Araştırmacı yazar Korhan Atay Metis Yayınevi'nden çıkan 1 Mayıs 1977 adlı kitabı için olaylara bizzat tanık olmuş 13 kişiyle röportaj yaptı. Atay, 1 Mayıs 1977 Katliamı'nı Gabriel Garcia Marquez'in Kırmızı Pazartesi romanında anlattığı hikayaye benzetiyor. Herkesin korktuğu, bildiği ama bir yandan da neredeyse beklediği bir felaket... Kırmızı Pazartesi'de bir cinayet öyküsü anlatılır. Böyle bir cinayetin işleneceği, nedenleri, katil adaylarının ve kurbanın kim olduğu bilinir. Herkes o cinayetin işleneceğinden endişe duyar, korkar ama kimse engel olmak için bir şey yapmaz ya da yapamaz. Ve kaçınılmaz cinayet işlenir. Taksim'deki o mutlu kutlamaya katılacak tüm sendikalar, siyasi grup ve partiler orada bir olay, bir provokasyon olacağından kaygı duyuyordu. Kaygının temelinde, dönemin siyasi yapılanmasında etkili olan Sovyetler Birliği yanlısı ve Çin Halk Cumhuriyeti yanlısı grupların birbirleriyle düşmanlığa varan rekabet ve çekişmesi yatıyordu. Yalnızca onların değil, soldaki daha pek çok siyasi grubun birbirleriyle silahlı çatışmaya hatta karşılıklı cinayetlere varan rekabeti de biliniyordu. Türkiye Komünist Partisi yandaşlarının önemli ağırlığa sahip olduğu DİSK yönetimi, Maocu grupları meydana almayacağını; Çin yanlısı gruplar da buna tepki olarak neye mal olursa olsun Taksim'e gireceklerini açıklamıştı. Siyasi çelişki ve rekabet öylesine yoğunlaşmıştı ki, taraflar birbirine Sosyal Faşistler ve Maocu Bozkurtlar diyordu. Her siyasi grubun korunma amaçlı silahlı elemanları vardı. Herkes o silahların kullanılmayacağını dile getiriyor, bunun için önlem alıyordu ama ortamın bir provokasyon girişimine ne kadar uygun ve açık olduğu belliydi. 1 Mayıs 1977 günü insanlar bu kaygıları yüreğinde taşısa bile akrabaları ve sevdikleriyle birlikte düğüne hatta devrime gider gibi coşkuyla koştu alana. Fakat korkulan gerçekleşti: Akıl almaz bir provokasyon yüz binlerce kişinin hınca hınç doldurduğu meydanı kana buladı. Böylece Türkiye solu tarihindeki en büyük darbelerden birini aldı. 1 Mayıs 1977 katliamı, insan haklarının ve adaletin resmen ayaklar altına alındığı; tıpkı Malatya, Çorum, Maraş katliamları gibi insanlığa karşı işlenmiş bir suç. Bu konuda pek çok eleştiri ve kitap kaleme alındı, önemli bilgilere ulaşıldı. Ancak ben bunca tartışma, eleştiri ve araştırmanın olayın sol içi yanına yeterince eğilmediği kanısındayım. Solun, öncelikle 1 Mayıs 1977 katliamından çıkarılacak derslere ihtiyacı olduğunu düşünüyorum. Ortada kırık bir kol varsa eğer, daha fazla yen içinde kalmamalı. Bu kitabı hazırlamaktaki amacım solun 1 Mayıs 1977'yi daha fazla düşünmesine, tartışmasına ve eğer mümkünse dersler çıkarmasına bir nebze olsun katkı sağlamaktı. Bu da böyle bir başlangıç belki de... En azından bir tartışmanın ateşi yakıldı. Solda kızgınlık, kırgınlık, yüksek sesle dile getirilmese bile pişmanlık ön plandaydı. Sol gruplar, örgütler, partiler arasındaki çelişkiler daha da arttı ve keskinleşti. Solun hedef kitlesi işçiler ve gençlikle ilişkilerinde de duraklamalar ve kopukluklar görüldü. Kitleselleşme ve kitle eylemleri yerini hızla militanlaşmaya ve militanca eylemlere terk etti. Kitapta söyleşi yaptığım kişilerin hepsi 1 Mayıs 1977 katliamının, Türkiye'yi 12 Eylül 1980 askeri darbesine götüren en önemli basamaklardan biri olduğunu ve bu korkunç olayın ülkeyi bir askeri darbeye sürüklemek için bilinçli olarak tasarlandığını düşünüyor.1Mayıs 1977'den sonra sağ ve sol arasındakiler kadar sol içi çelişki ve çatışmalar da artıyor, siyasi cinayetler çığ gibi büyüyordu. Halk sol hareketlere uzak duruyor ve korkuyordu...12 Eylül 1980 darbesiyle birlikte herkesin bildiği gibi siyasi çatışmalar ve terör sanki birisi şalter indirmiş gibi bir günde bitti. Sonrası, solun tüm gruplarına ve işçi sendikalarına işkenceler, yargısız infazlar, idamlar, hapis cezaları ve tüm Türkiye halklarına ve demokratik haklara yönelik baskılardan ibaret bir süreç. Uzantılarını bugün de yaşamaya devam ettiğimiz bir süreç... Nerede, ne yanlış yaptık? diye düşünenlerin bu kitapta yanlışın ne olduğuna ilişkin ipuçlarını göreceğini düşünüyorum. 1 Mayıs 1977 katliamına dönüp baktığımızda sol adına ortada büyük bir yanlışlık olduğu açık. Yanlışlığı sadece egemen güçlere, hükümetlere, burjuvaziye, oligarşiye, onların uzantıları olan derin ya da sığ devlete hatta yabancı istihbarat örgütleri ve soğuk savaş çekişmelerine yüklemek mümkün. Böyle değerlendirenler haksız da sayılmazlar. Ama başka sorular da var: Biz ne yaptık? Biz de hata yaptık mı? Nerede yaptık? Bir daha yapmamak mümkün mü? Yanıtlamaya niyetiniz varsa soruları çoğaltılabilirsiniz... Ve bu yanıtlar gerçekten yararlı olabilir. Korhan Atay 1 Mayıs 1977 adlı kitabı için Doğan Ülgen, Bingöl Erdumlu, Mehmet Karaca, Gün Zileli, Feyyaz Kurşuncu, Murat Tokmak, Mahir Sayın, Ahmet Sami Belek, Kamil Arslantürk, Dinçer Doğu, Leman Fırtına, Murat Belge, Osman Cavit İyigün'le konuşmuş. İkisi hariç hepsi o tarihte içinde yer aldıkları sendika, siyasi parti ve sol hareketlerin orta ve üst kademe yöneticileriymiş. Çeşitli tahminlere göre o gün alanda eşimin de aralarında yer aldığı 300-500 bin kişi vardı. Hepsi ortak bir felaketin hem mağduru hem de tanığı olmuştu. Keşke o gün orada olan 500 bin kişiyle tek tek konuşabilseydim diye anlatıyor. Kitapla ilgili olumlu duygu ve düşünceler yansıtan pek çok telefon ve e-posta aldım. Yaşları 1 Mayıs 1977'yi anımsamaya yetenlerin tepkileri önemli tabii. Ama beni daha da heyecanlandıran gençlerin ilgi ve düşünceleri. 1 Mayıs 1977 katliamı onlar için ebeveynlerinin anlattığı ya da bir yerlerden kulaklarına çalınan çok eski dönemlerde yaşanmış karanlık ve kötü bir masal çünkü. Sayıca çok fazla değil henüz ama genç okurlardan bazı çok önemli değerlendirmeler ulaştı bana. Başka bir dünya, başka bir Türkiye açılmış önlerinde. Benzer yayınların artmasını istiyorlar. Umarım daha fazla genç okura ulaşmayı başarırız. Doğan Ülgen: Hiçbir örgüte bağlı değildi, 1977 yılında sosyalizme ve devrime gönül vermiş 19 yaşında bir işçiydi. Bingöl Erdumlu: THKP-C kurucularından. Olay sırasında Tarlabaşı'ndaki DİSK güvenlik ekibindeydi. Mehmet Karaca: DİSK Genel Sekreteri ve mitingin Tertip Komitesi Başkanı'ydı. Gün Zileli: Aydınlık/Halkın Sesi grubunun önde gelen yöneticilerindendi. Feyyaz Kurşuncu: Tarlabaşı'na gelen Halkın Yolu grubunun etkili isimlerindendi. Murat Tokmak: Türkiye Maden-İş Sendikası Topkapı Şube Başkanı'ydı. Olay sırasında Tarlabaşı üzerinden Taksim'e yürüyen kortejin güvenliğinden sorumluydu. 2011'de vefat etti. Mahir Sayın: Olay günü Kurtuluş hareketinin liderlerinden biriydi. Onların grubu da alana Tarlabaşı'ndan girdi. Ahmet Sami Belek: Halkın Kurtuluşu'nun etkin isimlerindendi. O gün, Halkın Kurtuluşu, Halkın Yolu ve Halkın Birliği gruplarının ortak koruma ekibindeydi. Kamil Arslantürk: Teğmen rütbesindeyken 2. THKP-C davasında yargılandı ve ordudan emekli edildi. Olay sırasında Halkın Yolu hareketinin etkili isimlerinden biriydi. Dinçer Doğu: Türkiye İşçi Partisi ve DİSK genel yönetim kurulu üyesiydi. 1 Mayıs 1977 öncesi TKP'li ekip tarafından DİSK'ten tasfiye edildi. Leman Fırtına: 1 Mayıs 1977'de 51 yaşında olan Leman Fırtına, 70 yaşındaki annesini yanına alarak, oğullarının aralarında yer aldığı Kurtuluş grubuyla birlikte Taksim'e gelmişti. Murat Belge: Can Yücel ve Ömer Laçiner'le birlikte Birikim, Aylık Sosyalist Kültür Dergisi'ni çıkarıyordu. Derginin siyasi görüşlerini savunanlara Birikimciler deniliyordu. Osman Cavit İyigün: Dev-Genç kökenliydi. O gün işyeri temsilcisi olduğu Genel-İş sendikasıyla birlikte gelmişti.


Amerikalı yazar Kathryn Erskine, 2012 Kristal Uçurtma ödülü alan kitabıyla ilk kez Türkçe'de! Okurlarını eğlence dolu bir maceraya davet eden roman, yetişkinlerin gençlere uyguladığı meslek seçimi baskısını mizahi bir dille eleştiriyor. Sürükleyici kurgusu, akıcı anlatımı ve birbirinden özgün karakterleriyle başarı kavramı üzerine düşündüren roman, umut duygusunu besliyor. Gözlem gücünü, derinlikli ayrıntılar ve gerçekçi diyaloglarla yansıtan Erskine, gençlere kendi dillerinden sesleniyor. Ayasofya Konuştu adlı çocuk kitabıyla sevilen Füsun Çetinel, bu kez okurlarını Fethiye'den Antalya'ya uzanan, tarihi Likya Yolu'nda sırlarla dolu harikulade bir maceraya davet ediyor. Anneanne torun ilişkisinin sevgi dolu sıcaklığını, arkeoloji ve aşkın gizemiyle harmanlayan yazar, bir ülkenin insanı olma duygusunu ve özgür seçimler yapabilmeyi birlikte düşündürüyor. Çocuksu düşlerin sınır tanımadığını hatırlatan roman, sıra dışı karakterleri, Adalet Kavanozu ve kırmızı kaplı defterle keyifli bir okuma deneyimi sunuyor. Ormanın kalbine bilinmezlerle dolu bir yolculuk... Her kasaba kadar işinde gücünde iki kasabaydı Herdemtaze ve Küpeçiçeği. Huzurlu bir düzen, adil bir iş bölümü ve çevreyle uyum içinde yaşardı insanları. Öyle sanırlardı, en azından. Derken, bir gece vakti, siyah bir akıntı sızdı toprağa. Onu ilk Ay gördü. Ardından, o dayanılmaz koku geldi. Onu da ilk Ay kokladı. Ertesi sabah, hiçbir insan mutlu uyanmadı. Hiçbir hayvan da bir daha o topraklarda uyanmayacaktı. Çünkü ormanın kalbi hastaydı... Kimsenin fark etmediği karanlığı aydınlatacak iki ışığın, İpek'le Burak'ın yolculuğu da, işte böyle başladı... Romanında hem doğadan hem de birbirinden kopmuş insanlara seslenen Aslı Tohumcu, bir gün bir şeylerin değişip düzelmesinde çocukların rolünün önemini hatırlatıyor. Usta edebiyatçı Nazlı Eray'ın hayal ile gerçeklik arasındaki sınırları zorlayan bu eseri, okurları İstanbul'un en güzel semtlerinden birinde unutamayacakları bir maceraya davet ediyor. Nazlı ile Osman'ın maceraları son sürat devam ediyor! Nazlı ve Osman, Şişhane'deki bir avize dükkanından girerek ulaştıkları büyülü ormanın şokunu atlatamadan kendilerini Madam Lidia'nın tozlu evinde bulurlar. Gizemli Madam Lidia'nın evi, her biri birbirinden çılgın eşya ve canlılarla doludur. Gelecekten haber veren aslan ayaklı masa, Balık Kral Necef ve zaman zaman canlanan Billur Ahtapot avize, gizemli geçmişleriyle kahramanlarımızı bir maceradan diğerine savuracaktır. Evet, Tom'un icadı ŞANS ÖLÇER'e göre kahramanımız şu sıralar hiç şanslı görünmüyor. Bir düzine karamelli gofret yese bile şansını tersine çevirmeyi başarabileceğe benzemiyor. Ama ibrenin yavaş yavaş aşırı şanslıyı göstermesi için güzel gelişmeler de yaşanmıyor değil! Aşırı gıcık Marcus'u zor da olsa alt etmeyi başarmak, bir dolu acayip şeyin yer aldığı bir öykü okuyarak coşmak ve pek tabii ki Gruplar Savaşı elemelerinde sahne almak. Tom Gates'in kahkaha garantili yeni macerasında sizleri iki de muhteşem sürpriz bekliyor. İp karalamaları ve uçurtma yapımı... Herhangi bir ip parçasının nasıl olağanüstü bir ip karalamacasına ya da rüzgara meydan okuyan bir uçurtmaya dönüştüğünü görünce gözlerinize inanamayacaksınız. Kitabın, başta Roald Dahl En Komik Kitap Ödülü olmak üzere, Red House ve Waterstones ödüllerini de kazandığını söylemeliyim. Dünya'nın 3,5 milyar yıllık geçmişini yalnızca bir saate sığdırabileceğinizi hayal edin. Bunu yapabilseydiniz dinozorlar, o saatin 56. dakikasına kadar ortaya çıkmamış ve çıktıklarında da 3 dakika sonra gözden kaybolmuş olurlardı. Modern insanlar saatin en sonunda, sürenin bitmesine sadece 0,2 saniye kala görünürlerdi. Uzay, zaman, buluşlar, enerji, insanlık ve daha fazlası... Eğer... büyük kavramları anlaşılabilecek ölçeklerle açıklayarak okuru Dünya'yı farklı bir bakış açısıyla görmeye davet ediyor. Rudger, Amanda'nın hayali arkadaşı. Yani gerçek değil! Yine de hayali arkadaşların peşine düşen Bay Kirazkuşu'ndan kaçması ve kendi hayali hayatını kurtarması gerekiyor! Hayali, tehlikeye de göz kırpan bir kitap ama güçlü ilişkileri, yaşadığımız sürece bunların bizi şaşırtarak, nasıl yer değiştirdiğini anlatırken çok etkileyici ve sevimli. Bir eleştirmen, Mizahla gerilimin yaratıcı bir karışımı... Bir doz da ürperticilik içeren fantastik hikayelerden hoşlananlar için mükemmel bir seçim demiş. Bir diğeriyse, kitabın mükemmel çizimlerinden bahsederken, Amanda ve Roger'ın birkaç sıradan cisimle kocaman, eğlenceli dünyalar kurmaları okurlara 'bizim de böyle harika bir arkadaşımız olsa' dedirtecek türden yorumunu yapmış. Sihrin gerçek olduğu Hokus Pokus Oteli serisinin ilk cildi Arka Pencereden Kaç adını taşıyor. Hikayeye göre, büyük sihirbaz Abrakadabra'nın ilk inşa ettirdiği günden beri Tyler Yu'nun yaşadığı bu otelde birçok gizemli olay yaşanmış. Bu sefer ise otelde kalan sihirbazlardan biri ortadan kaybolmuş! Ty bu gizemi tek başına çözemeyeceği için de Arkadaşı Charlie'den yardım alması gerekmiş. Serinin ikinci kitabıysa, Bir Hayaleti Yakalamak adını taşıyor. Bir gizemin bittiği yerde yenisi başlıyor, bu defa otelde kalan herkes bir hayaletin sesini duyduğunu söylüyor. Koridorlarda tekinsiz bir ses yankılanıyor ve kimsenin tanımadığı birinin ismini fısıldıyor. Bu hayalet, büyük sihirbaz Bay Abrakadabra'nın kendisi mi acaba? Tyler ile Charlie, yaşlı asansör görevlisi Brack'ın yardımıyla bu tuhaf gizemi çözmek zorunda! Bello, insana dönüştü dönüşeli Max'ın en iyi arkadaşı oldu! İki kafadar, bu durumun değişmesini hiç mi hiç istemiyor. Tabii Bay Bello'nun insan olarak kalabilmesi için mavi sıvıdan düzenli aralıklarla içmesi şart. Çünkü mavi sıvı, onun yeniden köpeğe dönüşmesine engel oluyor. Sorun şu ki, ellerinde yalnızca bir şişe mavi sıvı kaldı! Sıvıyı uzun yıllar önce icat eden Max'ın büyük büyükbabasının notları bir yerlerde olmalı... Bu notların peşine düşen Max ve Bay Bello, tarifi bulduklarında karışımı kendileri hazırlayabilecekler, böylece Bay Bello insan olarak kalacak. Peki, bu o kadar kolay olacak mı dersiniz? Tarifin peşinde heyecanlı bir maceraya atılan Max ve Bello ile birlikte bizleri de büyük bir sürpriz bekliyor!


