken bütün anılarının bir anda yere döküldüğünü görür. Çocukluğu, ergenliği, gençliği ortalığa saçılmıştır. Kitabı okurken kendi kendine gülümsemesi sakarlığından, utangaçlığı içini birisinin görecek olmasından, okumayı ağırdan alması seneler sonra kavuştuğu arkadaşıyla daha uzun vakit geçirmek isteğinden gelir. Onun kitaplarındaki çocukluk, bir babanın evin en küçük oğlunu bakkala göndermesi kadar sıradan, çocuğun aklındaki yoğurt, iki ekmek, bir Maltepe'nin gökyüzünde gördüğü uçağın yaldızlı iziyle ortadan ikiye bölünmesi kadar olağanüstüdür. Bizi alır, an'lara böler, söküklerimizi diker, saçlarımızı tarar, dişlerimizi fırçalatır sonra bizi bize geri verir. Bunu öyle naif yapar ki tüm bunların hangi arada olduğunu asla anlamazsınız. Bir gün bir yerde otobüste/iş görüşmesinde/arkadaşın nikahında/sevgiliyle ilk buluşmada/editöre gönderdiğiniz dosyada vb. sonsuz olasılıkta bir an'ın içinde birdenbire onun kelimeleriyle düşünürken yakalarsınız kendinizi. Hikayelerindeki aşk; bir tren garında sevgilisini yolcu eden aşıktan daha çok kompartımandaki maşukun özlemine benzer. Kalanın, bekleyenin değil de beklendiğini bilenin, gidip geri gelecek olanın özlemine. Bir kitabını okumaya başladığımda eski bir fotoğraf albümüne bakıyormuşum gibi oluyor. Korkuluktan aşağıya doğru sarkmış, geçmişle şimdi arasındaki köprünün altından akıp giden dingin hayatı seyrediyorum. İnsanın ölümlü her şeyin çok anlamsız olduğunu, sevmekten başka çaremiz kalmadığını, hayatın kendi kendilerini kopyalayan dev moleküllerden başka bir şey olmadığını anlıyorum. Hiç tanışmadım. Uzaktan da olsa görmedim. Fakat nedense bir balıkçıya benzetirim kendisini. Her sabah erkenden deniz kenarına indiğini, suyun içinde parlayan an'ları edebiyatın oltasıyla yakaladığını düşünürüm. Biz okurlar da kovanın yanındaki küçük çocuklar gibi yakaladığı an'lara hayranlıkla bakar, dokunur ve severiz. Akşamüstü ağır ağır yokuş yukarı evine doğru çıkarken, sakat olduğu için bütün gün pencere kenarında oturan çocuğun kapısına bırakır birkaç hikayesini. Çok mutlu olur, tuhafiyecinin oğlunun bisikletinin jantındaki mavi boncukların sayısını ezbere bilen o çocuk. Yarattığı karakterlerde Raymond Carver'ın kahramanlarındaki o mutluluk ve hüzün karışımı duyguya benzer şeyler hissediyorum. Hikayeleri başka bir hikayeyi, cümleleri başka bir şiiri çağırıyor. Şimdi de bu satırları yazarken aklıma Carver'ın Acı şiiri düşüyor. bulurdum ben. Öbür arkadaşları da öyle. :))) Ne güzel şeyler yazmışsın yine Burcu.


Tobias Tietchen'e ait olan görsel çalışma bu adresten alındı. Bir öğleden sonra, aydınlık bir salonda, bir fincan kahve içmeye davet ediyor sizi Hatice Meryem. Şimdiye kadar alışkın olmadığınız ama bir o kadar da alıştığınız bir kadını bekletiyor sizin için orada. Mutfaktaki nefretinin, yatak odasındaki şehvetinin en derin sarhoşluğundan seslenen bu kadının kelimeleri, erkekliğinizle kadınlığı arasındaki uçurumda gerili bir ipte serili. Eski bir tabirin peşine düşmeyi istiyor sizlerle birlikte. Gece geç vakitlerde zekerinizi sevmeyi, kasıklarında hoplatarak şereflendirmeyi istiyor. Çünkü sizi hem avı görüyor kelimelerinin hem avcısı. Tüm hayatını sermiş önünüze bu kadın. Tatlı sözler söylüyor. Ruhuyla domalmaya da, yatağını açmaya da hazır. Kelimelerinin üzerinden damlayan heves, sert bakışlarınızdaki sisi ister istemez- dağıtıyor. Şarklı olduğunu beyan edip fuckbody kavramına inanmıyor. Seversiniz siz bunu. Her kadın gibi aşık olmak istiyor o da. Hiç bıkmadan beklemeye devam ediyor sizi. Gülden Karaböcek çalıyor dantelli radyosunda. Yepyeni bir nota. Şimdiye kadar keşfedilmemiş bir kelime bulmaya sözler veriyor. Bir de anneniz kadar sevmeye sizi. Yeter ki buyurup gelin diyor şu aydınlık salona. Olmadık sorular soruyor size bu kadın. Bir romanı, bir hikayeyi, bir şiiri, bir dili parça parça ediyor. Didik didik ediyor gururunuzu. İklimler ve aşk hakkında. Mazlumlar ve zalimler hakkında. Zekeriniz ve kibriniz hakkında. Mesela uyanıp geçiversek bir başka hemcinsinizin sıcağına diye soruyor. Hemen öfkelenmeyin. Kaşıntılı bir merak onunkisi. Tir tir titrediği o uğursuz kadınlığının önünde uğultulu bir öfke. Neden kızıyorsunuz. Çok şey mi istiyor. Biri onu hep sevsin istiyor sadece. Karanlık bir yatak odası var bu kadının. Duvarları aynalarla ve dizelerle kaplı. Bütün hesapları burada görecek sizinle. Rahatlatın kelimelerinizi. Lütfen sormayın kendisine neden karanlık diye. Kelimelerimiz bizim diyor usulca. Bizim olan her şeyin değişmesi gibi. Yeni bir söz söylüyor. Modern bir dengbej gibi çöküyor erkekliğinizin başköşesine. Aşık olduğu tüm erkeklerle ilgili bir hikaye anlatıyor. Kışkırtıcı bir şekilde pay ediyor kase kase.


