Sevginin büyüyle ve mucizeyle ilgisi yoktur. Gökten elma düşmeyecek bize. Sevmediğimiz bir markete gidip tek tek seçmek zorunda kalacağız. Kasada sıra beklerken üyelik kartı arayacağız çantamızda. Perdemiz kadife olmasa bile, Ikea da güzel olacak sevince. Günün yorgunluğuyla bir film izlemeye çalışırken o elmalar bitmeden uyuyakalacağız. Judith elmanın bir dilimini bu güzel kitap için ona ayırdığımızı bilmese de biz kafamıza takılan her sorunun cevabını bir masalda ararken ona kalpler göndereceğiz. Gece senin, karanlık senin, rüya senin, masal senin, sabah senin. Kalkma! Hep burada uyu! Kitaplarımızın arasında, sevdiğimiz bir filmin yarısında, iki çay bardağı, bir meyve tabağı ve birkaç çikolata kağıdı olan bir sehpanın kıyısında, burada uyu. Bir masaldan bize kalan ne varsa. Hani bir masal vardır; kralın üç oğlu, sihirli mavi çiçeği bulmak için yola çıkar. İlk iki adam, sadece hedefe kilitlendiği için yolda karşılaştıkları her şeyi kendilerine engel olarak görür. Üçüncü adamın durup yardım ettiği yaşlı kadın ise ona mavi çiçeğe giden yolu gösterir. Bu konuşma içimde bir ışık yaktı ama nereyi aydınlatacağını henüz bilmiyordum. Bilgisayarın başından kalktım, hazırlanmaya başladım. Birazdan onu görecektim. Sakin, ılık bahar akşamı, işte, az ileride beni bekliyor. Yaşlı bir kadını izliyor, henüz beni fark etmedi. Fark edince gülümsüyor. O gülünce bahar gibi bir şey yayılıyor içime. Tam bana doğru yürüyeceğini sandığım anda yaşlı dilenci kadına yöneliyor ve ona para verdikten sonra bana doğru yürümeye başlıyor. O bana doğru yürüyünce bahar gibi bir şeye inanıyorum. Sevginin büyüyle ve mucizeyle ilgisi yoktur. O bazen yalnızlıktan ve çok beklemekten bazen de tam zamanında kurulan herhangi bir cümleden doğar. Çok yorulduğu için kendini tanıyamadığı da olur. Sadece bir kadından, bir adamdan ve sonsuza uzanan yeşillikte Şirinlerin mantar evlerinden ibaret olsa aşk, belki her şey çok kolay olurdu. Ama öyle olmaz maalesef. İşten çıkmışsındır yorgunsundur. Trafikten, yürümekten, ruhuna sinen yanlış insanlardan, bir türlü düzlüğe çıkmayan talihsizliklerden kendini unutmuşsundur. Birine yer açacak kadar kalbin sana kalmış mıdır bilmiyorsundur. Aşk, uzun zaman önce gidip de tekrar gelmek üzere söz verdiğin bir şehir gibidir. O kadar uzun zaman olmuştur ki hem neyi özlediğini unutmuşsundur hem de yol gözüne gelir. Sevginin büyüyle ve mucizeyle alakası yoktur. O çoğu zaman bir tamamlanmışlık hissinden bazen de gerilerde kalmış bir benzerlikten doğar. Yenilgiyi ve yetersizliği de andırır biraz. Her şey değişecekmiş gibi gelir ama hiç değiştiremediğin yanların ayağına dolanır. Hiç peşini bırakmayan büyük bir yanlışlık, unutmak istediğin ne varsa karşına çıkarır sanki. Bir aşkın masal gibi olması, umduğumuzun aksine kusursuzluk ve sonsuz mutluluk vaadi değildir. Yola çıkmak, aramak, sınavlardan geçmek, sabretmek belki nefsine ve korkularına yenik düşmek ve karşımıza çıkan işaretleri anlamak demektir. Saraylardan, mücevherlerden, tahtlardan, taçlardan önce ruhumuzun karanlık ormanları, geçmişimizin üvey korkuları, hırsımızın, inadımızın ejderhaları vardır. Bir gün ne kadar istesen de yenik düşersin. Yorulmuşsundur, geçmişin vardır. Kesin boğulacağım dersin suya girmeden. O ilk güldüğü an'ı gördüğünde nasıl mutlu olduğunu unutursun, yaşanabilecek güzel olasılıkları değil, başaramadığın her şeyi düşünürsün. Kadın, bütün gün sürüsünü otlattıktan sonra, hava kararınca evine dönmeye karar verir. Birden tuhaf bir soluk sesi duyar ve arkasında bir şeyin varlığını hisseder. Daha da hızlanır ama peşindeki yaratık onu takip etmeye devam etmektedir. Yaratıktan kurtulmak için türlü türlü yollar dener. Köye ulaşıp da karşısına çıkan ilk evin eşiğine vardığında artık gücü kalmadığı için bayılır. Uyandığında başucunda çiçekler vardır ve beyaz çarşaflı bir yatakta yatmaktadır. Üç genç ve yakışıklı adam onun uyanmasını beklemektedir. Önceki geceki koşuşturmayı hatırlayan kadın, onları uyarmak ister ve Bir yaratık ormandan sizin eve kadar beni kovaladı. der. Kardeşlerin en büyüğü yanına yaklaşır: Yaratık falan yoktu, o bendim. Arkandan koştum çünkü sana aşık oldum ve seni evimize davet etmek istedim. Seni korkutmak istememiştim. Aşktan bu kadar mı korkuyorsun ki beni bir yaratık olarak gördün? der. Sevginin büyüyle ve mucizeyle alakası yoktur. Korkudan, vehimden, endişeden, dönüp dönüp kurtulunmayan çocukluktan, bolca hatıranın üstüne yığılıp yeni olan her şeyin bir lanetin devamı gibi algılanmasından oluşur bazen. Masallar ise laneti çözer, korkuların yerine sevgiyi koyar ve yol'da olmanın güzelliğini hatırlatır. Hep varmamız gereken bir yer varmış da, ne yapsak olması gereken daha iyiye ulaşamıyormuşuz gibi gelen bu dünyada, masallar bizi yeniden iyiliğe inandırır. Bir masalın içinden diğerine geçtim. Uyuyakalmış bir adamın kirpiklerinde, korkularımın geçmesini bekledim. Sevginin büyüyle ve mucizeyle ilgisi yoktur. Gökten elma düşmeyecek bize. Sevmediğimiz bir markete gidip tek tek seçmek zorunda kalacağız. Kasada sıra beklerken üyelik kartı arayacağız çantamızda. Perdemiz kadife olmasa bile, Ikea da güzel olacak sevince. Günün yorgunluğuyla bir film izlemeye çalışırken o elmalar bitmeden uyuyakalacağız. Judith elmanın bir dilimini bu güzel kitap için ona ayırdığımızı bilmese de biz kafamıza takılan her sorunun cevabını bir masalda ararken ona kalpler göndereceğiz. Gece senin, karanlık senin, rüya senin, masal senin, sabah senin. Kalkma! Hep burada uyu! Kitaplarımızın arasında, sevdiğimiz bir filmin yarısında, iki çay bardağı, bir meyve tabağı ve birkaç çikolata kağıdı olan bir sehpanın kıyısında, burada uyu. Bir masaldan bize kalan ne varsa.


Size okuduğumda nefesimi kesen bir şey anlatacağım... Avusturyalı tarihçi, diplomat ve Doğu bilimleri uzmanı Baron von Hammer-Purgstall, bir metninde doğu masallarında geçen confabulatores nocturne, yani geceleri hikaye anlatan adamlardan bahseder. Eski bir Pers elyazmasına göre, uykusuzluktan mustarip Büyük İskender, etrafına bu tür insanları toplarmış, geceleri sıkıntıdan patlamamak için... Okuduğumda nefesimin kesildiğini hissettim, birkaç yüzyıl sonrasında tarihlenen 1001 Gece Masallarının kökenine dair kesin bir işaretti bu. Üstelik orada dikkat çekici bir şey daha var: 1001 Gece Masalları değişik şekillerde de olsa sonra da devam etti aslında. Hem de çok yakın tarihlerde bile. Hatta hala. Avusturyalı tarihçi, diplomat ve Doğu bilimleri uzmanı Baron von Hammer-Purgstall, bir metninde doğu masallarında geçen confabulatores nocturne, yani geceleri hikaye anlatan adamlardan bahseder. Eski bir Pers elyazmasına göre, uykusuzluktan mustarip Büyük İskender, etrafına bu tür insanları toplarmış, geceleri sıkıntıdan patlamamak için... Okuduğumda nefesimin kesildiğini hissettim, birkaç yüzyıl sonrasında tarihlenen 1001 Gece Masallarının kökenine dair kesin bir işaretti bu. 10 yüzyıldır hayatımızda olan 1001 Gece Masallarının ana çatısını hatırlayalım: Ruhu amansız bir ihanet korkusu ve kadın nefretiyle kavrulan Sultan Şehriyar her gece yeni bir kızla evlenir, her sabah da karısının idam emrini verir. Derken karşısına Şehrazat çıkar. Düğün gecesi sultana bir masal anlatmaya başlar ama sabah olduğunda masalı en heyecanlı yerinde keser. Finali fena halde merak eden sultan, onun hayatını bir gecelik bağışlayacaktır. Bu böyle sürer gider ve 1001'inci gecenin sonunda Şehriyar, Şehrazat'ı belki de masallarını- sonsuza dek istediğini fark ederek idam kararından vazgeçer. Batıda roman sanatı tefrikalarla başlamıştı. 18'inci yüzyıl sonu ve 19'uncu yüzyılın neredeyse tamamında yazılan romanlar çoğunlukla aylık fasiküller halinde yayımlanıyordu. Tefrika romanın bir çılgınlık halini almasıysa, İngiliz yazar Charles Dickens'ın göz kamaştırıcı bir satış başarısı kazanan Mister Pickwick'in Serüvenleri kitabıyla birlikte olmuştu. O güne kadar kitapların hazırlanışı, basılması, ciltlenmesi yayıncıya çok ama çok pahalıya patlıyor, bu da haliyle fiyatlara yansıyordu. Tefrika romanlarsa parça parça ve çok sayıda basılıp satıldığı için okurun cebini yormuyor, yayıncının da sürümden kar etmesini sağlıyordu. Şehrazat yöntemi tam da burada devreye giriyor işte: Onlarca farklı kitap arasında öne çıkmak isteyen yazarların türlü çeşit numaralar yaratması gerekiyordu. Mesela her bölümü delice merak uyandıran bir soruyla bitirmeliydiler, yoksa kimse romanınızın sonunu beklemezdi. Tefrika romanın kralı Charles Dickens'ın büyük başarısı buydu. Günümüzün TV dizisi senaristlerinin yaptığı da bu aslında. İlerleyen bölümlerde ne olacağını seyirci tepkilerine göre belirliyor, ustaca hamlelerle onların merakını, heyecanını hep diri tutmaya çalışıyorlar. Acaba bir sonraki bölümde ne olacak? duygusuyla bekliyor herkes. Az şey değil, kabul edelim. Posta kutumda Belkıs Sami Boyar'ın Aşkımı Öldürdüm romanını bulmak benim için güzel bir sürprizdi. Adını ilk kez duyduğum bu yazar, meğer Halide Edib Adıvar'ın kardeşiymiş. Araları bir hayli şeker renk olduğu için Halide Edib ondan pek söz etmezmiş, Belkıs Hanım'ı bu yüzden tanımıyormuşuz. 1922'de ressam Osman Hamdi Bey'in öğrencisiyken Türk parasını ilk resimleyen kişi olan Ali Sami Boyar'la evlenmiş, 1926'da da Aşkımı Öldürdümü kaleme almış. Son Saat Gazetesi'nde tefrika edilen bu tutkulu aşk hikayesi zamanla unutulup gitmiş. Ta ki araştırmacı, çevirmen Sultan Toprak tarafından günışığına çıkarılana ve günümüz Türkçesine aktarılana dek. Ferhunde adlı genç bir kadının evlilik dışı ilişkisini yargılayıcı olmadan anlatan kitap 1920'lerin İstanbul'unun entelektüel kesimlerinin bu denli açık bir özgürlük ilanına ne kadar hazırlıksız olduğunu da gösteriyor. Eski Türkçe tefrika eserleri günümüz Türkçesiyle yeniden yayınlamayı hedefleyen yayınevi, Belkıs Sami Boyar imzalı Aşkımı Öldürdümü de, Selahattin Enis imzalı Orta Malını da hem kitap olarak hem de bir zamanlar tefrika edildiği biçimde, fasikül fasikül basmış. Bu iki format özel bir kutu içinde birarada satılıyor. Dilerseniz kitabı, dilerseniz de sıradan çekip çantanıa attığınız iki fasikülü okuyorsunuz. Kafede, parkta ya da metroda... Bence mükemmel. Zaniyeler ve Bataklık Çiçeği adlı eserleriyle tanıdığımız Selahattin Enis'in Orta Malı romanı, kenar mahalle güzeli Fikriye'nin nasıl kibar fahişe Şadan'a dönüştüğünü anlatıyor. Arka planda imparatorlukla cumhuriyet arasında sıkışmış araftaki bir İstanbul var. Türk edebiyatında dekadansı, düşüşü, kaybedişin gizli görkemi en güzel anlatan yazarlardan biriyle tanışmak için iyi bir fırsat.


