Bir ilaç ismi. İçinde bulunduğu durumu insanlarla iletişim kurarak düzeltemeyince ilaca başvuruyor. Üçüncü sayfa haberleri üç beş satırdan ibaret olsa da kırk katır mı kırk satır mı türünden hikayeler anlatır diyor kahramanım Leyla. Bu haberler memlekette yaşanan ev içi şiddetin resmi istatistiğidir. Resmi olduğundan asgaridir, güvenilmezdir. Ama en az bu kadar şiddet vakası yaşanıyor diye baktığımızda bile çerçeve korkunç. Çoğumuz, üçüncü sayfa haberini okurken mağdura acıyarak Vah vah deyip geçiyoruz. O vakaların üzerinde düşünmek, değiştirmek için uğraşmadığımızda sadece samimiyetsizlik etmekle kalmıyor, suça ortak da oluyoruz; göz yummak suça dahil olmaktır... Üçüncü sayfa haberindeki mağdurun kurtuluşu sadece kendinden geçmiyor, bizim bir şekilde baskı oluşturup bu şiddet ortamını meşru kılan sistemi değiştirmemiz yahut tıkamamız şart. Kadınlara vicdanlı ve anaç olmak öğretiliyor, erkeklere güçlü olmak. Erkekler erk'liği bir kambur gibi sırtına yüklenmiş olarak büyüyor. Onlara dünyayı çükünün ucunda döndürme terbiyesi veriliyor: Göster amcalara pipini, oğlumuz sünnet olup erkekliğe adım atıyor, babası oğlanı geneleve götürecek çocuk milli olacak... Sonra da bu sözler, erkek değil mi? döver de sever de olarak zuhur ediyor. Bir insana doğduğu andan itibaren böyle bir muktedirlik verilmesi, çok büyük acımasızlık. Erkekler kendilerinden beklenen gücü kendilerinde bulamayınca, şiddet kullanarak durumu örtmeye çalışıyor. Erkekleri çüklerinin değil, vicdanlarının büyümesini önemseyecek şekilde yetiştirmek lazım. Bir küfür kadar içten olmak istedim. Hem açıkçası uygulanan fiilin dile dökülmesinde ahlaki bir problem görmüyorum. Tecavüz küfür değildir mesela ama fena bir şeydir. Sözün sertliği, yaşadığımız ev içi ve toplumsal şiddetin yanında çok hafif kalıyor. Muhafazakarsak insanı muhafaza edip mağduriyetini ortadan kaldıralım. Yaşanan bütün şiddete, tacize göz yumup muhafazakarlık adına üstünü örtmek çok ahlaksızca. Kullandığım dilden değil, toplumun bahsettiğin şekilde muhafazakarlaşmasından ürküyorum. Dayağın, tacizin, fiili halinden daha sert bir söz yok. Ne yazık ki tek bir örnek yok. Önce sözü, sonra özgürlüğü elinden alınmış o kadar çok insan var ki... Kapatıldığı evde, televizyondan ve konuşmayı kendi öğrettiği çocuğundan başka muhatap bulamayan kadınlar... Ağız susar, iç konuşur. Önceki kitaplarımda, iç sesiyle dış sesi arasında kalmış kadınları anlatıyordum. Orda kahramanın iradesi vardı. Leyla için bu da geçerli değil, ağzını açtığı an başı belaya giriyor. O yüzden sadece kulağımızı değil gözümüzü de bu insanların üzerinden ayırmamamız lazım. Ülker, özgürlüğü evden firarda ve hafif delimsi bir ruh haline bürünmekte bulmuş. Görmüş geçirmişlik açısından Leyla'dan bir adım önde. İlahi Komedya'da kahramana Araf'ı gezdiren Vergilius gibi... Sırf gidecek yeri olmadığından değil, kendisinden bile dertli insanlar görebileceği için hastanede. 20 yıl bilfiil dayak yemiş biri için, Benden kötüleri de varmış, diyeceği durumlarla karşılaşmak pek sık rastlanan bir durum değil... Biraz da üçüncü sayfa haberlerini okuyup Yazık, dünyada neler oluyor, gene halimize şükür diyenler gibi biraz... Başkalarına acıyarak kendi acınmışlığının intikamını alıyor. Kimsesizlikten ötürü kimsesizlerin kimsesi olmuş bir kadın... Ülker en azından acıdığı insanlara yardım ederek bir katkıda bulunuyor, darısı üçüncü sayfalara öylesine bakıp geçenlerin başına. Kitapla ilgili sinema hayali kurmadım ama bir tiyatro oyunu projesi var. Devlet Tiyatroları repertuvarına girdi. Bu sene sahnelenmesini bekliyoruz. Leyla'nın heykelle öpüşmesi bir umut provası. İlk gerçek öpüşmesinin kendi iradesiyle olacağını sandığından, Öpüşmeyi de bilmiyorum, rezil olmayayım diye heykelle öpüşüp prova yapıyor. Onda da bekçi gelip durduruyor. İradenin elinden alınmasının sadece ev içinde değil, sokakta devlet tarafından da olduğunun ironik bir göstergesi olarak kullandım Leyla'nın heykelle öpüşmesini. Mizah bir hayatta kalma, savunma, gerektiğinde saldırı sanatıdır. Leyla mizahıyla kendi sızısını hafifsemeye çalışırken okuyanın kayıtsızlığını örselesin istedim... Görmezden geline geline başkası yokmuş gibi yaşamayı öğrenmiş bir kadın. O da bir içsel intikam olarak kendisini görmeyenleri görmezden geliyor. Mizahla içini kalabalıklaştırıyor. Çok yalnız ve muhattapsız. Konuşacak kimsesi olmadığından gülerek kendine yankı yapıyor. Masaya bir öykü yahut roman yazmak için oturmadım. Genelde beni masaya oturtan bir dert oluyor. O yüzden kendimi öykü veya roman yazıyormuş gibi hissetmiyorum. Derdimi döküyorum. Hulki Aktunç, konu türüyle gelir derdi, benim de derdim türüyle geliyor sanırım. Türün üslubumu, edebiyatımı değiştireceğini düşünmüyorum. Beni anlatacağım karakter değiştiriyor. İlk iki kitapta, anlattığı karakterin mezhebinde bir tanrı anlatıcı kullanmıştım. Okuyan hikayeyi karakterin yan komşusunun ağzından dinliyor gibi hissetsin istemiştim. Leyla'nınki pek çoğumuzun dışardan baktığı bir hikaye olduğundan, tanrı anlatıcıyı tamamen devreden çıkarıp meseleyi Leyla'nın ağzından anlattım.


Semih bundan sonra yazılarıyla Egoist Okur'da olacak. İlk eleştirisi de Seray Şahiner'in Antabus adlı ilk romanına dair. Seray Şahiner'in Antabus'u, yılın en çok konuşulan, hakkında en çok yazılan kitaplarından biri oldu. Egoist Okur'daki söyleşisinde, 'Mizah bir hayatta kalma, savunma, gerektiğinde saldırı sanatıdır,' diyen Şahiner, bunca ilgiyi ve sevgiyi, mizahı yaralama sanatına dönüştürmesine de borçlu diye anlatıyor Antabus'u. Annemle babamın aslında hiçbir şeye birlikte karar vermediklerini, sorunları ortaklaşa sahiplenip çözmediklerini, babamın daima son sözü söyleyen olduğunu anladığımda bunu hiç yadırgamadığım, normal bulduğum için sonraları hep içim burkuldu. Binlerce yıldır böyle öğretildi çünkü: Güçlünün dediği olur. Haklı da olsa haksız da, iktidar buyruğuna daima uyulur. Korku, çaresizlik ve daha birçok etmen boyun eğdirir. Ailede, akrabalarda, komşularda, iş ve arkadaşlık ilişkilerinde, neredeyse bütün toplumsal, sınıfsal, kültürel bağlarda harç her zaman ikiyüzlülükle karılmıştır. Temel sağlamdır. İlişkilerin dayandığı, semirtip büyüttüğü ikiyüzlülük, kolay kolay çözülüp dağılabilecek bir şey değildir. Seray Şahiner de Antabus'ta, her gün içinde debelendiğimiz toplumsal ikiyüzlülüğümüzü ortaya koyuyor. Dinlerin, devletlerin, ailenin getirdiği yasakların, kimin neye dayanarak koyduğu belli olmayan ahlaki ölçülerin sadece kadın bedeni üzerinde şekillendiğini; kadın bedeni üzerinde, bazen sessiz kalarak, bazen umursamayarak, bazen de dostlar alışverişte görsün kabilinden bir iki kez vahvahlanarak, pervasızca tepinip kolektif bir suç işlediğimizi dile getiriyor. Bunu yaparken de mizaha başvuruyor ama acı, hiçbir şekilde karikatürize edilmiyor. Egoist Okur'daki söyleşisinde, Mizah bir hayatta kalma, savunma, gerektiğinde saldırı sanatıdır, diyor Seray Şahiner. Leyla'nın kahkahalar attıran hayat dolu iç sesi, insanın içindeki yaraların soyulup hava almasına, sızlamasına neden oluyor. Mizah, yaralama sanatına dönüşüyor. Bence bu tecavüz meselesini fazla abartıyorlar. Bu kadar büyütecek, gazetelere sayfa sayfa haber yapacak bir şey yok. Ne var, ben her gün uğruyorum! diyor Leyla. İnsan utanıyor. Ev içlerindeki, sokaktaki, toplum nezdindeki, her ama her yerdeki önlenemez şiddete baktıkça, kutsallaşmış riyakarlığın parçası veya sebebi olduğunu düşündükçe sadece utanıyor. Seray Şahiner hepimizi biraz olsun utanmaya çağırıyor. Sosyolojik bir okuma yapılırsa, Antabus, sadece kadına şiddeti, cinsiyet eşitsizliğini değil; köyden kente göç, kültür şoku, işçi sömürüsü, sınıfsal farklılıklar gibi birçok meseleyi içinde barındırıyor. Hepsi ayrı ayrı üzerinde düşünüp yazmayı gerektiriyor.


