Sinema yazarı ve romancı arkadaşım Uygar Şirin çok iyi bir iş yaptı ve yakın tarihimizi pop şarkıları aracılığıyla anlatmayı denedi. Karışık Kaset, bütün bir ülkenin ve insanlarının hikayesiydi. Aşklarımızın, sevinçlerimizin, heyecanlarımızın... Düş kırıklıklarımızın, vicdan azaplarımızın, korkularımızın... Her karakterin, her duygunun, her hadisenin, her gerçek ya da kurgusal diyalogun şarkı olarak bir karşılığı vardı ve bu bence Karışık Kaset'i müzikal roman diyebileceğim bir türün ilk ve en önemli temsilcisi yapıyordu. Müzikle bu tarz derin bir ilişkisi olan bir adamın neler dinlediğini, hangi şarkıları sevdiğini insan haliyle merak ediyor tabii. Yani tamam, romanda neler dinlediğini anlatıyor ama müzik dinlemeye hangi şarkılarla başladığını, onu ilk heyecanlandıran şarkıları bilmek de iyi olabilirdi öyle değil mi? Sordum, Birlikte büyüdüğüm şarkılar diye bir liste gönderdi. Çocukluğuma ihanet etmemek için 80'ler bir şarkıyla açılış yapmam lazım. Bizim kuşağın pek çok üyesi gibi ben de Bir gün Ferhangi Şeyler seyrettim ve hayatım değişticilerdenim. Oyunu seyrettikten yıllar sonra CD'si çıkınca hemen uyduruk bir kurgu programını minimum düzeyde öğrendim. Sırf Ferhan Şensoy'un oyunda söylediği 5 şarkıyı çekip çıkarmak ve bağımsız olarak dinleyebilmek için. Sonra internet çıktı, şarkılar meşhur oldu, youtube'a düştü. Fakat kapanıştaki şarkıyı, sadece Ferhangi Şeyler'in değil tüm zamanların en güzel şarkılarından birini ara tara internette bulamadım. Galiba Ferhan Şensoy bu şarkıyı uzun zamandır oyunda söylemiyormuş. Madem öyle, Efkar Karması vesilesiyle YouTube'a koyayım dedim, Aşıklar Makamı ismini yakıştırarak. İlk gençliğimde muhafazakar bir Ahmet Kaya dinleyicisiydim. Şöyle ki: Emek'te bir konserine gitmiştim (sene 87, 88), tek başına ve bir bağlamayla çıktı sahneye. O halini seviyordum. Zamanla albümlerinde orkestrasyon arttıkça burun kıvırdım, İlk iki albümü daha güzeldi diye. Sonra fikrim değişti tabii ama şimdi yine elim en eski şarkılarından birine gitti. Metallica'yla yaşıtlarıma göre geç tanıştım ama bir Metallica fanatiği haline gelerek telafi ettim bu gecikmeyi. Berbat denen şarkılarını, dönemlerini bile çok severim. Yıllar önce bittilere inat son albümden gelsin. Türkçe yazılmış en iyi şarkı sözlerinden biri. Dünyada yazılmış en iyi aşk şarkılarından biri. Aşık Hüdai'nin deyişinin çok güzel başka yorumları da var ama bu yakıp geçiyor. Şarkıyı üç farklı Yıldız Tilbe söylüyor ya, onu seviyorum. Nazını, sallama ve değilsen dediği yerlerde sesinin yırtılmasını da. Çünkü Kardeş Türküler'in olmadığı karma olmaz. Şarkı yazarlığı üzerine bir şarkı ama yazarlığı da anlatıyor bence. Barton Fink'e soundtrack olsa yeri. Poe'nun Kuzgun'uyla da iyi gider. Bu şarkı, isminden sözlerine, vokallerinden düzenlemesine her şeyiyle 80'lerin sonu, 90'ların başındaki bir Sezen Aksu albümünden fırlamış gibi geliyor bana. Ceyl'an Ertem ve Mabel Matiz'e bir teenage kıvamında hayran olduğumdan, 90'lar Türkçe Pop'una duydukları sevgiyi biliyorum. O sevgi ile bu şarkının 90'lar havası arasında bağ kurmak hoşuma gidiyor. İnsana çocukluğunun boşa geçmediğini hissettiriyor.


İnci Aral, Uykusuzlarda hızlı toplumsal savrulmalardan bireylerin payına düşenleri anlatıyor. Sevinçleri, düşleri, umutları budanan insanlar, hüzünle ve sağır bekleyişler içinde yaşama tutunmaya çalışıyorlar. Hayatın gündemine yalnızlık, kaygı, korku ve kaçınılmaz biçimde uykusuzluklar hakim olurken kimi içindeki aşkı sıcak tutmaya çabalıyor, kimi gecelerini her şeye rağmen gelecek düşleriyle dolduruyor. İnci Aral her zamanki akıcı, şiirsel anlatımı ve toplumsalla bireyseli iç içe kavrayan yazarlığıyla bitmemiş bir baskı döneminin ürkütülmüş, ezilmiş insanının ruh ve beden acılarına eğiliyor. Aşağıda İnci Aral'la röportajımızdan Uykusuzlardaki Güz yaprağı öyküsüne dair bir soruyu ve Aral'ın cevabını okuyacaksınız. Kitabı almak için bu adrese bakabilirsiniz. Uykusuzları yazdığımda 12 Eylül dönemi sürüyordu. Verdiği acılar da. Ankara çevremizde hatta akrabalarımız arasında çocukları içerde aileler, yıkılmış hayatlar, neler yaşadığını bilmediğimiz gençler vardı. Tanıdığım genç bir öğrenci ve tiyatro oyuncusu, bir akşam beni görmeye geldi. Birlikte evde yemek yedik. Yüksek lisans için Amerika'ya gidecek, belki de uzun yıllar kalacaktı. Gitmeden bana yazabileceğimi düşündüğü trajik bir aşk hikayesi anlatmak ve bazı mektuplar vermek istiyordu. Uzun bir gece oldu. Bir süre sonra bir gün Ahmet Telli'nin yönettiği Dayanışma Yayın Kooperatifine uğradım. Ahmet çok üzgündü. Tanıdığı bir genç kadın içerden çıkmış ama birkaç ay geçmeden, bir gün önce intihar etmişti. Konuşurken bunun daha önce dinlediğim hikayeyle aynı olduğunu anladım. Ölen kadının eski eşi cezaevindeydi. Adresini aldım Ahmet'ten, yazışmaya başladık. Güz Yaprağı adlı uzun hikaye böyle doğdu. Kitap dönemin acılarını konu alan hikayelerle 1984'de sessizce yayımlandı. Güz Yaprağında dili öyküde konuşan kişinin kimliği ve ruh hali oluşturdu. Sevil, bir dönemin düş yıkımına uğramış ve yenik düşmüş devrimci genç kadın figürü. Cezaevinden çıktığında bambaşka bir ortamla, 12 Eylül sonrası ortamıyla karşılaşmış. Baştan beri, sürüklendiği politika içinde çelişkilerle, kafası hayli karışık yaşamış biri. O gece ise intiharın hemen öncesinde. Sevil üzerinden bir kuşağın tükeniş ve yıldırılma hikayesidir orada anlattığım. Bireyselle toplumsalı iç içe aktarmaya çalıştığım ciddi bir konu. Aşk ve devrim, inanç ve kuşku. Kaybedilmiş zamanı geri alma arzusu ve bunun imkansızlığı. Hayal ve gerçek. Baştan aşağı çatışma ve çıkışsızlık. Bütün bunları tekdüze bir dille, ya da düzayak anlatmak öyküyü sıkıcı hale getirebilirdi. Dil bu yüzden geçişli ama akışkandır. Yer yer bilinç akışına yaslanır, duygusallaşır yer yer de bir genç eylemci ve kaçağın zorlu hikayesine dönüşerek netleşir hatta sertleşir. Yazdıklarımda amacıma uygun olarak edebi akım ve tekniklerden yararlanıyorum. İç süzgecimi ise sezgilerim belirliyor.


Hep Kitap etiketiyle yayınlanan Asi Kızlara Uykudan Önce Masallar, çocuk kitaplarındaki gizli ya da açık cinsiyet ayrımcılığından nefret eden Elena Favilli ile Francesca Cavallo'nun projesi. İkili bu özel proje için bütçeyi Kickstarter'da başlattıkları kampanyayla bulmuş hatta 24 saat içinde gelmiş geçmiş en yüksek bağışı elde ederek inanılmaz bir rekorun sahibi olmuşlar. Favilli ve Cavallo tasarımıyla, sunuluşuyla, içeriğiyle çok farklı kitapta bilim, sanat, moda, spor ve siyaset dünyasından 100 ünlü kadının çocukluk günlerini hikayeleştirmiş. Ünlü yerine tarihin akışını ve insanlığın kaderini değiştiren demek daha doğru, çünkü aralarında çoktan unutulmuş olanlar da var. Kitap bu anlamda vefalı bir hatırlatıcı gibi... Yazdıkları masallara, Sally Nixon, Cristina Portolano, Sarah Wilkins, Barbara Dziadosz gibi dünyaca ünlü çizerler tarafından hazırlanmış illüstrasyonlar eşlik ediyor. Kitabı biraz da bu illüstrasyonların güzelliği yüzünden elimden bırakamamış olabilirim. Bir zamanlar Ada adında, makineleri çok seven bir kız vardı. Büyük şair Lord Byron'un kızı olan Ada Lovelace uçmayı da seviyor; kanat boyları ile vücut ağırlıkları arasındaki dengeyi hesaplamak için kuşları inceliyordu. Bu uğurda çok çalıştı, kuşların kanatlarına bakarak yüzlerce uçak tasarımı yaptı, hiçbiri uçmadı bu mekanizmaların ama ortaya Flyology adlı nefis bir kitap çıktı. Bahsettiği şey aslında ilkel de olsa bir bilgisayardı, üstelik modern bilgisayarların icat edilmesine, adının konmasına henüz çok zaman vardı. Böylece Ada Lovelace, tarihin ilk bilgisayar programcısı oldu. Astrid adlı bu küçük kız isyankar ruhlu, ayrıca güçlü ve cesurdu, ne yalnız kalmaktan ne de karanlıktan korkardı. Elinden her şey gelirdi; temizlik yapmak, yemek pişirmek, bisiklet tamir etmek, çatıların üzerinde yürümek, zorbalık edenlerle mücadele etmek, fantastik öyküler uydurmak... Hatırladınız mı? Pippi Uzunçorap adlı bir başka güçlü, cesur ve korkusuz kızın maceralarını okuduysanız, bu masaldaki Astrid'in kim olduğunu da bileceksiniz. Pippi Uzunçorap ilk yayımlandığında, yetişkinler tarafından pek de onaylanmadı. Pippi çok başına buyruk. Çocuklar onu okuyunca söz dinlememenin iyi bir şey olduğunu düşünecek dediler. Öte yandan, çocuklar başkalarını önemsemeyi ihmal etmeden bağımsız olmanın önemini gösteren Pippi'ye bayıldı. Meksico City yakınlarındaki parlak mavi boyalı bir evde yaşayan Frida, küçükken geçirdiği bir hastalık yüzünden sakat kalmıştı. Bir bacağı aksıyordu ama bu durum onu diğer çocuklar gibi koşup oynamaktan, denizin, güneşin tadını çıkarmaktan alıkoymuyordu. 18 yaşındayken feci bir otobüs kazası geçirdi. Neredeyse ölüyordu. Kurtuldu ama aylarca yürüyemedi. İmdadına annesi yetişti. Kadın kızına özel bir resim sehpası yaptırdı, böylece Frida yatağa hapsolduğu o aylarda resim yapmayı öğrendi. Ve zamanla bu, hayatta en sevdiği şey oldu. Yeniden yürüyebildiğinde, yıldız ressam Diego Rivera'yı ziyarete gitti ve ona, Resimlerime bir bakın ve işe yarayıp yaramayacağını söyleyin dedi. O kısa konuşma sırasınsa Diego Frida'nın parlak, cesur ve güzel resimlerine, Frida ise Diego'ya aşık oldu. Evlendiler. Bu iri yarı adamla ufak tefek kadına, sanat dünyası fil ile kumru adını taktı. Frida hayatının büyük bir bölümünü çok sevdiği hayvanlarıyla geçirdi ve resimlerinde model olarak en çok onları kullandı. Van Gogh'la yarışacak kadar çok sayıda oto-portresi olduğunu da ekleyeyim. Bu resimlerde çoğunlukla tıpkı doğduğu evin duvarları gibi parlak mavi kıyafetler giyiyor, karşısında her kim varsa ona gözünü kırpmadan, cesaretle bakıyor. 1600'lü yıllarda yaşayan Artemisia'nın resme yeteneği büyüktü ama o çağda küçük kızların hatta yetişkin kadınların bile resim yapmasına, resim yapılan atölyelerin yanından geçmesine izin verilmiyordu. Yine de Artemisia şanslı sayılırdı, babası ressamdı ve yetenekli kızını küçük yaşlardan itibaren eğitmeye başlamıştı. İnsanlar hayret içinde kalıyordu bu güzel kızı görünce ve Nasıl olur da sadece erkeklerin elinden gelen bir sanatta bu kadar iyi olabiliyor diyorlardı. Derken babası, Artemisia'yı perspektifi, düz bir yüzeyde üç boyutlu nesneler oluşturmayı öğrensin diye ünlü ressam Agostino Tassi'nin atölyesine gönderdi. Bir süre sonra Tassi'nin tacizleri baş gösterdi. Çılgın arzusuna Artemisia'dan bir karşılık göremeyince de işler çığrından çıktı... Bunun üzerine genç kadın olanları ailesine anlatmakla kalmadı, kendisine tecavüz eden ünlü ressamı mahkemeye de verdi. Bu olayın önemini size şöyle anlatayım: Tecavüze uğrayan bir kadının saldırganını mahkemeye vermesi o devirde olmayacak bir şeydi, hiç kimse bu türden bir lekeyi hoş görmezdi. O yüzden de tecavüzün üstü hep örtülürdü. Genellikle güçlü ama incinmiş kadın karakterler çizen Artemisia Gentileschi, onu aşağılayan hatta uzak durmaya çalışan önyargılılara rağmen, Accademia di Arte del Disegno'ya kabul edilen ilk kadın ressam oldu. Bugün Caravaggio'dan sonraki ressamlar kuşağının en önemli temsilcisi sayılıyor. Sizin sorunuzu biraz araştırınca kitaplaşmamış olsa bile benzer çalışmalar olduğu görülüyor. Belki de daha farklı bir şeyden bahsettiniz.


Ama bence en iyisi siz şimdilik bu röportajı okuyun... Ve arada Rubik Küpü'nün mucidi Ernö Rubik'in öğrencisi de olan ve benim Judas Priest topluluğunun müthiş şarkısından apartarak Dreamer/Deceiver adını taktığım Istvan Orosz'un işlerine göz atın. Yanıltma Ustaları aslında optik illüzyonlarla uğraşan sanatçılar hakkında yazılmış bir kitap. Beni bu şekilde adlandırmalarının sebebi de bu kitapta yer almam. Yanılttığım doğru tabii ama açıkçası kendimi katiyen bir usta olarak adlandırmıyorum. Öte yandan farklı anlam katmanlarının sanat eserlerini daha önemli kıldığına inanıyorum. Yaptığım sanat matematiği andırsa da ben matematiksel buluşlar yapmıyorum. Matematik rasyonel bir bilim olduğu için izleyicinin bu tür bir sanat eserini daha ciddiye alma eğilimi vardır. Hmmm, belki de yarattığım sanat eserlerini matematikle paketlediğimi söyleyebiliriz. Macar Escher lakaplı Istvan Orosz, kitabında ışığın bize oynadığı oyunları da ele alıyor. Mesela yukarıdaki resme Duvel marka biranın özel bardağıyla baktığınızda, bardaksız baktığınızda göremeyeceğiniz bir detayı görebiliyorsunuz. Geometriye zaten hep ilgi duyuyordum. O yüzden de üniversite yıllarımdan beri bu tür sanatla uğraşıyorum. Okuldayken çok ciddi geometri derslerimiz vardı. Matematik ve geometri alanında çok önemli hocalarımız vardı. Örneğin, üniversitede Ernö Rubik'in öğrencisiydim. Evet etkilendim; etkilenmemiş olmam mümkün mü sizce? Sadece ondan değil Escherian olarak adlandırılan, M. C. Escher'den etkilenen ve hatta Escher'in kendisinin de etkilendiği birçok diğer sanatçıdan da etkilendim. Bunlar aynalı anamorfozlardır. Eser izleyicinin daha aktif olmasını, doğru açıyı bulmasını bekler. İzleyici aynayı doğru yere yerleştirmelidir. Ben bunu izleyicinin de eserin yaratılış sürecinin bir parçası haline gelmesi olarak adlandırıyorum. Bu anamorfozlar esere birden fazla anlam katmak için çok müsaittir. Sebastian Brandt'in Ship of Fools yani Aptallar Gemlisi adlı yapıtı 100'den fazla kısa şiirden oluşan bir derlemedir. Brandt burada hayatın değersizliğinden ve insanın fani olduğunu hatırlamasından söz eder. Memento Mori... Madem Brandt ölümden bahsediyordu; ben de kompozisyonu kuru kafalar üzerine kurmalıydım. Tek tek eserlere yakından bakarsanız, Brandt'ın derlemesindeki her bir şiirin hikayesini bulursunuz. Uzaktan baktığınızda ölümü hatırlatan kurukafalar yakından bakıldığında şiirdeki olayları yani hayatı anlatır. William Shakespeare'i uzun uzun araştırdım bu eseri oluşturmadan önce ve onun anamorfoz tekniğini bildiği sonucuna vardım. Sonelerinin birinde ve dramalarında anamorfoz tekniğinden bahsediyor zaten. Globe Tiyatrosu'nu ve Shakespeare'i resmettiğimde; bu büyük şairin çok iyi bildiği bir tekniği kullanmam kesinlikle doğru bir karardı. Tabii Shakespeare perspektif kelimesini kullansa da aslında anamorfozu kastediyor. Bunu fark edince 24'üncü soneyi Macarcaya aktarma cesaretinde bulundum ve tabii ki bu kelimeyi de olması gerektiği gibi, yani anamorfoz olarak çevirdim.


