Kürtçe edebiyatın da klasikleri ve çok önemli modern metinleri var, o da diğer edebiyatlar gibi çeşitli aşamalardan geçti. Klasikleri soracak olursanız, Ehmede Xani, Feqiye Teyran, Mela Ahmede Ciziri ve Cegerxwin gibi şairleri sayabilirim. Modern edebiyata gelince; aklıma önce Baxtiyar Eli'nin evara Perwaneye, Ferhad Pirbal'ın Hotel Evropa, Jan Dost'un Martine Bextewer, Şener Özmen'in Rojniviska Spinoza, Mehmet Şarman'ın Kember, Eta Nahayi'nin Gulen Şoran, Helim Yusiv'ın Sobarto, Fırat Ceweri'nin Lehi gibi eserleri geliyor. Kürt olup çeşitli sebeplerle dünyanın birçok yerine dağılmış, yaşadığı ülkenin dilinde başarılı eserler vermiş Kürt yazarların eserlerini Kürtçe ve Türkçe çevirileriyle yayınlıyoruz. Böyle bir şey bizde daha önce sanıyorum yapılmadı. Çıkış noktamız dilinden sürgün edilen Kürt yazarların eserlerini yayınlamak olsa da en önemli kriterimiz yayınlayacağımız kitabın bir iyi edebiyat ürünü olması. Açıkçası kitabın kalitesi ve başarısı bizim için her şeyin üstünde. Türkçe çevirmen bulmakta zorlanmıyoruz fakat Kürtçe çevirmen bulmakta epeyce zorlanıyoruz. Buradan duyurmuş olalım, bizimle çalışmak isteyen arkadaşların katkısını bekliyoruz. Selim Berekat Arapça yazıyor. O da birçok yazar ve aydın gibi sürgün görmüş biri. Mahmud Derviş'le çok yakın arkadaşlar, Beyrut'a birlikte gazete çıkarmışlar. Şiirleri, romanları, öyküleriyle çok verimli bir yazar olduğunu söyleyebilirim. Ayrıca ressam. Romanlarında Rojava'daki insanların ruh hallerini, parçalanmışlığını, devletsiz olmalarını işliyor. Kürt edebiyatı için çok önemli bir yer olan Rojava'daki Kürtlerin çoğu buradan kaçıp oraya yerleşmiş. Bir de çok önemli bir yazar olan Sherko Fatah'ın Im Grenzland adlı Almanca'dan çevrildi ve yeni yayınlandı.


Yazar Ayşe Kulin'in yeni romanı Gizli Anların Yolcusu tartışmaları da beraberinde getirdi. Şimdi twitter'da ve internetteki başka mekanlarda eşcinsel olmayan bir yazarın eşcinsel dünyayı anlatan bir roman yazmasının doğru olup olmadığı, daha doğrusu bilmediği bu dünyayı hakkıyla anlatıp anlatamayacağı konuşuluyor. İnternette Ayşe Kulin'in yeni romanı Gizli Anların Yolcusu'yla ilgili yorumların birinde, Tecavüze uğramış bir grafikeri 'o yolun yolcusu' olarak gösteren Ayşe Kulin, iki erkeğin aşkını anlattığına inanmamızı beklemesin deniyor. Bir diğer yorumun sahibi, Ayşe Kulin'in eşcinselliği bir doğum kontrol yöntemi saymasını eleştiriyor ve Gerçekten böyleyse eğer, yani eşcinsellik tabiatın dünya nüfus artışının hızını kesmek için icat ettiği bir şeyse, aşkın bununla ilgisi ne? diye soruyor. Edebiyat eleştirmenlerine gelince; Ayşe Kulin'in yazdığı en iyi roman diyenler var. Eşcinsellerin romana temel itiraz noktası da bu aslında: Eşcinselliğin insan tabiatıyla ilgili bir seçim olarak değil, bir nevi ayak kayması yani kötü bir kaza olarak gösterilmesi. Eşcinsel olmayan birinin eşcinsel roman yazıp yazamayacağı meselesine gelince... Hiç konuşmayalım bunu, boşuna ve manasız bir tartışma çünkü. Erkek yazarların kadın kahramanları anlatamayacağını söylemek gibi bir şey. İyi bir yazar her türlü karaktere hayat verebilir, bu karakterler heteroseksüel veya eşcinsel de olabilir, uzaylı veya vampir de... Drakula'nın yazarı Bram Stoker vampir değildi, Gustave Flaubert'inse sonunda zehir içerek intihar eden hırslı ama umutsuz ev kadını Emma Bovary'le hiç alakası yoktu. Ve hayır, J. R. R. Tolkien Orta Dünya'ya bir kez bile gitmedi. Dolu ve boş taraf tamam ama ben esas kırık tarafa bayıldım :))) Bence kesinlikle EO'ya yaz. Kesinlikle pembe diziydi yaa... İnsanlara diyorum diyorum anlamıyolar. Hele eski sevgilimle ilk tanıştığımız zamanlarda bu kitabın kendisini anlattığını söylemişti, hayatımın en iyi kitabı demişti. Gerçekten katil olacağımı hissettiğim andı o benim. Neyse, kaliteli zevkiniz için teşekkür etmek istedim sadece.


Ah Güzel İstanbul ve Gramofon Avrat gibi filmlerin senaryolarının, Yeşilçam Günlüğü, Delilik Ülkesinden Notlar adlı çok güzel kitapların yazarı, Kemal Tahir'in, Halit Refiğ'in, Metin Erksan'ın dostu Ayşe Şasa'yla tanışıklığım 1990'ların başına dayanıyor. Hayranlığım demeliyim aslında çünkü onun kadar güzel konuşan, güzel gülen, sezgisiyle, bilgisiyle, bilgeliğiyle ve elbette sohbetiyle ufuk açan çok az insan tanıdım. Ben bugün Ayşe Şasa'yı, Timaş Yayınları'ndan çıkmış Bir Ruh Macerası adlı kitaptan kısaltarak aldığım bir bölümle anmayı tercih ediyorum. Atipik şizofreni teşhisi konduktan sonra kendini nasıl yalnız hissettiğini ve can yoldaşını, hayat arkadaşını nasıl bulduğunu, daha doğrusu onca yıldır ona en dostane bakan gözleri birdenbire nasıl hatırladığını, koşup o gözlerin sıcaklığına sığındığını anlatıyor o bölümde Ayşe Şasa. Hikayenin devamını biliyor olmalısınız... Denebilir ki hayatta bazen masallar gerçek olur, bu o türden bir masal işte. Şahsen Ayşe Şasa'yı çok özleyeceğim. Ama sevgili eşi Bülent Oran'ın yanında olduğunu bildiğim için huzurluyum. Bülent sık sık gidip geliyor. Bir süre sonra evlenmeye karar veriyoruz; bana müthiş bir merhametle sahip çıkıyor, beni hayata çevirmek için birtakım şeyler buluyor, gayret gösteriyor.


Her biri sayısız dile çevrilen 50 macerası olan ve dünyada toplam 120 milyon satan Ayşegül, bugün tüm zamanların en başarılı kitap dizilerinden kabul ediliyor. İşin güzel yanı, hala yayınlanıyor, hala çok okunuyor... Ve son 50 yıldır hala her kadının çocukluk kahramanı. Yapı Kredi Yayınları bir süredir eskinin şu ünlü Ayşegül serisini yeniden yayınlıyor. Fransız Gilbert Delahaye ve Marcel Marlier ikilisinin yarattığı Ayşegül, son 50 yıldır her kadının çocukluk kahramanı. Nasıl olduğunu bilmiyorum ama normalde macera romanlarına bayılan, gizem ve tehlike seven ben bile çocukken cicili bicili Ayşegüllerin içinde kaybolurdum. Her macerayı tekrar tekrar okuduğumu, bazılarını ezbere bildiğimi hatırlıyorum. İllüstrasyonlara gelince; o kadar güzellerdi ve ben galiba onlara o kadar çok bakıyordum ki bir süre sonra hepsi adeta zihnimde hareketlenmeye başlıyordu. Yani o resimler sayesinde düşsel de olsa kendi filmlerimi çekebildim. Ayşegül serisinin güzel yanı, hayatın tümünü kucaklayabilmesiydi. Hanım hanımcık kahramanımız her yeni macerasında insan ilişkilerine, dostluğa dair yeni şeyler öğreniyor, doğayı, hayvanları, bitkileri, şehir hayatını keşfediyordu. Bir şikayetimi de belirtmeden geçmeyeyim... Ayşegül kitaplarına bakınca, yayınevi keşke Delahaye-Marlier ikilisinin ilk döemde yarattığı 59 adet Ayşegül kitabını yayınlasaydı diye düşünüyorum. Yöyle ki... Yazar Gilbert Delahaye 1997'de öldükten sonra, hikayeleri illüstratör Marcel Marlier'nin oğlu Jean-Louis Marlier yazmaya başlamış. Derken 2011'de Marcel Marlier de ölmüş ve böylece seri sonlanmış. İşte YKY'nin yayınladığı yeni Ayşegüller 1997-2011 arası yazılmış, çizilmiş olanlar. Kabul ediyorum, bunlar da çok tatlı, çok şekerler ama orijinallerinin ruhu azıcık eksilmiş sanki. En alttaki Ayşegül bir peri masalının tam ortasında galerisine bir bakın, ne demek istediğimi anlayacaksınız.


Ana akımın dışına çıkma demeyelim. Şimdiye kadar çalıştığım tüm kurumlar, İKSV olsun, Başka Sinema olsun bağımsız sinemaya yakın duran yerlerdi. Benim tercihim daha ziyade kişisel. Bir dernek kurarak başta Ayvalık olmak üzere büyük şehirler dışında kalan yerlerde kültür sanat etkinlikleri gerçekleştirmek istiyoruz. Uzun yıllardır birlikte çalıştığım ekip arkadaşlarımla bir araya geldik. Bir nevi kamu hizmeti bilinciyle çalışıyoruz. Merkezimiz de Ayvalık. Bu kadar yıllık tecrübemizi İstanbul dışı yerlere aktarmak istedik hepimiz. Bizim gibi bağımsız sanat kurumlarıyla iş birlikleri de yapmak istiyoruz. Ayvalık'a kasaba demek biraz haksızlık olur. Burası şehir kültürü olan bir yer. Ayrıca bir kesişme noktası çünkü civardan da çok sayıda insan gelebiliyor. İstanbul Film Festivali sonrası hep daha küçük ölçekli bir şehirde bir festival düzenlemek nasıl olur sorusunu sordum. Bir süre Edinburgh'da yaşadım. Burası bir festivaller şehri ve görece küçük bir kent. Cannes mesela Ayvalık'tan hallice bir yer. Avignon'da tiyatro festivalinin şehri nasıl dönüştürdüğünü görmek beni çok etkilemişti. Ayvalık'ı diğerlerinden ayıran en büyük özellik sanırım bizim diğer festivallere benzememe isteğimiz. Biz buraya özgü bir festival yapmak istiyoruz. Yarışmamız yok, kırmızı halımız yok, bol bol film izleyip filmler üzerine konuşabileceğimiz sohbet alanları yaratmak istiyoruz. En önemli özelliğimiz güçlü programımız. Gelenin bir daha gelmek isteyeceği bir festival olsun istiyoruz. Deniz ve güneş turizminin ötesinde kültürü, tarihi, mimarisi ve sakinleriyle, festival yapmak için ideal bir ortam sunuyor Ayvalık. Hem buranın yerlileri kültür sanata çok meraklı hem de sonradan yerleşen ve sayıları gittikçe artan kesim. Burada dostluklar kurduk. Festivali imece usulü yapıyoruz. Herkes işin ucundan tutuyor, katkı sağlıyor. Daha büyük şehirlerde yaşayamayacağınız bir yakınlık var burada. Fatih'le çalışmak bir ayrıcalık. Filmin ötesinde farklı sanat dallarını da programa katmak konusunda hemfikiriz. Festival içeriğine diğer festivallerde olmayan bir bakış açışı getiriyor. Fatih'ten her zaman bir şeyler öğrenmek mümkün. Alman ekolünden geldiği için çok da disiplinli. Son bir yılın merak edilen, çok konuşulan ödüllü filmlerini, yeni keşifleri ve sinema klasiklerini harmanlayan bir program yaptık. Park Chan-Wook'un Cannes'da en iyi yönetmen ödülünü kazanan son filmi Ayrılma Kararı ile açıyoruz festivali. Ressam, fotoğrafçı, seyyah Ulrike Ottinger bu yıl 80 yaşında. Biz de bu özgün sanatçının çektiği belki de en karakteristik filmi olan Dorian Gray'in Magazin Basınındaki Portresi'ni göstereceğiz. Jerzy Skolimowski, George Miller, Claire Denis, Kore-Eda Hirokazu, Dardenne Kardeşler, Mia Hansen-Love'ın en son filmlerini göstereceğiz. François Ozon'dan Peter von Kant'la birlikte filme ilham olan Fassbinder'in Petra von Kant'ın Acı Gözyaşları da programda. Gelecek vaat eden yönetmenlerin Güneş Sonrası, Beş Şeytan gibi ilk filmlerine de yer veriyoruz. Dediğiniz gibi belgeseller programın önemli bir parçası. Biz de Ahmet Gürata moderatörlüğünde festivalde filmi gösterilecek Noah Amir Arjomand, Ceylan Özgün Özçelik (Cadı Üçlemesi 15+), Melik Saraçoğlu ve Volkan Üce'nin konuşmacı olacağı, hakikat sonrası dönemde belgesellerde yeni anlatım olanaklarının tartışılacağı bir panel düzenledik. Armağan Çağlayan, Suna filminden yola çıkarak Çiğdem Sezgin ve Nurcan Eren ile kadın yoksulluğu, sinemada kadın temsili gibi konular üzerine sohbet edecek. Özen Yula festivalde filmi gösterilecek Funda Eryiğit, Hare Sürel, Gülçin Kültür Şahin ve Nihal Yalçın'a bir zanaat olarak oyunculuğun onlar için ne ifade ettiğini soracak. Tayfun Pirselimoğlu, Fatih Özgüven ve Alsı Ildır da Şu Anlaşılmazlık Meselesi: Bir Filmi Anlamamak başlıklı bir söyleşide yapacak. Lucile Hadzihalilovic'in yönettiği Earwig filminden yola çıkarak festival filmlerinin neden çoğu zaman anlaşılmaz olarak nitelendirildiği üzerine bir konuşma yapmanın ilginç olacağını düşündük. Ayrıca Genç Sinema programı çerçevesinde festival gönüllüsü üniversite öğrencileri için sinemacı konuklarımızın katılacağı atölye çalışmaları düzenleyeceğiz. Medusa Delux bu yıl benim için keşif oldu. Ai ve Öğle Güneşinde Yıldızlar ve tabii Ayrılma Kararı sevdiğim filmler. Güçlü bir yerli film seçkimiz var. Uzun metraj, belgesel ve kısalardan oluşan. Tayfun Pirselimoğlu'nun Yabancı Film dalında Oscar Adayı olduğu filmi Kerr, Çilingir Sofrası, Zuhal, boyun eğmeyen bir kadın hikayesi Suna, beni çok duygulandıran Eat Your Catfish, bu yıl çok ses getiren Aşk, Mark ve Ölüm. Kısa film seçkimizi özellikle öneriyorum: Belki Bir Gün Gideriz, Lekesiz, Our Ark, Rüzgar İçinde, Sıradan Bir Gün, Stiletto, Susam. Cüneyt çocukların sinemayla tanışmasına önem veriyordu. Vefatının ardından eşi Ayşegül Cebenoyan, kızı Elif Cebenoyan ve dostları onun adına Cüneyt Cebenoyan Çocuk ve Sinema Buluşmaları adında bir oluşumu hayata geçirdi. Çocuklara filmler gösterip atölye çalışmalarıyla görsel okur-yazarlık kazanmalarını hedefleyen bu oluşumla işbirliği yapıyoruz biz de. 17 ve 18 Eylül'de çocuklar için Sabancı Yaratıcı Teknolojiler Atölyesi'nde ücretsiz film gösterimleri ve atölye çalışmaları yapacağız. Erden Kıral, sinemamız açısından önemli bir yönetmendi. Çok meraklıydı ve sinemada neler olup bittiğini her daim takip ederdi. Cüneyt Arkın, sinemamızda bir ikon. Cem Madra, Ayvalıklı bir sanatçıydı ve çok genç yaşta aramızdan ayrıldı. Peter Brook aslında tiyatronun ustası kabul edilir ama biz bu çok yönlü sanatçıyı Jeanne Moreau'ya Cannes'da En İyi Kadın Oyuncu Ödülü'ni kazandıran filmiyle anmak istedik. Festivalde bu yıl Mey-Diageo sponsorluğunda Yeni Bir... ödülünü vereceğiz. Kariyerinin başındaki bir sinemacıyı teşvik etmek amacıyla vereceğimiz ödül 40.000 TL değerinde. Ressam Levent Aygül, yazar yönetmen, oyuncu Ercan Kesal, yapımcı Nadir Öperli, oyuncu Tülin Özen ve yönetmen Aslı Özge'den oluşan jürinin ödüllendirdiği isim 16 Eylül akşamı açılış töreninde açıklanacak. Bu yılki ilk filmlere ve kısa filmlere baktığımızda sinemanın geleceğinden umutlanmak için yeterince sebep olduğunu düşünüyorum. Bu ilk filmlerin devamının gelmesini sağlamak ve bu genç isimleri desteklemek de amacımız.