Hayatım, Marc Chagall. Zygmunt Bauman ile Söyleşiler, Keith Tester. Kedi ve Fare, Günter Grass. Yeniden Anımsanan Savaş, Geoff Dyer. A'dan B'ye ve Gerisin Geriye, Andy Warhol. Theo'ya Mektuplar, Vincent van Gogh. Faşizm Kehanetleri, George Orwell. Simone de Beauvoir Aramızda, Julia Kristeva. Sosyalizm ve İnsan Ruhu, Oscar Wilde. İşte Leonardo Da Vinci, Joost Keizer. Hepsini hararetle tavsiye ederim. Şimdi soruyoruz: Bir sanatçı nasıl doğar? Eğer Marc Chagall'ın doğumundan bahsediyorsak cevap hazır: Ölü! Alman edebiyatının önemli yazarlarından Nobel Ödüllü Günter Grass, Kedi ve Farede çocukluğunu geçirdiği Danzig'e götürüyor okuru. Avrupa, İkinci Dünya Savaşı'nın karanlığına gömülürken, ergenliklerini yaşayan bir grup genç, günlerini Danzig Limanı'nda avarelik ederek geçirmektedir. Ancak savaşın şiddeti yayıldıkça, gençlerin yazgısı da tarihin bu dehşet verici döneminin koşullarıyla kesişecektir. Bu ortamda 14 yaşındaki Mahlke, Nazi Ordusu'nda gösterdiği başarılarla ulusal bir kahramana dönüşecektir. Kurgu, deneme, eleştiri, seyahatname gibi farklı yazın türlerinde eserler veren Geoff Dyer'ın bir modern klasik kabul edilen kitabı Yeniden Anımsanan Savaş, yer yer gezi günlüğü, yer yer Büyük Savaş ve hatırlama üzerine derin bir tefekkür... Ancak bir yönüyle Birinci Dünya Savaşı'nı konu alan kitaplardan ayrılıyor. Çünkü Dyer, savaşa dair çarpıcı anılara yer vermekle birlikte savaşı nasıl canlandırdığımızı, algıladığımızı da irdeliyor. Savaş meydanlarını ve anıtlarını ziyaret eden yazar, artık birer sembol olmuş ünlü fotoğrafları, filmleri, şiirleri ve diğer yazın türlerinde verilen eserleri inceleyerek kimi zaman yaşananların nasıl öngörüldüğünü, kimi zaman da felaketin nasıl betimlendiğini, yeni nesillerin yaşananları nasıl algıladığını gözler önüne seriyor. Yaratıcılığı ve duyarlı kavrayış gücüyle, yirminci yüzyılın zihinleri de bedenleri de felce uğratan ilk büyük felaketi hakkındaki önyargıları, hatırlananların ve mitlerin oluşturduğu ağı sabırla çözümleyerek sorguluyor. Vincent Van Gogh'un kardeşi Theo'ya 17 yıl boyunca, yani intiharından iki gün öncesine dek yazdığı mektuplar, sanatçının Auvers-Sur-Oise'da noktalanan yaşamından ve yaratım sürecinden bir kesiti sunuyor. Bu büyük sanatçıyı daha iyi tanımak isteyenler okuyabilir ama sıkı edebiyat arayanlara da tavsiye ederim. Distopya türündeki karanlık romanı 1984 ve siyasi taşlama türündeki Hayvan Çiftliği olmasa George Orwell'i bilmeyecektik. Bu yüzden Sel Yayıncılık'ın yazarın külliyatını güzel kapaklarla yayınlaması çok yerinde bir karar. Kristeva'nın hayranlık ve eleştirellikle ele aldığı, dönemini önceleyen ve kendisini kuşatan Simone de Beauvoir üzerine yazılarından oluşan bu derleme bizi Beauvoir'ı yeniden okumaya davet ediyor. Hem yaşamıyla hem de eserleriyle antropolojik bir devrim gerçekleştirmiş, bireysel ve toplumsal geleceğimize damgasını vurmuş Beauvoir'dan bu yana feminist hareketin temel sorunlarına, farklılaşan algı ve yaklaşımlarına güçlü bir değini niteliği taşıyor. Oscar Wilde'ın bu açılış cümlesi, toplumsallığa değil bireyselliğe vurgu yapan bir sosyalizm anlayışına karşılık geliyor. Kalabalıkların inanç ve değer yargılarının çoğu zaman mutlakiyetçi otoriteye yol açtığını çok erken bir tarihte gören Wilde, geleneksel ahlakçılıklara, din temelli hayır kurumlarına karşı çıkar, belirleyici olanın insanın hayırseverliğe muhtaç olma durumundan kurtulması olduğunu vurgular. Öyle bir kurtuluş ki, sömürüyü ortadan kaldırarak insanlara kendi hayatlarını zenginleştirmede eşit imkanlar yaratsın, böylece bir insanın başka bir insana acımasının, yardım etmeye çalışmasının, ama bir türlü gerçekten yardım edememesinin bütün manevi yükünü de ortadan kaldırsın. İnsanın gerçek özgürlüğünün burada yattığını düşünen Wilde, sosyalizmin henüz taze ve umut vaadettiği bir günden yazıyor. Dünyanın en kendine özgü seslerinden birinin kitabı en azından ilgiyle okunmayı hak ediyor.


Bugüne kadar hakkında 12 bin kitap ve makale yazılan Franz Kafka'nın ilk kez bu kadar ayrıntılı bir biyografisi çıktı. Dünyanın sayılı Kafka uzmanlarından Reiner Stach'in kaleme aldığı Kafka: Kavrama Yılları ve Kafka: Karar Yılları, Sel Yayıncılık etiketiyle raflarda. Garanti veremem ama bence bu kitapta hakikaten aklınıza gelen bütün Kafka sorularına bir cevap bulacaksınız. Walter Benjamin'in Kafka'ya dair ne düşündüğü ayrı mesele. Büyük adamların başka büyük adamları kimi zaman kıyasıya hatta severken öldürürmüş gibi eleştirdiklerine ilk kez tanık olmuyoruz. Fakat Brod'un Kafka'sıyla Benjamin'in Kafka'sı arasındaki fark bir gerçeği hatırlatıyor bize: Edebiyat dünyasının en tartışılan isimlerinden biri olan ve hakkında 12 bin kitap ve makale yazılan Kafka'nın kapsamlı bir biyografisi yakın zamana dek yoktu. Yazılanlar arasında da bir tutarlılık göremiyordunuz. Herkesin, hikayesinin sadece bir ucundan tutarak anlattığı bir yazar olarak kalmıştı Kafka. Reiner Stach'in yazdığı Kafka biyografisi imdadıma yetişti neyse ki. Sonuçta daha önce Kafka'nın Erotik Mitosu diye bir kitap daha yazmış olan Stach için dünyadaki en iyi Kafka uzmanı deniyor. Biyografi denen edebi türe yeteri kadar önem verilmeyen ülkemizde Sel Yayıncılık'ın bu kitabı Kafka: Kavrama Yılları ve Kafka: Karar Yılları olarak iki cilt halinde yayınlamasına çok sevindiğimi söyleyeyim önce. Çeviriyi yapan kişi de Sezer Duru olunca, Stach'in Kafka biyografisini adeta koşarak almak gerekiyor. Öte yandan farklı bir biyografi elimizdeki. Sadece Kafka'nın yapıtları, günlükleri ve mektupları değil, hakkındaki her belge, mesela gazete haberleri ve dergi makaleleri de satır satır taranmış. Şuraya buraya karalanmış minik notlar bile es geçilmemiş. Hatta Kafka'ya dair kurmaca eserlerden, romanlardan bile faydalanmış Stach. Böylece ortaya Charles Darwin'in, Robert Musil'in, Vladimir Nabokov'un hatta İzlandalı müzisyen Björk'ün ve sayamayacağım yüzlerce başka kişinin katkılarıyla görkemli hale gelen bir Kafka biyografisi çıkmış.


Oleyyy! İşte nihayet siyaseten doğruculukta körlemesine düz gitmeyen ve okuma deneyimlerinden söz ederken lafını esirgemeyen bir yazar. Açıksözlülüğün bu türlüsünün nadir rastlanan bir meziyet olduğunu çoktan öğrendiğim için Hilary Mantel'in bu röportajını okur okumaz Egoist'in Yangında İlk Kurtarılacaklar bölümüne almaya karar verdim. Tadını çıkarın. Bu arada Ölüleri Getirin ve Kurtlar Hanedanı romanlarıyla iki kez Booker Ödülü kazanan Mantel'i bizde Artemis Yayınları basıyor. Bir de Alfa'dan çıkan Gazza Sokağında Sekiz Ay var. Evde okumayı severim. Devon'da deniz kenarındaki dairemde, güneş alan bir pencerenin önüne oturarak ve birkaç metre ötedeki dalgaların sesini dinleyerek... Mesela Sarah Waters'ın dev romanı Fingersmith'i alırım elime, gülümseyerek... İlk çıktığında bana kendimi yeniden çocukmuşum gibi hissettirmişti. Çarpılmış, büyülenmiştim. İdeal okuma günümde zaman sınırı ve peşpeşe gelen e-postalar olmamalı; akşam yemeği, havada süzülüp gelen bir masa örtüsünün üzerinde aniden yanımda belirivermelidir, sanki görünmez bir çift el tarafından getirilmiş gibi. Pratikte böyle bir şey mümkün değildir. Normalde trende falan, yani çalınmış saatlerde okurum yahut geceleri... Bazen de belirli bir amaçla, diyelim ki yazacağım bir makale için gerekli olduğunda okurum, elimde dolmakalemle ve pür dikkat kaşlarım çatılmış halde... Ama durun, düşündüm de, sanırım benim ideal okuma deneyimim zaman yolculuğunu da içermeli. Mesela... 14 yaşındayım, elimde halk kütüphanesinin Yetişkinler bölümüne kabul edilmemi sağlayacak turuncu giriş kartım var. Bütün kitaplar önümde sıralanmış, beni bekliyor. Yazarların hep yapageldiği o zavallı minik uzlaşmalardan henüz tümüyle habersizim. Edebiyat dışı kategorisindeki rafları dolduran kitapların daha önce yazılmış başka kitapların tekrarı olduğunu da bilmiyorum daha. Gözlerim taptaze. Zafer peşindeyim. Bir sürü kriket kitabı var, herhalde onlar. Kriket tarihi beni büyülüyor. Bazıları hakikaten çok iyi kaleme alınmış kitaplar. Okurken zihnimde Büyük Savaş öncesinde beyazlar giyerek kriket oynayan adamların hayaletleri canlanıyor. Ben hakiki bir kişisel gelişim kraliçesiyim, kendimi istisnasız her an geliştirmeye çalışıyorum. Hiç sahip olmadığım problemlerin, mesela obsesif kompülsif kişilik bozukluğunun veya sapkınca fobilerin çözümlerinden bahseden kitaplar okuyorum, ya bir gün benim de başıma gelirse diye... Hayır, elbette önerebileceğim belirli bir kitap yok. Bir gün bu türden bir kitabı hakikaten faydalı bulsam bile bunu kimseye itiraf etmez, başkalarına karşı avantaj elde etmek için kendime saklarım. Fazla temiz, sıradan ve sofuca gelebilir kulağa ama hiçbir kitap beni ilk kez 10 yaşındayken elime aldığım şu ucuz, kirli Shakespeare cildi kadar etkilememiştir. Ondan önce bir tek eski bir okul kitabımda rastladığım Julius Caesar oyunundan bir sahneyi okumuştum ve Bütün Eserleri bence o güne kadar okuduğum en iyi şeydi. Zevkten ölecek gibiydim. Amma tuhaf çocukmuşum! Siz karanlık bir yolda önünüzü görmeye çalışırken aniden ışığın yandığı ve ilerlemeye başladığınız an... Tabii aldığınız zevk, can acıtıcı bir zevk, çünkü o andan itibaren insanlık dışı bir tempoyla çalışmaya başlayacağınızı, sağlığınızı ve ilişkilerinizi önemsemeden, kızgın bir boğa gibi kafanız önde koşturuyor olacağınızı bilirsiniz. Şanslıydım çünkü ailenin üç kuşağı içindeki tek küçük çocuk bendim. Hemen yanımızdaki evde halalarım ve yetişkin kuzenlerim oturuyordu. Anlayacağınız bana kitap okumaya hevesli çok kişi vardı etrafta. Yetenekli sayılırdım, bana okunan her şeyi ezberlerdim. Bunun kötü tarafı zamanı gelince okumayı öğrenmeye pek gönüllü olmayışımdı. Niye olacaktım ki, nasılsa bana kitap okuyacak gönüllü kölelerim çoktu. Kral Arthur ve Yuvarlak Masa Şövalyeleri'nin okunmasına bayılırdım. Bir daha hiç o günlerdeki kadar eğlenmediğimi söyleyebilirim. Tabii okula başladığım zaman öğretmenler manyak bir kelime dağarcığım ve garip bir savaşçı giyim tarzım olduğunu fark ettiler. King Arthur'la alakam kalmadığı zaman Stevenson'un Kaçırılan Çocuk romanını keşfettim. İki ana karakteri vardı; biri genç ve masum David Balfour, ötekiyse serseri Alan Breck... David'in hikayesi aracılığıyla aldığım büyük derse gelince... Günün birinde evinden ayrılman, dünyayı dolaşman ve kendin olmayı başarman gerekiyordu. Yoluna çıkabilecek acayip ve hiç de rol model olamazmış gibi görünen kişileri katiyen küçümsememeliydin. Açıkçası bana kadın olmayı bundan iyi öğreten bir kitap okumadım. Sadece gazeteler... Ben bir gazete müptelasıyım, pazar günü çıkan kalın ekleri bile bütün hafta satır satır okurum. Sanırım sebebi hikaye sevmem. Bayat olmaları falan umurumda değil. Yorulmak bilmeden yazıp duran köşe yazarlarınaysa hastayım. Hiç de orijinal sayılamayacak bir fikir ve iki kıytırık bilgiden yola çıkarak ıkınıp sıkınarak her gün 800 kelime yazmak zorunda kalmalarını haince bir zevkle izliyorum. Dickens'ı okuyamıyorum bir türlü. Herkes büyük bir şey kaçırdığımı söylüyor ama n'apalım... Çocukken de okuyamazdım. Galiba aşırı duygusallığına ve ahlakçılığına katlanamıyorum. George Eliot'a da bayılmıyorum. Afrika'dayken pek az İngilizce bilen bir grup ergen öğrenciye Silas Marner'ı okutmak ve bu yüzden onlardan sürekli özür dilemek zorunda kalmıştım. Şu sıralar Henry James'i sevmeye çalışıyorum. Tabii ille bir James okumak zorunda kalacaksam kızı Alice ile erkek kardeşi William'ın yazdıklarını tercih ederim fakat bence Henry'den de zamanla hoşlanılabilir. Bir kitabı ilk sayfada bile yarım bırakmanıza itiraz etmem, dünya okunacak güzel kitaplarla doluyken hoşlanmadığınız bir kitabı istemeye istemeye bitirmeye çalışmanıza ne gerek var? Herkesin hayran olduğu bir yazardan uzak durabilirsiniz ama bence kafanızı karıştıran yazarlara mutlaka ara sıra geri dönmelisiniz. Bazen birini sevmek için zaman gerekebilir. Mesela 20 yaşındayken Ivy Compton-Burnett'ın yazdıklarını okumaya çalışmış ve hiç hoşlanmamıştım. Yazmayı beceremiyor diye düşündüğümü hatırlıyorum. Altı yıl sonra yeniden okuduğumdaysa, bu kez elimden bırakamadım. Kalbime ondan daha yakın bir 20'inci yüzyıl yazarı yok. Bizim şu ihtiyar Shakespeare elbette. Yazarlara sorulacak sorulara falan inanmıyorum. Onu tek bir gün takip etmek ve günlük rutinini görmek yeterdi. Bunu yaparken görünmez olmayı tercih ederdim. Kendisini korkutup yüreğine indirmek istemezdim çünkü.