Paul Auster'ın New York Üçlemesi'nde bir sahne var. Yazar olan esas karakter romanını okuyan bir kadın görür. Ne düşünüyor acaba kitabım hakkında? diye merak eder hatta sormakla sormamak arasında kararsız kalır. New York Üçlemesi eğer içinde bulunduğumuz zaman diliminde yazılmış olsaydı merak etmezdi. Twitter'a göz atarak okurlarından anında geri bildirim alabilirdi. Tabii Paul Auster Twitter kullanmadığı gibi internetle de pek alakadar olmuyor, o ayrı. Twitter mesajlarında tüm o kargaşanın arasında mücevher gibi parlayan aforizmalar yahut kısanın da kısası öyküler yazan takipçiler, insana Türkçe'ye Global Köy ve Guthenberg Galaksisi adlı iki kitabı çevrilen Kanadalı iletişim kuramcısı Marshall McLuhan'ı hatırlatıyor. McLuhan edebiyatın ve yazının geleceğine dair kehanetlerde bulunurken, Kitabın geleceği aforizmadır demişti. Sosyal medyayı bir nevi edebi yayın aracı olarak kullananların sayısının gitgide artması da bunun bir göstergesi. Six to Start, kendini geleceğin öykü anlatıcılarının buluşma noktası olarak tarif eden bir site. Sahipleri, takipçilerin öykü yazmalarını kolaylaştıran çok eğlenceli oyunlar ve programlar üretiyor. Akıllı telefonlar ve bilgisayarlarla ulaşabileceğiniz bu oyunlar, çoğu kişi için geleceğin edebiyatının provası. Üstelik yarattıklarınızı sosyal medyada duyurma olanağınız da var. We Tell Stories ise dünyanın en büyük yayınevlerinden Penguin'in Six to Start'la ortak kurduğu bir internet mekanı. Penguin bu işe girdiğine göre, sosyal medya yayıncılığında istikbal görmüş olmalı. We Tell Stories, altı ünlü yazarın yönettiği bir yazı kurulu tarafından idare ediliyor. Aralarında Oyunbozan, Beatnikler ve Primitif gibi romanların yazarı Toby Litt de bulunuyor. Yazı kurulu takipçilere çeşitli anahtar sorular soruyor ve onlara yol göstererek çeşitli edebiyat klasiklerini yeniden yazdırıyor. Litt'e göre, sosyal medyada yaratılan romanlar eskinin mektup romanlarını andırıyor. Bu türün en ünlü örneği, Choderlos de Laclos'un Tehlikeli İlişkiler'iydi. Sosyal medya romanında da hikaye aynı şekilde parçalar halinde; mektuplar, günlükler hatta gazete haberleri aracılığıyla anlatılıyor. Parçaları bir araya getirmekse okura düşüyor. Ama tabii arada önemli bir fark var: Sosyal medyada roman yazanlar, okurun hangi noktada sıkıldığını anında görebiliyor, gerekirse önerilere kulak vererek hikayeyi takipçilerle birlikte geliştirebiliyor. Bu da romanının heyecan verici bir gerçeklik duygusu ve zenginlik kazanmasını sağlıyor. Okur açısından güzel olansa, bir romanın yaratım sürecini aşama aşama izleyebilmek. Yazarın neleri değiştirdiğini, çıkardığını, eklediğini anında görebiliyorsunuz. Tamamlandığında ortaya çıkan eser ilk baştaki taslaktan çok farklı oluyor. Yazar adayları için bunun adeta yaşayan bir yaratıcı dersi olduğu kesin. İnterneti araç olarak kullanan yazar adaylarının en sık kullandığı araçlardan biri Socialight. Kullanıcı dostu arayüzü ve hayli üretken katılımcı topluluğuyla dikkat çeken Socialight uygulamasıyla, yeryüzündeki tüm konumları ve mekanları etiketleyip onlarla ilgili yazı ve fotoğraflarınızı paylaşabiliyorsunuz. Bu da şu anlama geliyor: Diyelim ki bir kısmı İstanbul'da, bir kısmı Londra'da geçen bir roman yazıyorsunuz. Socialight, takipçilerinizin romanınızdaki mekanları ziyaret etmesine, özelliklerini öğrenmesine, fotoğraflarını görmesine, böylece yazdıklarınızı olabilecek en canlı şekilde hayal etmesine olanak tanıyor. Bu konuda Facebook'tan yararlananlar da var. Karakterlerine Facebook hesabı açıyor ve onların nasıl giyindiği, nerelerde dolaştığı, nelerden zevk aldığı ve kimlerle arkadaş olduğu gibi bilgileri takipçilerin hizmetine sunuyor.


Bir süre önce 2033: Future of Misbehaviour (2033: Yaramazlığın Geleceği) diye bir kitap çıktı. Nerve dergisinin Svedka'yla ortaklaşa çıkardığı kitapta aralarında Jay McInnerney, Will Self ve 33 başka İngiliz ve Amerikalı yazar, 2033 yılında seksin neye benzeyeceğine dair varsayımlarda bulunup öyküler, e-postalar ve günlükler aracılığıyla seksin geleceğini tartışıyorlar. Nerve, kışkırtıcı denemeler, öyküler, fotoğraflar, istatistikler, uzman tavsiyeleri ve seks konusunda utangaç davranmaya ihtiyaç duymayan şahısların bloglarıyla, 1997'den beri seksin hayatımızda tuttuğu yeri bize hatırlatan ve bir ara Forbes dergisince 'İnternetin En İyisi' seçilen bir yayın. Svedka ise, 2033'te sadece Svedka içilecek sloganıyla piyasaya sürülen ve tanıtımında büyük yıldızlarla sosyetik şöhretlerden yararlanan İsveçli bir votka markası. Kitaba göre, gelecekte cinsiyet değişimi ameliyatları kolaylaşıp ucuzlayacak. Uzun vadeli romantik ilişkiler kalmayacak, aldatma tarih olacak. Boşanma oranı yüzde 100'e erişecek. Baş ağrısı, seks yapmama bahanesi olmaktan çıkacak, zira insanlar sevgililerinin sanal gerçeklik ünitelerine yüklenmiş imgeleriyle sevişecekler. Yani yerimizden kalkmadan 'temiz seks' yapabileceğiz, çarşafları toplamamız da gerekmeyecek. Yazar Jay McInerney, iş hayatında kadın yöneticilerin hakimiyetini öngörüyor. Bu hakimiyete erkek çalışanlarını sadece mesleki amaçlarla değil, birer seks kölesi olarak kullanmaları da dahil. Sivri dilli muhalif yazar Will Self ise Paris Hilton, Nicole Richie ve Linsday Lohan'a tapınan şöhret-manyağı ve tüm renkliliğine rağmen alabildiğine yavan günümüz kültürünün parodisini yazıyor. Ana Marie Cox tabloid gazetelerin gitgide tutucu bir tavır içine girmesinden de destek alarak 100 yıl öncesinin katı aile değerlerine döneceğimizi hatta aseksüel olacağımızı öne sürüyor. Gerilime göz kırpan romanlarıyla tanıdığımız Hakan Bıçakcı, 100 yıl önce olduğu gibi, önümüzdeki 30 yıl içinde de seks aynı olacak. Çünkü insanın en hayvani ve medeniyetten en bağımsız yönü söz konusu diyor. Antik resim ve heykellere baktığımızda insanoğlunun eskiden cinsellik konusunda daha özgür bir ifade biçimi olduğunu görüyoruz. Her geçen bin yıl, günümüze doğru geldikçe hızlanarak bizleri daha tutucu, daha örtünmüş, daha iletişimsiz hale getirmiş. İnsanların cinselliğe dair içeriden bir dirençleri var ve yeni iletişim teknolojilerini aslında birbirlerinden uzaklaşmak için kullanıyorlar. Bunda iktidarların, inançları ve organize dinleri ustaca kullanmalarının da payı var. Son 10.000 yılın dinlerinde seks, önceki 10.000 yılların dinlerindekine oranla çok daha günah, kapalı, ayıp, şeytani. BDSM dünyasının birçok insan için seksin yerini alması da bu yüzden. Fetişler, fantaziler var, bunların içinde güç oyunları var ama seksin kendisi bir türlü yok. İnternet ortamında, gerçek birlikteliklerin yerini sanal iletişim aldı ve teknoloji, insanların birbiriyle yakınlaşmamak için kullandığı zırhın adı oldu.


Nihal Yeğinobalı kendisiyle yıllar önce yaptığım röportajda, Birçok yazarın, yabancı yazarlardan 'esinlendiği' malzemeleri yapıtlarında kendilerininmiş gibi gösteregeldikleri bir ülkede, genç bir yazarın kendi özgün ürününü bir yabancıya mal etme gereği duymasının ardındaki ilginç öyküyü anlatmaya karar verdim, demişti. Nihal Yeğinobalı deyince akla artık ilk olarak Genç Kızlar geliyor. Çünkü Yeğinobalı şahane bir sözde çeviri vakasının kahramanı. Yani kendi yazdığı ve Genç Kızlar adını verdiği romanı yayıncısına ve okurlarına çeviri olarak yutturmuş ve hiç var olmayan bir Amerikalı erkek yazarı Türkiye'de çok ama çok ünlü yapmış. Bu anlatacağım, gerçek bir masal... Epey zaman önce küçük bir kız Amerikan Koleji'ni bitiriyor ve meslek olarak çevirmenliği seçerek kısa sürede bu alanın aranan isimlerinden biri haline geliyor. Tek şikayeti, bir roman yazmak istemesi ama büyüklerin, onun bu isteğine burun kıvırması... Çevirmenliğe devam ediyor ama kararlı; günün birinde bir roman yazacak, yayımlatacak. Uzun uzun düşünüp cesaretini topladıktan sonra eline kalemi kağıdı alıyor, yazmaya başlıyor. Bir aşk romanı olacak bu. Fakat iç bayıcı, pembe aşk romanları silsilesine bir yenisini eklemeye niyeti de yok. O dönem için epeyce cüretkar, hararetli, içinde cinselliğin de olduğu bir kitap çıkıyor ortaya. Bildiği bir dünyayı, bir Amerikan lisesinde okuyan yaşıtı genç kızların dünyasını anlatıyor. Ama böyle bir romanı yayınevlerine kabul ettirmesi imkansız. Her şeyden önce ondan bu tarz bir roman beklemezler, çünkü bu tür sahnelere o günlerde sadece çeviri kitaplarda rastlanıyor. Böylece kendi kaleme aldığı kitabı çeviri diye yutturarak yazarlığa ilk adımı atıyor. Genç kızın çalıştığı yayınevinde yöneticisinden dizgicisine herkes heyecan içinde; kitabı beğenmeyen yok... Derken kahramanımız romanın bir yerinde geçen ve oral seksi çağrıştıran iki cümleye dair bir tartışmaya kulak misafiri oluyor. Kızın adı, Nihal Yeğinobalı. Romanı da Genç Kızlar. İşte benim gözümde o kitap, Ben de roman yazmak istiyorum diyen bir genç kızın kendisini Hele bekle, daha çok gençsin; büyüyünce belki diye oyalayan kelli felli yayıncılara oynadığı şahane bir oyundan başka bir şey değildir. Malesef durum bu, ya markasına bakılır ya fiyatına, kendi ismi olsa tekmelenirdi.


Bizde Zona, İçimdeki Yağmur, Bir Hışımla, Venedik'te Aşk Varanasi'de Ölüm adlı kitapları yayınlanan Geoff Dyer'a İngiliz edebiyatının yaşayan en orijinal yazarı deniyor. Açıkçası enlerle pek ilgilenmiyorum ama Dyer'ın yazdıklarının şahane buluyorum. Kamuya açık mekanlarda yazmayın. 90'ların başında, bir süre Paris'te yaşadım, bildiğiniz şu yazarlık arzularıyla... O yıllarda İngiltere'de bir pub'da oturup yazdığınızı görseler, kafanızı uçururlardı. Paris'teyse, bir 'dans les cafes' durumu vardı. Ama bende ters etki yaptı, kamuya açık yerlerde yazma konusunda bir tiksinti geliştirdim. Bugün yazmanın sadece yalnızken yapılacak bir iş olduğunu düşünüyorum, tıpkı diğer tuvalet aktiviteleri gibi. Sakın İşte Nabokov'u iliklerine kadar emip sömüren yazarlardan biri daha etiketiyle damgalanmaktan korkmayın. Bilgisayar kullanıyorsanız, yazma programınızın imla ayarlarını sürekli olarak düzeltip yenilemeyi ihmal etmeyin. Kahrolası bilgisayarıma tahmin edemeyeceğiniz kadar sadık olmamın tek sebebi, onun imla düzeltme konusunda inanılmaz hünerlerini keşfetmemdir. Kusursuzca biçimlendirilmiş düzgün kelimeler bilgisayarda birkaç tuşa bastığınız anda oluşuyorlar. Ben Niet yazıyorum, klavye onu Nietzsche yapıyor, fot yazıyorum, fotoğraf haline geliyor. Dahice! Bir günlük tutun. Yazı hayatımdaki en büyük pişmanlığım, asla günlük tutmamış olmamdır. Pişmanlıklarınız olsun. Ateşleyici etkileri vardır; kağıt üstünde arzuya dönüşürler. Klişelere hazırlıklı ve uyanık olun. Sadece Martin Amis'in savaştığı türden klişeleri kastetmiyorum. Dildeki klişelerin yanında tepkilerdeki klişeler vardır. Hatta gözleme veya düşünceye dair klişeler hatta algıdaki klişeler de... Birçok roman, pek az birkaç iyi romanı da dahil ediyorum, umut klişelerine mükemmelen uyan biçimsel klişelerle oluşmuştur. Her gün yazın. Gözlemlerinizi kelimelere dökme işini elinizden geldiği kadar sık yapın, sonunda içgüdüsel hale gelsin. Altın kural budur ama eh, doğal olarak ben bu kurala da uymuyorum. Bisikletinizin frenlerini serbest bırakmayın. Bir şey size çok zor geldiyse, sürdürmeyip başka bir şeye geçin. Yazmak sebat işidir; vazgeçmeyin. Otuzlarımdayken, spor salonuna gider ama bundan nefret ederdim. Spor salonuna gitme sebebim bir gün gitmeyeceğim günü elimden geldiğince ertelemekti. Yazmak da böyle; artık bu işi yapmayacağım günü mümkün olduğunca ertelemek için yazıyorum ben aslında. Bir gün dibine kadar kopkoyu bir depresyona batacağım ve bu, kusursuz mutluluğa benzer bir şey olacak.