Yazarlığının, şairliğinin yanı sıra tanıdığım en iyi röportajcılardan biri de olan Deniz, Ayten Alpman'la 10 yıl önce yaptığı bir röportajı gönderdi sonra Egoist Okur için. Şarkı söylerken halktan korkarım, kalabalıktan ödüm kopar. Şarkı bitse de gitsem derim hep. Kendimi beğenmem, hep bir eksiklik bulurum. Büyük bir şarkıcı oldum düşüncesine hiç kapılmadım. Tersine hep aşağılarda hissettim kendimi demiş o zaman Alpman. Ve çocukluğundan başlayarak hayatına dair hemen her şeyi Deniz'e anlatmış. Şimdi sözü kısa kesip sizi o eşsiz kadınla son bir kez baş başa bırakacağım. Memleketimizi daha çok sevmemizi sağlayan güzel ruhlardan birini, muazzam bir sesi yitirdiğimiz için ne kadar üzgün olduğumu anlatamam. Çocukluğunuzdan başlayalım... Sanırım üç yaşındayken anne ve babanız ayrılmış. Evet, doğru. Yeşilköy'de doğdum. Doğduğum yer, yetmiş sene öncenin Avrupası gibiydi. Yat kulübü vardı, kiliseler çoğunluktaydı. Arkadaşlarımın çoğu Rum'du. Bugün hala onlarla görüşüyorum. İlkokulu orada okudum. Annem Fransızca, teyzem de keman dersi alırdı. Yani modern bir ortamda büyüdüm. On yaşına kadar, hiç alaturka müzik duymadım. O zamanlar Fransız müzikleri, Tina Rosi'ler çalardı. Anna diye bir arkadaşım vardı, babası papazdı. Silindir gibi uzun şapkası vardı. Onun kucağına oturur, Rumca konuşurduk. Gerçi şimdi unuttum Rumca'yı. Anneannem ile dedem Boşnak'tı. Saraybosna'dan gelmişler. Oradaki evlerine karşılık, Yeşilköy'de iki ev vermişler onlara. Büyük, beyaz, kocaman bir evde otururduk, o yanınca, daha küçük bir eve taşındık. Büyük babam ve anneannem, Türkçe bilmezdi. Babam pek hatırlamıyorum ama, demiryolunda çalışırmış. Zaten ayrılmışlar. O sıralar büyükbabam hastalanmış, ona bakan doktorla annem arkadaşlık yapmaya başlamış. Ardından da evlendiler. Yeşilköy'den ayrılıp Osmanbey'de bir apartman dairesine taşındık. Nişantaşı Kız Lisesine yazıldım. Ama haylaz bir çocuktum, anne ve babanın ayrılmasının da etkisiyle derslere çok eğilmedim. Benimle başa çıkamayınca, Kandilli Kız Lisesine, oradan da Erenköy Kız Lisesine leyli olarak verdiler. Hiç sevmedim o okulu. Ortaokul diplomamı aldıktan bir süre sonra okul yandı. Tekrar Nişantaşı Kız Lisesi'ne başladım. Burada İlham Gencer'le tanıştım. On üç, on dört yaşlarındayım o sıralar. Flört etmeye başladık. O zamanların meşhur filmlerine giderdik, oradan öğrendiğimiz şarkıları İlham piyanoda çalardı. Tabii o esnada okulu ihmal ettim, hatta okula gitmemeye başladım. Tabii kıyametler koptu. Üvey babam disiplinli ve sert bir adamdı. Aramızda her zaman bir mesafe vardı. Evet, bundan dolayı, Malatya'ya taşınmamız gerekti. Bir ay zor kaldım. O zamanki Malatya şimdiki gibi değil; muhafazakar bir yer, sokağa çıkamıyorum. Evin içinden sular falan akıyor... Ki o ev, oranın en iyi evlerinden biriydi. Doğru anneannemin yanına döndüm. Tepebaşı'nda Ermenilerin kurduğu koca bir orkestra vardı.. Arto bir gün bakalım neler yapacaksın diye beni çağırdı. Hiç unutmam Dream diye bir şarkı vardı. İngilizce söylediğim ilk şarkıydı. Onlar beni, ben de onları beğendim. Onunla bağımız hiç kopmamıştı. O sıralarda, 1949'da İstanbul Radyosu açıldı. İlham geldi, Radyoda bize on beş dakika verdiler, her çarşamba iki parça çalacağız, iki parça da sen söyleyeceksin dedi. Apar topar radyo programlarına başladık. Derken gençliğin sevgilisi olduk mu... O sıralar İstanbul'da hiç Türk şarkıcı yok. İlk kadın şarkıcı Sevinç Tevs'di. Ona çok özeniyordum. Arkadan Rüçhan Çamay çıktı. Ben üçüncüyüm. Dediğin gibi ilklerden sayılıyorum. Halk bayıldı bize, çıldırdı. Radyo haftaları vardı, küçük küçük mecmualar... Her hafta ben kapaktım. İşte o dönemlerde İlham'la İstanbul Teknik Üniversitesi'ne konsere giderdik. İlham bas ve davul da aldı yanına. Böylece sahneye trio ile çıkar olduk. O sıralar daha on yedi yaşındaydım. Konser sonunda öğrenciler bizi bindiğimiz taksiyle beraber havaya kaldırırdı. Büyük sükse yapmıştık o zamanlar. Hep Ayten Alpman ve İlham Gencer diye lanse edilirdik. Sonra İlham askere gitti. Sonuçta evlendik ve Çatı adlı bir kulüp açtık. O da büyük bir başarıydı. Bütün İstanbul ayağa kalktı. Fakat ciddi bir geçimsizlik vardı İlham'la aramızda. Çok kıskançtı. Sonunda ayrıldık, o Çatı'ya devam etti. Ben İsveç'e gittim. Pek bilmiyorum, ben o senelerde yurt dışındaydım. Boşanır boşanmaz, İsmet Sıral Orkestrası ile İsveç'e gittim. İlham'ın söylediğine göre, Emel Sayın, Ajda Pekkan gibi bir çok kişi orada meşhur olmuş, doğrudur. Çünkü herkes oradaydı. Oraya gelen kim olursa İlham sahneye çağırır, şarkı söyleyenlere şarkı söyletir, şiir okumak isteyenlere şiir okuturdu. O yıllarda dans müziği, pop müziği söylüyordum. İngilizce, Fransızca ve İtalyanca şarkılardı bunlar. O zamanlar Türkçe şarkı okunmazdı. Mefaret Atalay diye bir kadın müzisyen vardı, o Türkçe tango söylerdi. Biz Türkçe tango söylemeyi o zaman biraz hafif buluyorduk. Böyle bir züppeliğimiz vardı işte. İlham'dan boşanmadan önce Arif Mardin'le tanışmıştım. Bir gün, senin sesin caza çok yatkın, gel sana caz dinleteyim, bu şarkıları da bırak demişti. Yeşilköy'den Sarıyer'e caz dinlemeye, öğrenmeye giderdim. İlk gittiğimde Ella Fitzgerald dinlemiştim. Bayılmıştım ve içimde ukde olarak kalmıştı caz. İsveç'e gider gitmez, hemen bir caz okuluna girdim. Ve o zamana kadar tamamen bilinçsizce şarkı söylediğimi anladım. Yanlış söylemekten gırtlağımı mahvetmişim. Bunları çok geç öğrendim. Yaşım zaten otuz olmuştu. Sonra İsmet Sıral Orkestrası ile iki yıl orada kaldık. Çok eğlenceli bir şehir değildi; tamam çok temiz, güzel bir yerdi ama, insanlar soğuk, arkadaşlık yapmak çok zor... Dolayısıyla orkestradaki çocuklar çok sıkılmışlardı. Büyük bir özlemle İstanbul'a döndüler. Ben de dönecektim ama İsveç'in en iyi caz orkestralarının birinden teklif geldi. Bir yıl daha kalıp onlarla çalıştım. Evet, bir döndüm ki, her şey değişmiş. Üstelik repertuarımdan dolayı büyük bir gururla geliyordum. Bir sürü şey öğrenmişim, Ray Charles, Duke Ellington, Miles Davis'leri dinlemişim, Ella Fitzgerald ile iki günlük de olsa bir dostluğum olmuş... Geldiğimde, seni Tülay'a götürelim dediler. Ben gitmeden önce İngilizce şarkılar, caz söylüyordu. Dinlemeye gittiğimde inanamadım. Arkasında Ruhi Su, Burçak Tarlası'nı söylüyor. Bu ne diye sordum, aranjman dedi. Baktım herkes böyle söylüyor; Ecnebi müziğe, Türkçe söz yazılıyor, bu moda olmuş. Sen de böyle söyleyeceksin dediler, hayatta söylemem dedim. Ama şarkı söyleyecek caz kulübü bulamadım. E, hazır para da bitiyor... O sıralarda Fecri Ebcioğlu ile karşılaştım. Böyle para kazanamazsın dedi. Bana Sensiz Olmam adlı bir şarkı yazdı. Şarkı çok tuttu. Ardından Fecri'nin ve Sezen Cumhur Önal'ın yazdığı şarkıları söyledim, güzel şarkılardı ama, çok patlamadı. Ta ki Ülkü Aker'in yazdığı Tek Başına adlı şarkıya kadar. O şarkı bomba gibi patladı. Ardından Ben Böyleyim çok tuttu. Tam o sırada Kıbrıs Çıkarması oldu ve Memleketim adlı şarkı ortalığı birbirine kattı. Evet, istemedim. Aşk şarkıları söylemek istiyordum. Sonra Fikret Şenes ısrar etti. O sırada Şerif Yüzbaşıoğlu ile Carlton'da çalışıyorduk. Bu şarkıyı söyle, kıyamet kopacak dedi. Söyledim, seyirciden tık yok. Ertesi gün yine söyledik, seyirciden gene tepki yok. Neyse bir gün evde oturuyorum, televizyonu açtım, Memleketim çalıyor, o sırada mahalle bu şarkıyla yıkılıyor. Ne oluyor dememe varmadan üzerimizden jetler geçmeye başladı. Meğerse Kıbrıs'a girmişiz. Dünyanın neresinde Türk varsa, onlardan bana mektuplar gelmeye başladı. Herkes bu şarkıyla ağlıyordu. Yurt içinden, yurtdışından, bir çok yerden davet almaya başladım. Özellikle de Silahlı kuvvetlerden. Her gittiğim baloda, bin kişiyle öpüşüyor, bin kişiyle ağlaşıyoruz. Her gece böyle. Amiraller, generaller herkes çok ilgili. Mersin'e sahneye çıkmak için üç günlüğüne gitmiştim. Bir baktım otelde bütün filo dolu. Sahneye çıktığımda otuz kırk kişilik bir masada bahriyeliler ve başlarında da amiralleri. Sahneden inince beni masalarına davet ettiler. Hepsi çakı gibi denizci. Çoğu ağlıyor. Oradaki amirallerden biri Kıbrıs Harekatı dönemini anlattı. Denizaltı ile Kıbrıs sahiline gitmişler. Çıkartma için emir bekliyorlar. Tam üstlerine bir Yunan Gemisi gelmiş. Yapacak bir şeyleri kalmamış, hepsi birbiriyle helalleşmiş. O sırada telsizden havasına suyuna, toprağına taşına... diye bir ses duyduk diyor amiral. Eğer buradan sağ kurtulursak, bu şarkıyı söyleyen kimse onu bulup, yanaklarından, ellerinden öpeceğim demiş. O şarkının etkisiyle çıkmışlar, Yunanlıları püskürtmüşler. Bir süre sonra Mete Akyol'la karşılaştım. O da Kıbrıs'a savaş muhabiri olarak gitmiş. Birkaç gazeteciyle birlikte yanlışlıkla Rum tarafına geçmişler. Rumlar yakalamış bunları ve bir duvarın önüne dizmişler. Arkalarında makineli tüfekler, takır tukur mekanizma sesleri... Korkuyoruz ama, yiğitliğe de bok sürmüyoruz diyor Mete. Fakat genç bir muhabir varmış yanlarında, tir tir titriyor... Ona moral vermek için, havasına, suyuna, taşına toprağına... diye başlamış Akyol. Bunun üzerine, yanındaki ve onun yanındaki, derken hepsi bir ağızdan aynı şarkıyı söylemeye başlamışlar. Ne olduysa, arkamdan biri kolumdan çekti, hadi gidin çabuk, diyerek bizi cipe bindirdi diyor Akyol. Böylece kurtulmuşlar. Büyük bir olay oldu bu şarkı. Hayatımın dönüm noktasıydı. Evet, İlham'dan sonra Ümit Aksu, bir de Sinan Bilsel'le evlendim. Hani Gönül Yazar'ın da evlendiği adam. Araba kazası gibi bir şeydi o. Ona nasıl kandığıma ben de şaşıyorum. İsveç'ten geldikten birkaç sene sonra, şimdi adı Marmara Etap olan otelde bir balo vardı. Genç bir adam fır dönüyor etrafımda. Uzun boylu, mavi gözlü, çok da yakışıklı biri. Otelin yiyecek içecek müdürüymüş. Gençti, yirmi dokuz yaşlarında falan. Ben de kırk dokuz yaşındayım. Her zaman aklı başında biri oldum, öyle çok flörtüm olmadı. Ama aşırı ilgisi beni cezbetti. Aklımdan kötü şeyler geçiyor, kendi kendime olmaz, diyorum. Neyse eve geldim, notalarımı unuttuğumu fark ettim. Bana acilen lazım. Bu çocuk da ısrarla numarasını vermişti. Onu aradım, notalarımı biriyle göndermesini istedim. Saat gecenin ikisi. Yarın akşam ben getirebilir miyim dedi. Olur dedim. Ertesi gün bir geldi ki, elinde seksen tane gül, koca bir pasta. Meğerse hayatı Almanya'da geçmiş, anne baba sevgisi görmemiş. Bütün bu acıklı hikayenin karşısında, zaten etkileniyorum ondan, iyice hoşlanmaya başladım. Derken elimi falan tuttu. Sana aşığım demeye, inanılmaz güzel sözler söylemeye başladı. Sonradan öğrendim ki, o sözleri kitaplardan ezberlemiş. Ama çok yalnızdım, o da çok da yakışıklıydı; inanıyorsun işte. Bir ay flört ettik. Sürekli benimle evlenmek istediğini söylüyordu. Daha önce de flört etmiştim ama, evlenmek lafı iki sene sonra çıkardı. Bir ay sonra evlenelim diyen adam, tuhaf aslında. Kararsız kaldım. Benden yirmi yaş küçük, bir yandan istiyorum, bir yandan konumumu düşünüyorum. Aylarca tereddüt içersinde kaldım. Evet, evlendim. Bana öyle ilgi gösteriyordu ki, kendimi on sekiz yaşında bir kız gibi hissediyordum. Kıbrıs'a balayına gittik. Orada da büyük ilgiyle karşılandık. Odanın her tarafı halktan gelen hediyelerle doluydu. Ama balayı bitince rüya da bitti. Bir takım olaylara şahit oldum. Her konuda aldatıldığımı anladım. Tabii çok üzüldüm, çok buruldum. Aradan birkaç ay geçti, bir gazeteci kadın geldi, kocamın Gönül Yazar'la buluştuğunu söyledi. Üzülmedim, zaten kafamda onu bitirmiştim. Onu evden gönderdim. Sonra Gönül Yazar'la evlendi. Ama onunla da çok sürmedi beraberliği. Altı ay sonra Gönül de onu kovmuş. Seslendirdiğiniz şarkılara baktığımda, bu tür hayal kırıklıklarına sıkça rastlıyorum. Gerçi sözler size ait değil, ama bir şekilde sizi anlatıyor. Bu benim duygusal yanım. O aşklar şarkıları yazanların aşkı, benim değil. Çok hayal kırıklığı yaşamadım. Sinan'dan sonra ikinci kocam Ümit Aksu ile yeniden beraberlik yaşadık. Bu yirmi sene sürdü. O ilişki başlangıçta aşk idi, ama sonra dostluğa dönüştü. İki sene öncesine, o ölene kadar aynı evde yaşadık. Yahudi bir şarkıcıydı. Ona biraz çarpılmıştım. İki sene sürdü, ama ne aşk! İsmet Sılay Orkestrası ile İsveç'e giderken o da geldi. Fakat orada kadınlar çok güzel, bakılmayacak gibi değil... Hayati çarpıldı onları görünce. Kavgasız dövüşsüz, güzel bir ilişkiydi, öylece de bitti. İlham Gencer için de ilk başlarda kalbim çarpmıştı. Sonra çok kötü şeyler yaşadım, olmadı. Sonuçta aşk benim için çok önemlidir. Hiçbir şey düşünmeden, bir bakış, bir hareket beni aşka çekerdi. Hiç aşksız kalmadım, ama hiç deli divane de olmadım. Yaşadığım aşklarda hep bir realite oldu. Sizin şarkıları yorumlayışınızda dikkatimi çeken bir şey var. Şarkı ne kadar naif olursa olsun, siz sesinizle o naifliği kırıyorsunuz. Sert bir yorumunuz var. Oysa ki şarkının özüne baktığımızda; son derece basit ve duygusal sözler. Sesinizdeki, duruşunuzdaki sert ve soğuk ifade, belki de bir kalkan hayata karşı.... Hiç fark etmedim bunu. Ama o sertlik, ya da soğukluk korkudan, kompleksten kaynaklanıyor. Şarkı söylerken halktan korkarım, kalabalıktan ödüm kopar. Şarkı bitse de gitsem derim. Kendimi hiç beğenmem, hep bir eksiklik bulurum. Büyük bir şarkıcı oldum düşüncesine hiç kapılmadım. Tersine hep aşağılarda hissettim kendimi. İki sene ayrı kaldım. İlham'ın annesi çok iyi bir kadındı. Ayrı kaldığımız süre içersinde bana her hafta mektup yazar, bilgi verirdi. Oğlum değil, ama kızım çok acı çekmiş. Resimlerime bakıp ağlamış. İsveç'e gittiğimde oğlum sekiz, kızım Ayşe yedi yaşındaydı. O arada İlham da evlenmiş. Bir oğlu olmuş. Ayşe bir süre İlham'ın ikinci eşinden olan Bora'ya bakmış. İsveç'ten geldiğimde ilk işim onları yanıma almak oldu. Beraber yaşamaya başladık. Ama Ayşe zaman zaman o ayrı kaldığımız iki yıl için dertlenir, niye bıraktın beni derdi. İçimde hep ukdedir onun üzüntüsü. Aram çocuklarımla hep iyi oldu. Ayşe ile her gün görüşürüz. Çocuklarımla arkadaş gibiyiz. Şimdi, röportajdan sonra Ayşe ile buluşacağız. Ne kadar duru bir söyleşi... Mütevazi yanıtlar... Sevgili Deniz'in emeğine sağlık. Paylaşım için teşekkürler.