James Ralston, 127 Saat'in çekimleri sırasında seti ziyaret ediyor. Yönetmen, yapımcı, senarist ve tiyatro yönetmeni olarak çok yönlü kişiliği ile tanıdığımız Danny Boyle 1994 yılında Mezarını Derin Kaz ile televizyondan sinema dünyasına geçmiş, sonrasında Trainspotting (1996), Olağanüstü Bir Hayat (1997), Kumsal (2000), 28 Gün Sonra (28 Days Later) (2002), Milyonlar (2004), Gün Işığı (2007) filmleriyle geniş kitlelere ulaşarak itibarını artırmıştı. 2008 yılında yönettiği Milyoner ile de En İyi Yönetmen dahil aday olduğu kategorilerdeki pek çok ödülü kazanarak Oscar'lı yönetmenler arasına adını yazdırmıştı. Yönetmenin 127 Saat (127 Hours) filmi, 2010 Eylül ayında 54'üncüsü düzenlenen BFI London Film Festivali'nin kapanış filmi olarak anons edildiğinde seyretmek için doğrusu heyecan içinde ve merakla beklemiştim. Irvine Welsh, Alex Garland, Frank Cottrell Boyce, Vikas Swarup gibi edebiyatçıların çalışmalarını beyazperdeye ustalıkla aktaran yönetmenin 127 Saat filmi her ne kadar tam olarak bir edebiyat uyarlaması statüsünde olmasa da bir gerçek yaşam öyküsünün edebiyat dünyasında otobiyografik bir kitapla ebedi bir esere dönüşmesiyle kendisinden bu anlamda söz ettirmeyi hak ediyor. Okuyanlar bilir; Amerikalı genç mühendis Aron Ralston Between a Rock and Hard Place kitabında filme konu olan yaşam hikayesini anlatmıştı. Danny Boyle bu hikayeyi Hayatta, yaşama isteğinden daha güçlü başka bir istek yoktur önermesiyle güçlendirerek beyazperdeye taşımıştı. Gerçek yaşam hikayesinden bildiğimiz üzere; Aron Ralston 1975 doğumlu, Amerikalı bir mühendis. Intel'de çalışan, Fransızca bilen, piyano çalan bu genç adam aynı zamanda profesyonel bir dağcı. Hafta sonlarını ve tatillerini kanyonları keşfederek, dağlara tırmanarak, kayak yaparak geçiren Ralston bir süre sonra Intel'i bırakarak kendini tamamen zorlu dağ sporlarına adar. Hatta gönüllü arama-kurtarma ekiplerinde yer alır. 2003 yılında, hiç kimseye haber vermeden Utah'ın muhteşem doğasına sahip Blue John Canyon'una kendi deyimiyle parkta gezinti yapmaya gider. Genç adamın bundan sonra yaşadıkları ise 127 Saat filminin konusunu oluşturur: Aron Ralston bir hafta sonu söz konusu kanyona gitmek üzere ihtiyaçlarını hazırlar ve yola çıkar. Kanyon bölgesine vardığında kendisi gibi doğa sporları tutkunu iki kadınla karşılaşır ve onlara eşlik eder. Çoğu kişinin gezmeye dahi cesaret edemeyeceği kanyonlara yeni arkadaşlarıyla korkusuz bir şekilde tırmanan Aron, keşfedilmemiş yarıklardan kendisini bıraktığı boşluğun sonunda bulduğu manzara ile bu çılgınlığın keyfini çıkarır. Tanıştığı iki kadının bir süre sonra kendi yollarına devam etmesiyle günün ilerleyen saatlerine yalnız devam eden Aron, tırmandığı bir kanyonda dengesini kaybedince kolu devasa bir kayanın altında sıkışır. Aron Ralston kaderi ile baş başa kaldığı bu andan itibaren olağanüstü iradesiyle yaşam mücadelesine başlarken düştüğü yarıktan tek parça çıkabilmek için fazla bir seçeneğinin olmadığı gerçeğiyle yüzleşir. Filmde Aron Ralston'u James Franco canlandırıyor. 127 Saat filmine baktığımızda konu esasında oldukça net; bir kaza ve kazazedenin ölümle burun buruna gelmesi karşısında kendi kolunu keserek kurtulma çabası. Fakat Danny Boyle atmosfer, tek mekan ve tek karakter ile izleyiciyi hikayenin içine öylesine ustalıkla çekiyor ki seyreden kendini oyuncuyla bütünleştirerek empati köprüsünü kurmayı, parçalanan çekirdek aile kavramına yapılan göndermelerle dejenere olan toplumu ve buna sebep olan sistemle birlikte insanlığın doğa karşısında aciz kalışına dair sorgulamalarını yapmaktan alıkoyamıyor. Film, modernite ve modernizm adı altında tüketim toplumuna dönüşmüş hayatları gürültülü bir şekilde seyirciye sunarak açılırken diğer tarafta Narsisizm kültürünün bir çocuğu olan ve tüketim toplumunu sembolize eden Aron kendi yalnız dünyasında yola çıkmak üzere hazırlığını yapmaktadır. Bir dönemin iyi hikaye anlayışı üzerine söylenen Oyunun başında duvarda asılı bir silah varsa, oyunun sonunda mutlaka patlamalıdır sözünden yola çıkarak Çehov'un silahı deyişini hatırlarsak filmin başında israf edilerek akıtılan musluk suyunun ilerleyen dakikalarda önemine hasıl olmak kaçınılmazdır. Dini toplumsal yaşamın arka planına iten ve laikliği ilke olarak benimseyip geleneklerden koparak özgürlük fikrinin yaygınlaşmasını sağlayan modernite ile birlikte toplumsal yaşam içinde rasyonel bir kimlik kazanan modern insanın bencil ahlakı, insan tabiatına terstir. Tarihsel materyalizm doğrultusunda düşündüğümüzde düşünsel, politik ve ekonomik olarak çöken toplumsal değerlerle birlikte dünyada ve ülkemizde milyonlarca insan yarı aç ve fakir yaşarken, israf ve açgözlülükle dolu bir tüketim çılgınlığında hesapsız sürdürdüğümüz yaşamlar, vicdanları böylesi bir filmin seyrinden sonra uzun bir süre daha rahatsız edecektir. Kişisel ve sosyal bedellerini ödeterek insanları olabildiğince bencil, içlerine kapanık ve kamusal hayattan uzaklaştıran Narsisizm kültürünün belirleyici özelliklerinden biri de herkesin zararsız meşguliyetler bulması, toplumsal olaylardan kendilerini uzak tutacak hobiler edinmesi, sağlığın ve kişisel gelişimin kolektif bir saplantı haline gelmiş olmasıdır. İnsanlar kendilerine sunulan tüm imkanları da sırtlanarak yakın geçmişinden olabildiğince uzaklaşmak için hızla koşmaktadırlar. Aron da sırf bu yüzden hiç kimseye bir şey söylemeden, adeta insanlardan kaçarcasına gittiği kanyonda, deneyimli bir sporcu olmasına rağmen kendisini ölüme sürükleyen bu inanılmaz mücadelesinde uzaklaşmak istediği insanların aslında hayatında ne kadar değerli olduğunu acı çekerek hatırlayacaktır. Kapitalizm hunharca tüketimi körükleyip arzuları yönlendirirken günümüzde artık teknolojiyi kullanmaktan da geri kalmıyor. Teknolojik aletler birer protez gibi, ruhlarımızın ve bedenlerimizin eksiklerini tamamlar noktasına geldi. Küresel pazarda kitlelere söylenilen budur. Peki gerçekten böyle midir?.. Aron'un bu zorlu deneyimine günümüzün endüstri uygarlığındaki teknosfer, sosyosfer, enfosfer terimleriyle yaklaşırsak, bize yukarıdaki sloganla pazarlanan teknolojik aletlerin hayatımızdaki verimliliğini ve ne kadar işe yaradığının sorgulamasını da seyir esnasında yapmak mümkün olmaktadır. Tüm bunların yanı sıra elbette filmin duygusal gücü, görsel bir sanat formu olarak onun çekiciliği ve James Franco'nun tartışılmayacak derecedeki başarılı performansıyla da doğrudan bağlantılıdır. The Texas Chainsaw Massacre, Saw, Hostel ve benzeri slasher türündeki filmlerle birlikte şiddete karşı artan aşinalığımızın yanı sıra modern zamanlarda şiddet kavramını bir uzaktan kumanda düğmesine basarak geçecek kadar duyarsızlaşmamızdan dolayı, Aron'un fiziksel acısı birçoğumuzu rahatsız etmemiş olabilir. Fakat eminim ki alemin bir parçası olmak duygusunun yitirilişi ve dünyanın orta yerinde bir başına kalma duygusu istisnasız filmi seyreden bütün herkesi etkilemiştir.


'Antony's Lonely Hearts Club Band'e eşlik edebildiğim için kendimi hafiflemiş hissediyor ve konserin başında kaybedip umudu kestiğim yüzüğümü konser bittiğinde yürürken yerde bulmamı kesinlikle hayra yoruyorum. Adları ne olursa olsun, gördüğüm 'Johnson yüzleri' beni mutlu ediyor. Bütün iyi insanları ailemden sayıyorum. Ailem kalabalık olsun, hayatım yalnız geçmesin istiyorum. Ve bol bol müzik dinliyorum. Halil Turhanlı 'Katiliniz Şehirlerde Dolaşıyor' adlı kitabında Beat yazarı William Burroughs'un 'Kazanamazsın' diye bir romana yazdığı önsözden bahsediyor. Burroughs'a göre Jack Black adlı kayıp yazarın kaleme aldığı kitabın kahramanları olan Johnson Ailesi, iktidarda olanları kollayan yasalara bağlı kalmayarak güçsüzlere yardım etmeyi seçen insanlarmış. Zaten bu dünyada bir Johnsonlar varmış, bir de ötekiler. Bir insanın Johnson olup olmadığını anlamanın en iyi yolu ise onun yüzüne bakmakmış. Bu hikaye, Antony and the Johnsons'ın yıkılıp dökülmüş, yanık ama hala mağrur Şan Tiyatrosu'ndaki konserinde geldi aklıma. Bir gün ben de büyüyüp güzel bir kadın olacağım ama şimdilik bir oğlan çocuğuyum diyen Antony'nin meleksi bakışlarından dolayı belki. Veya bembeyaz giysili iki dirhem bir çekirdek grubu The Johnsons'dan ötürü. Konser sevmem, evde müzisyenle baş başa kalmayı yeğlerim diyenlere aldırış etmeyin. Şaman ayinlerinin şekil değiştirmiş hali olan konser ritüellerinin yerini hiçbir şey alamaz çünkü. Bu konser de öyle eşsizdi işte. Antony 'I'm a Bird Now' diye şakırken gökyüzündeki kuşların ona vokal yapması ise primaydı. Bir toplum transseksüel çocuklarını kabul ettiği ölçüde sağlıklıdır. Onlara sahip çıkanlar kalplerinden altın bir nehir aktığını görürler. Siz bu açıdan çok şanslısınız diyen Antony Türkiye'yi bir çeşit rüya ülke sayıyordu. Varsın öyle sansın. Bu ülkenin İstanbul'dan ibaret olmadığını, 'normal' tanımı içinde yer almayı reddeden -veya bunu beceremeyenlere- her zaman şefkatli davranılmayabildiğini, mesela onun konserinden bir gün önce Eskişehirli bir travestinin acımasızca öldürüldüğünü bilmesin. Türkiye birilerinin rüya ülkesi olmaya devam etsin. Bana gelince; o gece 'Antony's Lonely Hearts Club Band'e eşlik edebildiğim için kendimi hafiflemiş hissediyor ve konserin başında kaybedip umudu kestiğim yüzüğümü konser bittiğinde yürürken yerde bulmamı kesinlikle hayra yoruyorum. Adları ne olursa olsun, gördüğüm 'Johnson yüzleri' beni mutlu ediyor. Bütün iyi insanları ailemden sayıyorum. Ailem kalabalık olsun, hayatım yalnız geçmesin istiyorum. Ve bol bol müzik dinliyorum.