Hikaye epey eski. Türkiye'de sol görüşleri sebebiyle hapse girmiş hatta işkence görmüş olan genç psikolog Muzaffer Şerif sonunda ülkeyi terk ederek ABD'ye gitmiş. Ve toplumsal psikoloji denen disiplinin önde gelen temsilcilerinden biri haline geldikten sonra 1954'te yüzyılın psikoloji alanındaki en önemli deneylerinden birini gerçekleştirmiş. Robbers Cave Experiment adını taşıyan bu deneyi rating rekortmeni Survivor yarışmasının ilham kaynağı sayanlar var. Şeytan Etkisi: Başka yere bakma, kötülük burada, seninle! Muzaffer Şerif'in 1954'te Oklahoma'daki Robbers Cave Milli Parkı'nın tam ortasındaki 200 dönümlük kuş uçmaz, kervan geçmez bir yaz kampında gerçekleştirdiği Robbers Cave Experiment üzerinde çok konuşuldu, sonuçları çok tartışıldı. Deneyin, bugün bile üniversitelerin psikoloji, medya ve siyaset bölümlerinin müfredat programlarında yeri var. Medya teorisyenlerine göre Survivor gibi tabiatın ortasında ya da herhangi bir başka yerde, mesela dışarıya kapalı evlerde, çiftliklerde falan geçen ve grup rekabeti üzerine kurulu reality show'ların ilham kaynağı... Bir toplumdaki ötekileştirme ve ayrımcılık gibi sorunlar konusunda yaratıcı çözümler içerdiğini düşünenler de var. Robbers Cave Experiment'ta ne yapıldığına gelince... 24 genç öğrencinin, ıssız bir yaz kampında birkaç ay geçirmesi planlanmıştı. Hepsinin benzer geçmişleri ve ilgi alanları olmasına dikkat edilmişti, ders notları da aşağı yukarı aynı seviyedeydi. Tıpkı Survivor'da olduğu gibi kampa 2 otobüsle, 12'şer gruplar halinde getirildiler. İki grup da kendini tek zannediyordu, yani kimse ikinci bir grubun varlığını bilmiyordu. Kaldıkları yerler de birbirine epey uzak olduğu için kimse başlangıçta öteki gruptaki deneklerle karşılaşmadı. Yaz kampının bekçisi rolünü üstlenen Muzaffer Şerif, bilim uğruna daha haince planlar da yapmış, mesela normal hayatta arkadaş oldukları bilinen öğrencileri bilhassa ayrı gruplara yerleştirmişti. Ayrıntıları kağıt üstünde son derece titizlikle tasarlanan deneyin ilk sonuçları çok geçmeden alındı, iki grubun üyeleri de kendi içlerinde bir hiyerarşi oluşturmuş ve doğal bir şekilde astlar, üstler belirlenmişti. Astlar üstlere koşulsuz itaat ederken, üstler onlara emir vermekten hatta zaman zaman sert davranmaktan çekinmez olmuştu. Ortama uyumlanma adı verilen bu ilk aşamanın sonunda artık herkes öteki gruptakilerle tanışmaya hazırdı. Sonrasında Çatışmanın doğuşu adını taşıyan ikinci aşama başlayacaktı, yani öğrenciler tıpkı sıradan izci kamplarında olduğu gibi, çeşitli spor ve eğlence dallarında yarışacaktı. Şaşırtıcı olan şey, istisnasız bütün öğrencilerin öteki grubun mensuplarına düşmanca davranmaya başlaması oldu. Yarışmalar sırasında durum iyice kötüleşti. Bir kere herkes normal hayattakinden çok daha iyi performans gösteriyordu, sanki bu yaz kampında başarılı olmak bir ölüm kalım meselesiymiş gibi... İkincisi, karşı gruptakileri hırpalamak için hiçbir fırsatı kaçırmıyorlardı. Tehlike sinyalleri vermeye başladıktan sonra o kadar ileri gittiler ki ikinci aşama hemen iptal edildi ve direkt son aşamaya geçildi. Bu aşama, Muzaffer Şerif'in planlarına göre sakinleşme ve barışın sağlanması aşaması olacaktı. Zira 