Ekşi Sözlük'te Bukowski okuyup Tom Waits dinleyen kadınlar diye bir entry görünce aklıma geldi bu. Bukowski'yi gençken okumuştum, bir daha da okumam sanıyordum ama bu ara etrafımda o kadar çok Bukowski hayranı var ki Ben neyi kaçırdım acaba? diye yeniden bir göz atabilirim. Nirvana adlı kısa filmde Charles Bokowski'nin bir şiirini dinliyorsunuz. Videoyu biricik Meriç Mekik gönderdi. Başka gruplar ve müzisyenler de var... Edebiyat aşığı Modest Mouse yazar için iki şarkı yazmış. The Lonesome Crowded West albümünden Bukowski ve Long Distance Drunk... U2'nun Bono'suysa, Bukowski'ye hayranlığını, Orada öyle duran bir adam var, 'metaforlara ayıracak vaktim yok, iliklerimize kadar dürüst olabilir miyiz lütfen' diyor sözleriyle dile getirmiş. Zooropa albümlerinde Bukowski göndermeleri olan bir şarkı yer alıyor: Dirty Day, yani kirli gün... The Good Life'ın Album of the Year albümündeki yer verdiği aynı adlı şarkı var bir de, sözlere bakarsınız. The Boo Radleys ise Charles Bukowski is Dead diye bir şarkı yapmış. Neyse işte, Bukowski'yle yıllardır ilk yakınlaşma denemem bundan ibaret. Pis morukun hayranı olmasam da şarkıların bazılarını güzel buldum. Benim bulamadıklarım varsa, lütfen yazın. Gerçekten enteresan bir nokta bu Duygu, şiirlerinde ve öykülerinde çok erkek bir ses olduğu böyle de ortaya çıkıyor. Bunun üzerinde düşünmek gerek.


Marcel Proust'un 9,609,000 harften oluşan şahane romanı Kayıp Zamanın Peşindesi en uzun roman. Uzun romanları okumayı sevmediğimi epeydir söylüyorum. Yarı yarıya şaka aslında, çünkü binlerce sayfa boyunca akıp giden upuzun romanlar var, elimden bırakmadan okuduğum. Mesela sabırsızlıkla beklediğim Kavgam ciltleri... Knausgaard'ınkiler tabii, öteki değil! Ama n'apalım ki birazcık da ciddiyim. Tolstoy'lar, Dostoyevski'ler, Melville'lerle aynı çağda yaşamıyoruz. İlgimizi dağıtacak, zihnimizi meşgul edecek o kadar çok şey oluyor ki ne kadar şikayet edersek edelim, biz de o akışa kapılıp gidiyoruz farkına varmadan. Ve kitap okumamıza mani pek çok şey çıkıyor yolumuza. Saymayayım tek tek; sinemadan, televizyondan başlar, Instagram'a kadar uzanır bu liste. Fakat benim uzun romana itirazımın vakit bulamamamla alakası yok. Romanın roman olduğu dönemlerin büyük ustaları kadar yetenekli olmayan birçok günümüz yazarının 150 sayfada bitecek bir hikayeyi 500 sayfaya çıkarmalarına sinir oluyorum daha ziyade. Güzel güzel başlasalar bile, zamane romanları bir noktadan sonra yazarlarının Offf, yazacak öyle çok şeyim var ki hırsıyla berbat hale geliyor. Eh, o zaman da üslup gevşiyor, kurgu sarkıyor ve benim içimdeki okur hevesi bir anda sönüyor. Neyse ki yalnız olmadığımı öğrendim. Mesela iflah olmaz bir novella-sever olan Ian McEwan, kendi romanları dahil yeni romanların çoğunun gereğinden uzun olduğunu düşünüyor, okurken Ah elimde bir kalem olsa da şu kitabı bir güzel kısaltsam duygusuyla parmaklarının kaşındığını söylüyor. Keşke başkalarının da parmakları kaşınsa biraz. Çünkü muhtemelen 18. ve 19. yüzyıllarda romanların fasikül fasikül yayınlanmasının ortak kültürel hafızamızdaki yerinin etkisiyle Kalın roman, iyi romandır algısı oluşmuş durumda. Bilhassa Amerikalı okurlar tuğla romanlara çok meraklı. Fazla uzatmasın, kısa yazsınlar dediğimi ileri sürerek beni tefe koyabilecekleri düşünerek ürperiyorum ama 1976 Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Saul Bellow'la aynı saftayız. Bellow'un, yazarların niçin olabildiğince kısa kesmeleri gerektiğini anlattığı bir makalesi bile var. Bir edebiyat devinden alıntıyla destekliyor teorisini. Rus oyun yazarı ve öykücü Çehov, Okuduğum hiçbir şey bana yeterince kısa gelmiyor demiş bir vakitler. Bize gelince; bir kitapçı zincirinde yönetici olan arkadaşım, popüler edebiyat okurlarının kalın kitapları sevdiğini söylüyor. Örnek ver diyorum; Fi diyor. Pi diyor. Çi diyor. Harem kadınlarının biyografilerini söylüyor. Gayet mantıklı. Ardından Çin'de yazarlara kelime sayısı üzerinden telif ödenmesi meselesini konuşuyoruz. Daha fazla para kazanabilmek için, uzattıkça uzatıyorlarmış.


Bu haftanın kitabını çocuklar için yazan ünlü bir müzisyenden seçtim. Vahşi Orman, The Decemberists grubunun kurucusu ve solisti Colin Meloy'dan nefis bir fantastik seri. İllüstrasyonlar şahane karısı Carson Ellis'e ait. Yazıyı okuyanları, bonus olarak yeni bir mixtape bekliyor. Vahşi Orman, Meloy'un çocuklar için yazdığı bir kitap serisi. Kitabı, karısı Carson Ellis resimlemiş. Daha çocukken bile her fırsatta evinin yakınındaki ormana kaçıp oradaki hayvanlarla arkadaşlık eden Carson Ellis'in adını daha önce de duymuştuk. Lemony Snicket ve Trenton Lee Stewart'ın kitapları için yaptığı işlerden ve tabii Decemberists kapaklarından. Kendisi burada da kelimenin tam anlamıyla parlıyor. Araya küçük bir not: The Decemberists grubu, adını 1825'in Aralık ayında Rusya'da Çar'a karşı ayaklanan askerlerden alıyor. Tolstoy'un bu konuda yarım kalmış bir romanı da var. Sonuçta edebiyat ve politikayla sıkı ilişkiler kurmuş bir gruptan bahsediyoruz. Okuyanlara kulak verelim: Sivri dilli yazar Lemony Snicket, Vahşi Orman'dan içeri bir kez adım attınız mı, çıkmak istemeyeceksiniz derken, yeni kuşağın önemli temsilcilerinden Jonathan Safran Foer, Biraz peri masalı, biraz gençlik romanı; mükemmel resimleriyle edebiyat dünyasına bir armağan demiş. Pulitzer ödüllü Michael Chabon ise, Çocukluk maceralarını konu alan öykü geleneğinin son varisi yorumunu yapmış. Birazı arkadaşlık hatırına olsa da vaatler yabana atılır cinsten değil. Demek ki bu yaz, küçük okurlar ve onların kütüphanesine dadanan büyükler için güzel geçecek. Pegasus Yayınları, serinin Vahşi Orman: Ormanın Derinliklerinde adlı ikinci cildini de yayınlamış. Okuyalım. İşte Colin ve Carson'un Vahşi Ormana yakıştığını düşündükleri şarkılar seçkisi. Efsane grup Led Zeppelin'le başlayan liste, yine Led'le bitiyor.


Alacakaranlık. Şehir Ölüsü. Gündüz Ölüsü. Lanetli Sevgili. Uğursuz. Müthiş ve Korkunç Güzel. Vampir Akademisi. Kemikler Şehri. Ölümcül Oyuncaklar. Aşk ve Gurur ve Zombiler. Gaddar birkaç korku filmi diye mi düşünüyorsunuz? Fena halde yanıldınız. Bunlar, günümüz genç kızlarının iç geçirerek okuduğu, okuduktan sonra hayallere daldığı yeni jenerasyon aşk romanlarından sadece birkaçı. Vampirler egoist mahluklardır, kendilerinden başka bir şeyle, başka biriyle ilgilenmezler. Niçin ilgilensinler ki, yüzlerce yıl içinde sayısız badire atlatmış, hep tehlikenin kıyısında yaşamış, birçok ölüme tanıklık edip birçok kişinin ölümüne sebep olmuşsanız, sizden başka her şeyin gelip geçici olduğunu çok iyi biliyorsunuz demektir. Eskiden 'vampir romanlarının kraliçesi' olarak anılan Ann Rice'ın Vampirle Görüşme ya da Vampir Lestat romanlarının özünde tam da bu bakış açısı vardı. Rice'a göre 20. yüzyılın görkem, parıltı, şan, şöhret ve tüketim aşkının kokusunu almış bile olsa, bir vampir için seks karın doyurmaya yarayan bir araçtı ve kan kokusu her şeyden daha fazla iştah açıcıydı. Bu yüzden tüm vampirler yalnızdı, ve yine bu yüzden kendileri gibi vampir değilse eğer, hiç kimseye aşkla bağlanamazlardı. Romanlarında karanlık, erotik ve melankolik bir evren yaratan Ann Rice bu yüzden 80'lı yılların pop ikonlarındandı. Lakin Sex & the City'nin, Gossip Girl'ün, Britney Spears ve Justin Timberlake'in egemen olduğu yeni pop kültür evreninde bu karanlık imgelerin pek yeri yok. Dolayısıyla vampir romanlarının da ev kızından hallice görünümlü yeni bir kraliçesi var artık: Stephenie Meyer, yani Alacakaranlık dizisinin yaratıcısı. Ve Alacakaranlık şu sıralar dünyada ve bizde tüm genç kızların en şık el kitabı. Harry Potter kitapları da dahil birçok fantastik kitabı Türkçe'ye çeviren Kutlukhan Kutlu'ya göre beyaz ve pembe dizilerin gözden düşüp vampirli, zombie'li, kurtadamlı, perili aşk romanlarının popüler olmasının altında yatan sebeplerden biri de son yıllarda okurun gerçek üstü olana aşinalığının, hatta toleransının artması. Ama bu yalnızca üsluba, atmosfere dair bir durum. Zira gerçek dışılık açısından beyaz dizilerle fantastik aşk romanları birbirlerine öyle benziyor ki! Her ikisinde de gerçekleşmesi mümkün olmayan hikayeler anlatılıyor. Tek fark şu; birinde bütün bunlar yaşanabilirmiş numarası yapılırken, ötekinde yaşanamayacağı baştan kabullenilmiş. Vampir Lestat: Ann Rice'ın en ünlü yapıtlarından biri. Çok seksi ve iç gıcıklayıcı... Üstelik türün edebiyat lezzeti taşıyan örneklerinden. Lestat, daha sonra yazılan Vampirle Görüşme'nin de kahramanı. Aşk ve Gurur ve Zombiler: Jane Austen'ın başyapıtı Aşk ve Gurur'un zombili versiyonu. İyi yazılmış, eğlenceli bir ironi. Üstelik Austen ruhuna yakışacak kadar sıkı bir feminist üslup taşıyor. Alacakaranlık: Son beş yılın yayıncılık fenomeni. Sadece kitapları değil, filmleri hatta poster kitaplarıyla da çok gözde. Şehir Ölüsü ve Gündüz Ölüsü: True Blood adlı hip diziye ilham veren Charlotte Harris imzalı kitaplar. Rüzgar Gibi Geçti'nin vampirli versiyonu da denebilir. Zihin okuma becerisine sahip Soakie adlı genç kız yakışıklı mı yakışıklı, üstelik zihnini okuyamadığı bir erkekle tanışıyor. Hayatı boyunca beklediği erkek. Ama bir vampir. Lanetli Sevgili: 21. yüzyılın perili ve entrikalı romansı. Kadim gizli yasalarla modern çağ genç kızının beklentileri çatışırsa ne olur fikrinden yola çımılarak yazılmış. Dokuz yüz yıldır kraliçesini arayan bir peri kralına aşık olan genç kızın hikayesi.