Denen o ki, o güne kadar çocuk kitapları hep dilbilgisi, aritmetik ve başka dersleri öğretmek amacıyla kaleme alınırken, bunda öncelikle çocuğun iyi vakit geçirmesi hedeflenmiş. Yani 1600'lerin usulüyle... Kitabın yazarı John Comenius'un Çek asıllı olduğunu ve eğitim reformları konusunda radikal fikirleriyle tanındığını ekleyeyim. O dönem için radikal sayılacak fikirler bugün için bile değerli; kız çocuklarıyla erkek çocuklarının, zenginlerle fakirlerin, kentlilerle köylülerin eğitim konusunda eşit şansa sahip olmaları için epey çalışmış. Ünlü ressam Rembrant'ın çizdiği bir portresi bile var, adam o kadar ünlü yani. Hmm, biliyorum, hiç bize göre değil. Ama işte bir ilk olduğu için önemli. Ardından tabiat, yeryüzünü oluşturan dört ana element ve diğer meselelir konuşuyorlar. Anlaşılan bütün bunlar asıl derse hazırlık için... Çünkü kitabın bir yerinde Tanrı'yı buluyorlar. Tanrı, Leonardo da Vinci tablolarındaki gibi sakallı bir erkek olarak gösterilmiyor, bunun yerine simgesel şekiller kullanılmış. İnsan ruhu bile kitapta bir şekilde resmedilmiş. Bütün bu metafizik konular bir çocuğa nasıl eğlenceli gelir, onu hala anlamış değilim tabii, ben Brittannica Ansiklopedisi'nin yalancısıyım. Orbisin bir özelliği de Avrupa çocuk yayıncılığının ilk megahiti olması. Anında birçok dile çevrilmiş ve yayınlandığı bütün ülkelerde çok satmış. Olayların oluşumlarından, sebep-sonuçlardan olusan daha genel bilgileri istiyorlar hatta hazır bilgileride istemeyip kendileri oluşturmak istiyorlar. Zaten bu bilinci asiladiktan sonra kendisi karar veriyor. Zihinleri var olanlarla doldurmak yerine açık zihin oluşturmak daha sağlıklı görünüyor.


Aşağıda hem bu videoyu, hem de İnalcık'ın, doğumgününde yanında olan olamayan dostlarına yaptığı küçük konuşmayı seyredeceksiniz. Ama önce... İyi ki doğdunuz Halil Bey, iyi ki varsınız. 7 Eylül tarihi, artık tarihteki yerini aldı ve Eylül ayını iple çekmek bir gelenek, bir heyecan haline geldi. Hoca için de, sevenleri için de. Bu sene de ünlü tarihçimiz Emeritus Prof. Dr. Halil İnalcık'ın doğum günü için Ankara'da buluştuk. Bu sene, Bilkent Üniversitesi tarafından Bilkent Otel'de gerçekleşen davete Türkiye'nin pek çok şehrinden 120'ye yakın kişi davetliydi. Güldük, eğlendik, hocayla olmanın mutluluğunu yaşadık. Sağlık nedenleriyle İstanbul'a gelememekten muzdaripti ve İstanbul özleminin yakından tanığıydım. Kaç kere hayal kurup, plan yapmış, o hayalle yaşamış ama her seferinde yazmakta olduğu kitapları bitirme aşkı ve sağlığının izin vermemesi onu durdurmuştu. Arşivlerden deliler gibi görüntü taradım, taradıkça kayboldum, kendimi zaptetmem zor oldu; film kısa ve anlamlı olmalıydı. Bu arada Haziran ayında kitap çalışmamız için Ankara'daydım, Bilkent'te çekimler gerçekleştirmiştim. Hocanın adını taşıyan ama kendisinin tabii ki hiç bakamadığı facebook sayfasından bir çağrı yaptım ve gençlerden doğum günü mesajlarını çekip iletmelerini istedim. Zaten esas sürpriz İstanbul'du, ona İstanbul'u götürmek, güldürüp gülümsetmek istiyordum, ayrıca gençlerin onu ne kadar okuduğunu, sevdiğini göstermek ve de bu ülke için minnettarlığımızı ortaya koymak... Acaba nasıl karşılayacaktı? Beğenecek miydi? Gülecek miydi? Duygulanacak mıydı? Ya bir sorun olursa? Heyecan içinde filmi hep birlikte izledik.


İngiliz Dili ve Edebiyatı'nda okurken ufkumu açan, bazı şeyleri öğrenmemi, geri kalanı da sorgulamamamı sağlayan, kısacası hayatımı bir şekilde güzelleştiren insanlardan biri de sevgili hocam Zeynep Ergun'du. Aşağıda Mine Akverdi'nin Zeynep Hanım'la yıllar önce Erkeğin Yittiği Yerde kitabına dair yaptığı röportajı okuyacaksınız. Bu kitabı 2006-2008 yılları arasında yazdım ama fikir çok daha öncesinden vardı. Türkiye ve dünyada yaşanan toplumsal travmalar beni böyle bir çalışmaya yöneltti. 21. yüzyıl başlarken komünist bloğun çöküşü, küreselleşme eğilimleri, etnik çözülmeler, ABD'nin 'yeni' muhafazakarlığı, vahşi kapitalizm ve saldırganlık politikaları, Avrupa Topluluğu ile ilişkiler ve iletişim, Afrika ve Ortadoğu'da yaşanan vahşet, değişen ekonomik, siyasal, toplumsal koşulların dünyaya ve Türkiye'ye yaşattığı travma, son dönemde iyice ortaya çıktı. Bu travmadan yazın da etkileniyordu. Geçiş dönemi olarak gördüğüm bu son birkaç yılın Türkiye'sinde bu siyasal ve toplumsal çaba ve çatışmanın yansımasını birbirinden çok farklı görünen üç romanı inceleyerek saptamayı amaçladım. Aslında Ahmet Ümit'in 'Kavim'ini, Murat Uyurkulak'ın 'Har'ını ve Latife Tekin'in 'Muinar'ını da bu çalışmaya dahil etmek istiyordum ama bu üç romanla bile hayli kalın bir kitap oldu. Bunları dışında bırakmak zorunda kaldım. Benim görebildiğim kadarıyla şu anda bir erkekler çatışması yaşanıyor. Coleridge döneminde de erkekler çatışması vardı. Bunun 100 yıl öncesinde tarihte ilk kez İngiltere kralı başı kesilerek öldürmüştü. Onun etkileri yaşanıyordu. Ama Coleridge'i endişeyle bakmaya yönlendiren Fransız İhtilali oldu. İhtilalden sonraki süreçte İngiltere ile Fransa arasında çok uzun bir savaş oldu. Bütün bu olaylarla Batı'da baba, ata figürü öldürülüyor, yitiyordu. Baba figürü, erkeğin hem 'böyle olacağım' dediği, hem de 'hiçbir şekilde bu olmayacağım' dediği bir model. Bunu öldürmüş olmanın verdiği bir suçluluk var, öte yandan bunun ardından yaşanan bir erk savaşı, erkeklerin savaşı var. Biz padişahı öldürmedik ama yok ettik. Ve Türkiye'de de bir erk savaşı hala yaşanıyor. Benim karşı olduğum bu erk savaşı. Çatışmalar devrimler/karşı devrimler, tezler/anti-tezler olarak görünüyor ama değişen bir şey yok. Çünkü ister Atatürkçü olsun ister İslam'a odaklanmış, ister post modern ister liberal, sesini duyurabilen kesimler paylaştıkları erkek merkezli doğrultudan ayrılmıyorlar. Bütün iktidarlar aynı sistem içinde çünkü. Din gibi, devlet gibi sistemin yarattığı bütün kurumlar da bu çarpışmanın içinde kendi tür şiddetlerini ortaya koyuyorlar. Erkekler savaşının Türkiye'yi ilgilendiren yanı, bu savaşın kadın bedeni üzerinden yaşanması. Kadın bedeni de bir savaş alanı oluyor ve adamlar kadının üzerinde tepinerek aslında birbirleriyle savaşıyor. Birbirileriyle yaşanmak istenen ilişki yaşanmıyor çünkü. İlla homoseksüel bir ilişkiden bahsetmiyorum. Normal bir ilişki erkekler arasında kurulamıyor, yaşanamıyor gördüğüm kadarıyla. Üstelik kurmaya çalıştıkları ilişkileri de kadın bedeni üzerinden cinsellik ve şiddetle hayata geçiriyorlar. Türban meselesi, erk savaşının kadın üzerinden yürütüldüğünün bir göstergesi. Bu da tipik bir erkek patolojisini, erkeğin ne kadar acı çektiğini gösteriyor. Ben de kitapta erkeğin acısını anlatıyorum. Erkeğin durumu hiç iyi değil. Erkek olma baskısı çok fazla ve erkek 'erkek' olmak için sırtına yüklenenlerin altından kalkamıyor. Çünkü erkek olduğunu devamlı kanıtlamak zorunda. Kanıtlamazsa 'erkek değilsin' diyorlar. Bu büyük bir aşağılama erkekler için. Erkekler için hangisinin penisi daha büyük, hangisinin her anlamda iktidarı daha fazla olduğu büyük önem taşıyor. Sürekli bir erk arayışı var, çünkü erkeklik toplumda ötekine üstün gelmekle var ediliyor. Bir yandan sistem erkeği yaratıyor ama erkeğin erkek olması için de sistemin devam etmesi gerekiyor. Erkek bunun içinde debeleniyor. Kadınlara yöneltilen vahşet de erkeğin nasıl bir çıkmazda olduğunu, şiddete dönüşen bir korkunun avucunda kıvrandığını kanıtlıyor. Bu sistem kadını yok görüyor. Bu, penisi merkez alan fallik bir sistem. Kadında ise onun yerine bir boşluk var. Onun için kadın bir boşluk olarak görülüyor. Öte yandan kadın bu sistemde bir şekilde kendine bir yer yaratma çabasında. Türban takarak yaratıyor, tayyör giyip Meclis'e girerek yaratıyor... Erkek kafasında boş ve düşman olarak görülen kadının hayatı çok tehlikeli bir konumda. Çünkü politikada, medyada, her yerde devamlı erkek metinleriyle yaşıyoruz. Ve bu erkek bakışını içselleştiren kadınlar var: 'Tamam boşuz, erkeğin aşağısında bir yerdeyiz' diyorlar. Bunlar, sessiz kalan, düzene böyle uyum sağlayan, erkeğin üstünlüğünü kabul eden ve köleliği kabul eden kadınlar. İkincisi ise sistem içinde kendilerine yer yaratan kadınlar. Kimi seçeneklerle örneğin profesör olarak ya da gazeteci olarak o sistemin içinde, o kurumların içinde senin de bir yerin oluyor. Ama ne kadar kadın kalırsın onu yaparken, o biraz kuşku verici. Üçüncüsü de yok olan, daha doğrusu yok edilen, öldürülen veya intihara itilen kadınlar. Ama ben daha radikal bir şeyden bahsediyorum: Sistemi yıkmamız gerektiğini, kendimize orada bir yer koymamız gerektiğini söylüyorum. Herhangi bir tarafın güçlenmesinden bahsetmiyorum. Çok daha radikal bir şeyden bahsediyorum. Tarafların olmamasından bahsediyorum. Erkeğin yittiği yer özlenen bir yer. Bundan kastım şiddet yanlısı güç için savaşan erkeğin yitmesi. Tüm bu debelenme, yani erkeklik ortadan kalksa, kadın da olmayacak. Çünkü erkek egemen bu sistemde kadın da kadın olmaya zorlanıyor. Erkek olmazsa kadın da olmaz. Hem erkeğin hem de kadının özgürleşebilmesi için toplumsal cinsiyet olarak ikisinin de ortadan kalkması lazım. Yani erkeğin yittiği yerde toplumsal cinsiyet olarak kadın veya erkek olmuyor; herkes birey oluyor. Tabii bu mümkün olabilir mi? Çok zor. Ama bu da benim metnim. 'Kar' bir erkek metni. Anlatıcısı bir erkek, başkarakter bir erkek. Ama başkarakter Ka'nın roman boyunca çıktığı arayış, kendini bulma çabası, erkek olmanın temelindeki kaygıyı ve yitme duygusunu yansıtıyor. Yani 'Kar'ın var olan erkekleri 'yok'lar ve yoksunlar. Romandaki iki önemli kadın karakter İpek ve Kadife ise erkek kurgularına göre yaşayan kadınlar. Bu iki kadın, bir filmin, erkek tarafından kurgulanmış negatif ve pozitif hali olarak sunuluyor. Bu kadınlar için hayatta kalmanın en işe yarar şekli verilmiş modellerden, rollerden birini üstlenmek. Ama her iki kadın da o donmuş, merkezden uzak Kars şehrinde kalakalıyor. 'Amat' ise daha fantastik öğelerle geriye bakan ve içine hiç kadını sokmayan bir roman. Görünürdeki tek kadın gemideki tahtadan oyulmuş kadın figürü. O da yapay olan, tasarlanmış, erkeklerce kurgulanmış bir kadın. Ama ben yakın okumayla şöyle bir kanıya vardım: Aslında metni anlatan bir kadın. Anlatıcının çok kadınsı bir duruşu var: Hiç 'ben' demeyen, devamlı başka metinleri kendine referans alarak kendini güvenceyi alıp bir şeyler söyleyen bir anlatıcı. Bu sebeple 'Amat' birçok açıdan çok kadınsı bir metin. Tümüyle erkek görünen bir metinde anlatıcının kadın sesi, bence müthiş bir ironi yaratıyor. Ki 'Amat'ta da zaten, o var olan erkekler ölü erkekler. 'Kar'da da aynı şey var: Başkarakter Ka'nın öldükten sonra hatırlanması. Bu erkekler, erkek olma sürecinde, erk sahibi olmak için verilen savaşta yitip gidiyorlar. 'Baba ve Piç'te ise farklı kuşaklardan birçok kadın karakter var. Erkek karakter yok. Çünkü yaşamıyorlar. 'Baba ve Piç'te tüm erkekler 40'ına gelmeden ölüyor. Bir kadın yazar bu sorunsalı erkeklerini yaşatmayarak çözüyor. Belki sorunsalın farkında değil; peki farkında olan kadın yazar nereye kadar gidebilir? Bir yerde tıkanıp kalıyor bu roman. Kadın karakterler hep ikircik durumlarda yaşıyor. Erkek egemen sistem kadınları da birbirine düşman ediyor. Anne-kız arasında rekabet yaratıyor, ilişkileri anormalleştiriyor. Güçlü bir karakter olan Zeliha kızıyla çok utangaçça bir ilişki kuruyor ama o da kopuyor. İki kadın, Asya ve Armanuş bir an bir birliktelik yaşayabiliyor ama Elif Şafak gerisini getiremiyor. İkisi romanın sonunda yokoluyor.