Röportajımızda ona önce kitaplarının adlarının ne anlama geldiğini sordum. Esas anlamları başka olabilir ama benim için ilk romanın adı olan 'Fi' kelimesi, ateş, ihtiras, güzellik anlamına geliyor. İkinci roman 'Çi', suyun buz hali, yaşam enerjisi... Son yayınlanan 'Pi'nin anlamıysa topraktan başını uzatan filiz, yani hayat... Bu kitapları 'çatlama cesareti gösteren bütün tohumlara' ithaf ettim cevabını erdi. Aşağıda bu yüksek enerjili, hiperaktif ve meraklı kadınla konuştuklarımızı okuyacaksınız. Benden değil kitabımdan bahsedilsin istiyorum, o yüzden. Akhilah eşimle sevdiğimiz bir isim, kızımız olsaydı ona bu adı verecektik. Mistik bir tınısı var. Arapça dahil birçok dilde kullanılıyor. Ve birçok bakımdan fazlasıyla muğlak; kadın mı, erkek mi, Türk mü yabancı mı, belli değil. Yoğun cinsellik dediğiniz topu topu 8 sahne. Onları da kitaplarım çok satsın diye değil, karakterlerimin hayatında cinsellik önemli olduğu için yazdım. Size bir sır vereyim: Siz aslında taktığınız saat, sürdüğünüz parfümsünüz gibi şeyler söylüyorlar ya reklamlarda; doğru değil. Nasıl sevişiyorsanız siz aslında o'sunuz, hatta seviştiğiniz kişisiniz; önce bunu bir anlayalım. Hepimiz sosyal hayatta başka, yatak odasında başka anne babaların çocuklarıyız, onların yapamadığı senkronizasyonu biz yapabilirsek, yani gerçekte olduğumuz kişiden utanmamaya başlarsak huzuru da bulacağız. Bizi ikiyüzlü insanlar haline getiriyor, kişiliksiz kılıyor. Aşk insanın tekamülüne hizmet eden bir şey. Biz öyle ilkel ve tembel varlıklarız ki çoğu zaman ancak aşık olduğumuzda gelişebiliyoruz. Aşk muhteşem bir motivasyon aracı. Burada tabii merakı ehlileştirmek giriyor devreye: Çoğu insan içi boş vitrin mankenleriyle birlikte aslında. Ayakkabısına, kravatına, şusuna busuna bakmaktan yanındakinin içinin boş olduğunu göremiyorsun ve aradan yıllar geçiyor. Merakını ehlileştireceksin ki kiminle muhatap olduğunu görebilesin, merakını ehlileştireceksin ki kendinle iletişime geçebilesin. Kendinle konuştuğun andan itibaren de zaten içeride acayip bir kaynak buluyorsun. Sanırım insanlar yapmak istediğim şeyi anladılar. Zihnimi kurcalayan meseleleri dile getirmezsem ya delirecektim ya da eyleme dönüştürecektim. Ben de oturup yazdım. Transa geçmiş gibiydim; içimde çok şey birikmişti herhalde... Kendimi yazar olarak görmüyorum, bunu baştan söyleyeyim. Nihai hedefim yazmaya devam etmek değil. Ciddi bir ekolojik sistem, daha doğrusu güneş ve rüzgar enerjileriyle çalışan büyük bir çiftlik kurmanın peşindeyim. Uygulanabilir maliyetleri araştırıyoruz ve işlerin kusursuz yürüdüğünü görürsek edindiğimiz bilgiyi başkalarıyla paylaşacağız. Bu romanları da orada uygulamaya çalıştığımız şeyleri herkes anlasın diye yazdım aslında. İnsanları bilgi bombardımanına hazırlamak için diyeyim... Dikkat etmişsinizdir, kitapta sık sık internet adresleri, linkler veriyorum. Belgesel filmler, araştırma kitapları ve daha bir çok şeyi de yazıyorum. İnsanlar benim minicik bir göndermeyle sözünü ettiğim herhangi bir konuda daha fazla ve ayrıntılı bilgi edinebilsinler diye. Birincisi insanları yanlış yönlendirmekten kaçınıyorum, ikincisi bilginin kaynağı olmak istemiyorum. Ama ben kuru bilgi sunmuyorum. bunun için çok çalıştım, o kitaplara bütün birikimim yansıdı aslında. Nöropsikoloji eğitimi aldım, şimdi bu konuda doktora yapıyorum. çalışma alanım beynin öğrenme mekanizması ve bunun hangi koşullarda daha iyi işlediği. Romanımın merkezde sıradan bir aşk hikayesi var gibi ama bilgiyi bu hikayeye insanların en doğru ve hızlı algılayabileceği şekilde yerleştirdim. Hem öğreniyorsunuz, hem okumaya devam ediyorsunuz. İnsanın niçin dünyaya zararlı, kendine zararlı, yavrusuna zararlı bir canlı türüne hatta bir nevi parazite dönüştüğünü gösteriyorum. Parazit önce yerleştiği organizmadan beslenir, o organizma tamamen tükenince de sistem çöker. Tıpkı bizim dünyayı tükettiğimiz gibi. Var olabilmek için dünyayı yok ediyoruz ama onunla birlikte biz de ölüyoruz. Hayır, görünüşte olan bu ama dahası da var. Evren denen o muhteşem mekanizma içinde insan kanserli bir kütleyi andıran kendi küçük sistemini kurmuş durumda. Bedende sistemden bağımsız bir şekilde hareket eden, sağlıklı hücrelerin oksijenini tüketerek var olmaya çalışan ve böylece tüm sistemi imha etmeyi başaran bir hücreler bütünü. Eğer temiz enerjiye geçebilirsek yani tükettiğimizi üretmeye başlarsak işler yoluna girecek. Hedef bu. Evet, kendi aralarında iletişime geçtikten sonra aktive oluyor ve hep birlikte hareket etmeye başlıyorlar. Hep birlikte hareket ettikleri için de hep birlikte tüketmeye başlıyorlar. Kanser dediğimiz şey de aslında bu. Hepimizin vücudu kanser hücresi üretiyor ama hepimiz hasta olmuyoruz. Yeterli miktarda melatonin salgılıyorsa vücudunuz kanser hücresi vücut tarafından kolayca tespit edilebiliyor. Ama o da sebepsiz değil, vücudumuzun yeterli miktarda melatonin salgılaması için doğru ve dengeli beslenmemiz gerek. Bedende kanserli bir grup hücrenin aktive olmasıyla insanlığın dünyayı hızla yok olmaya sürüklemesi arasındaki benzerlik şaşırtıcı; mikrodan makroya... Ayrıca bunlar sadece biyolojinin konusu da değil, başka birçok şey, mesela astroloji de bilmek gerekiyor. Dolunay zamanında bedendeki melotonin en yüksek seviyeye çıkıyor, böylece mutasyona uğramış yani kanser riski taşıyan hücreler bu dönemlerde daha kolay yok edilebiliyorlar. Ayın hareketleri hem dünyadaki bütün su kaynaklarını etkiliyor hem de bedendeki hormonları. Sarsılmamızın sebebi bu. Dedim ya gökyüzündeki bir cismin sende biyolojik yansıması var yani evrende her şey birbirine bağlı. Fakat biz henüz bu bağlantıyı hesaplayamayacak kadar ilkeliz. On binlerce yıl önce var olmuş uygarlıklara eski diyoruz ya, yanılıyoruz. Eski Mısırlıların piramitleri sırtlarında taş taşıyarak yaptıklarını sanıyoruz mesela ama bilimsel olarak bu mümkün değil. Frekans teknolojisini, ses teknolojisini kullanmak zorundasınız. Demek ki bize anlatıldığı yöntemle yapılmamışlar. Yahut onları yapanları yanlış biliyoruz. Bundan ne çıkar, tartışabiliriz ama henüz bütün bilgiye sahip değiliz. Ama ben geçmişte bunların zaten bilindiğini düşünüyorum. Bombardıman halindeki bu bilgiler yüzünden resmen beynim uyuştu dersem kızmazsınız umarım. Tai Chi yapıyorum. Hem vücuttaki oksijen dolaşımını arttırdığı için şifalı bir şey hem de beni rahatlatıyor. Spor salonlarına gidebilen biri değilim. Tai Chi'nin felsefesi de ilgimi çekiyor. Var tabii, çok şey var. Sonuçta robot değilim. Ama işte atomlarımın elektronsuz kalmasına yol açacak şeylerden keyif almıyorum yani sırf kendimi değil bedenimdeki bütün hücreleri de düşünüyorum. Sigara içmiyorum mesela. size fazla katı gelebilir ama gerçekten atomlarıma zarar vereceğini bildiğim bir şeyden zevk almam mümkün değil. Kürk de giymiyorum. Bir canlıyı öldürdükten sonra derisini yüzüp üzerimize geçirmeye ihtiyacımız olmadığını biliyorum. Ama kürk giyenlere saldırmak yerine yaptıklarının ne korkunç sonuçları olabileceğini fark etmelerini sağlamaya çalışıyorum. Hiçbir savaş savaşılarak kazanılmıyor, bunu keşfettim. Kitaplarımın çok satmasına, çok okunmasına sevinemiyorum bile. Bu sadece bir basamak. Önümde 300 bin basamak var. Hani İnkaların kurduğu o devasa tapınak var ya ben o tapınağın tepesini görmüşüm uzaktan, merdivenlerini çıkmaya bile daha başlamamışım. Ama şunu biliyorum: Gitmek istediğim yere tek başıma gidemem, çünkü oraya yalnız çıkılmıyor, hep birlikte çıkmak zorundayız. Değişim tek merkezden olmaz. Dünyanın birçok yerinde farklı farklı odaklar var. Amerika'da güneş enerjisi kullanılmaya başladı, Kanada ve Japonya'da temiz enerjiye geçilmesi konusunda ciddi bir hareketlenme var. Biz burada bir şeyler deniyoruz... Konuşma ve eylem aşamasında şunu fark ettim ben: Şimdi biz burada hali vakti yerinde insanlar toplanıp ekolojik olarak kendine yeterli bir sistem kurmayı konuşuyoruz. Bizim çiftlikte arı da olacak, balık da. Balığın kakasından toprağa gübre yapacağım, toprağı suladığım mekanizmadan balığın yararlanmasını sağlayacağım, böyle kapalı devre bir sistem. İşte onu anlatıyorum... Dağların arasında kimsenin ulaşamayacağı muhteşem sistemimizle muhteşem muhteşem yaşayacak mıyız? Savaştan kaçan Suriyelilere ne olacak? Arabayla yanlarından geçerken, Aman, bunlardan da bir türlü kurtulamadık mı diyeceğiz? Bunu yapanlara defalarca şahit oldum. Peki ama onlar silahlanıp dağdaki çiftliğimizi yağmaladıklarında kendimizi masum görmeye devam edecek miyiz? Evrende bir denge var ve bu denge, bilginin tek merkezde toplandığı her sistemin çökmesini gerektirir. Elindeki her türlü bilgiyi yaymak, bulaştırmak zorundasın. Bunu yapmazsan da evren seni cezalandırır. Bütün eski uygarlıklar, bilgiyi hapsetmeye başladıkları andan itibaren çökmeye başladı. Bir uygarlık kendi ilerlerken diğerlerini geride tutmak için manipülasyona başladıysa, er geç çöker, evrenin yasası böyledir. Öte yandan benim inancıma göre, hepimiz biriz. Yani trafikte beni sollayan kazma da benim, Aman bu Suriyeli dilencilerden bir türlü kurtulamadık diyen de. Hatta o Suriyeli çocuk da benim. Meraklıyım. Merak duygumuz bence keşfetmemizin, öğrenmemizin ve hayatta kalmamızın en önemli sebebi. Ama aynı zamanda vahşi bir at gibi; şahlanıyor, sağa sola saldırıyor... Üstüne binebilmek için onunla bir anlaşma yapmalısınız. 28 bin kez düştüm ben belki ama sonunda bu vahşi atı ehlileştirebildim. Merakını ehlileştireceksin ki kendinle muhabbeti geliştirebilesin. 10 yılımı aldı belki ama artık beni mutlu etmeyen uğraşlarla oyalanmıyorum. Bu konuda profesyonelim. Kapı kapı gezip insanlara merakını ehlileştir seminerleri bile verebilirim. Merakını ehlileştirmek bir bakıma kendini dinlemeyi öğrenmek, kendinle muhabbeti geliştirmek çünkü, o yüzden önemli. Tükettiğini üreten insanların yaşadığı bir dünya. En başa dönersek; parazit olduğunu fark ettiysen artık parazit olmamaya gidebilirsin. Her şey fark etmekle başlıyor. Hayalimdeki çiftlikten bahsetmiştim ya... O projeyi yaratırken her hareketimi belgeleyeceğim, yani videosunu çekeceğim. Teknolojiyi taklit edilebilir hale getirmek için bu şart. Videolara bakarak elektrik enerjisinden nasıl kurtulursun, güneş enerjisiyle nasıl elektrik üretirsin, neyi en ucuza nereden alırsın gibi bilgileri edinebileceksin. Kitapta ayrıntılı olarak anlatıyorum; Amerika'da dört yıl önce çiftçilikte bir devrim oldu. Traktör sahibi olmak da aksamları kapalı olduğu için bozulduklarında onları tamir ettirmek de astronomik derecede pahalıydı. 30 bin dolara satın aldığın traktörü 10 bin dolara tamir ettirebiliyorsun falan. Servisi arıyorsun, geliyorlar, koca traktörü taşıyorlar, haftalar sonra getiriyorlar, bir sürü para alıyorlar... Derken adamın biri çalıştı, didindi ve kendisi bir traktör üretti, sonra da bunun bütün parçalarının çizimlerini internete PDF formatında yükledi. Hatta bütün o parçaların nasıl tamir edileceğinin videolarını çekip internete koydu. Ve bu yeni sistemle artık 4 bin dolara traktör üretilebiliyor. Şahane değil mi? İşte ben o adamı örnek alıyorum. O yüzden çiftliğimi kurarken edindiğim her bilgiyi, yaşadığım her deneyimi insanlarla paylaşacağım, gerekirse onları da işleyişi görmeleri için davet edeceğim. Başkalarının sorunlarını çözmeye yardım etmek önemli, çünkü ben halihazırda o sorunu hiç yaşamamış olabilirim ama bu gelecekte yaşamayacağım anlamına gelmiyor. Hep birlikte öğreneceğiz. Acı. Kendi acılarım belki, kafa karışıklıklarım, sorularım. Fakat insan acı çekmeden de öğrenebilir hale geldiği zaman etrafındaki insanların acısına dikkat etmeye başlıyor. Düşünerek. Analiz ederek. Çaba göstererek. Vaktimi çalacak hiçbir şeyle ilgilenmeyerek. Dedim ya; merakımı kontrol altına alarak. Seri gerçekten çok iyi ilk etapta yorumlara bakarak okumak istemedim ama zincirleri kırarak okudum ve gerçekten başarılı. Isin acikcasi kitaplarini okumadim fakat konustuklarini bir bilim insani olarak bilimle cok alakali bulmadim. Kendisinin de bir bilim insani oldugunu okudum fakat artik inandigi ve konustugu noktalar spiritual olmus. Cok takdir edemedim isin acikcasi. Herkesi de orgutlemeye calisip pollyannacilik oynayan ne ilk ne son insan. Size nasıl ulaşacağım bilmiyorum o yüzden buraya yazmaya karar verdim lütfen cevap yazın veya bana bir şekilde ulaşın lütfen ayahuasca çayını daha önce bir dizide de izlemiştim, siz de kitabınız pi'de bahsediyorsunuz, bunu deneyimlediğinize inanıyorum, lütfen, bize ne önerirsiniz, bu deneyimi yaşamak istiyoruz. size nasil ulasabilim? Size anlatmam gereken mevzular var.