Son zamanlarda okuduğum en güzel kitap Harita Dışı. Sosyo-psikolojik coğrafya profesörü Alaistair Bonnett'in kitabında, gezegendeki en gizli, en karanlık ve en tuhaf yerler anlatılıyor. Ortak noktaları, dünya haritalarında, atlaslarda yer almamaları ve adreslerinin Google Maps aracılığıyla bulunamayacak olması. Başka bir deyişle Bonnett, yeryüzünün gerçek görünmez kentlerini, yersiz yurtsuz halklarını anlatıyor. Annem coğrafya öğretmeni olduğu için bizim evde hep haritalar, atlaslar, pusulalar, küreler falan olurdu. Bense bu tür objeleri güzel bulurdum ama kullanmayı beceremezdim. Yol bulabilen insanlardan da değildim, bilmediğim şehirlerde hep sezgilerime uyup canım nereye isterse oraya gitmeyi tercih ettim. Hele Google Maps, itiraf edeyim hiç bana göre olmadı. Yön duygusundan yoksun yazarınızın bütün bunlar yetmiyormuş gibi, lisede coğrafya dersinden kalmış olması sizi şaşırtır mı bilmiyorum ama durumum tam olarak bu. Yine de sosyo-psikolojik coğrafya profesörü Alaistair Bonnett'in Harita Dışı adlı kitabını çok sevdim. Benzersiz bir gezi rehberi diye tarif edebileceğim Harita Dışında lüks tatil beldelerinin ya da kalabalık şehirlerin bilgileri yok, Bonnett gözümüzün önünde bile olsalar dikkatimizden kaçacak sıra dışı yerleri yazmış. Bir ortaya çıkıp bir kaybolan yüzen adaları, ölü şehirleri, gizli krallıkları, sahipsiz toprakları, metropollerin aşağı kısımlarında uyuklayan labirentleri okumak insanı hem şaşırtıyor hem de bir an önce çantayı sırtlayıp yola çıkma isteği uyandırıyor. Türkiye'den de Kapadokya'nın muhteşem yeraltı şehirleri var. Keşke İstanbul'un Ayasofya'yı Balat'a ve daha kim bilir nereleri nerelere bağlayan yeraltı dehlizleri veya Kars'taki Ani Harabeleri de olsaydı. Alaistair Bonnett bütün bu yerleri sırf ilginç oldukları için seçmemiş. Ona göre, hiçbirimiz sürdüğümüz hayatlardan çok memnun değiliz; bazen kaçıp uzaklaşmak, yeni yerlerde yeni hayatlar kurmak istiyoruz. İşe bakın ki kaçacak yer yok. Teknoloji sağolsun; dünya küçüldü, herkesin her dakikası biliniyor, her yer sürekli gözetleniyor. Peki, bu durumda biz kendi ıssız adamızı hiç mi keşfedemeyeceğiz? Bonnett'a göre, hala seçeneklerimiz mevcut. Kaçabilir, keşfedebilir, istemezsek bulunamayabiliriz. Kitapta gözlerim dolu dolu okuduğum bir yer var, o kısımla başlamak istiyorum: Necef Çölü'nde İsrail dozerlerinin düzenli aralıklarla yerle bir ettiği köyler varmış ve dozerler uzaklaşır uzaklaşmaz halk yıkılan köyleri kararlılıkla yeniden inşa ediyorlarmış. Ta ki bir sonraki müdahaleye kadar... Bu köylerden biri olan Twayil Abu Jarwal bugüne dek en az 25 kez yıkılmış ve 25 kez yeniden inşa edilmiş. Sonuncuda İsrailli yetkili Ilan Yeshurun, Yıktığımız bu yer bir köy bile sayılmaz, nihayetinde hiçbir haritada yok demiş. Uluslararası hukukta terra nullius diye bir terim var. Kimseye ait olmayan, dolayısıyla keşfedenin işgal edip yerleşebileceği toprak parçaları için kullanılıyor. Mesela Şili, Arjantin, Norveç, Avustralya, Yeni Zelanda, İngiltere ve Fransa'nın hak iddia ettiği ama hiçbirine kısmet olmayan Antartika bir terra nullius. İkinci örnek ise Bir Tawil. Sudan ile Mısır arasında kalan bu bölgeyi isteyen çıkmamış bugüne dek. Sadece geçen yıl Amerikalı Jeremiah Heaton, küçük kızının prenses olma hayali gerçekleşsin diye Bir Tawil'e gidip bayrağını dikmiş ve böylece bir devlet kurmuş, adına da -neden olmasın?- Kuzey Sudan demiş. Kuzey Sudan'ı tanıyan ülke henüz yok ama Heaton sonuçta kendini kral ilan edip kızına taç giydirmeyi başardı. Gelecekte burayı tarım alanına çevirmeyi planlıyor. 1967'de İngiliz ordusunun eski binbaşılarından Roy Bates ve ailesi tarafından kurulan Sealand'in hukuki statüsü hala tartışmalı. Kendine prens, eşine de prenses unvanı veren Bates, 1974'te bir anayasa düzenledi, ardından ülkesine bir bayrak, milli marş, para birimi, gazete ve futbol takımı yarattı. Hatta Sealand Milli Takımı, KKTC takımıyla maç bile yaptı, üstelik 6-1 kazandı. Halihazırda nüfusu 4 olan Sealand vatandaşlık başvuruları da kabul ediyor. Gerçi en son 23 kişinin başvurusu, Wikileaks ajanı oldukları gerekçesiyle reddedildi. Var ama yok şehir... Alaistair Bonnett, Çin'in Ordos bölgesi yakınlarındaki Kangbashi'yi, emperyalist toprak falının günümüzdeki taşra versiyonu olarak tarif ediyor. Kangbashi, kısa sürede zengin olmuş ve parasıyla ne yapacağını bilmeyen görgüsüz ve akılsız bir belediye başkanı tarafından yeni çağın ütopyası olarak feng-shui ilkelerine uygun şekilde tasarlanmış bir şehir. Yaratım sürecinde dünyaca ünlü mimarlarla mühendislerin görev aldığı biliniyor. Nüfusunun en az 1 milyon olması planlanıyormuş fakat yerleşmeye 100 bin kişi bile gelmemiş. Gelenler de çok geçmeden şehri terk etmiş. Evler, binalar, iş yerleri, stadyumlar, müzeler, konser salonları, marketler, merkezdeki devasa saray, bugün yepyeni ama bomboş halde duruyor. Anlatılanlara bakılırsa belediye başkanının kibirli ısrarı öyle akıl almaz düzeydeymiş ki şehrin boş kalacağı anlaşıldıktan çok sonra bile yeni binalar inşa ettirmeyi sürdürmüş. Birleşik Arap Emirlikleri Devlet Başkan Yardımcısı ve Dubai Hükümdarı Muhammed bin Raşid el Maktum aynı zamanda şairmiş, Bilge kişilerden nasihat al çünkü suyun üzerine yazmak öngörü gerektirir dizelerinin geçtiği Yüzen Mesel adlı bir şiiri varmış. Hollandalı mimar Koen Olthuis de bu şiirden ilhamla Dubai'de, 89 yüzen adadan oluşan bir adalar topluluğu inşa edip adını Yüzen Mesel koymuş. Olthius, Su çalışılabilir bir inşaat katmanıdır ve eğer onu kullanılabilir alanlara dönüştürürseniz, ki bu çok büyük bir zihniyet değişimi gerektirir, işte o zaman tamamen yeni bir ihtimaller dünyası oluşturabilirsiniz diyor. Ünlü mimarın bir diğer başarısıysa, Maldiv Cumhuriyeti için yarattığı Okyanus Çiçeği. Bu adalar topluluğu, havadan görüntülendiğinde, çiçeğe benziyor. Harita dışı adalar bunlarla sınırlı değil kuşkusuz. Yüzen adalar da var, bunlardan birini Rusya seyahatimde ben de görmüştüm. haritalarda yoklar çünkü sürekli yer değiştiriyorlar. Bir diğer ada türün ise okyanustaki girdapların etkisiyle oluşan çöp adaları. Dünyanın bütün çöplerinin toplandığı sürreel ve fazlasıyla distopik yerler. 400 nüfuslu Kuzey Sentinel Adası ise apayrı bir vaka. Adanın avcılıkla geçinen halkı tarihin hiçbir döneminde dış dünyayla temas kurmamış, tesadüfen yolu buraya düşenleri de daima öldürücü ok yağmurlarına tutmuş. Adanın resmen bağlı olduğu Hindistan hükümeti bile bu durumu değiştirmek adına artık bir şey yapamayacağını, denemekten çoktan usandığını açıkladığına göre durumu siz tahmin edin. Ukrayna'nın kuzeyinde, Kiev oblastında terk edilmiş Pripyat şehri, 1970'de Çernobil Nükleer Santralı çalışanları için kurulmuş, 1986'daki reaktör kazasının ardından da boşaltılmış. Artık sadece özel koruyucu kıyafetlerle girilebiliyor. Bugün kimsenin yaşamadığı ve adeta zamanın donduğu hissi veren bir yer. Açık bir pencerenin önündeki masanın üzerindeki not defteri, bir oyun parkındaki paslı dönme dolap ya da bir çocuk odasındaki oyuncak bebekler ilk gün bırakıldıkları halde öylece duruyor. Bu görüntüler de akla Tarkovski'nin Stalker filminin mekanı Zone'u getiriyor. Tarkovski'nin kahin olarak anılmasının sebeplerinden biri de, Stalkerda anlatılan nükleer felaketin yıllar sonra çok benzer şekilde gerçekleşmesiydi, hayat sanatı bire bir taklit etmişti. Haritadan silinen Pripyat'la ilgili bir kitap yazan Mary Mycio, Görünüşe göre radyasyon vahşi yaşam için son derece gerekli ve faydalı diyor. Eh, bu acı ironi pek de yersiz sayılmaz, çünkü modern bir şehir olarak inşa edilen Pripyat bugün hızla vahşileşmiş durumda ve en az 1000 yıl daha vahşileşmeye devam edecek. Somali'nin doğu kıyısındaki antik liman kenti Hobyo'da karaya vurmuş sayısız gemi enkazı duruyor. 12 bin nüfuslu bu kentin suyu sınırlı, hastanesi ve okulu hiç olmamış, tarımdan ya da hayvancılıktan eser yok. Hobyo, Hint Okyanusu'nu haraca kesen ve körfezdeki gemilerin korkulu rüyası haline gelen Somalili korsanların barınağı. Sokak aralarında ganimet değiş tokuşu yapılıyor, rehineler derme çatma kulübelerde tutuluyor, sokaklarda Kalaşnikoflu çocuklar dolaşıyor. Adada bol miktarda para dönse de halk akıl almaz derecede yoksul. Bu da doğal çünkü burada suç baronları değil, onların ayak işlerini yapan elemanları yaşıyor. Define Adası romanının modern ve fazlasıyla karanlık bir versiyonu gibi. Finalde sağ kalan yok! Zheleznogorsk de haritada yok. Zaten nükleer deneyler yapılsın diye bir gizli şehir olarak kurulmuş. Varlığı resmi olarak ancak 1992'de, Boris Yeltsin tarafından onaylanmış, yine de Atom Bakanlığı'nın yazılı iznini alamayanlar içeri giremiyormuş. Halen ciddiyeti, ağırbaşlılığı ve sıkıcılığıyla sanki Sovyetler Birliği yıkılmamış hissi veren şehrin internet sitesinde Zheleznogorsk: Dünyadaki Son Cennet yazıyor. O cenneti istemeyeceğim kesin. Kuzey Kore'nin güney sınırındaki Barış Şehri ise bir çeşit Truman Show mekanı. Burada kimse yaşamıyor. Binalar, üzerlerine kapılar, balkonlar, pencereler boyanmış dev bloklardan ibaret. Caddeler de aynı şekilde sıra sıra dükkanla dolu. Geceleri müzik sesleri geliyor, sabaha kadar ışıklar yanıyor ama hepsi bu kadar. Koca şehir sırf propaganda amacıyla inşa edilmiş. Turistler sınırda bolca fotoğraf çeksin, Güney Koreliler de kuzeydekileri zengin ve mutlu zannetsin diye. Düpedüz delilik! Bir başka lanetli şehir de Avustralya'da. 2007'de Wittenoom'un tek gelir kaynağı olan ölümcül mavi asbest üretiminin insanları kanser yaptığı ortaya çıkmış ve madenler kapatılmış, şehir boşaltılmış. Geride 30 aile kalmış. Ağır deli olmalılar ki şehrin en büyük meydanına kocaman bir Wittenoom'dayım, hayattayım tabelası dikmişler. Birkaç yıl içinde nüfus 5'e düşmüş, hükümet zor kullanmak suretiyle kalanları çıkarmış. Şimdi insan denen mahlukun açgözlülüğü ve cahilliğinin somut kanıtı olarak orada öylece duruyor. Bahamalar bayrağı taşıyan gemi şehrin adı The World. 44 ton ağırlığında, 196 metre uzunluğunda. İçindeki 165 kamarada yüzlerce kişi yaşıyor. Hem de tatail amaçlı değil. 7/24 ve senenin her günü. Yunanistan'da Rus Ortodoks rahiplerinin bin yıldır yaşadıkları Aynoroz Yarımadası, dünyada kadınlara yasaklı en geniş alan. Ortodoks gençler, adanın 20 manastırından birinde 3 gün geçirerek hacı oluyor. Bu manastırlara hatta aslında yarımadanın tamamına 1000 yıldır dişi hayvan bile giremiyor çünkü yasak! Şu da var: Dişi hayvan yasağından dolayı süt ve süt ürünleri hatta Paskalya'da kırmızıya boyanan yumurtalar bile adaya hep dışarıdan getirtiliyor. Malum, tavuk da bir dişi kuş.


Kırmızı Kedi Yayınları'ndan çıkan Sekizinci Gün, Romanov Komplosu, Sakara'nın Kumları gibi soluk kesen gerilim romanlarının İrlandalı yazarı Glenn Meade, enteresan bir karakter. Pilotken gazeteci olmaya karar vermiş, Irish Times ve Irish Independent gibi gazetelerde uzun yıllar çalıştıktan sonra da tiyatroya geçerek yönetmenlik yapmaya başlamış. İçindeki yazma aşkına karşı koyamaz hale gelince de oturup ilk romanını kaleme almış. Onunla yaptığımız okyanus ötesi röportajda bunları anlattı; fazlasını da... Mesela kitaplardan para kazanılabileceğini hapishaneden kaçmış bir mahkumdan öğrenmesini, ilk yazma derslerini filmlerden almasını, yazarlığın çilesini ve bu uğurda nelerden vazgeçtiğini... Hepsi aşağıda. Çocukluk ve yeniyetmelik yıllarımdan bu yana hep yazmak istedim. Babam her hafta sonu beni sinemaya götürüyordu, öyküye filmler sayesinde aşık oldum. Hoşuma giden filmleri ikinci kez seyrederdim, sebebini bilmeden... Şimdi anlıyorum; farkında olmasam da aslında 'öykü anlatıcılığı' denen sanatı öğrenmeye çalışıyormuşum. Anlayacağınız, ilkinde zevk için, ikincisinde öğrenmek için izliyordum her filmi. Kitaplarla da aynısı oldu. İkinci okuyuşta yazarın istediği etkiyi yaratmak için hangi yolları denediğini; hikayeyi nasıl anlattığını, onu daha karmaşık ya da dramatik hale getirmek için neler yaptığını, karakterleri nasıl sevilebilir ya da itici hale getirdiğini böyle keşfediyordum. Evet işte, ben de o tavsiyeye uydum ve bir yılın sonunda yazmanın gerçeten de artık hayatımın ayrılmaz bir parçası haline geldiğini fark ettim. Amatör bir drama topluluğuna katıldım. Yönetmenlik yapıyor, kağıt üzerinde donuk duran sahneleri yaşar hale getirmeyi öğreniyordum. Yazılı metni sahneye tercüme ediyordum... Bence her yazarın mutlaka bir dönem tiyatroyla meşgul olması gerekir. Hem eğlenceli hem de karakter, olay örgüsü, anlatım konusunda müthiş geliştiren bir şey. Para yok tiyatroda ama ne yapalım, öğrettiklerine paha biçilemez. Yazmak içimde delirtici bir arzuydu. Elbette çok denedim, çok yanıldım, yazdıklarımın çoğunu çöpe attım. Yine de hayalimden vazgeçmedim. Kararlılık önemli. Kalpten isterseniz ve her daim öğrenmeyi, kendinizi geliştirmeyi sürdürürseniz, başarıyorsunuz. Her deneyim gibi onun da bir ölçüde yararı olmuştur sanırım; hikayeleri nasıl aktaracağımı öğretmiştir bana. Ama açıkçası olmasa da olurdu. Sonuçta hayatı boyunca tek bir haber bile yazmamış birçok usta edebiyatçı var. İrlanda'da büyümek şahane bir şeydi. Yazarların mutsuz çocuklukları yüzünden bu işe başladığını öne sürerler ama bu doğru değildir. Bence olaylı, bir anı bir anına benzemeyen bir çocukluk geçirmeleri daha önemli. İşçi sınıfı bir ailenin oğluydum. Zengin değildik ama annemle babam çalışkan, dürüst ve ahlaklı insanlardı. Yaşadığımız onca zorluğa rağmen mutlu bir aileydik. Babam tatlı, komik, bilge bir adamdı; 66 yaşında öldü. Onu çok özlüyorum. Neyse ki annem 84 yaşında ve hala hayatta. Başarıya dair bir sırrı varsa bile ben bilmiyorum. Her seferinde hikaayemi en iyi şekilde okura aktarabilmek için elimden geleni yapıyorum. Benim için itici güç, duygular. Karakterlerimin arzu ya da görev duygusu, intikam alma ya da ahlaki değerlere bağlı kalma isteği gibi birbirine zıt iki duygu arasında kaldığı ve bir seçim yapmak zorunda olduğu hikayeleri seviyorum. Karakterimin ruhundaki kutuplaşma ne kadar şiddetliyse, hikayem o kadar inandırıcı oluyor. Çoktan emekli oldum ama ara sıra uçmayı, gökyüzünde olmayı özlemiyor değilim. Nasıl derler, bazı işleri bir kere yapmışsan kanına girer, hep yapmak istersin. Ama ben de karakterlerim gibi bir seçim yapmak zorundaydım, yazmayı seçtim. Her gün altı saat küfelik olana kadar içiyorum, sonra iki saat bilgisayar oyunu oynuyor, arada da yarım saat yazıyorum. Aldırmayın, yine şaka yapıyorum... İşin aslı, her gün dört saatimi yazmaya ayırıyorum. Bir yazar, yazmak zorunda olmasa hayatı harikulade geçebilirdi; festivaller, yolculuklar, okurlarla tanışmalar... Ama yazmak hakikaten zorlu iş, odaklanmayı ve çacayip zihinsel enerji harcamayı gerektiriyor. Dolayısıyla, mecburen gayet disiplinliyim. Nadiren belki bir kadeh şarap içiyorum, Türkiye'ye geldiğim zamanlarda da rakı. Türkiye'de çok iyi okurlar var. Bence bunda biraz da duygusal insanlar olmanızın etkisi var. Akdenizlisiniz; kalbiniz yumuşak, empati duygunuz gelişmiş... Ülkenizi seviyorum, en çok hatırladığım şey rakı... Bir de harika yemekler, sıcak, esprili sohbetler ve dostluk... 14 yaşındaki oğlumla gelmiştim bir seferinde, İstanbula ilk görüşte aşık oldu. Önüne gelene gezip gördüğümüz tarihi mekanları, doğal güzellikleri, yemekleri ve insanları anlatıp durdu. İstanbul, Roma, Kahire, Lizbon Viyana gibi en sevdiğim şehirlerden biri. Kendine has bir ruhu, eşsiz bir atmosferi var. Bilmem ki, öyle demiyor aslında, ama çok istiyorsanız siz o yöntemi deneyebilirsiniz. Benim anlayisim yanlis olabilir tabii. Aslinda ne dedigini erak ettigimden yazdim bu yorumu. Hergün dört saatini yazmaya ayirmak... Disiplin, icki icmemek, odaklanmak gibi ifadeleri görünce biraz hayal kirikligina ugradim belki. :) Belki daha bohem bir hal bekliyordum yazardan. Benim icin itici güc duygular. Demis ya bir cümlesinde; yazarken izlenen böylesine siki bir disiplin anlayisinda duygulara derinlemesine inebilecegini düsünenemedigimden sanirim. Bu konuda okudugum ifadeleri abartmis da olabilirim tabii. Çok güzel olmuş. Nasıl bittiğini anlayamadım. Aracı olanlara teşekkür ederiz.