O zamanlar yazan sendin, ben de hazırladığım dergilere nefis yazılar yazan seni keyifle okurdum. Dergiler, yayıncılık eskide kaldı ama aklımda da kaldı. Keşke o güzelim dergileri yeniden yapabilsek. Çocuk kitaplarına gelince; şöyle gelişti; sevgilim Deniz Üçbaşaran sürekli çizer dururdu ama yayımlatmak için hiç uğraşmazdı. Yaptığı illüstrasyonlara mutluluktan dört köşe olarak bakardım. Ayrıcalığa bakar mısın, sadece ben görürdüm o işleri. Günün birinde o güzelim işlerden bir demeti önüme koydu, Benim için bir masal yazar mısın? dedi. Duvarları kıpkırmızı bir evde yaşayan, bundan acayip mutsuz olan bir kırmızı kuş vardı karşımda. Önce bunaldım, aklımdan ulan kimse bu durumda kalmasın! diye geçirdim. Uzatmayalım, Deniz'in Kırmızı Kuş'u için şiir döktürmeye başladım, baktım bizim kuş isyankar bir kahramana dönüştü, düpedüz anarşist oldu. Evin duvarları maviye boyandı, kuşumuz mutlu oldu ve ben ilk kitabımı yazmış oldum. Kuş'u kurtardık ya! Sevincimden uçuyordum. Sonra tutamadım kendimi, çocuklara yazmayı sürdürdüm. Bünyede varmış demek, pıt diye çıktı ortaya. Açıkçası bazen Çocuklar için mi yazıyorum? diye soruyorum kendime. Yayımlanıp kitapçı vitrinlerinde yerini aldığında öyle görünüyor ama aslında çocuk olan, öyle kalmak isteyen Arslan için yazıyorum galiba. Bir dosyayı çalışmaya başladığımda değişiyorum. Ota çoka zart zurt eden sevimsiz adam gidiyor yerine iyi bir çocuk olarak Arslan ortaya çıkıyor. Çok gülüp, eğleniyorum. Çocuklar için yazmanın tüm nimetlerini yaşıyorum anlayacağın. İstemem, yazmayacağım. Onlar için yazan bir sürü iyi yazar var! Haklısın, yıllar içinde heybemde birikenler yazmaya başladığımda mutlaka bir yerlerden kafalarını çıkarıp kendilerini yazdığım kitaplara dahil ediyorlar ama Oturup başımdan geçen şu olayı yazayım dediğim hiç olmadı. Şiir hala hayatımın ta göbeğinde yer alıyor. Okuru olarak tabii. Tiyatro ise bir kuyruk acısı diyelim, 9 Eylül Güzel Sanatlar Fakültesi'nin sınavında çaktım, giremedim o güzide kuruma, yokmuş yeteneğim. Sonrasında üniversitedeyken amatörce uğraştım, sahneye çıktım, beni bir kere başrolde bile oynattılar. Bugün de tiyatro metinleri okumaya bayılırım. Kitaplarımı yazarken özellikle beni beslediğini düşündüğüm bu iki cevheri kullanmadan duramıyorum, iyi de yapıyorum. O kitap ve kahramanı doğrudan Kurbağalı Dere'den çıktı. Kalamış'ta gezerken fotoğraflar çekmiştim. Engin Mavi o fotoğraflardan bana bakıp durdu aylarca, sonra aklımı çaldı ve bana Yazsana kardeşim beni, ne duruyorsun! dedi. Engin Mavi önce kısacık bir öykü olarak yazıldı. Okuması için Aslı Tohumcu'ya gönderdim. Ne yani açık denize çıkmayacak mı bu güzelim kayık, aaa! dedi. Haklıydı, oturdum öyküyü devam ettirdim, romana döndü iş. Şimdi yine bir kare var belleğimde, İzmir'in şirin sahil kasabası Karaburun'da terk edilmiş bir evin bahçesinde öylece çürümeye bırakılmış bir bisiklet. Terk edildiği için sinirli elbette, şimdilik kafamın içinde söylenip duruyor Niye bıraktınız kardeşim beni buraya, gezip tozmak varken! diye. Yazacağım o bisikletin sıkıntılı yalnızlığını, bir çocuğun gelip onu o mezbelelikten kurtarmasını nasıl beklediğini... Vakti var, olgunlaşmasını bekliyorum. Gülenay, bu çok kazık bir soru. Birazcık esprili yanıtlamak isterim: Özgürlük bence hayat menüsündeki en lezzetli yemektir. O yemeği tatmak için bedel ödeyecek gücümün olmasını isterdim. Bu soruya kitabım Piri Reis'le Açık Denizde kitabım için gittiğim okullarda yaptığım bir etkinliğin verilerini paylaşarak yanıtlamalıyım. Kitabın kahramanı Azra Dünya üzerinde keşfedilmemiş bir yer kalmış mıdır? sorusunu soruyor ve başlıyor araştırmaya. Ayak basılmamış yerleri arıyor ama sonra fark ediyor ki kendi yaşam alanını, çevresini tam olarak keşfedememiş. Etkinliklerde okurlarıma kendi yaşadıkları sokağın haritasını çizmelerini istiyorum. Sokağa çık ve neler var yaşadığın sokakta bunları bizimle paylaş diyorum. Büyük kentlerde yaşayan çocuklar için sonuç ürkütücü. Sabah servise binip okula giden ve aynı yöntemle eve dönen çocuklar sokaklarını bilmiyorlar. Bırak sokağını bilmemeyi, yaşadıkları sitede karşı evde kimlerin yaşadığını bile söyleyemiyorlar. Eczaneden haberi yok, terzi, nalbur, ayakkabı tamircisi falan bilmiyor zaten. Gittiği berberin adını soruyorum, yanıt yok. Yani geçtim tabiatla falan ilişkiyi kendi yaşam alanlarına karşı bile ilgisiz, duyarsız çocuklar yetiştiriyoruz. Kitaplarımdan birinde dalgasını geçmek için yazmıştım. Kahvaltıda ısrarla peynir yemesi istenen çocuk soruyor İneğin neresinden yapılıyor bu? diye! Ben inat ederek kahramanlarımı evden dışarı çıkarıyorum. Kitaplarımı alan çocukların tabiatla buluşmalarını istiyorum. Böyle bir hayat da var! diye bağırıyorum. Beni işiten çocuklar olduğunu biliyorum ama asıl duyması gerekenler ebeveynler. Benim kuşağımın, hadi 26 yaşındaki kızım Ilgın'ın kuşağını da ekleyelim, hayatın bilgisini gerçeğinde arama şansları vardı. Hep bahçeli evlerde oturduk, İstanbul'da yaşarken bile öyle olması için çaba ve para harcadık. Ilgın bahçesinde tulumbası da olan bir evde, iki kavak arasında kurduğumuz hamakta büyüdü diyebilirim. Günümüzde çocuğun evde oturanı makbul, ne yazık ki böyle. Keşke, uğraşım o yönde ama gerçekleşmeyebilir gibi geliyor, umutsuzluğa kapılıyorum. Kentli, eğitimli ve ortanın üstü gelire sahip ailelerin çocukları daha da kötü durumda. İstanbul'daki seçkin bir okulda düzenlenen bir etkinlikte, Bruni'nin Avlusu kitabımı konuşuyorduk. Yaz tatilinde bilgisayar başında oturmak yerine mahalleli arkadaşlarıyla tiyatro çalışmaları yapan kahramanım çocuklara garip gelmişti. Yaz tatilinizin böyle geçmesini ister miydiniz? diye sormuştum ve aldığım yanıtlar beni sarsmıştı. Hele Annem bisikletle ortalıkta gezmemi asla istemez. Araba çarpar diyen çocuğun yüzündeki mutsuzluk ifadesi beni sarsmıştı. Sekiz çocuklu bir ailenin yedinci çocuğuydum desem! Gürültü patırtı içinde büyüdüm. Bahçeli bir evde doğdum, hemen hemen tüm yazlarım sahil kıyılarında ya da yaylalarda geçti. Ha! Her çocuk kadar yaramaz ve şımarıktım. İyi bir okur olduğumu söylerler, tarih de okuyorum elbette. Ancak tarihi kişilikleri yazayım diye yola çıkmıyorum. Piri Reis, Hezarfen kitaplarımın asıl kahramanları değiller. Arkada öylece duruyorlar. Derdimi anlatmak için onları kullanıyorum, kahramanlarıma eşlik ediyorlar. Doğrudan onları yazmayı istemem zaten. Kitaplarımın kuru, didaktik ve bilgilendirici olmamasını isterim. Öyle kitaplar var ve ben bile okumaktan keyif almıyorum. Uçmak isteyen ya da keşfetmek isteyen çocuklardan ilham alıyorum. Onların hikayelerini anlatırken araya bu tarihi kişilikler de giriyor, iyi de oluyor, anlatıyı besleyip destekliyor. Bu isimleri şimdiki kuşaklara tanıtıyorum, o da iyi. Sırada Kırmızı Kedi'den çıkacak olan Evliya Çelebi Gibi kitabım var. Bu kitapta da Evliya Çelebi'den yola çıkarak bambaşka bir dünya kuruyorum aslında. Kahramanım, gezgin olmayı kafaya takmış bir çocuk, ondan ilham alıyorum. Kitaplarıma Nazım'dan Sait Faik'e, Ahmet Hamdi Tanpınar'dan Mehmet Akif'e edebiyatçıları da konuk ediyorum. Bunu misyon edindiğim için değil, hikayenin bir yerinde gerçekten kitaba girmelerini istediğim için, kendiliğinden giriyorlar.