Yapımcıların manasız isteklerine uymak yerine dinleyicilerini yapımcısı haline getirmeye karar veren şarkıcı Amanda Palmer hayranlarından 100 bin dolar istedi, kısa bir sürede tam 1 milyon 200 bin dolar geldi. Bu arada bilmeyen var mıdır bilmiyorum ama Amanda Palmer favori çocuk kitabım Coraline'in yazarı Neil Gaiman'ın karısı aynı zamanda. Müzik dünyasının nevi şahsına münhasır şahsiyetlerinden özgür sesli, özgür ruhlu Amanda Palmer'ı önce Dresden Dolls topluluğunun solisti ve klavyecisi olarak tanıdık. Palmer ünlü İngiliz yazar Neil Gaiman'la tanışıp evlenmeye karar verince topluluk dağıldı, zira partneri Brian Viglione'yle uzun süren bir ilişkiyi yeni bitirmişti ve bu koşullarda müzik yapmayı sürdürmelerine imkan yoktu. O da ayrılıp Grand Theft Orchestra'yı kurdu. Her şeyi değiştiren şey de tam olarak bu Çok fazla hayranımız olduğu için mi? sorusu oldu zaten. Böylece Palmer basit görünen dahiyane bir buluşla müzik dünyasında bir nevi devrim yaptı. Grand Theft Orchestra'nın albüm yapmak için 100 bin dolara ihtiyacı vardı. Onları özgür bırakacak bir yapımcı bulamadıklarına göre bu parayı hayranlarından istemeye karar verdiler. Karşılığında albümü bildik yöntemlerle satmayacak, plak şirketlerine inat, herkes serbestçe dinleyebilsin diye internet üzerinden yayacaklardı. Palmer önce Kickstarter'a üye olarak bir kampanya başlattı ve hayranlarından 100 bin dolar istedi. Grand Theft Orchestra'nın albüm kampanyası Palmer'ı bile şaşırtacak bir başarı elde etti ve sonunda tam 1 milyon 200 bin dolar toplandı. The Theater is Evil albümü daha yayınlanmadan rekor kırmıştı. Palmer tüm kampanya boyunca, sabah akşam Twitter'da online kalmış, ayrıca dünyanın birçok ülkesinde gerilla konserler vermişti. Sosyal medyadan son dakikada duyurduğu ve sponsorsuz gerçekleştirilen bu konserlerde dinleyicilerden bilet ücreti talep etmemiş ama her konserin başında hayranlarına bir siyah melon şapka uzatarak gönüllerinden geçen parayı atmalarını istemişti. Gittiği ülkeler ve şehirlerde otelde kalmak, lüks restoranlarda yemek yerine de gene sosyal medyada tanıştığı hayranlarının evlerinde sabahlamış, onların yaptıkları yemekleri yemişti. Olup bitenleri biz Palmer'ın TED konferansından öğrendik ilkin. Tepkiler farklı farklıydı: Kimileri dinleyiciyle sanatçının arasından yapımcıyı çıkardığı için Amanda Palmer'ı 21. yüzyılın ilk önemli sanatsal girişimcisi olarak kabul ediyor, kimileri de yaptığının düpedüz dilencilik sayılması gerektiğini, ortada büyük bir ikiyüzlülük olduğunu söylüyordu. Palmer sonunda meramını bir kitap yazarak anlatmaya karar verdi. The Art of Asking, yenilikçi bir metin hatta kısmen bir manifesto olacak ve isteme sanatını duygusal, felsefi, pratik yönleriyle ele alacaktı. Amanda Palmer kitabını yazmadan önce akıl danışmak için tanıdığı en ünlü yazara gitmiş. Kocam Bay Neil Gaiman'a istemenin sihri üzerine bir kitabı birkaç ayda bitirip bitiremeyeceğim konusundaki ne düşündüğünü sordum. 'Yapabilirsin' dedi, ben de ona inandım! diyor her zamanki eğlenceli üslubuyla. Bugün 38 yaşında olan Amanda Palmer, yıllar önce Dresden Dolls'u kurduğunda geceleri barlarda, kulüplerde çalıyor, gündüzleriyse sokaklarda canlı heykel olarak çalışıyormuş. Hani vücutlarını ve yüzlerini boyayıp heykel gibi kıpırtısız duran ve hiç olmadık zamanlarda sizi şaşırtacak ani hareketler yapan performans sanatçıları var ya, onlardan biriymiş. Bembeyaz bir gelinlik giyiyor, yüzünü bembeyaz bir pudra tabakasıyla kaplıyor ve yine bembeyaz bir kutunun üzerinde saatlerce dimdik duruyormuş. Ve sokaktan geçerken performansını beğenenlerin attığı paralarla yaşıyormuş.


Yazarın iştah açan, ağız sulandıran meyvelerden ilhamla yazdığı bir kitabı daha yayınlandı. Tek Meyve Portakal Değildirin kahramanı evlatlık alınıp misyoner olarak yetiştirilen ama aykırı eğilimleri yüzünden kiliseyi, evini ve ailesini terk ederek ona ilişkin bütün beklentileri suya düşüren Jeanette adlı bir kız çocuğu. Evet ya; bu enteresan roman gerçekten de Winterson'ın kendi otobiyografisi. Yazar mizahi tarzı ve keskin zekasıyla hem ilişkileri sorguluyor hem de otobiyografinin kalıplarını kırmayı deniyor. En güzel yanlarından biri de okurunu da kendini icat etmeye çağırması. 1985'te Whitebread Ödülü kazanmış bu müthiş roman 1990'da aynı isimle bir televizyon dizisi haline getirilmişti ve bu kez En iyi Drama dalında BAFTA Ödülü'ne layık bulunmuştu. Elimde İspanyol Miguel Tamen'in yazdığı derin ama eğlenceli bir kitap var. Metis Yayınları'ndan çıkan Sanat Neye Benzer, bildik sanat tarihi kitaplarının aksine kafa ütülemiyor, bunun yerine baştan sona her sayfada meselesini Alice evreninden seçilmiş yoğun göndermelerle anlatıyor. Ne varsa Alicete var diye düşündüğüm için açıkçası bayıldım. Aylak Kitap'tan çıkan Sevda Kitabı çok daha yeni tarihli bir kitap. Cohen'in 12 yılını Budist bir rahip olarak geçirdiği California'daki Baldy Dağı'nda yazdığı 150 şiir ve şarkı sözünden oluşuyor. Bazıları Zen koan'larını andıran şiirlerin esin kaynakları, şaşıracaksınız ama kuşlar, örümcekler, iklimle ilgili olaylar ya da çamaşırhaneler... Nasıl'ını, nedenini kendiniz okuyup keşfedin. Otoriteden, sistemden, aileden, hayvanat bahçelerinin tarifsiz hüznünden, aşkın bitişinden ve yaşlılıktan bahsederken bile neşesini kaybetmemesi, karanlığa teslim olmaması, umutsuzluğa kapılmaması çok güzel. Gerçek hiç de sandığınız yerde değil diyor Cohen satır aralarında bize ve kendi keşif sürecinden bahsediyor. Tavsiye ederim. Bitirirken bir de haber vereyim: Aylak Kitap, yazarın ilk romanı Görkemli Kaybedenleri de yayınlamak üzereymiş.


Roberto Bolano'nun 2666 adlı dev romanını kusursuz bir şekilde çeviren Zeynep Heyzen Ateş'e bir çevirmen olarak en çok neden şikayet ettiğini soruyorum. Tabii Bolano'dan yeterince bahsettiğimize kanaat getirdikten sonra... Halbuki fark ediyorum ki bu aslında bir çevirmene ilk sorulacak soru. Yaşadıkları bu kadar zorluğa rağmen inatla çeviri yapmayı sürdürmeleriyse hayranlık uyandırıcı. O da tesadüf aslında. Kelebek yayınevinden Marian Keyes çevirir misin diye bir teklif geldi. O zaman çiklit jargonunu pek bilen yoktu. İsim yapmış çevirmenler böyle romanlarla zaten ilgilenmiyorlardı, ama bu romanlar aslında öyle pembe dizi denilip geçilecek kadar eften püften şeyler de değildi. Ben işi ciddiye alınca ortaya iyi satan, iyi çeviriler çıktı. Hakkını yemeyeyim, bütün bu süreçte yayınevinin sahibi Yıldıran Bey'in bana çok emeği geçti. Kelebek battığında çevirilerim diğer yayınevleri tarafından alındı ve herkesle çalışmaya başladım. Sonrası disiplin meselesi. Saat 9'da bilgisayar başına otururum ve beşten önce kalkmam. Ama kimi zaman Kuzey denizine bakan bir kafeden yaparım bunu, kimi zaman boğaza karşı. On yıldır böyle. Genelde 8'den 12'ye kadar da okunacak şeyleri okurum veya düzeltme yaparım. Bunca yıl içinde en kötü günümde bile yazıları ve çevirileri zamanında yetiştirmişimdir. Babam hastaneye kaldırıldığında, başucunda, kucağımda bilgisayar kitap çeviriyordum çünkü hastane masrafının bir şekilde çıkması gerekiyordu. Yaptığınız iş kadar para kazandığınızda ve başkalarının sorumluluğu sizin üzerinizde olduğunda o disiplini kaybetmiyorsunuz. Kaliteyi de düşürmüyorsunuz çünkü düşürürseniz sizin yerinizi alacak yüzlerce kişi var. Bir yayınevinin editörlüğünü yapıyordum eskiden, Bolano'nun haklarını almayı çok istedim ama çok yeni bir yayınevi olduğumuz için o zaman alamadık. Öyle bir metni İspanyolcadan Türkçeye çevirebilecek benim bildiğim üç çevirmen var, biri ve en genci- benim. Metis alsaydı bana vermezdi, Pegasus bana o şansı tanıdı. Her şey olacağına varıyor. Bolano'yu sevmek kolay değil. Çeviri tamamlanırken ilk okuyanlardan biri Tarkan'dır. Çevirimde en çok emeği olan kişilerdendir. Ben bu Bolano'yu hiç sevemedim demişti ilk okuduğunda. Sonra elinden bırakamaz oldu. Hoşlanmayan insanlara şunu söylüyorum. Okudunuz, hoşlanmadınız, eyvallah, bir kenara kaldırın. Birkaç yıl sonra bir daha deneyin. Çünkü Türk ya da yabancı, biraz zaman tanıdıktan sonra ısınan çok okuyucu biliyorum. İlk görüşte aşk, Bolano-okuyucu ilişkisinde ender bir durum. Tanıdıkça, parçaları yerine oturttukça seviyorsunuz. Bu sorunun cevabı, 2666'yı tek bir kitap gibi mi yoksa beş kitap gibi mi değerlendirdiğinize bağlı. 2666'yı okuyanların yazışmalarına, tartışmalarına, yorumlarına baktığınızda (New Yorker 2666 okuma ayı yapmıştı, derginin arşivinde duruyordur, orada çok ilginç yorumlar ve tartışmalar var örneğin) 5 kitaptan bazılarını çok bazılarını biraz sevdiklerini görüyorsunuz. Eser çok uzun bir zaman diliminde tamamlandığı için biçimsel farklılıklar var. Konular için de aynısı geçerli. Yahudi bir eleştirmen, beşinci kitabı okuduktan sonra hüngür hüngür ağladığını yazabiliyor. Geldiğiniz yere, baktığınız yere, bagajınıza bağlı. ABD'de çok garip tartışmalar oldu bu konuda. Ama onlara gelmeden şunu belirteyim, Bolano'nunki bence örneğin Neruda'nınki gibi bir politik tavır değil. Evet, Allende taraftarı, evet, Pinochet karşıtı ve sözünü sakımayan bir aktivist- ama onun politik meseleleri, üzerine gidilmesi gerektiğine inandığı konular, sağ-sol meselesinden biraz daha farklı. İnsanlık suçları, işkence, namus cinayeti ve Nazi'ler gibi konular onun için daha önemli. Güney Amerikalı biri neden Naziler ve İkinci Dünya Savaşı'na bu kadar kafayı takmış demeden önce durup bir düşünün -Naziler arasında kaçabilenler Güney Amerika'ya sığınmışlardı ve bu ülkeler kapılarını onlara açtılar. Bolano bunu unutturmayan yazarlardan. Para uğruna, çıkar uğruna, Nazilerin saklanmasına izin vermenin bu ülkelerin tarihine sürülen kara bir leke olduğunu tekrar tekrar söyleyen yazarlardan. İnsanların utanmadan toplama kampları öyle yerler değildi, hepsi Yahudilerin propagandası diyebildikleri bir çağda yaşıyoruz, Bolano gibi yazarlar öyle olmadığını ısrarla hatırlatmayı görev kabul eden kişiler. Aynı hatalara düşmemenin tek yolu bu çünkü. Uyuşturucu-Bolano ilişkisi çok konuşuldu. Malum, Amerikalılar skandal ve dedikodu seviyorlar. Yazarları tanrılaştırmamak gerek. 2666 bir başyapıt, ama bu, Bolano'nun mükemmel bir insan olduğu/olması gerektiği anlamına gelmiyor. Bolano bana teklif edildiğinde hazırlıklıydım. Uzun zamandır kitabın peşinde koşuyordum derken ciddiyim. En büyük şansım bu oldu. Zaten Bolano yazıp çizip duruyordum -Metis'in kitabının eleştirisinde de benim imzam vardır örneğin- ama metni çok iyi bildiğim halde bitirmek neredeyse iki yılımı aldı. Noktalama işaretleri ciddi bir sorundu, tırnak işaretleriyse daha da ciddi bir sorun. Sadece konuşma çizgisi veya tırnak işareti kullanarak bu metni bin kat kolaylaştırabilirsiniz. Bir iki yere virgül koysanız okuyucunun üstünden büyük bir yük kalkar. Bir iki virgül ekledik, ama bunun dışında orijinal formata sadık kalmayı seçtim. Para ise apayrı bir sorundu. Bir daha bu tür bir işe soyunmakta tereddüt edecek olmamın nedenlerinden biri de budur. Hiçbir yayınevi, size çıkarıp da iki yıllık masrafınızı karşılayacak para vermiyor. Gerçekten gönül verdiğiniz için bu tür projeleri kabul ediyorsunuz. 2666'nın kahrını en çok annem çekti bu anlamda. Otuz yaşında hala anneniz size bakıyorsa artık tutkularınızı gözden geçirmenizin zamanı gelmiş demektir. Bir daha ona bunları yaşatır mıyım, bilmiyorum. İspanyolca benim en rahat ettiğim yabancı dil. Yıllardır Türkiye'ye gelen politikacı, müzisyen, iş adamı kim varsa çevirmenliğini yapıyorum. İspanya'da özel projelerde İspanyolcadan İngilizceye çalışıyorum. Dilin İspanyolca olması benim lehime işleyen bir durumdu. Joyce'u İngilizceden çevirebilir misin dersen, çeviremem. Ama İspanyolcasından şansımı deneyebilirim. Bolano külliyatında bana bu kadar çarpıcı gelen başka eser yok. Ölümünden sonra müsveddelerden bir kitap daha yayındılar ama ben ısınamadım. Entre Parantesis veya Putas Asasinas olabilir. Bana en heyecan veren projeler şu an için Stephen King ve Toni Morrison. Matilde Asensi çevirmek istiyorum ama Türkçede okuyamayacağız her halde, Planeta 5000 avrodan aşağı teklif kabul etmiyordu en son. Bizde tanınmayan bir yazara da o parayı vermek zor. İspanya'dayken yeni keşfettiğim bir iki isim var ama telifleri daha alınmadığı için yazmayayım. Villalobos'u çevirmeyi isterdim, Hangi yayınevi aldı, kim çeviriyor bilmiyorum ama hakkının alındığını biliyorum. Bittiğinde güzel bir kitap okuyacaksınız. 2666 romanının güzelliğini tanımlayamam. Çeviren kişinin emeği ödenemez, hakkı hiç ödenemez. Bu yüzyılın bütün yangınlarıyla, bütün külleriyle ve acısıyla, tam ortasından doludizgin bir dille geçen Bolano'yu ve 2666'yı Türkçede tam kıvamında canlı kıldığı için tekrar teşekkür etmeliyiz Zeynep Heyzen Ateş'e.