24 kişilik bir insan topluluğunu, sadece iki gruba ayırmak bile aralarında düşmanlığa yol açıyorsa, bunu düzeltmenin ve o insanları aynı noktada buluşturmanın da bir yolu olmalıydı. Şerif bu amaçla iki grubun çıkarlarını da ilgilendiren ortak hedefler belirledi. Öğrencilere gene birtakım görevler veriliyordu, ama rekabet ortadan kaldırılmıştı. Bir grup için başarı olan şey öteki için başarısızlık halini almadığında huzur nihayet sağlandı. Şerif ve yanında görev yapanlar kampın yegane su kaynağını kullanılmaz hale getirdiler. Bu, iki tarafın da sorunuydu. Öğrenciler bu sorunu kafa kafaya vererek çözmeyi bir süre sonra başardı. Hatta işler o derece yoluna girdi ki, dönüş yolunda aynı otobüse binmekte ısrar bile ettiler. Tamamen tesadüf olabilir elbette ama William Golding'in çok benzer bir temayı daha karanlık bir şekilde ele aldığı ünlü romanı Sineklerin Tanrısı, Muzafer Şerif'in deneyinin kitap olarak yayınlanmasından birkaç ay sonra okur karşısına çıktı.


Sinem Sal, Kadıköy'ün güzeli, benimse Ah bir kahve içsek, oturup saatlerce dertleşsek, içimizi döksek, ağlasak, mendil uzatsak birbirimize, sonra açsak şarabımızı, gülsek bu halimize, dağılsak dediğim ve pek az tanısam da çok sevdiğim arkadaşlarımdan. Hüzünlü kalp, yetenekli şair, güzel ruh... Anekta adlı bir şiir kitabı var. Yeni kitabı da bildiğim kadarıyla yolda. Ben roman sanıyordum, öyle söylemişti kuşlar ama o da şiir kitabıymış. Şikayetim olmaz. Öncesinde Sinem'i Egoist Okur'un Efkar Karması'nda ağırlamak istedim. Lütfen kimse Ciddi olalım arkadaşım, bugünlerde şarkı dinleyecek halimiz mi kaldı falan diye tatava yapmasın. Müzik dinlemek için uygun zaman beklenmez, bu bir. İkincisi, Sinem'in şarkıları bunlar, hafiflemek için değil derinleşmek için hepsi de, Büyük Çaresizliğimize yapılmış şarkılar... Üçüncüsü, benim için bundan uygun zaman yok. Paltonu giyip yakalarını kaldırıp salaş bir meyhane bulmak için yollara döküyor. Dünyanın gerçekten en iç acıtan şarkısı bu olabilir. Amy Winehouse da aynı şeyi düşünüyormuş. İlk aşk hüznü Türkiye'ye has bir şey sanıyordum, Amy'nin de bu şarkıda bardaklar dolusu içki içip mutfak halısından kendini kazıdığını öğrenene kadar. Kuzey cazı üstadı olan Jon Balke, tuhaf bir adam. Oldukça ilgimi çekiyor. Hiçbir yerde doğmamış gibi. Açıp dinlediğinde anlıyorsun demek istediğimi. Bu neden mi efkarlı? Sanırım Arapça bütün akşam şarap içtiğini söylemesi bana yeterince efkarlı geliyor. Seks çok hüzünlü bir şeydir. Caz, seksi çağrıştırmaktan kurtulmalıdır. Gözünün yaşını siler ya hani şu klipte... Siler işte. Bu şarkının efkar kategorisine girme sebebi aslında içinde taşıdığı umut ve özgüven. Gideceğim ona, isterse kovsun diye kendisini gaza getiren kadın gider ama mutlu dönmez. Bu bana uyumadan önce radyo dinlediğim zamanlarda olurdu. Hayat kısa, sevdiğinizi söyleyin diyen kadını-adama uyup hüsrana zamanları hatırlatır. Her efkarın çıkış noktası şiddet olmaz ama her şiddet biraz efkarlıdır. Sen gönlün olunca beni ararsından hemen sonra siyeeeh deyişi. İkisinin arka arkaya gelişi! En sona bıraktım elbette. Bachmann bu şarkı için Asla ağlamamalısın der bir şarkı. Onun dışında bir şey diyen kimse yok diyor. Valla!