Artemisia Gentileschi 17. yüzyıl başında yaşamış gerçek bir şahsiyet, resim tarihine geçmiş az sayıdaki kadın ressamdan biri (1593-1651). Bugün Caravaggio'dan sonraki ressamlar kuşağının en önemli temsilcisi kabul edilen Gentileschi'nin resimleri hala bakanı derinden etkiliyor. Dönemin diğer ressamlarının aksine fazlasıyla ateşli, yoğun, şiddetli tablolar onunkiler. En ünlüsü 1614 tarihli Judith Holofernes'i Katlediyor. Gentileschi güçlü ama incitilmiş kadın karakterler çizmesiyle de tanınıyor. Çoğu zaman mitolojiden ya da İncil'den kadın karakterleri resmetti. Yaşadığı dönemde parıltısının ve olağanüstü yeteneğinin neredeyse görmezden gelinme sebebine gelince; Artemisia Gentileschi tecavüze uğramış ve ona saldıranı yasaya şikayet etmişti. Bu o tarihte pek de hoş görülebilecek bir şey değildi. Hele ressamların derebeylerinin himayesine girerek sanatlarını icra edebildikleri bir dönemde hiç kimse bu türden bir lekeyi taşıyan bu kadını maddi olarak desteklemek istememişti pek. Gene de onu aşağılayan hatta uzak durmaya çalışanlara rağmen Gentileschi, Accademia di Arte del Disegno'ya kabul edilen ilk kadın ressam oldu. Anna Banti, az sayıda vaka etrafında ressamı anlatırken, yazar sıfatıyla kendi konumunu da kitap boyunca sürekli sorguluyor. Romanın elyazmaları, Mussolini Hükümeti'nin düşmesi üzerine Almanların Floransa'yı işgali sırasında, yani 1944'te kaybolup gitmiş. Ama Banti romanını yeniden yazmış. Üstelik bu kez kendi hikayesini de işin içine katıp kadınlık durumu üzerine, resim ve anlatı sanatları üzerine, bir hayatı ne ölçüde anlayabileceğimiz üzerine, karakteriyle söyleşerek sürdürdüğü derin bir düşünsel boyut da kazandırmış romana. İlk kez yayınlandıktan yıllar sonra tekrar keşfedildiğinde Susan Sontag gibi saygın eleştirmenlerde heyecan uyandırmasının nedeni de anlatı perspektifindeki bu modernist, kendi üzerine düşünen boyut olmuş. Tabii bir de muhteşem dili... Aşağıda Metis Yayınları'ndan çıkan bu şiirli kitaptan, 20. yüzyılın bu ihmal edilmiş klasiğinden küçük bir bölüm okuyacaksınız. Unutmadan kitabın sonunda çevirmeni Işıl Saatçioğlu'ndan şahane bir sonsöz var; tavsiye ederim. Ağlama. Hıçkırıklarımı birbirinden ayıran sessizlikte bu seda, yokuşu hızla tırmanmış, acil haberi bir an önce verip kurtulmak isteyen bir kız çocuğunun suretine dönüşüyor. Kaldırmıyorum başımı. Ağlama: Hecelerin kayışındaki sürat kavurucu yaz sıcağında yüksek, soğuk göklerden düşen bir dolu tanesi, bir ileti gibi sekiyor yerden. Kaldırmıyorum başımı. Yalnızım. Bir ağustos gününün bu yorgun ve ak şafağında benim için var olan şeyler hayli az. Boboli Bahçeleri'ndeki patikaların birinde, bir rüyada gibi üzerimde geceliğim, yerde, mıcırın üzerinde oturuyorum. Midemden başıma yükselen bir burkulmayla akıyor gözyaşlarım; bilincim yerinde ama elimde değil, tutamıyorum kendimi. Kafam dizlerimin üzerine kapanmış, altımda, minik taşların üzerinde ayaklarım çıplak ve gri. Tepemde, boğulan birini yutarak üzerine kapanan dalgaları andıran ve az önce indiğim yokuşta gidip gelen solgun bir kalabalık var: Kimsenin, yere oturmuş, hıçkırıklarla sarsılan bir kadına aldıracak hali yok. Sabahın dördünde ürkmüş bir koyun sürüsü gibi itişe kakışa, viraneye dönen şehirlerini kendi gözleriyle görmek ve gece boyu süren dehşetle art arda patlayan Alman mayınlarının dünyanın kabuğunu sarsma niyet ve gayretinin sonuçlarını duydukları seslerle ilişkilendirmek üzere herkes buraya akıyor. Farkında olmasam da her birinin Forte Belvedere'den göreceği manzara için ağlıyorum aslında: Mantıklı bir açıklaması yok gözyaşlarımın, ama içimde kaynıyor yaşlar ve giderek sıklaşıyor hıçkırıklarım ve kıvılcımların anlık ışıltılarında delice uçuşan saman saplarını, Santa Trinita Köprüsü'nü, altın sarısı kale burçlarını, çocukluğumun minik, çiçekli fincanını görüyorum. Bir saniye için dindiğim ve içimi kaplayan hiçlikte her şeye rağmen kalkmam gerektiğinin bilincine vardığım an, ağlama diyen o ses süratle uzaklaşan bir dalga gibi dokunuyor. Başımı kaldırıp bir an bakıyorum ki çoktan hatıra olmuş. Bu haliyle dinliyorum onu. En ağır, en sancılı kaybımı keşfetmenin şaşkınlığı içinde suskunum. Evimin enkazı altında yitirdiğim şey, ağır ve tatlı nefesiyle yüz sayfalık bir yazıda uykuya yatırdığım, üç asır öncesinden arkadaşım Artemisia. Ruhumun gizli yaralarından birer kar tanesi gibi sökün eden girdapsı imgelerde tanıyorum sesini: İlk imge dağlanmış ve umarsız, ölmeden önce ezilmiş bir köpek gibi kasılan Artemisia. Mayıs güneşi altında pırıl pırıl, tertemiz, çok net imgeler hepsi. Ardından, evinden iki adım ötedeki Pincio Tepesi'nde, keşişlerin enginar tarlalarında seke seke dolaşan bir Artemisia, küçücük bir kız çocuğu beliriyor. Ve nihayet yeni, bambaşka bir Artemisia: Odasına kapanmış, hıçkırıklarını bastırmak için ağzını mendiliyle kapatmış, kaşları çatık küfürler savuran ve bir elini öfkeyle havaya kaldıran bir genç kız. Ve bu yollarda, evet tam da bu yollarda, sırtında bayramlıkları, yüzünü hafif bir gülümsemeyle eğmiş, o ciddi duruşuyla çok farklı bir Artemisia: Düşes Hazretleri geçmek üzere. Gözlerim kurudu, ağlamıyorum artık ve patlamalardan yağan küllerin altında sohbete başlıyoruz: Borgo San Jacopo'dan Arno'ya baktığın pencere nasıldı? Ya Santa Felicita'ya gömülen şarkıcı arkadaşının portresi? Ama ulaşamaz oldum artık ona; sanırım çok küçüldü, mültecilerin kemerlerin altında açlıktan ağlamaya başlayan süt bebekleri kadar küçüldü şu an. Taş taş üstünde kalmamış bu dünyada, bir karınca yuvasından salgılanıyormuş gibi mekanik bir çeviklik ve istihzayla akmayı sürdürüyor imgeler: Durduramıyorum onları, benim için özel değer taşıyanları da seçemiyorum. Erzak odasında güğümünde duran süt ancak iki saat sonra dağıtılacak; bekleşen kadınların yüzleri ani bir hayal kırıklığı ve yeisle buruşuyor, iki sızlanan dilenci, bulunması imkansız bir ilacı isteyen saralı, sancısı tutan kalp hastası, veremli bir masalcı kadın ve bir yerine iki tayın koparan beş kurnaz çocuk. Felçli küçük Angelica bir mucize eseri dini alayıaşıyor: Mavi gözlerini anımsıyorum; güvenilmez, hain ve efsunlu gözler. Seyyar satıcı annesinin, çok dindardır yavrum deyişi de hala aklımda. Artemisia'yı kaybedeceğimi bilmediğim dönemlerde o gözlerden hareketle yeni bir öyküye soyunmak istemiştim; ve Angelica'nın çok korkmuş olabileceğinden kaygılanıyordum ki onun başı hizasında, o güne kadar hiç göremediğim bir netlikte, narin, zarif ve hafif küstah, isyankar hatlarıyla bakımsız bir kız çocuğu, on yaşındaki Artemisia beliriyor: Küçük, yeşilimsi bir yüzü, sarı saçları ve griye çalan gözleri var. Onun için esef ve özlem duymamı sağlamak ve duyduğum azabı daha da dayanılmaz kılmak için indiriyor gözkapaklarını: Bana asla söylemeyeceği bir şey düşündüğünü hissettirmek istiyor sanki. Ama hemen tahmin ediyorum ben: Cecilia, diyorum, Cecilia Nari'yi düşünüyorsun? Bu umarsız küçük kız var gücüyle sarılıyor bacaklarıma, duyuyorum onu. Henüz ayağa kalkmış da değilim ama hıçkırıklarım yalnız benim ve onun için şimdi: 1598 yılında doğmuş, yanı başımızda kol gezen ölümün içinde yaşlı ve şu an kırılgan hafızama gömülü Artemisia için. Bir arkadaş armağan etmiştim ona. Bir yetişkin olarak kendim inanmasam da bu dostu ona geri verebileceğime onu ikna etmem ve güvenini pekiştirmem gerekiyor. Ona duyduğum sevgiyle karışık merhamette kendim için bir özür, tümüyle bugüne ait, denetleyemediğim bir özür buluyorum. Angelica, Cecilia'nın gözlerine sahip ve onun hastalığından muzdarip, bu yüzden seviyorum onu. Her şeyi, olup biten her şeyi çok iyi hatırlıyorum.


Cravan'ın şu hep -biraz da abartılı ve anladığım kadarıyla kesinlikle gerçekle alakası olmayan bir romantize etme haliyle- denildiği şekilde saldan hallice teknesiyle açıldığı okyanusta boğulmuş olması mümkün tabii. Korsanların eline düşüp onlar tarafından öldürülmüş olması da... Gene de insanız işte, daha etkileyici hikayeler okumak istiyoruz. İşte bu konuda anlatılan en etkileyici hikayelerden biri. Üstelik gerçek de olabilir. Kendini mobilya gibi hissetmeye başlamışsan, çekip gideceksin! Daha önce yazmıştım, Arthur Cravan'ın karısıyla sürdüğü yoksul hayattan bıkıp kendini yeni bir kılıkta diriltmesi olmayacak iş değildi. Üstelik kendisi her şeyden önce usta bir dolandırıcıydı, sahte isimlerle seyahat etmek konusunda gerçek bir dehaydı. Bir keresinde, Belleğimde yirmi ülke var, yüzlerce şehrin renklerini sürüklüyorum ruhumda diye yazmıştı. Yaygın olan bir başka teoriye göreyse, Cravan kendini sahte Oscar Wilde el yazmaları üreten bir dolandırıcı olarak yeniden icat etti. 1920'lerin başında, Dorian Hope ve benzeri takma adlar kullanarak Parisli müzayedecilere Oscar Wilde'ın elyazmaları olduğunu iddia ettiği birtakım kağıtlar satan kişiden kuşkulandılar. Usta işi taklitlerdi bunlar, öyle ki Wilde uzmanı Christopher S. Millard bile kandı. Gerçek, New Yorklu bir kitapçının, Salome elyazmalarının Wilde'ın ölümünden çok sonra üretilen bir kağıt türüne yazıldığını fark etmesiyle ortaya çıktı. Ama iş işten geçmişti, Dorian Hope bir daha ortaya çıkmadı, dolayısıyla da yakalanamadı. Hope'un gerçekte Arthur Cravan olduğunu iddia edenlerin elindeki en önemli kanıt, takma adlarından birinin B. Holland olmasıydı. Cravan'ın babasının, Otho Holland Lloyd adını taşıdığını hatırlarsak, bu iddia gayet makul görünüyor.