Ransom Riggs'in sahaflarda bulduğu ve taklidi imkansız güzellikte eski fotoğraflardan yararlanarak yazdığı Bayan Peregrine'in Çocukları dizisinin ikinci kitabı Gölge Şehir, İthaki Yayınları. Nick Hornby'nin orta sınıf ahlakının ikiyüzlülüğünü yerle bir ettiği ve 60'lı yılların panoramasını televizyon dünyasının en içinden bakarak çizdiği Komik Kız, Sel Yayıncılık. Greg Garrard'ın edebiyat ve çevre konularıyla tarih, felsefe, psikoloji, sanat tarihi, siyaset bilimi gibi ilgili alanların etkileşim noktalarının izini sürdüğü Ekoeleştiri, Kolektif Kitap. Ransom Riggs'in Bayan Peregrine'in Tuhaf Çocukları romanını ne kadar sevdiğim herkesin malumu İthaki Yayınları, bu şahane serinin ikinci kitabını yayınlamakta gecikmedi, kendilerine teşekkür ederim. Yine ciltli ve fotoğraflı yayınlanan Gölge Şehir ilk kitapta karşımıza çıkan 3 Eylül 1940 tarihini saran esrar perdesini bir parça daha aralama yolunda sürükleyici bir çaba. On tuhaf, kusurlu ama mutlaka herhangi bir konuda çok yetenekli çocuğun, kusursuz bir dünya yaratma peşindeki öldürücü canavarlardan oluşan bir ordudan kaçtığını okumuştuk. Macera kaldığı yerden devam ediyor. Kahramanımız Jacob Portman ve arkadaşları, bin bir badireden kurtulduktan sonra Londra'ya gidiyor ve orada sevgili müdireleri Bayan Peregrine'e yardım etmenin bir yolunu arıyorlar. Tabii savaş yüzünden yaralanmış bu şehrin karanlık köşelerinde onları başka tehlikeli olaylar bekliyor. Ransom Riggs önceki kitapta olduğu gibi bu kez de sahaflarda bulduğu ve taklidi imkansız güzellikte eski fotoğraflardan yararlanarak yazmış romanını. Eski fotoğraflar ve Riggs'in metni birbirini kusursuz bir şekilde tamamlıyor ve biz her sayfayı soluğumuzu tutarak okuyoruz. Açıkçası Tim Burton'ın çektiği Bayan Peregrine filminin hemen öncesinde bu kitabın çıkması nefis oldu. Nick Hornby kimseye benzemeyen bir edebiyatçı, hem yaratıcı hem eğlenceli... Kıyak yazıyor, lafını esirgemiyor, bunu yaparken de kalp kırmıyor, onarıyor. Üstelik Bir Erkek Hakkında, Ölümüne Sadakat veya adı ne olursa olsun hromanlarında sanki hep benim hikayemi anlatıyor. Komik Kızda da böyle. Ona sunulan normal hayatı kararlılıkla reddeden, zaten reddetmese bile beceremeyecek olan taşralı bir güzellik kraliçesinin ince zekası ve sahiciliğiyle şöhret basamaklarını hızla tırmanıp bir komedi yıldızına dönüşmesinini anlatıyor Hornby. Kabul, okuyanların hepsi hayatlarında ille bu çizgiyi takip edecek diye bir şey yok ama yine de garanti veriyorum, bu romanda biraz da siz varsınız. Bu kez 60'ların popüler kültürünü mercek altına alan Hornby, sınıfsal çelişkilerin ve cinsiyet rollerinin hem güçlü bir parçası hem de üreticisi olan şov dünyasının çarpıcı bir portresini çiziyor. Televizyon yapımlarının kayıt dışı gerçekliğinden hareketle bir toplum panoraması sunuyor, orta sınıf ahlakının ikiyüzlülüğünü yerle bir etmekten de geri kalmıyor. Sel Yayıncılık etiketiyle ve çok tatlı kapağıyla raflarda. Greg Garrard'ın Ekoeleştiri adlı kitabı, edebiyat çalışmaları ve çevre konularıyla tarih, felsefe, psikoloji, sanat tarihi, siyaset bilimi gibi ilgili alanların etkileşim noktalarının izini sürüyor. Kolektif Kitap etiketiyle çıkan Ekoeleştiri, Kirlilik, Pastoral, Yaban Hayat, Kıyamet, Mesken, Hayvanlar ve Dünya gibi başlıklar altında ekoeleştirel kavramları inceliyor. Wordsworth ve D. H. Lawrence'dan Thoreau'nun Waldenına, Heidegger ve Derrida'dan Werner Herzog'un Ayı Adamına sayısız göndermeler yaparak, insanlarla çevre arasındaki ilişkiyi nasıl hayal edip tasvir ettiğimizi inceleyen Garrard, insan/doğa çatışmasının toplumsal çıkarımlarından ekofeminizme, küresel ısınmadan insanın doğaya uyguladığı şiddete işaret eden Kızılderililere kadar uzanan etkileyici bir çalışma sunuyor.


Tabiatın Ayhan Geçgin, Behçet Çelik ve Barış Bıçakçı'ya ve onlar aracılığıyla bize anlattıkları... Kurbağalara İnanıyorum, İletişim Yayınları. Okurla yeniden buluşan Hüseyin Rahmi Gürpınar külliyatı. İlk 15 cilt, Papersense Yayınları. 2007 Nobel Edebiyat ödülü sahibi Doris Lessing, 2013'te ölmüştü. Çağımızın en üretken yazarlarından biri olan Lessing'in dört novella'sından oluşan yeni bir kitabı Kırmızı Kedi Yayınları'ndan çıktı. Büyükanneler adlı kitaptaki diğer üç novella'ya gelince; Lessing Victoria ve Staveney Ailesinde, yoksul bir siyahi kadının zengin -ve beyaz- bir erkekle yasak ilişkisinden olan kızıyla ilgili kurduğu hayalleri ve geleceğe dair korkularını anlatıyor. Distopya türündeki Yaşlı On İkide, mükemmel bir yönetim biçiminin geliştirildiği bir dünyada bile çöküşün er geç yine insanın zaafları yüzünden- yaşanacağını söylüyor. Aşk Çocuğunun esas karakteri ise, II. Dünya Savaşı'nda cepheye giderken evli bir kadınla kısa bir ilişki yaşayan, saf aşkın peşindeki bir asker. Lessing hem her birini sert ve yakıcı yüzleşme anlarında yakaladığı karakterlerle tanıştırıyor bizi, hem de eşsiz bir duyarlılıkla çeşitli insanlık hallerini tasvir ediyor. Bu güzel novella'larda, aşk ve sadakat, hayaller ve hayat arasındaki çelişkiler de var, toplumsal adaletsizliğin farklı ve en sinsi biçimleri de. İletişim Yayınları'ndan çıkan Kurbağalara İnanıyorum, Barış Bıçakçı, Behçet Çelik ve Ayhan Geçgin'in e-posta yazışmalarından oluşuyor. Bazıları gecenin zifiri karanlığında, bazıları şafak sökerken yazılan bu mektuplarda kimi zaman toplumsal bir mesele tartışılıyor, kimi zaman çok sevilen bir yazardan veya kitaptan bahsediliyor. Kurbağalara İnanıyorum, üç edebiyatçının dilinden edebiyata ve hayata bir methiye. Edebiyatımızın hakkı yenmiş, kıyıda köşede unutulmuş eserlerini güzel kapaklar ve titiz baskılarla yayınlayan Papersense son olarak Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın külliyatını basma kararı alarak ilk 15 cildi çıkardı. Diliyle, üslubuyla eskimeyen bu büyük yazarın romanları bu kadar güzel bir sunuşla, üstelik deri ciltli olarak yayınlanmamıştı doğrusu. Hüseyin Rahmi için Ahmet Hamdi Tanpınar, Türk romanında hakiki konuşma onunla başlar. Onda her cins konuşma vardır. En büyük kuvveti, insan yaratmasını bilmesidir. Kahramanları kitabın ortasında tabii muhitlerinde imiş gibi yaşarlar. Vakıa biraz fazla saçılıp dökülürler; fakat yaşarlar. Edebiyatımıza sokak onunla girmiştir demiş. Okumak için önce yazarın, matbuat caddesine attığı ilk adım olan Şıkı seçtim. Kitabın dokunaklı yayınlanış hikayesini ise bir arkadaşımdan öğrendim. Hüseyin Rahmi'nin 12 yaşındayken yazdığı ilk göz ağırısı büyük Aksaray yangınında yanıp kül olmuş. 25 yaşına geldiğinde, yani 1889'da, bir modern zamanlar eleştirisi olan Şıkı yazmış. Biten parçaları da Ahmet Mithat Efendi'ye yollamış. Dönemin bu popüler muharriri okuduklarından öyle etkilenmiş ki gazetedeki sütununda bu yarım romanı göklere çıkaran bir yazı kaleme almış, sonra da yazarını matbaaya davet etmiş. Hüseyin Rahmi hayran olduğu muharririn huzuruna tir tir titreyerek çıkmış. Ahmet Mithat ise, karşısında ufak tefek, mahcup bir çocuk görünce yalan söylediğini düşünerek hiddetlenmiş. Yalancılıkla suçlanan gencin tutamadığı gözyaşları anlatmış ona gerçeği. Ve roman Tercüman-ı Hakikat Gazetesi'nde tefrika edilmiş. Okumak için önce yazarın, matbuat caddesine attığı ilk adım olan Şıkı seçtim. Kitabın dokunaklı yayınlanış hikayesini ise bir arkadaşımdan öğrendim.


Yaz daha bitmedi ama iyi ki okudum dediğim kitaplar, Alice Munro'dan Açık Sırlar. Zehra İpşiroğlu'ndan Tabular, Korkular ve Kadınlar. Çocuk edebiyatımızda klasik kadın erkek rollerinin işlenişini lafını sakınmadan inceliyor. Gökçe İrten'in Kim Bu Gelen isimli sessiz kitabı. Sayfaları her çevirişinizde aklınıza farklı hikayeler gelecektir. Viyana'da keşfettiğim Millie İstanbul'da, Dagmar Chidolue. Her şeyinden şikayet ettiğimiz şehir Alman bir çocuğun gözünden bambaşka anlatılmış. Alakarga Yayınları'nın Joyce Carol Oates çevirilerinde yaşıyorum. Tersi ve Yüzü, Camus. Kör Baykuş, Sadık Hidayet. Bartleby, Melville. Jo Hoestlandt'dan Kocaman Kalpli. Karen Foxlee'den Gece Mavisi Elbise... John Boyne romanları. Okudum okumasına ama bir daha asla dedikleriniz. Dimitris Sotakis'ten Bir Süpermarketin Hikayesini çok zorlanarak ama inatla sonuna kadar okudum. Öncelikle Virginia Woolf, Bir Yazarın Güncesi. Bunun yanı sıra, Sevgili Ayşe Sarısayın'ın, Selim İleri'yle nehir söyleşisi O Aşk Dinmedi. Füsun Çetinel, Duvarda 3 Hafta. Ahmet Büke'nin Gizli Sevenler Cemiyeti ve Pierre Elie Ferrier'nin Bitlerimi Geri Verin. Alice Munro kitapları ve Fuat Sevimay'ın Kapalıçarşısı. Benim kitabım olmadığına karar verdiklerimi zaten yarım bırakıyorum. Okudum okumasına ama bir daha asla dedikleriniz. Kocaman Kalpli, Jo Hoestlandt, Ay Dolandı, Neslihan Önderoğlu, Piranalarla Yüzen Çocuk, David Almond, Gökkuşağı Yazı, Sevim Ak, Vatan Haini, Gudrun Pausewang, Uzakta, Mine Soysal. Ben Ayrıkotu, İrem Uşar, İnsan Kendine de İyi Gelir, Ahmet Büke, Yarından Sonra, Gillian Cross, Uzak, Shaun Tan, Son Kara Kedi, Evgene Trivizas. Çatıdaki Gezegen, Behiç Ak, Berk Mucit Oldu, Kaan Elbingil, Benim Babam Ömür Adam, Ömer Açık, Televizyona Düşen Çocuk Gip, Gianni Rodari. Bu kez yetişkinler için: Dokunmadan, Nermin Yıldırım. Kim Takar Salatalık Kral'ı başta olmak üzere Christine Nöstlinger kitapları ve J. K. Rowling'den Harry Potter Serisi. Freud Bana Masal Anlatsana, Aydın Parmaksız. Tania Del Rio'nun kaleme aldığı, Will Staehle tarafından resimlenen 13'üncü Warren ve Her Şeyi Gören Göz. Shaun Tan'dan Taşradan Öyküler, bu yazın en büyük sürpriziydi. Sevgi Soysal kitapları; Kumkurdu, Asa Lind; Alice Harikalar Diyarında, Lewis Carroll; Ballı Çörek Kafeteryası, Zeynep Cemali.