Yaygın bir klişedir; yazarların, edebiyatçıların, çok içtiği, alkole düşkün olduğu söylenir. Ama ya yemekle ilişkileri? İşte bu kısım, o kadar da iyi bilinmez. Mesela dünyanın en zorlu metinlerinden birkaçını yazmış olan Gertrude Stein'ın hayranlık uyandıracak kadar usta bir aşçı olduğunu şahsen bilmiyordum. Hele yaptığı yemeklere, tatlılara kusursuz aşk gibisinden romantik isimler verdiği aklımın ucundan geçmezdi. İşte Stein'ın hayat arkadaşı Alice B. Toklas'ın yazdığı ve Oğlak Yayınları'ndan çıkan Yemek Kitabından aldığım tarif. Gertrude Stein ile Alice B. Toklas tanıştıkları ilk günden sonra tam 39 yıl boyunca birbirlerinden ayrılmamışlar. Birbirleri olmadan ne seyahate gitmişler, ne bir tiyatro oyunu seyretmişler. Yeni biriyle tanıştırıldıklarında, evli olduklarını söylüyorlarmış. Gertrude Stein'ın yayınevleri tarafından reddedilen bütün eserlerinin ilk sayfasında, Alice B. Toklas'a kedicik, bebeğim, kraliçem, şerbetim, pastam, istakozum, karım sözcükleriyle başlayan ithaflar yer alıyormuş. Alice B. Toklas'ın yemekle ilişkisine gelince... San Francisco'da geçen çocukluğunda bile sürekli tarif topluyormuş, en büyük eğlencesi de yemek kitapları okumakmış. Hayat onun için fazla karardığında, dış dünyada olup bitenleri unutmak için bu tarz kitaplara gömülüyormuş. Ama defter tutmamış ve bildiği bütün tarifleri yıllarca hafızasında saklamış. Anlattığına göre, her tarifle birlikte, onu ilk öğrendiği veya o yemeği ilk tattığı günlerde neler yaşadığını, nasıl hissettiğini eksiksiz hatırlıyormuş. Yemeğe bakışı da anlaşılan fazlasıyla hedonistikmiş. Ona göre hayatta öğle yemeğinden daha önemli pek az şey varmış ve kötü bir öğle yemeğini muazzam bir israf saymak gerekiyormuş. Düşünsenize, bir yılda en fazla 365 tane öğle yemeği yiyebilirsiniz diyormuş. Aşağıda Gertrude Stein'ın kitapta yer alan ünlü kekinin tarifini okuyacaksınız. 2 bardak şekeri 8 yumurta sarısıyla limon renginde bir karışım haline gelinceye dek çırpın. İçinde 6 diş karanfili ısıttığınız 2 bardak sıcak sütü yavaş yavaş ilave edin. Tencereyi çok kısık ateşe oturtun, tahta bir kaşıkla kaşığın üstü bu karışımla kaplanana dek sürekli olarak aynı yönde karıştırın ama dikkat edin, kaynamasın. Ateşten alın ve çeyrek bardak soğuk suda bekletmiş olduğunuz yarım çorba kaşığı jelatinin üzerine dökün. Jelatin tamamen eriyinceye kadar aynı yönde karıştırmaya devam edin. Hepsini süzün ve soğuyunca, içine 2 limonun kabuğunu rendelediğiniz üç bardak krem şanti ekleyin. Hafifçe yağlanmış bir kalıba dökerek 4 saat buzdolabında bekletin. Kalıptan alıp servis tabağına yerleştirin. Yok, çikolatalı krema istiyorsanız, 100 gram çikolatayı 2 bardak sütün içinde eritin. Bir seçenek de kremayı kahveli yapmak. O zaman 2 bardak süt yerine 2 bardak koyu kahve kullanmalısınız.


Çok kardeşli bir çocukluk güzeldir; zamanın sonsuzluğunda icat ettiğiniz oyunlar bitmez. Aklınızın ermediği, sürekli akan, bir boşlukta sallanır gibi duran ve sizin hiç ucundan tutamadığınız zamanı hayal gücünüzle tıkabasa doldurursunuz. Küçükken en sevdiğim oyunlardan biri, zaman makinesiydi. Oturma odasındaki konsolun sürgülü kapağını ittirip kardeşimle, sırasıyla, birer birer içine yerleşirdik. Endişelenmeyin, kapağı hafif aralık bırakırdık ki içeride nefes alabilelim. Bu karanlık alemli oyunda hayal merkezine ışınlanır, sonra zamanda yaptığımız yolculuğu dışarı çıktığımızda birbirimize anlatırdık. Kural buydu; içeriye gir ve istediğin yere git, yolculuk yap, bir başka deyişle orada, karanlıkta hayallerinle varol. Aradan yıllar geçti. İstanbul da, ben de büyüdüm. Çocukluğumun semtine gittiğimde onun küçüldüğünü, aslında bir giysi gibi çektiğini görmem beni çok şaşırtmıştı evet ama asıl hayrete düşüren kaldırımlarından bakkallarına, evlerine kadar herşeyin ama her şeyin aynı kalmasıydı. Ne büyük şanstı bu! İstanbul'da malum, defalarca geçtiğiniz yerleri tanımanız, bırakın tanımayı, hatıralarınızı yakalamanız mümkün değil. Ben kendimi korumanın yolunu bazen etrafa bakınmamakta bulurum. İstanbul'un büyüme ve çirkinleşme hızı ruhunuzu zedeliyorsa çareniz yoktur. Geçenlerde Küçükçekmece'ye giderken de böyle yaptım. Dolabın içinde, karanlık alemlerdeki gibi hayallerime sığınsam ruhuma daha iyi gelecekti ama biz hepsi birbirinin aynı, bir örnek yollar, sokaklar, mahallelerden geçtik. Yıllardır merak ettiğim bir kazıyı, şimdilik Bathonea olarak anılan yeri gezecektim. Belki önemli buluşlarıyla bize başka bilgiler de verecek, kimbilir belki adı da değişecekti. İstanbul'un hem içinde hem dışında bu yer, eski İstanbulluların, bu şehirden geçmiş insanların hikayeleri beni bekliyordu. Ah o içinizi kıpır kıpır eden, dillendirmek istemediğiniz kavuşma heyecanı... Anlatılmaz. Avcılar'ın içinden ilerleyip göle, kazı alanına bakar bir noktada durduk. Arabadan inip bir dil gibi uzanan yarımadayı anlatmaya başladı Bathonea Kazı Başkanı Şengül Aydıngün. İşin ilginci koca koca hocaların yüzey araştırmasında bir şey bulamadığı, bu çerçevede rapor yazdığı bir yerdi burası. Aydıngün'ün 2007'de yüzey araştırmasıyla keşfettiği, ardından kazı yaptığı alan bir vaha gibiydi ve ben sonunda gezebilecektim. Yutkundum, çirkinliğin içinde bir sır gibi beni bekleyen o müstesna dinginliğe baktım. Güzel bir bilinç de oluşturulmuştu, haberdardım; Avcılar ve Küçükçekmece belediyelerinin desteklediği yüzey araştırmaları, 2008'de 35 kişilik arkeolog- jeolog- jeofizik-sualtı araştırmacısı-mimar-şehir plancısı-etnolog-mimar gibi değişik disiplinlerden oluşan uluslararası bir bilim heyetince sürdürülmüş ve göl kıyısında çok düzgün kalın duvarlara rastlanmıştı. Bir ucu gölün içinde mendirek şeklinde uzandığı buradaki ticaret ağına da dikkat çekiyordu, ki zaten sonra buluntular da bunu doğruladı. Göl o kadar kirliydi ki sonarla yapılan taramalar zor ilerledi ama sonunda yöre halkının cami sandığı mermer deniz feneri ortaya çıktı. İlk kazı çalışmalarının başlangıç tarihini de not edelim: 2009. İstanbul, önce bir Doğu Roma kenti, bunun altını kalın çizelim. Basbayağı Romalılar yaşadı bu şehirde ve burası imparatorluk başkenti olarak siyasi sosyal hayatı şekillendirdi. Fetih sonrası da Doğu Roma hatlarına, unsurlarına saygı gösterildi, Türk-İslam kimliğiyle güzelleştirilmiş bir Osmanlı kentine dönüştü. Sarayları, bugün yeni İstanbul'un içinde ezilmiş çiftlikleri, sarnıçları, yolları, kaleleri, özetle her şeyiyle yüzyıllar boyu burada bir yaşam aktı. Heyecanlıydım; fener, iskeleler, kale, liman, erken Osmanlı paraları çok çeşitli izler de bulunmuştu Bathonea'da. Yenikapı'daki bilgilerle, suriçindeki ilk İstanbullulara, prehistorik, tarih öncesi insanlarla tanışmıştık, burası da koca bir alanda büyük sürprizleri işaret ediyordu. Filanca falanca konaklar, gökdelenler, hani koroda arkada duranların kendini göstermeye çalışması gibi çabalasa da o yarımada öylece parlıyor ve gözleri üzerine çekiyordu. Şengül Hoca, birkaç yere dağılmış kazı alanını anlatırken kendime geldim. İlerledik ve gölün çevresindeki kazı evine vardık. 2011'de Avcılar Belediyesi 190 m2'lik, prefabrik bir binayı kazı ve araştırma merkezi olarak tahsis etmiş, Marport Liman İşletmeleri de iki konteynırı, laboratuvar ve depo olarak kullanılması için araştırma merkezinin bahçesine yerleştirmiş. Sık sık ziyaret edip bilgi alıyorlar ve buradaki çalışmaları takip ediyor onlar da. Bathonea, burasının ticaret ağının çok önemli bir ayağı olduğunu gösteren eşyalarla dolu. Kısa sürede ortaya çıkanlar bile insanı şaşırtıyor. Paralar, küçük eserler, amforalar, neredeyse hiç hasarsız parfüm şişeleri, metal objeler. Mısır kökenli ve Taşoz amforaları, Ege seramikleri... Kazı evinde herşey tıkır tıkır işliyor. Farklı alanlarda ulusal/uluslararası bilim adamlarını biraraya toplayan, öğrencilerin de büyük bir hevesle çalıştığı bir yerdeyim. Kazı evinden alana, araziye doğru yol alıyoruz. Bu arada bu bölgenin Yarımburgaz Mağarası'nın, yani en az 400 bin yıllık yaşam izlerini de içeren alan olduğunu hatırlayalım. Aşağı Yukarı diye ayrılan Yarımburgaz'da ayılarla insanların ortak kullandığı mağaranın, burada yapılan kazıların İstanbul ve bölge tarihi için hazine değerinde olduğunu da. Marmara Denizi ile birleşen Küçükçekmece Gölü, bir zamanlar çeşitli endemik türlerin barındığı, bizon, geyik, karaca, leopar, ayı, benekli sırtlan gibi pek çok yaban hayvanı ve kuş cinsinin yaşadığı bir alan. Balıkları da unutmamalı. Yani avcı toplayıcı dediğimiz atalarımız için ortam idealdi. Yarımburgaz da bu yüzden ev oldu. Zaten yüzey araştırmasında bulduğu taş aletlerle Aydıngün bağlantının farkına varmıştı. Sonra gölün öbür tarafında yıllar önce, 1940'larda Region olarak kayıt altına alınan yer de biliniyordu. Burada Doğu Roma imparatoru Jüstinyanus'un sarayı olduğuna inanılan büyük bir kompleks de bulunmuştu. Araziye varıyoruz. Üç bölüme ayrılmış kazı alanı; bir günde gezemeyecek kadar geniş. Çok çarpıcı bir doğa... Bitkiler, ağaçlar, yerlerde fay izleri, farklı renkte topraklar... Girişteki Konstantin sarnıcına, yani Konstantinopolis'in kurucusu Büyük Konstantin'den bize kalan muhteşem mimariye bakakalıyorum. Şehrin içinde ne mezarını (Konstantin İzmit yolunda fenalaşınca oradaki yazlık sarayında mola verilir ve orada vefatı üzerine o zamanlar şehrin en önemli 2. Kilisesi olan, 12 Havari'ye adanmış Havarium'a gömülür, fetih sonrası harap olan bu kilisenin yerinde bugün Fatih Camii ve Fatih Türbesi vardır, Fatih Sultan Mehmet'in şehrin kurucusunu da korumaya alarak onunla aynı alanda biraraya gelmek istediği de rivayetler arasında) ne böylesine görkemli mimari eserini görmek mümkün değil. Çok büyük bir sarnıç bu; tuğla işçiliğiyle ve sanırım yüzyılların toprak altında sakladığı 1650 yıllık enerjisiyle beni kendine çekiyor, bıraksalar bir gün ağaçların altında o sarnıcın kenarında oturabilirim. Büyük Konstantin ve oğullarının adının kazılı olduğu tuğlalar bulmuşlar; Aydıngün, sarnıcı oğlunun tamamladığını düşündüklerini söylüyor. Antik kaynaklar, İmparator Konstantin zamanında başkent Kostantinopolis'in en dış sınırının Küçükçekmece -Avcılar olarak belirlendiğini yazıyor. Bu kaynaklara göre İmparator Konstantin, Byzantion kentine MS 330 yılında kendi adını vererek Roma'nın başkenti ilan ettiğinde, Konstantinopolis çevresinde büyük bir imar faaliyetine kalkmış ve çevresiyle birlikte surlar, limanlar, hamamlar, caddeler, sokaklar ve resmi yapılarla donatmış ve mahalleler kurdurmuştu. Küçükçekmece'nin Avcılar göl ve kıyısı boyunca uzanan sur, liman ve diğer yapı kalıntılarının bu dönemin yapıları olup olamayacağı üzerinde tartışılıyor. Ya da İstanbul'un Byzantion olarak tanındığı Helenistik dönemdeki komşu kenti Bathonea'ya mı ait oldukları sorusu araştırılıyor. Geç Roma döneminden sonra önemini kaybettiği sanılan limanın terk edilerek tarih sahnesinden kaybolmasının en önemli nedenlerinden birisinin, deprem gibi ani ve yıkıcı bir olaydan kaynaklanmış olabileceği düşünülüyor. Heryerde ayrı ve çok önemli çalışma var. Roma dönemi sarayı ya da villası... Tabanı ve 9 metrelik duvarları fresk, mozaik kaplamalı. Konstantin dönemi olabilirmiş; yani 4. Yüzyıl. Biraz ötede içiçe yüzyılları kapsayan, prehistorik kazı titizliğinde alan intibaı veren daha eski bir başkası. Yüzlerce yıllık çitlembikler, adını bilmediğim yaşlı İstanbullu ağaçlar. Burası gerçekten başka bir alem. Ruhu, duygusu bambaşka, cennet gibi, İstanbul'un hem içinde hem dışındasınız. Her kazıda bulunmaz ama Bathonea kutsanmış, korunmuş gibi; çitlembiğin geniş gölgesinde odun ateşinde hazırlanmış kazı çayı içiyoruz. Tadı başka. Sultanahmet'ten Milion Anıtı ile başlayan ve yolların başlangıcı, 0 noktası kabul edilen Mese Caddesi çeşitli bölgelere uzanır ve bu kentten insanları Trakya tarafına, Avrupa'ya ulaştırırdı. Roma imparatorluk yollarının akslarını bugün şehir içinde kısmen de olsa görmek mümkün ama tabii şehrin son yüzyılda büyümesiyle Osmanlı'nın koruduğu bu hatlar da değişti ama burada Via Egnetia denilen yol bulunduğu gibi antik limanlara bağlandığını, ızgara planını takip ederek yan yollarla yerleşime dağıldığı belirlendi. Yolların birleştiği meydan da ortaya çıkarıldı. İskelelerden birinin bir yol ile birleşip içerilere doğru uzandığı, daha sonra ikiye ayrıldığı kazılar sonucu keşfedilmiş durumda. Via Egnetia'nın, Roma İmparatorluğu'nu Byzantion'a ulaştıran yolu olduğunu bilir ve bugün bu yolun Arnavutluk, Makedonya Cumhuriyeti, Yunanistan ve bizim topraklarımızdan geçtiğini bilirsek önemini belki daha iyi anlarız. Meydana geliyoruz. Burada balık pazarı olduğu düşünülüyor. Hatta fiyatlarıyla bir tür açık pazarlıkla satıldığını söylüyor Şengül Aydıngün. Meydan, mermer döşeli dört yolu birleştiriyor. Hemen arkasında, Osmanlı dönemine ait bir çiftlik yapısının heybetli mimarisi. Via Egnetia, Roma yolu, Osmanlı çiftliği. Şaşırmayın, tarih, zaman herşeyi içiçe geçirmiş. Kazı alanı boyunca pek çok yer sarsıntısı izleri var; farklı renkte tabakalar, çatlaklar, fay hatları... Açık bir yaşam laboratuvarındayım. Yüzlerce yıl Romalısı, Osmanlısı çeşit çeşit İstanbullu burada yaşamış, bu yollarda yürümüş, tabiatın kıymetini bilmiş, kuşların cıvıltılarıyla şenlenmiş, penceresini açtığında temiz havayı solumuş ve evet depremlerle de sarsılmış. Kazıya İstanbul Valiliği, İstanbul İl Özel İdaresi, Avcılar ve Küçükçekmece Belediyeleri, Kültür ve Turizm Bakanlığı İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü gibi resmi kurumların dışında Altaş, Marport, Arkas, Elkenz, Henkel, Unilever, AGİD gibi pek çok kurum maddi destek sağlıyor. Alan o kadar büyük ve farklı dönemlerden mimari ve küçük eser barındırıyor ki daha yolun başında olmalarına rağmen İstanbul'un pekçok bilinmeyenine nokta atışı yapılmış gibi. Zaten bu yüzden dünya arkeoloji camiasının ilgi odağı oldu; National Geographic, New York Times, Amerikan Arkeoloji Enstitüsü, İngiltere Heritage Key gibi çeşitli ülkelerin çok sayıda kültürel miras, tarih ve arkeoloji kurumu tarafından dünyanın en önemli 10 keşfi arasına girdi. İstanbul bana yine numarasını yaptı, sürprizli bir gün yaşattı. Anlatacakları bitmediği için beni aynen çocukluğumdaki gibi, ama bu defa zaman duvarlarının arasından geçirerek binlerce, yüzlerce yıl öncesine götürdü. Oradan nasıl mı çıktım? İnanın zor oldu.