Ahmet Hamdi Tanpınar nadir ses kayıtlarından birinde Yahya Kemal'i anlatıyor. Lev Tolstoy'sa nadir film parçalarından birinde hayatının son birkaç yılını izlememize izin veriyor. Bu rubaiyi vaktiyle bu kadar sever miydim bilmiyorum. Şimdi onda yalnız Türkçenin en güzel eserlerinden birini değil, Yahya Kemal'in kendisini görüyıorum. Sanki elinde kadehi, dudaklarında hepimizin tanıdığı o güzel ve hikmetli tebessüm, dinlenmiş yüzüyle bu dört mısraın çerçevesi içinden bize bakıyor. Aslında Tanpınar'ın bir filmi var, daha doğrusu bir filmde kumarbaz rolünde figüranlığı. Senaryosunu Ali Kaptanoğlu'nun yazdığı Lütfü Akad filmi Zümrüt'te. Başrollerini Sadri Alışık ile Çolpan İlhan'ın paylaştığı filmin bir yerinde kumarhanede geçen bir sekansta bir masada görünüyormuş. Fakat filmin kaydını baştan sona seyrettiğim halde onu gördüğümden bir türlü emin olamadım. Çolpan Hanım'a danışılabilir sanırım. Adını anladığım için bir de bana sordan özür dilrim.


İstihare mi? diye sordum. Evet dedi. Anlaşılır o zaman bu adam senin için hayırlı mı değil mi? Şükran Abla benim için rüyalar görürken ben istihare nedir ne değildir diye okumaya başladım, demek bir ben değildim gördüğü rüyalara göre hayatını şekillendirmeye çalışan. Sokrates'a atfedilen bir söz vardır; Evlenin, eşiniz iyi çıkarsa mutlu olursunuz, kötü çıkarsa filozof Benim mutsuzluğum da beni uyuyup uyuyup uyandığım, bazen aynı rüyaya devam etmek için tekrar uyuduğum yatağımdan çıkarmış koskocaman bir tarihin içine bırakmıştı. Yola çıktığımda kafamdaki soru Başkaları da rüyalarına göre karar alıyorlar mı? idi. Sonra anladım ki doğru soru karar alıyorlar mı değil aldıkları hangi kararları rüyaları üzerinden açıklamayı tercih ediyorlar imiş. Öyle ya değil binbeşyüz yıl önce yaşayan Jüstinyen'in yanında yatan adamın bile bir rüyayı gerçekten görüp görmediğini bilemezsin ama ortada bir anlatı var. Jüstinyen dedik oradan başlayalım. Rivayet o ki muhteşem Ayasofya'yı yaptırmadan önce Jüstinyen bir rüya görür. Nika ayaklanmasının hemen ardından yaptırılan üçüncü yani şimdiki Ayasofya'ya dair anlatılır bu rivayet. Rüyasında ak sakallı nur yüzlü bir aziz imparatorun önüne gelir Putperestleri kırmakla iyi ettin, şimdi bu hayrı tamamlamak için tüm dünyada meşhur olacak bir ibadethane yaptırmalısın ki İsa aleyhisselamın dini yayılsın Jüstinyen de gördüğü rüyanın ardından sabah devlet erkanını toplayarak yaptırmak istediği mabedi anlatır. Diğer yandan ise isyanın başlamasından çok kısa süre sonra inşaata başlanmış olması önceden tasarlanmış bir plana işaret eder. Yine Ayasofya üzerine başka bir anlatıda ise Jüstinyen kendisine getirilen planların hiçbirisini beğenmezken hayal ettiği planı rüyasında görür ve daha ilginci ise sabah bu rüyayı anlattığında kilisenin mimarı İsodoros'un aynı planı ona uzatması ve aynı rüyayı gördüğünü söylemesidir. Şimdi tam bu noktada zamanın içinde bir sıçrama yapıp bin yıl sonrasına gidiyoruz, Kanuni'nin Süleymaniye Cami'ni yaptırdığı zamana. Kanuni caminin inşasına karar verdiği zaman rüyasında Hz. Muhammed'i görür. Hz Muhammed ona camiyi nereye ve nasıl yapması gerektiğini söyler. Ertesi gün işaret edilen yere giderek Mimar Sinan'ı çağırtır. Mimar Sinan da Minberi şurada, kürsüsü şurada olur diyerek rüyadaki sözleri tekrarlar. Kanuni'nin Rüyamdan haberli gibisin demesi üzerine ise Sinan Sultanım! Sizin dün geceki kutlu rüyanızda ben de oradaydım ve bir iki adım gerinizden geliyordum! der. Anlatılan hep aynı hikaye midir yoksa insan benzer durumlarda benzer anlamlar ve çareler aradığı için midir bilinmez böyle yakınlıklar çoktur tarihte. Tekrar Bizans'a dönelim; Bizans'ta rüya üzerine yaptırıldığı söylenen tek kilise Ayasofya değil; Evliya Çelebi Kudüs'teki Kumame Kilisesi'nin yapılış sebebini bildirirken şu efsaneyi anlatır: Konstantin rüyasında İsa'yı görür, Ey Konstantin annen Hellena kraliçeyi Kudüs'e benim doğduğum Beytüllahm'e gönder ve bir mabedhane inşa etsin demesinden sonra annesini 40.000 askerle Kudüs'e gönderir. Şimdi Küçük Ayasofya diye bilinen Sergios ve Bakhos Kilisesi'nin yapımı da bir rüyaya bağlanır. Jüstinyen sonradan imparatorluk tacını giyecek olan amcası I. Jüstin ile birlikte zamanın imparatoru I. Anastasius'a karşı bir düzen hazırlamakla suçlanır ve ölüme mahkum edilir. Hüküm öncesi I. Anastasius'un rüyasında gördüğü azizler Sergios ve Bakkhos, ona idamdan vazgeçmesini söyler bunun üzerine de karar gerçekleşmez. Jüstinyen tahta çıkınca da bu tanrısal bağışlanmayı unutmayarak azizler adına bu kiliseyi yaptırır. Hristiyanlıkta rüya ve rüya tabirine başta paganik inançları çağrıştırdığı için çok sıcak yaklaşılmıyor ve daha çok şeytani yani vurgulanıyor olsa da daha sonraları rüya ile Hristiyan olanların olması hatta dinin gelişiminde olumlu etkisi olması göz ardı edilmiyor. Tarihçi Eusebius'a göre ilk Hristiyan Bizans imparatoru Konstantin rüyasında İsa'yı görür ve İsa ona haçı göstererek düşmanlarının üzerine bu işaretle yürümesini söyler. In hoc signo Vinces yani bu işaretle zafere Bizans'ın Hristiyan oluşunun bu rüyaya bağlandığı da olur. VI Leo, rüya tabirini şeytani uygulamalar listesinden çıkartıyor. II Konstans'ın kendine özel düş yorumcusu tuttuğunu, Porfirogenitus'un sefere giderken bile yanında tabirnamesini götürdüğünü biliyoruz. Bizans'taki rüya tabirnameleri ile ilginç olan bir nokta ise bilinen ilk rüya tabircilerinden biri olan Yunanlı Artemidorus'un eserinin orijinal halinden yararlanmak yerine daha çok Artemidorus'un Arapça çevirisinden yararlanılması çünkü Arapça çeviri tek tanrılı din inancına daha uygun. Rüyanın tarihi bizimle beraber aslında Sümer'deki çivi yazısından Uygurların türeyiş destanına, Hz Adem'in tövbesinin kabul oluş müjdesinden İsmail'in kurban edilmesine kadar her yerde çıkıyor karşımıza. Gelelim Osmanlı'ya. İslam'da rüyanın, nübüvvetin yani peygamberliğin kırkaltıda biri sayılması onu zaten başlı başına önemli kılıyor. Hatta bazı tarikatlarda seyru süluk sırasında müridin hangi aşamada olduğunu anlayabilmek için rüyaları anlattırılıyor. Cemal Kafadar'ın bize kazandırdığı 17. Yüzyılda bir Halveti dervişesinin şeyhine rüyalarını anlattığı mektuplar elimizde buna dair çok güzel bir örnektir. Yine Kafadar'ın dediği gibi Vahiy peygamberlere, keşif de ermişlere nasip olur ama rüya nisbeten eşitlikçidir, herkes tarafından görülebilir. Osmanlı tarihinde hem padişahların hem evliyaların hem de halktan kişilerin gördüğü pek çok önemli rüya çıkıyor karşımıza. İstanbul'un fethi sırasında Eyüp Sultan'ın mezarının Akşemseddin'in rüyası ile bulunduğu söyleniyor. Yine rivayete göre Yuşa Peygamberin mezarı Kanuni'nin süt kardeşi olan ve onun da rüyalarını anlattığı Yahya Efendi'nin rüyası ile bulunuyor. Tacüttevarih'e göre Fatih, Otlukbeli Savaşından bir gün önce Uzun Hasan'ı güreşerek yendiğini görür ve bu moralle sefere çıkar. Sultan III Murad şehzade iken rüyasını tabir ederek cülusunu haber veren Şuca Dede'ye tahta çıktıktan sonra büyük iltifatlarda bulunur. Sultan Ahmet'in Aziz Mahmut Hüdai ile dostluğunun başlangıcı da bir rüya tabirine dayandırılır. Rüyasında Macaristan kralı ile mücadele ederken sırt üstü düştüğünü ve kralın da üstüne çıktığını görür. Sultanın bu rüyasını yorumlayan çıkmaz, bunun üzerine rüyayı Üsküdar'da oturan Aziz Mahmut Hüdai'ye yorumlatması teklif edilir. Kendisine getirilen rüyanın yazılı olduğu kağıdı okumadan ulağa cevap mektubunu uzatır Aziz Mahmut Hüdai. Rüyayı şöyle yorumlamıştır. Sırt insanın en kuvvetli yeridir, toprak da en kuvvetli dayanaktır, bu ikisi birleşince kuvvet doğar, kısacası bu rüya İslamın kafirlere galabe edeceğini simgeler. Hocanın, Hasan Can'ın aceleciliğine kızması üzerine Hasan Can Ölüm tarihleri tahkik edilsin ve rüyanın tarihi ile karşılaştırılsın. Eğer rüya ölümünden önce ise ferman devletlü padişahındır; yok, işe böyle değil de aksine ise zahir budur ki cezası caize ihsanıdır. der. Yavuz Sultan Selim, Şam'dan gelen mektubu gösterir ve gördükleri rüyanın şeyhin göçtükleri gece olduğu meydana çıkar. Bunun üzerine hilat ile ayarı tam ikiyüz altın ihsan buyurur. Osmanlı'da rüya yol göstericiliği ve gelecekten haber alma amacı dışında tenkit ve eleştiri için de kullanılmıştır. Bu noktada karşımıza bir edebi tür olarak Habname çıkıyor. Habname, herhangi bir olay ya da düşüncenin sanki rüyada görülmüş gibi anlatılmasıdır. Örneğin Veysi Habname'sinde sanki rüyasında görmüş gibi İskender-i Zulkarneyn ile Sultan I. Ahmet'i devlet düzeninde görülen ve sultana kaygı veren suistimaller hakkında konusturur. Sonraki dönemlerde Hasmeti, Ziya Pasa, Namık Kemal ve Ruseni tarafından yazılmıs benzer metinler vardır. Tanzimattan sonra siyasi rüyaların sultan ve saltanat aleyhine tedricen kayışını takip etmek mümkündür. Abdülmecid devrinde yazılmış rüya olmayışı belki de aydınların büyük kısmının düşlerinin Tanzimatla gerçekleşmesindendir. Sultan Aziz zamanında yazılan birkaç rüya var ise de bunların yurt dışında neşredilenlerinde bile sadece sadrazam suçlanır ve hürriyet üzerindeki sınırlandırmalar yerilir. Abdülhamit döneminde ise rüyalar tekrar ortaya çıkar. Gördüğümüz üzere rüyalar bazen tenkid bazen teselli bazen ütopya olarak karşımıza çıksa da her zaman hayatın ve edebiyatın vazgeçilmez bir parçası olmuşlardır. Merhaba ElifNur, yorumun için çok teşekkür ederim. Zaten rüya kişisel mittir de derler.