Kişisel gelişimi çocuk edebiyatına taşıyan Gülenbilge Ersan, ikinci kitabı B. A. K. ta hem çocukları hem de yetişkinleri yepyeni bir göz edinmeye çağırıyor. Öncelikle sorunuzun içindeki nezaket için çok teşekkür ederim Tolga Bey. Ben bir edebiyatçı değilim elbette. Sadece çok değer verdiğim bir şey için çok sevdiğim bir şeyi yapıyorum. Çocuklar için yazıyorum! Ve bunu yaparken de en büyük tutkumu besliyorum: Öğrenmek! Arzum, bir yandan kendi yaşamıma çok rahatlıkla yansıttığım yeni bilgi ve teknikleri öğrenmeye devam ederken bir yandan da bunları kendi çocuklarımla olduğu gibi diğer çocuklarla da paylaşabilmek. Kitaplarımın amacı öğüt vermek veya mutlak doğrular öğretmek değil, hikayeden ilham alarak kendi yaşamlarında neler yapabilecekleri konusunda onları düşündürmek. Odaklı ve derin hayaller kurduğumuz zamanlarda, kısacık an kesitlerine bazen öyle büyük farkındalıklar ve yaratıcı düşünceler sığdırırız ki... Tıpkı rüyalarımızda olduğu gibi, o beş on dakika upuzun bir zihinsel yolculuğa dönüşür. Kitapta da, yaşamındaki beklenmedik ve hiç de hoşuna gitmeyen değişiklikler çocuğun korkularını fark etmesine neden oluyor. Bizi hayallerimize ulaşmaktan alıkoyan dört temel iç sesimiz yani düşünme alışkanlığımız var. Kimi zaman hayal kurmaktan, kimi zaman başarısızlıktan, kimi zaman da başkalarını üzmekten veya iç çatışma yaşamaktan endişe duyarız. Koçlukta Gremlinler adını verdiğimiz bu korkularımızla yüzleşme ve onların geçerliliğini sorgulama cesareti gösterdiğimizdeyse hayalimize ulaşmamızı destekleyecek içsel bilgeliğimizi kazanırız. Gremlinler'imizi fark etmek, bize yepyeni kapılar açar. Beş Dakikalık Upuzun Bir Yolculukta da çocuk, minik Gremlin'inin varlığını kabul ederek çıktığı eğlenceli zihinsel yolculukta Bilge Kedi'siyle tanışıyor ve yolculuğu süresince kapıların sorduğu güçlü sorular sayesinde hayallerine giden yolları keşfediyor. Her şeyden önce onları çok seviyorum! Ayrıca doğallıkları, saflıkları ve hissettikleri gibi davranma içgüdüleri çocuklarla çok benzer. Bir de çocuklar da, hayvanlar da bazen istemeden öyle komik oluyorlar ki, sizi en sıkıntılı zamanınızda neşelendiriveriyorlar. Tabii biz Walt Disney'le büyümüş bir nesiliz. Hayvanlara baktığımızda onlara insansı özellikle atfetmek hiç de zor değil. B. A. K.'la bakmak, aynı anda farklı yerlerde, farklı zamanlarda hatta farklı canlıların yerinde olabilmek demek; madalyonun sadece iki değil sayısız yüzünü görebilmek ve bu yüzlerin birleştiği bütüne de dışarıdan, zaman çizgisinin farklı dilimlerinden hatta evrenin uzak bir noktasından bakabilmek demek. Her seferinde yepyeni bir çift gözle, bir kişi olarak ama herkesin ve her şeyin adına bakabilmek demek. Bize öğretilmedikleri ve çoğunlukla işimize gelmediği için sanırım. Biz eğitmek dediğimizde, hala kuru ve mutlak bilgiler öğretmekten söz ediyoruz, ne yazık ki. Oysa hiçbir bilgi durağan değil. Bilgi değiştikçe biz değişiyoruz; biz değiştikçe de bilgi... Ayrıca deneyimlenmeyen bilgi de içselleşmiyor. Bunun yerine, çocukların kendi içlerinde var olan kaynakları fark etmelerini ve onları geliştirebilmelerini sağlamak; bu kaynakları farklı yaşam alanlarında, özgün biçimlerde kullanabilmeleri için onları desteklemek; özgürce düşünmelerine ve hayal kurmalarına alan açmak çoğu zaman beklediğimizden çok daha iyi sonuçlar veriyor. Hem kendileri hem de tüm dünya için. Sihir aslında nasıl yapıldığını bilmediğimiz için bizi hayrete düşüren bir şeydir. Ama her zaman keyiflidir. Örneğin ben, kendime, dünyaya ve yaşadıklarıma uzaydan bakabilmeyi küçükken babamdan öğrenmiştim ilk olarak. Sıklıkla kullandığım bu eğlenceli tekniğin aslında NLP'de algı konumları olarak geçen beş farklı bakış açısından biri olduğunu çok sonradan öğrendim. İçinde insan, özellikle de çocuk odağı olan her şeyi yapılmaya değer buluyorum. Bu kitapları yazarken hem yüzüm hem yüreğim gülüyor.


Ressam, karikatürist, yayıncı ve dert ortağı Bahadır Baruter'den bu yazıyı ben istedim. Bir nedeni yoktu, o gün gazetelere biraz fazla bakmış, televizyonla içimi çokça bulandırmıştım. Anlayacağınız, ruh halim şüpheciliğin üst sınırlarında geziniyordu ve muhtemelen kendime bir suç ortağı arıyordum. Bahadır da beni kırmayarak yazdı. Böylece en sevdiğim ressam nihayet Egoist Okur'da yerini aldı. Epeyce sitemkar bir yazıyla. Lakin nihayetinde sitemkarlığın böylesi insanın içini ferahlatıyor. Öyle ya; aynı şeyleri görüyor, aynı şeyleri düşünüyor, aynı şeylerden dolayı acı çekiyoruz. Demek ki yalnız değiliz! ben ülkeme karşı sitemliyim. çünkü benim ülkem bağımsız bir ülke değil. ben küresel kapitalizmin bir uydusunda yaşıyorum. görebildiğim kadarıyla, devrimin iç destekçileri özgüvenli, kararlı, hırslı ve çalışkanlar. karşılarındaki kaybedenler ise hedefsiz, yörüngesiz ve iradesizler. bu değişimi anlamakla yükümlü olan entellektüeller bölündüler ve kutuplaştılar. karşılıklı cephelerden birbirlerini yıpratarak değersizleştirdikleri bir savaşın içindeler. yansız ve analitik düşünebilenlerin ise sesleri her savaşta olduğu gibi cılız çıkıyor. meselelere gökyüzünden bakabilenlerin cazibeleri sönük. çünkü onların tespitleri tarihin yargılarını beklemek zorunda. tazeyken anlaşılmaları imkansız. bütün tarihsel tespitler gibi, henüz çiğler. demokrasi bu ülke insanı için bir ütopya. ama bu ütopya yaşanmakta olan değişimin yine de en lezzetli havucu gibi sallanıyor toplumun önünde. çünkü sanırım demokrasiyi özlemek ve istemek, demokrat olmaktan daha kolay. ben bu kolaycı ve bağımlı ülkeye sitemliyim. sevgili bahadır baruter, kaleminize sağlık, çok dokunaklı, haklı, etkileyici bir yazı yazmışsınız. cahilliğime verin ama, bu yazının sizin yargılanmakta olduğunuz dava ile ilişkisini kuramadım. bildiğim kadarıyla dini duyguları rencide etmek gibi son derece yoruma açık bir koneda yargılanıyorsunuz. davanızın sonucu türkiye'de ateist olmak mümkün müdür yoksa değil midir ; ateistler açıkça tanrıya inanmadıklarını ifade edebilirler mi, gibi çok önemli bir meseleye yargının verdiği cevap olacak. bu noktada ülkenize sitemli olmanız değil, çizip altına imza attığınız karikatürünüzü nasıl bir aydın duyarlılığıyla savunacağınız çok ama çok önemli. saygılarımla. Yansız ve Analitik Düşünenlerin Sesi Cılız Çıkmıyor..


Oradaki herhangi bir acı, oradaki herhangi bir acı değildir, senin kendi acındır bizzat ve tam da buradadır diyor Sezgin Kaymaz, Merve Koçak Kurt'la gerçekleştirdiği enfes sohbetinde. Bu yazı içinde o sohbetten birkaç alıntı daha yapacağım sanırım, herkesin o söyleşiyi notlar alarak okumasını tavsiye edeceğim. Yazıya bu cümleyle başlama sebebim, Bakeledeki hikayelerin içinde geçen acıların, sıradan acılar olduğunu düşünmediğim için. Tam da buramda bir sızı kaldığı için! Sezgin Kaymaz'ı nicedir isim olarak biliyordum ama uğraş düzeni içinde yazarından daha kıymetli olmayan önceliklerle oyalanıp, bir şekilde okuyamamıştım. Bu üslup tatlısı insanla ve Bakele ile April Yayıncılık sayesinde tanıştım. Bakele'deki hikayeler nedir ve nereye açılır, önce biraz bunlardan bahsetmek istiyorum. Bence Sezgin Kaymaz bütün yolları insana çıkan bir yazar. Eskiyen ve yenilenen her şeye inat, onca kötünün içinde yaşanabilirliği yüksek bir çatı kuruyor. Bugün bile! Gülümsetiyor, kalp burkuyor, düşündürüyor ama çok uzağa götürmüyor. Tam da burada oluyor her şey. Tuhaf adamlarla tuhaf yakınlıklar kuruyoruz. Yazının başında belirttiğim sohbetteki şu cümleleri paylaşmak istiyorum. Burası bence çok kıymetli. Burada biraz kalmalı. Burada düşünmeli. Bu cümleler beni Sait Faik'in çok sevdiğim şu satırlarından geçirmişti bir an,, Kitabın İkinci Şık hikayesinde yetimhanede büyüyen adamın, karısının nefretlik anne babasına annemler bekler umuduyla her gece gitmesi bundan belki. Ve daha tuhafı, ekmek almaya giderken vurulduğumuz, dolmuşta bıçaklanıp yakıldığımız, kartopu oynarken öldürüldüğümüz bu çağdan, hangi akılla geçeceğimizi bilmezken, böyle adamların varlığını düşünmekten başka tedavimiz yok. Son günlerde her sabah içimizde bir dünya biterken, iyi ki hikayeler kapımızı çalıyor. Sezgin Kaymaz'ın hikayeleri de onlardan oldu. Bu hikayelerin insanları öyle dilimizden ki hiç yadırgamadık. Tanışmadık, tokalaşmadık. Bi' yerde daha önce kaynaşmıştık ya, hemen sarıldık. Dili dilimizden diyorum, yani sokaktan, sosyal medyadan, an'dan! Kuralsız ama hiç göze batmayan. Mahallenin bir güzel abisini dinler gibi okuyoruz biz onu. Neysek o değil miyiz? diye soruyor Sezgin Kaymaz, Tam da oyuz! diye yanıtlayarak peşisıra. Tam da buyuz işte!


Tatlı sudan tuzlu suya geçtiklerinde balıklar, boğulmadan önce vurgun yemiş gibi zihinleri bulanır. Bu süre boyunca asla bir şey yemezler, o an var oldukları sudan kaçmayı hiç mi hiç istemezler. Sonra da ölürler. Hatırlamanın içinde her zaman korkunç kabuslar vardır... Roman türünün tüm imkanlarıyla, öykülerinden aşina olduğumuz o büyülü anlatımıyla bu kez ülkemizin en küçük şehirlerinden biri Bilecik'in merkezine denizi getiriveriyor. Ve hüzünle okunacak bir hikaye başlıyor. Bir balık boğulması bu. Çirkinlik çağının unutma ayini. Bora Abdo'nun yeni romanı Balık Boğulmasını (Beni Unutma Dörtlemesi 2) Berrak Yıldırım yazdı. Ölüme yazgılı insanın kendine verilen hayatı yaşaması da böyle değil midir? Bir gün ölmek için her gün yaşamak, yaptığımız şey en nihayetinde. Ama bazıları var ki, kendi ölümüne kendi yaratır. Tıpkı Balık Boğulmasının başkahramanı yoksul, aşık, belki meczup belki çok akıllı, ama çok insan, fazlasıyla hırpalanmış ruh şehir hatları vapurunun çımacısı Müşfik gibi. Kendisinden önce doğup ölmüş ağabeyinin adını aldığı için kendi gerçek hayatını yaşayamayan ve bundan ölümüne kaçan Müşfik gibi daha birçok ilgi çekici karakterlerle tanışıyoruz kitapta. Müşfik'in hadi öl oğlum diyen babası, Müşfik'in aşık olduğu zekası geri duygusu ileri Behice, Müşfik'in bir an ölmesi için elinden geleni ardına koymayan çirkin annesi, Behice'nin öldürülmesini ve katilin kim olduğunu bulmaya çalışan elleri olmayan polisin ve denizle alakası olmayan ama yazar tarafından deniz kenarına Bilecik'teki yarı var yarı yok insanların yarı gerçek yarı hayal öyküsü bu. Başlayıp biten bir hikaye beklemeyin romandan. Yok çünkü. Başlayıp biten, aklı başında fikirler de beklemeyin romandan. O da yok çünkü. Duygular var, düşünceler var, konuşmalar var, ama hepsi başlıyor ve bitmiyor. Okuyucuya fazlasıyla güveniyor Bora Abdo. Belki doğru belki değil. Ama daha önceki öykü kitapları Öteki Kışın Kitabı, Gerçek Adı Süreyya, Bizi Çağanoz Diye Biri Öldürdü ve Seni Seviyorum, Çok kitaplarında bu böyleydi. Belli ki yazarın imzası bu. Abdo'nun anlatımı yoğun ve güçlü. Detaylar içinde kayboluyorsunuz sanıyorsunuz ama o detay bir süre sonra kitabın bir yerinde önünüze açılıyor. Açılmak doğru değil gibi Abdo'nun kitaplarında, kısıtlı bir açılma bu. Size yüzünü gösteriyor sadece, ardı tamamen okuyucuya kalmış. Okuyucu kurulan acı ya da yas dolu cümleler ya da çıplak hakikat duygu yansıtan monologlar arasında kendi dünyasını yaratmakta serbest. Romanın zarif bir acısı var. Zırdelilik ile meczupluk arasında bir yerde. Ya da modern insanın itiraf etmekten çekineceği kadar dürüst bir kaybetmişlik ve yok olmuş ya da olmamış bir var olma hali. Karanlık evet ama korkutucu ve bunaltıcı değil. Tüm soyutlamalara rağmen, anlaşılır kılıyor romanını Abdo. Balık Boğulması, Abdo'nun 2014'te yayımlanan Bizi Çağanoz Diye Biri Öldürdü öykü kitabından bol bol iz taşıyor. Her iki kitap da Beni Unutma Dörtlemesinin içinde. O yüzden belki de, romandaki her bölüm, başlı başına bir hikaye gibi tasarlanmış. Ama hikayeler bir araya gelince başlı başına iyi bir roman olmuş. Öyle kolay kolay okuyup bitireceğiniz bir roman değil bu. Betimlemeler, anlatılanlar zaman zaman öyle soyutlanıyor ya da öyle derinleşiyor ki, çoğunlukla tekrar dönüp okumak isteği uyandırıyor. Derinlere dalma isteği, boğulma isteği belki de. Ya da tekrar dönüp okuyup bir kez daha anlamlandırmak isteği. Çünkü kapalı konuşuyor yazar ve kahramanları. Evet biraz yorucu ama o kadar da vurucu bir kitap bu.


