Bir varmış bir yokmuş. Zamanın birinde bir yerde yıldızlara bakmaktan gelen bir kadın varmış. Geldiği yer büyülü, güzel, romantik ve anlamlı olduğu için şimdi etrafındaki pek çok şey hiç de ilgisini çekmiyormuş. Ancak gelişinin üzerinden o kadar uzun zaman geçmiş ki kendisini sıradan bir ölümlü gibi düşünüyor, kafasında anılarını ancak doğduğunu sandığı o günden bu yana toparlayabiliyormuş. Birçokları gibi... hem eskiye dair bir şeyleri seziyor hem de güçlü bir şekilde inkar ediyormuş. Hem de kendisine! Sık sık bunalır, varlık sebebinin ne olduğu, neden yaşadığı gibi sıradan sorulara takılmamak için insanlarla ilgilenirmiş. İnsanlar bu sıradan sorulardan çok daha sıradan davranmasalar aslında çok da ilginçlermiş. Sadece gerçekten ilginç ve orijinal olmaktansa öngörülür olmayı tercih etmek evrensel bir modaymış. O, hiç değilse bunu bilirmiş. İnsanlarla iletişim kurmak için fal bakmayı seçmiş. Kendi yaptığı kartlarla, taşlarla, rüzgarla, kahveyle çayla suyla. Ne de olsa yıldızlara bakmaktan gelen biriymiş, yıldızları anlar yorumlarmış. İnsanlar da yıldızlara bakmayı böyle bir şey sandığı için bu kadına bayılırlarmış. Nooolur bi yıldız falına baksaymış! Bakmaz olur muymuş, söyleyecekleri varmış. Söylemeyi seviyormuş. Ona anlatacak hikaye, dinleyecek birileri olsunmuş. Rahatça oturur, ezbere bildiği yıldızlara bakar gibi yapar, taşla mı kartlamı her ne aracılığıyla anlatası geldiyse o şekilde pıt pıt pıt anlatıverirmiş. Tereddüt etmez ama aceleye de getirmez, çok umutlandırmaz ama korkutmaz, fazla övünmez ama bildiklerini nasıl bildiğiyle ilgili gizemli bir hava yaratmayı da ihmal etmezmiş. Kapıyı açar açmaz karşısında binyıllardır tanıdığı o adamı görmüş! O işte! Zihninden yüzlerce şey aynı anda geçivermiş. Bu o. O kim. İşte o. İşte sensin. Tanıyorum. Çok iyi tanıyorum. Tanımıyorum. Hiç tanımıyorum. Bu kim ki. Tanıdığıma sevindim. Sen misin. Neredeydin. Ah kalbim. Nerelerdeydin. Hoşgeldin. Kadın'ın aklından yine yüzlerce şey geçmiş. O yüzden de kapıyı, kapısını ilk kez sonuna dek açmış. O arada bir şey konuşuldu mu, bir bakışma oldu mu orası biraz sisli, biraz rüya gibi bir şey, biraz baş dönmeliymiş. Ama herkes birbirinin kokusunu alıyormuş, herkes birbirini iliklerine kadar hissediyormuş. Kediler? A tabii her şeyin farkındalarmış, ancak her zamanki gibi hiçbir şey umurlarında değilmiş. Şöyle bir an üçü de kuyruklarını titretmişler, havayı koklayıp mırıldanmışlarmış. Bir çeşit zaman geçmiş. Aralarından değil, içlerinden. Az değil çok değil, ağır değil hafif değil. Zaten o an öyle değişikmiş ki her şey. Öyle diyorlar ama bilemedim. Bilmek istedim. Gerçekten görmek istedim. Yıldızlara bakmaktan da gelinir mi diye merak ettim. Cidden bunu merak ettim. Yani, ama öylesine boş boş yıldızlara bakmaktan söz etmiyoruz, değil mi? demiş Adam. Yıldızlara bakmanın neresi boş? Hiç öyle şey olur mu diye cevaplamış Kadın. Biraz kırıldığını fark etmiş. Sesi de titremiş. Kadın'ın içi umut dolmuş bu defa. Bir cümleyle solup bir cümleyle çiçeklenmek ne acayip şeymiş! Kadın'ın kafasından yine bir sürü şey geçmiş bir anda. Gitmek istiyor. Merak ediyor. Kalmak istiyor. Korkuyor. Yıldız diyor. Kendisine fani diyor. Faniliğin kötü olduğunu düşünüyor. Ona yıldızları mı göstersem. Kendim yıldızlara mı baksam. Yıldızlara bakmaya mı gitsem. Yıldızlara bakmaya mı gitsek. Yıldızlara bakmaktan birlikte mi gelsek. Hiç mi dönmesek. Birlikte mi gitsek. Birlikte mi gitsek? Bu defa da bu soru dökülüvermiş dudaklarından. Bazı soruların cevapları verilmiştir, bazıları diğeri için cehennemi bile göze alacaktır, bazılarının üç kedisi de olsa tası tarağı toplayıp onunla gidecektir. Kadın da Adam'la birlikte gitmiş. Tekir mekir, sarman oddman, dusty bilgi de onlarla gitmiş. Yıldızlara bakmaktan gelmemişler. Bir daha o sıradanlığa dönmemişler. Birlikte ve mutlu kalmışlar. Çünkü zaten bir defa Kadın yıldızlara bakmaktan gelmiş, bir defa Adam da Yıldızlar benimdir demiş. Bu masal da burada bitmiiiiş. Küçük Prens'ten alıntıdır. Masalın bir kısmı Küçük Prens'ten ilhamla yine Küçük Prens'e ithaf edilmiştir.


Gel abicim, yaklaş. Korkma, biz adam yemeyiz. Çokları böyle yapar, senin gibi uzaktan, ama tabii bir de meraktan, na böyle alttan alta baka baka geçip gider kaldırımın kenarından. Merak eder fakat ödü de kopar yanaşmaya. Tipimiz kayık malum. Yoksuluz bir de zırıl zırıl. Alkol de var, görüyorsun. Bu üçü bir araya geldi mi millet kaçacak delik arar. Halbuki bu üç sakıncalı felaket tellalı; üç beyazdan, un, şeker ve tuzdan bile zararsızdır yeminle. Bekleme, benden bir fenalık bekleme. Kimseye kötülük gelmez benden. Yani, kendimden başka hiç kimseye. Sahi, sen hiç geride kaldın mı? Bak orası araf gibi bir yerdir. İçinde çünkü, daima beklenir. Beklemek de hiçbir şeye benzemez ha. Hani bir yerde, ölsen daha iyidir. Ne diyorduk, bazısı da sahip olmadığım her şeyde, sahip olduğu her şeyi görmeye, görücüye gelir. Valla bak, manyak çok şu alemde. Yanımda birkaç dakika geçirmekle ihya olur. İhya olduklarına ikna olur. Halime bakıp kendininkine şükreder. Tabii, ne sandın, şükretmenin böylesi de mevcuttur. Başkalarının sefaletine bakıp, kendini o vaziyete düşürmeyen Allah'a şükretmek. Beterin beteri var, ben yine iyi yırtmışım utanmazlığına gönül düşürmek. Allah, başkalarının acısıyla teselli bulanı, kendi yarasıyla ıslah etsin. Ne diyeyim! Sen hiç başkasının yarasından kendine şifa terkibi çıkardın mı abicim? Şahsen ben, şu hayatta dört ayak üstüne düşmüş talihli kullardan sayılmam ama neyse ki o kadar kansız da değilim! Hazır söz annemden açılmışken, Yeşilçam sever misin? Seversen anlatayım bak abicim; benim annem bir melekti. Yani ben dokuz yaşında filandım galiba, o da melekliğe terfi etti. Daha evvel orospuydu kendisi. Meslek olarak yani. Yoksa ölmeden evvel de melek sayılırdı annem. Bir fiske vurmamıştır bana. Aç da bırakmamıştır. Çok güzel pişi yapardı sabahları. Pişiyi bilir misin? Yanında beyaz peynir, vişne reçeli yerdik; çay içerdik. Pişiye bol tuz eker, çaya bol şeker koyardım ben. Annem insanlara ve üç beyaza itimat etmezdi, zararlı diye kızardı. Kızması da yalandan ha, müthiş şefkatli kadındı. Bir fiske yemeden geçtiği çocukluğumun ilk ve son dokuz senesi. Annem kanatlanınca işler değişti tabii. İblislerin eline kaldım. Neyse, benim evim bana yetiyor abicim. Çatısı yok dedimse, onun bunun kapısında yatan evsizlerden sayma beni, onlarla karıştırma. Karıştıracaksan kabuğu kırık kaplumbağalarla karıştır, oklarını bir tek kendine batıran kirpilerle. İnsanlar birbirine değil de hayvanlara benzese keşke. Şahsen ben gebereceksem de kimsenin kapısında yapmam bunu. Prensip olarak karşıyım başkasının malına. Bütün mallara karşıyım esasında. O yüzden sevmiyorum ya insanların çoğunu. Aman güzel abim, sakın üstüne alınma. Konuşursak ısınacağız seninle. Yani bir ben, bir de sen anlattığımızda. Hayatta iki şeyde eşitlik elzem, biliyor musun? Sohbette ve muhabbette. İkisini de denk bölüşmeli insan. Yoksa kağıt kesikleri açılır kalbin hassas terazisinde. Sen hiç sevdiğinden az sevildin mi abicim? Konuştuğundan az dinlendin mi? Anlattığından az işittin mi? Allah kimseye göstermesin. Kimseye göstermesin. Sahi ya, azıcık da sen anlatsana. Yok mu senin hiç hikayen? Hiç mi kıymık batmadı eline? Ağzında gümüş kaşıkla mı doğdun mübarek? Yeri gelir gümüş bile kararır be! Peki, anlatma. Aman sakın anlatma. Anlatırsan, belki eskirsin. Konuşursan, belki konuştuğuna benzersin. İyi bilirim senin gibileri. Siz gezegen turistleri, vampir iştahıyla dinlersiniz zavallı hikayemi. Benim hayatım orta malı çünkü. Ben orta malıyım. Kendine ait evi olmayanın kendine ait hayatı mı olurmuş? O yüzden siz susun, hep ben anlatayım. Nasıl kıymetliyse artık hayatlarınız, köşe bucak saklayın; kıtıpiyos torunlarınıza, onların götü boklu evlatlarına kadar saklayın! Ben de işte kıymetsiz varlığımı, içimi de dışımı da hep böyle ortalık yere yayayım. Hani belki biriniz eğilip toplarsınız diye, bir umut, ortalığa saçılayım. Birinizin eli elime, gözü gözüme, kalbi kalbime değerse diye, bir parçam bir parçanıza denk gelirse diye, parçalandıkça parçalanayım. Güya yan yana oturduk şurada di mi? Bok yan yanayız. Ulan şişenin ağzına dudaklarını değdirmediğini görmüyor muyum sanki! Tiksinirsin, içemezsin, hem miden de delinir ha sahiden, böylesine alışkın değilsin. Ama gene de gelirsin. Yanımda oturuyormuş gibi yaparsın. Hikayemi dinliyormuş gibi yaparsın. Şişemden içiyormuş gibi yaparsın. Sana da bir değişiklik olur işte. Nasılsa kalkıp gideceksin evine, rahatsın. Nasılsa gideceksin. Araf diye bir yer yok senin için, bunu bilmenin cennetindesin. Siktir git lan; madem öyle, şimdi git o zaman. Toplamaya niyetin yoksa, parçalanmamı beklemeden git. Yok sana artık hikaye mikaye! Hadi çek arabanı, siktir git!


Her şey, John Malkovich olmak ve Vahşi Şeyler filmlerinin yönetmeni Spike Jonze, kitap kapaklarından esinlenerek tasarladığı işlemeli el çantalarıyla şöhret olan Olympia Le-Tan'la tanışıp ondan duvarına asmak için bir Gönülçelen işlemesi hazırlamasını istediğinde başladı. Tasarımcının, J. D. Salinger'ın yapıtının kapağını işlemek karşılığında istediği tek bir şey vardı: Birlikte bir film yapmaları. Spike Jonze ve Olympia Le-Tan yanlarına Fransız yönetmen Simon Cahn'ı alıp altı ay çalışarak bir senaryo kaleme aldılar. Ardından Le Tan, el emeği göz nuruyla 3000 parça hazırladı. Yani Carson MacCullers, William Faulkner ve Hermann Melville gibi yazarların kitap kapaklarını işledi. Ayrıca film karakterlerini her sahne için tek tek keçeden oyup biçti. Sonuçta da ortaya Mourir Aupres de Toi adlı animasyon film çıktı.