Artık hepimizin malumu; ister sadece arkadaş olsun ister sık sık uğranan bir sahaf yahut daha başka, daha mühim bir şey, Arzu'nun hayatına girmiş, girecek bütün erkekler Reşad Ekrem Koçu'yu bilmek, kabullenmek zorunda. Arzu dediğim, biliyorsunuz, fotoğraftaki güzel, tatlı kız. Egoist Okur'un yazarlarından. Bu defa Doğan Kitap'ın yeniden yayınlamaya başladığı Reşad Ekrem Koçu külliyatını yazdı. Daha doğrusu bu vesileyle Reşat Ekrem'in mezarının peşine düşmesini ve İstanbul Ansiklopedisi'nin gün ışığına çıkması özlemini anlattı. Göreceksiniz; İstanbul'u gezerken, okurken, hayal ederken mihmandarımız hala Reşad Ekrem Koçu, Reşat Ekrem Koçu'ya giden yolda elimizden tutacak olan da biricik Arzu Akgün. Bazı insanlar kabilesizdir, ben onlardan biriyim. Ucundan tuttuğun her etiket elinde kalır, sahiplendiğin her şeyin başka bir halini istersin, hep bir tarafı kırık insanları seversin. Hiç çözemeyeceğin bir düğüm bütün hayatını şekillendiriyor gibi gelir. Yine de bu karanlıklarda, ruhunun ait olduğu yerler, kalbinin en azından aşina olduğu birileri vardır. Onları da çabuk tanır, hiç ayrılmak istemezsin. Bazı insanlar kabilesizdir. Birini sevsen, bir kitabı okusun istersin. Bir büyüğün elini öptürmek gibidir bu. Beni anlamanı istiyorum ama nasıl yapacağımı bilmiyorum demektir. Senin iç dünyana o törensel kabul, o takdis, o bağ, ancak bir kitabı okursa, bir şarkıyı dinlerse, bir mezarın peşine neden düştüğünü anlarsa olacaktır. Ya da çoktan almış kabul etmişsindir dünyana da, yanında görmeye, aynı dili konuşmaya, eski bir arkadaştan bahseder gibi bir roman kahramanından bahsetmeye ihtiyacın vardır. Uzun, güzel bir pazar kahvaltısıydı, Reşad Ekrem Koçu'nun mezarını bulamadığımı anlatıyordum. Ömrünü İstanbul'u anlamaya, anlatmaya, öğrenmeye, yazmaya adamış bir adamın mezarı neredeydi? Bir de beraber gidip bakalım. dedi. Uyumak, film izlemek, geniş zamanlarda bir öğle vaktinin içinde kalmak ya da çıkıp dolaşmak yerine, benimle beraber mezar aramaya gelmeye niyetlenen bu adamla aynı klandan olduğumuza biraz daha inandım. Entelektüelliğin, ancak bir travmadan türeyebilecek bir çeşidi vardır. Okuyup okuyup da bir şeye dönüştürememek yine de biraz daha az uyumayı başarsan çok şeyler bir şeyler üretebileceğin hissi. Hayran olduğun her yazarı, tamamlanmayan aile hayalinin bir parçası saymak. Kalktık, gittik. Sahrayıcedid küçük ama çok dağınık bir mezarlık. Bir süre arayıp da bulamayınca görevlilerden birine soralım dedik. Daha önce sorduklarım bilmiyordu, belki bu bilirdi. Ertesi gün Karacaahmet'te Mezarlıklar Müdürlüğü'ndeydim. 1975 yılına ait büyük siyah defterlerden biri açıldı. Reşad Ekrem Koçu'nun öldüğü gün, onunla aynı yaşta ölen ve aynı semtte oturan ve Sahrayıcedid'e gömülen bir kişi var ama isim Mehmet Reşat Koca. Babasının adı Ekrem diye biliyorum ama defterde Mehmet yazıyor. Nüfusta kayıtlı olduğu isim farklı olabilir mi? Deftere yanlış kaydetmiş olabilirler mi? Olamaz mı? Olabilir. Türkiye'deyiz. Reşad Ekrem Koçu'nun resmi adının Mehmet Reşat Kaçü olduğunu da öğrenince mezarlığa tekrar gitmeye karar verip görevliden yerinin krokisini istiyorum. Gittiğimde ise yine bir hayal kırıklığı. Söyledikleri yerde Mehmet Rüştü Kocatuna diye biri yatıyor, üstelik 1945'te ölmüş. Yok. Memlekette olan biten, kırılan dökülen her şeyi, hiçe sayılan hayatları düşününce; bir mezar taşını bulamamak belki bu kadar dokunmamalı insana ama dokunuyor. İstanbul Ansiklopedisi'ni kastederek Bu eserden manevi bir hazdan başka beklediğim hiçbir şey yok. Bir de gelecek nesillerin hatırama akıtacakları gözyaşları en büyük mükafatım olacaktır demiş ya, gidip mezarında bir dua edemiyorum, içlendiğimde konuşamıyorum, sevgilimin elini onun mezarının üstüne koyup Bak ben kabilesiz biriyim ama yalnızlığımdan biraz olsun kurtarabiliyorsam böyle büyük adamlar sayesinde. diyemiyorum. Neden? Neden bir eşi benzeri olmayan İstanbul Ansiklopedisi tekrar basılamıyor? Neden herkesin önünde eğildiği bir isimken varlığı bir sır gibi kalıyor. Tarihin içinden bir sahneyi, Reşad Ekrem kadar keyifli, bütünlüklü, anlaşılır anlatan biri daha yokken, kitaplarının çoğunun baskısının olmamasını aklım almıyor. Doğan Kitap tarafından tekrar basılan, Osmanlı Tarihinin Panoraması, Kösem Sultan ve Eski İstanbul'da Meyhaneler Ve Meyhane Köçekleri kitaplarının bugünlerde yeniden raflarda olması biraz olsun umutlandırsa da, başta Aşk Yolunda İstanbul'da Neler Olmuş?, Aşık Şair ve Padişahlar, Tarihimizde Garip Vakalar, Erkek Kızlar, Dağ Padişahları olmak üzere diğer kitaplarının da bir an önce basılmasını umuyorum. İstanbul'un her sokağının ilmek ilmek işlenerek anlatıldığı İstanbul Ansiklopedisi'nin tekrar basılmaması, maddi yetersizlikler yüzünden Gökçınar maddesinde kalmasının utancı ise hepimize yeter. Reşad Ekrem Koçu, el emeği, göz nuru İstanbul aşkıdır. Reşad Ekrem Koçu, iğne oyası bir şehir tablosudur. Reşad Ekrem Koçu, bir erkek ayağı güzelliği, bir Çingene arabası, kayıp bir kilise, hüzünlü bir çeşme, bir karı koca kavgası, acayip bir meyve isminden bir sokak ismidir. Bir ömrü bir tarihe vakfeden insanın, o tarihin içinde bir mezar taşı bile olmayabilir mi? Olamaz. Üç editör yapıyoruz kitapları. Ben, Hülya Balcı ve Aslı Güneş. Kızlar yayınevinde her zaman, ben dışardan çalışıyorum. Yani onlara sorarsan daha içerden cevaplar alırsın.