Bugünlerde hayatımıza Calibri denen bir şey girdi. Nedir? diye sorabilirsiniz. Hemen söyleyeyim; dünyanın en çok kullanılan yazı fontu. Bizim hayatımıza girme sebebiyse Balyoz Davası, daha doğrusu davanın temelini oluşturan ve içinde ana eylem planlarının bulunduğu öne sürülen DVD'lerle CD'ler... Bazı kafa karıştırıcı bilgilerin yer aldığı CD'nin doğruluğu zaten tartışılıyordu. Şimdiyse yeni bir gelişme daha oldu. Yıldız Teknik Üniversitesi Bilirkişi Heyeti'ne göre, söz konusu belgelerin 2003'te yazılması imkansız, zira o metinler Calibri fontuyla yazılmış. Eh, Calibri'nin dünyada piyasaya sürülme tarihinin 2007 olduğunu düşünürseniz, durumun gayet acayip olduğu anlaşılıyor. Hikayeleri okumak eğlenceliydi. Fakat mesela reklam kampanyasında Gotham adlı font kullanılmasaydı, Barrack Obama'nın ABD Başkanı seçilemeyeceğini öğrenince, meselenin sadece eğlenceden ibaret olmadığını kavradım. Zira Simon Garfield, mektuplarımızı hangi fontla yazdığımızın, bloglarımızda, kitaplarımızda yahut gazetelerimizde hangi fontları kullandığımızın, ürettiğimiz mamullerin ambalajları için hangi fontları seçtiğimizin hayati önem taşıdığından bahsediyordu. Obama'yı başkan yapan Gotham fontuyla yazılmış olan kitabı okuyun. Dilerseniz Calibri ve diğer fontların şaşırtıcı hikayesini ayrıntılarıyla öğrenip bir parça eğlenmek için, dilerseniz işi biraz daha ciddiye alarak bundan sonra yazacağınız metinlerde hangi fontları tercih etmeniz gerektiğine karar vermek için. Sonunda reddedilmeyeceğiniz bir aşk mektubu yazmak yahut hayatınızın iş başvurusunda bulunmak için bu bilgiler inanın çok işinize yarayabilir. Yarattığı Calibri fontunun Türkiye'de önemli bir davanın seyrini değiştirebilecek kadar etkili olacağını büyük ihtimalle bilmiyor. Bilse de çok umursayacağını sanmıyorum. Söylediğine göre şu hayatta tek bir ideali var: İnsanlar arasında huzurlu ve sıcak bir iletişim kurmayı mümkün kılacak bir yazı karakteri yaratmak. Yazının dostça bir havası olması hoşuma gidiyor. Yumuşak kavisleri olan, insancıl bir font insanların iletişimine yardım eder çünkü diyor. Luc de Groot, yazı tarihinde bir dönemeç sayılan en önemli çalışmasına 2002'de başladı. Microsoft firması ona elektronik kitaplar ve daha da önemlisi Vista işletim sisteminin vazgeçilmez parçası olacak bir font sipariş etmişti. Ortaya deneme mahiyetinde Consolas çıktı. De Groot daha sonra neredeyse bütün kitle iletişiminin çehresini değiştirecek esas başyapıtını, Calibri'yi tasarladı. Büyük bir görsel etkiye sahip, yuvarlak, esnek, tırnaksız bir font olan Calibri, Miscrosoft'un 2007'de kullanmaya başladığı font oldu. Hem Word'de Times New Roman'ın yerini aldı, hem de Outlook, Powerpoint ve Excel için standart font haline geldi.


Bi tanecik Burcu Yıldızer bu kez Mahir Ünsal Eriş'in geçen yıl hepimizin okuyup hasta olduğu kitabı Bangır Bangır Ferdi Çalıyor Evde'yi yazdı. Bu arada fotoğrafı, Stuff Nobody Cares About adlı siteden aldım. Yaratıcısının, çocukluğunda ona anneannesiyle dedesinin hediye ettiği misketleri ve 1930 Misket Şampiyonu Vincent Sullivan'ı anlattığı Have you lost your marbles? başlıklı yazıdan. Artık kimsenin pek mühimsemediği eski güzel şeylerden bahseden bu site, tam benim içinde kaybolmayı isteyebileceğim mekanlardan. Hayatımda misket oynayan kimseyi görmedim diyor yazar. Buraya gelsin hemen. İstanbul'un, Ankara'nın ara sokaklarında, küçük mahallelerinde hala misket oynayan çocuklara rastlanabiliyor çünkü. Yaşasın, sevinecek bir şey bulduk! Bilirsiniz, bazı sözcükler tılsımlıdır. Hele ki o sözcükler kendi içerisinde duru, halden anlayan, hali anlatır cümlelere dönüşmüşse tılsım giderek büyür ve sizi de o dünyanın içerisine ansızın çekiverir. Alır demiyorum. Çeker! Hem de öyle bir hızla çekiliverirsiniz ki siz yavaşlamaya çalıştıkça cümleler sanki birlik olmuşçasına o tılsımlı dünyada, ruhunuzla birlikte sizi ele geçirir. Üstelik bu, hiç de kurtulmak isteyeceğiniz cinsten bir durum değildir. Duygularınız ayaklanır ve teslim olursunuz. Ben tamamen teslim olduğumu bilirim. Bazı kitaplar tıpkı başka bir hayattan seslenir gibi gelir size. Elbette siz de geçmiş olabilirsiniz aynı hayatın bir köşesinden. Sebepleriniz aynıdır. Aynı oyunlarda yaralanmış, bir dönem çok yakın olduğunuz arkadaşlarınızı kaybetmiş, sevdiğiniz adama/kadına aşkınızı söylemekten korkmuş ya da delikanlı gibi karşısına çıkıp içinizde ne var ne yoksa dökmüşsünüzdür. Tılsım bunun neresinde diyeceksiniz? İşte tam da bu noktada o ele avucuna sığmayan doğallıktan, yalınlıktan bahsetmek gerek. Süslemelerden uzak, okuyucusuyla bir çay bahçesinde oturuyormuşçasına sohbet ederek meramını anlatan, sizi kendi hikayelerinin baş misafiri haline getiren, hiç bitmese sohbet hep uzasa dediğiniz bir doğallıktan söz ediyorum. Mahir Ünsal Eriş de ilk öykü kitabı Bangır Bangır Ferdi Çalıyor Evde ile bizi öyle bir dünyanın içerisine çekiyor ki duygularınız hızla akıp giderken siz inadına yavaşlamak için çaba sarf ediyorsunuz. Tıpkı sokakta en sevdiğinizin oyunu doya doya oynarken gaipten gelmesini umduğunuz annenizin 'Hadi eve gel artık çocuğum!' seslenişindeki gerçekliği göz ardı etmeye çalışmak gibi... Biraz daha zamanın olsa da oyunumu devam ettirebilsem, eve biraz geç girebilsem hayıflanışıyla kalakalıyorsunuz. Kitabı mümkün olabilecek en uzun zamana yaymayı, buram buram Erdek ve Bandırma kokan sokakları kah mutlu kah hüzünlü kah yaramaz adımlarla arşınlamak istiyorsunuz. İşin tılsımlı yanı da bu. Teker teker Eriş'in öykülerinde bahsettiği arkadaşlarından biri oluyorsunuz. Gazozla aspirin içen Serkan, kara kaşlı kara gözlü Gülderen, biten bir aşkın ardından yalvar yakar medet bekleyen adam, Fidan ve daha niceleri... Cinsiyetten bağımsız hepsiyle sarsılmaz bir bağ kurmanızı sağlıyor kitap. Çocukluğun en savruk zamanlarının içerisinden, olgunluğun en şaşalı dönemiyle geçer gibi garip bir hüzün bulaşıyor içinize. Ama kitaptaki öykülerin belki de en güzel tarafı, birçok yerde oldukça komik ayrıntıların da olması. Yani birden öyküde bahsi geçenleri, içi tebessüm dolu yeşil bir denizin içinde ekinlere sırt üstü uzanarak: Babam mı döver, Tommiks mi? diye sorular sormaya başlarken ya da en olmadık zamanda, Rönesans resimlerindeki iblislere gönderme yaparak, sevgilisinin gerdanına kusarken bulabiliyorsunuz. Duyguların bu iç içeliği sayesindeyse kitap için hüzünlü demek haksızlık olurdu. Mahir Ünsal Eriş bütün bu insanları ve onların başlarından geçen olayları, herkesin başına gelebilecek kadar sıradan şeyler olarak anlatırken, tam da yazının girişinde bahsettiğim gibi, okuyucusunun ansızın kahramanlarının doğal hayatlarına tanık olmasını sağlıyor. Hepimiz bu yaşanmışlıkların benzerlerini görmüş ya da duymuş olabiliriz.