Köpekte, Alman dilinin yaşayan en büyük yazarlarından Paul Nizon bizi, varoluşsal sorularla karşı karşıya getiriyor. Neroç Köprüsünde, Rus edebiyatının az bilinen bir büyük yazarını, Leonid Borisoviç Tsıpkin'i yeniden okuma fırsatını buluyoruz. Thomas Mann, Değişen Kafalar adlı küçük ama fazlasıyla güzel romanında 12. yüzyıldan bir Hint efsanesini anlatıyor. Uzatmayayım, olaylar öyle gelişiyor ki ikili günün birinde kendilerini kıran kırana dövüşürken buluyor ve nasıl oluyorsa oluyor kılıçla birbirlerinin kafalarını kesiveriyorlar. Ölüyorlar yani. Bunun üzerine Şridaman'ın karısı Sita, her şey eski haline gelsin diye tanrılara yakarıyor. Efsane bu ya, dileği kabul ediliyor. Yapması gereken şey, gün doğmadan hemen önce ona verilen şifalı merhemi kesik kısımlara sürerek ölülerin kafalarını bedenlerine yapıştırmak. Genç kadın talimatlara harfiyen uyuyor ama karanlıkta açık seçik göremediği için yanlışlıkla Şridaman'ın kafasını Nanda'nın bedenine, Nanda'nın kafasını da Şridaman'ın bedenine ekliyor. İşte Değişen Kafalar, Sita'nın bu küçük hatasının yol açtığı vahim sonuçların romanı. Bizi ilgilendiren kısma gelince; Sita'nın hatası sonucu incecik, çevik bir bedene kavuşan Şridaman, bir süre sonra yeniden miskin, hımbıl birine dönüşürken Nanda'nın yeni tombul bedeni çok geçmeden eski fit görünümüne kavuşuyor. Çok basit: Hayatınızda bir şeylerin değişmesini istiyorsanız, önce kafanızı değiştirmelisiniz. Canto'yu okudum ve anladım. Sizi kutluyorum ve yeteneklerinizden dolayı sizi kıskanıyorum diye yazmış Max Frisch 1963 yılında, Paul Nizon'a gönderdiği kutlama telgrafında. Alman dilinin yaşayan en büyük yazarlarından Paul Nizon, Thomas Bernhard ve Peter Handke'yle karşılaştırılıyor. Edebiyatı özgürce seçilmiş varoluşsal bir görev sayan, biçimsel özgürlüğe her şeyden çok önem veren bu sanat tutkunu kent gezgini, kurgulanmış özyaşam öyküsü olarak tanımlanan öz-kurgu biçimini günümüzde yazınsal tür haline gelmeden çok önce kullanmaya başlamış. Köpek adlı kitabı, yoldan çıkmış, ailesini, köpeğini, gönül ilişkilerini terk etmiş, toplumsal yaşamın tüm değerlerine sırtını dönmüş bir sokak serserisinin hikayesi. Kitabın, gün boyu kaldırımlarda sürten, çevresindeki dışlanmış tipleri inceleyen ve sürekli eski yaşamını, köpeğini, ilişkilerini anımsayan anti-kahramanı, umutsuzca yaşamın ve yazının anlamını ve mutlak özgürlüğü ararken, yazarı da derinden etkilemiş öznel temalar aracılığıyla yöntemli bir şekilde kendisini analiz etmeye başlar. Nizon bu zor hikayeyi Celine'i, Henry Miller'ı anımsatan serinkanlı ve şiirsel bir tavırla anlatıyor. Emma, Aşk ve Gurur, Mansfield Parkın yazarı Jane Austen edebiyat dünyasının en sevilen yazarlarından biri. Çok okunan, çok sevilen bu romanlar aradan geçen onca yıla rağmen arka arkaya televizyona ve sinemaya uyarlanıyor. Austen'ın daha önce hiç okumadığımız eserleri şimdi Gençlik Eserleri adıyla toplu olarak yayınlandı. Yazarın ailesini, yakınlarını eğlendirmek için kaleme aldığı bu deli dolu, muzip ve esprili romanlar, ölümünden sonra ağırbaşlı bulunmadığı için uzun bir süre okurlarıyla buluşamamıştı. Yazarlık kariyeri boyunca çok az ürün vermesine rağmen Dostoyevski üzerine yazılmış en etkileyici romanlardan biri olan Baden Baden'de Yaz ile dünya çapında ün kazanan Leonid Tsıpkin, bu kez bütün eserleriyle Türkçede: İkinci Dünya Savaşı ve sonrasındaki Yahudi karşıtı hareketleri ve Stalin döneminin ağır baskı ortamını derinden hisseden bir Yahudi ailesinin öyküsünün anlatıldığı Neroç Köprüsü ve Yahudilerin gaz odalarında toplu kırımıyla İsa'nın çarmıha gerilişinin iç içe anlatıldığı Norartakir adlı otobiyografik kısa romanları da içeren Neroç Köprüsü adlı kitapta, yazarın bütün öyküleri yer alıyor. Değişen Kafalar inanılmaz bir kitap. Tavsiyeler için teşekkürler.


Tolga: Nasıl duymam Gülenay, ortalık yıkıldı. Sosyal medya sağ olsun. Tolga: Yayınevi kullanılan eril dilden dolayı özür diledi. Sadece bu açıklama bile, rahatsızlığın da, özrün de, seviye olarak bayağı bir yukarılarda gezindiğini gösteriyor. Ben yine sosyal medya sağ olsun diyeyim. Gülenay: Sen rahatsız oldun mu? Ben kendi adıma, yazanın espri üzerine espri patlatmasını özenti buldum. İfadelerin uydurukluğu bir yana, büyük bir yazarı sadece ölümüyle tarif etmek bana sığ geldi. Öte yandan, iyi de oldu bir bakıma. Kitap arkası yazılarına dair konuşalım istiyorduk ne zamandır, bize vesile yarattı. Gülenay: Düzeltelim, ben kimseye Tolgiş demiyorum, yanlış anlaşılmasın. Tolga: Bu tür bir tanıştırma hürmetsizliğiyle de rahatsız ediyor o biyografi. Aynı yazı, başka bir yerde, mesela komik bir yazarlar galerisi kitabında hiç rahatsız etmeyebilirdi. Demek ki, o yazının yeri orası olmadığı için de rahatsız edici. Bir de, kabul edelim ki, ölüler ya da ölü yazarlar karşısında birçoğumuz hala dindarız. O biyografiyi yazanlar da öyle. Çünkü Müslüman mahallesinden yazarlar seçmemişler sonuçta. Hadi Tanpınar'ı, Sait Faik'i, Hüseyin Rahmi'yi falan öyle biyografilerle sunsunlar da görelim, dediğim anlamda dindar değillerse. Gülenay: O yok ama başka bir şey var. Hatice Meryem, Tezer Özlü'yü hep Hüzünlü, mahzun, gamlı prenses, Türk edebiyatının lirik prensesi, Edebiyatımızın nostaljik prensesi gibi nitelemelerle anmalarını eleştirmişti. Yaşamdan uzak, ölüme yakın, intihara meyyal, kırılgan, çocuksu, hasta, kurban, sistem kurbanı... Arka kapak yazıları, bu tip derinlikten yoksun laflar, berbat klişelerle dolu. Sylvia Plath'in hangisi olduğunu hatırlamadığım bir kitabının arkasına da Amerikan edebiyatının melankolik prensesi yazmışlardı. Bazı editörler, kadın yazarlar söz konusu olduğunda neden az sonra ilaçlı gazoz ikram edecekmiş gibi davranıyorlar acaba! Hep bir mazlumluk, bir boynu büküklük iması. İçlerinden, Ah, ben orada olsaydım, sen bu hallere düşmezdin diye geçiriyorlar sanki. En azından, bana verdikleri his bu. Tolga: Galiba yine ölüm giriyor işin içine. Özellikle de erken ya da sıra dışı ölümler. Ve tabii, dikkat çektiğiniz gibi, daha çok kadınların ölümleri. Sonuçta, yaşayan hiçbir yazar, kitaplarının arka kapağında kendisinden gamlı prenses falan diye söz edilmesini kabul etmez herhalde. Gülenay: Emin değilim, Dumas'nın Kamelyalı Kadınının Ben Onundum, O Herkesin gibisinden garabet bir adla yayınlanabildiği bir memleket burası. Hem Sade için de Yatacak yeri yok ama olsun, o işini ayakta da görüyor yazmışlar, baksana. İster misin, Gertrude Stein'a Talihsiz ilahe falan desinler de görsünler günlerini. :) Teşekkürler İsmail, Woolf'un okunması zor bir yazar olduğu konusunda da, şerdeki hayır konusunda da haklısın. Ve ben ısrarlıyım, duvara Virginia Woolf uyandı yazanların Woolf'la zerrece alakası olamaz. yok zaten. orada amaç gündemin ilgi uyandıran konusu üzerinden dikkat çekmek. eseri olamayan ama kendilerini göstermek isteyen insanların yapacağı bir hamle bu. Birçok yerde kullandı. The Pervert's Guide to Cinema'da var mesela. Fakat sizin üslubunuz hakikaten ayrı nezih, işiniz zor. zizek söze bayılmamış. vertigo'daki scotty örneğinde eril libidinal ekonomiyi tarif etmek için söylemiş. evet üslubum ayrı nezihtir teşekkürler ama işim hiç zor değil. benim işim sizin işinizin zor olduğunu göstermekten ibaret. Felsefe sizin, evet. Virginia Woolf da uyandı, biliyorum. Felsefeyi saklamak istemiyoruz sadece etikle estetiki ayırt etmeden edemiyoruz, Kierkegaard'ın dediği gibi.


Tolga: Fakat bu sefer de fazla arka arkaya yazıldı. Barış Bıçakçı'nın şiirin tuzağına eninde sonunda düşeceği önceki kitaplarından da belliydi. Gülenay: Öyle bir şey var gerçekten, ufacık bir dokundurmadan sonra bile sana bozuk atabiliyorlar, duygu sömürüsü yapanlar da çıkıyor, en basitinden Bu kitaptan kaç kişi ekmek yiyor, haberin var mı? sorusuna muhatap oluyorsun. Ama yayıncının alınganlığı istenirse aşılabilir bir şey. Gördüğün gibi aşılıyor da. Yayıncı bile farkında; ne övgüler kitap satışlarını arttırıyor, ne de olumsuz eleştiriler bir düşüşe yol açıyor. Aşılamayan şey, ordu halinde hareket etmeye mecbur hissetmemiz. Arkadaşlarımızdan fazlaca etkileniyor, fazlaca gaza geliyoruz. Barış Bıçakçı için Onu sevgiden öldürsem kaç yıl yerim? yazan kişiyi örnek verdin. Benim aklıma da Elif Şafak artık yazmasın diyen eleştirmen geldi. Hiçbir yazar eleştiriden muaf olamaz, derdim bu değil. Coşkunun iki tarafı keskin bıçak olduğunu söylemeye çalışıyorum. Eleştiri, coşku kaldıracak bir iş değil, makul miktarda soğukkanlılık gerektiriyor. Göklere çıkarırken karşısındakinden, yerin dibine sokarken kendinden büyülenenlerin yazılarını eleitiri adı altında okumak istemiyorum şahsen. Bu türden duygular şelale yazıları bir de şuna sebep oluyor: Aynı suyun içinde akmak istemediğin için sen de artık yazmıyorsun. Gülenay: Yok, duymadım. Ama şunu duydum. Falanca yazarın yeni romanı mayısta teslim etmesi gerekiyor, bak nisan geldi, başlamadı bile, gezip duruyor diyen editöre Gelecek yıl okur muyuz diye sorduğumda, Yok yahu, ben onu çalıştırmasını bilirim, kitap mayısa yetişecek diye cevap vermişti. Ve kitap haziranda çıkmıştı. Bilmiyorum, Simenon haftada bir roman yazıyormuş, demek herkes Simenon olmaya aday. Tolga: Sinirlerim bozuldu. Ben onu çalıştırmasını bilirim cümlesi unutulacak gibi değilmiş. Aklıma geldikçe gülerim ben buna. Böyle gülerek mi bitirsek acaba? Bu konuşmaları yaparken kendimize de güldüğümüzü ekleyerek hatta. Gülenay: Anlaşılan daha sık buluşacağız. Ha bu arada, Dinime küfreden bari Müslüman olsa derler, bizimki ona benzemesin hakikaten. Bir gün kendimize de saplayalım şu çuvaldızı.


ames Gulliver Hancock, Artists, Writers, Thinkers, Dreamers: Portraits of 50 Famous Folks & All Their Weird Stuff diye bir kitap yazmış ve Leonardo da Vinci'den Coco Chanel'e 50 kültürel ikonun hayatını resimlemiş. Aralarında elbette büyük edebiyatçılar da var. Ernest Heminway, Lev Tolstoy, Oscar Wilde gibi... Sevdikleri şeyler, hobileri, yanlarından ayırmadıkları uğurlu eşyalar, günlük yazma rutinleri falan da var, hayatlarının önemli olayları ve eserleri de... Ama hepsi kısa kısa. Bence çok nefisler. Oscar Wilde için hazırladığı bu sayfayı mesela -korsan yöntemlerle ele geçirmiş olsam da- poster olarak odamın duvarımda bir yer bulup asmayı planlıyorum.


Domingo Yayınları etiketiyle çıkan 50 Mimarlık Fikri, Mısır piramitlerinden Guggenheim Müzesi'ne mimarlık tarihindeki büyük fikirler, göz alıcı başarılar ve bunların ardındaki yaratıcı zihinlerle tanıştırıyor bizi. İlk bölümü, eski Yunan'dan 19'uncu yüzyıl sonlarındaki devrimsel gelişmelere mimarinin zengin geçmişini araştırıyor. İkinci bölümse, bir alışılmadık fikirler patlamasıyla gelişen modernizm ve sonrasına ayrılmış. Yazarı Philip Wilkinson'a göre bu fikirler patlamasının özünde, geçmişe sırt dönülmesi suretiyle üslubun azaltılması ve beton, cam, çelik gibi malzemelerin yükselişi var. Günümüzün eğilimleriniyse birkaç cümlede özetlemek biraz güç, zira mimarlar hararetle bundan sonra nereye gideceklerini araştırıyorlar. Mimarlık geçmişte nadiren bu denli çeşitlilik ve potansiyel içermişti diyor Wilkinson. 18'inci yüzyılda daha doğal bir yaklaşımı benimseyen İngiliz bahçe tasarımcılarının öncülüğü ve şair Alexander Pope'un teşvikiyle yeni bir anlayış ortaya çıktı. Genius Loci denen ve etkileri bugün de süren bu anlayış, doğaya ve toprağın ruhuna saygılı binalar ve bahçeler inşa edilmesini öngörüyordu. Pope, Fransızların aşırı üslupçu bahçe tasarımlarının insan ruhuna iyi gelmediğini yazıyordu. Böylelikle İngiliz taşra evleri sarmaşıklarla bezenmeye, bahçelerindeki küçük köşkler ve kameriyelerin etrafında güller, hanımelleri yetiştirilmeye başladı. Doğayla bağlarımızın kopmaya yüz tuttuğu şu günlerde psiko-coğrafya uzmanlarından çevre korumacılara kadar herkes için Genius Loci hala güçlü bir ruh. Bir diğer ilgi çekici akım, 1870'lerin Amerika'sında ortaya çıkan City Beautiful, yani güzel şehir oldu. Sanayileşmenin etkilerini bertaraf etmeyi amaçlayan bir grup mimarın başlattığı bu akım, şehir meydanlarını ve sokaklarını düzenlemeyi amaçlıyordu. Önemli olan artık yalnızca binaların stili değil, onların yerleştiriliş biçimiydi de. Böylece çağdaş anlamda kent planlaması kavramı gelişmeye başladı. City Beautiful'un en hararetli savunucusu mimar Daniel Durnham, 1909'da Chicago'yu yeniden düzenlemeye karar verdi. Bu sayede hem parklar, meydanlar, bulvarlar, yeni çiçeklenen gökdelenlerle kaplı şehir daha güzel görünecek hem de trafik sorununu ortadan kalkacaktı. Bu arada dönemin hızını alamayan mimarları metal ve camı birleştirerek olağanüstü güzellikle binalar yapmayı da ihmal etmediler. Bahçekent Hareketi'nden de söz etmek isterim. 19'uncu yüzyılın sonunda bir grup reformcu ve toprak sahibi, sırf zenginler için değil sıradan insanlar için de düzgün konutlar tasarlamaya karar vererek geniş bahçeleri olan ferah yerleşim alanları yarattı. Bu ilk bahçe banliyölerin ardından Avrupa'da birçok şehrin yeniden inşa edilmesini amaçlayan tasarımcı Ebenezer Howard öncülüğünde Bahçekent Hareketi başladı. Geniş yeşil alanlar, ferah mekanlar, kıvrımlı yollar, süt çiftlikleri ve sanat harikası kamusal tesislerle inşa edilen bahçekent insanları sıkışık mekanlar ve ağaçsız sokaklardan kurtarmak adına devrimci bir adım oldu. Organik mimarlık adlı akımın yaratıcısı olan Frank Lloyd Wright, İnsancıl niyetlerle yapılan her bina, toprakla uyumlu hatta toprağın temel bir öğesi olmalıdır demişti. Bu amaçla çok özel evler yarattı. Hayatı romanlara, filmlere de konu olan Wright inşa ettiği binalarda tabiatın dört ana elemeni olan ateş, hava, toprak ve suyu kullanmayı amaçlıyordu. Toprak, daha doğrusu bahçe zaten vazgeçilmeziydi. Kendi buluşu olan özel havalandırma sistemi ise içerisiyle dışarısı arasındaki kopukluğu ortadan kaldıran bir unsur oldu. Ateşi, yani ocağı yuvanın merkezi sayan ünlü mimar evlerinin çoğunu merkezde bir şömine etrafında planladı, ev sakinlerini ateşin sıcaklığına ve davetkarlığına yönlendirdi. Yine temel elementlerden suyu da tasarıma dahil etti. Mesela en meşhur eserlerinden sayılan ve çağıldayan su sesinin bir an bile eksik olmadığı Şelale Evi'ni doğrudan bir akarsu üzerine inşa etti. Bunun dışında da her evin içine minik su kanalları ve işlevsel havuzlar ekledi.