Gelsin Tanpınar birkaç gün bende kalsın istiyorum. Şehzedabaşı'ndaki baba evinde biçare ablası Nigar, Nigar'dan daha biçare eniştesi, eniştesinin eski evliliğinden olan hasta kızı, o kızın bir ayağı sakat kocası, bir başka problem sıradağı halinde duran kardeşi Kenan ve ablasının sokaklardan topladığı sayısı her gün değişen kedilerle birlikte değil yazmak, yaşamak bile zor olmalı. Biraz kafasını dinler hiç olmazsa. Yemek yapar, üstünü başını düzeltirim. Sen bakma Yahya Kemal'e, ne demek şiir onunla bitmiş, ben senin şiirlerini daha çok seviyorum derim. Ben zaten akşamları çok konuşmam, bir köşeye uzanır kitabımı okurum. Olmadı Neslihan'a giderim. Baktım keyfi yerinde, Neslihan bize gelir, hep beraber rakı içeriz. Gelsin Reşad Ekrem son günlerini benim evimde geçirsin istiyorum. İstanbul Ansiklopedisi'ni kastederek Bu eserden manevi bir hazdan başka beklediğim hiçbir şey yok. Bir de gelecek nesillerin hatırama akıtacakları gözyaşları en büyük mükafatım olacaktır demiş ya. Teselli etmeye çalışsam onu, neye güvendiğimi bilmeden, Merak etme eninde sonunda tamamlanacak bu ansiklopedi, hem yazdığın kadarı bile baştan öğretti baştan sevdirdi bize İstanbul'u desem... Çıksak yürüsek beraber, o söylese ben hevesli hevesli not alsam. Yerinde tespit etmek mümkün olmadı dediğin bir sürü yere artık otobüs kalkıyor desem. Julianus tahta çıkmadan bir iki gün bende kalsa diyorum. Tek isteği öğretmenleri ve kitaplarıyla Atina'da kalmak olan bir adamı resmen zorla imparator yapmışlar. Annesi o doğduktan birkaç hafta sonra ölmüş, babası ve üvey kardeşi öldürüldüğünde beş yaşındaymış. Pagan olduğunu başta saklamak zorunda kalmış, imparator olunca da hırsını almış. Ölümü de yaşamı gibi trajik olmuş. Gencecik yaşta, savaş meydanında ölmüş. Ne Paganlara yaranabilmiş ne Hıristiyanlara. Bu kadar çabuk öfkelenme Julianus desem. Mor nevresimlerin üzerinde ellerini tutup Bak her şey geçti, kızgınlıkla karar almamalısın diye öğüt versem. Baktım olmadı bir taksiye binip psikologuma gitsek. Ben inanıyorum. Bir altı ay devam etse kendini de toplar imparatorluğu da. Hem filozof, hem mistik hem cesur bir erkek üstelik Kibele İlahisi'ndeki 17 bin kelimelik şiiri bir gecede yazacak bir şair. Sadece biraz ilgiye ihtiyacı var. Durdum sevdiğim adamlara baktım. Jung görse ağlardı bendeki Animus'a. Tanpınar desen sever de söylemez, ne geçmişten kopar ne benden ayrılır. Bırakmadığı yetmediği gibi bir de seni suçlar. Hep uzağında dur ama hiç gitme ister. Öyle işler ki ruhuna gitsen bile Boğaz'dan onu anmadan geçemezsin, o bir yudum rakıyı onu anmadan içemezsin. Reşad Ekrem desen sadece İstanbul Ansiklopedisi bile iğne oyası. İlmek ilmek işlenir mi İstanbul kağıda? Her sokağın her kapısı aynı sabırla anlatılır mı? İnsan Ayasofya ile bir sokak köpeğini aynı zarafetle yazar mı? Peki benim ayak tırnaklarıma her oje sürüşümde ansiklopedideki Ayak maddesini hatırlayıp her şeye iki kere dikkat etmemi ne yapacağız? Reşad Ekrem bir kadını sevse o ansiklopedi öyle bir sanat eserine dönüşmezmiş zaten. Ben dönüştürmezdim mesela, Kusura bakma Reşad ama haksızlık etmişsin derdim. Kadın ayağı da gayet güzeldir, ya o madde çıkacak ya ben gidiyorum derdim. Ya Julianus? O niteliklerle nasıl o kadar kötü bir imparator olunabilir, ben de merak ediyorum. Sen savaşa girmek istemiyorum diye Tanrılara yalvar. Boynunu büküp Khalkedon'dan Konstantinopolis'e ağlamaklı bak, gitmek isteme... Sonra bir kere karar alınca seni kimse durduramasın. Yok efendim hayır. Artık imparator da olsa bir erkeğin kariyeri için kendimi yormayacağım. Hay Allah üç tane aşık olduğum adamdan bir tanesini sevgili olarak beğenemedim. Bir tanesinin de eline liste verip markete gönderemedim. İnsanın hayran olduğu ve bağrına bastığı şeyler nasıl farklı. Gelsinler, kalsınlar, yesinler, içsinler ama ben asıl başka birini bekliyorum galiba. Hem bu üç adama da benzesin hem hiçbirinden olmasın. Aslında bu da önemli değil de en azından benim onların hayaletleriyle yaşamamı yadırgamasın. Kimi sevsem gelsin bir süre bende kalsın istiyorum. Hem hava soğuk, çayımızı demler, ayaklarımızı uzatırız. Bazen birkaç çeşit meze yaparım, rakı içeriz. Mezelerin üstüne baharatlarla kalp yaparım. Soslarla adının baş harfini çizerim. Öyle mum falan sevmiyorum, anaç romantizm benimki. Sonra tanışır tanışmaz İyi bana gel o zaman dememi de garip bulmasın. Bütün kutsal yerler gibi benim evimin kapısı da herkese açık. Mesele yolunuzun ikinci kere düşmesi.


Reşad Ekrem Koçu'nun herhangi bir kitabını alıp yaşadığınız dünyadan kurtulabilirsiniz. Zaman, mekan, insanlar, alışageldiğiniz değerler, doğrular, kriterler silinir. Yerine rengarenk ya da şairin dediği gibi rengahenk bir evrende sürekli şaşırarak dolaşırken bulursunuz kendinizi. Doğan Kitap'tan çıkan Türk Giyim Kuşam ve Süslenme Sözlüğü için de geçerli bu. Üstteki satırlar Reşad Ekrem Koçu'nun Türk Giyim Kuşam ve Süslenme Sözlüğünün Çıplak Ayak Nizamı, Nümayişi ve Çıplak Ayak Modası maddesinden. 1957'de çıplak ayaklı bir genç kızı görünce yazmış ustamız. Aynı sayfanın üst kısmında, çıplak ayaklı bir kız resminin altında Sokakta çıplak ayakla dolaşma modasının öncülerinden bir egzistansiyalist süslü kız yazıyor. Yine aynı maddede 1826'da Yeniçeri Ocağı'nın kaldırıldığı tarihe kadar müstakil berber dükkanı olmadığını ve berber kalfa ve çıraklarının yalın ayakla çalışmalarının mecburi olduğunu ve 1885-1887 yılları arasında eski yangın tulumbacılarının kendi aralarında kesinleşmiş bir nizam olarak yaz kış yangınlara yalın ayakla koştuklarını da öğreniyoruz. Reşad Ekrem Koçu'nun bir kitabını okumak tam da böyle bir şeydir. Sadece tarih, sadece kuru bilgi değildir okuduğunuz. Yeni ve mutlaka şaşırtıcı bir şeyler öğrenirken bir yandan da Koçu'nun kendi arşivinden birbirinden ilginç resimlerle ya da Sabiha Bozcalı'nın incelikli çizimleriyle bambaşka bir dünyaya geçersiniz. Araya mutlaka ya o dönem uygulanan garip bir yasa, konuyla ilgili bir masal ya da bir şairden bir beyit karışır. Reşad Ekrem okurken kendinizi onunla giriş katı bir evin penceresinde gelip geçenin dedikodusunu yaparken bulursunuz. Reşad Ekrem size sıradan insanların büyük hikayelerini anlatır. Yazılan ne avcıların ne aslanların tarihidir. Ormana ait olmayı da ona sahip olmayı da bir an bile düşünmeyen ama her dalın, her yaprağın, her karıncanın hakkını vererek yazar. Reşad Ekrem Koçu iğne oyasıdır, çiçek dürbünüdür, yuvarlak pencerelerden denize bakmaktır, arnavutkaldırımıdır, kişiye özeldir, parmak izidir. Bir şeyi beğenmiyorsa hiç çekinmeden söyler. II. Abdülhamid'in kılık kıyafetle ilgili koyduğu bir yasağı okurken birden kendinizi Beatles grubunun üyelerinin saç kesimini beslemelere benzettiğini okurken bulursunuz. Fırın uşaklarının ne giydiğini de öğrenirsiniz, sadece Nedim'in bir gazelinde geçen kışlık bir kumaş türü olan germsudu da. Yine II. Abdülhamid zamanında öğrencisi için üniforması olan okullarda bir karış eninde kırmızı atlastan hamaylılar yaptırılıp üzerine sarı sırma yahut beyaz ipek ile Padişahım çok yaşa dövizi işletildiğini de yine Türk Giyim Kuşam ve Süslenme Sözlüğünden öğreniyoruz. Hamaylı ne diye soracak olursanız sanırım bizim en çok karşılaştığımız hali sünnet çocuklarının omzuna çapraz şekilde asılan Maşallah yazısı için kullanılanları olan bir bağ türü. Hayatımda sadece dolma olarak karşılığı olan kabak çiçeği'nin ise kıymetli taşları kadar mine işçiliğinin ayrıca değer taşıdığı bir broş adı olduğunu, uzun saç, zülüf, kakül, saç örgüsü anlamlarına gelen geysu maddesinde ise Melamilikten köçekliğe, toplum hayatından dervişliğe saç örgüsünün farklı karşılıklarını ve anlamlarını öğreniyoruz. Saat ve saç gibi zaten bildiğimizi düşündüğümüz maddelerde bile Koçu'nun ince gözlemleri ve merakı sayesinde bir sürü kapı açılıyor önümüzde. Bazı kitaplar beraber yaşamak, ara ara bakmak içindir. Reşad Ekrem Koçu onlardan biridir. Baktığınız her an dünyanın, tarihin, bir insanın sabrının, yaptığı işe verebileceği emeğin, biliyorum sandığınız her şeyin hiç de o kadar olmadığını öğrenirsiniz. Ustanın kitaplarından herhangi birini alıp yaşadığınız dünyadan kurtulabilirsiniz. Zaman, mekan, insanlar, alışageldiğiniz değerler, doğrular, kriterler silinir. Yerine rengarenk ya da şairin dediği gibi rengahenk bir evrende sürekli şaşırarak dolaşırken bulursunuz kendinizi. Reşad Ekrem yaptığı araştırmalar için varını yoğunu ortaya koymuş, kendisi için pek bir şey istememiş, Gelecek nesillerin hatırama akıtacakları gözyaşları en büyük mükafatım olacaktır demiştir. Sadece Türk Giyim Kuşam ve Süslenme Sözlüğünde değil romanlarında, şiirlerinde, eşsiz bir kaynak olan İstanbul Ansiklopedisinin her satırında da onun özenini, çabasını, insanın ancak kendi içinde taşıdığı bir iştiyakla edinebileceği bilginin görkemini bulabilirsiniz.