Edebiyat, sinema, siyaset, felsefe üzerine yazılarını ve elbette çevirilerini beğenerek takip ettiğim Ahmet Ergenç'in Barış Bıçakçı yazısı İzafi Dergisi'nin Mayıs-Haziran sayısında yayınlanmış ve aklımda kalmıştı. Sinan Sülün'ün yazısının ardından bunu da yayınlamak hoş olur diye düşünerek Ahmet'ten izin istedim. Teşekkürler. Fotoğraf hastası olduğum Andrew Brodhead'e ait. Barış Bıçakçı, en azından benim için, üzerine yazılması zor bir yazar. Okuduktan sonra insanın dimağını fersah fersah açan ama bir yandan da insanı bir sessizlik ve durgunluğa sevk eden kitaplar yazıyor. Söylenecek her şey söylenmiş de artık susmak lazım hissini uyandırıyor. Böyle bir şeyler olur da boğazınıza bir şey düğümlenir, soranlara da yok bir şey diye geçiştirirsiniz ya, biraz öyle bir şey. Ya da çok basit bir şey karşısında, mesela sabah vakti karşı çatıya vuran güneş karşısında tarifsiz bir mutluluğa, engin bir hissiyata ulaşır da bunu kimseye anlatamazsınız ya, biraz da öyle bir şey. İnsana basit, yoğun ama anlatılamayan hisler bahşediyor desem yeridir. Bu dosya için yazma vakti gelene kadar, son dönem Türkçe edebiyatta beni en derinden etkileyen yazarınlardan Barış Bıçakçı için bir şey yazmaya yeltenemedim, tam da bu sebeplerden ötürü. Bu yazı biraz Bıçakçı'yı neden bu kadar kıymetli bulduğumu anlamamın ürünü olacak. Yüksek sesle düşünür gibi. İlk kitabı Herkes Herkesle Dostmuş Gibi bu 'kim' sorusunun karşısına 'neredeyse herkes'i koyuyor. Ankara'da birbirine teğet geçen onlarca hayat çizgisinden, gündelik detayları birbirine bağlamadan ama ortak bir ışık yayarak ortaya çok katmanlı, çok karakterli bir roman çıkarıyor. Başrolde gündelik hayat ve gündelik hayatın olağan karakterleri var. Bu olağan karakterlerin hikayeleri bütün olağanlığıyla akarken, Barış Bıçakçı büyük hissiyatlar için büyük kırılmaların yaşanmasını beklemeden, küçük çatlaklar üzerinden insan halleri gösteriyor. Hayat ne tuhaf! Bazı çatlakların içinden insan davranışları sızıyor ve orada birikiyor.. diyor mesela. Yerine göre, hikayesine ve haline göre o çatlaklar bazen ışığa bazen karanlığa açılıyor. Ankara sokaklarında dolaşan binbir görüntü ve sesin peşinden giden anlatıcı, tam bir aylak, tam bir flaneur, tam bir duyan kulak, tam bir gören göz, tam bir hayat kaydedicisi. Kaydettikleri arasında Bıçakçı'nın daha sonraki romanlarında yeniden hayat bulacak karakterlerin hayatlarından kesitler de var. Bizim Büyük Çaresizliğimiz'in Erden ile Çetin'i, Sinek Isırıklarının Müellifi'nin Cemil ile Nazlı'sı. Barış Bıçakçı aslında hep iki kişilik hikayeler anlatıyor. O iki kişinin arasına birileri girip çıkıyor ama o iki kişi baki kalıyor. İki kişilik bir mikro evrende küçük hareketlerden büyük anlamlar, üzüntüler ve sevinçler çıkıyor, çıkabiliyor. Ama bu bir yalıtılmışlığı getirmiyor. Bıçakçı'nın kitaplarında hayat bir nabız gibi, kaynayan çukur gibi. Hemen hemen herkes hikayesini anlatıyor, anlatabiliyor. İkinci kitap Veciz Sözler de bir yine karakterler geçidi. Bir 'sıradan insanlar' silsilesi. Baş rolde 'Veciz Sözler' adlı bir radyo programı. Programa 'yurdun dört bir yanından' bağlanan küçük insanlar ve büyük lafları. Sesini bu radyoda diğer kayıp vakalara duyuran, edebiyata meraklı kayıp vakalar. Günün kelimesi her neyse, ona dair yağan 'irfan kırıntıları,' küçük aforizmalar, veciz sözler. Hayatı sözlerle özetleyen, hayatın hakikati diye bir şey varsa, kayıp gitmeden yakalamaya çalışan sesler. Edebiyatı yücelten ve sorgulatan bir silsile. Bunların arasında hikayesi daha derinlemesine anlatılan biri var, Sulhi Saygılı. Anadolu'da kayıp bir küçük memur. Buruk bir öfkenin ve olmamışlığın cisimleşmiş hali. Tutunamayanlar ansiklopedisi aday adayı. Üçüncü kitap, Aramizdaki En Kısa Mesafe ise çocukluk hatıralarından çıkan, birkaç sayfalık gündelik ve basit hikayelerin kahramanlarından oluşuyor. Yine devasa bir karakterler geçidi. Küçük kesitler silsilesi. İnsanı zaman zaman gündelik hayatın içinden çıkan yersiz ve neredeyse sebepsiz korku anlarıyla ve bazen de gündelik hayattan süzülmüş felsefi izahatlar ve parıldamalarla başbaşa bırakan bir 'kesitler kitabı. İnsanlar arası küçük ilişkilerin büyük etkilerini kayda geçiren küçük bir kitap. Naif ama yüzeysel değil. Derinlikli ama gösterişçi değil. Dördüncü kitap, Bizim Büyük Çaresizliğimiz ise daha önceki kitaplardaki yanıp sönen kalabalık karakterler geçidinin aksine, 'iki kişilik bir azınlık' hikayesi anlatıyor. Bütün hayatlarını zıt karakterli tek yumurta ikizleri gibi beraber geçirmiş iki arkadaşın, Çetin ile Ender'in yine buruk ama ironik hikayesi. Otuzlu yaşlardaki bu iki 'tutunamayan'ın küçük güzel anların ortak tarihinden kurdukları bir dünya bu. Yüzlerini birbirlerine, sırtlarını dünyaya dönmüş iki arkadaşın arasında gelişen ortak dil ve jestler üzerine kurulu her şey. Yine gösterişi sevmeyen sakin sakin anlatılan bir hikaye. Aralarına giren Nihal'le bulanan suları bile berrak anlatan bir hikaye. İnsan bazen bakıp bakıp ağlamaz mı kendine diyen Cansever'i hatırlatan anlara eklenen, 'insan bazen bakıp bakıp gülmez mi kendine,' kendi acısını sevmez mi, şefkat göstermez mi hissi yaratan anlar. Son olarak yine başrolde gündelik rutinin olduğunu söylemek lazım. Daha hayatın içinde olan sevgi dostu Çetin'e, daha kitabi bir karakter olan Ender bir yerde şöyle diyor: Seninle ben Çetin gücümüzü, güzelliğimizi, canlılığımızı küçük yaşantıları sabırla tekrar etmekten alıyoruz. Kitap da o duru güzelliğini tam da bu küçük yaşantıları sakin sakin işleyişinden alıyor. Barış Bıçakçı burada 'mağlup' karakterlerini deşeliyor ama bunu severek yapıyor, sevgiyle atılan bir yumruk gibi. Öfke duyduğu insancıklara yarı sitemli yarı sever bir halde 'canım insanlar' diye seslenen Oğuz Atay gibi. Beşinci kitap Baharda Yine Geliriz'in 'kim'i yine birinci kitaba benziyor. İnsan portreleri. Enstanteneler. Gerçek kesitler. Görüntüler. Anılar. Hisler. Düşünceler. Rüyalar. Ve yine bunların yatağı olan gündelik hayat manzaraları. Altıncı kitap Bir Süre Yere Paralel Gittikten Sonra bence Barış Bıçakçı kitaplığındanki en nadide eser. İlk defa karşımıza yaşayan ve anlatan birinin değil, ölmüş, daha doğrusu intiharı seçmiş birinin hikayesi çıkıyor. Hakikaten bir süre yere paralel gittikten sonra Kendi kendime, sanatçı tecrübe edinemeyen insandır, diyorum, bu dünyada hiçbir tecrübesi olmayan insandır ama şimdi sen karala bunun üstünü, yırt sen bunu, olmadı çünkü, olmadı işte. Nafile, diyerek kendini boşluğa bırakan, yaşamdan büyük yaşam beceriksizi Başak'ın hikayesi, geri dönüşlerle anlatılıyor. Ucuz bir dramatizme ve ucuz bir varoluşçuluğa vesile olabilecek bu 'intihar eden sanatçı' meselesi, Barış Bıçakçı'nın elinde yine sonra derece sakin ve durgun bir hikayeye dönüşüyor. İnsan sakinliğiyle altüst ediyor. Geldik son kitaba, Sinek Isırıkları'nın Müellifi. Bu romanın 'kim'i ise kitabın adında gizli. Yani ismiyle müsemma dedikleri türden bir kitap. Ankara'da toplu konutlarda yaşayan ve büyük trajedilerin büyük kahramanlarının değil ancak 'sinek ısırıklarını' yazdığı için kendiyle alay eden yazar adayı Cemil'in ve karısı Nazlı'nın hikayesi. Ankara'da toplu konutlarda cereyan eden, gerçek anlamda hiçbir şeyin cereyan etmediği bir hayatın hikayesi. İşte bu da toplu konutlarda yaşayan birinin payına düşen felsefe. Üç gram. İlaç niyetine. Kitapta 'gerçek hayatta' pek bir şey olup bitmezken, Cemil'in yazma ve hayat üzerine düşünceleri kitabı alabildiğine yoğunlaştırıyor. Cemil fiili değil fikri olarak yaşayan karakterlerden. Cemil'in yazma hikayesi hayat denilen dağınık manasız yığına bir anlam verme, parçaları yerine oturtma hikayesi. Dünyayı matematiğe has bir serafet ve kesinlik içinde açıklayabileceğini düşünüyordu. Bu aynı zamanda edebiyat üzerine bir üst-anlatı. İyi edebiyat nedir'in cevabını bulma çabası. Burada devreye Büyük Yazar ile Küçük Yazar arasındaki hayali diyaloglar ve Cemil'in İstanbul'daki editörle yazışmaları giriyor. Büyük Yazar bir yerde şöyle diyor: Gözlemlerini, fark ettiğin ayrıntıları hiçbir şeyin farkında değilmiş gibi yazmalısın. Editör de şöyle çıkışıyor: Karakterinizi biraz kirletmeniz lazım. Yanlış olduğunu bile bile bir şeyler yapsın, kötü olduğunu bile bile. Hayatı gerçek bir hayat gibi değil de müsamere gibi sanki. Bir inci de Bıçakçı'dan: Yazmak bir bakıma anlatılmaya değilmez olanı anlatmaktır. Böylelikle anlamsız olanı anlamlı kılmaya cüret etmektir. Bir tane daha: Aforizma modern insanın kullandığı bir ağrı kesicidir. Hiç olmanın ağrısını dindirir. Sonra yine ağrı başlar. Bunlar bizi Bıçakçı'nın 'nasıl' yazdığı meselesine getiriyor. Aslında bu soruyu Bizim Büyük Çaresizliğimiz'in arka kapak yazısı çok iyi yanıtlıyor: Nefes alır gibi, su içer gibi yazıyor. Ben de bir yere şöyle bir not düşmüşüm: Bıçakçı'yı okumak berrak bir kaynaktan içilen acı bir su gibi. Evet, Barış Bıçakçı hayata dair acı bilgileri içeren hikayelerini o acıları görmüş, süzmüş ve bağışlamış bir yerden yazıyor. Bu da yazısına bir duruluk, bir berraklık bahşediyor. Anlattığı hayat memat meselelerini nefes alır gibi bir doğallıkla, biraz da, iyi anlamda, kabullenmişlikle anlatıyor. İnsanlık durumu denilen şeye acı acı gülümseyen ve de ironik bir bakış atıyor.


John Barth, postmodern tekniklerin ve yalın mizahın öncülerinden biri, ayrıca bir hiciv ve taşlama dehası. Barth, iki romandan oluşan Yüzen Opera ve Yolun Sonu kitabıyla adını Amerikan Edebiyatı'nın devleri arasına çoktan yazdırdı. Ah bu ben... Korkarım her şey çok önemli ve nihayetinde hiçbir şeyin önemi yok... Neden Yüzen Opera? Bu, eskiden Virginia ve Maryland gelgit suları bölgelerinde dolaşan bir gösteri gemisinin adının bir kısmıydı: Adam'ın Hakiki & Benzersiz Yüzen Operası... Kitapta anlatılanlar da kısmen o gemide geçiyor... Düşünün; gemi demir atmayacak, bunun yerine akıntıyla birlikte nehirde bir aşağı bir yukarı sürüklenecek, seyirciler nehrin iki yakasında oturacak. Gemi yanlarından geçerken, oyunun o anda oynanan kısmı neresiyse onu yakalayacaklar ama sonra başka bir parça daha yakalamak için akıntının gemiyi geri getirmesini beklemek zorunda kalacaklar, tabii hala orada oturuyorlarsa. Boşlukları doldurmak için hayal güçlerini kullanmak zorundalar... Çoğu zaman neler olup bittiğini hiç anlamayacaklar ya da aslında bilmedikleri halde bildiklerini düşünecekler. Aktörleri görebilecekler ama duyamayacaklar. Hayatın buna ne kadar benzediğini açıklamama lüzum yok. Arkadaşlarımız akıntıyla önümüzden geçerler, onlarla yüz yüze gelsek bile akıntıyla birlikte ilerlemeye devam ederler, biz de haklarında duyduğumuz söylentilerle yetinmek zorunda kalır ya da izlerini tamamen kaybederiz. Sonra tekrar gelirler; ya arkadaşlığımızı yenileriz ya da artık birbirimizi anlayamadığımızı fark ederiz. Boris Alihanov, henüz hiçbir kitabını yayımlatmayı başaramamış, beş parasız bir adam olarak soluğu Puşkin Tepeleri Milli Parkı'nda alır. En azından yaz boyunca biraz para kazanacak, alkol probleminden kurtulacak ve belki hayatını düzene bile sokabilecektir. Yapacağı işe gelince; Puşkin'i tanımak isteyen turistlere parkı gezdirmektir. Hem de kızıyla birlikte Amerika'ya yerleşme planları yapan eski karısından uzakta. Puşkin Tepeleri, zorluklar ve güzellikler sunan hayata sanatkarane bir bakışın romanı. Saf gündelik yaşamı kurguya dönüştürme gücüyle Rus edebiyatının en büyük yazarları arasında yerini alan Sergey Dovlatov, mizahın hüzne ne denli yakıştığını da gösteriyor Puşkin Tepeleri adlı kitabında. Dovlatov'un 'en şahsi romanı' olarak nitelenen Puşkin Tepelerini Rusça aslından Ayşe Hacıhasanoğlu çevirdi. Kurguladığı gerçeküstü, büyülü, kimi zaman tekinsiz dünyalarda kendine özgü mizah anlayışıyla çağımız insanının huzursuzluğunun çokkatmanlı izlerini süren Dino Buzzati, Bir Aşk romanıyla aynı temaya farklı bir rota üzerinden yöneliyor. Modern insanın ruhundaki karmaşayı ve çaresizliği bu kez tutkulu bir aşk ekseninde hikaye eden Buzzati'nin usta işi anlatımı Bir Aşkte göz kamaştırıyor. Okur olarak bizler de kahramanı Antonio'nun kıskançlık, tutku, sahiplenme dürtüleri ile bir parçası olduğu burjuva toplumunun çelişkilerle yüklü ahlak anlayışı arasında çaresizce bocalayışına tanıklık ediyoruz. Jeffrey Eugenides'in klasikleşmeye aday romanı Bakir İntiharlardan bahsediyoruz. Sofia Coppola tarafından beyazperdeye de aktarılan roman, Middlesex ile Pulitzer Edebiyat Ödülü'nü kazanan ve çağdaş edebiyatın en önemli yazarlarından birine dönüşen Eugenides7in kaleminden gençlik ve kaybolan masumiyetin romanı. Kitabın, bizden bir yazarın, Solmaz Kamuran'ın çevirisiyle yayımlandığını söylemekte fayda var. Amerikalı yazar Russell Banks yeni romanında karanlıklara, günümüzün gölgede kalan dünyalarına ürkmeden, çekinmeden giriyor. Cinsel suçtan hüküm giymiş 21 yaşındaki Kid ve üstün zekasıyla küçük yaştan itibaren dikkat çekmiş Profesör etrafında gelişen roman; olayların örgüsü, mekan kurgusu ve karakterleriyle okuru farklı bir atmosfere taşıyor. Banks, yalın, mesafeli bir dille düşkünleri, dışlanmışları, manipüle edilenleri anlatırken bizi, toplumsal, politik olayların görünen ve görünmeyen yüzleriyle baş başa bırakıyor. 1940 yılında Newton, Massachusetts'te doğan Banks bugün çağdaş Amerikan edebiyatının önde gelen isimlerinden biri olarak anılıyor. Kendisi Uluslararası Yazarlar Parlamentosu eski başkanı ve American Academy of Arts and Letters üyesi olarak da tanıtıyor. İki kez Pulitzer Ödülü finalisti olan Banks, Commonwealth Award for Literature dahil pek çok ödülün sahibi. Romanlarından birkaçı: The Reserve, The Angel on the Roof, Rule of the Bone, The Book of Jamaica, Searching for Survivors ve sinemaya da uyarlanan The Sweet Hereafter. Denemelerden oluşan Dreaming Up America ve The Invisible Stranger da sayılabilir. Gözkamaştırıcı yeteneğine rağmen Knut Hamsun, edebiyat aleminin en tartışılan yazarlarından biri oldu. Hamsun, değeri yıllar içinde daha da anlaşılan çok önemli bir yazar. Bizimle aynı fikirde olan başkaları da var. İşte bir tanesi: Nobel ödülünü hiç kimse Hamsun kadar hak etmemiştir diyen Thomas Mann. Elimizdeki Gizemler içinse Henry Miller'a başvuracağız. Kendisi, 1920 Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Knut Hamsun'dan Dostoyevski'nin 'Budala'sına eş değer sayılan muhteşem bir roman. Gizemli kurgusu ve yalın üslubuyla okuyanı hayran bırakıyor. 'Gizemler'e duyduğum yakınlığı hiç kitaba duymadım diyerek tartışmaya son noktayı çoktan koymuş. 20'sindeki Franz Xaver Kappus, yazdığı şiirleri büyük edebiyatçı Rilke'ye gönderir, yanına iliştirdiği bir mektupla... Haftalar sonra, üzerinde Paris'in posta damgasını taşıyan bir mektup alır. Mektup Rilke'dendir. Aralarındaki yazışmaa 1908'e kadar sürer. Şiire, sanata, yaşama ve aşka dair muhteşem tespitlerle dolu Genç Şaire Mektuplar, bu bakımdan ustadan çırağa gönderilmiş bir yaşam kullanma kılavuzu sayılabilir. Stefan Zweig'ın Elinden, mükemmel olmayan hiçbir şey çıkmamıştır dediği Rilke sizin de yol göstericiniz olsun istiyorsanız, mutlaka okuyun.