Nuran Turan'ın yazdığı Kaya ile Sinan Yunuslarla adlı kitabın kapağından. 4 Ekim dünyada Hayvan Hakları Günü olarak kutlanıyor. Türkiye'de Hayvanları Koruma Günü olarak da anılan bu özel günde, aslında bildiğimiz anlamda bir kutlama yapılmıyor. İsabet oluyor, çünkü ne yazık ki hayvan hakları konusunda sınıfta kalmış durumdayız; ortada pek de kutlanacak bir durum yok. Hayvan sevgisinin evcil hayvan beslemekten ibaret olmadığını anladığımız gün, dünya daha da güzelleşecek muhakkak! 4 Ekim vesilesiyle, birkaç satırı hayvan dostlara ayırmak ve ayrımcılık olsa da hayvanlar aleminin en zeki üyesi olan yunuslar hakkında yazılmış çocuk kitaplarından bahsetmek yerinde olacaktır diye düşündüm. Bugün birçok araştırma, insanlardan sonra en zeki canlının yunuslar olduğunu kanıtlıyor. Sadece zeka değil, bilinç ve farkındalık düzeyleri de onları diğer canlılardan farklı kılıyor. Son yıllarda Türkiye'de ve dünyanın birçok yerinde yunus parkları ne yazık ki büyük bir katliamın ortağı oldu. Denizlerden travmatik şekillerde yakalanan bu olağanüstü canlıların birçoğu yakalanma aşamasında ölüyor. Ölmeyip sağ kalanlar, tankerlerin içinde günlerce süren bir ızdıraptan sonra havuzlara taşınıyor. Her gün kilometrelerce yol kat etmesi, sürüler halinde yüzmesi ve avlanması gereken yunuslar, havuzlarda ölü balık yemek zorunda kalıyor, o ölü balıkları yiyebilmek için taklalar atıyor ve dört duvar beton havuzlarda sonar'larını kapatarak kör oluyorlar. Aksi halde yüksek müzlk yüzünden deliriyor, intihar ediyor, hastalıktan ya da üzüntüden ölüyorlar! Zekaları, intihara eğilimi elbette tetikliyor. Bugün bir yunus parkında gösteri yapmaya zorlanan yunusları, birkaç ay sonra yeniden görmek neredeyse imkansız. Çünkü yüksek ihtimalle bu kadar kısa süre içinde çoğu ölmüş oluyor. Ama bunu anlamak, gösteriye gidenler için elbette çok zor. Çünkü dikkatsiz gözlere hepsi aynı görünüyor ve işin en acı kısmı, onlara sorsanız o yunusların hepsi gülümsüyor! Tüm bu facianın yanısıra, yunuslar birçok ailenin umudunu suistimal etmek için de kullanılıyorlar. Özel eğitime gereksinim duyan çocuklar için yunus terapisi adı verilen ve aslında tamamen bu kanlı sektörün 'uydurduğu' tekniğin bir 'terapi' olduğu, bilimsel olarak hiçbir şekilde kanıtlanmış değil. Üstelik uzmanlar bunun bilimsel olmaması bir yana, yunuslardan insanlara geçebilecek hastalıklar açısından da büyük riskler taşıdığı konusunda uyarıyor! Buna rağmen bazı aileler, çareyi bu tip yöntemler denemekte arıyor. Sektör, bu ailelerin umudu üzerinden yüklü miktarda paralar kazanıyor ve bu döngü böyle sürüp gidiyor. Bu satırlara sığdıramayacağım kadar derin ve önemli bir mesele olan yunus esareti ve tabiri caizse mezalimi hakkında daha fazla bilgiyi Yunuslara Özgürlük platformunun internet sitesi www. yunuslaraozgurluk. com 'dan edinebilirsiniz. The Cove adlı belgeseli de, bu sektörün nasıl doğduğunu ve bu noktaya geldiğini öğrenmek için mutlaka izlemenizi öneririm. Behiç Ak imzalı Karadeniz'deki Yunus adlı kitabın kapağından. Yunus esaretini değilse de, bir yunus üzerinden doğa sevgisini anlatan şahane bir kitap da, usta Behiç Ak'ın imzasını taşıyor. Karadenizli Yunus, bir balıkçı kasabasında balıkların bitmesinin müsebbibi sanılan yunusun peşine düşen balıkçılara, küçük bir çocuğun verdiği büyük dersi anlatıyor. İnatçı, isyankar ve duygusal İsmail, bir çocuğun önce etrafını sonra da dünyayı nasıl değiştirebileceğine dair muazzam bir örnek olabilir. Tıpkı Karadenizli Yunus gibi Kaya ile Sinan Yunuslarla da Can Çocuk'tan çıktı. Nuran Turan'ın yazdığı An-Su Aksoy'un resimlediği kitap, Ege'nin serin sularında özgürlüğün tadını çıkaran yunuslar aracılığıyla aşk, dostluk ve kardeşlik mesajları veriyor. Yunusları kurtarmak için uzaylı Poyri kadar cesur, iyi kalpli ve bilinçli dünyalılara ihtiyacımız var. Son olarak Kaş'taki yunus parkının kapatılması gibi iyi haberler de almıyor değiliz ancak bu yeterli değil. Yunus parklarına gitmemek, onları kurtarmak için atılacak en büyük adım. Onların zekasını görmezden gelmek, tıpkı yunusların sonar'larını kapatması gibi, bizim de gözlerimizi ve kulaklarımızı kapattığımız sürece devam edecek. Aksi halde delirir miyiz? Evet, belki! Ama biz delirmeden bununla mücadele etmeye, uykumuzdan uyanmaya ve çocuklarımızı uyutmalarına izin vermemeye kararlıyız. Yunus parklarına hayır ve yunuslara özgürlük! Hemen, şimdi!


Grinin 50 Tonu biraz 9,5 Hafta'ya, biraz da Sekreter'e benziyor. 9,5 Hafta Elizabeth McNeill ismini kullanan bir kadının hatıratından, Sekreter'se Mary Gaitskill'in Bad Behaviour adlı öyküsünden uyarlanan filmlerdi. İkisini de seyretmiştim ama uyarlandıkları kitapları okumamıştım. Gri vesilesiyle Gaitskill'in öyküsünü okudum, filmle hiç alakası olmasa bile gayet güzeldi. McNeill'ın hatıratının sadece parçalarını bulabildim, onlar da görebildiğim kadarıyla Gri'den çok daha iyiydi. Reage aslında bir mahlas. Ara sıra Dominique Aury olarak da yazıyormuş ama yazarın gerçek adı Anne Desclos'muş. Sorbonne mezunu bir gazeteciymiş. İngiliz ve Amerikan edebiyatıyla ilgileniyormuş. Algernon Charles Swinburne, Evelyn Waugh, Virginia Woolf, T. S. Eliot ve F. Scott Fitzgerald'dan yaptığı çevirilerle ün kazanmış. Yayıncı sevgilisi Jean Paulhan'ın kadınların erotik roman yazamayacağı konusundaki görüşlerine feci şekilde sinirlendiği bir dönemde de oturup O'nun Hikayesi'ni yazmış. Yıl 1954. Daha sonra busado-mazo aşk hikayesini yazdığı için yıllarca yargılandığını falan düşünürseniz, gerçek ismini gizlemesi gayet anlaşılır bence. Bunu yapmasa kim bilir başına neler gelecekti... Düşünün; 1955'te prestijli bir ödül almış. Hem de Fransız edebiyatçı Raymond Queneau'nun elinden... Fakat ödülünü alırken bile yüzünü göstermeye cesaret edemediği için fotoğraflarda garip, korkutucu bir peçeyle örtmüş yüzünü. Bu sebeple, Grinin 50 Tonu denen şu berbat romanın, kadınların nihayet konuşmaya, cinsel arzularını dile getirmeye başlayışlarının kanıtı olarak övülmesi şahsen benim sinirime dokunuyor. Sanki Erica Jong ve diğer büyük kadın yazarlar 70'lerden bu yana susuyormuş gibi... Ev kadını Erica Leonard'ın tonla parayı cebe indirirken karşımıza E. L. James olarak çıkmasını, yani takma isim kullanmasını ise kesinlikle affedilir bulmuyorum.


Asrın gerzeği: Paulo Coelho, James Joyce'tan iyiymiş! Nezaketsiz başlığım için kusura bakmayın ama kendimi tutamadım. Anlatayım... James Joyce'un Ulysses'i birçok eleştirmene ve okura göre, 20. yüzyılın en büyük başyapıtı. Kendi adıma hiçbir zaman baştan sona eksiksiz bir şekilde okuyamamış olmama rağmen romanı her elime aldığımda, şurasını burasını karıştırdığımda büyüleniyorum. Her sayfası ateşli, her sayfası oyuncaklı, her sayfası tatlı... Paulo Coelho'ya göreyse Ulysses, koca bir saçmalıktan başka bir şey değil! James Joyce da dünya edebiyatına en büyük zararı veren kişi. Öyleymiş yani. Coelho Hazretleri, bu konudaki derin fikirlerini uzun uzun açıklamış. Asrın gerzeği: Paulo Coelho, James Joyce'tan iyiymiş! Modern olduğu için bu kadar şişirdiler James Joyce'u demiş ve eklemiş: İyi ama her modern olanın ille deneysel olması gerekmiyor. Ben de modernim ama benim ustalığım zor olanı kolay göstermek ve böylece tüm dünyayla iletişime geçebilmek. Kendini modernist ilan edip üzerine de ben Joyce'tan daha iyi bir yazarım demeye getiriyor anlayacağınız. Anlayacağınız, o söyleyince oldu sananlardan. Oh ne ala hayat! Fakat sormazlar mı adama; son kitabın çıktığında 120 milyon sattı. James Joyce'un Ulysses'iyse ilk yayınlandığı yıl sadece 1000 satmıştı. Ulysses satışları şimdi ne durumda bilmiyorum, zaten Joyce aradan geçen onca yılda serbestçe yayınlanabilen yazarlardan biri haline geldi. Yani bütün yapıtları internetten dijital olarak ücretsiz indirilebiliyor. Belli ki satışa yönelik bir rekabet değil Coelho'nun canını sıkan. O ayağı cehennemde kalsın, çok satsın, çok para kazansın, üzerine cenneti de ele geçirsin istiyor. Hayran olunmanın, takdir edilmenin hayallerini kuruyor. Ben de kendisine diyorum ki: Bir Ulysses'e bakın, bir Simyacı'ya... Üzgünüm ama sıkıcı romanlarınızı takdir etmeye hiç mi hiç niyetim yok, buyurun başka kapıya! Coelho'nun Joyce'u sevmemesinde, beğenmemesinde bir sorun görmüyorum, keyfi bilir. Sırf kendi adına konuşsaydı, bu konudan söz etmeye gerek görmezdim. Bence esas sorun, Edebiyata en büyük zararı Joyce verdi demesi. O zaman işin rengi değişir, kanıtla derler adama. coelho'ya cevaben yazılmış yazıların derinliği de işin ironisi olsa gerek. bence bu çıkış insanı ürkütmekle birlikte önemli, bir iki ay sonra murakami'nin nobel alacağınıı akla getirdiğimizde güzel bir yazı konusunun çıkış noktası bile olabilir. coelho komik olabiliyor, ama yalnız olmadığı da kesin. ahmet çakar'ın sunduğu bir yarışma programında yarışmacı felsefeden hoşlandığını, kendi kelimeleriyle aktarıyorum, mevlana'nın yanında nietzsche'nin falan yalan olduğunu söylemişti.


Bir kadın... diye başlayan cümleleri çok severim. Çünkü devamında gücü, adaleti, vicdanı ve mücadeleyi gözlerimizin önüne seren bir hayat hikayesi gelecektir, bilirim. Şimdi size bir kadının değerli yaşam öyküsünün ışığından süzülerek kaleme alınmış bir eserden söz edeceğim. 1940 kuşağı aydınlarından Ermeni yazar Zabel Yesayan'ın Meliha Nuri Hanım eserinden. Modern Ermenice edebiyatın en tanınmış yazarlarından biri olan Zabel Yesayan'ın Çanakkale Savaşı günlerinde iki erkeğe, Osmanlı subayı Celalettin Bey ile hastane başhekimi Remzi Bey'e karşı beslediği duygular arasında sıkışmış varlıklı bir kadının hikayesini anlattığı kitabı Meliha Nuri Hanım, Aras Yayıncılık tarafından, Mehmet Fatih Uslu'nun çevirisiyle yayımlandı. Şiir, makale, uzun öykü ve romanlarıyla Ermenice edebiyatın en yaratıcı, yenilikçi kalemleri arasında yer alan Zabel Yesayan'ın 1925'te Paris'te kaleme aldığı, 1927'de Erivan Gazetesi'nde tefrika edilen, 1928'de de Paris'te kitap olarak yayımlanan Meliha Nuri Hanım kitabı, yazarın eserleri arasında Türk karakterlerin ağırlıkta olduğu tek yapıt olarak dikkat çekiyor. Kitap, Birinci Dünya Savaşı'nın başlangıç döneminde, İtilaf devletleri donanması Çanakkale Boğazı açıklarındayken vatanı savunmak için gönüllü sağlık hizmetinde bulunan Meliha Nuri Hanım'ın, yüksek düzey bir Osmanlı bürokratı ile hastanenin başhekimi arasındaki duygusal gelgitlerini konu ediyor. Yesayan, Meliha Nuri Hanım'ın şahsında, hem değişen zamanlar içinde kadın olmanın getirdiği zorlukları, hem de Türk-Osmanlı seçkinlerinin gözleri önünde cereyan eden olaylara karşın zihniyet dünyalarını irdeliyor. Kadın olmak, 1878 yılının Şubat ayında Üsküdar'da dünyaya gelen Yesayan'ın yazılarında, eserlerinde en çok üzerinde durduğu konudur. Ama bundan önce Zabel Yaseyan'ın hayatından söz etmek gerek. Bu arada belirtmeden geçemeyeceğim ki zihinlere istemsizce kazınmış cinsiyetçi önyargıyla Yaseyan'ı kadın değil; erkek bir yazar olduğunu sananlar ağırlıkta. Bunun nedenini kendi içimizde sorgulayalım. Gençlik yıllarını Üsküdar'da geçiren Yesayan'ın ilk edebi eseri 1895'te yayımlandı. Aynı yıl Paris'e gitti; Sorbonne'da edebiyat ve felsefe derslerini takip etti. İstanbul'a ancak 1908'de, Meşrutiyet ilan edilince kesin dönüş yaptı. Yazarlık kariyerinin bu en verimli yıllarında kaleme aldığı öykü, deneme ve romanlarında, kadın hakları ve kadınların toplumsal yaşamdaki konumlarına geniş yer ayırdı. Yazıları ve çevirileri Fransızca ve Ermenice dergi ve gazetelerde yayımlandı. 24 Nisan 1915'te, Ermeni aydınlarının çıkarıldığı ölüm yolculuğundan bir hastanede saklanarak kurtuldu. Bir süre Bulgaristan'da kaldıktan sonra Bakü'ye geçti; Ermeni mülteci ve yetimler için yardım faaliyetlerine katıldı. 1921'de Paris'e döndü. Meliha Nuri Hanım, Yesayan'ın gizlenmek zorunda kaldığı bu hastane yıllarından doğma bir kurmaca karakter olarak karşımıza çıkıyor demek mümkün. Ermenistan hükümetinin daveti üzerine 1933'te Erivan'a göç eden Yesayan, Erivan Devlet Üniversitesi'nde edebiyat dersleri verdi. 1934'te Ermenistan Yazarlar Birliği'ne de üye olan yazar, 1937'de Stalin kovuşturmaları sırasında tutuklanıp Sibirya'ya sürüldü. Ölüm tarihi ve yeri kesin olarak bilinmiyor. Öldüğünde 65 yaşındaydı. Bir şair de olan Yesayan, birçok kaynakta feminist yazar olarak tanıtılır. Bunda yazılarındaki güçlü ve her konuda iddiası olan kadın vurgusunun etkisi büyük elbette. Zabel Yesayan'ın üniversite eğitimi alan ilk Osmanlı Ermeni kadını olduğunun da altını çizmek istiyorum. Dahası da var. Okulsever Kadınlar Cemiyeti üyesi, Milletperver Ermeni Kadınlar Cemiyeti Üyesi, Üsküdar Kadınlar Cemiyeti Başkanı olmasının yanı sıra, Fransa'da yaşadığı yıllarda Eğitim Yoluyla Barış İçin Uluslararası Kadın Birliği üyesi oldu. Yaşamının her yılında çalıştı. Dergi ve gazetelerdeki makalelerinde, kaleme aldığı eserlerinde toplumsal cinsiyet eşitsizliği ve bireysel özgürlük ile toplumun geleneksel yapısı arasındaki sıkışmışlığı gözler önüne serdi. Gerçek bir savaş karşıtıydı. Balkan Savaşı hakkında kaleme aldığı yazılarıyla bilinen Yesayan, birçok kitabında da bu savaşın etrafında süregelen hikayeler yarattı. Meliha Nuri Hanım, bunlardan biri ve bir bölümünde kitabın adını taşıyan kadın karakter savaşla ilgili şöyle der: Yeter ki bitsin! Nasıl neticeleneceğinin ne önemi var? Kimin işine yarayacak bu zafer? Birkaç beyle efendi bayram edecek, sevinecek... Başka ne? Bana bu satırlar Cesare Pavese'in 'Tepedeki Ev' adlı romanındaki Savaş bir gün biterse kendimize şunu sormalıyız: Peki ya ölüleri ne yapacağız? Neden öldüler? sözlerini hatırlatıyor. Şüphesiz Mehmet Fatih Uslu'nun Ermenice'den çevirisinin de etkisiyle yalın ama kendine bağlayan bir anlatımı var Meliha Nuri Hanımın. Kitapta olaylar Meliha Nuri Hanım'ın kendi ağzından aktarılıyor. Bu da hikayeye duyulan sıcaklığı tetikliyor. Elinize aldığınızda bu kadar kısa ne anlatabilir ki dediğiniz hikaye, satırlarında çoğalıyor adeta. Günlük kıvamındaki eser, Yesayan'ın yarattığı Meliha Nuri Hanım karakterinde bir tezata gitmiş. Edebiyatın etkileyici gücünü kendine siper alan yazar, yarattığı karakteri Ermeni karşıtı Türk bir hemşire olarak belirlemiş. Kendisini bırakıp giden ve bir başkasıyla evlilik gerçekleştiren Osmanlı subayı Celalettin Bey'in aşk acısını içinde hissederken, birlikte büyüdüğü hastane başhekimi Remzi Bey'in aşkına duyarsız kalan karakter, aynı hastanede hizmet veren Ermeni hekime ise alenen nefret söylemlerinde bulunup düşmanca tavırlar sergiliyor. Bunu bir nedene bağlayamıyor. Bu, Meliha Nuri Hanım için sebebi tarif edilemez bir önyargı olarak kalıyor. Kitap Yaseyan'ın hayatı ve eserleriyle başlayıp Meliha Nuri Hanım'ın kurgu hikayesiyle devam ediyor. Eseri Türkçeleştiren Mehmet Fatih Uslu'nun son sözüyle de bitiyor. Yazarın Meliha Nuri Hanım ile Türkçe içinde oluşmuş ve oluşacak milli edebiyat kanonuna dışarıdan meydan okuduğunu belirten Uslu, Belki de bu eser, Halide Edip'in 'Ateşten Gömlek'ini tersten yazmaktır diye ekliyor. Ve okuyucuya soruyor: Meliha Nuri Hanım'daki bu körlüğün anlamı nedir? Cevabını ise kendince şöyle veriyor: Meliha Nuri Hanım, felaketin ta kendisidir. Uslu, felaket kelimesiyle kastını da Marc Nichanian'ın İletişim Yayınları'ndan çıkan Edebiyat ve Felaket adlı eserinde sözünü ettiği yas ve tanıklık tarifi olarak açıklıyor. Bu kitapla birlikte 1940 kuşağı yazarlarına göz atmadan geçemedim. Sabahattin Ali'den Rıfat Ilgaz'a, Aziz Nesin'den Fazıl Hüsnü Dağlarca'ya, Sait Faik'ten Nazım Hikmet'e kadar birçok yazar ve şair bu ülke topraklarında yaşadılar. Ermeni yazarlardan Zabel Yesayan'ın yanı sıra, William Saroyan ve nice Ermeni sanatçılar buradan geçtiler; arkalarında değerli eserler bıraktılar. Şu günlerde vizyonda olan senaryosuna Ahmet Büke'nin de ortak olduğu yönetmen ve senarist Özcan Alper'in Rüzgarın Hatıraları filminden de söz etmek gerek. Geçtiğimiz günlerde karşılaştığım Özcan Alper'e, Bu filmi çekmek üzere yönetmen koltuğuna sizi oturtan neydi? diye sorduğumda, Bu film, ilgi duyduğum 1940 kuşağı aydınlarına bir saygı duruşuydu dedi. Alper'in 3-4 yıllık bir çalışmanın sonunda yarattığı kurmaca karakter Ermeni ressam Aram, gelişen siyasal ve toplumsal olaylar nedeniyle İstanbul'dan gitmek zorunda kalır. İşte böyle bir kuşağı temsilen beyazperdeye aktarılan filmi ve yönetmen Özcan Alper'in çok sevdiği 1940 kuşağı edebiyatçılarını ilerleyen günlerde Egoist Okur için de konuşuruz belki.