Ama Unutursun, İclal Aydın'ın annesinin romanı değil. Zaten, annesinin çocukluğundan izler taşıyan, Bir Cihan Kafesten de tanıdığımız Yaşar'ın payına unutmak düşmüyor romanda. Yazarın annesi değil, unutmanın kendisi, hayat ve insan adına çoğullaşıp romanın iliği, ruhu, canı oluyor. Büyük ihtimalle, yazdırtıcısı da olmuş. Çünkü Hep bir devam romanı yazmak istiyordum ama böyle bir roman mıydı, bilmiyorum, diye anlatıyor Aydın. Evet, Unutursun bir devam romanı fakat Bir Cihan Kafesten bağımsız bir şekilde yaşıyor. Çünkü devamlığı olaylar bazında değil. Hatta kişiler bazında bile sayılmaz. Bir Cihan Kafesten tanıdığımız Lorin'in, Nariye'nin, Ethem'in, Lemide Hanım'ın ya da Kaan'ın bu romandaki devamlılıkları daha çok hayatın kendi devamlılığına dahil edilebilir. Romanın ana duygularından biri, en büyük acılar yaşanırken dahi dünyanın bir anlığına bile durmaması, hayatın akıl almaz bir şaşmazlıkla herkesten ve her şeyden bağımsız şekilde sürmesi olduğundan, iki roman arasındaki devamlılığın yerine tam oturduğunu söyleyebiliriz. Gavras Bey'in mektubundan sonra roman, Nariye'nin kendini Ihlara'daki kızıl kayalardan bırakışıyla başlıyor. Çünkü o unutamayanlardan. Unutmaya çalışmak, ilk romanda şöyle bir gördüğümüz, sevgisinin acısı asıl şimdi koyulaşacak olan kocası İsmail'e düşüyor. Yaşar, teyzesi Nariye'nin intiharından yıllar sonra Ihlara'ya, çocukluğunun sıcak kucağına dönmüş. Çünkü o, unutmamak için direnenlerden. Kocası Ali'yi, kızı Lorin'in doğumundan hemen sonra kaybetmişti ilk romanda. O acı yerli yerlinde duruyor kalbinde. Hem annesi Samire hem de kızı Lorin'le bir türlü birbirlerini tam olarak sevip anlayamamanın kederini de kabullenmiş artık. Hatırlayışlarını, elinde kalan en güzel hatırasını, çocukluğunu yani, üzerine bir battaniye gibi çekmeye, evi yapmaya gidiyor Ihlara'ya. Lorin'se yediği kalp vurgunundan uzun bir süre sonra unutmanın eşiğine gelmiş nihayet. Hayata yeniden başlayabilmek için unutmaya ihtiyacı var. Bu şansı, Berlin'de eski bir binanın harcını sanatla karıp otele çevirmek isteyen ecnebi arkadaşları sunuyor ona. Ucuza alınmış, şimdi değerlenmiş olan binayı elden çıkarıp zenginleşme dertleri yok. Unutulmaz, hep yaşayacak bir otele çevirmek için yatırımcı bulmayı teklif ediyorlar Lorin'e. Hacı Gavras Bey, işte bu teklifle birlikte geliyor Lorin'in aklına. Gavras Bey'in hayata devam edebilmek için unutmuş gibi yapmak zorunda kaldığı çok ağır şeyler var. Geçen yüz yılın başlarında Yunan Rum'uyla karıştırılmaktan ve gönderilmekten korkan, İnsan yaşadığı yeri taşır kanında, diyerek Türkiye'yi terk etmemiş bir dedesi var. Varlık Vergisi borcunu Türk arkadaşları kendi aralarında toplayınca Aşkale'ye gitmekten kurtulan bir babası var. 6-7 Eylül olaylarında diz çöküp Tanrı'ya yakaran bir annesi var. Kaybedilmiş bir eş ve evlat acısı var. Fakat bu acıların hiçbirini takmadan dönen de bir dünya var. Hayat devam edip dururken, ilişkiler, ilk romandaki gibi, kronolojik olmayan fakat zamanın hikayelerimiz üzerindeki etkisini tam da o sırasızlık içinde asıl anlamına kavuşturan bir teknikle örülüyor. Böylece, eski Radyo sanatçısı Lemide Hanım, Samire, Ethem, Nariye ve İsmail hikaye o kadar değilmiş dedirterek romandaki yeni hayatlarını yaşamaya başlıyor. Bir Cihan Kafeste çocuk yaşta olan Kaan'la okumak için gittiği New York'ta karşılaştığı Katia'nın Türkiye ve Yunanistan arasındaki unutturulmuş ortak acıların hatıralarını birlikte toplayarak geleceğe yürümeleri ise romanın girişinde boğazımıza yerleşen yumruyu aynı yerine fakat bu defa umuttan, sevinçten oturtuyor. Fakat romandaki bütün kişileri unutmakla ilişkileri üzerinden açıklamak kitaba haksızlık olur. İclal Aydın romanında Türkiye'nin yakın siyasi tarihine rüzgarın nereden estiğine aldırmayan dürüst bir bakışla yaklaşarak, karakterler arasında yarattığı kan bağına benzeyen o hayat bağını, roman kişileriyle okur arasında da yaratmış ve okura, unutmaya çok yatkınken aslında gizli geçitlerle bağlı olduğu o geniş aileyi hatırlatmış.


Johann Wolfgang von Goethe için Genç Werther'in Acıları bir iç savaşı, doğrudan kendi içindeki iyilik-kötülük mücadelesini simgeliyordu. Genç, hararetli, huzursuz yıllarına bir veda niteliği taşıyan bu romanda dile getirdiği şey aslında kendi arınma arzusuydu. O da tıpkı kahramanı gibi Charlotte adlı evli bir genç kadına umutsuzca aşık olmuş, reddedilmişti. Kısmen utanç, kısmen suçluluk hissediyordu. Bu yüzden kahramanının hikayesini bize nadiren şefkatle aktarsa da çoğu zaman acımasızdı. Bir eleştirmene göre Genç Werther'in Acıları, düpedüz bir exorcism yani şeytan çıkarma seansıydı ve Werther'in ölümü, simgesel olarak yeni ve çok daha ağırbaşlı, yetişkin bir Goethe'nin doğuşuydu. Genç Werther'in Acıları 1774 yılında yayınlandı ve çok kısa bir sürede edebiyatın en sansasyonel fenomenlerinden oldu. Romantik akımın zirvesi başlanrgıç yıllarıydı ve Avrupalı okuyucular tutkunun yakıp kül ettiği bu genç adamın hikayesine bayıldılar. Goethe'nin solgun benizli kahramanının intiharı genç okuyucuları öylesine büyüledi ki Werther-Fieber salgını herkesi kıskıvrak etkisi altına aldı. Erkekler Werther gibi mavi frak, sarı yelek ve çizme giymeye, kadınlar Eau de Werther adlı parfümü sürmeye başladılar. Napoleon Bonaparte kitabı bir başyapıt olarak tanımladı. İntihar eden bir gencin cebinden Genç Werther'in acıları çıktı. O genç adamın intiharını başka genç adamların benzer intiharları izledi... Bu salgına mani olmak isteyen bir yazar tutup Genç Werther'in Sevinçleri diye bir roman bile yazdı. Ressam Werther uygunsuz bir ilişkinin ardından huzuru taşrada arayan genç bir adamdı. Yeni bulduğu bu pastoral cennette Charlotte'a tutkuyla aşık oluyordu. Ne yazık ki aşkı karşılıksızdı, Charlotte'ın kalbi başkasına aitti. Bu yüzden Werther önce reddedilmenin acısını tadıyordu, sonra da kendini bu dünya için tamamen lüzumsuz hissederek ölmeye karar veriyordu. Okur da bütün bunları sonradan, genç adamın yazdığı mektupların ortaya çıkmasıyla öğreniyordu. Goethe için Genç Werther'in Acıları, bir iç savaşı, doğrudan kendi içindeki iyilik-kötülük mücadelesini simgeliyordu. Genç, hararetli, huzursuz yıllarına bir veda niteliği taşıyan bu romanda dile getirdiği şey aslında kendi arınma arzusuydu. O da tıpkı kahramanı gibi Charlotte adlı evli bir genç kadına umutsuzca aşık olmuş, reddedilmişti. Kısmen utanç, kısmen suçluluk hissediyordu. Bu yüzden kahramanının hikayesini bize nadiren şefkatle aktarsa da çoğu zaman acımasızdı. Bir eleştirmene göre Genç Werther'in Acıları, düpedüz bir exorcism yani şeytan çıkarma seansıydı ve Werther'in ölümü yeni ve çok daha ağırbaşlı, yetişkin bir Goethe'nin doğuşuydu.