Sevim Burak'ın ölümsüz eseri Yanık Saraylar, 50. yaşını kutluyor... Böyle sıradan bir cümleyle başladığım bu girizgahın devamında sizinle, güzel bir kadının sıra dışı yazım dünyasının kapısını aralayacağız. Ve bunu belki de onun öyküleri üzerine yapılan en kapsamlı incelemenin mihmandarlığında gerçekleştireceğiz. Sevim Burak için O, benim annelerimden biri diyen akademisyen Seher Özkök'ün Sentez Yayınları'ndan çıkan Yaşama Teğelli Öyküler: Sevim Burak'ın Öyküleri Üzerine Bir İnceleme kitabından söz ediyorum. İşte Sevim Burak'ın öykülerinin içinde kaybolanlara yollarını bulmaları için bir rehber. Biz Egoist Okur'lar, 50. yılı böyle kutluyoruz. Boğaziçi Üniversitesi'nde doktora öğrenimine devam eden Uludağ Üniversitesi Türk Dili Bölümü Okutmanı Seher Özkök, kaleme aldığı Yaşama Teğelli Öyküler: Sevim Burak'ın Öyküleri Üzerine Bir İnceleme kitabında psikalanaliz ve dil üzerinden Burak'ın Yanık Saraylar, Afrika Dansı, Everest My Lord adlı öykü kitaplarını ele alıyor ve Burak'ın bir kadın, bir Yahudi, kısaca bir öteki olarak topluma duyduğu isyanını toplumun can damarı olan dilini yıkarak gerçekleştirdiğini ifade ediyor. 1965'te ilk öykü kitabı Yanık Saraylarla edebiyat dünyasına giren Sevim Burak'ın öykülerindeki şiirsel dizgi, büyük ve küçük harf kullanımı, tireler, slaşlar, metaforik kullanımlar ve diğer yıkıcı darbeler, Sigmund Freud, Jacques Lacan ve Julia Kristeva'nın izinde okumalarla kitapta yer buluyor. İşte o andan sonra okuyucuya bambaşka bir dünyanın kapıları açılıyor. Sevim Burak'ı iştah ve sevgiyle okuyup anlamakta güçlük çekenler, neden soruları içinde kaybolanlar, gözlerinin önünü kaplayan sisin ardındaki muazzam güzellikleri keşfettikçe bir ruhun, bir dehanın önünde saygıyla eğiliyor. Evet, öykünün tümüne yayılan bir ölüm isteği, var. Kullanılan dildeki tire'ler, dışardaki kadının intihar ettiğini, düşüp parçalandığını düşündüğünde ortaya çıkıyor. Benliğin bütünlüğü tehdit edildiğinde ya da heyecan, stres gibi duygular yaşandığında tireler kullanıyor Burak. Kadın, kendini aşağı attığında akıp giden zamanı durduracağını düşünüyor. Varlığı, ölümle görünür kılınacak çünkü. Öyküde geçtiği gibi o ana kadar yemek odalarında, mutfaklarda, sandık odalarında bağırtılan kadın, toplumun genel eğilimi olarak iç mekanlarla sınırlandırılıyor. Pencerenin perdesinin kapanıp açılması, perdenin koltuğun kenarına sıkıştırılması, mekana hapsedilen kadının ölüm isteğinin gelip gitmesini ifade ediyor. Kadının YEŞİL ŞAPKALI ADAM tarafından terkedilmiş olması da öykünün sonunu belirliyor; ... gürültüyle düşüp parçalanmaya başlıyorum diyor. Kitabını okuyunca bu öykünün içinde olanlarla daha da bir sarsıldım. Meğer ne güçlü bir başkaldırıymış Burak'ınki. Kadın olmak, Yahudi olmak ve öteki olmak. Zamana karşı durmak, mekana ait olmaya karşı durmak... Hadi sen anlat. Yanık Saraylar, Osmanlı İmparatorluğu'nun yıkılmasından doğan travmayı çok iyi anlatan bir öykü. Adıyla da zaten ortadan kalkmış bir geçmişin ifadesini taşıyor ki bu geçmiş Sevim Burak'ın öykülerini var eden bir yapı. Bunun yanı sıra, kadının toplum içindeki var oluş sürecini irdeliyor Yanık Saraylar. Öykünün baş karakteri gerçekte yaşamış biri. Burak'ın ablasının İstanbul Ticaret Odası'ndan arkadaşı olan Nebahat Hanım. Nebahat Hanım, Burak'ın elle yazdığı öyküleri daktiloyla temize çekiyor. Yanık Saraylar, Burak'ın hemen her öyküsünde olduğu gibi gizemli bir girişle başlar. Şiirsel bir dili vardır yine. Toplum düzenine, uğraş düzeni adını verir. Uğraş düzenin sıkıştırılmış yapısını ifade etmek için Yeşilköy, yol, kapılar, anahtarlar ve kilitler gibi ayrıntılar kullanıyor. Toplumsal olduğu için büyük harfle vurguluyor. Öyküde bir de tren nesnesi var. Modern dünyada tren hem mekan hem de zamanı belirleyen bir yapıyı simgeliyor. Öykü kişisi kendini YİRMİ YILIN DAKTİLOSU olarak görüyor. Yeni toplumsal düzene, Cumhuriyet Dönemi'ne ait bir daktilo ile geçmişe ait, yani Osmanlı Dönemi'ne ait hikayeler yazıyor. Eski hikayeleri anlatırken içinde yaşadığı sarayın yanışını da anlatıyor. Tam bu anda iki ayrı düzenin, kültürün, şimdinin ve dünün kaynaşamamışlığı tireler kullanılarak dile getiriliyor. Fulya Teyze önemli bir kadın figürü hatta anne figure olarak karşımıza çıkıyor aslında. Kendini odaya kilitleyen Fulya Teyze'ye öykü kişisi anahtar deliğinden seslenir: Beni hatırladın mı? Fulya Teyze hatırladığını; onu yakut bir sandık içinde bulduğunu, anne ve babasının boğulduğu için evlat edindiğini anlatıyor. Bu satırlarda Tevrat'ta geçen Musa'nın sepet içinde denizden gelişine gönderme var. Bahar, doğanın canlandığı bir mevsime karşılık gelirken Baron, aristokratik bir erkek iktidarına karşılık geliyor. İkisinin bir arada olması o erkeği nasıl gördüğünü ifade ediyor: Aşık olduğu adam ve iktidar olan adam. Burak'ın öykü kişisinin düzene ve erkeğe olan başkaldırışı cümlelerin alt alta gelişiyle kendini belli ediyor. Baron Bahar, sistemin adamı. Kadının aşkından, dilinden anlamıyor. Ama kadına getirdiği bir bahar hali de var. Öykü zaten Baron Bahar'la son buluyor. Batılılaşma sevdalısı biri olarak Amerika'da var olmaya çalışıyor ama pek de başaramıyor gibi. İllüstrasyon için Tülay Palaz'a, yazı için de elbette Dilek Atlı'ya ve Seher Özkök'e teşekkürler. Öykü kişisi saçlarını açıyor, mekandan çıkıyor. Cinselliğini yaşıyor. Bunu kentle yaşıyor. Modern dünyanın en belirgin kamusal alanı kenttir. Kendi doğallığıyla dış dünyaya çıktığında öykünün sonucu ölüm oluyor. Kente öldüğü atkıyla boğuyor kent onu. Ruh eşini kaybetmiş kadın, bütün hayatı boyunca eşini arıyor, kuş gibi. Hayatını bu arayışla geçiren kadının aslında modern hayatın içinde eşini bulamasının imkansızlığını kentin kadını öldürmesiyle gözler önüne seriyor Burak. Cumhuriyet döneminde var olan bir erkeğin azınlık mensubu bir kadına yaklaşımı ele alınıyor öyküde. Bilal Bey'in sevgilisi Yahudi bir kız olan Zembul ve Bilal Bey'in konak artığı ailesinin öyküleri bir günlük üzerinden anlatılıyor. Resmi dille yazılan bir günlük. Bu, çok ironik. Bilal Bey'in, hamile bıraktığı Zembul'e milliyetçi duygular nedeniyle aşkını esirgemesi söz konusu. Bu resmi dil, tutkusu ve resmi kimliğinin içine sıkışıp kalmasının yansımasıdır aslında. Tren, mekanlar arası yolculuğu zamanla kontrol eder. Kristeva'nın dediği gibi, zaman erkeğe dairdir. Erkeğe dair olanları kadın sabitleyemez. Bu nedenle, birçok saat rakamsal olarak sıralanmıştır bu öyküde. Trenin ifade ettiği modern dünya içindeki çizgisel hız, hareket ve zamanı bir kadın ancak bedenini ortaya koyarak, trenin önüne kendini atarak durdurabilir. Ancak böyle görünür kılabilir kendini. O metinleri iğnelerken yaşama teğeller atan Sevim Burak, ölümsüzlükten bir elbise dikti. Elleriyle diktiği bu elbisenin adını Yanık Saraylar koydu. Cinsiyetsiz, milliyetsiz bir elbise. 50 yaşında ölümsüz bir elbise. Şimdi bir ben giyiyorum o elbiseyi, bir sen. Sonra kimler kimler... Ellerini, gözlerini, kalbinden ve aklından geçenleri, isyanlarını yaşama teğellediği öykülerden esirgemeyen Sevim Burak'ı Yanık Sarayların 50. yılında saygıyla anıyoruz.


Alacakaranlık Kuşağı diye bağımlısı olduğum bir dizi vardı. Bir bölümünde dilini kaybeden bir adam anlatılıyordu. Adam günün birinde çevresindekilerin öğle yemeği yerine başka bir şey, yanlış hatırlamıyorsam dinozor dediklerini işitiyordu ve Dinozora gidelim mi? sorusu ondan başka kimseye acayip gelmiyordu. Günler geçtikçe yerini şaşırmış kelimelerin sayısı hızla artıyor, aralara son hızla tamamen anlamsız ses öbekleri dahil oluyor, nihayetinde adam bildiği, kullandığı dili hiç andırmayan bir ses kalabalığının ortasında kalakalıyordu. Bu durumda genellikle iki seçenek vardır: Ya inatla kimsenin kullanmadığı dilinizde ısrar edersiniz, ya da filmdeki adamın yaptığı gibi rastladığınız ilk kitapçıya girer ve bir alfabe satın alarak karınızla, çocuklarınızla, arkadaşlarınızla iletişim kurabilmenin ilk adımlarını atmaya başlarsınız. Neden geldim buraya? Çünkü Cins Dergi bir süre önce bana duyduğum en tuhaf sorulardan birini sordu: Yaşamak mı, Çince mi sorusu insana neler düşündürüyor, bilseniz. Uykudan gözlerim kapanıyorsa, bu çok acayip sorunuz yüzündendir. 'Çince öğrenmenin kısa ve acısız bir yolu olabilir mi' merakıyla dün gece internette epey dolandım. Varmış. Dünden beri azıcık Çince konuşabiliyorum. Hatırınızı sorabilir, dilerseniz size sebzeli noodle ısmarlayabilirim. Bunları yapmak zor sayılmaz, Çince temel cümle kalıplarını öğreten bir sürü site var. Yaşamayı öğretme vaadindeki kişisel gelişim kitaplarının lisan öğretme vaadindeki dijital versiyonları. En kolay yöntemi anlatayım: Dinle, yüksek sesle tekrar et. Pes etme, yine dinle, yine tekrar et. Kayıttaki sesle aynı tonu tutturana kadar yap bunu. Çalışırsan, dünyanın en kendinden emin sebzeli noodle ısmarlayan Çinlisi gibi tınlayabilirsin. Ha, ama biriyle Çince sohbet edebilir misin? Zor. Espri yapabilir ya da tefekküre dalabilir misin? Unutalım. İnternetten bakıp temrin yapa yapa öğrenilmiyor bazı şeyler. Fakat bakın, araştırırken öğrendiğim bir şey çok tuhafıma gitti. SMS yazarken Çince Seni seviyorum demek Çinlilere de zor geldiği için rakam kullanıyorlarmış. 520 mesela Seni seviyorum demekmiş. Peşine Daima anlamında 1314 iliştirilirse, alıcılar arasında havalara uçanlar oluyormuş. Kestirme aşk ilanı. Lafı getireceğim yer şurası: Burada onlara esas zor gelen hangisi olabilir sizce, duygularını Çince dile getirmek mi, yoksa birine onu sevdiğini söylemek mi? 520+1314 neyin maskesi? Yanımızdan geçenlere 'dokunmayıp çarptığımız' şu hız çağında, koşarken saçımıza başımıza takılan şeyleri ayıklayıp yüzümüze bulaşan kirleri temizlemek istiyoruz ya ara sıra, biraz durup nefes almayı, kendimize çeki düzen vermeyi ancak o zaman akıl ediyoruz. Başımıza gelenleri anlamlandırma, yani 'yaşama' fırsatımız oluyor. İnternetin Çinceyi, kişisel gelişim kitaplarının yaşamayı öğretemeyecekleri yer tam olarak burası. En güzeli, nefes almak için ders almaya hala ihtiyacımız yok.