Neden derseniz; Başar'ın artık Egoist Okur'da Bizi Hatırlayınız başlıklı bir köşesi var. Bu köşede çoktan unuttuklarımız olacak. Bizi hatırlayın diyecekler eski fotoğraflar aracılığıyla ve yaşayanlara kendilerini göstermeye, varlıklarını hissettirmeye çalışan hayaletlerin inatçılığıyla onları unutmamızın bize neye mal olduğunu hatırlatacaklar. Güzide Sabri, hala Fecri ati ve daha eski devir muharrirlerimizn birçoğunda görülen melul bakışları taşıyor diyor Yedigün mecmuasının manşeti. Soru işaretleri, belirsizlikler, karışıklıklar... Hepsi Güzide Sabri'ye çok yakışıyordu! İlk soru işareti bu güzel hanımefendinin doğum tarihi. Selim İleri ve bir kısım kaynak 1883 diyor. Necatigil'e ve ansiklopedilere göreyse 1886. Ne önemi var? demeyin. Çok önemi var. Küçük Güzide'nin ilk eseri Münevver henüz 1899 da Hanımlara Mahsus Gazetede tefrika edilmiş. Yazarımız o sırada kaç yaşındaydı acaba? 13 mü, yoksa 16 mı? Böyle şeyleri önemsiyoruz biz. Ölmüş Bir Kadının Evrak-ı Metrukesi, muhtemelen Münevverin kazandığı başarının etkisiyle genç yazara derhal yeni bir eser sipariş edilmiş. İlk basımı için hep 1905 deniyor. Ama bana kalırsa o da şüpheli. Burada gördüğünüz dördüncü baskının kapağı, basım tarihi 1928. Harf inkılabını kıl payı sıyırmış. Güzide Sabri, muhtemelen 1906-1908 aralığında, Beyoğlu 1. Noteri Ahmet Sabri Aygün'le evlendirilir. 1938 de Yedigün dergisine verdiği röportajda söylediğine göre 20 sene evli kalır. Evlilik süresince yazı yazması hoş karşılanmadığından bu işi gece geç saatlere bırakır, gizli gizli yazar. Bu yüzden 3. romanı geciktikçe gecikir. Ama kararlıdır. Hiç kimse, hiçbir şey yazmasına engel olamaz. Nedreti ancak ve nihayet 1921 de tamamlayabilir. Burada gördüğünüz 1923 (Hicri 1342, zaten kapakta iki tarih de yan yana yazıyor) tarihli baskı. Yayıncılar 16 sene sonra gelen Nedreti coşkuyla karşılar. Üstelik romanın kahramanı, bir önceki kitaptaki talihsiz çocuktur. Bir önceki eserin rüzgarından faydalanmak için Nedretin kapağına şu not düşülür: Ölmüş Bir Kadının Evrakı Metrukesi Zeyli. Yani eki, devamı. Onu seven, bunu da beğenir hesabı. Nitekim pek çok okur iki kitabı ayrı ayrı alacak, ama ikisini ciltletip tek bir kitap gibi okuyacaktır. Hicran Gecesi 1930 da çıkar (kimilerine göre 1937 de). Başlangıçta önemli bir başarı elde edemez, ama 1968 te Osman Seden tarafından sinemaya uyarlanacaktır. 1927-1928 aralığında bir yerlerde dul kalan Güzide Sabri, eşinin baskısından kurtulmasıyla birlikte kendini coşkuyla yazmaya verir. Çok velud bir döneme girer. Ne yazık ki ne yazarsa yazsın, ilk eserleriyle yakaladığı başarıyı asla tekrar edemez. İşte bu beşinci romanı Hüsran. İlk baskısı 1928 te yapılır, ikincisi ise tee 10 yıl sonra, anca 1938 te. Yukarıda gördükleriniz ilk ve ikinci baskıların orijinal kapaklarıdır. Popüler roman yayıncılığında bir devrim: Edebiyattan fotoromana kayış. 1940 lı yılların bir icadı olan bu baskı tekniğinde alakasız fotoğraflar metnin bağlamına bir şekilde uydurulup mizanpaja eklenmiş. Mazinin Sesi de, Necla da tek baskıda takılıp kalır. Güzide Sabri Hanım 1946 yılında bu dünyadan ayrılacaktır. Ölüm yeri olarak farklı kaynaklar İstanbul, Bursa veya Giresun'u göstermekteler. Yeşilçam'ın köklere dönüşü. Güzide Sabri romanları 1968, 1969 ve 1970 te beyazperdeye aktarılır.


Egoist Okur'daki Bizi Hatırlayınız sayfalarıyla hepimizin kalbinde taht kuran Başar Başarır'ın öyküleri için ne desem az. Sevgimi, hayranlığımı defalarca yazdım, biliyorsunuz. Başar son öykü kitabı Teklifinizle İlgilenmiyorum'la 2014 Yunus Nadi Öykü Ödülü'nün de sahibi oldu. Onu kutluyor, aylar önce yaptığımız Teklifinizle İlgilenmiyorum röportajını yeniden yayınlıyorum. Edebiyatımızın en ele avuca sığmaz kalemi Başar Başarır'ın Teklifinizle İlgilenmiyorum adlı kitabındaki öyküler hem keyfinizi yerine getirecek, hem de ağzınızın tadını epey bir kaçıracak... Nasıl derseniz, Başarır, taşkın zekası, akıcı dili, dayanılmaz mizahıyla sizi gene avucunun içine alacak. Ama bu cıvıltılı dilden beklemeyeceğiniz ölçüde ağır ve sert konulara girdiği için de hiçbirinizde huzur falan bırakmayacak. Ha bi de Eytan Hanım var ki o apayrı bir vaka. Gelmiş geçmiş en favori karakterimin Bir Başar Başarır öyküsünde cinsiyetini şaşırarak vücut bulmuş hali. Onu hiç anlatmayayım, kendiniz keşfedin. Başar Başarır favori karakterimi yazdı: Eytan! zmak zaten bir çeşit yaratıcılık oynamak değil mi zaten? Yazarak elde edilen tatminin bir sebebi de bu yaratma, yaratıcı olma imtiyazı değil mi? Tabii bünye ve terbiye lazım bu imtiyazı kaldırabilmek için. Ne de olsa her türlü güç önünde sonunda biraz yoldan çıkarabilir ölümlüleri. Şuraya gelmek istiyorum efendim... Belki sorun yaratıcının olduğundan daha acımasız görünmesi değildir de, göründüğünden de çok daha fazla acımasız olmasıdır. Kendini gizlemeye çalışmış ama belli ki başaramamış. Ben de kıs kıs gülüyorum. Ama Çok mu ağır oldu acaba? diye endişelenmeden de duramıyorum. Netice de argümanın özüyle ilgili bir şüphem yok, hiç yok. Ancak bu fikri ifade ederken sergilenen, tercih edilen diyelim, o kaba, vurdumduymaz, ya da sizin nazik deyişinizle acımasız tavır, okur tarafından farklı yorumlanabilir. Ben çoğu kez hayatta karşılaştığımız açmazları lüzumundan fazla ciddiye almamızın, bizi komikleştirdiğini düşünüyorum. Acı gerçeği, tatlı bir dille aktarma çabam da bu yüzden. Bir arayış içindeyim daima. Yeniyi, başkayı, ayrıksıyı kovalıyorum. Aynı dille, aynı kurguyla, aynı atmosferle birbirine benzeyen öyküler üretmek düşüncesi beni rahatsız ediyor. Pireleniyorum. Bu yüzden sürekli dönüp eski metinlere bakıyorum, Bunu daha önce yapmış mıydım diye. Eskiye gitmek de, geçmişe uzanmak da çok sevdiğim, telezzüz ettiğim bir tavır. Zaman aksı kayınca mecburen dil ve olay örgüsü de değişiyor. Bugünü anlatanla dünden geleni aynı kitabın sayfaları arasına koymaktan çekinmedim. Sonuç olarak hepsinin ortak yanı insan değil mi? Bu toprakların insanları. Kitabın kurgusu nedeniyle bu, ikinci öykü oldu. Çünkü ilk öyküde çatırdayan bir evlilik ve o evliliğin içindeki yetişkinler ve çocuklar vardı. İkinci öykü kopmuş bir ebeveynin annede kalan küçük oğlunun gözünden anlatılıyor. Annesi işe gitmek zorunda. O da zamanını şehir müzesinde geçiriyor. Sıkıntı, korku, tedirginlikle başlayan gün sonunda zamanın su gibi akıp gittiği müthiş bir eğlenceye dönüşüyor. Sorunuzun yanıtını bilmiyorum. Ama şunu biliyorum: O çocuk büyüyecek ve sonunda görsel estetik alanında çok ünlü bir sanatçı, dünya çapında meşhur bir tasarımcı olacak. Zaten adı da öykünün başında açıkça yazılı. Sonunda insanlar etiketleniyor yani tagleniyor ya, biraz onun için yazdım. Ülkenin profil resmi cepheden çekilmiş kızgın bir pozla değişiyor ya, o yüzden yazdım. İçimde büyük bir yarılmayla, üzüntüyle, ve fakat yer yer filizlenen umutla yazdım. 90 kuşağına karşı bir mahcubiyet duygusuyla, kıçını kaldıramaz sandıklarımızın hakkını teslim etmek çabasıyla yazdım. Yargımız kalsın, önyargımız batsın diye yazdım. Çünkü sarışın bomba haklı olabilir. Gayet güzel yanılmış olabiliriz. Doğru tavır hatanın bir yerinden dönmekse, bunun acısına katlanmak gerekebilir. Öte yandan, günümüzde kimsenin kimseye diyecek bir sözü yok. Ben de Reha'yı hiçbir biçimde yargılamam. Gitse kızmam, kalsa ilenmem. Ne yürü derim, ne de dur otur. Kokmuş yumurta sonuna kadar yenmez ki. Bir ilişki bitmişse bitmiştir. Sürüklenmez. Ama marifet yemeğinizi sofraya otururken doğru seçmekte. Tabak önünüze geldikten sonra arıza çıkarmakta değil. Bunlar mevcudu muhafaza etmek isteyenlerin amentüsü. İlkel bir güdünün tezahürleri. Bir ceset kadar usluysan gerçekten, belki de öldün sen, sadece farkında değilsin. Öte yandan korkmamız gerekenler bunlar değil. Beni korkutanlar söylemle yetinmeyip fiiliyata geçenler. Başkasının hayatına müdahale etme hakkını kendinde bulanlar. Hatta bunu bir görev sayanlar. Orada durun işte. Çok analitik buluyorum onu. Mühendislik diploması var bir kere. Sadece sosyal zekası değil, soyut kavramlarla düşünebilme yeteneği de gelişmiş. Hayatın deltasını almayı, integral hesabını biliyor. Bütün bu teknik bilgileri de şahsi verilere uygulayabiliyor. Yani daha tehlikeli. Daha ikna edici. Özellikle de sohbet bel altına doğru indiğinde çok pervasız. Sakat bir tip, zaten hep öyledir. Ama bu diplomalı, fazlaca donanımlı. Aaa, değil mi? Şüpheniz mi var yoksa? Bana sorarsanız kelimelerin kaderiyle o kelimeleri kullanan toplumun kaderi birlikte hareket ediyor. Birkaç örnek sayabilirim hızlıca: Nikahlar neden kıyılır Türkçede? Ya da nişan neden alınır ya da atılır? Veyahut da aziz hanımefendi, can denen şeye neden başka bir şey olmaz da illa ki yanar? Elbette hayat değiştiği için dil de değişiyor. Örneğin 1990 öncesinde medya diye bir kelime mi vardı dilimizde? Basın yayın, bilemediniz matbuat, neşriyat filan denirdi. Bir gecede medya diye bir şey peyda oldu. Hepimiz içine düştük. 80'lik babam bana kızdığı zaman hala medyacı diyor, yani hiç iyi anlamda kullanmıyor kelimeyi. Küçükken evimizde sürekli tekrar edilen bir bilmece vardı. Herkes yanıtı bildiği halde oyunu tekrardan oynamak o kadar zevkliydi ki, hatırladıkça yineler, hatta eklemeler yaparak genişletirdik. Örneğin annem başlardı: Anaya değmez, babaya değer. Babam devam ederdi: Halaya değmez, amcaya değer. Sonra işte aklınıza ne gelirse: Kardeşe değmez, ablaya değer. Değere değmez, değmeze değer. Vallahi değmez, billahi değer. Bu bilmecenin yanıtı dudaktı. Hangi kelimeleri söylerken dudaklar birbirine değiyor, hangilerinde ise işi ağızın içindeki dil kendi başına hallediyor. Ama ben ciddi ciddi kuşkulanır, hakiki bir sebebinin olmasını düşünürdüm, yani neden dudaklarımız ana derken değmiyor da baba derken değiyor birbirine? Bu işin içinde bir iş olmalı derdim. Kendimce sebepler uydururdum. Alın size hayat bilgisi.


Bu, efendim, gerçeğin ta kendisidir. Ne yani, bir şeyler yazdım, yarattım, ama bunlar hayattakilere, benim görüp geçirdiklerime hiç benzemiyor diyebilir mi bir yazar? Olacak şey var, olmayacak şey var. Öte yandan neden bu cümleye ihtiyaç duydun derseniz, kimseyi acıtmak, üzmek istemediğim içindir. Yazı bence kin tutmaz. Yazı bir hançer değildir ki maziye saplayasın. Bu cümlenin hukuki bir hükmü var mı diye avukata da danıştım, güldü bana. Gülüşünden rahatsız oldum. Bu bir arayışın sonucu olarak ulaştığım son istasyondur. Kitapla, öykü kitabı formatıyla ilgili. Sanırım ilk kez bağımsız öyküler değil, tam ve bütün bir kitap yazdım ben. Birbirinden tamamen bağımsız, ayrı telden çalan, farklı hayat parçalarının altını çizen metinler mi bunlar? Evet öyleler. Ama bir bütünün parçası olarak düşünüldüler. Maksat şuydu: Öyle bir kitap olsun ki içindeki öykülerin öznesi değişsin. Hepimizi kapsasın. Okurken de birbirinden ayrılsın. Bir tarafından girilsin, öbür tarafından çıkılsın. Bunu da ancak böyle yapabildim. Aklım buna yetti. Kısacası, bir düzen merakından değildir. Öyküler kitap haline geldiklerinde bir bütünsellik yaratsınlar, okuması da kolay olsun diye. Elektrikler tamamen giderse ne yaparsınız? Eh, bu sorunun yanıtı tamamen size kalmıştır. Çelik çomak oynarsınız. Sakız çiğnersiniz. Ya da istif yaparsınız. Ben ne karışırım ki? Düzen bozmak ayrı iştir, yeni bir düzen kurmaksa ayrı. Ben olsam ne mi yaparım? Benimki köhne bir cevap. Zımnen bunu söyledim de zaten kitapta. Elektrikler kesilrse ben olsam, affınıza sığınarak derdim ki, oturup salim kafayla sakin sakin kitap okurum. Bu söylediğinize pek sevindiğim. İşte aradığım ideal okur budur efendim. Benimle gülecek, sarmaya gelecek, beğendiği lafı mimleyip dost sohbetlerinde tekrar edecek bir okur. Okudukça ağzının tadı yerine gelecek, keyiflenecek, icabında hıçkıracak, ama daha çok yüksek sesle gülecek. Ayıptır söylemesi, bunalımlı metinlerden gına geldi artık. Karanlık, kendi içine kapalı, kendine acıyan, boğucu, her şeyi ve herkesi kötüleyen, neşesi kaçmış, balonu sönmüş bir depresyon edebiyatı beni okumaktan soğutacak neredeyse. Yeter yahu. Acı var mı hayatta? Var ama, böyle de anlatılmaz ki. Acı çekmenin bile kendine has bir asaleti, kendiyle dalga geçebilen bir nezaketi olmalı. Ben o taraflardayım. Yazmadan bir süre metni kuruyorum zihnimde. Malzeme topluyorum. Konunun uzmanlarına danışıyorum. Misal, yumurtalıklarda rastlanan çikolata kistleri hakkında tıbbi bilgi araştırıyorum. O sırada kafam gidip geliyor. Genellikle soğukkanlıyımdır ama bazen kendimi kaptırıyorum. Özellikle de bizzat yaşadığım bir duyguyu birinin kalbine, zihnine yerleştiriyorsam. Bir kahramana böyle bir ameliyat yaparken kendimi de orada, ameliyat masasının yanında dikilirken görüyorum. Her şey birbirine karışıyor. Sonra, bir süre sonra bu gelgitler bitiyor. Bir kurguda, bir akışta karar kılıyorum. Yazmaya oturduktan sonra iş değişiyor. O adam artık sadece işini yapıyor. Gole giden pası almış, tek görevi topu kaleye sokmak. Biraz daha duyarsız, mekanik. İşe kalbini karıştırmayan bir operatör... Avını yakalamayı kafaya koymuş vahşi bir hayvan gibi çalışıyorum. Bitene kadar böyle. Bitince, hadi tekrar eski normal ben. Halim selim, sıradan bir ademoğlu. Ama yorgun, tüfeği düşmüş. Sanki araba birinci viteste on bin kilometre gitmiş de, bu yüzden su kaynatmış. Yaptığının iyi bir şey mi, yoksa büyük bir kabahat mi olduğunu merak eden çocuk gibi sabırsız, biraz masum, biraz da can sıkıcı bir mahluk. Genelikle gece saatlerinde yazabildiğimden, vakit çok geç olsa da uzun süre uyuyamıyorum. Oldu mu? Becerdim mi? Sonra ertesi gece yeni baştan.