Küçük Ejderha Kokosnuss, Türkiyeli çocuklarla ilk kez buluşalı neredeyse iki sene olacak. Haziran'da çıkan Ateş Kayaları'nda Okul Partisi kitabı, Kokosnuss'la iki yıllık birlikteliği kutlamak için şahane bir kitap. Kokosnuss Okula Başlıyor kitabıyla birlikte başlayan serüvenler, bu kez ders yılı sonundaki partiyle taçlanıyor. Kokosnuss, mini minnacık bir ateş ejderhası. Daha önce bu kadar sevimli bir ejderhayla tanıştığınızı sanmam. Üstüne üstlük bir de iyi kalpli, arkadaş delisi ve sağlığına çok düşkün. Öyle her bulduğunu yemiyor; yulaf ezmesine hayır demiyor, hindistancevizli kurabiyeye bayılıyor ve çevreci. En yakın arkadaşı Oskar da, bir obur ejderha olduğu halde et yemiyor. Burada kısa bir mola: Bir vejetaryen olarak, kitabın vejetaryen mesajlarını görmezden gelmem ve bahsetmeden geçmem mümkün değil. Yazar Ingo Siegner bunu fazlasıyla hak ediyor. Vejetaryenliğin, sadece 'hayvanları çok seviyorum, bu yüzden onları yemiyorum' anlamına gelmediğini, bir moda ya da can sıkılmışlığı sorunu olmadığını, ekolojik dengeyi korumak için atılacak en önemli adımlardan biri olduğunu çoktan kavramış biri belli ki. Ne mutlu ona. Bunu en naif haliyle çocuklara da aktarmaya çalışması, duyarlı ve misyon sahibi yazarların varlığını ispatlayıp derin bir oh çektiriyor insana. Dönelim Kokosnuss'a... Her kitapta bambaşka heyecanların peşinden giden kahramanımız; korsanlar, mumyalar, cadılar, vampirler ve nicesiyle maceradan maceraya koşuyor. Bu kitapta uçmayı iyice öğrenmesi gerek, yoksa partiye salla gitmek zorunda kalacak. Uçan bir ejderha olduğunu ispatlamak için de, oraya uçarak ulaşması şart! Bulunduğu yerde uzun boyunlu ejderhalar, cüce ejderhalar, büyük ejderhalar, şişgöbek ejderhalar, obur ejderhalar, deniz ejderhaları ve ateş ejderhaları var ama bunlar arasında şüphesiz en tatlısı Kokosnuss! Bazen bir ormanda, bazen uçsuz bucaksız bir denizin ortasında ya da bir kayalığın tepesinde bulabilirsiniz onu. Yerinde duramayan bu zeka kumkumasının maceraları bugüne kadar birçok dile çevrildi. Türkçe olarak serinin 13 kitabını birden okuyabilmek büyük kazanç. Hikayeleri kadar çizimleriyle de dikkat çeken Kokosnuss'un yaratıcısı Ingo Siegner, hem yazıp hem çizenlerden. İlk okuma kitapları arasındaki yerini çoktan alan bu tatlı ateş ejderhasının bir de sinemaya aktarılacağı gelen haberler arasında. Gönül ister ki, Almanya'nın en çok satan çocuk kitaplarından biri olan, oyuncakları elden ele dolaşan Kokosnuss'u daha çok çocuk okusun, onu ve arkadaşlarını yakından tanısın. Her zaman bas bas bağıranlar değil, kendi halinde iyi iş yapanlar da görülsün. Bu anlamda gayet başarılı bir iş çıkaran ABM yayınevinin çocuk kitapları konusuna daha fazla eğilmesini ve yolunun açık olmasını dilerim.


Çocuklara bazı kavramları anlatmak, onların içini doldurmak çoğu zaman kolay değil. Normal-anormal, doğru-yanlış, iyi- kötü, aralarında en tehlikelileri... Bu noktada, en azından 'normal-anormal' sıkıntısına düşüldüğünde, işin içinden çıkmaya yardımcı olabilecek bir kitaptan bahsedeceğim. 'Normal Nedir?' Alman bilim muhabiri ve yazar Wolfgang Korn'un, insanların aynı görünmelerine rağmen aslında farklı olduklarına dair yaptığı etnolojik bir çalışma. Aynılığı değil farklılığı övüyor, kültürel renkliliğin farklılıkları nasıl beslediğini eğlenceli bir dille anlatıyor. 12 yaş ve üzeri için ideal; daha küçük yaştaki okurları zorlayıp sıkabilir. Kitap; Same Same But Different başlığı taşıyan bir kullanım kılavuzuyla başlıyor. El sıkmanın çok yaygın ve 'normal' kabul edilen bir selamlama şekli olmasına rağmen bazı kültürlerde hiç de hoş karşılanmadığına dair ilginç bilgi ve örnekler, ilk sayfalarda okuru yakalamayı başarıyor. Bu örneklerle yazar, bazı şeylerin alıştığımız şekilde halledilmesi gerekmediğini, bizim bildiğimiz anlamda bir 'normal'in geçerli olmadığını, hatta farklı olmanın gayet normal olduğunu söylüyor. Başparmağı yukarı kaldırmak, zafer işareti yapmak ya da baş sallamak kaç farklı anlama gelebilir? Japonlar yılda üçyüz tane hediye alıp verirken Almanya'da durum nasıldır? Ülkelerin yeme alışkanlığı neden ve nasıl farklılaşır? Onlar mı normal, biz mi? Çocuklarla birlikte çocuk kitabı meraklıları da çok şey öğrenebilir. Yazar Wolfgang Korn, çocukların ufkunu açacak şahane bir işe imza atmış. Ancak ara sıra Türklere sataşması gözümüzden kaçmadı; belli ki pek hoşlanmıyor. Elbette buna diyecek lafımız olamaz. Ama bir çocuk kitabının satır aralarında böyle bilinçaltı mesajlar vermek 'normal mi'? Kendisine bunu sormak isterdim. Doğu kültürlerini şaka yollu aşağıladığı hissinden de bir türlü kurtulamadım. Berlin Duvarı'nın yıkılmasıyla ilgili siyasi görüşünü aktarma şekli ise, konu hakkında bilgisi olmayan çocuklara fikir empoze etmek gibi anlaşılmaya müsait. Örnekler çoğaltılabilir ama tüm bunlar kitabın okunmasına engel olmamalı. Bitirirken; bu kitabın, farklı olana karşı bazen acımasız davranabilen çocukları yumuşatması, normalliği sorgulayanları aydınlatması ve kavramların içini boşaltmamaya özen gösteren anne babalara yol göstermesi dileğimiz. Asıl beklentimiz ise; sadece kültürel değil; bazı fiziksel, ruhsal, davranışsal hatta cinsel yönelime dair farklılıkların anormal olmadığını çocuklara ve mümkünse ailelerine anlatmaya cesaret edebilen kitapların yazılması, çoğalması.


Lale Sirki ve Gizemli Hikayesi adlı kitabın tasarımı çok güzel. İllüstrasyonlar, baskı kalitesi Gel diyor, Al beni, oku beni. Künyesi de ilginç ve cazip... Yaratıcısı, yani yazarı ve çizeri Tiyatro Oyunevi'nin dekor ve kostüm tasarımcısı Claude Leon. Çeviri Mahir Günşiray'a, düzeltisi Murat Uyurkulak'a ait. Peki ne anlatıyor? Şöyle... Lale Sirki'nde garip bir sessizlik var. Herkes ortadan kaybolmuş. Kırmızı Palyaço gösteri arkadaşlarını arıyor ama bulamıyor. Bay Filuz'un koca fili, Bayan Zürafet, Dönsöz Kardeşler'in etekleri, Patırkütür Hokkabaz Kuzenler ve perukları, Bay Eşekizler, Hanımefendi Yılan, Bay Üstünkulak, Bayan Ayısöz ve diğerleri... Hiçbiri ortada yok! Kaybolan koca ekibin sırrı, çok geçmeden ortaya çıkıyor. Meğer, Sihirbaz Sırıtık bütün şov boyunca ilgi odağı olmak ve rol çalmak için herkesi sihirli kutusuna doldurmuş! Bu kitabın daha dumanı üzerinde... Ofset Yapımevi Yayınları'ndan çıkan Lale Sirki ve Gizemli Hikayesi, hakkında 'coşkuyla' yazılan birkaç yazıyı okuduğumda dikkatimi çekti. Künyesi de ilginç ve cazip... Tiyatro Oyunevi'nin dekor ve kostüm tasarımcısı Claude Leon kitabın yaratıcısı. Metnin Türkçesi Mahir Günşiray'a, düzeltisi ise Murat Uyurkulak'a ait. Aynı ekip, daha önce Tiyatro Oyunevi'nin başka yayınlarında da birlikte çalışmış. Kadro böyleyken, ister istemez heyecanlandım. Ne yaptıklarını görmek için Robinson'a koştum. Aslında kitabın başlığından rahatsızdım ve ne yalan söyleyeyim, başıma gelecekleri az çok tahmin ederek bu işe kalkıştım diyebilirim. Lale Sirki'nde büyük felaket! Bu akşam yine gösteri var ama herkes sıra ile yok oluyor. Kırmızı Palyaço çok merak ediyor. 'Neler oluyor hiç anlamış değilim!' Kitabın arka kapağında bu cümleler yazıyor. Ben de neler olduğunu tam olarak anlamıyor ve kitabı alıyorum. Lale Sirki'nde garip bir sessizlik var. Herkes ortadan kaybolmuş. Kırmızı Palyaço gösteri arkadaşlarını arıyor ama bulamıyor. Bay Filuz'un koca fili, Bayan Zürafet, Dönsöz Kardeşler'in etekleri, Patırkütür Hokkabaz Kuzenler ve perukları, Bay Eşekizler, Hanımefendi Yılan, Bay Üstünkulak, Bayan Ayısöz ve diğerleri... Hiçbiri ortada yok! Kaybolan koca ekibin sırrı, çok geçmeden ortaya çıkıyor. Meğer, Sihirbaz Sırıtık bütün şov boyunca ilgi odağı olmak ve rol çalmak için herkesi sihirli kutusuna doldurmuş! Velhasıl, sonra bu kötü oyun ortaya çıkıyor, herkes mutlu, nice gösterilere yelken açılıyor! Hayvanlarla aranız nasıldır? Sadece sıradan bir hayvansever misiniz yoksa onların hakları için mücadele eder misiniz? Mesela artık dünya üzerinde eskisi gibi hayvanlı sirk kalmadığını biliyor musunuz? Sırf bu yüzden, artık hayvanlara sirklerde yapılan işkenceler ayyuka çıktığı için, insanlı sirklerin daha yaygınlaştığını ve üçüncü dünya ülkeleri hariç neredeyse tüm dünyanın bu konuya hassasiyet gösterdiğini duymamış olabilirsiniz. Belli ki, bu kitabı ortaya çıkaran ekip de duymamış ya da konuyu önemsemiyor. Ama bu aşamada bilmemek değil önemsememek ayıp oluyor! Yavru fillerin annelerinden koparıldığını, hayvanlara elektrik verilerek eğitildiğini, dayak yediklerini, kanca, tasma ve zincirlerle tutsak edildiklerini görmezden gelmek vicdansızlık gibi geliyor bana. Bunları abartılmış tepkiler gibi görebilirsiniz. Ama şunu hatırlatmak isterim: Bir dönem sokaklarımızda ayı oynatılırdı. Pencereden merakla izlerdik. Ben, o koca ayıların burnuna takılan halkaların canlarını çok acıttığını düşünürdüm. Birilerinden, kimdi hatırlamıyorum, ayıların kızgın sac üzerinde zıplatılarak eğitildiğini duymuş ve günlerce etkisinden kurtulamamıştım. Yıllar geçtikçe bu vicdansız eylem son buldu ve ayı oynatmak yasaklandı. Hamamda kızlar nasıl bayılır diyerek bayıltılan ayılar, son görevlerini tamamlayıp ya öldü ya da hayvanat bahçelerinde hapis hayatına mahkum oldu. O zaman, bu yasak gelmeden önce biri kalkıp ayı oynatmak hayvan haklarına aykırıdır, çocuklara kötü örnek oluyorsunuz deseydi, muhtemelen dalga konusu olur ve topa tutulurdu. Şimdi bu yazıyı okuyanlar da benim hayvanlarla kafayı bozmuş bir aklıevvel olduğumu düşünebilirler. Varsın düşünsünler! Havuzlara hapsedilmiş yunusların, balinaların, fokların, hayvanat bahçesinde kafeslerde yaşamaya mahkum edilen, sirklerde işkence gören, sokaklarda kötü muameleye maruz bırakılan tüm hayvanların bir gün özgür kalmasını ve Lale Sirki'nin gösterilerine sadece palyaçolar ve sihirbazlarla devam etmesini diliyorum.


Biriciğimiz Gökçe Gökçeer, son zamanlarda bana arka arkaya güzel haberler veriyordu ama yeni yazıya vakti kalmıyordu :) Nihayet oldu. Gökçe'den çok tatlı bir seriye dair yeni yazı geldi. Esen Kitap'ın yayınladığı Minik Bilgeler serisi çocuklara sorular soran, sorular sorduran, bunu yaparken de onları harikulade maceralara davet eden üç kitap yayınladı: İşte Evren, Rüyalar Fabrikası, Zihnimin Kutucukları... Minik bilgeler serisinin devamını sabırsızlıkla bekliyoruz... Gökçe'nin yeni yazılarını da. Ne zamandır bu kitaplar hakkında yazmak istiyordum. Serinin ilk üç kitabı bana ulaşalı neredeyse bir ay oldu. Ben oturup yazana kadar ise iki kitap daha çıktı. Esen Kitap'ın Minik Bilgeler dizisinden bahsediyorum bu yazıda. Yayınevi artık harika çocuk kitaplarına da imza atmaya başladı, müjdeler olsun! İşte Evren, Rüyalar Fabrikası ve Zihnimin Kutucukları ilk üç kitabın başlıkları. Dünyanın adresi ne? Samanyolu nedir? Evren sadece büyük mü yoksa sonsuz mu? Çocukların sorduğu soruların sonu gelmez, bunlar ne ki? O yüzden bu ve daha fazlasının cevabı İşte Evren kitabında saklı. Uzay salyangozu Horas'ın uzaydaki maceralarını, çocuklarına hikaye anlatan bir babanın ağzından dinlediğimiz kitapta, Horas Dünya'yı bulabilecek miydi? Yazar, Fransa Ulusal Araştırma Merkezi'nde fizik araştırmacısı olan Jean-Philippe Uzan, yerçekimi ve evrenbilim çalışmalarıyla tanınan bir bilim adamı. Rüyalar Fabrikası, bir rüya makinesi olduğumdan favorim oldu ister istemez. Gece gördüğümüz rüyalar nereden geliyor? Bazı rüyalar neden garip? Hepimiz aynı rüyayı mı görürüz? Peki bu rüya denen şey ne işe yarar? Buyurun bakalım, bunlara vereceğiniz cevaplar hazır mı? Bence bu kitaptan yardım alabilir, profesör Ziya Bey'in göstereceği yolu izleyebilirsiniz. Yazarımız Sophie Schwarz, Cenevre Üniversitesi Nörobilim bölümünde bir araştırma grubunun yöneticisi. Serinin üçüncü kitabı Zihnimin Kutucukları ise hafızaya ve beynimizin derinliklerine odaklanıyor. Alzheimer hastalığı nedir? Hafıza beyinde ne kadar yer alır? Geceleyin hafıza ne yapar? Hayvanların hafızası da bizimkine mi benzer? Bu kez de profesör Zihni'nin bildiklerinden faydalanıyoruz. Kitabın yazarı, bir nöropsikolog olan Francis Eustache. Her kitabın yazarının ne iş yaptığını özellikle belirttim. Çünkü bu serideki kitaplar, konusunda uzman yazarın bir sınıf dolusu öğrenciyle yaptığı sohbetin ürünü aslında. Kimse alanı olmayan bir işe bulaşmıyor, herkes bildiği işi yapıyor ve soruları eksiksiz, kafada soru işareti bırakmayacak şekilde açıklıyor. Süper eğlenceli bir bilimsel sohbet havasında akıp giden seri, yetişkinlere için de harika bir okuma önerisi bana kalırsa. Çocuklar sayesinde ebeveynlerin de bilmedikleri birçok şeyi öğrendiği ve unuttuklarını hatırladığı düşünülürse... Kitabın sonundaki Şimdi Sıra Sizde bölümünde hem ebeveynlere hem de çocuklara yönelik küçük oyunlar ve deneyler var. 9 yaş ve üzeri çocukların bilimle ilgili sorularına cevap bulmak için nefis bir okuma serisi olan kitapları mutlaka edinin derim. Çünkü toplamda 25 kitabın yayımlanacağı yayınevinden gelen önemli bir bilgi. Kitabın 'keşke böyle olmasaymış' dediğim tek tarafı, her konuda soru soran meraklı çocukların ve profesör isimlerinin Türkçe olması. Yayınevlerinin şu isimler konusunda biraz daha rahat olması gerektiğini düşünüyorum. Yabancı isimlerin Türkçeleşmesi gerekmiyor. Bunun dışında emeği geçen herkesin ellerine ve aklına sağlık.