Aslı Tohumcu yeni romanı Ölü Reşat'la önceki kitaplarından farklı bir izlek ve dille karşımıza çıkıyor. Daha önceki kitaplarında kadına yönelik şiddetle beraber gündelik hayatın üzerimizdeki şiddetini de konu alan yapıtlarıyla tanımıştık onu. Hayli sert ve depresif bir anlatımla okuyucuyu kucaklayan Tohumcu, bu bu sefer bambaşka bir uslupla geliyor. Gerginliği azaltılmış, ironisi tavan yapmış, fantastik öğelerin ağırlık kazandığı Ölü Reşat; bir o kadar da ayakları yere basan bir çalışma. Tarihsel gerçekliği barındırmasının yanında toplumsal refleksi de dönemi içinde değerlendiren, zaman ve mekan meselesini de irdeleyen önemli bir roman. Başka bir durum da var: Kitabın en önemli kahramanı Adnan gibi görünse de, asıl aktör Bursa. Bursa kitapta kişileştiriliyor. Şehrin, yazarın kendiyle ve karakteriyle özdeşleştirilmesi de söz konusu. Daha doğrusu bir kimlik meselesinin, kökünü bulma arzusunun tezahürü olarak yer alıyor Bursa, Aslı Tohumcu'nun romanında. Yazarın anne değil de baba üzerinden kendini yorumlama, okuma ihtiyacı ve bu ihtiyacı yine doğup büyüdüğü şehir üzerinden büyütmesinin çeşitli nedenleri var. Doğup büyüdüğümüz, yaşadığımız yerler bizim kimliğimizin oluşmasında önemli bir unsur. Aynı zamanda baba figürü de bir kız çocuk için kendini oluşturmada ve diğer erkeklerle kurduğu ilişkide bir köprü. Dolayısıyla şehir ve baba imgesi büyümeyle de ilişkilendirilebilir. Kısacası Ölü Reşat hem yazarın kişisel tarihini bize anlatırken, hem de içinde doğup büyüdüğü toplumun geleneğini, kültürünü, sosyal yaşamını, o kentin dinamikleriyle, masalsı bir anlatımla okuyucuya sunuyor. Ölü Reşat babandan yola çıkarak kurguladığın bir roman. Bir yanıyla köklerinin izini sürüyor, yani baban üzerinden kendini de okuyorsun. Son birkaç yılda ailemde ciddi kayıplar yaşandı, ön sıralar beklemediğim bir hızla boşaldı. İnsanın aile büyükleri ölünce hayatının bazı parçaları da ölüyor, tanık kalmayınca hayatının o kısmı yok oluyor sanki. Bir devir gümbürtüyle kapandı hayatımda. Ölü Reşat yüzde yüz olmasa bile, işte o kapanan döneme, çocukluğumda bende iz bırakmış insanlara döndüğüm bir kitap oldu. Ben altında kaldım o kökün, bir güzel ezildim desem sana. En çok özlemle ezildim ama. Galiba benimki babadan geçiyor. Aslında annemden geçmesini tercih ederdim, öyle olması da beklenir ama benim her şeyim ters olduğu için babamdan geçmiş. Tabii ne olursa olsun, ben babamın ancak kötü bir kopyası olabilirim. Sen söyleyince fark ettim. Baştan sona bilinçli yapmadıysam da, babamla ilişkim bir şekilde kağıda taşmıştır. Babam akıllı bir adamdı; o yüzden otoritesini hiç alenen kullanmadı. Hep annem aracılığıyla otoritesini kullandığından, kötü polis annem oldu. Bu romanda hayatımdaki altı çizilebilir olan tek şey babam ve annemin bana arkadaş olmasıdır. Ne yazık ki, ben onlara arkadaş olamadım. En önemlisi de yazar olma özgürlüğünü sundular bana, daha ne olsun! Babama dönersek eğer her cuma buluşuruz, o ne yaptı, ben ne yaptım, konuşuruz. Bak mesela, bu yakınlık yüzünden belki, bir ara romanı bitiremeden babama bir şey olacak korkusuna kapıldım. Neyse ki bitirdim de okudu. Kitapla ilgili olumlu yorumları gördükçe çok seviniyor. Sanıyorum memnun oldu. İnsanın annesine babasına yakın olması iyi bir şey. Çünkü bir insanın ruhuna en yakın kişiler anne ve babasıdır. En azından benim için öyle. Ölü Reşat'ta Bursa'yı da içine katarak geleneksel bir yapıyı anlatıyor, o kentin diliyle, kültürüyle yorumluyorsun hikayeni. Geleneksel bir yapıda büyüyüp sonra İstanbul gibi bir metropolde uzun yıllardır yaşamanın verdiği bir çatışma hissediliyor. Gelenekle modernizmin çatışması var. Ya da şöyle anlatayım: Bursa senin geçmişin, gelenekle