'Ateş Karınlı' diye bir kitap var elimde, J. C. Michaels yazmış. Bildiğimiz 'Kurbağa Prens'in harikulade bir versiyonu; ilk yarısı çocuklara, ikinci yarısı yetişkinlere seslenen bir 'melez' kitap. Kahramanı, evcil bir hayvan olarak rahat bir hayat sürmekle vahşi doğada tekinsiz maceralara atılmak arasında seçim yapmaya çalışan bir kurbağa. Cesaretsizlikleri yüzünden mutsuz olanların temel çelişkileri şudur: Kendilerini oyalamayı şaşırtıcı bir biçimde herkesten iyi bilirler. Tek bir güne seksen faaliyet sığdırarak asıl yapmaları gereken şeyi erteleyip dururlar. Öyle olur, evet. İnsan, değişmek arzusu ile güvenlik ihtiyacı arasında çıkan amansız çatışmada sığınabileceği bir korunaklı köşe bulur muhakkak. 'Ateş Karınlı' diye bir kitap var elimde, J. C. Michaels yazmış. Bildiğimiz 'Kurbağa Prens'in harikulade bir versiyonu; ilk yarısı çocuklara, ikinci yarısı yetişkinlere seslenen bir 'melez' kitap. Kahramanı, evcil bir hayvan olarak rahat bir hayat sürmekle vahşi doğada tekinsiz maceralara atılmak arasında seçim yapmaya çalışan bir kurbağa. Caroline adlı küçük bir kız tarafından 'seçilen' kırmızı karınlı kurbağa, günün birinde kızı terk edip, tehlikelerle dolu bir dünyada karşısına çıkabilecek bütün seçenekleri tanımak ve bağımsızlığının tadını çıkarmak uğruna uzaklara gidiyor. Gelin görün ki; her seçim bir sonrakini çağırır... Ateş Karınlı'ya da öyle oluyor. Yani artık sahip olduğu tek kıymetli şeyi, özgürlüğünü gözden çıkarabileceği bir başka küçük kıza rastlıyor. Üstelik Ateş Karınlı bu seçimi yaparken, Claire'in onu sonsuza dek yanında isteyeceğine dair en küçük bir bilgiye bile sahip değil. Bir kurbağanın derisine dokunmak kızın içini bulandırabilir. Onu camdan fırlatabilir, hatta hainlik edip arabasıyla üstünden geçebilir. En kötüsü, ona kayıtsız kalabilir... Aşk bu, her şey mümkün. llüstrasyon Yolanda Blazquez'in. Diğer işlerini bu adreste bullabilirsiniz.


Sarah Bakewell'in ilk kitabı Nasıl Yaşanırı okumak, benim için ilginç bir deneyimdi, çünkü o güne kadar nedense mesafeli durduğum ünlü denemeci Montaigne'i fena halde merak etmemi sağlamıştı. Şimdi sırada Varoluşçular Kahvesi var. Bakewell bu kez edebiyat tarihinin en merak edilen topluluklarından birini ele alıyor. Varoluşçular Kahvesi, 1933 Paris'inde başlıyor. Genç Jean-Paul Sartre ve Simone de Beauvoir, Montparnasse'ta kayısı kokteyli içiyor ve arkadaşları Raymond Aron'dan fenomenolojik yöntemi öğreniyorlar. Aron edindikleri bu yeni bilgi sebebiyle eşsiz bir coşkuya kapılmış haldeki çifte şöyle diyor: Görüyorsunuz, eğer bir fenomenologsanız, kayısı kokteylinden bile felsefe çıkarabilirsiniz. Üçlümüz böylece kafeler ve garsonlar, dostluk ve devrim ateşi, aşk ve tutku, özgürlük ve varoluş üzerine konuşmaya başlıyor. Geçen yüzyılın sıra dışı akımı varoluşçuluğun çekirdeği işte o gün atılıyor. Felsefe beni her zaman büyülemiştir. Fakat zamanla düşünce akımlarını başlatan insanların hayatlarını da büyüleyici bulduğumu fark ettim. Biyografi heyecan verici bir edebi tür. Bir edebiyatçının hayatını araştırmaya başladığımda, deneyimlerinin sadece hayatını değil verimini de yönlendirdiğini, kaba hatlarıyla felsefesini, üslubunu oluşturduğunu görüyorum. Bu söylediğinizi sevdim. Biliyor musunuz, Bulantıyı yazmaya başladığında Sartre'ın kafasında bir tür polisiye yazmak varmış. Filozoflar ve edebiyatçılar hakkında dedektiflik hikayeleri yazmak, evet, gerçekten çok güzel tarif. Ama burada suç yok, bir nevi bulmaca çözüyoruz. Evet, biliyorum, çok komik bir grafiti o. Ayrıca meseleyi güzel özetliyor. Sartre, insanın kim olduğunu belirleyen şeyin özgür iradesiyle, seçerek yaptıkları olduğunu düşünüyor, bunun dışında eylemlerimizi belirleyen başka bir itkiye, söz gelişi kadere inanmıyordu. Varoluşçuluğu açıklamak isteyen kişi, söze ilk olarak varoluşla, yani 'hayat' dediğimiz şeyi oluşturan o özle başlamalı. Varoluşçuluğu diğer felsefe akımlarından ayıran şey tam olarak bu, yani soyut fikirlerle değil hayatın akışına uygun ilerlemesi... Varoluşçuluğun özgür iradeye ve seçimlerimize yaptığı vurgu da önemli. Her eylemimizle sırf kendimiz için değil, dünya için de büyük bir sorumluluk üstleniyoruz. Seçmek aslında korkutucu bir şey, bizi kaygılandırıyor. Tabii aynı zamanda heyecan verici, önümüzde sınırsız olasılıklar bulunduğunu hissettiriyor. Varoluşçular mükemmel hayatlar sürmediler, çünkü kendileri mükemmel değillerdi. Hangimiz mükemmeliz ki? Hayatına bakıp da örnek alınacak filozof yoktur. Belki bir tek Sokrates vardı, onun da sonu malum. Varoluşçular hem şahsi hayatlarında hem de siyasette sıklıkla kötü seçimler yaptılar. Zaman zaman yeterince sorumlu davranmadıklarından da kuşkulanabiliriz. Bazen kendilerini kandırdılar, bazen de ideallerinden vaz geçtiler. Fakat açıkçası ben onların cevaplarıyla değil, sorularıyla ilgiliyim. Zamanlarını felsefe konuşarak geçiriyor, fikir alışverişinde bulunuyorlardı. Bu arkadaşlıkların bir kısmı kötü bitti. Mutlaka bir kavga patlak verirdi, hele işin içinde Sartre varsa. Sartre topluluktaki neredeyse herkesle bozuştu. Kavgaları ve anlaşmazlıkları çoğu zaman bildik insani meseleler yüzündendi. Kadın erkek ilişkileri ya da aşkta kıskançlık gibi. Bazen de siyaset, özellikle de komünizm ve Sovyetler Birliği hakkında kavga çıkıyordu. Sartre ile Camus'nun uyuşamadıklarını, en temel noktalarda bile farklı düşündüklerini söyleyebilirim. Diğer yandan, bütün bu çatışmalar tutku içeriyor, dolayısıyla bir biyografi yazarı için hepsi de şahane ayrıntılar. O devri anlamamız açısından da önemli. Kalıcı ilişkiler kurmadıklarını da söyleyemeyiz, Sartre ile Beauvoir arasındaki ortaklık neticede 50 yıl sürdü. Sürekli birlikte yaşamadılar, başka sevgilileri oldu ama birbirlerinin taslaklarını okudular, her şeyi tartışarak ve genellikle yan yana yazarak yaşadılar. Varoluşçuluğun toplumun kıyısında yaşayanları, öteki etiketiyle dışlananları anlama çabası düşünülürse, yabancılar yerinde bir kelime seçimi. Fakat varoluşçuların hangisi yabancı, hangisi değil, bunu anlamak da güç. Akademik felsefe açısından, çoğu birer yabancı sayılırdı, çünkü üniversitelere sonradan girmişlerdi ve içeridekiler tarafından daima küçümsendiler. Diğer yandan, kendi sosyal çevrelerinde merkezi onlardı. Yabancı kavramını üreten Albert Camus, Sartre ve Beauvoir gibi seçkin bir eğitimden geçmemişti. Cezayir'de yoksul bir çocuk olarak büyüyen Camus babasını I. Dünya Savaşı'nda kaybetti. İçlerinde dışlanmışlığı en keskin hisseden oydu. Sartre ve Beauvoir, marksizmin vaatlerine inanmakta aşırı hevesliydi. Onlara göre insanlık için gerçekten daha iyi bir yaşam biçimi kurmanın, yoksulluğun, eşitsizliğin ve faşizmin kökünü kazımanın komünizmden başka yolu yoktu. Sovyetler Birliği'nin bu hayali gerçekleştiremeyeceği anlaşıldığında, Mao'nun Çin'ine hatta Castro'nun Küba'sına ümit bağladılar. Komünizmin vaatlerinin bir illüzyondan ibaret olduğunu daha en baştan gören Camus'nun aksine, Sartre ve Beauvoir siyasi baskıları bile haklı bulmayı tercih etmişlerdi. Dilediğiniz kadar geriye gidebilirsiniz, serbestsiniz. Antik çağlara kadar. Ama varoluşçu kelimesini icat eden, üstelik daima özgürlük ve kaygı hakkında yazan kişi 19. yüzyılda yaşayan felsefeci Soren Kierkegaard'dı. Ben kitabımı Kierkegaard geleneği ile Edmund Husserl'in Almanya'da başlattığı fenomenolojiyi buluşturarak başlattım. Fenomenoloji, varoluşçuların insan deneyimini daha disiplinli bir şekilde, her yönüyle ele almalarını sağladı. O sayede cinsellikten kayısı kokteyli içmeye kadar her şey varoluşçuluğun konusu olabildi. Kurucu babaları sayarken, Jean-Paul Sartre'ı da unutmamak gerek tabii. Yine de benim hikayem kesinlikle sadece ona dair değil.


Elis Şimşon'un yayın yönetmeni olduğum Picus için Teoman'ın şarkı sözlerinden yola çıkarak yazdığı yazı, harikuladeydi. Elis daha sonra yazıyı gözden geçirdi ve Ot'ta yayınladı; Teoman da İnsallık Halleri kitabına aldı. Walter Benjamin'in, Baudelaire'den esinlenerek tasvir ettiği modern kent hayatının içine, Teoman'ın anlattığı modern aşk hikayelerini yerleştiririm hayalimde. Benjamin, büyük şehir insanını büyüleyen şeyin son bakışta aşk olduğunu söyler. Teoman da, sanki Benjamin'i yankılar gibi, son bakışta yaşanan aşkları anlatır. Bu aşk hikayeleri, varoluşsal yalnızlığın aşk karşısında kazandığı zaferleri, kaybetmenin büyülü melankolisini ve kendini tüketmenin hayata tahammül etmek için en iyi yol olduğunu anlatan hikayelerdir. Hem sıradan hem büyülüydü bu hikayeler, hem çok acıklı hem de komik. Kahramanları hem çok güçlü hem de bir o kadar kırılgan; hem tutku dolu hem de bir o kadar yorgun. Mesela: insan yaşar, hayali kadar / kimi hayal eder, bir ömür yettiği kadar / kimi inanmaz, kiminin kalbinde tanrı / kimi küser hayatına, kimi yakalar yıldızları. Hayal kurmak, varoluşsal yalnızlığa tahammül etmenin yollarından biridir. İnsanlığın kurduğu en büyük hayal, yani Tanrı, kendimizi bu tuhaf dünyada yalnız hissetmememiz içindir aslında. Ama herkese göre değildir hayal kurmak, kimi görmezden gelemez bu anlamsızlığı. Kimiyse yüzleşir, dosdoğru en derinine bakar yalnızlığının ve delilik ile aydınlanma arasındaki o anda yakalar yıldızları. Varoluşsal yalnızlıkla, kaybetme anının büyüsüne teslim olarak baş etmeye çalışan kişinin hikayesi ise Seninim Son Kez şarkısıdır. İki yaralı kalbin yanyana gelmesi zordur çoğu zaman. Ama hangimizin yarası yok ki? Evet kimisi düşkündür yaralarına, sever hep kanatmayı kabuk tutan yarayı. Canı yandıkça hisseder yaşadığını ve yalnızlığını. Beslendikçe acısından, büyütmeye başlar yaralarını ve şöyle der: gideceğim ardıma bakmadan / bu uzlaşmaz iki kalp bizim/ yaralarını yarıştıran. Bir yara daha yazılır haneye, kalp yeniden kanamaya başlar. Ama son bakışta aşkın büyüsüdür içten içe arzulanan: kör olmuştum ışığından o zaman/ yavaş yavaş görüyorum/ göze alıp sensizliği şimdi/ seni terkediyorum. Son bakış belki de bir aydınlanma anıdır; maskelerin düşer, ışığın altında çırılçıplak kalınır... ya da bir delilik anıdır; acı verecek olmasına rağmen hayata onsuz devam etmeye karar verilir. Çünkü acı diriltir uyuşuk varoluşu.