Filiz Kansu'yla tanışmıyoruz. Hakkında bildiklerim de fazla değil. Ehlileştirilemeyen ruhlardan olduğunu, bir de saplantılı bir şekilde yazdığını biliyorum sadece. Kansu bu yazıda gazeteci, yazar arkadaşım Füsun'a 12 Eylül gibi mühürlenmiş bir zamanın kilitlerini açıyorsun, bir çilingir maharetiyle diyor. İtiraf ediyorum, okurken gözlerim doldu. Romanı eline alıp bir gecede bitiren, sonra da sabaha karşı bu yazıyı yazan biri tutkulu bir okurdur diye düşündüm ve keşke daha çok olsa böyle okurlardan dedim kendi kendime. Ardından, zamanın hem yıkıcı hem de onarıcı yüzüne dair bu yazıyı siz de okuyun istedim. Her nereye giderse gitsin; kişi sonunda en fazla kendine göç ediyor. En yakınındakiler kulaklarını tıkadıkları içindir ki; kimliği belirsiz bir dünyaya sesleniyor. Bir gün bir tını alıyor, o bilinmezlikten. Görünmezliğin gizemini güvenli buluyor. Anlatmak, anlatmak, hiç durmadan anlatmak istiyor, temize çekmek istiyor geri gelen anıları. Bilinmeyen dünyadaki, o bilinmeyen kimliktir, Zamansız. Oysa fazlaca bilindiktir. Her ikisi de bu ilintiyi yolculuğun sonunda öğrenir. Hiç karşılaşmadan geliştirilen yazınsal ilişki her iki taraf için de giderek tutku halini almaktadır. İlk buluşacakları gün, buluşma yerine 20 dakika erken gider, Zamansız. İlk göz göze geldiklerinde dünya zamanıyla kısa bir bakışmadır ama her ikisi için de asırlar kadar uzun sürer. Anılar geri döner. Sanki alkol kokan bir nefes, Dinleyeceksin bu gece beni, sonuna kadar anlattıklarıma ortak olacaksın. Kötü bir hayatım var. Sizin yüzünüzden daha da nefret eder hale geldim. Mutsuzum. Beni dışarıda tanısan, eminim yanıma bile yaklaşmazsın. Kadere bak ki; şu anda dinlemek zorundasın, kaltak! diye gevelemektedir kulağına. Bayılmak ister ama bayılamaz da... Elindeki kitabı yavaşça yan masaya koyarak, sakince geri döner ve dışarı çıkar buluşma yerinden... Her şeyle ilişkisi kesilmiştir o anda, hem de tamamen... Hissettiği büyük bir boşluktur artık. İşkencecisine aşık kurban sendromu yaşamayacağı kesindir. Böyle zamanlarda akışkanlığını kaybeden aşkları geride bırakarak devam etmek gerektiğinin bilinciyle, devam eder yoluna. Birlikte yaşadığı insanlara bağlı olmasına, tam anlamıyla hür olmamasına rağmen; içindeki özgürlüğü korumayı bilen bir kadındır o. Tüm fırtınalara rağmen oturmuş bir yaşam öyküsü, savaşımları, sağlam bir kişiliği vardır. Bu yönüyle de sımsıkı sarıp sarmalamaktadır, okuru. Geri dönüşler, ileri gönderimler, bu günler... Gelmeler gitmeler, gitmeler gelmelerle devam edecektir hayat, artık hazırdır Efsa. Selim'in içsel savaşımı ise Efsa'nınkinden çok daha hazin olacaktır muhtemelen. Kapkaranlık geçmişiyle yüzleşme vaktidir çünkü. Ve onun savaşı, zaten en başında kaybedilmiştir. Sona gelmeden, başlarda neler olduğu kavranamıyor bazen. Sona doğru yaklaştıkça, geçmişe de hakim olunabiliyor. En kötüsü; insan artık üzüntülerine bile ağlayamıyor. Her şeyin yerini uçsuz bucaksız bir boşluk alıyor. Ve gerçek, boşluğun öbür tarafında kalıyor. Zamansız değildi dönüşün, tam zamanıydı; hem de böyle bir eserle. Ne iyi ettin! 12 Eylül gibi mühürlenmiş bir zamanın kilitlerini açıyorsun, bir çilingir maharetiyle! Emeğine, yüreğine sağlık! Hayatına çarpan trenler bir gün mutlaka makas değiştirecek!


Selim şaşırmıştı. Kesin olarak gidiyordu Efsa. Bir daha hiç yazmayacaktı bunu hissediyordu. Döndürmesi gerekiyordu, oyalaması biraz daha online tutması lazımdı. Ne zor bir durumdu. Bitmesine saniyeler kalmış bir oyunun son kozları oynanacaktı kendisi tarafından ve elinde hiç koz yok gibiydi. Sadece panik vardı. Bitiyordu işte, Efsa sonsuza kadar sürecek bir belirsizlikle kayıp yok oluyordu ekranın karşısından. Birden 23 yıl öncesine döndü. Hayatının o karanlık yıllarına. Mesleğini bırakıp bambaşka bir hayata yol almak için Ankara'yı terk edip İstanbul'a geldiği yıllara. Ne çok terapi alması gerekmişti unutabilmek için. Unuttuğunu da sanmıştı bugüne kadar. Ama işte nedense şu anda köşeye sıkıştığı bir yerde hepsi karşısındaydı. Bir işkenceciydi o. Kendine dair unutması imkansız olan bir gerçekti ve artık öğretim üyesi olması durumu değiştirmiyordu. Karısı Yasemin bile öğrenememişti bu gerçeği. Ama bir pislik gibi yakasına yapışmış geçmişi ile ne yapmaya çalışıyordu ki, bir kadının hayatına daha girecekti ve yine yalanlarıyla mı yüzleşecekti? Bunları düşünüyordu fakat tam tersine Efsa'ya lütfen hemen gitme. Biraz daha konuşalım hem sonra zaten bir daha hiç haberleşmeyeceğiz bu belli dedi. Efsa durdu bir an. Evet ne çıkardı biraz daha konuşmaktan. Kimse zorlamıyordu ki, sadece rica ediyordu Zamansız ondan. 'Biraz daha kal 'diyordu o kadar. Saniyeler ne kadar önemliydi. Bir kaç saniye sonra veya önce davranmak ne garip sonlara neden oluyordu ya da başlangıçlara. Zamanında yapılan öyle az şey vardı ki hayatta. Zaman neydi hem? Efsa Zamansız'a Neden kendine bu adı verdin? Zamansız mıydı her şey hayatında? dedi gülerek. Oysa sohbete ilk başladıklarında da sormuştu bunu. Şimdi de yineliyordu... Öylece kaldı Selim ve son kozunu oynadı. Belki de haklısın Efsa. Zamansızdı hayatımdaki her şey. Çok zorlandım bu nedenle ve sanırım seninle tanışmamız gerekse ve tanışsak belki de sonucu hoşumuza gitmeyecek şeyler olacaktı değil mi? Bence de bu konuyu kapatalım ve sonsuza kadar hoşçakal diyelim birbirimize. Ta ki, bir taraf diğerine çok ihtiyaç duyarsa ya da duyana kadar ki, zaten bu çağda internet var ve bir e mail kadar uzağız birbirimize. Ben hep buralarda bir yerlerde olacağım haberin olsun dedi ve çıktı. Şaşırma sırası Efsa'daydı ama şaşırmaması gerekiyordu, çünkü bunu kendisi istemişti. Efsa'da yorgun bir şekilde kapattı bilgisayarını. Sonra yataktan kalktı banyodaki aynanın önüne geçti. Kendisini izliyordu bir başkasına bakar gibi... Yüzü yaşlanıyordu daha çok da bakışları. Ne bekliyordun ki dedi gülümseyerek. Bu hayatı kendine sen cehennem ettin ve çevrendeki herkesi de bunun içine çektin. Hadi bakalım Efsa hanım artık toparlanma vaktidir. Sen bunu hep başardın, bundan sonra da başaracaksın. Arkana bakarsan başaramazsın. İçindeki kuşlar birer birer karın boşluğunda kayboldular. Vücudunda hissettiği ölüm sessizliği ürkütücüydü. Yaşam onun içindeki hızlı döngüye asla yetişememişti ve şimdi de tökezliyordu. Hastaneden çıkana kadar bir daha bilgisayarını açmadı. Telefonu ise açıktı ama çalmıyordu. Cuma günü taburcu olacağı için o sabah erkenden geldi hastaneye Kemal. Bir saat kadar sürdü taburcu işlemleri ve arabaya bindiklerinde ikisi de birbirine bakamıyordu. Efsa tüm cesaretini topladı, Eve gitmeden önce beni deniz kenarında bir yere götür. Orada konuşalım tamam mı? Dedi. Kemal bu kadarını beklemiyordu ama bu konuşma onu rahatlatmıştı. İlk tanıştıkları zamanlarda gitikleri kafede oturuyorlardı yarım saat sonra. Efsa çay içmek istiyordu yine tüm hayattan uzak kaldğı zamanlarda olduğu gibi. Kemal de bir çay istedi. Ve Efsa, Konuş Kemal seni dinliyorum ve asla yargılamayacağım zaten buna hakkım yok dedi. Kemal kendisinden beklenmeyecek kadar kısa ve net bir şekilde artık hayatını bu şekilde sürdümek istemediğini ve hiç beklemediği bir zamanda aşık olduğunu anlattı. Evi Efsa'ya bırakacaktı bu konuda ısrarlıydı. Hayatını yaniden düzene sokacağı zamana kadar da yardm edecekti. Efsa Kemal'in aşık olduğu kadını merak etmedi. İlk defa bu durumdaydı kendisine şaşırdı. Kemal'de şaşkındı ama o da belli etmiyordu. Ağlamaya başladı Kemal. Bunların neden böyle olduğuna bir anlam veremiyordu ama Efsa'nın geçmişini, aile yapısını suçluyordu içinden. Efsa ile artık ağlayamadığını fark ederek bir kez daha şaşırdı. Bugün onun için şaşırmalar günüydü. Eve gidip dinlenmek istiyorum Kemal ve bil ki sana karşı bir hırsım, gücenmem ve kinim yok. Kendime ilişkinse sonrasında sanırım konuşuruz değil mi? Buluşmalarımıza engel yoktur umarım dedi. Kemal onu evlerine bıraktığında akşam oluyordu. Efsa evindeydi artık. Yalnızdı ve istediği gibi bir yaşam kurabilirdi ama ne yeni bir başlangıca, ne bir aşka ne bir görüşmeye isteği yoktu. Sanki cezaevinden çıktığı zamanlardaki gibiydi... Yaşam bir hiçlikti şu anda. Uçsuz bucaksız bir denizin ortasında giden bir geminin tek yolcusu olarak tutunabileceği tek şey zamanı unutmaktı. O haftasonu ve sonrasındaki pek çok gün boyunca evden çıkmadı. Sadece uyuyor ve uyanınca acıktığını hissederse bir şeyler yiyor sonra yatıyordu. Bu arada bir kaç kez Kemal evi ziyaret etmiş ve bazı ihtiyaçlarını almıştı. Onunla da bir kahve içiyor ve fazlaca konuşmadan hemen gitmesini istiyordu. Bu şekilde bir ay boyunca evinin içinde yaşadı ta ki, bir gece aklına Selim'in ona son yazdıkları gelene kadar. Bir email kadar uzağız demişti ya. Hemen yazmalıydı bu tanımak istemediği adama. Belki onunla konuşursa hem de karşılıklı olarak konuşursa hayatında bir şeyler değişirdi. Bakalım yazışmaları kadar içten biri miydi? Merak ettiğine göre harekete geçmeliydi. Bilgisayarı açtı ve Selim ben İstanbul'dayım. Eğer istersen yarın seninle saat 15:30 gibi Taksim Gezi Pastanesi'nde, kapıdan girdikten sonra ileriye yürüyüp en diplerde bir masada buluşalım. Bakalım beni tanıyabilecek misin? Şaka bir yana benim elimde bir kitap olacak. Kitabın adı Malina. Buna göre tanırsın beni. Ben ise seni tanıyabilecek miyim göreceğiz? 15:30'u yarım saat geçerse giderim diye yazdı ve gönderdi. Selim Efsa'nın mailini gece yarısına doğru gördü. Çok heyecanlıydı. Yarın o saatlerde girmesi gereken sınavlar vardı ama bunları asistanlarına yaptırabilirdi. Heyecandan titiriyordu ve yarın sanki hiç olmayacak, yarın o saatin gelmesi gecikecekmiş gibi geliyordu. Karnına ağrılar girdi, tıpkı o zamanlarda olduğu gibi. Kendisinin de katıldığı o işkenceler yapılırken genç kadınların ve erkeklerin bağırmaları sırasında hem bunları hak ettiklerini düşünür hem de karnına ağrı girmesine bir anlam veremezdi. Bazı geceler o genç kızların ve kadınların bazılarıyla konuşmaya çalışırdı. Hiçbirinde tam başarılı olamamıştı. Doğal olarak nefret ediyorlardı ondan. Binlerce kadına ve erkeğe işkence yapmış biri olarak nasıl evdekilere ve çevresindekilere durumu belli etmediğine şaşırıyordu ama bir şekilde bunu görev kabul ediyor ve başarıyordu. Birden fark etti ki, bazılarının gözlerini, bakışlarını hiç unutmamıştı. Neden bunları hatırlıyorum ki şimdi? diyerek elindeki viski bardağını fırlatıp attı ve yarına hazırlanması gerektiğini düşündü. Efsa da o saatlerde uyanıktı ama Selim gibi heyecanlı değildi. Hatta ertesi gün onunla buluşacağını bile hatırlamıyordu. Elindeki şarap kadehini yarılayamadan yorgun düştüğünü ve uyumak istediğini düşünüyordu. İçindeki çöp toplayıcılar yine harekete geçmiş ve onu yaralayan anılarını topluyorlardı. Annesi televizyon seyrederken uyuduğu zamanlardaki gibi ve o kadar hızlı bir uykuya daldı. Zaman geçer, çünkü... Kalan sadece biz oluruz. O yüzden, bazı şeylerin 'zaman'ı hiç gelmeyecektir. 'Uygun zaman'ı beklemekse boş bir avuntu; bazen de kişinin kendine karşı uydurduğu bir mazeret olur. Velhasıl; insanın içine işliyor 'Füsun'un ZAMANSIZ'ı, zamansız ve apansız!