Esen Kitap'ın çocuk kitaplarına bayılıyorum. Kayıp Kurabiye Kutusu da çok hoşuma gitti. Kitabın alt başlığı ''Dedektif Keskinburun'la dedektif olmayı öğreniyoruz.'' İçinde kısa kısa birçok dedektif hikayesi yer alıyor. Çocukların analitik zeka, gözlem, ayrıntıları fark etme, ipuçlarını takip edip birleştirme gibi yetilerini geliştirmeleri için birebir. Hayat giderek zorlaşıyor. Kül yutmamak ve detayları kaçırmamak çook önemli. Ancak bu, doğuştan zeki olmanın yanında biraz da üzerinde çalışmayı gerektiriyor. İyi bir gözlemci olmak şart mesela. Çok ve boş konuşmak yerine, biraz susup etrafı ve olanları incelemek de... Eğer siz de benim gibi Agatha Christie okuyup Alfred Hitchcock izleyerek büyüdüyseniz, hem katilin kim olduğunu anlamakta üstünüze yoktur hem de ortamdaki karanlık olayları çözebilirsiniz. Ayrıca ortalıkta sadece cinayet ve bundan sorumlu bir katil olması da gerekmez bazı durumları çözümlemek için. Peki kendiniz gibi akıllı bıdıklar da olsun istemez misiniz? O zaman ailece Dedektif Keskinburun'un peşine düşün derim! Esen Kitap'ın çocuk kitaplarına bayılıyorum. En son elime geçen Kayıp Kurabiye Kutusu da çok hoşuma gitti ve hemen okumaya başladım. Kitabın alt başlığı ''Dedektif Keskinburun'la dedektif olmayı öğreniyoruz.'' İçinde kısa kısa birçok dedektif hikayesinin yer aldığı kitapta, bir dedektifin sahip olması gereken özellikleri öğreniyor çocuklar: Analitik zeka, gözlem, ayrıntıları fark etme, ipuçlarını takip edip birleştirme... Bazıları bu yeteneklerle doğar bazıları ise sonradan kazanır. Ama hemen her konuda olduğu gibi iyi bir dedektif olmak için de çok çalışmak esastır. Kaç çocuk bu kitabı okuduktan sonra dedektif olmak ister? Ayrıca dedektiflik, Türkiye'de ne kadar iş yapar? Ve bu memleketten kaç Sherlock Holmes çıkar? Elbette bunlar işin şakası... Kitabın amacı okuyanı dedektif yapmaktan ziyade, çocuklarda analitik düşünmeyi geliştirmek, karmaşık durumları çözümlemeye yardımcı olmak. Ki bunlar, zeka gelişimi için oldukça faydalı alıştırmalar bana sorarsanız.


Sağda Benim Annem Bir Goril adlı kitabın yazarını görüyorsunuz. Soldaki görür görmez hastası olduğum illüstrasyon ise bu adresten alındı. Bu yaz keşfettiğim en güzel kitaplardan biriydi Benim Annem Bir Goril. Hakkında yazmak için o kadar geç kaldım ki, kitaba haksızlık ettiğim duygusunu yenemiyorum. Çok farklı, sanki özlem duyduğum hislerle, yer yer de gözyaşlarıyla okuduğum Benim Annem Bir Goril'i, 2014'ün en özel kitaplarından biri ilan etmekte beis görmüyorum. Mimozalar çocuk yurdundayız. Jonna, oradaki her çocuk gibi potansiyel anne babasının hayalini kuruyor. Saçlarını topuz yapmış, güzel bir anne ve kendini ailesine adamış, parlayan ayakkabılarıyla göz alan cana yakın bir baba... Yurttaki Gerd ise, bu güzel hayalin orta yerine dalıp her şeyi mahveden huysuz bir yönetici. Sevgisiz, takıntılı derecede düzenli, sevimsiz bir figür. Bir gün, hiç beklenmedik anda çıkıp gelen dişi bir goril de, dışarıdan bakıldığında son derece çirkin, bakımsız ve korkutucu görünüyor. Ama gelin görün ki, o koca cüssenin altından kırık bir kalp ve küçük bir çocuk çıkıyor. Yazar, sonuna doğru giderek çözülen bir hikayeyi son derece akıcı bir kurguyla anlatmış. Dikkatli okurun belki de tahmin edebileceği harika son, gözyaşıyla ıslanmış bir gülümsemeyle karşılanabilir. Sahaf olmayı hayal eden, binlerce kitabı olan bir gorilden kime zarar gelir? Bu yüzden Jonna'nın da, başta kendisini evlat edinmesine karşı olduğu ve belli etmemeye çalışsa da çok korktuğu gorili giderek sevmesi tesadüf değil. Gorilin sevilmeyecek yanı yok. Üstelik, herkesi kandırarak para kazanmaya çalışan bir hurdacı o; alenen sahtekar yani. Ayrıca son derece dağınık, pis ve hijyenin ne olduğundan haberi bile yok. Peki kimin umurunda? Jonna'nın gorilin tuvalet kulübesinde asılı bir resimde gördüğü yazı gibi; ''Titanik'te gerek yok paniğe!'' Kitapta tüm karakterlerin ismi olduğu halde gorile bir isim vermemek ise, yazarın yerinde bir kararı olmuş. Goril, her ne kadar insanlaştırılmışsa da, sadece goril işte. Aynı zamanda yumuşacık kalpli, şefkatiyle Jonna'yı sarıp sarmalayan müthiş bir anne. İsmi lazım değil. Habitus Kitap'ın çocuk kitapları yayımlayan Habitus Minör serisinden çıkan Benim Annem Bir Goril, daha önce başka kitabını okumadığımız İsveçli yazar Frida Nilsson'a ait. Çevirinin Almanca yerine İsveççe orijinalinden yapılmasını tercih ederdik elbette. Ancak kitap, bir yayınevi için öyle güzel bir keşif ki, buna takılarak vakit kaybetmenin anlamı yok. Kitap 2005'te değil sanki 30 yıl önce yazılmış hissi yarattı bende; yazarın üslubu ve yakalanan duygu bunu işaret ediyor. Bu tarifi zor, yıllar öncesinden çıkıp gelmiş havası yaratan özlem dolu hissi ancak siz de okursanız anlayabilirsiniz. Habitus Minör'ün yoluna hızla devam etmesini dileyerek, yeni kitapları heyecanla beklemeye koyuluyorum.


Hayvanlar, insanlık tarihi boyunca hep insanlara 'hizmet' etmiş, onlar için çalışmış, onlar yaşasın diye denek olmuş, ölmüş ya da sakat kalmış. Ne yazık ki bu durum, hala çok farklı değil. Tarihin en ünlü köpeklerinden Laika'nın başına gelenler de, hafızalara kazınan en hüzünlü hikayelerden biri. Laika, Dünya'nın yörüngesine çıkan ve orada hayatını kaybeden ilk canlı. Aslında bir sokak köpeği olan ve kısa bir süre sonra Sovyet uzay köpeğine dönüşen Laika, sıkı bir eğitimden geçirildikten sonra 3 Kasım 1957'de Sputnik 2 ile uzaya fırlatılmıştı. Bir arıza sonucu oluşan aşırı ısınmadan dolayı hayatını kaybettiği düşünülen Laika hakkında onlarca kitap yazıldı. Owen Davey'nin yazdığı Laika The Astronaut da bunlardan biri. İllüstrasyonların muazzamlığından uzun uzun bahsetmeyeceğim, hepsi de hayranlıkla incelenmeyi hak edecek kadar güzel. Kitap, Laika'nın zavallı bir sokak köpeği olarak bulunuşunu, seçilişini, eğitimden geçişini anlatıyor. En güzel yanı ise, hayal gücünün sınırsızlığından yola çıkarak hikayenin sonunu can acıtmayacak şekilde bağlaması olmuş. Laika uzaya fırlatılıyor, kaybolduğu sanılıyor. Oysa o, çoook çok uzak bir gezegende kendine yeni bir aile buluyor ve sonsuza dek mutlu yaşıyor. Gerçek sona da, mutlu sona da ağlamak serbest! Owen Davey, yurtdışında birçok ödül almış genç, başarılı bir yazar ve çizer. Knight Night, Foxly's Feast ve Build a Robot gibi yine olağanüstü çizimlerin eşlik ettiği başka harika kitapları da var.


Gökçe Gökçeer, Egoist Okur'un çocuk kitaplarından sorumlu yazarı. Momo'nun Kitap Fabrikası'nın kurucusu... Tavsiyelerine en değer verdiğim insanlardan. Onu yıllardır başka dergilere, kitap eklerine de yazdığı yazılardan da tanıyoruz aslında. Her zaman o kadar güzel kitaplar seçiyor, o kadar güzel anlatıyor ki onu okurken daha güzel bir dünyanın pekala mümkün olduğu hissine kapılıyorum kendi adıma. O yüzden de kütüphanesini epeydir çok merak ediyordum. Aşağıda Gökçe'nin Erdal Öz'ün Arkadaş Kitaplar'ı ve Milliyet Yayınları'nın çocuk klasikleriyle başlayan okuma macerası var. Edgar Allan Poe'dan Nabokov'a, Sabahattin Ali'den Murathan Mungan'a, Dr. Seuss'dan Roald Dahl'a hatta Ringo Starr'a uzanan listesini okuyun, bu arada yakında açıklayacağı güzel sürprizi de bekleyin. Çocukluğum, benden 10 yaş büyük abimden kalan kitapları okumakla geçti diyebilirim. Hepsine gözü gibi bakmış. Bunlar, Cem Yayınevi'nin Arkadaş Kitaplar dizisindeki hemen hemen tüm kitaplardan oluşuyordu diyebilirim. Erdal Öz'ün oluşturduğu ve daha sonra neredeyse tamamı Can Yayınları'nda yayımlanan kitaplar yani... Hala kitaplığımdalar. Bunlara ek olarak Milliyet Yayınları'nın klasiklerini de okudum. Benden kaçırılan kitap hiç olmadı. Hepsini de kurcalardım. Kitap dışında yine abimin etkisiyle Gırgır, Fırt gibi birçok mizah dergisini de okur ve çok eğlenirdim. Kitapçıdan hiç kitap çalmadım ama kuzenimin kitaplığından çaldım. Yıllar sonra itiraf ettiğimde ise anladığını söylemişti. Ferhan Şensoy'un Kazancı Yokuşu'nun ilk baskısıydı kitap. Ferhan Şensoy tarafından bir imza gününde, şu an adını hatırlamadığım bi kadına imzalanmış, kuzenim de sahaftan almış. Ayrıca ödünç aldığım bazı kitaplara el koyduğum doğrudur. Eskiden uyumadan önce yatakta kitap okumayı çok severdim. Ama artık, öğleden sonra veya akşam üzeri, mümkünse evde yalnızken kitap okumayı çok seviyorum. Bir de metroya binme ihtimaline karşı, boş boş etrafa bakmaktan hiç hoşlanmadığım için mutlaka yanımda kitap bulunduruyorum. İlgi alanım ve işim gereği, en çok çocuk kitabı okuyorum aslında. O kadar ki, arkadaşlarım ne zaman ne okuduğumu sorsa sürekli çocuk kitabı adı verdiğim için artık endişe ediyor olabilirler. Çocuk kitabı dışında, hayvanlarla ilgili bilimsel kitaplar okumayı çok seviyorum. Bunun dışında kısa öykü, biyografi, araştırma ve psikoloji kitapları okuyorum. Bu kadar çocuk kitabını nereden buldun diye soranları düşününce, sanırım sadece Türkçe değil farklı dillerde çocuk kitabı toplayan biri olarak yine bu açıdan şaşırtırdım. Çok saçma gelebilir ama hayatımın hiçbir döneminde çok satan kitapları okumadım, okuyamadım. Bu kötü oldukları anlamına gelmiyor elbette. Nedense bunu hiç aşamadım. Birkaç kez takıntımı yenip almaya kalktım ve kötü tercihler için yaptığım için olsa gerek, sonuçtan memnun kalmadım. O yüzden, bundan sonra da sanırım okumamaya devam edeceğim. Aslında 'En' listesi yapmayı sevmem. Sorulduğu anda da cevap veremem. Ama şimdi düşününce ilk aklıma gelen kitapları sayıyorum. Demek en kıymetlilerim bunlarmış!


Athena'nın frontman'i Gökhan Özoğuz, O Ses Türkiye'nin de yeni bombası. Aylardır doğal ve hesapsız tavırları, samimiyetiyle acayip seviliyor, takdir topluyor. Onu farklı biri sanıp bu hallerine şaşıranlar da var. Ama önce onlarla yaptığım ilk röportajın hikayesini anlatıp size bu iki genç adama dair bir sır vereceğim. Haftalar süren upuzun bir telefon trafiği başlıyor. Sonunda her iki tarafın onayıyla Athena-Aslı Erdoğan buluşmasına karar veriyoruz. Athena Aslı Erdoğan'ın hiçbir kitabını okumamış, Athena'nın soracağı soruları siz hazırlar mısınız? diyor menajer. Normalde böyle bir şeyi kabul etmem, ama besbelli içime bundan iyi bir şey çıkacağı doğmuş olacak ki bu seferlik Peki diyorum. Böylece bir sabah Kuledibi'nde buluşmak üzere randevulaşıyoruz. İşte böyle. Bir sırrı öğrendiniz. Şimdi sizi Gökhan Özoğuz ve Athena'yla baş başa bırakıyorum. Athena'yı çelişkiler oluşturuyor, güzel yanı bu. Tezatların oluşturduğu bir kıvam var müziğimizde. Tartışmamız, sürtüşmemiz çok olur, ama hiçbiri henüz bizi kopma noktasına getirmedi. Aramızda kuvvetli bir bağ var, bu bazen sürtüşme şeklinde ortaya çıkıyor, bazen büyük bir uyum olarak... Öte yandan ikiz olmasak bizim gibi karakterlerle bu grup çoktan dağılmış olurdu. 'Ne sen, ne ben, hem sen, hem ben' hali. Şarkıların karakterlerini belirlerken bazen benim aşırılıklarım Hakan'a adı üstünde, 'aşırı' gelebiliyor veya Hakan'ın kurduğu dengeleri ben biraz 'fazla dengeli' bulabiliyorum.