Egoist Okur'u ilk yayınlamaya başladığımda tanıştığım Burcu Yıldızer'den apansız gelen öykülere alışkınım. Benim için Burcu'dan gelen bir email veya mesaj, çılgın bir koşuşturmacanın bittiğinin ve hayatın olağan akışına döndüğünün habercisi gibidir. Yani iyidir, sevindirir. Üstelik bu defaki öykü aklıma şahane bir fikir de getirdi. Bunu önümüzdeki günlerde sizinle ve tabii şimdilerde ikinci romanını bitirmekle uğraşan Burcu'yla da paylaşacağım. Bu fotoğraf bana güzel şeyler hatırlatıyor, onu çok sevgili arkadaşım Simten'in bahçesinde çektim. Hatırlamak öylesine zor, öylesine ağır ki içimden büyük büyük alevler fışkırıyor. Belki de insan hep aynı isimle karşılaşacağını bildiği içindir. Neden bunca yıl geçip gitmişken ve zaman, acımasız geçmişine bir yenisini daha eklemişken bazı anları da beraberinde o karanlığa gömüp geçip gitmiyordu ki? Her şey sanki dün yaşanmış gibi capcanlı. Balkondayım. Deniz boylu boyunca karşımda uzanmış geceyi selamlıyor. Sorular soruyorum. Dört yıl geçmiş bile olsa üzerinden bir cevap bulabilmek, yaşananları aklamak ve belki rahat bir nefes alabilmek uğruna geçmişin üzerinden yürüyorum. Yalın ayak. Her defasında yaralanıyorum. O gece de öyle olmuştu. Yeri geldiğinde birbirimizi bunaltacak kadar cümle sarf etmeyi beceren biz, ayrı yollardan gidiyor olsak da aynı cevapsızlıkta kalakalmıştık. Ömer bacaklarını masanın üzerine uzatmış, bir elini de burnunun ucuna tutmuş dalgın dalgın uzaklardan geçen gemileri izliyordu. Geldiğinden beri tek tük konuşmuştu. Pişman mısın bu gece bana geldiğin için? dedim. Cevap vermedi. Bir şeyler düşündüğü belliydi. Çünkü ne zaman elini burnunun ucuna doğru tutsa sorularımı duymamazlıktan gelirdi. Uzun sürmezdi bu hali. Düşündüklerini toparladığı anda mutlaka hiç beklemediğim bir konuyla sessizliğin içine dalar, sorusunu sorar ve Hadi! dercesine çakır mavisi gözleriyle gözlerimin içine bakardı. Uzunca bir süre denize baktık. Sanki derin derin içimize çektiğimiz nefeslerimiz de olmasa bu dünyadan geçip gittiğimizi hiç bilmeyecektik. Masada bir tek ay ışığı kalmıştı. Ellerimi uzattım. Parmaklarımı bir sağa bir sola, yukarıya aşağıya doğru amaçsızca kıvırdım. Ayın yansıyan parıltısı bir şiir gibi dokunup geçti damarlarımın içinden. Hoşuma gitmişti. Havayı kokladım. İncir ağaçlarının kokusu bütün terası sarmıştı. Sokağın en büyük incir ağacı evimizin hemen karşısındaydı. Eğilip göz ucuyla ona selam verdim. Selamımı almış olacak ki rüzgar bir nefeslik kokusunu kucaklayıp bana getirdi. Peşi sıra çocukluğum da o selamı bekliyormuş gibi hemen arkasından gözlerimin ucuna kuruluverdi. Göz kapaklarım yavaşça kapandı. Başımı balkon demirlerine dayayıp o günleri düşündüm. Bozkırın ağır bir hüznü var. İnsan bir defa onu tattıysa ömrü billah yanında taşıyordu. Toprak efendidir oralarda. Boştur insan ne söylese. O yüzden sarıyı sevmem. Aklımda yarım yamalak kalmış olsa da kuzeyin, Karadeniz'in özlemi hep saklı durur içimde. Çok çok küçüktüm o yıllarda. Ama insanın içine kadar yerleşenler unutulmaz ya nicelik önemli değildir bıraktıkları esastır hep, işte orası da benim için öyle. Anılarımda tekinsiz bir hatırlamaya denk düşse de sarının da dışında bir renk, renklerin olduğunu Karadeniz'de öğrendim. Orada bağışladım dünyayı. Affetmeyi, sevmeyi, her yağmur yağdığında otların arasından baş gösteren salyangozlara dokunmayı orada öğrendim. Dağ çileklerinin izini sürdüm. Kokusuna adımı feda ettim. Fındık ağaçlarında yuva kurdum. Yapraktan düşen tırtıllarla birlikte yürüdüm. Hiç incitmedim. İncinmedim. Yaşım o zamanlar tek haneli. Anlat deselerdi yine ilk buralardan başlardım anlatmaya. Belki de zorla alınıp başka yerlere gitmediği için hala böylesine benimle. Ömer'e baktım. Ötelere bakıyordu. Sanki denizin son çizgisini geçmiş, benim göremediğim o yerlere çoktan gitmiş gibiydi. Oysa yanımda olmasını, ilk günlerdeki heyecanla bana sarılmasını ne çok istiyordum. Zaten çok az görüyordum. Son günlerde ne zaman gelse az az konuşuyor sonra da kendimi içinde hissetmediğim bir sessizliğin peşinde kaybolup gidiyordu. Aklından hiçbir zaman tam olarak ne geçtiğini anlayamıyordum. Aylar öncesinin o aşk dolu cümleleri de bir şeyleri çözmeme yeterli olmuyordu. Aşkımızın yasa dışılığı gün geçtikçe kamburunu bizim üzerimizde çıkartmıştı. Böyle anlarda biraz daha yaklaşıyorduk birgün hesabını ayrı ayrı ödemek zorunda kalacağımız ayrılık günlerine. Balkon demirleri soğumuş, gece iyiden iyiye zamanın üzerine ağır bir sis gibi çökmüştü. Başımı kaldırdım. İnsan ölecekse güzel kokular içinde ölmeli dedim içimden. İlk defa cevabı çok kolay olan bir soru sormuştu. İstemsiz bir kahkaha attım. Bozulmuştu. İri gözlerini kısıp kaşlarını çattı. Böyle yaptığı zamanlarda daha fazla gülesim geliyordu. Hayır canım, yapmadın. Onca süre düşündün durdun. Rakı isteyeceğin aklıma gelmedi de ondan güldüm. Of Ömer, ömürsün. Yani sen genelde cevabı hemen verilemeyecek sorular sorarsın da ondan. Şaşırdım biraz hepsi bu. Sabret, bu soru değildi zaten. Canım rakı içmek istedi. Belki de biraz daha... Ne bileyim işte, başka bir şeyler daha gerekiyor sanırım. Oluyor böyle şeyler ara sıra. dedi. Yine o geçiştirici gülümsemesini takınmıştı yüzüne. Bu defa takılmadım. Madem dönmüştü artık yanımdaydı. Bu yeterliydi. Ben mezeleri getireyim, sen de rakıyı. Geçen gün getirmiştin ya dolapta var. Ne çabuk unuttun. Her defasında ona, ikimizin de anladığı bir dilde, tıpkı masal sonrasında gözlerini uykuya kapayan bir çocuk gibi teslim oluyordum. Ara sıra başını kaldırıp göz ucuyla gülümser; çok değil, ikinci şiirin sonuna gelmeden ellerini boynuma uzatır ve ensemden yukarı doğru usul usul saçlarımın arasında dolaştırırdı. Yıllar önce onunla ilk tanıştığımızda Cemal Süreya'nın Üvercinka'sını saatlerce hiç bıkmadan okumuştu. Teninin kıvrımlarını, soluğunu nasıl da içimde hissetmiştim. Bütün kara parçalarımı ele geçirmişti. Dokunmadan... Sanırım ilk o zamandı boynumla tanışması. Sonraları başka şairlerin başka şiirlerinde aynı duygular sürüp gitti. Ama bu defa Ömer yanımda yoktu. Beklediğim soru nihayet gelmişti. Elimi geri çektim. Ne diyeceğimi bilmiyordum. Ömer başını öne eğmiş, rüzgarın yere düşmüş üzüm tanesini ileri geri hareket ettirişini izliyordu. Gözlerini göremiyordum ama hastalığında karısını yalnız bırakıp yanıma gelişinin yarattığı vicdan muhakemesini ve pişmanlığın o buruk izlerini çok iyi görebiliyordum. İnsan böyle anlarda neyi seçerse ömrü billah ona mahkum oluyordu. Ben susmayı seçmiştim. Ömer'in seçimiyse daha soruyu sorduğu andan itibaren çoktan belli olmuştu. Bi koşu su içmeye gidip geldim. Hani dedim, belki o arada bir cevap bulurum da şu boğazımda düğümlenen sorudan kurtulabilirim. Ne giderken ne de dönüş yolunda, kendimi bile tatmin edecek bir cevap bulabilmiştim. Çünkü bir ilki sözcüklere dökmek sanıldığı gibi bir şey değildi. Ağızdan çıkacak her şey onu biraz daha geride bırakıyordu. Sona yaklaşıyorken ilkler çoktan mazi oluyordu. Bir tek yürekte kalan sancısı tazeydi. Ömer, bardakta kalan son yudumu kafasına dikip kalktı. Gitmeden sanki bir daha hiç gelmeyeceğini anlamış gibi sımsıkı sarıldım. Kapıyı açtım. Sonra kapatıp yeniden sarıldım. Onu hiç göndermek istemedim. Ama bu defa diğerlerinden farklıydı. İçimdeki her bir hücrede hissedebiliyordum. Öptü. Sonra bir daha. Bir daha. Ama o, bu defa gerçekten gitmişti. Koskoca iki yıl boyunca bir tek an bile azalmayan heyecanımsa hala yerli yerindeydi. İncir ağacının yaprakları kıpırdadı. Rüzgar tıpkı o gece ki gibi aşağılardan yol alıp kokusuyla balkonu doldurdu. Bazen tek bir koku nedense hep bir önceki anın tetikleyicisi oluyor ve hatıralar da böyle böyle akla düşüyordu. Ülke, son okuduğu şiirdi Ömer'in. Benim de en sevdiğim Cemal Süreya şiiri. Kaç defa ondan el yazısıyla bu şiiri yazmasını istediysem de yazmadı. Belki de gittiğinde ardında mürekkep izi bırakmak istememişti. Ama asıl mürekkep izi kalbime düşmüştü. Onunla vedalaşmaya çabalarken ve fazlasıyla incinmişken cevapsız kalan o soru bana kendini yeniden hatırlatıyordu. İncir ağacı gam götürmüyordu. Ve insan, kimi zaman delirecek kadar çok yaşıyordu.


Aynı zamanda muzip, şaşkın ve eğlenceli de... Ölümlü hayatında gerçek dünyayla bağını asgari ölçüde bile kuramamış, ailesiz, yurtsuz yuvasız, insanlara ilişmeden, kimseyi de kendine yaklaştırmadan, neredeyse bir yabankedisi gibi yaşayıp giden genç bir adam. Seçerek veya mahkum olarak sürdürdüğü bu yalnızlıkta doğal olarak bir hüzün halesiyle yaşıyor. Bu kederin farkında bile değil ama. Ancak vampir olduktan sonra değişiyor her şey. Önceki hayatında özlemini duymasını beklediğimiz her şeyi vampirliğiyle birlikte istemeye başlıyor, arıyor, buluyor. Tersten gidiyor yani. Önceki hayatı vampirliğe daha uygunken, o aksine insanı ve insan kalabalığını şimdi istiyor, renkleri, çeşitliliği, karmaşayı özlüyor, hiç bilmediği bir duygunun yani aşkın peşinden koşuyor. Aşk insanı zaten yaşayan bir ölüye çevirmez mi? Kan içse de içmese de kanı içilmiştir bir aşığın, kanı çekilmiştir en azından, sırf bu yönüyle bile aşkı vampirliğe çok yakıştırdım. Cennetini de cehennemini de bir arada yaşayan, olağanüstü tarihi bir dokunun içinde süzülen bir karakter oldu Bela... Ölümlü hayatında aşkı hiç tatmamış, kitaplardan okumamış, filmlerde görmemiş. Vampirlik kadar aşk karşısında da acemi. Bu yetersizlik, bu şaşkınlık hali, aşkı kalbinde belli belirsiz keşfetmesi, korkuyla yıkanmış 1800'ler İstanbul'unun kanlı yıllarında aşkını araması fikri bana bu kitabı çok büyük bir zevk ve heyecanla yazdırdı. Daha once de söylediğim gibi kahramanım insanlarla nasıl baş edebileceğini bilemeyen, bu dünyayla barışamayan biri. Vampir olduktan sonra yaşama alanı iyice kısıtlanıyor. İstanbul'un gece yaşayan, hem de ne yaşamak, meyhanelerine dalıyor, hem yeni bir varlık olarak kendini hem de geceyi fethetmeye çıkıyor. Ne güzel söylediniz... Her mevsimin adamları her dönemde var, biraz tarih, biraz insan, toplum, psikoloji bilgisiyle bile bunu görmek mümkün. Onlar vampirler kadar ölümsüz, çünkü hep varlar. O zaman şöyle bir soru da çıkıyor kitaptan, hangimiz daha vampir? Kahramanım Bela bugünden bakarak anlatıyor tanık olduklarını, bazı şeylerin hiç değişmediğini, insanların ne kadar kolay unutabildiklerini, değerlerinden nasıl kolayca vazgeçtiklerini görüyor. Yeniçeri katliamını anlatırken, onları aklamak için çırpınmıyor, değişen güç dengelerini anlamaya çalışıyor. Eline çekiç alanın herkesi, her şeyi nasıl çivi gibi gördüğünü fark ediyor. Ama en çok da bir savaşın ezenler ve ezilenlerden oluşmadığını anlayıp seyredenlerin, alkış tutanların, unutanların varlığına işaret ediyor. Reşad Ekrem Koçu'nun kitaplarını okumuştum zaten. Kendi kitabımı yazarken bu muhteşem külliyata tekrar başvurdum. Bu kez başka türlü bir okumaydı tabii, bilgiyi cımbızla çeke çeke, detektif gibi bir okuma... Minnetimi ve borcumu da adını anarak ödemeye çalıştım. Paylaşımınız için teşekkürler.. Kaliteli paylaşımlarınızın devamını bekliyoruz. Kolay gelsin!


Yazarların asistanlarıyla kurduğu ilişki nasıldır? Eserin oluşmasında asistanların payı nedir? Vedat Türkali'nin yazdığı 'Fatmagül'ün Suçu Ne?' senaryosunu, bugünlerde asistanı Sebahat Altıparmakoğlu'nun hikayeleştirdiğini görünce aklımıza bu tür sorular geldi. Eyüp Tatlıpınar'ın Yazar Asistanları dizisi Vedat Türkali'nin asistanı Sebahat Altıparmakoğlu'yla devam ediyor. 2003'te başlamıştım. İstanbul'a yeni taşınmıştım o zamanlar. Vedat Bey Londra'dan dönmüş, Kayıp Romanlar'ı yazıyordu. Arkadaşlardan duydum asistan aradığını. Görüşmeye gittim. Gidiş o gidiş... Kayıp Romanlar bitene kadar tam zamanlı çalıştım. O yıl talihsizlikler peşimizi bırakmadı. Vedat Bey romanı yazarken beş ameliyat geçirdi. Çok zor koşullarda yazıldı kitap. Romanın kahramanlarından Nahit Kotar'ın da kitabın sonlarına doğru sağlığı bozulmaya başladı. Bir anlamda biz ona destek olduk o bize destek oldu, atlattık... Daha sonra ben başka bir işte çalışmaya başladım. Haftada birkaç gün yanına gidiyor, diğer işlerini işyerimden yürütüyorum. Ben çok şanslıyım, öyle biriyle çalışıyorum ki; yönetmenlik yapmış, şiir yazmış, tiyatro oyunları yazıyor, senaryo yazıyor, roman yazıyor, mücadele ediyor. Vedat Bey, herhangi bir konu hakkında herhangi bir şey araştırmamı istediğinde bana yeni dünyaların kapıları açılıyor. Hem araştırırken hem de bunu nasıl kullandığına tanık olurken çok yol alıyorum. Karşılaştığım güçlüklerde, anlayamadığım noktalarda her soruma, sorunuma titizlikle yaklaşıyor, yanıtlıyor. Vedat Bey ile her görüşmemizden sonra daha çok okumak, daha çok mücadele etmek isteği ile doluyorum. Bu yıllardır böyle sürüyor. İşiniz sanatla ilgili olunca resmi ve sıradan bir ilişki kurmanız mümkün olmuyor. Bizimki arkadaşlık değil de yoldaşlık ilişkisi, dede torun ilişkisi de olabilir ama ondan daha ileri bir ilişki. Vedat Bey 93 yaşında şu anda. Yazılmakta olan kitapla ilgili saatlerce konuşuyor, tartışıyoruz tabii ki. İşe başlamadan önce Vedat Türkali'nin tüm kitaplarını okumuştum. O zamanlar hem büyük beğeni ile okuyor hem de solcu insanların zaaflarından bahsettiğinde ona içten içe kızıyordum. Bunları herkes okuyacak ve solcular hakkında kötü izlenimlere kapılacaklar diye o zamanın toyluğu ile endişeleniyordum. Meğer onları her yönü ile tanımadan, anlamadan doğru işler yapmak imkansızmış. Onlar ayaklarımızı yere basmamızı sağladı. Vedat Türkali'nin kahramanları her şeyi en iyi bilen, en iyi yapan kişiler değil. Şunu söyleyebilirim; Vedat Türkali çoğu kahramanından daha disiplinli, daha bilgili, daha eğlencelidir. Vedat Türkali ile çalışmak onu anlayana kadar çok zor. Hayatı olması gerektiği gibi yaşıyor. Büyük küçük yaptığı her işe aynı özenle yaklaşıyor. Ama günümüzde insanların çoğu böyle yaşamıyor. Birlikte bir şeyler paylaştığımız, birlikte çalıştığımız kişiler hatta bazen ben bile Vedat Türkali'nin yaşamına ayak uydurmakta zorlanıyoruz.