Senarist, yazar Zehra Çelenk tanımasam da etrafta olduğunu hissetmeyi sevdiğim insanlardan. Hem yakında tanışacağız sanırım, çünkü ilk romanı Ruhumun Aynası çıkmak üzere. Ocak sonu, şubat başı gibi raflarda olacak. Artemis Yayınları'ndan çıkan kitapla ilgili birkaç ön bilgi: Sıcak hikayesi, şeker mi şeker karakterleri ve inandırıcı diyaloglarıyla herkesin kalbini fetheden Ruhumun Aynası dizisinin romanı... Senarist Zehra Çelenk, Ruhumun Aynası apar topar yayından kaldırılınca, çok sevdiği bu hikayeyi bir romana dönüştürmüş. Yanlış anlaşılmasın; birbirinin kopyası iki eserden söz etmiyoruz. Romanla dizinin çıkış noktası, ana hikayesi ve esas karakterleri aynı olsa da tam olarak aynı şeyleri anlatmıyorlar. Bir kere diziyi hiç seyretmemişseniz bile, okuyup zevk alabileceğiniz bir roman bu. Üstelik ek olarak yeni aşklar, sürprizler ve elbette karakterlerin arka planları, bir de dizide hiç yer almamış bir hikaye var. Okumadım ama kuşlar söyledi; çok çok güzel olmuş. Anlayacağınız hem Ruhumun Aynası'nın çıkmak üzere olduğunu size duyurmak istedim hem de Zehra'nın ilk kez 2014 eylülünde yayınladığım Esrar-ı Aşk Karması'nı hatırlatayım dedim.


Şahane Bir Kitap başlıklı yazılarıyla tanıdığınız Oylum Yılmaz benim için kıymetlidir. Onun ilk romanı Cadı hakkındaki bu yazıyı kaleme alan Ceren Ünlü Ulutunçel de öyle... Ceren ve Oylum Picus döneminde beni yalnız bırakmayan, yazıları ve röportajlarıyla dergiyi güzelleştirenlerdendi. Geçenlerde aradı Oylum, romanının çıkacağını söylemek için. Önce onun adına sevindim elbette. Sonra romanın taslakları geldi önüme. Kapağına baktım, ismini kıskandım. Okumaya başladım, büyülendim. Dedim ki kendi kendime, Bu nasıl roman böyle? Sanki benim romanım! Sonra kızar mı kızmaz mı diye düşünmeden Oylum'a Nasıl yazdın bunu? diye sordum, İçine şeytan mı girdi, nereden, nasıl aktı o cümleler? Benim heyecanlandığımda devreye giren terminolojimde bu, şahane bir kitap okuduğum anlamına geliyordu. Cadı yeni çıktı. Kitabı mutlaka okumanızı gönülden isterken, sözü Ceren'e bırakıyorum. O hiç istifini bozmadan yavaşça içkisini yudumlayıp sakin, ağır cevapladı: Bilemeyiz, herkes kendi adasını anlatır, kimse başkasının adasını bilemez. Sohbetimizi böylece sonlandıran meyhaneciye biraz bozulurken bir yandan bu havalı cevabına hak verdim. Evet, herkesin kendi adası vardı kimselerin bilemeyeceği, herkesin kendi kenti, kasabası ya da köyü olduğu gibi. Edebiyat da bu bilinememe durumunu anlatma girişimiydi. Ama sanki adalı olmak halinde yine de bir başkalık vardı da kelimelere dökemedim. Oylum romanının ilk taslağını bitirdiğinde ve okumam için bana gönderdiğinde onun ilk edebi metnini okuyacak olmanın heyecanıyla, dostlukla bağlantılı bir sorumluluk duygusu yani yansız bir değerlendirmeyi başarabilir miyim kaygısı tabii ki birbirine karıştı. Neyse ki bu karmaşalar okumaya dalmayı başardıktan sonra buharlaştı, dağıldı. Adaya yolculuk başladı ve iddialı, huysuz, güçlü, şık ve egzantrik kahramanımız Ümran'la tanışıldı, onun tekinsiz dünyasına yoğun, güzel cümleler eşliğinde adım atıldı ama genel olarak sezinlediğim bir tereddüt ve tedirginlik hali vardı. İki şık düşündüm: anlatıcı ya temkinli ilerlemeyi seçmişti ya da korkuyordu. Oylum'un yaşasın, bitiyorum diye gönderdiği metin için çok güzel ama diye başlayan ilk yorumum hatırladığım kadarıyla şöyleydi: Sanki bir karanlığa dalmışsın da orada bulmak istediğin bir şey var, ellerinle yokluyorsun etrafı dedim. Kısacası bu romanın bitmesine daha var demek istedim aslında, Daha işin başındasın. Ama bunu doğrudan söylemek kolay değildi. Şimdi romanın son halini okumuş biri olarak görüyorum ki Oylum o ilk taslakta, hem adada kendi tarihinden izler taşıyan canlı, yeşil ve rüzgarlı bir ormana hem de bir diğerine, hepsi gibi korkunç bir güzelliğe sahip bilinçaltı ormanına bir giriş yapmıştı. Günler, aylar tek tek yuvarlandı, roman konusu hiç açılmadı, etrafı bir suskunluk aldı ve bir gün aniden Roman bitti dedi Oylum. Şimdi elimizde kısa sayılabilecek ve kısalığına rağmen uzun uzun okunan, çok katmanlı, şiirsel bir roman duruyor. İlk taslakta hissettiğim anlatıcı tedirginliğinin nedeni ayan beyan seriliyor gözlerimin önüne. Meğer cadımız, kahramanımız Ümran sırra kadem basmak üzereymiş de ben onun tedirginliğini duymaktaymışım. Meğer Ümran yok olacakmış, anlatıcı da adada, Ümran'ın peşinde kendi hikayesini yaşayacakmış, bu hikayeyi yaşamak da o kadar kolay değilmiş, cesaret istermiş, biraz korkutucuymuş. Hesaplaşılacak çok şey var, ilk katmanda kelimenin eski ve yeni çağrışımlarıyla tam anlamıyla cadı bir kahraman ve onun çevresine, ailesine yaşattıkları; vefasızlığı, bencilliği, tekinsizliği, yeteneği, güzelliği, cinleri, perileri ve falları... Diğer katmandaysa Cadı'yı anlatma derdindeyken onunla el ele girdiği bir macerada kendi yazgısını arayan, bu arayışta korkularıyla ve kötülükle karşı karşıya gelen, bodrum katına inmek için içi içini yiyen bir çocuk gibi gözleri karanlığa dikili, büyümekle yükümlü bir anlatıcı var. Bu büyüme sürecinde ritmi giderek yükselen, heyecan verici bir anlatımın içinde buluyoruz kendimizi. Ümranı kaybeden anlatıcı- kahraman bu defa çirkin, paspal, toprağa, çamura batmış bir kocakarıya; bir zamanlar iktidarın görkemini yaşamış, tebaasına gaddarlığını yaşatmış, sırlarını ağaç diplerine gömen düşmüş bir bizans kraliçesine ve kadının gücünü elleri arasına almış, kendine oyuncak etmiş eril bir gölge-iblise yani Ferman'a kulak vermek zorunda. Ama okur olan biteni uzaklardan rahat koltuğundan izleyeceğini düşünmese iyi olur, kaldı ki benim Ferman'ım kim, benim kocakarım nerde sorularını sık sık soracak ve onlardan duyacağınız sırlar için ölüp biteceksiniz, benden söylemesi. Cadı yı bir şiir, bir masal ve aynı anda bir roman gibi okurken kitabı bir kez başından sonuna, bir kez sonundan başına okuyacak, bir kez de herhangi bir sayfayı açıp fal tutacaksınız. Kitap bittiğinde en başa dönüyorum, Büyükadadaki meyhanede adalı olmanın ne olduğunu düşündüğüm o akşama. Cadı'yı okuduktan sonraki fikrim şu: adanın anakaranın dertlerine ve fantastik gerçekliğine uzaklığı, yani dışarıda kalışı onu her yerden daha çok içselleştirilebilen, zamansız, büyülenmeye ve büyü yapmaya uygun bir yer haline getiriyor. Oylum da ilk romanıyla ilk büyüsünü yapıyor bize. Her şeye rağmen hala yakın bir arkadaşın kitabını okumanın kolay olmadığını da düşünüyorum. Çünkü başkalarının fikirlerini epey merak ederken buluyorum kendimi. Ama beni bu bağdan, bildiğim hikayelerden tamamen koparan ve bu romanla baş başa bırakan bir deneyimi de paylaşmadan geçemeyeceğim. Bu olaydan sonradır ki Cadının yapmak istediği şeyi başardığından emin oldum: Kitabı elimden bıraktıktan sonra daldığım o tuhaf uykuda, sabaha kadar Büyükada'da yerlerdeki yaprakları topladım.