Yavaş yavaş toplum sahnesinden silinmeye başlayan meslekler, kitap yakmanın ürpertici tarihi, bir kadının gözünden Türkiye'deki kadın cinayetleri... Genç bir romancıdan unutmanın imkansızlığı, bir şairin kaleminden soluk kesen bir polisiye... Anne mutfağından hatıralar, yoga eğitmeni bir gezginin şeftali ağacıyla sohbeti... Sylvia Plath'ten çocuklar için şahane bir öykü kitabı... İşte seçtiklerim. Bazı meslek ve zanaatların yok oluşu, Türkiye'deki Rum, Ermeni, Yahudi nüfusun azalmasıyla da ilgili bir eksilme. Rita Ender'in İletişim Yayınları tarafından Kolay Gelsin: Meslekler ve Mekanlar adıyla kitap olarak yayınlanan söyleşileri bizi bu meslekleri tutkuyla, özenle yapan ustaların dünyalarına davet ediyor. Reysi Kamhi'nin resimleri, Berge Arabian'ın fotoğraflarıyla. Her şeyin bir tarihçesi varmış meğer, kitap yakmanın da... Lucien X. Polastron'un yazdığı ve Everest Yayınları'ndan çıkan Kitap Yakmanın Tarihi, bir kitabın başına gelebilecek en kötü şeyi, yakılıp yok edilmenin tarihini anlatıyor. MÖ 2500'lerde İskenderiye Kütüphanesi'nin yerle bir edilişiyle başlayan kitap, Hıristiyan ve İslam ortaçağına, Nazi Almanya'sına kadar geliyor. Biz de her yeni güç ve ideolojinin, üzerinde egemenlik kurmak istediği sistemin bilgisini, yok edilmesi gereken bir tehdit olarak algılamasının ayrıntılarını kitaplar özelinden okuyoruz. çıkçası incecik bir kitap olmasını isterdim, ama bu tarihçe o kadar kısa değil. Daha kötüsü kitabın gerçek anlamda bir finali de yok. Zira kitap yakmak eyleminin artık geçmişte kaldığını ne yazık ki kimse söyleyemez. Sylvia Plath'i bazıları bahtsızlığı ve trajik hayat hikayesiyle hatırlamayı tercih ediyor. Bense onu her şeyden önce iyi bir şair, romancı ve öykü yazarı olarak hatırlamaktan yanayım. Üstelik Kırmızı Kedi Yayınları'ndan çıkan yeni kitabı dramadan son derece uzak; tatlı mı tatlı, neşeli mi neşeli... Plath, Kiraz Hanım'ın Mutfağındaki öyküleri çocuklar için yazmış. Ama benden söylemesi, yetişkinler de okuyabilir... Zira kitabın kahramanlarından birinin Fırın olması, yazarın intihar etmek için seçtiği yöntemi düşününce bana fazlasıyla hazin geliyor. Son sözün ne olur? diyorum. Havva gözlerini gözlerime dikiyor. Ama şimdi ne çenesini kaldırmış öfkeyle, ne de sinirden elleri titriyor; öyle bırakmış kendini, öyle acılı, öyle yalnız ve çaresiz: Eğer ki bir erkek seni öldürürüm diyorsa, kadın ona inansın diyor. Yazar Burçe Bahadır, Ayizi Kitap'tan çıkan Ölü Kadınlar Memleketinde kocasını öldürmekten hüküm giymiş iki kadın ve karısını öldürmüş üç erkekle hapishanede konuşmuş, ardından hem öldürülmüş bir kadının babasını hem de bir başkasının ablasını dinlemiş. Sonra da oturup bu cinayetlerin hikayelerini yazmış. Ölü Kadınlar Memleketi, kadın cinayetlerinin neden kesinlikle politik olduğunu anlamamızı sağlıyor. Ayrıca içinde yaşadığımız atmosferin bu cinayetleri nasıl kolaylaştırdığını bir kez daha öfkeyle, üzüntüyle görüyoruz. Özlem Birsel Graves, Abis Yayınları'ndan çıkan Mutfaktaki Teselli adlı kitabında annesinin ölümünün ardından evini boşaltırken mutfak dolabında bulduğu bir defterden bahsediyor. Annesi bu mavi plastik kaplı ve sayfaları yemek lekeli deftere yıllar içinde beğendiği tarifleri toplamış. Yazar için bu defter, anne kokusunu simgeleyen kutsal bir emanet. Bulduktan sonra kitap olarak yayınlamasının sebebi bu. İşin güzel yanı, bu hatıralar ve tarifler bütünü, çocukluğumuzun kokularını, lezzetlerini hatırlamamızı sağladığından biz okurlar için de çok kıymetli. Yoga eğitmeni Çimen Erengezgin'in Gezginname: Bir Farkındalık Yolculuğu adlı kitabı Yitik Ülke Yayınları'ndan çıktı. Erengezgin eğitmenliğe dünyanın tek yoga üniversitesi Vivekananda'nın sertifika programını bitirdikten sonra başlamış. Kendi deyişiyle, Farkındalığı arttıkça, yaşamına yansıyanları gördükçe... Yetişkinlere verdiği integral yoga derslerinin yanı sıra hamileler ve çocuklarla da çalışıyor. İlk kitabı Gezginnameye gelince; kahramanı çocukken oturdukları evin bahçesindeki şeftali ağacı. Yürüyemeyen, konuşamayan, acısını ve sevincini kimseyle paylaşamayan bir ağaçtan kitap kahramanı olur mu demeyin ve lütfen okuyun. Sayfalar ilerledikçe hayata yeniden bir çocuk saflığıyla bakmaya, aklınızın sesine yenik düşen kalbinizin sesini yeniden işitmeye başlayacaksınız.


Yukarıdaki satırlar Kemal Tahir'e ait. Nazım Hikmet'in ona tam 10 yıl boyunca mapushaneden yolladığı mektuplar, hem bu iki büyük edebiyatçının kişiliklerine, sanat ve dünya görüşlerine, hem de yakın tarihimizin hummalı bir dönemine tanıklık etmemizi sağlıyor. Bugün gözden düşen mektup türünün aslında hiç de zamana yenik düşmediğini kanıtlaması da cabası. Peter Ackroyd edebiyat tutkusu ile Londra sevgisini bir kez daha bir araya getiriyor. Hem on dokuzuncu yüzyıl İngiltere'sinin hem de Shakespeare döneminin ayrıntılarıyla bezeli Bir Zamanlar Londra'da, tüm zamanların en büyük ozanı üzerinden dönen bir gizem hikayesi. Patricia Highsmith'in bütün dünyada okur kitleleri kadar sinemaseverler tarafından da tanınan ve beğenilen ünlü Ripley dizisi ilk defa bütün romanlarıyla Türkçede. 1955'te Yetenekli Bay Ripley ile başlayan serüven, Ripley Yeraltında (1970), Ripley'nin Oyunu (1974), Ripley ve Peşindeki Çocuk (1980) ve Ripley Su Altında ile (1991) devam etmişti. Dizinin ilk kitabı Yetenekli Bay Ripleyde, New York'ta yaşayan hırslı, zeki ve kurnaz bir genç olan Tom Ripley'yle tanışıyoruz. Ripley, zengin bir ailenin, aile işlerine sırt çevirmiş oğlu Dickie'yi geri getirmek üzere İtalya'ya gönderilir. Dickie'nin yaşamı onu öylesine cezbeder ki, Dickie gibi olmak, ona yakın olmak arzusu Ripley'de kısa sürede bir takıntıya dönüşür. Bu takıntı, edebiyat tarihinin en unutulmaz antikahramanlarından birini doğuracaktır. Amerikalı öykü yazarı Ray Bradbury, Güneşin Altın Elmaları adlı kitabında, sıradan yaşamın tuhaf, gizemli ve büyülü yanlarını, bilimkurgu ve fantastik kurgunun sınırlarıyla oynayarak anlatıyor. Aile, iktidar, hayal gücü, yalnızlık ve uygarlık gibi temaları kendine has dili ve üslubuyla işleyen Bradbury'nin öyküleri, insanlık tarihinin dramatik bir özetine dönüşüyor adeta. Dün, bugün ve yarın... Dünya, Ay ve Güneş... Yakındakiler, uzaktakiler ve var olmayanlar... Bradbury'nin kaleminde mesafeler kısalıyor; gölgeler ise uzuyor. Mehmet Moralı'nın Türkçeye çevirdiği bu geniş kapsamlı öykü derlemesinde, Güneşin Altın Elmalarının yanı sıra, yazarın ünlü Roketin R'si kitabında yer alan öyküleri de bulacaksınız. Bozkırkurdundan Boncuk Oyununa yazını süregiden bir iç yolculuk çizgisinde okunabilen Hermann Hesse, politikadan kültüre, kitaplardan sevgi, mutluluk, ölüm temalarına açılan paletiyle özlü düşüncelerini bir araya getirdiği bu kitabında izlenimci bir ressam yalınlığıyla sesleniyor okura.


Münir Özkul öldü dün. Daha ne diyeyim, konuşmaya halim ve arzum yok. O yüzden istedim ki, onu bu kez ben anlatmayayım, en yakınlarından biri anlatsın. Bir başka büyük aktör, Kamran S. Yüce; hani biriciğimiz Deniz Yüce Başarır'ın babası. Bir gün bana, Tanıdığın en garip insan kimdi? diye bir sual sorulursa, tereddütsüz, Münir diyeceğim. Kendine en çok güvenen kimdi? derlerse, gene Münir diyeceğim. Bir insan için sorulacak müsbet, menfi bütün soruların cevabını, rahat rahat Münir diye vereceğim. Münir benim için kimi zaman dünyanın en iyi insanı, kimi zaman en anlaşılmaz, en haşini olmuştur. Ama her zaman zeki, her zaman sevimli... Onu beğenmediğim, hakkında 'kötü bir insan' diye karar verdiğim anlar bile, zekasına, kendini kabul ettirebilme kudretine hayran kalmışımdır. Münir baştan aşağı tezattır. Tembel bir tezat. Çalışmağa başladığı an, -yani kendisinin yarın diye adlandırdığı an- Türkiye'nin gelmiş geçmiş en iyi aktörü olacaktır. Ama o yarın senelerdir gelmedi. Münir, hala zeki, sevimli, kültürlü ve tembel. Tam Doğu insanı. Hayır, tam değil! Batıdan aldığı öyle davranışları var ki insana, Biraz evvel konuşan bu adam mı idi? dedirtir. Gene birkaç dakika sonra ona değil, yargılarınızdaki değişikliğe şaşarsınız. Münir gene yakayı sıyırmıştır. Siz, beş on dakika içinde ona yakıştırdığınız sıfatların çelişmesi arasında, şaşkın kalırsınız. Münir tam bir bekar adam yaşayışı içindedir. Ama çok sevdiği bir karısı ve çok sevdiği bir kızı, bir de oğlu vardır. Münir okumaz dersiniz. Münir'i kimse iki satır okurken görmemiştir. Ama oğlunun adı, koca Sait'i hatırlatmak için Sait Ferdi konmuştur. Bir konu açılır, herkes bir şey söyler; gerçeğe en yaklaşanı Münir'inkidir. Batıda tiyatro adına ne olmuşsa, Münir bilir. Söz açılmadan bunu ondan öğrenemezsiniz. Söylediği zaman da altını çizmeden geçer. Bunun çaba ürünü bir iş olduğunu ancak dikkatiniz sayesinde anlayabilirsiniz. Münir güzeli bilir. Her şeyin güzelini... İstiklal caddesinden geçen bir kadın gösterin, Ha, o mu? der, adıyla söyler. Sonra, iyi pasta nerede yenir, ızgaranın en alası, pilavın en lezzetlisi hangi lokantadadır, tereddüt etmeden Münir'e sorabilirsiniz, cevap daima doğrudur. İyi giyinmek için; şu şu, şu gerektir. Bunu size rahat rahat anlatır. Ama dünyanın en kötü giyinen erkeklerinden biridir. Bir kere benim zorumla kumaş almıştı, bir sene tiyatroda kaldı, diktire- medi. Evine iyi şeyler almak ister, almaz. İsteğinde gerçekten samimidir. Yakında -yani yarın- çok iyi bir kitaplık kuracak. İkimiz M. E. B. Yayınevi'ne gidip 300-400 kitap alacağız. Taksitle tabii. İşin formalitesi tamamlanmıştır. Kağıtlar cebindedir. Ama her gün yarını bekleriz. Münir karısını çok sever dedim... Gerçekten içi titreyerek bahsettiği varlıklar, karısı, çocukları, bacıları ve babasıdır. Münir bu büyük sevgisinin yanında daima yarım aşklar geçirir. Bunların en uzunu bir, bir buçuk ay sürer. Bu ara telaşlıdır, korkaktır. Yahut öyle görünür. Ama sevimlidir. Şadan da onun sevimliliğine, insanlığına dayanamaz zaten. Ve Münir hep affedilir. Münir hep affedilir; ailesi, karısı, dostları, arkadaşları ve Muhsin Bey tarafından. Münir içerdi. Şimdi içmez. Münir ayda bir aşık olurdu, şimdi yılda bir olur. Münir sık sık hadise çıkarırdı, şimdi çıkarmaz. Bunlar hep affedile affedile olmuştur. Münir yarın -bu, gelecek cinsten bir yarındır- tembelliği hariç kusursuz bir insan olacaktır. Buna inanır. Buna Muhsin Bey ve Dr. Mişel de inandığı için inanır. Fakat Münir'in bir kusuru var, kendisi bunun farkında mı, değil mi bilmem? Olmamasını dilerim. Arada kötü işler yapar. Karşısındaki bunu anlarsa kızar, hakaret eder. Sonra utanır, köşesine çekilir. Münir, bundan da vaz geçecektir. Ona bunu açık açık söyleyen olmamıştır. Evet Münir, aktördür. O tarafını hepiniz biliyorsunuz diye üstünde durmadım. Tümünüzü sever. Onun kadar -Şükran Güngör hariç- seyircisini seven aktör görmedim. Arada bir, belki de sık sık, sahnede güler. Buna en çok üzülen, gene kendisidir. Münir en mutlu anının, en çok alkışlandığı dakika olduğunu söyler. Perde kapanınca alkış uzun sürerse Münir, günün en keyifli, en iyi adamıdır. Bu yüzden öğrenci seyircilerle çok sevişir. Onların alkışı daha candan, daha gençtir. Münir en çok durmaktan korkar. Eninde sonunda bir gün durmanın mukadder olduğunu bilir. Bu duruşun endişesi onda şimdiden başlamıştır. Ama belli etmek istemez. Münir beni yeni yeni sevmeğe başlamıştır. Biraz sinirli olmasına rağmen, aklı başında bulur galiba, arada açılır. Her gece oyundan sonra yürüyerek köprüye ineriz. Hemen bütün dertleşmelerimiz bu kısa süre içindedir. Her işin çalışarak yapılacağına inanır. Şansa pay bırakmaz. Sevmediği insanlarla açık açık alay eder. Ya da susar bir kenara çekilir. İşine gelmeyen bir şey söyler yahut sorarsanız, Aman aman dalgalandırma der, cevap vermez. Tiyatro konusuna dayanamaz. Söylemek istemediklerini bile söyler. Hepimizin kaçak yollar aradığı yerlerde açıktır. En iyi aktör? dersiniz, söyler. En kötü? dersiniz, söyler. Ben? dersiniz, gene söyler. Küçük Sahne'yi çok sever. Memleketin en iyi tiyatrosu yapacağız onu der. İyi para kazanır. Daima parasızdır. Çok cömerttir. Üstelik sık sık para kaybeder. Her para kaybedişinde daha dikkatli olması lazım geldiğine kendini inandırır. Oysa istediği konularda kurt gibi dikkatlidir. Örneğin tartışmalarda karşısındakinin açık vermesine göz yummaz. Çoğu tartışmayı kazanır. Kendi hakkında hiç konuşmaz. Dergi için konuşacağız dedim, kaçtı. Israr edince, Sen beni bilirsin, üstelik şairsin de, bir şeyler yazıver dedi, konuşmadı. Ben de oturdum, okuduklarınızı yazdım. Ama Münir için yalnızca Münir tanıdığım en kabiliyetli ve en tembel insandır desem de olurdu.