ŞEYTAN ETKİSİ: Başka yere bakma, kötülük burada, seninle! Bir deney için bir grup sıradan insan, üniversitenin bodrumunda yaratılan cezaevi simülasyonunda mahkum ve gardiyan olarak ikiye ayrılır. Ve çok geçmeden kendilerini rollerine öyle kaptırırlar ki mahkum olanlar firar etmenin yollarını aramaya, gardiyan olanlarsa sükuneti sağlamak adına şiddete başvurmaya başlar. ŞEYTAN ETKİSİ: Başka yere bakma, kötülük burada, seninle! Blake Edwards güldürülerinin senaristi ve 'Pembe Panter' Clouseau'nun yaratıcısı William Peter Blatty, 1971 yılında bir roman yazdı... ve ortalık birbirine girdi. Bir süre önce 'The Lucifer Effect' diye bir kitap çıktı, anlamı 'Şeytan Etkisi'... Yazarı Philip Zimbardo. 1971'de bizzat başlatıp uyguladığı bir sosyal deneyden yola çıkarak kaleme almış kitabı. İnsanlığa dair trajik ve tüyler ürpertici bir saptamada bulunarak iyi ve sağduyulu insanların uygun koşullarda kötücül yaratıklara, canavara dönüşebildiğini ortaya koyuyor. Elinde sağlam kanıtlar da var. Philip Zimbardo, 1971'de Stanford Üniversitesi'nde çalışırken, bir gazeteye ilan vererek cezaevindeki yaşamla ilgili bir psikolojik deney için erkek öğrenciler aradığını belirtiyor. Seçilenlere günde 15 dolar ödenecek. Amacı, bir hapishane simülasyonu yaratmak ve insanların o koşullarda nasıl değişimler gösterdiklerini 'laboratuar ortamında' incelemek... Başvuranlar psikolojik testler aracılığıyla titizlikle eleniyor, aralarından zihnen ve bedenen en sağlıklı olanlar seçiliyor. Gardiyanlarla mahkumların belirlenmesindeyse özel bir ölçüt yok, yazı tura atıyorlar. Ardından Stanford Üniversitesi'nin bodrum katı izole ediliyor ve mekan dışarıdan gelecek her türlü sese, görüntüye kapatılarak bir tür simülatif hapishaneye dönüştürülüyor. Laboratuar bölmelerinin kapılarına demir parmaklıklar çakılıyor mesela. Koridorlara gizli kameralar yerleştiriliyor. Gardiyanlar, gardiyan gibi giydiriliyor. Gözlerinde aynalı gözlükler var, mahkumlarla göz temasları olmasın diye. Deneyden bir gün önce polis habersiz mahkum adaylarının evini basarak onları tutukluyor. Gardiyanların işi daha kolay. Evlerinde, karılarının, sevgililerinin yanında uyuduktan sonra sabah işe gider gibi gidiyorlar hapishaneye. Tüm deney boyunca bu böyle sürüyor. Geceleri bir tek nöbetçi gardiyanlar kalıyor. Gardiyanların takma isimleri, mahkumlarınsa numaraları var; gerçek isimler kullanılmıyor. Orduda ve yatılı okullarda da uygulanan bu isimsizlik yönteminin amacı, bireyselliği yok etmek. Takma isimler kullanmaları sorumluluk duygularını, dolayısıyla da vicdanlarını devreden çıkarıyor. Bu durumda kişiliğin önemi azalıyor, insan cinayet işlese bile kolaylıkla 'Ben yapmadım, o yaptı' mekanizmasını devreye sokarak kendi gözünde temize çıkabiliyor. Simülatif hapishanede her şey çok gerçek! Mahkumların önce gözleri bağlanıyor, sonra hortumla yıkanıp bite pireye karşı ilaçlanıyorlar. Mahremiyet sınırları işgal ediliyor. Bunu hiç unutmasınlar diye de kendilerine ya bol ya dar gelen mahkum kıyafetleri giydiriyor 'yönetim' onlara. Hepsinin ayak bileklerine küçük bir zincir takılıyor, yine hatırlatma amaçlı... Ve kurallar açıklanıyor: Birbirleriyle konuşmaları yasak, ışıklar söndükten sonra çıt çıkaramazlar... Kurallar gerçek hapishanelerdekilerle aynı. İlk gün dikkat çekici bir şey olmuyor. İkinci günse, bir mahkum, gardiyanların dediklerine itiraz ediyor. Bu küçük ihlalin etkisi büyüyor, ayaklanma çıkıyor. Ve inanılmaz bir hızla zincir boşanıyor... Baskı ve taciz alıp başını gidiyor, gardiyan rolündekilerin sadistçe zevkleri ortaya çıkıyor. 36 saatin sonunda mahkumlardan biri ilk sinir krizini geçirdiği için serbest bırakılıyor. Sonraki dört gün boyunca başka mahkumlara da aynısı oluyor. Gardiyanlar tarafından her dakika sözel veya fiziksel olarak aşağılanan mahkumlar -örneğin kafalarına kese kağıdı geçiriliyor veya coplanıyorlar- bir süre sonra kendilerini hadım edilmiş gibi hissetmeye başlıyorlar. Yürüyüşleri gözle görünür biçimde değişiyor hatta kadınsılaşıyor. Gardiyanlardan bazılarıysa bu işi çok seviyor. Fazladan bir ödeme yapılmadığı halde, eve gitmek yerine gece nöbete kalmayı tercih edenler çıkıyor. Philip Zimbardo'ya göre bu olay tek bir şeyin kanıtı: Çalıştıkları kurumun desteğini alan sıradan insanlar ellerine verilen güce kendilerini kaptırdıklarında kötücülleşmeye başlıyorlar. Ezilenlerse zaman içinde içlerine kapanıyor ve iyice edilgin hale geliyor. İşin berbat yanı, bir kişinin bozulması tüm grubun aynı biçimde bozulmasına sebep oluyor. Yani kötülük de, eziklik de bulaşıcı... 15 gün sürmesi planlanan deney akıl sağlığı neredeyse bozulan mahkumlar ve kontrol edilemeyecek kadar saldırganlaşan gardiyanlar da dikkate alınarak altıncı gün iptal ediliyor. Zaten gizli kameralar sayesinde gardiyanların gece yarısından sonra mahkumlara zevk için eziyet ettikleri ve cinsel tacizde bulundukları saptanıyor. En çarpıcı şey, böyle bir ortamda Zimbardo'nun ekibindeki psikiyatristlerin de deneyin parçası haline gelerek bir çeşit hapishane müdürü gibi düşünmeye başlamaları... Her şey bittikten sonra mahkumlar ve gardiyanlar yıllarca psikolojik tedavi görüyorlar. Not: Stanford Hapishane Deneyi parça parça da olsa internetten izlenebiliyor. Daha başlıktayken bile hem çevremdekileri hem de kendimi düşündüm. Kötülüğün bulaşıcı olmasından çok ezikliğin bulaşıcı olması beni daha da ürküttü. Her gün sayfayı kontrol ettiğim halde bazı bölümleri görmemişim. Bugün okuduklarım içime yerleşti kaldı. İyi ki Twitter'de başlıkları göndermişsiniz. Bugün Migros'ta kasa görevlisi benden kişisel gelişim kitaplarından okumak için kitap önerisi istedi. Çok bilmişlik mi bilmem, boşver onları, egoist okur diye bir sayfa var, harika bir şey diye ayaküstü konuştum. Haberiniz olsun. çok teşekkür ederim. migros'taki kız da umarım sever egoist okur'u. bu arada ben de tam sizin gibi düşünmüştüm, kötülüğün bulaşıcı olmasından daha ürkütücü ezikliğin bulaşıcı olması. toplum olarak akıl almaz bir şekilde edilginleşmemize bir açıklama belki. Eziklik de kötülük de aynı olamasa bile başka başka şekillerde katalizör etkisi görüyor. Hepimizin hayatlarında bu kadar acımasız bir yolla yapılmamış bile olsa bire bir şahitliklerimiz de vardır. Aslında bu kadar dedim de bu da benim iyi niyetim olsa gerek. Bilemiyoruz en nihayetinde. İnsan karşılaşmak istemese de hayatından uzak tutmaya çalışsa da ne yazık ki her güzel parıltının diğer bir tarafında o kötü karanlık var. experiment filmi oscar'lı iki oyuncu adrian brody ve forest whittaker'lı, gerçekten güzel çekilmiş bir filmdi. zor bir konuyu ele alıyordu ama ben william golding'in sineklerin tanrısını edebi eser olarak daha beğenirim. orada çocuk doğası da ele alındığı için daha bütüncül bir perspektif vardır. ve yazıldığı dönem itibariyle zamanın önünde bir eserdir. Haklısın elbette Efsun, Golding'inki edebiyat, buradakilerse belge. bir güzel yönünüz onca işiniz arasında bizlere de cevap vermeniz. çok güzel bir davranış. gracias. her şey gönlünüzce olsun. obtaner todo el curozon.


ABD Başkanı Barack Obama'nın 23 Ağustos'a kadar Martha's Vineyard'da yaz tatilinde olacağını sağır sultan bile duydu. Hatta Beyaz Saray'ın PR'cıları sağolsun, Obama'nın orada kaldığı günlerde hangi kitapları okuduğunu, okuyacağını da öğrendik. Altı kitaplık liste perşembe günü yayınlandı. Listeyi merak ediyorsanız, hiçbirini okumadım ama ilk bakışta bana fazla New York Times geldi. ABD Başkanı Barack Obama'nın yaz kitapları listesindekileri hepimiz öğrendik. Ama buna geçmeden daldan dala, memleketten memlekete uçarak ünlü siyasetçilerin okuma zevklerine biraz bakmeye ne dersiniz? Ama ondan da önce çok sevdiğim tatlı bir romandan söz edeyim. İngiliz aktör ve oyun yazarı Alan Bennett, Kraliçe Kitap Okursa adlı 2007 tarihli romanında, İngiltere Kraliçesi II. Elizabeth'ın her gece londra'yı gezen ve arada sarayının yakınlarına kadar gelen gezici kütüphane sayesinde tam bir kitap kurduna dönüşmesini anlatıyordu. Kraliçe Balzac'tan Nabokov'a, Proust'tan Ian McEwan'a, eline geçen her kitabı yutarcasına okuyor, hatta sarayda kitaplardan konuşabildiği tek kişi olan eşcinsel aşçı yamağı sayesinde yer altı edebiyatını da keşfediyordu. Sonrası şahaneydi. Her gece sabaha kadar kitap okuduğu için görevlerini aksatıyor, siyasi düzeni sorguluyor, protokol yemeklerinde muhafazakar siyasetçilere bile Jean Genet gibi aykırı ruhlardan söz ediyor, en beteri de başka hayatlara daldıkça insanları anlamaya, sevmeğe başlıyordu. Uzun bir girizgah oldu, farkındayım. Ama işte Obama'nın yaz tatilinde okuyacağı kitapların açıklanması bu soruyu yeniden hatırlamama vesile oldu. Bu noktada Orhan Pamuk'u hatırlamak şart... Pamuk, üç yıl önce New York Times'a verdiği röportajda kitaplarla ilişkisini anlatmış, bu arada ABD Başkanı Barack Obama'ya ve o tarihte başbakan olan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a birer okuma tavsiyesinde bulunmuştu. Obama'ya uygun gördüğü kitap, bilgisayar programcısı Robert Pirsig'in 1974'te yazdığı Zen ve Motosiklet Bakım Sanatı olmuştu. Japon yazar Natsume Soseki'nin zeki bir kedinin ağzından yazdığı ve okuru aşırı Batılılaşmanın şeytani tehlikelerine karşı uyardığı romanı I Am a Cat ise Pamuk'un Erdoğan'a tavsiye ettiği kitaptı. James Salter'ın All That Is, Anthony Doerr'in All The Light We Cannot See, Elizabeth Kolbert'in The Sixth Exthinction, Jhumpa Lahiri'nin Lowland, Ta-Nehisi Coates'un Between The World and Me, Ron Chernow'un Washington: A Life adlı romanları var. Bunlardan yalnızca iki tanesi dilimize çevrildi. Anthony Doerr'ın Koridor Yayıncılık'tan çıkan kitabı Göremediğimiz Tüm Işıklar 52 haftada 1 milyon satmış ve birçok eleştirmen tarafından göklere çıkarılmış. Romanın konusu kısaca şöyle: Gözleri görmeyen 15 yaşındaki Marie-Laure, bir müzede kilit ustası olan babasıyla Paris'te yaşamaktadır. Babası ona yaşadıkları mahallenin mükemmel bir minyatürünü yapmıştır. Her yeri parmaklarıyla ezberleyen genç kız dışarı çıktığında evinin yolunu bu şekilde bulur. Fakat çok geçmeden savaşın kara bulutları şehrin üzerine çöker, Marie-Laure da yanında müzeye ait içi sırlarla dolu bir taşla birlikte, Saint-Malo'da deniz kenarında bir evde yaşayan ve yirmi yıldır dışarı adım atmamış olan amcasının yanına gitmek zorunda kalır. Bu arada Almanya'da bir yetimhanede büyüyen madenci Werner'i tanırız. Bembeyaz saçları ve meraklı zihniyle Werner özel bir çocuktur, karşılaştığı her elektronik aleti dakikalar içinde tamir edebilmektedir. Yeteneği bir subayın dikkatini çeker ve Werner, sonradan bir katil ordusu olduğunu öğreneceği özel bir okula gitme fırsatı elde eder. İkilinin kaderi Saint-Malo'da kesişecektir. Adanmışlıklarla ayrılmış, trajediyle birleşmiş iki kardeş. Geçmişle lanetlenmiş bir kadın. Devrimle darmadağın olmuş bir ülke. Kendi yitmiş, bedeli kalmış bir aşk. Günümüzün en önemli yazarlarından Lahiri'den, üç nesil ve iki ülkeye yayılmış büyüleyici bir roman. Konuşmalarında zaman zaman Nazım Hikmet'ten de dizeler alıntılayan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın 2015 yaz kitapları konusunda bir bilgimiz yok. Fakat birkaç yıl önce The İstanbul Review adlı dergiye edebiyatla ilgili verdiği uzunca röportajda sevdiği yazarları, şairleri anlatmıştı. Çocukken sevdiği masallardan da söz ediyordu, Mehmet Akif Ersoy, Necip Fazıl Kısakürek ve Falih Rıfkı Atay'dan da. Hatta röportajın bir yerinde sansürün tehlikelerinden söz ederken şair Ece Ayhan'ın Biz tüzüklerle çarpışarak büyüdük dizesini anıyordu.