Lakin bir sonraki hafta Yeni Yıldız dergisi okurlarından özür diler. Nasıl olduysa olmuş, mecmuaya ait bir yazıya yanlışlıkla Zeki Müren'in imzası konmuştur. Bu arada Avare adlı başka bir dergi Zeki Müren'in kaleme aldığı üç öyküyü yayınlar peş peşe. Sadede geliyorum; işte o öykülerden biri, Sıcak Gözyaşları. Kız esmer ama adam onu sarışın sanıyor falan... Edebiyatçı Zeki Müren'le tanışmak isteyenler okusun. Uyarayım, pişman olabilirler. O da her genç kız gibi yatağında uyanır, gece gördüğü erotik rüyaların harikulade tatlı hayalleriyle karyolasının beyaz pike örtüleri arasında dakikalarca mest kalırdı. Ne olurdu, ah ne olurdu bu rüyalar hiç bitmese, ebediyetler kadar uzun sürse. Fakat hayır, bitiyor, rüyaların sonu geliveriyordu. O zaman kırık hayalleriyle karyolasından kalkıp pencereye gidiyor, yazın dünyayı kaskatı ve can sıkıcı gösteren güneşin odasında dolmasını önlemek için tül perdeleri çekiyor, kışın da mosmor göğün karanlık akıcılığını görmemek için gene perdeleri çekiyordu. Ama ilkbaharın terletmeyen, ilikleri tatlı tatlı ısıtan güneşine sözü yoktu. Seviyordu ilkbahar güneşini. Köşkün kucak kucak, küme küme çiçekleri arasında dolaşırken, çirkinliğini bile unuttuğu oluyordu. Kışın kışlıkta, yazın yazlıkta yıllarını geçiren, üstüne titrenen zengin bir aile çocuğuydu. Ama keşke fakir olsaydı da, peşinde çifte çifte sevgilileri bulunsaydı. 19'una basmıştı nihayet, basmıştı ama ne fayda? Ne peşine düşen, hatta ne de dönüp bakan. Pencereden çekildi. Elinde olmıyarak odasından çıktı. Annesine filan görünmeden sofadan geçti, taş merdivenleri bir gölge sessizliğiyle indi. Etrafı kolladıktan sonra köşkten çıktı, bitişik köşkün kapısında durdu. Suç üzerinde yakalanmışçasına kulak memelerine kadar kızararak kapıdan girdi, taş merdivenleri çıktı. Yeğenim. Samsun'da doktor. Gözlerinden ameliyat oldu. 15-20 gün kadar istirahat edecek. Doktorlar ancak o zaman gözlerindeki bağların çözülebileceğini söyledi. Meral, bu harikulade kemanın sahibini müthiş merak ediyor fakat Nazan hanımefendiye de belli etmemeye çalışıyordu. Etmedi. Dereden tepeden konuşmaya başladılar. Genç doktor bir vesileyle yanına sokulup, harikulade kemanından bahsedip sitayişli sözler söyleyen genç kızın son derece ahenkli konuşmasıyla büyülenmişti adeta. Bu ne cıvıl cıvıl ses, bu ne düzgün ifadeydi! Yıllar yılı böyle şeker bir sevgili tasarlamıştı. Şeker, evet. Çünkü bu kadar tatlı bir sesin sahibi elbette bütün ölçülerin üstüne güzel, zarif ve harikuladeydi. Bütün gece sargılarla sıkı sıkıya bağlı gözlerinin gerisinde bu tatlı, bu cıvıl cıvıl sesin sahibini tahayyül etti. Herhalde sarı saçlı, mavi gözlü sütbeyaz bir güzeldi. Sarı saç, mavi gözlülere bayılırdı. Gözleri açıldıktan sonra onunla memlekete dönmeyi tasarladı. Ne güzel olurdu, düğünleri eniştesinin köşkünde yapılır, sonra Avrupa'ya hareket ederlerdi. Bir ay, iki ay balayı! Nis, Montekarlo filan. Ertesi gün gene beraberdiler. Genç doktorun yanında gene cıvıldadı durdu. Üçüncü gün elini avuçları içine aldı, küçücük bir güvercini okşar gibi sevdi, öptü. Eğer bir iş için yengesi odaya girmeseydi, dudaklarından öpecekti. Bu iş daha ertesi gün oldu. Gözlerinin açılacağına yakın genç kız birdenbire ortadan kayboldu. Genç doktor onun yokluğunu dehşetle hissediyor, cıvıl cıvıl sesini duymak için çıldırıyordu. Sarı saçlı mavi gözlü sevgiliniz verdi bunu efendim! Hızla uzaklaştı. Genç doktor zarfı heyecanla açtı. Bir solukta okudu. Amerika'daki nişanlısının yanına hareketten üç gün sonra verilecek bu mektup onu ihtimal üzecekti ama, bu türlü harekete de mecburdu. Evli olduğunu mahsus saklamıştı. Affedilmeyi istiyordu. Genç doktor müthiş bir isyanla odasına kapandı. Taşan, coşan hisleriyle vefasızlığı kainata haykıran bir parça besteledi. Melodiler, isyan eden, ilahi aşkını dünyalara duyurmak isteyen melodiler, bitişik köşkün tül perdeleri gerisine saklanan bir genç kıza sıcak göz yaşları döktürüyordu.


Biliyorsunuz, Egoist Okur'da ilk günden bu yana Yazma Dersleri diye bir bölüm var. Bazen ciddi ciddi kafa ütüleyen, mesela karakter nasıl yaratılır, hikaye nasıl kurgulanır türünden pek hoşlanmadığım dersler de oluyor ama çoğunlukla okumaktan zevk aldığım yazılara yer vermeye çalışıyorum. Bir de teorim var bu konuda; hakikaten iyi yazarlar bu tip dersleri de lezzetli bir şekilde kaleme alıyorlar. Tom Robbins ve Audrey Niffenegger bunlara birer örnek. Eğer yazdıkları tek bir romanı bile okumamış olsam, buraya aldığım iki yazıya bakarak dosdoğru kitapçıya koşardım. Biliyorum, sevdiklerimi neden sevdiğimi de soracaksınız... Robbins ve Niffenegger gibi yazarlar, yazmak gibi mahrem bir eylemi neleri göze alarak gerçekleştirdiklerini ve sonunda neler kazandıklarını okurlara olanca samimiyetleriyle anlatabilecek kadar cesaret sahibi insanlar çünkü; korkularını, beceriksizliklerini, düşmelerini ve zaferlerini gizlemiyorlar. Özetle bu yüzden 04:00, 47 Numaralı Kamara, Küçük Yalanlar Kitabı, Kar Kuyusu gibi romanların yaratıcısı Hikmet Hükümenoğlu'nun bu yazısını yayınlamak bana büyük heyecan veriyor. Zekice mi? Zekice. Esprili mi? Esprili. Ayrıca lezzetli. Ama en önemlisi kesinlikle cesur. Okuyunca, ne demek istediğimi anlayacaksınız. Tuhaf zamanlar bunlar. Yeni bir roman yazmaya başladığım zamanlar yani. Tuhaf, çünkü unutkanlıklarla ve şaşkınlıklarla dolu. Altı ay sonra Bu kitabı yazmaya nasıl başladın? diye soracak olursanız, büyük olasılıkla cevap veremeyeceğim. Hatırlamıyor olacağım. Oysa edebiyata meraklı çoğu insan gibi ben de bu işin yaylarına, zembereklerine ve dişlilerine saplantılı bir ilgi duyuyorum. Hem kendimin, hem de diğer yazarların nasıl kitap yazdığını merak ediyorum. Yazdım bitti, diyemiyorum. Nasıl olduğunu anlamak istiyorum. Ve her romana başladığımda endişeye kapılıyorum. Endişe değil, resmen korku. Başarısızlık korkusu. İlk dört romanı yazmam bir şanstı, kozmik bir şakaydı, artık adına ne denir bilmiyorum ama öyle tek seferlik bir şeydi işte; şans bu defa bana gülmeyecek, bu defa beceremeyeceğim korkusu kafamı kemirip duruyor. Romanı yazmaya başladığım anı da tam olarak kestiremiyorum. Ne yazacağıma dair ilk fikir tohumu kafama düştüğünde mi? Yoksa gıcır gıcır bir Moleskine defterin paketini açıp, kalemi ilk kez kağıda değdirdiğimde mi? Eğer ikincisiyse, tarih belirlemek zor değil. Defterin ilk sayfasına başladığım tarihi, bilgisayar çıktısının son sayfasına da bitirdiğim tarihi not düşmeyi ihmal etmiyorum. Buna göre yeni romanıma 1 Şubat 2013'de başlamışım. Tohumun ne zaman düştüğünü hatırlamak ise hiç kolay değil. Yeni bir şey yazma isteği, kafamın içini saran tatlı bir kaşıntı gibi beliriyor. Durup dururken başlayıveriyor ve kaşıdıkça daha çok kaşınıyor. Tembelliğe devam edersem aklıma gelen bölük pörçük fikirleri unutacağım ve çok şahane bir romanı elimden kaçıracağım diye telaşa kapılıyorum. Oysa daha ortada ne roman var, ne de şahane fikirler. Ama bazen birbiriyle alakasız sandığım iki detay, aynı renkteki iki Lego parçası gibi kenetleniveriyor ve işte o zaman heyecandan kendi kendime gülmeye başlıyorum. Kar Kuyusu'nun konusu ilk günden belliydi. Gazetelerden birinin hafta sonu ekinde, az bilinen psikolojik bozukluklarla ilgili bir makale okurken esas öykü kafamda oluşmuştu zaten. Geriye sadece kahramanları yaratmak ve o öyküyü başka bir öykünün içine oturtmak kalmıştı. Belki de ilk ve son kez ne yazacağıma bu kadar net bir şekilde karar vermiştim. Küçük Yalanlar Kitabı'na başladığımda sadece 1930'ların İstanbul'unda geçen, lalelerle ilgili bir roman yazmak istediğimi biliyordum. Sonra eski radyo piyeslerine kafayı taktım. Ve de bir insanın kendi kendine yalan söylemesinin mümkün olup olmadığına. Yazmaya oturmadan önce en uzun süre araştırma yaptığım romandı. Sahaflardan topladığım eski mecmuaları karıştırdıkça kahramanlar gözümün önünde belirdi. Yine de başladığımda en fazla ilk on sayfasını biliyordum. Nasıl devam edeceğim hakkında en ufak bir fikrim yoktu. Daha o romanı tamamlamadan 47 Numaralı Kamara'nın final bölümünü kafamda kurgulamıştım ama o finale gelmek için nasıl bir öykü anlatacağımı hiç düşünmemiştim. Düşünmeme de fırsat yoktu zaten, başka bir romanla boğuşmaktaydım. Aylar sonra, benimle aynı adı taşıyan pislik bir yazar fikri ortaya çıktı, eğlenceli olacağına inandım ve 47 Numara'nın gerisi geldi. İsmine epey sonra, çok güzel bir kadınla akşam yemeği yerken karar verildi. 04:00 ise öykünün başlarındaki bir görüntüyle aklıma düştü: terk edilmiş bir benzin istasyonunda, kahraman içindeyken arabanın üstüne çıkıp uyuyan bir tilki görüntüsü. Bu tilkinin İstanbul'da ne işi var, bu İstanbul nasıl bir İstanbul, henüz onları bilmiyordum. Bir yandan da çevremde sık sık rastladığım ve görünürde her şeye sahip bir kadının hayattaki en büyük korkusu ne olur, ona kafa yormaktaydım. Ortaya gayet karanlık ve yazması her zamankinden daha yorucu bir roman çıktı. Beni bu kadar hırpalayacağını tahmin etmemiştim. Ayrıca bu sefer, bir düzine öyküyü bir arada anlatmak istiyordum. Ortak paydası aşk olan öyküler. Kendi kendime böyle oyunlar icat edip önüme zor bir hedef koymak huyumdur. Zor bir hedef, çünkü aşk öyküleriyle aram hiç iyi değildir. Olsun, ben de sevebileceğim aşk öyküleri yazarım diye kendi kendimi ikna ettim. Bu düşünce bir-iki ay demlendi, sonra bir harita gördüm ve bir anda romanın geçeceği yer ampul gibi yandı kafamda. Derken kaşıntılar belirdi. Lego parçaları birbiriyle kenetlenmeye başladı. Ancak Küçük Yalanlar Kitabı gibi araştırma gerektiren bir romana başlamadan önce zihnimi açacak, beni havaya sokacak şeyler okuyorum. Daha sonra geri dönüp bakacağım konuları işaretliyorum, o kadar. Defterin paketini açtıktan sonra yazmaya başladığım şeye ilk taslak diyelim. Bana göre ilk taslağın tek kuralı var: durup ne yazdığıma bakmadan yazmak. Güzel cümleler kurmam gerekmiyor. Çok hızlandığımda cümleleri bitirmem bile gerekmiyor. Mantık, dilbilgisi, kronoloji gibi kavramların hiç önemi yok. Çoğu zaman diyalogları xxxx'lerle geçiştiriyorum. Kadının nasıl bir cevap vereceğini uzun uzun düşünecek enerjim yoksa hiç uğraşmıyorum, bir sonraki paragrafa geçiyorum. Çarpıları sözcüklere çevirme işini ikinci taslağa bırakıyorum. Bazı yazarlar çalışmaya başlarken bir gün önce yazdıklarını gözden geçirip gerekli düzeltmeleri yapar, sonra kaldıkları yerden devam ederlermiş. Benim böyle bir şey yapmaya kalkmam, o güne dek yazdığım her şeyi çöpe atmam demek. Dediğim gibi, ilk taslak bitene kadar tek kuralım var: arkama bile bakmadan yazmak. Son dokuz yılda işimle ilgili öğrendiğim en faydalı şey şu oldu: hayal gücümü doğru vitese takmazsam olduğum yerden bir milim ileriye gidemiyorum. Bunu açıklayabilmek için öncelikle hayal gücümün iki vitesi olduğunu belirtmem gerek. Çoğu insan için de aynısının geçerli olduğunu tahmin ediyorum. Birinci vites, sırt üstü uzanıp tavana bakarak hayal kurduğum, uykuya dalmadan önce, ya da kuyrukta beklerken düşüncelere daldığım seviyeye karşılık geliyor. Birinci viteste de ilginç ve işe yarar düşünceler aklıma düşüyor ama çoğu bölük pörçük kırıntılardan öteye geçemiyor. Ya da kafayı o an için anlamsız sayılacak bir detaya takıyorum ve günün geri kalanında o detay hakkında düşünüp duruyorum. Kahramanımın mesleği hakkında çok kapsamlı teoriler üretiyorum ama ne yazacağımı hala bilmiyor oluyorum. Budist rahipler, meditasyon sırasında önlerine çıkan en büyük güçlüğün kafalarının içinde daldan dala atlayan maymunlar olduğundan bahsederler. Hatta bazılarına göre sarhoş maymunlardır bunlar. Bir türlü yerlerinde durmazlar ve ciyak ciyak bağırarak sürekli dikkat çekmeye çalışırlar. Maymunlar türlü türlüdür: Endişe, eleştiri, pişmanlık, öfke, kendine güven eksikliği, can sıkıntısı, maymun iştahlılık, pis boğazlık ve genel sersemlik gibi kimlikler taşırlar... Hepsinin ortak noktası ise biz zavallıların aklını çelip işimizi kaytarmaya sürüklemeleridir. Esas sıkıntı da bu maymunları kovmanın mümkün olmamasıdır der Budist rahipler. Üstlerine gittikçe iyice azarlar, daha yüksek sesle bağırmaya başlarlar. Tek çare, varlıklarını kabullenip onları görmezden gelmeye alışmaktır. Biz onlarla aldırmadan kendi işimize bakarsak onlar da sıkılıp susacaktır. Devam edelim. Budist rahipler bir de şunu söyler: Zen aklı, yeni başlayanların aklıdır. Yani, Ben her şeyi çözdüm, nasıl yapılacağını biliyorum, diye böbürlenmeyenlerin aklıdır. Zen, boş ve hazır olma durumudur. Her şeyi çözmüş birisinin aklı doludur, yeni olasılıklara açık değildir. Şaşırmaya, deneyip yanılmaya, hata yaparak keşfetmeye hazır değildir. Acımasız iç sesi susturmak ya da hiç olmazsa sesini kısmak için kendimi Zazen dedikleri şeye, yani Zen meditasyonuna hazırlar gibi hazırlamam gerektiğini dokuz yılda düşe kalka keşfettim. Keşfetmek yetmiyor elbette, asıl zor olan uygulamak. Yani kalem deftere değdiğinde kendi düşüncelerimle savaşmayı bırakmam gerekiyor. Beynimin içinde daldan dala atlayan maymunlara göz ucuyla bakıp başımı çeviriyorum. Arkama bakmadan yazıyorum. Kolay bir sahneyle işe başlıyorum, genelde romanın başlarından bir sahne. Büyük olasılıkla ikinci taslakta çöpe gidecek ama önemli değil. Ardından ikinci sahne geliyor, bu da çok zor değil, ne de olsa bir öncekinin devamı. Kafamdaki ham fikir, ağır ağır şekil almaya başlıyor. Aklımı boş tutuyorum. Boş tutunca da, kırk yıl düşünsem aklıma gelmeyecek öyküler uzay boşluğunda gelip beni buluyor. Daha önce hiç hesapta olmayan sahneler beliriyor. Eğer takılırsam öykünün başka bir köşesine atlıyorum. Karakterler gerçek yüzlerini göstermeye başlıyor. Belki takıldığım yere geri dönüp birkaç cümle ekliyorum. O cümleler kağıda geçince kafamda yeni cümlelere yer açılıyor. Ya da tam tersi, çıkmaz sokakta ilerlemekte olduğumun farkına varıp temiz bir sayfaya geçiyorum. Her oturuşta bu noktaya gelebilmek ve birkaç saat boyunca sürdürebilmek benim gibi sabırsız bir adam için hiç kolay değil ama roman işte bu sırada ortaya çıkıyor. En sonunda defter, biçimsiz ve çirkin bir kütle halini alıyor ama olsun. Üzerinde çalışabileceğim, orasını burasını yontup şekil verebileceğim bir kütle olması, boşlukta debelenmekten çok daha iyi benim için. İlk taslağı yazarken işlerin yolunda gidiyor olduğunun en önemli işareti, kaşıntıların devam etmesi. Arada sırada gecenin bir vakti uykudan uyanıp, unutmadan şunu da yazayım diye yataktan fırladığım oluyor. İşte o zaman bir romana doğru yol aldığıma inanmaya başlıyorum. Karton karakterleri üç boyutlu hale sokmak, diyalogları sahicileştirmek, cümlelerin temposunu hesaplamak gibi ciddi işler ilk taslakta henüz gündemde değil. Fakat bir takım temel teknik detaylara bu aşamada karar vermem gerekiyor. İlki, her defasında başıma iş açan, Birinci tekil şahıs mı Üçüncü tekil şahıs mı? bilinmeyeni. Bu seçimler ilk taslak sırasında bazen defalarca değişiyor ama artık alıştım, paniğe kapılmıyorum. Sonuçta bu deneyip görme, zamana bırakıp bekleme süreci. Tek derdim ilk taslak bittiğinde -eğer bitirse- bu kararları vermiş olmam. Jack Kerouac, her gün yazmaya başlamadan önce bir mum yakar, işi bitince de mumu söndürürmüş. Bunu gerçekten yapıp yapmadığına emin değilim, büyük olasılıkla söyleşiyi yapan kişiyle kafa buluyordu. Her halükarda benim böyle huylarım yok. En azından şimdilik. Fakat benim de kendime göre küçük seremonilerim var. Defterlere ve kalemlere ne kadar tutkulu olduğum malum. Kar Kuyusu'ndan beri ilk taslağı Moleskine deftere yazmak ciddi bir takıntı oldu. Aslında ilk taslak sırasında bilgisayara el sürmeyişimin pratik bir sebebi de var: kes-kopyala-yapıştır üçlüsünden uzak durmak. O üçlü, kısmaya çalıştığım çirkin iç sesin en güçlü silahı. Yazdıklarımı silmek kolay olmasın diye ilk taslakta kurşun kalem bile kullanmıyorum. Moleskine'le uyumlu ideal kalemlerim Muji'nin renkli 0.5mm jel kalemleri, Uniball 1.0 Jetstream veya Uniball 0.7 Signo. Hem hızlı kuruyorlar, hem de sayfanın arkasına iz bırakmıyorlar. Çok saçma biliyorum ama Muji kalemler bittiğinde üzerindeki Japonca etiketleri söküp defterin ilk sayfasına yapıştırmayı da adet edindim. Roman yazan insanların ruh sağlığının yerinde olduğunu söyleyen çıkarsa sakın inanmayın. Gün içerisinde defterimi beş-altı defa açıp bir şeyler yazabilirsem mutlu oluyorum. İki-üç sefere de razıyım. Zaman ve yer, bu aşamada hiç fark etmiyor. Ev, kafe, deniz kenarı, öğle yemeği sonrası, gece uyumadan önce... Ne kadar çok yazarsam o kadar iyi. Sonuçta bu sayfaların yarısından fazlası çöpe gidecek. Romanın genel havasını, ruh halini, bir derdi varsa ne olduğunu anlayacağım. Teknik yapısını çözmüş olacağım. Öyküyü kim anlatıyor, ne şekilde anlatıyor, ne biliyor, bizden ne saklıyor, bunlara karar vermiş olacağım. İkinci taslağın ortalarında karar değiştirip tüm yazdıklarımı üçüncü tekil şahıstan birinci tekil şahısa çevirmek kadar sevimsiz bir iş olamaz. Başıma geldi, biliyorum. İlk taslakta cümleler çirkinken ve paragraflar sırasızken karar değiştirmek en iyisi. İlk başta çok şahane görünen ama kesinlikle işe yaramayacak düşünceleri test etmiş ve işe yaramayacaklarını anlamış olacağım. Örneğin 04:00'ün kahramanının kadın olması gerektiğine o kadar inanmıştım ki ancak ilk taslağın ortasına kadar bir kadının bakış açısından yazdıktan sonra aklım başıma geldi, romanın o şekilde asla yürümeyeceğini anladım. Düzeltmek en fazla iki günümü aldı. Yukarıda anlattıklarımdan yola çıkarak bir romanın ilk taslağını yazmanın çok zor bir iş olduğunu düşünmeyin. Asıl zor olan, cesaretinizi toplayıp bitmiş bir ilk taslağı okumak. Ve derin bir nefes alıp, Bunu adam edebilirim, bundan bir roman çıkarabilirim, diyerek ikinci taslağa başlamak. Dediğim gibi, bu yazı aslında maymunlarla ilgili. Yaziyi buyuk bir keyifle okudum. Yer yer durup okudugum bolumu hazmetmek icin bir kac saniye durup, zihin gezintisi yaparken, anladim. Ben bir maymun. Ne guzel ne guzel; herkes ermis muradina!