bağın, İstanbul ise şimdini; modern kentli yaşamı imliyor. Başka bir açıdan baktığımızda, Bursa da kişileştirilmiş gibi. Geçmişi ve şimdisi; gelenekle modernizm çatışmasını da veriyor. Baban üzerinden kendini okurken, büyüdüğün şehir üzerinden de kendini okuyorsun. Bahsettiğin, benim hayatımda olan, hatta merkezime epey yakın duran bir çatışma. Ben bu tuhaf bileşimin ürünüyüm, bana göre tabii. Mesela; Bursa'da gizli bir şey yapman mümkün değildi, hemen anne babanın kulağına giderdi. Gizlice sigara içemez, bir oğlanla gizlice buluşamazdın, avuç içi kadar yer. Ben 15 yaşımdayken Mehmet dedemin yanında sigara içebiliyordum. Hatta onlara misafirliğe gideceğim zaman kendi sigaramı bana tutar ve yakardı. İşte, sigarayı alenen içtim, ama ne zaman bir oğlanla gizlice buluşmaya çalışsam yakalandım! Bir kulağım duayı, bir kulağım argoyu duydu mesela. Bu dediklerimden geleneği moderni ayırt etmek zor değil. Üstüne bir de İstanbul'da çiçek gibi açmamı ekle! Ve evet, Bursa benim geçmişimle bağım, şimdilerde küçük İstanbul olsa da, benim kalbimde evliyalar şehri! Ayrıca Bursa beni ve sevdiklerimi yaşatan ve esirgeyen şehirdir, o yüzden romanın baş kişilerinden biri olması da kaçınılmazdı. Başlarken böyle bir niyetim yoktu ama romanın bir yerinde Allah ve melekleri yerlerini alıverdiler. Şöyle şeyler gelir mesela benim aklıma; sevgilinle kavga ettin diyelim, adam da döndü sırtını gidiyor, acı içinde seyrediyorsun gidişini. İşte onun sırtına acıyla bakarken fonda acını dışavuracak bir müzik çalsın isterim. Bir yandan kaderimizin ne kadarını kendimiz çiziyoruz'u sorgularken, bir yandan da dünyadaki yaşamın prodüksiyonu neden böyle yapılmamış diye merak ederim. Çünkü insanoğlundan büyük bir gücün varlığı da yokluğu gibi korkutur beni. Allah'ın da milyon yıldır devam eden bu prodüksiyondan sıkılmış olabileceğini, farklı bir şeyler yapmak isteyebileceğini kurgulayıverdim romanda. Daha demin tuhaf bir karışımın ürünüyüm diyordum ya, din belli bir yaşa kadar benim gözümde başka bir şeydi, dedemin sesini bir minareden duyardım, ezan okurdu, sonra eve gelir, akşam yemeğinden sonra alaturka okurdu. Ölü Reşat'ta Tanrı da sorguluyor birçok şeyi, özellikle de yarattığı insanları. Evet, özellikle batıl inançlar ve kader konusunda insanların tavrıyla dalga geçiyor. Eminim benim gibi bir kulunu neden hala çarpmadığını da sorguluyordur! Sen Tanrı diyorsun ama ben Allah diyorum bu arada. Romana dönersem bir mevzuyu Allah'a sorgulatınca, hem üzerinde konuşmaya değer bir şey hem de fantastik bir şey oluyor. Biz hep Tanrı'dan korkutularak büyütüldük. İçimize sürekli bir cezalandırılma korkusu salındı. Bu her konuda böyleydi aslında. Sense severek büyümüşsün. Öyle öğretilmiş. Yani Tanrı yeryüzüne inmiş, seninle arkadaş olmuş. Üstelik muzip de. Tanrı benim gözümde dedemin suretinde inmiş bir varlıktı benim yeryüzüme. Hafızdı ama okeyde taş çalardı. Çok matrak, çok esprili, çok güleryüzlü bir adamdı. Çok darlandığımda beni dizine oturtur, okuyup üflerdi. Evde bir din adamı vardı ve biz bilirdik ezanı okuyup namazı kıldırdıktan sonra eve gelip bize komik hikayeler anlatacak, kendince şefkat gösterecekti. Din dedemle özdeşleşmiş bir şeydi herhalde, dolayısıyla korkulacak bir yanı yoktu. Bunun etkisi olmuştur üzerimde. Reşat'ın sırasını Adnan'ın çalma meselesi bir yandan hem muzip, hem fantastik ama bir o kadar da gerçeğe yakın. Düşünsene gündelik hayatta başkasının sırasını alan, çalan o kadar insan var ki, o anlamda çok da gerçekçi bir durum bu. Dediğin gibi sürekli bir sıramızı kaptırma halinde yaşıyoruz. Hatta sıramızdan daha büyük şeyler çalınıyor bugün. Dilediğimiz gibi yaşama hakkımız sürekli bir kenarından arsızca tırtıklanıyor mesela. Ama