Venüs der ki: Kızlar istediklerini okuyabilmeli! Yekta Kopan ve Şebnem İşigüzel, yakın tarihlerde yayımlanmış kitaplarıyla bize aileyi ve kadının değişmeyen yazgısını anlatıyorlar. Birbirlerinden çok farklı tarzda yazsalar da kadının kaç çocuk yapması gerektiğinin, dekolte giyip giyemeyeceğinin sıkça tartışıldığı şu günlerde bu tartışmalardan bunalmış olanlara kadının özgürlüğünü savunan görüşleriyle en edebi cevabı veriyorlar aslında. Kızlar istediklerini okumalılar bir de. Öyle değil mi? Sibel Yılmaz yazdı. Bayıldığımız modacı Alice Nightingale'in The Librarian koleksiyonundan. Venüs der ki: Kızlar istediklerini okuyabilmeli! Şebnem İşigüzel de son romanı Venüs'te tıpkı Yekta Kopan gibi aile temasına ağırlık veriyor. Yazarın kendi ailesinin öyküsünden yola çıkarak yazdığı roman; yine kadın-erkek ikilemi ekseninde uzun bir aile tarihçesine uzanıyor. II. Abdülhamit devrinden Cumhuriyet'in ilk yıllarına uzanan bir zaman diliminde, farklı coğrafyalarda, zaman zaman dönemin ünlü kişilerinin de bir roman kahramanı olarak olay örgüsüne dahil edildiği, hem eğlenceli hem de çok hüzünlü bir roman Venüs. Aile, kadının özgürlüğü, evlilik, cinsellik gibi temaların ön plana çıktığı romanda ailelerin kuşaklar boyunca taşıdığı sırlarla karşılaşırız. O sırlar ki o aileye mensup olacak her bireyi ayrı ayrı etkileyecektir. Hiçbirimiz aile tarihimizden kaçamayız. Elbette onu geride bırakabiliriz. Ama o her koşulda orada durur (s.13) diyen anlatıcı, kendi aile tarihini yazarken de annesinin kaderini devam ettirir aslında. Yazı yazmayı çok seven annesini babası engellemiş, yazdıklarını yok etmiştir. Kadınların yapmak istediklerini engelleyen, erkekler ve onları el üstünde tutan toplumdur. Hiçbir kadın kendi kendine delirmez. Kadınları erkekler delirtir. İçinde yaşamak mecburiyetinde bulunduğu cemiyet, hal ve durum (s.95) diyen anlatıcıyı da kendi kocası delirtmiş, onu çok sevdiği çocuklarından ayırmıştır. Roman kahramanlarının her biri birbirinden ilginçtir. Elinden yelpazesi düşmeyen Şekina Hala; kendini ve erkekleri seven, cinselliğini özgürce yaşayan, açık saçık konuşan bir kadındır. Hatta bu yüzden dönemin müftüsü, onun hakkında ölüm fetvası vermiştir. Nergis ise Mısır'dan kaçırılıp Osmanlı sarayına getirilmiş bir devşirmedir. Saray adabıyla yetiştiği için saraydan kovulduktan sonra bile orayı özler. Şekina'nın aksine cinselliğini yaşayamamıştır. Yaşı belirsizdir. Hikmetli sözler eder durmadan. Şekina ne kadar özgür olsa da kendinden kaçması gerekmiştir bazen. İşte o zaman bir başkası gibi davranacak, erkek kılığına girecektir. Erkek cinsi istediğini yapabilirken kadın kılık değiştirmek, bir başkası olmak zorunda kalabilir. Şekina ve Nergis'in yanında, onların sırlarıyla büyüyen anlatıcı bu iki kadının kişiliğinden çok etkilenmiş; onlar öldükten sonra kendini yalnız hissetmiştir. Anlatıcı kendisinin ama daha çok da annesiyle babasının, her biri kendi sırlarını taşıyan Nergis ve Şekina'nın öyküsünü anlatırken masallardan, mitlerden yararlanmayı ihmal etmez. Hatta anlatının bütününe baktığımızda İşigüzel'in büyülü gerçekçiliğe yakın durduğunu da söyleyebiliriz. Anlatıcı kahramanlarının sırlarını birdenbire anlatmaz okura, herkesin gerçek yüzü romanın sonlarına doğru ortaya çıkar. Anlatıcı en eski kurmaca eserlerimizde olduğu gibi araya girer zaman zaman, okuruna seslenir. Okurunun anlatılanları hatırlayıp hatırlamadığını sorgular. Romanın sonlarına doğru çok eğlenceli bir bölüm var. İsmi Kızlar Manifestosu. Yazara göre kızlar istediklerini yapmalı hatta erkekler ne yapıyorsa kızlar da aynısını yapabilmeli. Silik, sessiz birer gölge olmamalı hiçbiri ve hayatın tam içinde yer almalı.


Kahramanların kendi kafalarına göre çalıp oynadığı coşku dolu, müzikal bir roman bu. Kulağınızın dibinde gül lokumu kokulu, ılık bir nefes anlattıkça anlatıyor... Şebnem İşigüzel en şeker şurup, en iyimser romanını kaleme alarak okurunu yine şaşırtıyor. Yukarıda okuduklarınızı tanıtım bülteninden aldım, çünkü Venüs'ü okumadım, daha doğrusu henüz bitirmedim. Şöyle oldu... Romanı karıştırırken bir yerinde Kızlar Manifestosu'na rastladım ve resmen aşık oldum. Sonra tabii mecburen en başa döndüm. Bu bölüm, şu bölüm derken bir de baktım yarılamışım. Şimdi ben romanıma dönüyorum. O vakte kadar siz de manifestoyu okuyun, tadımlık mahiyette. Kızlar kambur durmamalı. Kızlar kambur durup göğüslerini gizlememeli. Kızlar erkekler gibi etraflarına fıldır fıldır bakmalı. Kızlar başını yerden kaldırmalı. Kızlar tıpkı erkekler gibi sesli konuşup herkesin içinde gülebilmeli. Kızlar erkekler gibi yemeklerini dışarıda yiyebilmeli. Kızlar sevdikleri ve kendi seçtikleri kocalarla evlenmeli. Kızlar kanat takmış kuşlar gibi özgür olabilmeli. Kızlar istedikleri yere gidebilmeli. Kızlar herkesin içinde kahve, tütün içebilmeli. Kızlar beğendikleri bir erkeğe uzun uzun bakabilmeli. Kızlar kuşlar gibi daldan dala konmalı. Kızlar inlerin cinlerin top oynadığı yerlerde korkusuzca durabilmeli. Kızlar denizlerde, nehirlerde erkekler gibi yüzmeli. Kızlar dünya gibi fır fır dönebilmeli.


Günümüzde herkes inanç ve huzurdan bahsediyor. Herkes çeşitli yöntem ve tavsiyelerle insanların daha anlamlı yaşamaları için çabalıyor. Ama bu kadar emek yoğunluğuna rağmen istediğimiz maneviyata tam anlamıyla ulaşabilmeyi yine de başaramıyoruz. Ne kadar istesek de bu hayatı daha anlamlı, coşkulu, huzurlu ve mutlu yaşama seviyesine tam manasıyla erişemiyoruz. Yaşam ayrıntılarda gizlidir diyerek hayatta gözden kaçanları yakalayamıyoruz. Yazma üzerine hayal gücünü kaba gerçeğin sunağında kurban ederek değersiz düşler görmeye başlamış ve en sonunda hiçbir şeye inanmayarak tüm ilhamını kaybetmiş ümitsiz bir yazar olan Yann Martel, Hindistan'ın Fransız bölgesinde hikayesini arayan bir Kanadalıdır. Bir yük gemisinin, ailesiyle birlikte Pasifik Okyanusu'nda trajik bir şekilde batmasına rağmen umudunu hiçbir zaman yitirmeyen Piscine Moliter Pi Patel ise Kanada'nın Fransız bölgesinde yaşayan ve anlatacak inanılmaz bir hikayesi olan bir Hintlidir. İkisi de acı dolu bir duygusal açlığın içinde birbirlerinden habersiz kendi yaşamlarını farklı yerlerde ve farklı biçimlerde sürdürürken, ilahi güç bu iki insanın bir araya gelmesini sağlar. Böylece biri ölüm-kalım savaşı verdiği yaşam mücadelesini diğerine anlatarak yaşadıklarının bir anlamı olduğunu perçinlerken diğeri de gerçeğin seçici bir dönüşümüyle kendisine anlatılanlarla okuyucusunu belki de hayatının yolculuğuna çıkaracak harikulade bir hikayeye sahip olur. Yann Martel'in 2001'de yayınladığı ve ertesi yıl Man Booker Ödülü kazandığı Pi'nin Yaşamı romanından David Magee tarafından senaryosu yazılan ve aynı isimle Ang Lee'nin yönetmenliğinde sinemaya kazandırılan bu görkemli film edebiyattan sinemaya uyarlanan hikayelerin en güzel örneklerinden biri oldu. Üstelik çeşitli festivallerdeki 80'den fazla ödül adaylığında En İyi Yönetmen, En İyi Görüntü Yönetmeni, En İyi Görüntü Efekti, En İyi Orijinal Müzik dallarındaki Oscar ödülleri de dahil 50'den fazla ödülle taçlandırıldı. Hikayenin kahramanı Piscine Molitor'un ailesi Hindistan'ın bir zamanlar Fransa sömürgesinde kalmış bölgesi Pondicherry'de bir hayvanat bahçesi sahibidir. Haliyle, Pi de aslanından şempanzesine, ibibiklerden papağanına, susamurundan bizonuna, orangutanından tavus kuşuna, saksağanından kurbağasına, pembe flamingolardan siyah kuğulara, deve kuşlarından gümüş elmas kumrulara, parlak başlı sığırcıklara, şeftali yüzlü muhabbet kuşlarına, fillerden foklara, kaplandan ayılara, geyiklere, tapirlere, lamalara, zürafalara varan binbir çeşit yabanıl hayvan koleksiyonuyla yeryüzündeki cennet misali bir hayvanat bahçesinde doğmuş ve burada adeta prens çocuklarının bile sahip olamayacağı bir zenginlikte büyümüştür. Kendisinin Yeni Hindistan'ın bir parçası olduğunu düşünen ve bir bilim insanı olarak daima rasyonalizmden yana olan babası, benzer şekilde kendini geliştirmiş fakat sonrasında dinin geçmişi ile arasındaki tek bağ olduğuna karar vermiş annesi ve hem eğitimi hem de ilgi alanlarıyla tamamen seküler bir yaşam tarzı olan abisinin aksine Pi, hayatın anlamını keşfetme yolunda ailesinden ayrı düşerek ruhsal yolculuğunda dini anlamaya çalışmaktan geri kalmaz. Üstelik bu arayış içinde kendini eş zamanlı olarak Hinduizm, Hristiyanlık ve İslam ile iç içe bulur. Her şeye aynı anda inanmak demek, aslında hiçbir şeye inanmamaktır felsefesine inat inancın birbirinden farklı odalarında yürür. Fakat imam, rahip ve panditin dar bakışlı öğretileriyle Tanrı'yı sevme yolunda istediğini bulamaz. Hatta bu dünya hayatında kendi irademiz dışında, önceden ve değişmeyecek biçimde yaşamlarımıza ezeli takdiri doğrultusunda hakim olan ve onu yönlendiren bir Tanrı'nın varlığını hissetmek için teolojik deliller üzerine akıl yürütecek kadar donanımlı olmamız gerekmediğini düşünür. Elbette bu deliller önemsiz değildir ama sıradan ve aciz bir insanın gündelik yaşamda gezegenimizi süsleyen yüce gönüllü ve türlü türlü yaşam ifadelerini gözlemleyerek Allah'ın varlığını ve ebedi gücünü hissetmenin de mümkün olacağına inanır. Hiçbirimiz biri bizi gerçek anlamda tanıştırıncaya kadar Tanrı'nın kim olduğunu bilemeyiz. Bu yüzden Pi'nin bir başına hele de kendi dininde var olan otuz üç milyon Tanrı karşısında kendini suçlu hissetmeksizin tek Tanrı'ya ulaşma çabasında onu Allah'ın varlığına inandıracak bir şeye ihtiyacı vardır. Şüphesiz ki hikayenin seyrinde hayatı Pi'ye daha anlamlı kılan da Allah'ın istek ve emirleridir. Yıllar içinde Pi böylesi karmaşık bir ruh hali ve hissiyatlar içinde bir ergen olduğu vakit ailesi çocuklarına daha iyi ve mutlu bir gelecek kurmak için hayvanat bahçesini kapatıp, hayvanları satmak üzere bir Japon yük gemisiyle Kanada'ya gitmeye karar verir. Pasifik'in ortasında bir gece korkunç bir fırtınaya yakalanırlar. Pi ailesini kaybettiği bu kazada büyük bir mücadele sonunda kendini bacağı kırık bir zebra, yırtıcı bir sırtlan, bir orangutan ve Richard Parker adında bir Bengal kaplanıyla aynı filikada bulur. Böylece Pi için denizde 227 gün süren gerek fiziksel, gerek zihinsel olarak gerçek bir manevi yolculuk başlar. Yolculuğun henüz başlarında gözü dönmüş sırtlan zebraya saldırır ve hayvanı acı içinde lime lime eder. İçlerindeki en hassas hayvan olan orangutan sırtlanı bu vahşetinden dolayı cezalandırmak ister fakat bu sırada sırtlan onun boşluğundan yararlanarak hamlesini yapar onu da etkisiz hale getirir. Ve besin zincirinin en tepesindeki hayvan olan kaplan Richard Parker nihayet sessizliğini bozarak sırtlanı öldürür ve böylece her birinin kendinden önce geleni yediği ve kendinden sonra gelenin avı olduğu besin döngüsü tamamlanmış olur. Bu saatten itibaren filikada Richard Parker'la baş başa kalan Pi, kendini korumaya alarak filikanın dışında kendisi için bir sal yapar ve korkuları ve kendi nefsiyle de yüzleşerek kaplanı uzaktan uzağa seyrederek bu yolculuk boyunca onu ehlileştirmeye çalışır. Allah'ım rahmetini umarak, azabından korkarak kendimi sana teslim ediyorum. Yüzümü sana çevirdim, işimi sana ısmarladım, sırtımı sana dayadım. Ne olacağını bilmek istiyorum diyerek inancında belirgin bir şekilde değişimler başlar. Tanrı'ya inancın akılcı ve akıldışı, böylesi bir inancın ihtiyaç olup olmadığı gibi din felsefesine dair etkileyici alt metinlerinin yanı sıra görsel şöleniyle, mistisizmin doruklarına çıkaran müzikleriyle dopdolu bir seyir yaşatarak filikanın Meksika sahiline vurması ve Richard Parker'in arkasına bakmaksızın Pi'yi oracıkta terk etmesi ve Pi'nin kendini gözyaşları içinde Benito Juarez Reviri'nde bulmasıyla hikayenin sona erdiğini düşünebilirsiniz. Ya da revirde iki Japon eksperin kazanın nasıl olduğuna dair yaptığı sorgulamalar sonucu Pi'nin onlara ilk anlattığı naif hikayedeki hayvanların yerine insanları koyarak anlatmak zorunda kaldığı diğer vahşi hikayesiyle olanları sil baştan yeniden düşünmeye başlayabilirsiniz. Bittiğinde adeta insanı koltuğuna mıhlayan filmde Pi'nin gerçeğin özünü ortaya çıkartmak için çarpıtarak anlattığı hikayeye birlikte Daniel Kahneman'ın Deneyime Karşı Anılar Bilmecesi tezini hatırlamamak mümkün değil. Hayatlarımız mutlu yaşamak ile yaşamımızdan mutluluk duymak veya yaşantımızda mutlu olmak arasında gidip gelirken deneyim ve anılar arasındaki karmaşaların tuzaklarına düşmemek söz konusu olabilir mi? Bir sanrıya odaklanmış ama ne yazık ki kendini iyi hissetme halini etkileyen durumlardan hiçbiri yaşanılan deneyimin öneminden ayrı düşünülebilir mi? Doğruya ulaşmak her zaman o kadar da kolay olmuyor elbette. Seyircinin an be an gözlemleyerek; içinde kimi zaman kaybolduğu, kimi zaman kendini bulduğu Pi'nin hikayesinde aslında olaylar görsel olarak aktarıldığı gibi olmamıştır. Berbat olan şey bu deneyimin anılarıdır. Aslında Pi anlattığı ikinci hikayedeki deneyimi yaşamıştır. Ama bunun hiçbir önemi yoktur. Çünkü geride sadece bir hatıra kalmıştır; elinde kalan ve saklayacağı tek şey bu hatıradır ki o da belli ki berbat olmuştur. İşte bu noktada tam olarak şundan söz etmeliyiz: Bir tanesi; mevcut zamanda yaşayan ve o zamanı bilen, aynı zamanda geçmişi de tekrar yaşayabilen ama aslında sadece mevcut zamana hakim deneyimleyen benliğimiz. Diğeri ise yaşam muhasebesini yapan ve deneyimlerimizin hikayesini tutan anımsayan benliğimiz. Anımsayan benlik bir masalcıdır. Anılarımıza karşılık gelen tepkilerle ve aniden başlar. Bu yüzden sadece hikaye anlatıyor olmak için hikaye anlatmayız. Anılarımız bize hikaye anlattırır. Deneyimlerimizden bize arta kalan şey hikayelerdir. Ve hikayenin en kritik noktası da nasıl bittiğidir. Sonlar çok ama çok önemlidir. Ve bu örnekte son, tüm hikayeye hakim olmaktadır. Pi'nin elinde biri ilham verici diğeri isyan ettirici iki hikayesi vardır. İkisi de kendisinden istenilen şeyi açıklığa kavuşturmamaktadır. Bu noktada hangi hikayeye kendinizi yakın bulduğunuza bağlı olarak inandığınız şeyle de yüzleşmeniz gerekecektir. Ve niçin anılara, deneyimlere verdiğimizden daha fazla değer verdiğimiz de bizim için artık bir anlam ifade edecektir. İzlediğimiz veya dinlediğimiz hikayelerden hangisi gerçek olursa olsun kabul etmemiz gereken bir gerçek vardır ki o da bir çocuğun 227 gün boyunca bir filikada, okyanusun ortasında tüm tehlikelere karşı verdiği yaşam mücadelesinden mucizevi bir şekilde kurtularak normal yaşantısına devam edebilmiş olmasıdır. Belki deneyime karşı anılar bilmecesinin cevabı da budur. Sondan 2, 3, 4, 5 ve 6. paragraflar Kahneman'ın Ted'in konuşmasından kopyalanmış ama yazıda bu apaçık belirtilmemiş.