Londra Kitap Fuarı'nın konuk ülkesi bu yıl Türkiye. Davetli yayıncı, yazar listeleri açıklandı. İkinci bir Frankfurt krizi yaşanmadı bu sefer. Herkes mutlu mu elbette değil. Ama süreç gürültüsüz gidiyor şimdilik. Devlet destekli projelerde yazarlar oradaki varlıklarının devlete prestij kazandıracağı gerçeğiyle yüzleşmek zorunda. Zaten devletin duruşunu destekliyorsanız mesele yok. Ama sansür kurullarından edebiyata yaklaşımına kadar pek çok kez eleştirilerinizi dile getirdiğiniz bir yapı söz konusuysa bambaşka bir açmazla karşı karşıyasınız davetli olarak: Kendinize prestij kazandırmak, yurt dışında tanınma fırsatını kaçırmamak adına tükürdüğünüzü yalayacak mısınız? Türkiye hükümetini temsilen değil, Türk edebiyatı için oradayım, beni zaten British Council davet etti dediğinizde içiniz rahat edecek mi? Taraflı değilim, sorulması gereken sorular olduğu için soruyorum bunları, yanıtları da bu yazıda bulamayacaksınız. Ama yeri gelmişken başka bir örnekten bahsedeceğim. Çağdaş Rus Edebiyatı'nın önemli isimlerinden Mikhail Shishkin, ABD'deki uluslararası kitap fuarında Rusya'yı temsil etmeyeceğine dair bir açıklama yaptı. Kontrolü suçluların ele geçirdiği, yozlaşmanın alıp başını gittiği bir ülkenin sesi olmak istemiyorum diyen yazar başlangıçta Book Expo'nun davetini kabul etmişti listelerde vardı- ama 7 Mart 2013 tarihli basın bülteniyle fikrini değiştirdiğini duyurdu. Shishkin, İşlerim yoğun olduğu için değil, ahlaki sebeplerle katılmıyorum diyordu ajansına yazdığı mektupta. Masraflarınızı kim ödüyor? Asıl soru bu. Herkesin seçimi kendine. Kimin parasını kim ödüyor bilemem, ayrıca niyetim kim haklı kim haksız, edebiyatla politikayı karıştıralım, karıştırmayalım gibi işlevsiz tartışmalar başlatmak değil seçen seçtiğinin arkasında dursun biz de bilelim diyorum, hepsi bu.


Şair Zeynep Tuğçe Karadağ'ın adını Acile Tek Giden çıktığında duydum ilk kez. Oysa tanıyan zaten tanıyor, şiirden anlayanlar ondan epeydir övgüyle söz ediyormuş. Benim bir şeylere, bir yerlere hep geç kaldığım günlerdi. Derken kitabını okudum. Yetmedi, başka ne yazmış merakıyla internete daldım. Bazı dizeleri günlerce dilimden düşmedi. Ve epey sonra, yani geçen hafta ona bir e-posta atıp Bir kütüphane röportajı yapsak ya seninle dedim. Kabul edince de gönderdim soruları. Bakın şu önemli bir detay: Şiirlerini bugüne dek sadece İtibar dergisinde yayınlamış; gelecekte de sadece orada yayınlayacak. Neden? Çünkü İbrahim Tenekeci neredeyse ben de artık oradayım. Lise ikide İbrahim Tenekeci'nin Peltek Vaiz kitabını okumasaymış, belki de yazmaya hiç kalkışmayacakmış. Peltek olduğum için o şiirin bende farklı bir etkisi var diyor. Zeynep Tuğçe Karadağ'ı daha çok okumak isterseniz, film yazıları için Lacivert'e, portreleri ya da denemeleri için de Cins ve Kültür Gündemi'ne bakmalısınız. Senaristliği ve TRT 1'deki dramaturgluk görevi de sürüyor tabii. Hayatını sinema ve edebiyat üzerine kuran biri için yapılacak en zevkli iş bu diyor. Kitap okuma deneyimim enteresan bir şekilde başladı... İlkokul üçteyken, bir gün eve geldiğimde annem, Hemen odana git, yatağını topla demişti ve ben, bu durumu biraz garipsemiştim. Odama gittiğimde, yerde iki koli durduğunu gördüm; içinde de çocuk klasikleri... Köyün İkizleri, Çocuk Kalbi gibi kitaplara annem sayesinde kavuştum. Çocukken en sevdiğim üç kitap vardı, Pal Sokağı Çocukları, Martı Jonathan Livingston ve Şeker Portakalı. Doğrusu ortaokuldayken, ablamların bazı kitapları benden kaçırıldı. O sırada onlar üniversitede öğrenciydiler. Eve geldiklerinde bavullarında hep kitap olurdu. Hiç unutmam bu kitaplardan birisi, Ekmeğin Fethi idi. Kitabı gizlice okumaya çalıştım fakat tek kelimesini dahi anlamadığımı fark edince moralim bozuldu, ben de onu aldığım yere koydum. Herhangi bir kitapçıdan kitap çalmak gibi bir durumum olmadı. Şimdiye dek sadece ablamın kitaplarını çaldım. Bunu kendi de biliyor hatta ara sıra başıma kakıyor. Hala bir kitabını bulamayınca beni arar, kitabının bende olmadığına inandırmakta zorluk çekerim. Öyle bir ara dönemim olmadı, ucuz romanlara hiç düşmedim. Eğer polisiye türü yaramaz bir seçim sayılırsa, lisedeyken bir yıl boyunca ne kadar polisiye varsa alıp okumuştum. O dönem tanıştığım Jean- Christophe Grange'in kitaplarını hala takip ederim. Bir zamanlar çok sevip de sonradan sevmez olduğum yazarlar olmadı. Çünkü yazarların kişisel hayatları beni ilgilendirmiyor. Tamamen metin odaklı bir okur olduğum için önceden iyi bulduğum bir metni sonradan kötü bulmam pek olanaklı olmuyor. Ama tam tersini yaşadığım oldu. İlk okuduğumda sevmediğim bir kitabı seneler sonra okuduğumda, çok etkilendim. Muhtemelen başta yaşım ve tecrübesizliğim gereği anlamamıştım. Her yerde ve her saatte okuyabilirim, o tip ritüellerim yok. Yeter ki çok gürültülü bir yer olmasın. İdeal okuma deneyimim, çalışma odamda, sessizlik içinde gerçekleşir. 'Gerçek edebiyat' ürünü kitapları severim. Sinemayla ilgili kitapların da çoğunu takip ederim. Özellikle Agora Kitaplığı'nın yönetmenler serisini çok başarılı buluyorum. Kütüphanem için 'parçalanmış bir dünya haritası' diyebilirim. Mişima'dan Knut Hamsun'a, Cortazar'dan Sadık Hidayet'e kadar uzanan geniş bir kütüphanem var. Kütüphanemi gören birini sanırım ilk baskı kitaplarım heyecanlandırır. Benden beklemeyeceği şey ise Beethoven hakkında yazılmış tüm kitapları toplamam olabilir. Beethoven'ın hayatına karşı özel bir ilgim var. Toni Morrison'un Sevilen adlı romanı ve Abbas Kiyarüstemi ile Sinema Dersleri. Ticari kaygıyla yazılmış kitapları almam. Böyle yazıldığını düşündüğüm kitapları ise okumam. Yazarın dünyayla kendiyle bir derdi olmalı, derdi olmayan yazarları okuyamıyorum. Hakkı yenmiş kitaplar denilince Peyami Safa'dan Yalnızız, Kemal Bilbaşar'dan Denizin Çağırışı, Erhan Bener'den Yalnızlar, Feyyaz Kayacan'dan Hiçoğlu'nun Serüvenleri geliyor aklıma.