Göksel'in yeni albümü Bende Bi' Aşk Var çıktı. İlk arkadaş olduğumuzda ben henüz gazeteci değildim. Onun da müzikle, her fırsatta şarkı söylemek dışında bir alakası yoktu. Anlayacağınız Göksel'in büyük acılardan sonra, her seferinde anka kuşu gibi küllerinden doğan bir kadın olduğunu, incecik, naif görünümünün altında çok güçlü bir ruh taşıdığını bilecek kadar iyi tanıyorum onu. Şarkılarını dinleyen herkes de bunu fark ediyor zaten. Kendimle ciddi bir iç hesaplaşma yaşıyordum. Mutlu muyum, mutsuz mu?.. Başlangıç noktam neydi, bugün neredeyim?.. Bu tür sorularla meşguldüm. Hayatımda ciddi kırılmalar olmuştu. Durmak, özgür olmak istedim. Kendimi açıp içimden daha cesur bir kadın çıkarmanın yollarını arayacaktım. O kadın zaten vardı ama ben bastırıyor, susturuyordum. Biraz yaşamam lazımdı, bunu yaptım. Uzun seyahatlere çıktım. Gitmeyi çok istediğim ülkelerde, şehirlerde tek başıma tatiller yaptım. Karadeniz'de yaşadım bir müddet, Kazdağları'nda kaldım. Bütün dünyayı gezmeyi planlıyordum ama olmadı, çünkü sonra aşık oldum. Yalnızlıkla aramızda bir çeşit aşk-nefret ilişkisi var. Kendimle baş başa kalmayı çok seviyorum. Ama korkuyorum da bazen. Kazdağları'ndaki günler tuhaftı, çünkü orada yalnızlık benim için gerçek anlamını buldu, telefonum bile çekmiyordu. Su sesleri arasında Sabahattin Ali'nin Kürk Mantolu Madonna'sını okurken hikayenin benim hayatımla ne kadar örtüştüğünü düşünüyordum. Bu yeni albümdeki şarkıların birçoğu orada, yalnızlığın ortasında yazıldı. Benim için mühim bir iş oldu, çünkü buradaki şarkılar daha gerçek. Zaman bana iyi geldi. 15 yıl önceki Göksel değilim artık, bir sürü şeyi daha cesurca dile getirebiliyorum. Sesin, söyleyişin, görüntün değişmiş. Saçlarını kestirdiğin veya pastel renklere veda ettiğin için de olabilir ama fotoğraflardaki Göksel daha olgun ve güçlü. Çünkü günümüzün zayıflama, ince görünme tutkusuyla yaşayan kadınlarına tamamen aykırı görünen yuvarlak hatlı Fellini kadınlarına hayranım ben. Hem son derece dişi, hem de yaşayan, kuvvetli kadınlar onlar. Gerektiğinde kimseye aldırmadan şu masanın ortasına yumruğunu sertçe indirebilir öyle bir kadın. 1,5 yıl önce tanıştık Mabel'le. Henüz albümü çıkmamıştı. Hem onun şarkılarını dinledim, hem de benim için düşündüğü Yarım Kalan Şarkıyı... O günden beri benim hayatımda bir yeri var Mabel'in. 24 yaşında olmasına rağmen bu kadar iyi sözler yazması müthiş. Zeki, duyarlı, çok farklı biri Mabel, kimseye benzemiyor. Onun saflığını, ürkekliğini, ürkekliğinin altında çok cesur biri olmasını seviyorum. Bilinçdışımız zihnimizden daha işlek. Birçok şey aslında biz öyle istediğimiz için başımıza geliyor. Acı veren, üzücü bir şey yaşamışsam sonradan şunu görüyorum: Aslında değişmek istiyormuşum, ama bunu kendi kendime başaramıyormuşum, birinin veya bir şeyin beni sarsarak değişmemi sağlaması gerekiyormuş. Tamamen değil belki ama kendinin bir parçasını buluyorsun aşık olduğun kişide. Bazen de onda kendi zayıflıklarını görüyorsun. Farkında olmadığın yanlarını öğrenmeni sağlıyor aşk. Ben miyim böyle hisseden, bunları yapan? diyorsun. Aşk insanı acizleştiriyor. Kötü bir şey değil bu aslında, küçüldüğün zaman daha çok öğrenme şansın var hayatta. Yaralı insanları seviyorum. Kendimi görüyorum belki onlarda. Onları güzelleştirenin yaraları olduğunu düşünüyorum. Bir de galiba acı çekerken yaşıyor olduğunu hissediyorsun. Öyle zamanlarda daha yaratıcı oluyorum. En güzel şarkılar o sırada çıkıyor ortaya. Bazen bulduğum bir şarkıyı yazıya dökmekten kaçıyorum, o bana acımı hatırlatacak çünkü. Bitirince de çok mutlu oluyorum. Sevişmek gibi. Aydınlanıyor her yer. O yüzden arkadaşlarım bazen Hadi git, bir şarkı yaz, kendine gelirsin diyorlar. Acıdan zevk almanın farklı bir yolu. Bu tüm hisler genellikle karşılıklıdır. Uçlarda dolaşan biriyim ve kendim gibi insanlara çekiliyorum. Delilik veya derinlik, o neyse ona eşdeğer birini buluyor insan aşık olmak için. Arkadaşlarım da hep biraz kaçık. Kedim bile... Ama belki asıl deli olanlar, duygularını törpüleyen, hayatının her anında kendine hakim olabilenlerdir. Olmaz mı? Okulu gözü kara bir şekilde bırakıp şarkı söylemeye başlamam delilikti. Hep çok tutkulu biri oldum. Aşık olduğumda da sakin kalabilen biri değilim. Hayatımın her yerine onun izleri siner bir anda ve gözüm artık başka bir şey görmez. Kendimi bildim bileli tabiatla iyi bir ilişkim oldu. Küçükken bahar geldiğinde ağaçlar, çiçekler ve kelebeklerle birlikte ben de değişirdim. Boğaziçi'nde felsefe okurken de çok mutluydum. Okulun bahçesi yüzünden. Bütün gün çimenlerde oturup şarkı söylüyordum. Tabiat insanı gerçeğine döndürüyor. Daha hayvanlara yakın bir halimiz var aslında ama şehir hayatı bunu törpülüyor, içgüdülerimizi kaybediyoruz. Bağırmıyorsun diye herkese öyle gelmiyor olabilir ama sen çok cesur sözler yazan birisin. Ayrıca seninle eski arkadaşız; çekingen görünmene rağmen cesur, kararlı ve açıksözlü olduğunu biliyorum. Yazarken, şarkı söylerken, arkadaşlarımlayken rahatım ama günlük hayatta tedirgin ve utangaç sayılırım. Ama utangaç yanlarımı saklamaya çalışmıyorum, belki bu da bir çeşit cesarettir. Aşk Bitti ve bağlanma korkusundan bahsettiğin Gidemiyorum var bir de... Kendi adıma, gidenin, terk edenin de aslında en az öteki kadar çok acı çektiğinin nihayet dile getirmesine bayıldım. Bazen iki tarafın da iyiliği için birinin terk etmesi gerekiyor. Bunu yaptığın için çok acı çekersin ama öyle bir şeyin içinde olmaktansa, gitmeyi seçersin. Kadınlar şarkılarda sarhoşluktan bahsetmezler. Ama sarhoş olurlar öyle değil mi? Hem benim bahsetmem normal, çünkü zaten pek çok kadının yapmayacağı şeyleri yapabiliyorum.


Acayip isimli bir roman: İşeyen Atmaca. Yayın yönetmenliğini Altay Öktem'in yaptığı Marjinal Kitaplar'dan çıktı. Yazarı fotoğrafçı, seyyah ve maceracı Göktuğ Canbaba. Amerika'nın uçsuz bucaksız bozkırlarında geçen bir hikaye anlatıyor. Okurken güneş tam tepemize vuruyormuş hissine kapılıyor insan. Karakterleri arasında Jane, Gülümseyen Baykuş ve Marilyn Monroe ve bilumum başka tuhaf insan var. Bir de tabii ilerleyen sayfalarda İşeyen Atmaca adını seçecek olan Jack. Peki yazar; o nasıl anlatıyor kitabını? Sormak lazımdı, sordum. Evet aslına bakarsan bu romanda ben de biraz Kozmik Şakacı havasına bürünüyorum. Romanın genelinde böyle bir yön var zaten; okuyucuyla sohbet havasındayım ve onlara zaman zaman ufak şakalar yapıyorum ama bunlar Kozmik Şakacı'nın hayatlarımızı altüst ettiği yüksek ölçekli depremlerle kıyaslanacak şiddette değil tabii ki. Kozmik Şakacı'ya dost olamazsınız, sadece onun gibi olmaya çalışıp onu kendinizden uzak tutabilirsiniz. Bu onu hayatımıza sokmamak için yapılacak en mantıklı hamlelerden biri. Kozmik Şakacı bir şekilde sizi fark ettiyse o zaman yapılacak çok da bir şey yok demektir. Hayatınızda derin bir çukur açıldıysa, açık dövüşüyorsanız ve darbeleri karşılama konusunda beceriksizseniz Kozmik Şakacı bunları fark eder ve üzerinize gelmeye başlar. Bazen de sadece seçilmiş kişisinizdir ne yazık ki. Kendi stiliyle hayatınızın içine sıçar. Tarz sahibi olduğunu söylemeliyim. Dışardan bakıldığında komiktir ve izleyeni güldürür ama şakanın kahramanı olan kaybeden için durum bundan biraz daha acıdır kuşkusuz. Kozmik Şakacı beni en son seyahatimde sıkça ziyaret etti. Hindistan'da ne işi vardı bilmiyorum ama ülkeye girişimden çıkışıma kadar yanımdan ayrılmadı. Bozulan fotoğraf makinemden uçağı kaçırışıma, ülkeye bin bir zorlukla girişimden yine bin bir zorlukla çıkışıma kadar her an bana eşlik etti. Uzun bir zaman onu görmemeyi diliyorum şu an. Aldatmalar ve aldatılmalar, terk etmeler ve terk edilmeler işte bunların kaynağı arsız şehvet cinleri. Romanda da yazdığım gibi belki de suçlu İsa. Sonuçta Pan'ı öldüren o değil mi? Pan öldükten sonra toprakananın üzerine tonlarca meni saçıldı. Bu meniler usul usul toprak ananın rahmine ilerlediler ve yüz yıllar sonra nihayet o tılsımlı birliktelik gerçekleşti. Şehvet cinleri topraktan çıktılar ve o günden sonra çok az kişi birbirine sadık kalabildi! Bu cinler uzun senelerdir modern insandan işte böyle intikam almaya çalışıyor. Eğer aşkı bulduğuna inanıyorsan ve onu kaybetmemen gerektiğini hissediyorsan cinin de yavaş yavaş dünya sahnesinden silinmek üzeredir diyebilirim. Bu senin elinde olan bir şey değil aslında. Ortada aşk varsa cinlerin eli kolu bağlanır. Kadınların cinleri zayıflamaya başlar, vücutları kuru bir dalla yarışır hale gelir. Erkeklerinki ise sağda solda buldukları ayaklara sarılıp şuursuzca tırnakları kemirmeye verirler kendilerini. Şişmanlarlar ve sonunda çatlayıp ölürler. Burada dikkat edilmesi gereken nokta belki de sevdiğin insanın cininin keyfinin nasıl olduğudur. Çünkü o senin cininin olduğu gibi boşlukta değilse o zaman hayatında her an havai fişekler patlayabilir. Ve o fişekler bir kere patladı mı bir daha hiçbir şey eskisi gibi olamaz. Fişekler birbirini tetikler ve sonunda yüzlerce fişeğin olduğu fabrika havaya uçar, her şey biter ve yeniden başlar. İsimlerin onu taşıyanın üzerinde tılsımlı bir etkisinin olduğuna inanıyorum. Her ismin, vurgusuyla, söyleniş tarzıyla taşıdığı anlamla bir gücü var ve bu yıllar geçtikçe o ismi taşıyanı da etkisi altına alıyor bence. Sonunda ismin kendisine dönüşüyoruz bir şekilde. İşeyen Atmaca'nın, ismini aldığı günü Jack'in bir şekilde doğduğu gün olarak da düşünebiliriz aslında. O isimle form değiştirdi, kabuklarından kurtuldu ve yeni bir gerçeklik kazandı. Evren göz kapaklarımızın arasında. Gördüğümüz şeyler bir şekilde kendi yarattığımız gerçekliğin ürünü. Herkesin gerçeği ayrı. Herkesin evreni birbirinden farklı. Dolayısıyla sizi şaşırtması için Kozmik Şakacı'yı ya da şehvet cinlerini falan beklemenize gerek yok demek istiyorum. Olduğun yerde kalmamak, hareket etmek. Hem kafanın içinde hem de yolda ilerlemek ya da sadece yolda veya sadece kafanın içinde... Ama bir şekilde ilerlemekten bahsediyorum. Avrupa'da birkaç ülkeye gittim. Geçtiğimiz senelerde Tayland ve Nepal'e uzun soluklu bi seyahate çıktım. Son olarak 2 ay önce Hindistan'daydım. 1 ay kaldım ve döndüm. Her boktan ülkede aşk aynı şekilde yaşanıyor. Aynı kavgaları verip aynı yöntemlerle ölüyoruz. Öldürmek için farklı sebeplerimiz yok. Farklı şekilde dua edip aynı tanrıya inanıyoruz. Aynı tanrı için eşit sıcaklıktaki kanları dökmekten kendimizi alamıyoruz. Evet hayatı kusurlu hale dönüştürmüşüz ve ülkeler, sistemler, toprak ananın göğsüne çaktığımız o muhteşem gökdelenler bunları değiştiremiyor ne yazık ki. Hayalimdeki düzende, sonsuz bir uyum var. Bu bir düzenden çok huzurlu bir uyku gibi. Hayvanlar, insanlar ve doğanın sonsuz uyumu. Aptal olmayı bir kenara bırakan gelecek insanının yürüyüşü. Sessiz bir şekilde dönen dünyanın içinde yaşayan canlıların huzurlu birlikteliği... Ashes and Snow diye bir film vardır. Oradaki uyum bana hep hayalimdeki geleceği çağrıştırmıştır aslında. Geçtiğimiz günlerde bir çift mesaj attı. Yirmilerinin sonlarındalar. Romanı çok sevmişler. Uyumadan önce altını çizdikleri yerleri okuyorlarmış birbirlerine falan. Şöyle yazmışlar: Jack'in ilerlediği yoldan gitmemek için bir neden yok Canbaba. Biletler alındı. Amerika'da eski bir mustang bulacağımızı düşünüyorum. İşeyen Atmaca'nın yolunu izleyeceğiz Temmuz geldiğinde. Kim bilir belki de onu görüp ona senden bir selam bile söyleriz! Deliler! Jack'in gittiği yerlerden gidip uzun bir yolculuğa çıkacaklarmış. Bu hayatımda aldığım en heyecan verici yorumdu sanırım.