en fenası, bizden sonra geleceklerin sırası çalınıyor. Evet, Adnan'ın hayatında tek çaldığı Reşat'ın sırası, onu da nasıl çalmış, anlamak mümkün değil. Zaman zaman kendini ezdiren, kendini satmayı hiç beceremeyen bir adam. Adnan da aslında kendi sırasına tutunamamış biri. Neden olmasın? Yukarıda neler döndüğünü bilmiyoruz. Çok sıkılıyor ve ara ara küçük müdahalelerde bulunuyor ya da bazı şeylere göz yumuyor olabilirler. Romanda Adnan'ın da zaman zaman gelenekle çatıştığını görüyoruz. Büyük kızım için iş işten geçti ama küçük kızım yurtdışında büyüsün, buranın adetlerinde ezilmesin, farklı yaşasın gibi bir arzusu var. Adnan'ın gönlünden bu niyeti geçiriyorsun. Evet, Adnan'ın gönlüne bu arzuyu yerleştiren benim. Burada niyetim ebeveyn beklentileriyle dalga geçmekti. Yakalandım! O sebebi kağıda dökerek durumumu haklı çıkarmaya çalıştım belki de. Hazır lafı açılmışken, Aman, evladım sağlıklı ve mutlu olsun da temennisi külliyen yalan bence! Evet, sağlıklı olsun tabii ama mümkünse bizim istediğimiz şekilde olsun da biz de mutlu olalım düşüncesi hakim ebeveynlikte! Ya da türlü tatminsizliğimizi çocuğumuz aracılığıyla gerçekleştirme çabası. Bunlarla dalga geçebildim umarım. Ölü Reşat'ın, diğer kitaplarına oranla ironisi daha yüksek. Muzır ifadesi öncekilerden daha baskın. Dil de daha da rahatlamış, esnemiş bu anlamda. Evet, çünkü ilk kez eğlenceli bir hikaye anlattım, çünkü ilk kez insanların içini kaldırmayı değil onları güldürmeyi hedefledim. Evet, babamın Deniz Gezmiş esprisi gerçek. Ya da bilmiyorum, belki yıllarca uyuttu bizi! Aziz Nesin'le aralarındaki bağ benim kurgum elbette. Bursa da romanın bir kahramanı olunca, Kapalıçarşı yangınından bahsetmemek ve Adnan'ı o yangının göbeğine koymamak olmazdı. Aziz Nesin Bursa'da sürgünmüş. Kalbimde değişik yeri olan bir yazardır, onun sürgün anılarını okuyup bu hafızlık anekdotunu kullandım. Benim memleketimde gördüğü muamele, çektiği yokluk çok üzdü beni. Ölü Reşat'ta tesadüfler, birbirine değen, kesişen hayatlar var. İşin fantastik tarafı en çok burada başlıyor. Yolda farkında olmadan yanından geçtiğin bir insanın on yıl sonra senin hayatının merkezinde olacağı gibi tesadüfler vardır ya, bu tarz çapraz geçişler çok var kitapta. Evet, kendimce birtakım numaralar çekmeye çalıştım ama zaten sürekli bir ayağı çukurda yaşayan bir adamın hikayesini anlatsam da, hikayenin fikri ilgi çekici görünse de tek başına yeterli değil. Bu kadar uzun bir zaman dilimini sizi de kendimi de sıkmadan başka türlü anlatamazdım. Daha önceki kitaplarında sokaklarda gördüğümüz birtakım afişleri, levhaları, panoları, onların üzerindeki yazıları falan okutuyordun bize. Bunlar, unuttuğumuz mekanları, sokakları hatırlamamızı sağlayan ayrıntılardı. Ölü Reşat'ta da eskiye dair gazete küpürleri var. O dönemin önemli olaylarını, haberlerini vererek geçmişi hatırlatma görevini sürdürüyorsun. Bu hatırlatma bir yanıyla ait olduğun duruşu ve kimliği de işaret ediyor. Eee, eğlenceli bir roman yazmaya niyetlensem de, hayatın tam da bu eğlenceye ihtiyaç duymamıza neden olan boktan ya da tuhaf taraflarından bazılarını romanın iskeletine yerleştirdim. Yerleştirdim çünkü sonuçta ben bugüne kadar hep insanlarda vicdan yaratacağım diye milletin kafasını, kendisinin de içini şişirip azıcık eğlenmeye karar vermiş bir yazarım. Annem ve babam benim varlık sebebim. İkisinden birine bir şey olursa vay benim halime. Varolma sebeplerimden biri eksilmiş olacak. Bu benim de eksilmem, sakat kalmam anlamına gelecek. Biraz o korkuyla da yazdım bu kitabı. Yazınca kaybetme korkum azaldı mı? Hayır. O da ayrı bir şey. Ama yanlış anlamazsan, hüzünden geberecek gibi olma mevzusunda yalnız olmadığımı öğrenmek de iyi geldi.