Çocukluğumdan beri okumayı sever, öykü, roman, tarih, elime ne geçerse okurdum diye anlatıyor Mahsa Mohebali. 16 yaşındayken Reza Baraheni'nin yaratıcı yazarlık atölyesine gitmiş ve önce ilk öyküsünü, sonra da ilk romanının taslaklarını yazmış. Üniversitede müzik okumaya başlayınca, yazmaya ara vermiş. Ta ki bir gün Mutlu insan, hobisini işe dönüştürebilen insandır sözünü işitene kadar. Müzik eğitimini bırakıp yeniden Baraheni'nin atölyesine dönmüş ve bu sefer daha ciddi adımlarla yola koyulmuş. O zamandan beri yazmak hayatımın bir parçası diyor. Dostoyevski, Thomas Mann, Marcel Proust ve Louis Ferdinand Celine'yi çok seven, William Faulkner, J. D. Salinger, Kurt Vonnegut ve Heinrich Böll'e hayran olan yazarla feminist Güldünya Yayınları'ndan çıkan ve ülkesinde yıllardır yasaklılar listesinde bulunan Aşkı Dipnotlarda Yaşamak adlı kitabını konuştuk. İran'da yazarlığın hiçbir maddi geliri yok, sansürün kırmızı çizgileri de azımsanacak gibi değil. Mesela politika, sosyal sorunlar, erotizm ve din hakkında yazmak sakıncalı. Bu kırmızı çizgileri çiğneyen yazarlar, siyaset yapmak gibi bir hedefleri olmasa bile sistemin karşısında durmuş oluyorlar. Durumun zorluğuna siz karar verin: Herhangi bir gelir sağlamayan bu işi yaparak bir de başınıza dert alıyorsunuz. Birkaç yıl öncesine kadar yazarla yayıncı aynı cephedeydiler. Yazar eserini yayıncıya teslim eder, yayıncı da bunu resmi ruhsat çıkarabilmek için Kültür ve İslami İrşat Bakanlığına gönderirdi. Bazı durumlarda sansürcüleri içerikte bir sorun olmadığına ikna edebilmek için yazarın kendisi giderdi. Fakat bugün işler değişti; hükümetin baskısıyla yayıncılar sakıncalı buldukları yazıları daha baştan göndermiyorlar. Yani sansür etme görevi, yayıncılara devredilmiş durumda. Hiçbir yayıncı yazdıklarımı bakanlığa göndermeye razı olmuyor, bazıları da eserlerimde çeşitli düzeltmeler yapmamı istiyor. Bukorkunç durum, birçok yazar arkadaşım için de geçerli. Birincisi, hükümet sonradan hiçbir biçimde sansür uygulamadığını iddia ediyor. Eh, yalan da değil bir bakıma, sonuçta sansürü özel sektöre devretti. İkincisi, yazarlar bilinçli olmasa bile bilinçdışında kırmızı çizgileri aşmamaya özen gösteriyor. Evet, İran'da kadın yazar olmak çok zor. Neticede sadece hükümet değil, kamuoyu da size karşı. Erkek egemen bir toplumda yaşıyoruz. Çoğu zaman yazarla yarattığı karakter bir tutuluyor, böylece metinle yazar birlikte yargılanıp mahkum ediliyor. Ruhunu eserinde tüm çıplaklığıyla sergileyen yazar sansürün bıçağından kurtulsa bile bu kez aydın kesim tarafından ayıplanıyor. Bence hiçbirimiz yazdığımız aşk hikayelerinin tamamen orijinal fikirlerden doğduğunu iddia edemeyiz. Neticede zihnimiz, resmen bir aşk romanları ve aşk filmleri bombardımanı altında. O öyküde bu gerçeği dile getirdim. Hiçbir yazı yegane değildir, yazdıklarımız mutlaka okuyup işittiklerimizin ve yaşadıklarımızın bir karışımıdır. Son 30 yılda hakları konusunda daha fazla bilgi sahibi olan kadınlar toplumun çeşitli alanlarında daha fazla boy göstermeye başladılar. Feodal toplumların erkekleri için bu durumu kabul etmek zordu. Bu yüzden bence kadına yönelik şiddetin artışı, geçmişi muhafaza etmek isteyen erkekler ve kadınlar arasındaki sürtüşmenin bir göstergesi. Gelecekte de bu tarz şiddet olaylarına şahit olmayı sürdüreceğiz, bu kaçınılmaz. Ama kadınların toplumda daha aktif roller üstlendiklerinin de kanıtı. Bu şiddet kadınların onlara dayatılan geleneksel çerçeveden çıkmak ve modern hayata atılmak yolunda ödedikleri bedeldir. Tabii mücadele için hükümetin desteğine ihtiyacımız var. Şiddetin azalmasının tek yolu, uygulayanların yasalar gözünde cezalandırılması olacaktır.


1) Tüm kompozisyona dair güçlü bir şey hissetmiyorsanız, yazmaya başlamayın. Tabii lirik bir metin veya şiir yazıyorsanız, o başka. 2) Kusursuzluğun ve simetrinin peşinde olmayın. Bu, işin içindeki hayatı öldürür. 3) Bakış açısı ve perspektif gibi kurallara itaat edin ve dünyaya karakterinizin gözleriyle bakın. Yaratıcılıkla bu kuralları kırmak serbest. 4) Van Gogh ya da diğer neo-ekspresyonist ressamlar gibi, siz de fırça darbelerinizi açık açık gösterin. Okur, bu romanın nasıl yazıldığını öğrenmekten de zevk alacaktır. 5) Zihnin niyetlenmediği ve elin teşebbüs etmediği tesadüfi güzellikleri kaçırmamaya bakın. Benim içimdeki yazar ve ressam neyse ki her gün daha arkadaşça yaklaşıyor birbirine. Romanlarımı resimlerle, resim kitaplarımı ise metinler ve öykülerle tasarlamamın sebebi bu.


Edebiyatımıza Derinlik Deliliği adlı romanıyla giren, kendine has dilini ve temalarını Hangi Melek Dinlemez Şeytanını adlı öykü kitabıyla genişleten Yasemin Eğinlioğlu, bu defa Caz Halleri adlı şaşırtıcı güzellikteki anlatısıyla çıkıyor okurunun karşısına. Salt umut etmenin acizliğine düşüyor artık insan. İçimizdeki yaraya dokunuyor yaşam. Kendi kendimizin ve başkalarının değerlerini yok eden bireylere dönüştük. Yalnızlığımızda yabancılaşıyoruz. Böyle bir çağda, benim en büyük dayanma ve değiştirme gücüm yazmak oldu, diyen Eğinlioğlu, edebiyatı kendi içine bakarak bulup çıkaran yazarlardan. Yazarken daha çok hayatından yol alıyor fakat seçtiği güçlü yazınsal merkezler sayesinde kendini ve yaşamını edebiyatla çoğullaştırıyor. Yazdıklarının bir anılar dökümüne dönüşmesini engelleyen de bu oluyor. Örneğin, Caz Hallerine ilk merkez olarak seçtiği Gözler bölümünde, hayatına girmiş önemli gözleri anlatırken, Gözler sizi size vermeye, sizi sizden yaratmaya bile muktedirler, diyerek herkesin hayatına dokunacak alanlara açılıyor. Dinler insanlara her an, her yerde görüldüklerini söylerler. Tanrı'nın gözü aracılığıyla insanlara korku salarlar. Aynı zamanda, her eylemine müdahale edilemeyecek insanın kendi eylemlerine sahip çıkmasını da sağlarlar. Gizli saklı da yapsa, yaptıklarının her halükarda görüleceğini bilen insanı bir anlamda kendi kendiyle baş başa bırakırlar. Görülmek yakalanmakla, cezalandırılmakla ve bunların korkusuyla gelişmesi umulan vicdanla ilişkilidir dinde. Göz insanları eğitme, hatta gütme aracı gibi kullanılır. Bedenden görülmekse günahla eşdeğerdir çoğu zaman. Kıyafetler görülmekten doğacak günahı önlemek üzere tasarlanır. Fakat en kapalı kıyafetlerde bile, en can alıcı yer, yani gözler, ironik biçimde açıktır, diyor. Ardından da, bakılanı yalnız bırakan sevgisiz gözlere, insanı dertlendiren bakışlara, vazgeçilemeyen gözlere uzanıp hayata ve insana yönelmiş toplu bir bakışa ulaşıyor. Bir başka bölümde, merkez olarak Rutin ve Ritüeli seçiyor ve hayatla edebiyatı güçlü bir biçimde kaynaştırıp odağını derinleştirdikçe çoğullaştırıyor yine. Bilmiyorum, belki de yaşam rutinleşmek ve bu yolla sosyalleşmektir. Ben normalin dışındayım. Bu durum beni bir biçimde yalnız ve korunmasız da bıraktı. En yakınlarım bile bazen anlamamakta direnerek beni örselediler. Anlaşılamamanın derinliği... Bazen taşıyamaz oluyorum bu derin boşluğu. Sevginin sessizliğine sığınıyorum ama benim için çok zor... Sıra dışı düşünmenin yarattığı bir yalnızlık bu, diyor. İnsanı teslim alan rutine hayatı boyunca nasıl karşı çıktığını bazen acı bazen tatlı fakat hep çok renkli anılarıyla anlatırken, rutinin doğayla, müzikle, annelikle, koyunlaştırmakla, aşkla ve yaşamakla ilişkilerini sorguluyor. Sevdiğim kişinin rutinin ellerinde bitip tükenişine gönlüm razı olmaz ve canının acıyacağına aldırmadan, kendi iyiliği için onu hırpalarım, tabii kendimi de hırpalarım, diyor. Kitabın Yalnızlık, Zihnin Hiç Hali, Zihnin En Hali, İnsanı Deli Eden Suallerim, Yazmak ve Yaşamak ve Benden Sonra adlı bölümlerinde de yazar yine aynı zengin bakışla zihnin ve hayatın caz hallerine bakıyor. Varlığımın tümü yalnız kalmama sebeptir, diyen Eğinlioğlu, coşkulu ve özgün bir dille, kendisi olabilmenin ve hayatı her şeye rağmen aşkla yaşayabilmenin sırlarını cesur bir dürüstlükle açıyor okura. Kendini ve insanı öğrenmeden toplumu sorgulayamaz, anlayamazsın. Düşünmek, akla önem vermek, duyguları yaşamaya engel teşkil etmez. Mesela metanet, sabır, tevekkül gibi bazı duygular tabii ki muhafaza edilmelidir. Çaresizlik zamanlarımızın saygı uyandıran durumlarıdır bunlar. Fakat eğer zırha dönüşürlerse, insanda nefret ve acıyı da körüklerler. Hasılı, duygular harcanmalıdır, diyen yazar, o kadar zengin bir yazınsal kaynağa sahip ki, bunu da harcamaktan kaçınmıyor. Kendini ve hayatını, edebi malzemesini tüketme korkusu duymadan yazıyor. Çünkü kendini de, hayatını da, edebiyatla çoğaltarak kaynağını hep gürül gürül akıtmayı biliyor. Caz Halleri sarsıcı, samimi, şaşırtıcı, okuyanın yalnızlığını alan ve hayatı edebiyata dönüştürmeye çağıran cesur bir anlatı.


Kirpi tuhaf bir hayvan, yüzyıllardır biyolog, filozof ve ruh hekimlerinin ilgisini çekmiş. Oklu kirpilerin birbirlerinin yüzüne bakabilmek için arka ayakları üzerine durdukları ve bu arada oklarını gevşetip yana yatırdıkları biliniyor. Dişilerin erkekleri baştan çıkartmak için çılgın yöntemler icat etmeleri, erkeklerin flört sırasında 'şarkı' söylemeleri hatta yalnız kalınca masturbasyon yapmaları da bu nevi şahsına münhasır canlıların özelliklerinden. Anlatılanlara bakılırsa, kirpilerle insanların cinsel yaşamları arasında büyük benzerlikler var. Schopenhauer bir keresinde kışın ayazında bir parça ısınabilmek için birbirlerine sokulan kirpilerden söz etmiş. Fakat zor işmiş bir kirpinin başka bir kirpiye sarılması; dikenler ikisinin de canının yakıyormuş. Aksi gibi rüzgar keskinleşip soğuk arttıkça, kirpiler daha fazla yakınlaşmak ihtiyacı duyuyorlarmış. Ve her seferinde canları daha da acıyormuş. Birbirlerine tam olarak ne kadar yakın dururlarsa canları yanmadan ısınabileceklerini, uzun deneme ve yanılma seanslarının, sayısız yaralanma ve berelenmenin ardından çözebiliyorlarmış. Burada kış ve soğuk kelimelerinin yerine toplum, diken yerine de insan tabiatı kelimelerini koyabilir, dahası insan kirpilerin yaşamak adı verilen meşakkatli öğrenme sürecinde sadece birbirleriyle değil, kendi kendileriyle de nasıl mücadele ettiklerini görebilirsiniz. Öyle bakınca kışın soğuktan donmamak için birbirlerine sokulan ve fena halde yaralanan kirpiler insanoğlunun derin ve çözülmez yalnızlığına ayna tutuyor olabilirler. Belki bu yüzden, hiçbirimiz bir başkasına tam olarak temas edemiyoruz ve araya hep engeller koyuyor, gerekirse duvarlar örüyoruz. Sevdiklerimizin görünmez dikenlerinden korunmak için... Birbirlerine dokunamadıkları için soğukta donan yalnız kirpiler gibiyiz çoğu zaman. Tekrar geçelim üzerindem: Kirpilerin birbirleriyle ilişki kurmayı öğrenme yolu deneme yanılma, peki ya insanlar için? Aynısı. Zira daha iyi bir öğrenme yolu henüz icat edilmedi.