Feride Çiçekoğlu daha önce Lütfü Akad'ın Vesikalı Yarim filminden ilhamla Vesikalı Şehir adlı kitabı yazmıştı. O kitap, sinemanın kadın ve şehirle ilişkisi üzerine en sağlam metinlerden biri olarak hala hafızalarda. Şehrin İtirazını henüz okumadım, sonrasını bilmiyorum ama bana öyle geldi ki arkadaşım Tolga Meriç'in Feride Çiçekoğlu'yla yaptığı Vesikalı Şehir röportajını buraya alabilirdim. Vesikalı Şehir, yazmaya başladığım eşiğe geri dönüşüm. Ama aradaki bütün hayat ve yazarlık macerasını da katarak... Yazdığım ilk derli toplu şeyler yüksek lisans ve doktora tezlerimdi. Bunlar akademik metinlerdi ama o zaman bile o formatın izin verdiği ölçüde kişisel yorumlar, anekdotlar katmıştım. Akademik yazıya uzun bir süre ara verdikten sonra, yolun başındaki niyetimi şimdi daha serbestçe gerçekleştirebildim. Kitabın içinde de söylediğim gibi, aynı içeriği yolları birbiriyle geceyarısı bir minibüste kesişen kadınların hikayelerinden oluşan bir senaryo gibi kurgulamayı da düşünmedim değil ama böyle dipnotlu, yer yer ciddi görünümlü bir ifadeyi denemek istedim. Kendini ciddiye alan değil de, ciddi görünümlü. Kadının kimliğini bölüp parçalayan hayatın kendisi, daha doğrusu erkek bilincindeki bölünmüşlük. Sinemanın şehirleri de bu parçalanmayı yansıtıyor, erkeklerin kendi aralarındaki yaygın söylemden aktarırsak evlenilecek kadın ve eğlenilecek kadın ayrımını. Evlenilecek kadın anneye benzemeli: şefkatli, mazbut, çilekeş, vefakar. Ancak bu profil arzu nesnesi olamayacak kadar yeknesak hale gelebildiğinden erkek gözünde hazzın kadrosunu dolduramıyor ve bu boşluğa orospuluk talip oluyor. Şehrin mekanları açısından tanımlamak istersek bir tür ev-sokak ikilemi de diyebiliriz buna. Şehrin sinemadaki temsili ile kendisi arasında bir ilişki var elbet ama sinemasal şehrin apayrı bir kimliği de var. En katıksız sinemasal şehir New York, çünkü Mahhattan'ın siluetini kazanması ile sinemanın ortaya çıkışı eşzamanlı. O nedenle birbirlerini mükemmel yansıtıyorlar. James Sanders'ın New York filmleri üzerine bir kitabı var. Her ikisinin de adı New York olsa bile, iki şehrin hikayesi diye anlatıyor kitabını, yani biri gerçek şehir, öteki sinemasal olan. Sinemadaki yansımasına ayrı bir kimlik kazandırabilecek şehir sayısı az, Türkiye'den bir tek İstanbul böyle. Şehirlerin sinemasal suretleri de insanlarınki gibi. Sinemaya aşina olanlar bilir, kimi yüz için Kamera onu sevdi denir. Kamera nasıl kimi insanları sevip kimilerini hiç kaale almıyorsa, şehirlerin de kimilerini sinemaya mal ediyor, kimilerini es geçiyor. New York'u, İstanbul'u, Roma'yı sinemasal suretleri ile tanıyoruz, ama Washington'u, Ankara'yı, Milano'yu tanımıyoruz. Filmin yapıldığı sene benim lise yıllarıma denk geliyor ama o zamanlar bu filmi seyrettiğimi hatırlamıyorum. Zaten o yıllar Türk filmi seyreder miydim onu bile pek hatırlamıyorum, belki ancak yazlık sinemalarda. Bu filmleri seyredişim çok daha sonralara rastlıyor: Uçurtmayı Vurmasınlar yapıldıktan ve ben sinemaya önce senaryolarımla sonra akademik olarak katılıp bu alanın bizdeki geçmişini merak ettikten sonra, bir tür anakronik ve retrospektif faaliyet olarak. Vesikalı Yarimi de seyrederek değil, Çok Tuhaf Çok Tanıdık adlı kitapta anlatılan biçimiyle düşündükten sonra önemsedim. O bakış açısı öteden beri benim zihnimi kurcalayan ayrıntılarla birleşince Vesikalı Yarimi başka filmlerle kıyaslamaya giriştim ve filmin ihlal ettiklerini o zaman kavradım, kavradıkça da filmi daha çok sevdim. Bu soruya, şu sıralar severek okumakta olduğum bir kitaptan alıntıyla cevap vermek istiyorum. Tuba Çandar'ın Murat Belge'yle yaptığı söyleşinin kitabı, Murat Belge: Bir Hayat... Hemen vurgulayayım, Murat Belge son derece sevdiğim saydığım, aynı kurumda çalışıyor olmaktan onur duyduğum sıradışı bir karakter, Tuba Çandar'ın da söylediği gibi gerçekten zarif bir adam. Kitapta belirttiği gibi kadınlarla yalnız sevgili-eş ilişkisi kurabilen biri değil, onlarla dost ve arkadaş da olabiliyor. Buna rağmen, söyleşinin bir yerinde Tuba Çandar'ın sorduğu Bir kadın olarak dünyaya gelmiş olsaydın, bugün ne noktada olurdun? sorusunu yanıtlarken diyor ki: İstanbul konusu var mesela. İşte ben orada burada sürterek İstanbullu oldum; o da benim parçam haline geldi sonunda. Bir kadının bunu yapması zor işte... (s. 314) Murat Belge 2007'de bunu söyleyebiliyorsa, Vesikalı Yarimin finalinde Sabiha'nın kameranın üzerine yürümesi, şehrin orasında burasında sürteceğinin ve sonunda şehri parçası kılacağının işaretini vererek ekranı kaplaması, kadının bakış açısını izleyiciye mal etmesi 1968 için henüz hiç kimsenin gitmediği yer. Film daha o zamandan işte bunu biliyor, yani kadınların da İstanbullu olabileceğini. Bugün için şehrin şehveti değil ama vahşeti erkekle tanımlanıyor. Uzağa gitmeye gerek yok, hemen şu yakındaki 1 Mayıs'ta 30 yıl önce ölenlerin anısına karanfil bırakmak isteyenlere uygulanan şiddetin görüntülerini hatırlatayım. Bence, yürüyor zaten. Kızıma bakıyorum, iyimser oluyorum. Daha lisede ama benim çektiğim sıkıntıları çekmiyor, Beyoğlu'nda her saatte tek başına geziyor, gece istediği zaman eve geliyor. O şimdiden gece gezen kadın, ne güzel.


Romantik hikayelerde kahramanlar çoğunlukla 20'lerinde belki 30'larında nadiren de 40'larındadır. Barbara Rose Brooker'ın yakında televizyon dizisine dönüşecek romanındaki kahramanın yaşıysa 65. Evet, doğru okudunuz; Viagra Günlükleri'nin kahramanı gazeteci ve ressam Anny Applebaum tam 65 yaşında. Yazara gelince; yalnızlık canına tak edince vaktini chat odalarında geçirmeye başlayıp üstüne üstlük iki aşk arasında kalan, aldatan, aldatılan ama bütün bunlar olurken olağanüstü espri duygusunu ve tatlılığını hiç kaybetmeyen Anny onun yanında çıtır sayılır! Zira bir süredir oyunculuk dersleri alan ve Bir Hollywood filminde rol almadan bu dünyadan gitmeyeceğim diyen Barbara Rose Brooker, halihazırda 77'sini sürüyor. Onu niçin cesur bulduğumu anladınız değil mi? Günümüzde birçok kadın yaşını gizler, görüntüsünü silikon ve kolajen takviyeleriyle gençleştirirken Bayan Brooker yaşını açıkça söylemekle kalmıyor, o yaşta da aşık olunabileceğini, flört edilip seks yapılabileceğini, dahası bunlardan zevk alınabileceğini iddia ediyor. Lafı uzatmayayım; istiyorum ki Barbara Rose Brooker'la röportajımızı okuyun ve üçüncü baharını süren bu tatlı kadına benim gibi siz de hayran olun. 77 yaşındayım ve birkaç yıldır oyunculuk dersleri alıyor, ara sıra da sahneye çıkıyorum. En büyük hayalim film yıldızı olmak. Bir Hollywood filminde başrol oynamadan gitmeyeceğim. Bu ilk romanım değil. Ayrıca 35 yıldır gazete ve dergilerde köşe yazarlığı yapıyorum. Amerika'da yaşlı biri olmanın katlanılmaz derecede zorlaşması ve medyanın yaşlıları tamamen görmezden gelmeye başlaması üzerine artık bir şey yapmaya karar verdim. Viagra Günlükleri'ni yazdığımda 60 yaşındaydım, kural bozan, tabu yıkan kahramanımsa 70'ini geçmişti. Gittiğim hiçbir yayıncı 70 yaşında bir kadının romanını yayımlamak istemedi. Neyse ki kolay pes etmem. Yıllarca büyük yayınevlerinin kapılarını aşındırıp düş kırıklığına uğradıktan sonra imdadıma bağımsız yayıncılık yetişti. Romanımı internet üzerinde yayınladım ve birkaç gün içinde on binlerce kişi okudu. Elbette. Romanıma şahane bir şekilde sahip çıkan okurlara minnettarım. 60, 70 hatta 80'lerinde insanlar yolda beni durdurup Anny'nin onlara cesaret verdiğini anlatıyor. Para ve şöhret bu yaştan sonra çok umurumda değil ama 60'ın üstünde birisi romanımı okuduktan sonra rüyalarının peşine düşerse, bu beni her şeyden çok mutlu eder. E-kitap olarak kazandığı başarı üzerine Viagra Günlükleri'ne Amerikan yayıncılık devi Simon & Schuster talip oldu. Tek koşulu vardı, Anny'nin yaşını 65'e indirmem. Uzatmadım, inatlaşmaya gerek yoktu, Anny 65 yaşında bir kadın olarak da son derece ilgi çekiciydi. Romanım başka dillerde de yayınlandı. Ardından TV dizisi yapmak istediler. Bu arada Anny'nin maceralarının devamını merak edenler için ikinci cildi tamamladım. Anlayacağınız, durmadım. Olmak istediğim kişi o. Benden daha cüretkar, daha çılgın. Kuralları umursamıyor. Punk değil belki ama kesinlikle funk ruhu taşıyor. Sonra giyim kuşamdan, kozmetikten anlıyor. Benim gibi o da ruhun yaşsızlığına inanıyor. İkimiz de hem gazeteciyiz hem ressamız. En güzeli ikimizin de flörtleri oluyor. Keşke imza günlerimden birine gelebilseniz... Orada platform topuklu ayakkabılar, şık şapkalar ve I love Anny yazılı tişörtler giymiş bir sürü güzel kadın göreceksiniz. Çünkü kötü bir kanser türü gibi önü alınamaz şekilde yayılan ageism, ırkçılıktan farksız bir olgu. Anny insanların bunu fark etmesini sağladı. Ayrıca yaşı ve cinsel hayatı konusunda yalan söylememesi insanlara seksi geldi. Kafası çalışanlar önemli bir iş yaptığımı fark ettiler. Açıkçası belli bir yaşın üstündeki kadınların botoks yaptırmaya, saç ektirmeye ve memelerine silikon taktırmaya mecbur edildiklerini hissediyor ve buna üzülüyordum. Müsebbibi medya. Moda dergilerinin okura verdiği emir hep aynı: Asla yaşını göstermeyeceksin! O dergilerde 60'ın üzerindeki kadınları göremezsiniz. Televizyona gelince; hakimiyet erkeklerde ve kaç yaşında olurlarsa olsunlar dizilerdeki kadın karakterlerin hepsi saçma bir şekilde 20'sinde gibi davranıyor. O iş biraz gecikecek. İlkin HBO'yla anlaşacaktık ama Anny'yi 55 yaşına indirmemi istediler. Ben de sözleşmeyi yırtıp attım. Şimdi CBS'le görüşüyoruz. Anny'yi Goldie Hawn ya da Cher oynayacak. Her neyse, sonuçta yaşlanmanın medyada utanç verici bir şey gibi algılanması beni hasta ediyor. Hayata aşığım. Evlatlarıma, kendime... Sonra yazmaya, resim yapmaya, sahnede olmaya... Elbette aşka da. Bir flörtüm olmasını çok isterdim ama şu sıra ne yazık ki ilgilendiğim biri yok. Endişelenmiyorum. Benim için iyi bir şeyse, yakında gene aşık olurmuşum gibi geliyor. İnsanlar barış için yahut eşcinsel evliliklere karşı çıkan yasalarla mücadele etmek için protesto yürüyüşleri düzenleyebilir ve bunu kimse garipsemez. Ama kimse ırkçılığın bir türü olarak ageism'i protesto etmek için toplanmaz. Neden olmasın diye düşündüm ve San Francisco'daki ilk yürüyüşü düzenledim. 400 kişi katıldı. Eylemcilerin bazıları 20 yaşındaydı, bazılarıysa daha yaşlıydı. En önde yürüyen 96 yaşında bir protestocu kadın, Ben de insanım yazılı bir pankart taşıyordu. İkinci yürüyüşü Los Angeles'ta gerçekleştirdik. Önümüzdeki yıllarda Age March'ı uluslararası hale getirmek istiyorum. Kızlarım. Bir de okulda yaratıcı yazarlık dersi verdiğim 50 yaşın üstündeki kadın öğrencilerim. Anna Karenina ve Madam Bovary. Virginia Woolf'un romanları, Sylvia Plath ve Anne Sexton'ın şiirleri. Hitchcock'un ve Bergman'ın yönettiği filmleri çok sevdiğimi de eklemek isterim. Ha, bir de Woody Allen'ı. Feminist yazar Gloria Steinham. Hillary Clinton. Rahmetli Nora Ephron ve Nelson Mandela. Yav tabii kitaptaki kadın Susan kadar genç görünmüyor, öyle bir sorun var :))) Ama sinema biraz da idealize etmek değil mi? Öptüm canım. Dünya insanlarının genel bir sorunu ayrıştırmak ve dışlamak bence. Burada, karakterden yola çıkılarak yaşlıların dışlanması anlatılmış ancak sürekli birilerine ikinci sınıf insan muamelesi yapıyoruz. Bazen kendimi de birilerini dışlarken bulduğum oluyor. Özellikle ergenlere karşı! Sanki hiç ergen olmamışım gibi. Ya da -çok kişide gözlemlediğim- çocukları ikinci sınıf insan olarak görmelerimiz... Empati kurmuyor olmamızla başlıyor her şey. Tahammülsüzlüklerimiz körüklüyor çoğu kez. Korkularımız ve olmaya çalıştığımız insan bazen de bizi insanlıktan çıkarıyor. Bu röportaj, yazmadığım nice ayrıntıyı ve bariz bir şekilde ortada olan ama görmek istemediğim pek çok şeyi sorgulamama neden oldu. Teşekkür ederim Ümran Hanım. Kesinlikle haklısınız. Ben de kitabı okurken aynısını hissetmiştim. Hatta orada tam yazmadım ama dalga bile geçmiştim Böyle kitap olur mu, ilgi çekmek için ne yapacaklarını şaşırdılar diye ve şimdi haliyle çok utanıyorum.


Herkesin bir evi, bir toprağı var. Ben gökyüzünde uçan kimsesiz bir tohumum. Meşrutiyetin ilanından sonra bir Fransız gazetesi Türkiye'de olup bitenleri ilk kaynaktan öğrenmek için İstanbul'a muhabir göndermeye karar verir. Türk asıllı bir Fransız gazeteci bu işe talip olur ve köklerinin bulunduğu şehre, İstanbul'a doğru yola çıkar. Gölgeler ve Hayaller Şehrinde, Osmanlı'nın bu çalkantılı dönemindeki toplumsal histerinin romanı. Yabancı kaldığı ülkesinde olan biteni yabancılara rapor eden bir Türk'ün, bir yandan Osmanlı toplumunun akıl tutulmasını gözlemlerken bir yandan da kendi geçmişiyle yüzleşmesinin hikayesi... Murat Gülsoy'un kendine has kalemiyle bugüne kadar yarattıklarının tamamından sıyrılan, eşine az rastlanır bir hikaye!