Hasan İzzettin Dinamo'yu, Milli Mücadele'yi anlattığı on beş ciltlik Kutsal İsyan ve Kutsal Barış adlı kitaplarından tanırız; fakat bu şair ve romancının, o dönemde alanlarının zirvesinde olan, bugünse klasiklerimiz arasına giren; Yahya Kemal, Nazım Hikmet, Nurullah Ataç, Sait Faik, Asaf Halet, Orhan Veli gibi şair ve yazarlarla zenginleşmiş İkinci Dünya Savaşı'ndan Edebiyat Anıları kitabını bilmeyiz. Uğur Kökden, yıllar önce bu kitaptan söz ederken; Beş yıl bitiyor neredeyse. Birkaç ay sonra şunun şurasında, altısına basan bir çocukla yaşıt olacak. Ama, kimsenin ne sesi çıktı, ne haberi var... diye yakınıyordu. 2014 yılındayız; tam 30 yıl oldu, o ses hala çıkmadı! Hasan İzzettin Dinamo'yu, Milli Mücadele'yi anlattığı -on beş ciltlik- Kutsal İsyan ve Kutsal Barış adlı kitaplarından tanırız; fakat bu şair ve romancının, o dönemde alanlarının zirvesinde olan, bugünse klasiklerimiz arasına giren; Yahya Kemal, Nazım Hikmet, Nurullah Ataç, Sait Faik, Asaf Halet, Orhan Veli gibi şair ve yazarlarla zenginleşmiş İkinci Dünya Savaşı'ndan Edebiyat Anıları (De Yayınevi, 1984) adlı hatıra kitabını bilmeyiz. İyi denemecilerimizden Uğur Kökden, Güneş Damlıyor (Adam Yayınları, 1994) kitabındaki Genç Dinamo'dan Anılar yazısında, bu kitaptan söz ederken; ... Beş yıl bitiyor neredeyse. Birkaç ay sonra şunun şurasında, altısına basan bir çocukla yaşıt olacak. Ama, kimsenin ne sesi çıktı, ne haberi var... (s.78) diye yakınır haklı olarak. Şu an 2014 yılındayız; tam otuz yıl oldu, o ses hala çıkmış değil! Selim İleri, gerek zaman zaman yazdığı bazı yazılarında, gerekse entelektüel camiayı konu edinen romanlarında, bir şekilde edebiyat dünyasında tutunmuş ve iyi kötü belli bir yol kat etmiş kişilerin, genç edebiyatçıları çekemediklerini, neredeyse onların önünü tıkamak için ellerinden geleni artlarına koymadıklarını belirtmiştir. Hasan İzzettin Dinamo da, kitabında, bu tutuma yer vermiş.


İsmail Güzelsoy, Fenni Sihirler üst başlığıyla yayımlayacağı kitapların ilki olan Değmezde, var oluşa ilişkin büyüleri şimdiye kadar tam anlamıyla çözülememiş fakat birbirleriyle sıkı bir ilişki içinde oldukları hep sezilmiş iki büyük sırrı iç içe işliyor: Aşk ve ölüm. Bu iki büyük var oluş sırrının hemen yanı başına koyduğu ya da karşısına çıkardığı siyaset ise, bazen aşkın ve ölümün yarattığı büyülerin ayrıştırılması imkansız bileşenlerinden birine, bazen de onların karanlık yüzlerini aydınlatan spot ışığına dönüşüyor romanda. Hatta siyasetin, romanın çoğu yerinde bu açıklayıcı rolün üstüne çıkarak, aşkın ve ölümün yanına eklenmiş, ikisinden de ayrı tutulamayacak üçüncü bir sırra dönüştüğü bile söylenebilir. Değmez, karakterlerin kendi sesleriyle var olduğu, geniş kadrolu romanlardan. Sunuş kısmında, İsmail Güzelsoy'un bir önceki romanından tanıdığımız Meddah Değil Efendi'nin adıyla karşılaşıyoruz. Değil Efendi'nin arzusu üzerine, yamağı ve evlatlığı Yamalak tarafından teybe kaydedilmiş tanıklıkların, az sonra okumaya başlayacağımız kitabın ana malzemesini oluşturduğunu öğreniyoruz. Meddah Değil Efendi, romanın karakterlerinden biri değil. 370 sayfa içinde adına bir iki yerde rastlıyoruz sadece. Fakat bu bilgi, olası bir edebi tuzağın yazar tarafından önceden görülerek önleminin alındığını gösteriyor bize. Yaygın hata, karakterlerin, başlarından geçenleri doğrudan okura aktarmasıdır. Oysa roman karakterleri okuru hesaba katarak anlatamazlar. Eğer Güzelsoy, okuyacaklarımızın bir teybe anlatıldığını söylemeseydi, karakterler, yaşadıklarını doğrudan okura anlatma hatasına düşebilirlerdi. Sunuş kısmının sonunda yer alan bir başka cümle ise, romanın siyasetin neresinde duracağını, insana siyasetin neresinden bakacağının ipucunu veriyor: Kitap, Değil Efendi'nin değerli anısına ve bu dünyada zayıf insanların da mutlu olma hakkı için mücadele eden yiğit insanlara adanıyor. Roman, Nevirmor adlı tek gözü oyulmuş erkek kargayla aslında rengi bembeyaz olan Simsiyah adlı dişi karganın aşka doğru kanat çırpacağı hissedilen tanışmalarıyla başlıyor. Tanışmanın odağındaysa, Aras Nehri'nin ortasındaki buzulun içinde salınıp