Gecenin bu vaktinde telefonun canhıraş sesi nerdeyse yıldırım çarpması gibiydi. Baştaki şaşkınlığımı sürdürmek isteyerek telefonun çaldığına inanmak istemedim, ilk kez görüyormuş gibi telefona bakabildim ancak. İkinci zil beni bu gelgit halinden çıkardı. Handiyse korkarak ve çabucak ahizeye yetiştiğimde, önümdeki monitörün sağ alt köşesine gözüm ilişti, boş beyaz ekranda yazan tek şey oydu, vakit gece yarısını 47 dakika geçiyordu. Bu geç saatte kimin, neden aradığı hakkında hiçbir fikrim yoktu. Kesinlikle tanıdık biri değildi, çünkü benim geceleri çalıştığımı herkes bilir ve beni rahatsız etmek istemez. Tabii ki sabahı bekleyemeyecek bir şey söz konusu değilse, ki bu şey de bu saatte hoş bir şey olamaz elbet. Yine de kötü bir şey olmamasını ummayı sürdürdüm. Birisi muhtemelen yanlış numara çevirmişti. Bu kadar geç saatte olmasa bile erkesin başına gelmiştir. Dünya üstünde kim gece yarısından sonra arama yapmayı düşünür ve çevirdiği numaraya dikkat etmez? İnsanlar bazen çok saygısız olabiliyor. Ahizeyi kulağıma götürdüm ve sertçe 'alo' dedim. Hattın öbür ucunda biri 'iyi akşamlar' dedi. Büyük olasılık onları çok mutlu eden bir durumun etkisi altındaki genç bir insandı bu, ama, hayır, bunun yerine orta yaştaki bir adamın ciddi, derin sesini duydum. Bu yüzden, kim olduğunu bilmediğim genç adamın kötü davranışı üstüne bir nutuk atmaya hazırken, şimdi yüzü asık bir yetişkinin tatsız ses tonuyla 'iyi akşamlar' demek zorunda kaldım. Ahizeyi yerine koyduğum anda telefon tekrar çaldı. Esrarengiz yabancının pes etmeye niyeti yoktu, bu açıktı. Tek çarem kalmıştı, hattın öteki ucundan duyulmadığı için, gereksiz bir gürültüyle ahizeyi çarptım, ama, bu şekilde duygularımı belli etmiş oldum. Sonra da telefonun arkasındaki ses kapatan düğmeyi bulup, düğmeyi ittim, ses kapandı. İşte bu... Ne kadar yararlı bir düğme, keşke diğer sorunlardan da bir düğmeye basarak kurtulabilseydik. Bakalım telefondaki yaramaz oyununa nasıl devam edebilecek şimdi. İlkin, doğru düğmeye basmadığım için sesi kapatamadığımı düşündüm. Onlardan birkaç tane vardı ve ben onları doğrusu çok sık kullanmıyordum. Bu yüzden hata yapmış olabilirdim. Telefonun çalmasına izin vererek, onu kaldırdım, çevirdim, düğmelerden hangisinin ses kapadığını kontrol edip, sıkıca ittim, ki en hafif dokunmaya bile tepki verir... Hiçbir şey olmadı. Ses, düzenli aralıklarla keskin şekilde yankı yapmayı sürdürdü. Düğmeye dört yahut beş kez hızlıca tekrar bastım, işe yaramadı. Ne yapacağımı bilemez halde telefona bir süre dik dik baktım. Acımasız sesin her yeni dalgası beni daha çok, daha da çok rahatsız etmeyi sürdürdü. Mümkün olduğu kadar çabuk bir şeyler yapmalıydım. Bu yüzden olsa gerek, en akıllıca olmasa da en basit şeyi yaptım. Bir saplantının elini oynadığımı bilerek ahizeyi yeniden kaldırdım. Asla bir psikopatla konuşma başlatmamalısınız, çünkü hiçbir işe yaramaz, bunu öğrendim. Ahizeyi tekrar ve hızla çarptığımda yalnız ilk seferki rahatsızlıkla değil, aynı zamanda buzlu parmaklarıyla göğsümden kavrayan korkuyla da kışkırtıldım. Kendimi ne yaptığımı tahmin etmesinin kolay olduğuna inandırmaya çalışsam da bu açıklamam pek inandırıcı değildi. Omurgamdan kayan bir ürperti, derin bir üşüme hissederek aniden masamdan kalktım, telefonun yanına gidip eğildim ve derin bir iç çekişle telefonun kablosunu duvardaki soketten çektim çıkardım. Rahatlık kısa sürdü, sandalyeme geri dönerken telefon tekrar çaldı. Yolda ölü gibi durdum, döndüm ve gözlerimi bağlı olmayan kabloya diktim. Yapmaması gereken bir şey yaptığı için telefonuma gözümü diktim, birkaç saniye dik dik baktım. Orada hareketsiz daha uzun süre de durmuş olabilirim, fakat, zilin sesi her defasında daha yükseliyormuş gibiydi. İhtiyacım olan son şey de komşularımın çalışma odamdan gelen bu gürültüden rahatsız olup, uyanmasıydı. Başka seçeneğim kalmadığı için yavaşça ahizeyi kaldırdım, biraz bekledikten sonra, yumuşak bir ses tonuyla, 'alo' dedim. ğil. Şeytanın kapının eşiğinde durduğunu hayalet. Aslında adil olmak gerekirse sen bu konuda oldukça hızlısın. Bazen bu uzar, uzar, tatsız bir hal alır. Bazısı körü körüne davranır. İnadına reddedişi öylesinedir ki, bazen telefonu binanın son katındaki evinin penceresinden dışarı fırlattığı bile olur. Sonrasında telefon paramparçadır ve mahallede panik yaratana kadar yüksek sesle çalmayı sürdürdüğünde suçlanan gene şeytan olur. Ama başka bir yolu da yoktur, bazı insanlara fazla nazik davranılamaz. Ben yeniden konuşmaya başlamadan kısa süren bir sessizlik oldu. Sesim hala teselli kabul etmez şekilde umutsuzdu. 'Benim çağrıma mı?' dedim, hayretle ve bunu tekrara ederek sandalyeme çöktüm. Boğazımdaki yumruyu yuttum, aklımdan ne geçirdiğimi nasıl bildiğini sorsam dedim, sonra böyle bir sorunun yersiz olacağını düşündüm. Muhtemelen beni cevaplamayacaktı zaten. Bunun yerine, 'ama sadece mecazdı, metaforikti, kelimesi kelimesine bunu kastetmedim' dedim. İhtiyacım olmadığını söylemeliydim. Kalbim vahşice çarpıp, kulaklarım çınlıyor olsa da, hala hakkıyla sebep belirtecek nüktelerim vardı. Asla kendini şeytanla işbirliği yaparken bulmamalısın. Cevap sırası bana geldiğinde, 'var, ama, fiyatı?' dedim. Sözlerim başka birisinin ağzından çıkıyor gibiydi. Bu bir teselli olabilir ise de, sırtıma ansızın bir iğne batmış gibi hissettirdi. 'Ne azabı?' Sesim yeniden alt perdeden çıkıyordu. Sesim hafifçe titreyerek: 'Anlaşmamız tabii ki... Senin sözün.' Diyebildim. Ne cevap vereceğimi bilemedim. Bir süre sessizliğe gömüldüm, sonunda, 'Fazla seçenek yokmuş' dedim. Bir kez daha telefon hattı sessizleşti. Sessizliği ilk bozan gene ben oldum. Sesi sinirli, üst perdeden, kısmen de hakaretamizdi. Dilimi ısırsam da artık çok geçti. Bağlantı kopmadan önce daha boğuk, daha uğursuz, hırıltıyı andırır bir ses kulağıma ulaştı, hemen kapattım, telefonu. Titizlik takıntım beni telefonun kablosunu ait olduğu yer olan duvardaki sokete takmaya itse de bunu yapamadım. Daha fazla beklenmeyen gece araması olmayacağı gerçeğine rağmen, bağlantısız kalabilirdi. Böylece 'telefon'un ilk cümlesi, 'Telefon çalmasıyla yerimden fırladım'ı yazdığımda, kulaklarımın keskin, delici bir sesle dolduğuna yemin edebilirim.


Tiyatro ve sinema oyuncusu Zuhal Olcay'ın yeni albümü Başucu Şarkılarım 3 çıktı. Olcay, Cem Karaca, Ahmet Kaya, İlhan Şeşen, Fecri Ebcioğlu ve Onno Tunç gibi çok önemli müzisyenlerin şarklarını kendine has tarzı ve güzel sesiyle yeniden yorumluyor. Aynen, çünkü hayatta her şey değişiyor. İnsanlar değişiyor, işyerleri kapanıyor, arkadaşlar ayrılıyor, evlilikler bitiyor, daha beteri hayat bitiyor... Bunu bildiğim için uzun vadeli planlar yapmıyorum. Zaten gündemin her an değişebildiği bir ülkede yaşıyoruz ve bundan hepimiz etkileniyoruz. Ağaç dalında uyur gibiyiz. Albümün çıkıyor, konser verebilecek misin, kestiremiyorsun. Dizin başlıyor, sürecek mi belli değil. Düştük düşeceğiz sanki, bu yüzden hep temkinli davranıyoruz. Urfalıyam Ezelden dizisinde oynuyordum en son. Güzel işti ama ratingleri düşük buldukları için yarıda kestiler. Çok özledim ama şu saatten sonra sırf sinema yapmış olmak için bir filmde oynamam. Beni heyecanlandıracak bir teklif gelmesi lazım. Aklımla, kalbimle isteyeceğim proje olmadıkça ben yokum. Şarkıcılığımı teatral bulanlar var ama bence şarkı söylemek ve oyunculuk birbirinden çok başka şeyler. Şarkı söylerken içimde bir şeyin kanatlandığını, özgür kaldığını hissediyorum. Siz mesela diyelim ki bir şeye çok sevindiniz yahut birine çok öfkelendiniz... Avazınız çıktığı kadar bağırmak, haykırmak istersiniz fakat konu komşunun ne diyeceğini düşünerek bağıramazsınız. Ben ne şanslıyım ki bunu sahnede özgürce yapabiliyor, üstelik eğleniyorum da. İşte aşık olduğum şarkılardan biri. İlhan çok iyi bir besteci ve söz yazarı, gerçek bir sanatçı... Bu şarkıyı ilk kez 11 yıl önce dinlemiş, unutamamıştım, müthiş çağrışımları vardı bende. İstanbul'un farklı yüzleri çoktur ve ben hepsini tanıyorum, buna şarkıdaki o kırık dökük İstanbul da dahil... Şarkıyı hatırlayın; ikindi vakti akşam sefaları açarken evlerin kapılarının önünde bir muhabbet başlıyor ve o dostça muhabbetlerin içine bir süre sonra sivri diller, laf sokmalar karışıyor. Sonra yine bir yerinde Cihangir'in eski Pürtelaş Sokak'ı geçiyor, oradaki kargaşa ve enerji de İstanbul'un parçası. Biz çirkinleştirmek, kirletmek için ne kadar çaba gösterirsek gösterelim bu şehir hala çok güzel ama işte İstanbul'un sabrının da bir sonu var. Benim için bu sorunun bir cevabı yok. Aslında aşk için kocaman kocaman laflar edesim de yok. Aşk diyorlar; hepsi hepsi güzel bir delilik hali... Ama geçici bir delilik tabii. Elbette yaşarım, niçin yaşamayayım? Benim için hiçbir zaman nefes almak ya da su içmek kadar yaşamsal önem taşımadı. Aşk değişti. Abelard ve Heloise'in birbirlerine yüzyıllar önce yazdığı aşk mektuplarını düşünün, artık kimse öyle mektuplar yazmaz. Sevdiği kadını bir kerecik görebilmek uğruna at üstünde aylarca seyahat eden de olmaz. İlan-ı aşk eden tweet atar, ayrılmak isteyense SMS, günün trendi bu. Eh, öyle olunca da açıkçası ben aşkı herkes kadar önemseyemiyorum. Hem arkadaşlarınla oturup aşk üzerine sohbet etmek bile aşkın kendisini yaşamaktan daha zevkli. Yok, açıkçası mantığı bayağı elden bıraktığım hatta fırlatıp bir kenara attığım oluyor. Her insan gibi benim de çelişkilerim, fırtınalarım var; delirme potansiyelim yüksek. Öyle olmasa oyunculuk yapamazdım. Çünkü oyunculuk biraz da bir karakterden diğerine, bir ruh halinden ötekine hızla ve kolayca geçebilme esnekliği sayılır. Belki benim de içimde aşık olup yerlerde sürünecek türden bir kadın da vardır ama şimdiye dek çıkmadı ortaya, bilmiyorum. Bence zaten hepimizin içinde her türlü ruh hali, karakter özelliği var ve ortaya çıkmak için fırsat kolluyorlar. Bizse çoğu zaman onlara ilişmemeyi tercih ediyoruz. Evet. Daldan dala uçtum galiba, konuya dönelim... Aşık olmak, bir başka insana tüm kalbini, ruhunu açmak ve sadece iyi değil kötü gününde de yanında olmak; bunlar mühim şeyler. Birine köpek gibi sırılsıklam aşık olmak, onu her şeyiyle sevmek büyük cesaret istiyor. N'apalım ki ben öyle biri değilim. Gurur duymuyorum ama gerçek bu. Öte yandan kalıplardan da hoşlanmıyorum. Böyle konuşursun, konuşursun, sonra birden aşık olup duvara toslarsın, bu da mümkün. Güzellik bir tuzak bence, ona çok da kanmamak lazım. Kendimi hiç güzel bulmadığım dönemlerim de oldu ama o zaman da işimle öne çıkabildim. Önemli olan yetenek ve deneyim, güzellik bir nevi ikramiye... Bir de ben konservatuarda okudum, orada bizi güzeller ve çirkinler diye ayırmadılar, hepimiz aynı dersleri aldık, aynı ölçüde ter akıttık. Baştan biliyorduk; bir oyuncu için ne çirkinlik bir dezavantaj ne de güzellik bir avantaj. İstemez miyim, tabii ki oluyor. Dedim ya, bunları da ruhumda barındıyorum ki oyunculuk yapabiliyorum. Bacaklarımı şöyle hanım hanımcık bitiştirip dudaklarımı büzerek Ben sadece klasik müzik dinliyorum diyenlerden mi olsaydım? Öyle konuşan kişinin oyunculuğuna inanamam ki. Zaman zaman kontrollü oluyorsam, başkalarını düşünmekten... Çevremdekilerin mutluluğunu önemsiyorum, kimse kırılmasın, incinmesin istiyorum. Arada da ufak tefek kırılmalar hatta bazen patlamalar oluyor ki ne güzel! İnsan olduğumu hatırlatıyorlar bana. Nefret değil de eğlenceli bir kadınım ve insanlar bunu da görsün istiyorum. Tiyatroda komedilerde kendime gülmekten oynayamadığım bile olmuştur. Ama televizyonda ve sinemada mesafeli, ser verip sır vermeyen, ancak tek başına kaldığı zaman ağlayabilen, güçlü kadınları canlandırdım daha çok, seyirci de beni o karakterlerle özdeşleştirdi. Bir de belki hüzün benim yüzüme ve kemik yapıma yakışıyordur, kimbilir. Ağlamak. Kana kana ağlamak. Bakın üzüntüyü geçirmenin yolunu biliyorum, herkese de tavsiye edeyim... Evden çıkıp 5 kilometre yürüyün. Hızlı hızlı, koşar adımlarla. Sonra eve dönüp müzik açsın ve yüksek sesle dinlesinler. Mümkünse eşlik etmek için bağırsın, haykırsınlar. Ben yüzüyorum mesela, üzüntünün beni esir almasını engellemenin en iyi yolu bu. Ama ağlayacaksam da ağlıyorum, akıtıyorum zehiri dışarı. Bir de en güzeli dertleşmek. Sevdiğin, inandığın bir insanla konuşursun ve o da belki senin başını okşar, teselli etmek için. İnanın bundan daha iyi gelen bir şey yok.