Ben yeni seyrettim. The Fantastic Flying Books of Mr. Morris Lessmore bu sene en iyi anime kısa film dalınca Oscar alan yapımmış. Çok çok güzel, o yüzden de sizinle paylaşmak istedim.


Görelim bakalım diyorsanız, seyredin. Pişman olmayacaksınız, çünkü This is Where We Live, harikulade bir film. Düşsel bir dünyayı anlatıyor. Ama var aynı zamanda öyle bir dünya. Benim için var en azından... Ve Egoist Okur'a sık sık uğradığınıza göre, sizin için de var. İnsanların, kuşların, ağaçların, sokakların, evlerin ve geri kalan her şeyin yazıdan ve kitaplardan oluştuğu bir dünyanın filmi bu. Hikayeyi, stop motion tekniğiyle hareketlendirilmiş kelimeler, cümleler, paragraflar, sayfalar bazen de kitaplar anlatıyor. Bir yayınevinin 25. kuruluş yıldönümü için hazırlanmış bu reklam filmini 20 animasyoncu toplam 1000 kitabı kullanarak yaratmış. Aralarında Michel Chabon'un çizgi roman sanatına adadığı ödüllü Cavalier ve Clay'i gibi aşina olanlar da var.


Rüya Görme Sanatı köşesini epeydir ihmal eden Arzu Akgün geri döndü. Arzu, kitapla, edebiyatla ilgili yazıp çizen insanlar içinde en nevi şahsına münhasır olanlardan biri, benim de arkadaşım. Ama bir süredir kendini felsefeye ve çeviri çalışmalarına vakfetmişti. Bu yazıda, Alfa Yayınları'ndan çıkan Viking Dünyası adlı kitabı anlatıyor. Şahsen önce Ne işi olur bu kızın o kitapla? diye düşünmedim değil, ama okurken anladım: Sadece Vikinglerin tarihi, kültürü, ticari faaliyetleri, yayılma politikaları yoktu kitapta; kader, akıbet, tılsımlar, koruyucu ruhlar, bereket için yapılan ritüeller, elfler hatta fal ve büyü de vardı... Ve kendisi de uzaklardan gelen bir büyücüye benzeyen Arzu'nun dünyasında bütün yollar Tarot'a çıkıyordu. Arzu'ya hoşgeldin diyor, sizi kuzeye bir yolculuğa davet ediyorum. Bu kitapları alıyorsun da sonra hepsini okuyor musun? sorusu her ne kadar dalgasını geçsek de hala pek çok kitap tutkununun maruz kaldığı bir durumdur. Bir kitap sadece okunmak için alınmaz oysa. Öyle olsa en başta evimdeki Osmanlıca, Rumca, İtalyanca kitapları açıklayamam. Belki de bir gün onların bana kendi dillerini öğretmelerini bekliyorumdur kimbilir. Bir kitap niçin alınır? Resimlerine bakmak için, ara ara bakmak için, kapağı güzel olduğu için, arkadaşım yazdığı için, yayınevini çok sevdiğim için, çok emek verildiği için, kaynak kitap olduğu için, ilham almak için, masamda bile durması iyi geldiği için, ilk baskısı olduğu için, başka çevirisi olduğu için. Kitap almak için güzel bir sebep her zaman vardır. Viking Dünyası kitabını gördüğümde ilk tepkim Çok güzel! oldu. Peki nesi mi güzel? Vikinglerle ilgili her şeyi yazmışlar, bundan daha güzel ne olabilir? Asteriks'in çizgi romanları ve Vikingler'in çizgi filmi çocukluğuma dair en güzel şeylerden ikisi ve maalesef Galyalılar da Vikingler de tarihsel gerçekliklerden ziyade çizgi film ve çizgi romanlardaki halleriyle zihnimde yer ediyor. Yine yakın zamanda okuduğum Kitap Yayınevi'nden çıkan Asteriks ve Roma Dünyası adlı kitap çizgi romandaki bilgilerle tarihi kaynaklara dair bilgileri tek tek karşılaştırıp şahane bir iş çıkarmış. Viking Dünyası'nda ise Vikinglerle ilgili her şey var. Her şey derken abartmıyorum. Hukuk ve toplum, kadınlar ve cinsel siyaset, kent kültürü, maddi kültürü, ticaret, tekstil ürünleri, savaşlar, yayılmaları, dinleri, mitolojileri, Tanrıları, dil, şiir, Hıristiyan olmaları, her şey. Makale makale, tane tane sıkmadan yormadan anlatmışlar. Çizgi filminden sonra Vikinglere ikinci kez yolumun düşmesi Tarot kartlarının anlamlarını öğrenmeye çalışırken oldu. En çok sevdiğim kartlardan biri olan ve zihinsel aydınlanma, ödenen bedellerin karşılığını alma, kendini kurban etme gibi anlamları olan Asılı Adam, Tanrı Odin'in hikayesinden geliyor. Runların sırlarını öğrenmek isteyen Odin, dokuz gün dokuz gece baş aşağı olarak Bilgelik Kuyusu'na sallandırılmayı kabul eder. Runların sırrı kendisine verildiği anda ölür ancak yine Runların sihriyle yeniden dirilir. Hemen aklıma Babil'in iki düşmüş meleği Harut ile Marut geliyor. Onlar da sihri öğrendikleri için kıyamete kadar baş aşağı kuyuya sallandırırlar ve geleneğe göre hala yaşamaktadırlar, büyü yapmak isteyen insanlar da hala onlara başvurmaktadır. Bizim Göktürk alfabesine de benzeyen Run alfabesi 24 harften oluşuyor ve hem fal bakmak hem de büyü yapmak için kullanılıyor ve bazı varsayımlara göre Tarot'un Major Arkana'sındaki kartlar Run alfabesinden geliyor. Run alfabesinin kehanet içeren anlamlarına baktığımızda ise gerçekten temel anlamlar düzeyinde ilginç benzerlikler var. Mesela güç, egemenlik, kontrol gibi anlamları olan Thurisaz, İmparator kartını, denge, çatışma, karşılıklı olma hali gibi anlamlarının yanı sıra ikili ilişkileri de temsil eden Gebo, Aşıklar kartını çağrıştırdı bana hemen. Vikinglerdeki sözlü şiir geleneği, anıtlara yazılanlar, kahramanlık hikayeleri, hagiografik biyografiler, hepsi anlatılmış. Hatta bir makalenin sonunda Ortaçağ müziğini 13. yüzyılda seslendirilmiş olabileceği haliyle icra etmeye çalışan bir müzik grubunu dinlememizi tavsiye etmiş yazar. Youtube'a Sequentia Edda yazarsanız çok hoş şeyler çıkacak karşınıza. Kitap bütünlüklü olarak bir tarihi ve kültürü sunmakla birlikte benim gibi atlaya atlaya canınızın istediği, merak ettiğiniz bölümleri okuyan biriyseniz de sizi üzmüyor. Runlardan sonra kendimi bulduğum bölüm ise Cüceler ve Elfler oluyor. Bakalım neymiş onların aslı astarı. Eski Kuzey mitolojisinde cüceler doğaüstü varlıklar arasında açıkça belirlenmiş bir sınıfı temsil etmezler, anlatılarda da özellikle etkin bir topluluk olarak değerlendirilmezlermiş. Bilge yaratıklar olarak değerlendirilmeleri Eski Kuzey mitolojisindeki rollerinden bağımsız olarak Kuzey Avrupa'daki sonraki yıllara ait Hıristiyan folkloruna aitmiş, oradan da peri masallarına ve çocuk edebiyatına geçmiş. Şiirsel Edda'da din dışı bir metin olan Kahin Kadının Kehaneti'nin sekizinci kıtasında ise cücelerin lordunun, ilk devin kanı ve kemiklerinden yaratıldığı söyleniyormuş. Ayrıca Odin'in kol halkasının, Thor'un çekicinin ve Freyja'nın kolyesinin zanaatkarları olarak cüceler kabul ediliyormuş. Snorri'nin Gylfaginning'ine göre, elflerde, siyah elfler ve ışık elfleri olarak mitolojik bir ayrım varmış. Işık elflerine bakmak Güneş'e bakmaktan daha hoştur ama siyah elfler ziftten karanlıktır demiş Snorri. Kitaba şöyle bir bakmak için oturmuşken akşamı ettim. Kader, akıbet, tılsımlar, koruyucu ruhlar, bereket için yapılan ritüeller derken bambaşka bir dünyanın içine girdim. Tabii dediğim gibi bunlar daha çok benim ilgimi çeken konular, Vikinglerin ticari faaliyetleri, yayılma politikaları, Hıristiyanlaşmalarının üzerlerindeki etkileri, Arapça kaynaklarda Vikingler, Danimarka'nın ortaya çıkışı gibi pek çok ilginç konuda metinler de var. Bugün beni dünyanın karanlığından Viking şiirleri okumak kurtardı. Kitaplara sığınmak, yeniden başlamaya hep yeter. Gökten üç elma düşmüş, biri bu kitabın çevirmenine, biri editörüne, biri de bu kitabı kaç kişi alır ki diye düşünmeden basan yayın yönetmenine gitsin. Kitap bazen sessiz dost olur insana ve ona konusmadan derdini dökersin :) yazınız gayet hoş olmus kalemine sağlık..


Dünyanın en cici kızı... Her şeyden önce iflah olmaz bir hayalperest. Hayvanları ve çiçekleri çok seviyor, boyuna bosuna bakmadan minik bahçesinde güzel papatyalar, leziz yabanmersinleri ve mantarlar yetiştiriyor. Dahası haylaz ablalarına inat katiyen yaramazlık yapmıyor, terbiyesinden taviz vermiyor, annesiyle babasını üzmekten de zerrece hazzetmiyor. İlk kez 1970'lerde yayınlanan ama çok daha eski zamanlarda geçen bu minik, tatlı romanları kimin yazdığı, içlerindeki illüstrasyonların kimin elinden çıktığı konusunda rivayetler muhtelif. Fakat bir önemi de yok aslında, bugüne dek birçok filme ve şarkıya ilham veren kocaman hasır şapkaları, kabarık jüponları, yamalı etekleri, yırtık pırtık blue jeanleri ve tahta takunyalarıyla minik Sarah Kay'i gördüğünüzde sizin de Aaa, meğer ben onu tanıyormuşum diyeceğinize eminim. Çünkü benim çocukluğumda Sarah Kay'li boyama ve giydirme kitapları hatta Sarah Kay oyuncakları satılırdı. Seri, benzersiz illüstrasyonları ve romantik hikayeleri sayesinde, milyonlarca küçük kıza benzersiz bir hayal dünyasının kapılarını aralamıştı. Çocukluklarında Sarah Kay'i seven kızlar bugün çoktan büyüyüp anne oldular. Şimdi de çocuklarını Sarah Kay'in nostaljik dünyasıyla tanıştırmak istiyorlar. Fakat Sarah bir yandan da öyle cici ki. Bir kere dünyanın en büyük hayalperesti... Hayvanları ve çiçekleri çok seviyor, minik bahçesinde boyuna bosuna bakmadan leziz papatyalar, yabanmersinleri ve mantarlar yetiştiriyor. Dahası haylaz ablalarına inat katiyen yaramazlık yapmıyor, terbiyesinden taviz vermiyor, annesiyle babasını üzmekten de hiç hazzetmiyor. Eh, bu durumda nasıl oluyor da ikide bir başını derde sokmayı başarıyor diye merak etitğinizin farkındayım ama benden bu kadar. Ser verip sır vermeyerek Artemis Çocuk Yayınları'ndan çıkan Sarah Kay kitaplarını okumanızı, aha doğrusu tatlı küçük kızlara okutmanızı öneriyorum.


Bu tür kitapları sürekli olarak tanıtmak istiyorum. Lütfen egoistokur@gmail. com adresine yazıp bildiklerinizi anlatın. Bugün yazan bir okurla birlikte üç ettik, bence sayımız artacak.


Açıkçası okuyacağım kitapları kapaklarına bakıp seçmem. Öte yandan güzel kitap kapaklarına bakmadan, onları şöyle bir elime alıp karıştırmadan da duramam. İkisi birden olduğunda, yani içi de dışı da güzel bir kitaba rastgeldiğimde bu en güzelidir. Aşağıda birkaç kitap kapağı göreceksiniz. Onları 1950'lerin Vintage Pulp serilerinden ilhamla grafik sanatçısı Todd Alcott tasarlamış. Kitapların hiçbiri gerçek değil, size tanıdık gelmelerinin sebebi onlara ilham veren şarkıları çok uzun yıllardır dinliyor oluşunuz. Todd Alcott'un ikonik rock şarkılarını kitap kapağına dönüştürerek ürettiği işler çok tatlı, epeyce de matrak. PJ Harvey'in Rid of Me, Nirvana'nın Heart Shaped Box, Sinead O'Connor'ın Nothing Compares 2 U ve Rolling Stones'un Paint it Black'i ve diğerlerine aşağıda bakabilirsiniz. Nirvana'yı bir beyaz dizi kapağına koymak hakikaten süper çelişki olmuş. Todd Alcott'un Etsy'deki dükkanında bunları ve daha başka işlerini görebilir, beğendiklerinizi satın alabilirsiniz.


Amerikalı Virginia Baily'nin imzasını taşıyan ve Timaş Yayınları etiketiyle çıkan Bir Sabah Erkenden, savaşın açtığı yaralar, aidiyet, aşk ve aile bağları üzerine çok güzel ve dokunaklı bir roman... Üstelik yazarının hayatından izler taşıyor. Solda yazarı, Virginia Daily'i görüyorsunuz. Sağdaki fotoğraf ise ünlü yönetmen Robert Rossellini'nin tam da romanda anlatılan dönemde geçen Roma Açık Şehir filminden bir kare.


Deniz Durukan'ın Hatice Meryem'in Beyefendisi'ne dair yazdığı yazıda Arkadaş Z. Özger'in bir şiirinden bahsediyordu. Güneşe ve erkekliğe büyüyen vücudum/ Düşüvericek ellerinizden ve/ Bir gün elbette/ Zeki Müren'i seveceksiniz. diye bitiyordu şiir. Okuyunca Vivet Kanetti'nin mücevher değerindeki Deli Ruh kitabındaki bu yazıya koştum. Bugün katılmak istediğimiz Avrupa'nın ünlü erkek seslerinden Yves Montand, 1960'larda sahneye siyah yerine kahverengi pantolon gömlekle ve kıravatsız çıkmaya cesaret etti diye izleyicilere parmak ısırtırken, aynı yıllarda bizim en büyük erkek sesimiz, bacaklarını dizlerine kadar sımsıkı saran yirmi beş santim yükseklikteki lame çizmeler, simli mavi şortlar, süper miniler, kollarını omuz başlarına kadar açık bırakan sırmalı, pullu, boncuklu, tüylü kostümler, on beş santim kabartılmış saç, yay gibi kaş, manikürlü tırnaklar, pek çok kadını hasete gark edecek pırlantalı yüzüklerle, salıncaklarda, kürklerle sarmalanmış halde, bir kez üç buçuk metrelik bembeyaz bir kuğunun kalbinden çıkarak gelirdi sahneye ve salonu yıkardı. Bizans ve Osmanlı'nın varisi bir toplumun deli ruhu, böyle görüntüleri hiçbir zaman garipsemedi. Ve ne derece Bizans'tan indiğimizi bir kez daha vurgularcasına, Zeki Müren'le ilgili oluşan biri resmi, biri gizli iki portre... Biri safi zarafet ve incelik; bir nezaket abidesi. Diğeri, kurbanını saniyede raptiyeleyen, çevresini kulaklarına kadar kızartıp kahkahaya boğacak şaka ve esprilerin mucidi. Birinde aşırı disiplinlendirilmiş süzme, neredeyse manyerist ve tane tane bir Türkçe, diğerinde frenlerinden boşalmış bir hayat dili. Sanki sanatına girememişliğinin intikamını alan. Ve bu iki portreyi birleştirip barıştırmada, bir bireyin çelişkili dinamiklerini beraberce kabullenmede bizlerin çektiği güçlük... Deliliğimizin zenginliğine bakmaya bir kez daha ürküyormuş gibi.