İlk Canım demek istediğinde ar etmiş dedem. Hanım dese malım demiş gibi olacağını düşünerek korkmuş, Vesile dese çok resmi, soğuk... Ama kendinden tarafa bakmasını istiyormuş, onu görmesini, onun içini, yüreğini, sevdasını fark etmesini istiyormuş; anlatacak, dökülecek, gerekirse ağlayacakmış. Baksana dese olmaz, Bak hele... demiş, devamını getirebilecekmiş gibi. Sezgin Kaymaz, son kitabıyla, yaşama, sokaktaki insana bir Bak hele demiş, içten, yalın anlatımıyla, onları öykülerinin kahramanı yapmış. Kendi yaşam öyküsünü de aralamış, annesi Hasibe, eşi Hülya, ilkokul öğretmeni ve öteki gizli kahramanları; hepsi Bakelede buluşuyor. April Yayıncılık'tan çıkan Bakele bir şömine başında sohbet gibi; buruk bir gülümseme, hüzün bırakıyor ardında. Ve her öykünün bir sürprizi, Sezgin Kaymaz tarzı, şaşırtıcı bir finali oluyor. Geber Anne... Bir tek bunu düşündüm. Acaba değiştirsem mi diye. bunu görürlerse ne derler kaygısında dolayı değil. Ne derlerse derler, herkesin kendi bileceği iş. Melek anne yazarsınız da yine kötü düşünen kötü düşünür. Başlık beni bile çarptı. Ama değiştirmedim. Babamız bizi terk etti. Hayatımızdan istifa etti. Kesin olarak gittiğini olay biraz olgunlaşınca annemiz söyledi. Bir daha gelmeyecek, beklemeyin dedi. 5 kardeştik. Travma demeyeyim de, maddi sıkıntıda zirve yaptık. 1967-68 yılları. Kreş yok, anaokulu yok. 4 yaşındayım, ablam 11, en büyük abim 14. O yıllarda en büyük abim, babam gibi geliyordu bana. Annem, bizi geleni geldiği gibi kabul etme paydasında birleştirdi. Hepimiz bir odada uyurduk. Ama annem hep bir eğlence çıkarttı. Birimiz saz, birimiz ud, birimiz keman çalmaya başladık. Çingene ailesi gibiydik. Fasıllar yapardık, bir taraftan maddi sıkıntıyı hisseder, bir taraftan da olmasa da oluyor derdik. Evet, yazara yazdığından gitmeye inanırım. Ama o labirentli bir yoldur. Kolay kolay gidemezsiniz. Ama Geber Anne adından, romandaki anlatıcının annesinin gebermesini istediği sonucu çıkmaz, tam tersi de çıkabilir o labirentten. Ama bir şekilde yazara götürür sizi. Bakeledeki bir öyküde, ben benim. Ama bir diğerinde ben ben değilim de bir arkadaşımla dalga geçiyorum. 1967'de geldik Konya'ya. Dayım ağır ceza reisiydi, annem de devlet memuru. Konya'ya tayini çıkmıştı. '70 yılına kadar abla kardeş dayanışmasıyla yaşadı. Dayım 42 yaşında trafik kazasında ölünce de annem yalnız kaldı. Bir günde saçlarının beyazladığını gördüm. Kişinin kendi hayat hikayesinden çıkardığı bir şey çok güzel olabilir ama siz onda bir güzellik göremeyebilirsiniz. Güzelin yerini bulması için sizde de bir karşılığının olması lazım. Bizde de o her zaman karşılığını buldu; ailecek... Ailede bir tarafta sanat müziğimiz vardı, aman terennüm edelim denirdi, konu komşu toplanır fasıl yapardık. Bir tarafta Mesnevi hikayeleri, meseller vardı, onlar konuşulurdu. Bir tarafta da annemin şakır şakır anlattığı eski İstanbul hikayeleri, fıkraları... Siz bunları duymayın der, kimi zaman bizi dışarı çıkartırdı. Komşu teyzelerle gülüşürlerdi. Ne büyük zenginlik yazmak için. Birisinin mutlaka yazması gerekirmiş. 1995'te daktilonun başına oturdum, 2-3 ayda Uzunharmanlar çıktı. Arkasından Geber Anne ve Kaptanın Teknesi... Kitapçıya girdiğimde kitaplara çok saygı duyuyordum. Ne görürsem göreyim. Ne müthiş, ya, bunu yazan ne kutlu bir insan derdim. Kendimi hiçbir zaman o raflarda hayal etmedim. Dolayısıyla yazarken kendimize fıkra anlatır, hikaye anlatır gibiydik, yani ben hep o düşüncedeydim. Yayınlanma hikayesi şöyleydi: Bir arkadaş gelmişti evime. Hülya, Bu inat ediyor, yazdıklarını kimseye göstermiyor dedi. Al bir oku diye verdim ben de. Orada kalmasını beklediğim bir maceraydı benim için. O arkadaş yayınevine verince, hikaye seyir değiştirdi. Aslında benim hiç öyle depolarım yok. Şurada bir şey gördüm, not edeyim gibi. Çoğu zaman ne yaşadığımı unuturum. Gözümüzün önünden geçen bir sürü şey gibi. Ama yazarken, onlar dökülür gelir, adresler çıkar, mükemmel bir navigasyon başlar, her şey yerli yerine oturur. O da şaşırtıcı olur benim için. Yaşadıklarım, gözlemlediklerim ve hafızamın depolarına attıklarımla mutlaka bir şeyler çıkar ortaya. Geber Annede Melek Anne oluyor, Bakelede Berber Hakkı... Bazen bir kişide üç beş özellik birikiyor. Onları hikaye ederken, farkında olmadan geri getiriyoruz. Ya da yeni birini yaratıyoruz. Öyle bir şey yoktu belki de biz o kişiye yakıştırıyoruz. Dominant. Kitaptaki yumuşak kalıyor. Kitaptaki öyküde sigara içerken yaptıkları da doğrudur. Eski milli jimnastikçidir Hülya. 1987'de evlendik. Ama öncesinde iki erkek arkadaş gibiydik. Evleneceğimizi huzur evindeki amca söyledi. Bunu da öyküde anlattım. Bir de aşkı anlatmışsınız. Yüz bin sene... öyküsünde. Sevdim mi tam severim, insanları tahammül sınırıma göre yargılamam. Ölçüp biçerek sevemezdim. İnsanları öyle kabul edince, anlamak ve anlatmak da kolay oluyor. Öyle kabul ettim. Siz onları öyle kabul ettiğiniz için, onlar da bir süre sonra göründükleri gibi olmayı kabulleniyorlar. Sizden bir şey saklamamaya başlıyorlar. Çünkü talepleriniz az. Neysen o ol da canımı sıkma. Ancak benim istediğim gibi olursan seninle dost olurum, arkadaş olurum diye bir şey yok. Ve beni en çok etkileyen öykülerinizden biri de Yapışmayın Çocuklara. Çocukları evlilik bağının tutkalı niyetine kullanmaya kalkan anne babalar, çocuklarını da kendi zindanlarına attıklarını göremiyorlar galiba diyorsunuz. Evet, mutlaka şahit olduğum bir şey. Şiddetli geçimsizlikte çocuk uhu gibi kullanılıyor, onun üzerinden barışmaya çalışılıyor. Aslında karı kocanın birbirleriyle olan ilişkileri bitmiştir. Küsünce de olan yine çocuğa oluyor. Hayat zıtlıkların muhasebesidir denir. Her şey zıddıyla ayandır yahut bir şey zıttı yoksa yoktur zaten. Gördüğümüz ve beğendiğimiz çok iyi şeyler kadar onların zıddı olmalıdır ki, siz bu halinizle var olabilesiniz. Böyle olursa biz sizi total severiz. Birinin bu taraflarını severiz, şu taraflarını sevmeyiz dediğimiz zaman, o bir sevgi ilişkisi değildir artık. İş ilişkisi, çıkar ilişkisi, adına ne derseniz deyin, başka bir şey olur. Mevlana, Konya Annemiz o zihniyetle kodladı bizi herhalde. Dolayısıyla hem bir insanda iki uç nokta, hem bir aile içinde iki uç insan hem de toplumda iki uç zihniyet, inanış, felsefe var... Onların hepsi bizde demek kibir şekilde işlendi, yazıldı, kaydedildi. Yeri gelince de romanda, hikayede bir yerlerden çıkıyor işte. Evet, göz ucuyla görüyorsunuz. Otobüs bekliyorum durakta mesela, önümden iki kişi gülüşerek geçiyor. Pavyonda nasıl oynadıklarını anlatıyorlar birbirlerine. Kulak misafiri oluyorum. Bir daha hiç görmeyeceksiniz o insanları. O size bir zaman sonra veya hemen o anda bir çağrışım yapıyor. Sizin bir arkadaşınız varmış. Ara sıra pavyona gider, oynarmış. Aslında çok dertli bir adammış. Derdini unutmak için mi gidermiş, yoksa o kadar serkeş olduğu için mi dertliymiş, bilemezsiniz hiçbir zaman. O duraktan geçen adam gülerken size çok dertli bir adam olarak gözükebilir. Bir de o duraktan geçip giden adamlar o kadar uzağa da gitmiyorlar demek, bir yerde duruyorlar. Çünkü yazarken geri gelirler. İşte o kavrayışla bir şeyler dökülüyor kağıda. Orta Asya'dan Atlantik Okyanusu'na kadar, Akdeniz havzasını ve Kuzey Afrika'yı da içine alarak yaşamış gelmiş, bu devasa coğrafyadaki bütün dillerden beslenerek gelişmiş bir dildir Türkçe. Müzikalitesi ve ifade gücü en yüksek dünya dillerinden biri olmasını da tastamam bu göçebeliğine borçludur; yol boyu uğradığı her ülkeden kendi ilham sözlüğüne bir şeyler katmış, dışlamadan, ırkçılık yapmadan on binlerce kelimeyi, kalıbı, anlatım biçimini bağrına basmış olmasına. Mükemmel bir dildir. Hentbolü 2006'da bıraktım. Voleybol Federasyonu'ndaki yoğun tempoyla birlikte yürümüyordu. Sonra 2012'nin hemen hemen sonuna kadar federasyonda yöneticilik yaptım. Ve maalesef yazmak voleybolla birlikte yürümedi. Çok isterdim ama bir dakika olsun vaktim yoktu. Derken voleybolun da sonu geldi ve yazarlığa kapak atabildim Tam dediğiniz gibi oldu sonrasında... Başrol yazmanındır artık; hiçbir zaman görev değil benim için. Nefes almak gibi, tiryakilik gibi... Hatta tiryakilikte bile bir görev saiki var. Biyolojiniz sizi bir fırt daha sigara çekmeye memur ediyor. Ama yazmak öyle değil, eserse, gelirse... Benim yazma tarzım öyle. Bir tarafta bir hırs olmalı. Hayata tutunma hırsı belki de. Başarma hırsı. Çok örtülü olsa da vardır sanırım. O kadar derviş olmayı başaramayız. Çünkü antrenörlük yaparken sahanın kenarında kendimi tanıyamadığım günler oluyordu. O gol atılacak. Taktik öyle uygulanacak. Sporcuya kan terlettiğim, kabus gösterdiğim anlar oluyordu mutlaka. Çünkü bir takımınız var ve kazanma hırsında yalnız değilsiniz. Onlar da kazanıyor sizinle beraber. Bir taraftan da hırsı hiç kabul etmeyen bir bünyem var. Çok iddialı biriyle tavla oynarım. Yense de eğlenirim. Hatta yenince daha çok eğlenirim. E-posta adresim saklı gizli değil, dileyen okur bana ulaşabiliyor, ben de hiçbirini cevapsız bırakmıyorum. Bazı dostları sarıyor mektupkardeşliği, bazılarını sarmıyor. Saranlarla kolay kolay kopmuyor bağlarımız. Ne zaman, ne kadar isterlerse yazıyorlar bana, sohbete aynı samimiyette devam ediyoruz. Başka dünyaların kapıları açılıyor böylece; bayağı sıkı dostluklar kuruluyor. Bundan çok memnunum. Bir zaman mefhumum yok. Nerede, ne vakit eserse o zaman yazılıyor romanlar ve hikayeler. Ankara bana ilham verenlerin başında geliyor. İnsanları, binaları, caddeleri, arabaları, sosyal alışkanlıkları, sokak hayvanları, pazar yerleri, okulları, semtleri... Ankara işte. Samimi ilişkilerim. Taksiye binerim, şoförle ahbap olurum. Dolmuşta yanımda oturanla kardeş olurum. Hemen açarım kapıyı, pencereyi, artık ne varsa. Samimiyet hissediliyor. O zaman da Korkacak bir şey yok diyor karşınızdaki. Camiye gidiyorum, dükkana bakıver diyen bir adama dönüyorsunuz bir anda. Karşındaki de hırsız da olsa dükkana girmiyor, çünkü Burayı bana emanet etti diyor. Öyle bir duygu. İnsanlara karşı kapalı değiliz. Ama moda olan sosyalliği yapmıyoruz. Ankara'yı daha çok seviyorum, kolay bir şehir... İstanbul zoruma gidiyor. Belki yaşasam alışırım ama Ankara'ya geldim ve hemen Ankaralı hissettim kendimi.


Başucu kitabımız diyor ki: Bu düzen böyle gitmez! Solda kitabın yazarı Michael Escoffier'i görüyorsunuz. Başucu kitabımız diyor ki: Bu düzen böyle gitmez! Genç Fransız yazar Michael Escoffier'nin Türkçeye çevrilen ilk kitabı İyi Kalpli Küçük Tavşan. Ormanda gezerken bulduğu havucu yemek uğruna kötü kalpli bir kurdun pençesine düşen ve onun fabrikasında işçi olarak çalışmak zorunda bırakılan tavşanın iyi kalpliliği kadar zekasına da tanık oluyoruz. 'Çalışmayandan ya tavşan ezmesi olur ya da tavşan yahni!' diyerek tavşanı sırtlayan kurt zihnimde Nazi etkisi yaratıyor. 'Arbeit macht frei' diye bağırıyor sanki faşist düzenin alçak kurdu. Fabrikaya zorla getirilen tavşancık bir bakıyor ki, burası kendi gibi birçok tavşanla dolu. Hepsi sabah akşam, harıl harıl çalışıyor. Üstelik ne için çalışıyorlar dersiniz? Kurtlar daha fazla tavşan yakalayabilsin diye kapan yapmak için! 'Ama bu haksızlık!' diyor küçük tavşan, ki ben de onunla aynı fikirdeyim. Hem de büyük haksızlık. Kardeşi kardeşe düşman etmeye çalışmak hem de bunun üzerinden prim yapmak... Ne tanıdık hikayeler bunlar diyorum. Tavşan isyan ettikçe içimin yağları eriyor. Kaderine boyun eğen diğer tavşanları örgütleyip kurda karşı hazırlıyor. Derken nihayet kurdu minicik elleriyle yaptıkları tuzak sayesinde yakalıyor ve fabrikayı ele geçiriyorlar. Bu kez tavşanlar kurt yakalayabilsin diye kurt kapanı yapmaya ve kendileri için çalışmaya başlıyorlar. İntikam duygusunu çocuklara öğrettiği için bu kitabı kaldırıp atmak isteyen anne babalar ya da pedagoglar çıkacağından eminim. Ama konuya daha farklı yaklaşılmasını rica edelim nazikçe. Kitap açıkça; sömürü düzenine karşı olmak, sürü psikolojisinden çıkmak, örgütlenmek ve haksızlığa isyan etmek gibi çok önemli noktalara işaret ediyor. Çocuklarının 'böyle gelmiş böyle gider'ci zihniyetten uzak büyümesini isteyen anne babalar, onlara gönül rahatlığıyla ve mutlulukla İyi Kalpli Küçük Tavşan'ı okuyabilir, hatta başucu kitabı yapabilirler. Kitabın yaş aralığı 3-7 olarak belirlenmiş. Siz 3-77 olarak kabul edebilirsiniz.