duran ve ölü mü diri mi olduğu anlaşılamayan, edip Faruk Ferzan var. Kendisi bile Ne oldu bana? Öldüm mü? diye soruyor kendine. Ölüp ölmediğini bir türlü anlayamıyor. Faruk Ferzan'ın büyüleyici hikayesinin içine girmeden önce, kendisini civardaki Doslar kasabasından kurtarmaya gelecek, hepsi birbirinden gizemli, tuhaf kişilerle tanışmaya başlıyoruz. Onların çekim alanlarına kapıldıkça, önce bildiğimiz bu dünyadan kopuyor, sonra da içine çekildiğimiz dünyanın yine aynı dünya olduğunu fakat romanın yarattığı illüzyon sayesinde kendimize ve hayata başka bir gözle bakmaya başladığımızı kavrıyoruz. Kargaların kendi aralarındaki konuşmalarının ya da Ninno adlı tatlı küfürbaz karakterin ayazdan toprağa kadar doğadaki canlı cansız her şeyle sözlü iletişimde olmasının içerdiği fantastik dünyanın etkisi değil burada söz konusu olan. Çünkü yazar, fantastik bir dünya kurmaktan ziyade, dünyanın sade görünüşündeki fantastiği göstermekte başarılı. Fantastik öğeleri kullanışı da, daha çok, bilinenin, apaçık ortada olanın fantastiğini göstermek için sanki. Faruk Ferzan'ın, uzaklardaki kaptan babasını ve tuhaf okuma alışkanlıkları içindeki annesini betimleyerek çocukluğunu anlatmaya başladığı bölüm, resim sanatının gizlerini de fısıldayışıyla, okuma hazzının doruğa çıktığı bölüm romanda. Sonrasında, kitap bitene kadar, okuma hazzı aynı dorukta sürüp gidiyor. Sihirbaz Mandereyke'yle tanışması, onun Fenni Sihirler ve Hileli Aletler Dükkanı için resim çizmeye başlaması, Mandereyke'nin tuhaf gönül ilişkisinin sonunda bir arabanın altında kalması, annesinin babası yüzünden kendini asması, ilerleyen yıllarda Serbeste gazetesine tefrika roman yazıp çizmeye başlaması ve aykırılığına rağmen hücrelerimize tanıdık gelen bir aşka kapılması, günümüzde artık yakalanması zor bir edebi özgünlüğün yarattığı hazlarla okutuyorlar kendilerini. Aşkın içine karışıp ona yön verense siyaset oluyor. Serbeste gazetesinin sahiplerinden Süreyya'ya duyduğu tuhaf yakınlık, önce komünizmin Faruk Ferzan tarafından keşfine, sonra da gazetenin kudurmuş halk tarafından talanına ve zorunlu ayrılığa evriliyor. İsmail Güzelsoy, röportajlarından birinde, bu gazete talanını, Tan Olayı diye tarihe geçen, sol eğilimli Tan gazetesinin 1945'teki yağmalanmasından esinlendiğini belirtirken, tarihe birebir bağlı kalmadığını, onu asıl ilgilendirenin kendisine benzemeyen hiçbir şeye yaşam hakkı tanımayan öfkeli kalabalık olduğunun da altını çiziyor. Hepimiz o dizginlenemez öfkenin çocuğuyuz bir bakıma, diyor. Böylece, romanında siyasetin nerede durduğunu, insana, hayata, aşka ve ölüme siyasetin neresinden baktığını da açıklamış oluyor. Romanda Faruk Ferzan'dan sonra sahneye çıkan ve onun hikayesini bazen aşa aşa romanın hikayelerini birbirine bağlayan bir başka önemli karakterin adı Sadere. İsmail Güzelsoy, burada sadece birkaç tanesine yoğunlaştığımız çok sayıdaki hikayeyi ana hikayeye bağlaya bağlaya ve her çözdüğü düğümde okuru şaşırta şaşırta yazıyor.


Daha da derine dalmak isteyenler, Amerikalı feminist kuramcı Judith Butler'ın Odradek ce Kapitalizm başlıklı konuşmasını izleyebilir. Linki yazının sonunda bulabilirsiniz. Kafka'nın anlatımıyla Odradek, evin şurasında burasında; bazen tavan arasında, bazen merdivenlerde, bazen koridorlarda, bazen de sofada oyalanıyor. Ara sıra kalmak için başka evlere gittiği için aylarca görülmediği de oluyor. Yıldız şeklinde düz bir iplik makarası görünümünde. Üstelik gerçekten de üzerine iplikler sarılmış gibi duruyor. Çeşitli cins ve renkte, kopuk kopuk, yer yer düğümlerle tutturulmuş iplikler bunlar, aralardan arapsaçı gibi dolaşık parçalar da sarkıyor. Yıldızın orta yerinden birbirine dik açıyla tutturulmuş iki minik çapraz çubuk çıkıyor. Odradek'imiz de anlaşılan bu çubuklar yardımıyla ayakta durabiliyor zaten. Kafka'ya göre, bir zamanlar sağlammış da şimdi kırılmış, parçalanmış hissi uyandırıyor bu nesne. Gene de kendine has bir bütünlüğü var. Öte yandan, bunlar hep gelişigüzel tanımlar, çünkü olağanüstü bir çeviklikle hareket eden Odradek'i yakalayan, dolayısıyla ayrıntılarını yakından görebilen yok.