Bu yazı, kabına sığamayan fırtınalı bir ruh diye tarif edebileceğim ve bu açıdan yıllar önceki kendime pek benzettiğim bi'tanecik Arzu Akgün'den hem bana hem Egoist Okur'a tarifsiz bir yaş günü hediyesi. Okuyunca gözyaşlarımı tutamadım ama uzun süredir olmadığı kadar da mutlu hissettim kendimi. Ergenlikte başkaydı. O zamanlar bir kitap okusam yazarıyla, bir şarkı dinlesem söyleyeniyle tanışmak isterdim. Sonra hayata dokundukça içimde bir şey kırıldı. Kitaptaki dünya daha çok kitapta kalır oldu. Onlar yazsın biz okuyalım ama tanışıp da hayallerimi yıkmayayım dedim. Kitap benim hep sığındığım bir şeydi. Her şeyin olanca sıkıcılığıyla kendini tekrar ettiği yerde beni okumak kurtarmıştı. Bir şey bildiğimden değildi elbette. Peki yaşadıklarınızla başedebilmek için ne yaptınız? diye sormuştu psikologum da ben tam o an farkına varmıştım. Ölmekten, delirmekten, bu dünya üzerinde bir başıma olduğumu düşünmekten beni alıkoyan en önemli şey kitaptı. Önceleri kimse beni anlamıyor hissimi yazarlar, şairler aldı. Daha sonralarıysa benim sevdiğim kitapları sevenlerle kimseye haber vermeden, garip, sessiz hatta biraz da faşizan bir bağ kurdum. Sevdiğim kitapları sevenlerin benim gibi uykuya düşkün, benim gibi yemeyi seven, benim gibi vara yoğa ağlayan, benim gibi hem prenses hem çingene, benim gibi hep başka bir zamana ait olduğunu düşündüm. Benim ruhsal kabilem bazen masamın üstünde, bazen bir metroda birinin elinde gördüğüm kitaba bakıp ister istemez gülümsememde, bazen bir mağazada adamcağızın biri sadece öylesine bakarken ayy mutlaka alın dememde varlığını sürdürdü. Zaman geçtikçe insanları tanımak istemez oldum sandım ama içimdeki tebliğ etme sevdalısı kuş susmadı. Birisinin iyi bir şey yaptığını düşününce illa bunu ona söylemek istiyorum. Küçükken hiç mi aferin dememişler bana, bu huyumun sebebi tam nedir bilmiyorum. Onu da psikolog bulsun bence. Ben gider söylerim, İyi ki böyle bir şey yapmışsınız, ne iyi ettiniz de hayatıma geldiniz diye. Derken Gülenay'la arkadaş olduk. Gülenay da aynı bu site gibi renkli, oyuncaklı, şaşırtıcı, çok öğreten ama tepeden bakmayan, elini uzatan ama sararken boğmayan biri. Benim meraklı olduğu kadar tutucu bir yanım da vardır. Normalde ben okumam böyle şeyleri diyeceğim pek çok kitap Gülenay'ın sunuşuyla hayatıma girmiş sonra da ufuk açmıştır. Ayrıca yine Egoist sayesinde okumayla, yazmayla tam da benim gibi kendi çocukluğu, yaraları, hayalleri, kırık aşkları, büyük aşkları üzerinden bağ kuran insanlarla tanıştım. Gülenay sevdiği bir kitaptan öyle bahseder ki; cümlede kitap yerine bir insan ismi koysanız rahatlıkla yıllardır tanıdığı ve onu hiç yarı yolda bırakmayan, hep yüzünü güldüren bir dostundan bahsettiğini düşünebilirsiniz. Kendisi de aynı benim pek sevdiğim alt başlıktaki gibi Kitaplardan ve Başka Güzel İhtimallerden haberdar eder bizi sürekli. En güzeli da hakikaten bu devirde pek az kalan bir şekilde Egoist'e yazan herkesi kendisinden fazla yüceltir. Bir an siz o site kendiliğinden işliyor. Herkesin aklına o yazdığı yazılar kendiliğinden geliyor sanırsınız. Yok, Gülenay üşenmez, çevresindekilerin ışığını onlardan bile fazla görüp ortaya çıkarır bazen. Ben insanların adaletine güvenmesem de Tanrı'nınkine hala inanırım. Dolayısıyla Gülenay'ın etrafına saçtığı ışığın ona döneceğini de biliyorum. Çocuklukta bana sığınacak yer açan, ergenlikte kimsenin anlamadığı ruhumu tamamlayan, yetişkinlikte yalnızlığımı azaltıp bana dostlar kazandıran kitaplara bu kadar değer veren bu güzel kadın yeni yaşında çok çok çok mutlu olsun istiyorum. En güzel aşkı bulsun, harcayabileceğinden fazla para kazansın, sağlığı hiç bozulmasın, sevdikleri yanında olsun, başını yastığa rahat koysun, süprizler, yolculuklar, keşfetmediği şarkılar yeni yaşını ve bütün ömrünü süslesin diyorum. Çok teşekkürler :)) Ben de sizin yeni yılınızı kutluyorum. Uzaktan da olsa selamlaşabilmek güzel.


Egoist Okur, Engin Günaydın'ı çok sever. Onunla daha önce yaptığı röportajları bugün yeniden yayınlaması sadace bundan, başka sebebi yok. Sizin haberiniz yok tabii, şu sıralar Galip Derviş'te izlediğimiz Engin Günaydın'ın Efkar Karması'nı yayınlayacağım ya, benim için de geçmiş zaman hortladı bir bakıma ve bu yetenekli aktörün geçmişte, Vavien filmine dair yaptığımız röportajda ne şahane şeyler söylediğini hatırladım. Sadece filme değil, Türkiye'ye, bize, hayatımıza dair acayip şeyler anlatmıştı. Konuşurken insanın yüzüne değil sağa sola, tavana bakmayı tercih eden ve bir an önce kaçmak istermiş gibi huzursuzca oturan bu sıkılgan ruhlu adam iyi bir adam diye düşünmüştüm. Engin Günaydın, derin düşünüyor, kalpten hissediyor, fikirlerini ve hislerini keskin ve benzersiz ifadelerle anlatabiliyordu. İyi ki vardı. Ünlü olmaya ben karar verdim diyorsunuz. Yani tesadüfler sizi ünlü yapmamış, siz bugünü kendiniz hayal edip kurmuşsunuz. Biliyor musunuz, Burhan Altıntop'un en güzel tarafı, benim yapmayacağım her şeyi yapabilmesiydi. Ağzıma geleni söyleyebiliyor, karşımdakine saldırabiliyordum... Hayatımda kimseyi çekiştirmem, zevk ala ala dedikodu ediyordum. Harika duygulardı, çünkü normal hayatımda hiç yoktular. Burhan Yapabilirim özgürlüğünü tattırdı bana, bir terapi oldu. İnsan her türlü duyguyu barındırır ruhunda. Elinde olan şey, sadece yapacaklarına karar vermektir. Dedikodudan uzak durma kararını sen verirsin. Kimseye kötülük yapmamak senin seçimindir. Sinemayla aram iyi değil aslında. Uzun süredir filmler sıkıcı geliyor bana, bulmakta zorlanıyorum. A, ben bunu biliyorum zaten, niçin bir daha seyredeyim ki duygusuna kapılıyorum. Öte yandan biliyorum, Türk sineması kendi kanlı canlı hikayelerinin peşine düşse, kendi dilini, bakışını oluştursa, fotoğraf taklitçiliğinden sıyrılsa dünyanın önemli sinemalarından biri haline gelebilir. Vavien'i yazarken, mutsuzluğun bu ülkede yaşayan insanların hayatında gizli bir kasada saklandığını düşünmüş ve acaba o kasanın kilidini kurcalayıp açabilir miyim fikriyle yola çıkmıştım. Ardından, aydınlık ancak karanlığın dibine kadar gidilirse fark edilir diye düşündüm. Film, karanlıktan aydınlığa geçiş sürecini anlatıyordu. Kötü piknikle başlıyor iyi piknikle bitiyordu ve arada olanlar filmin karakterlerini olumlu anlamda değiştiriyor, dönüştürüyordu. Felaketti o rüyalar. Hele ilki... Anlatmasam daha iyi. Köşeye sıkışmış hissediyor, senaryoya bir türlü başlayamıyordum, arkadaşlarım bile ümidi kesmiş, Vazgeç bu sevdadan demeye başlamıştı. Uyumak istemiyordum rüya göreceğim diye. Bir tanesinde taksideyim, bakıyoruz dağlar erimeye başlamış. Lığırt derler Anadolu'da, ıslak çamura. Dağ aynen öyle eriyerek yola akıyordu. Biz de dosdoğru içine gidiyoruz, ölüme yani. Dehşete kapıldım, bu rüya çok büyük bir derdin, belanın habercisi gibi geldi bana... Ama yazmaya başlayınca kesildiler. Durul ve Yağmur'un ısrarları, beni inatla beklemeleri olmasa hiç yazamayabilirdim de. Aylar sonra birlikte mekan ararken, o dağların aynısını gördük, yemyeşil ve canlıydılar. Tamam dedim, Bu iyi haber, zihnim düzelmiş. Kolum kopsa umursamayabilirim ben, ama zihnimde arıza varsa eğer, o zaman başım dertte demektir. Vavien de aslında gizli mutsuzların, mutsuzluğunu kendine bile itiraf etmeyenlerin dünyasına girme çabasıdır. Galiba yazacağım her şey bu karanlık aydınlık karşıtlığını, birinin bazen ötekinin içine kolayca girebilmesini anlatacak. Hikayeden çok hisleri önemsedik biz. Bir his trafiği oluşturduk. Kahramanlarla birlikte seyirci de gerilsin, korksun, düşünsün, üzülsün, sevinsin istedik. Dikkat ettiğimiz tek şey filmin tonuydu. İstediğimiz tonu elde edersek, bütün bu temel duyguların seyircinin ruhunda da hortlayacağını düşündük. Binnur Kaya'nın filmdeki dönüş anı, kapıyı çalması müthişti... Bir hayalet gibi gelmişti o sahnede. O hayalet, çözmeden bir kenara ittiğin problemin geri dönüşüydü. Çözmezsen, hiçbir problemden kurtulamazsın, ha bire dert olur başına. Benim adam da anladı bunu bir süre sonra. Seyircinin kendi testlerini yapıp zihnini havalandırmasını, temizliğini bitirmesini istedim. Aksi takdirde, filmden sonra o da kendi huzurlu dünyasına geri dönemeyecekti. Demek ki benim zihnimde temizlik henüz bitmemiş... Ben hala filmi düşünüp duruyorum. Bir günde bütün Türkiye dayak yedi. Böyle böyle sırf bana değil, hepimize musallat oldu korku denen lanet duygu, artık onsuz yaşayamıyoruz. Biraz daha kendine güvenli olabilirdi bu ülkenin çocukları. Kendine güvensen, konuşmaya başlarsın. Hayallerini gerçekleştirmeye başlarsın. Daha mutlu olursun. Her şey kendine güvende veya güvensizlikte duruyor. Bütün sırlarını ortaya döktüler, birbirlerini en karanlık halleriyle tanıdılar, sorunlarıyla yüzleştiler. Hayata birlikte devam etme kararını ancak ondan sonra verdiler. Öncesinde akışa teslim olmuş gidiyorlardı, sonra birlikteliği sürdürmek artık onların kararı oldu. Ve bu, eskisine göre çok sağlam bir ilişkiydi. Sevgiden. Kararlılıktan. İlişkiyi sahiplenmekten. Bence kadınların duruşu, çocuk kafalı erkeklere göre çok daha sağlam. Filmde işlerin düzelmesi kararını veren, bunun peşine düşüp aileyi toparlayan kişi de kadındı. Onun özel çabalarıyla oldu hepsi. Her zaman kadınlardan yana olurum ben. Biz erkekler andavallı tayfasıyız. Bahçeye bir köpek girdi geçen gün, hopluyor, havalara zıplıyor, yere düşüyor, bir o tarafa bir bu tarafa dönüp çimenlerde yuvarlanıyor... Ne kadar bana benziyor dedim. Biri beni öldürmeye çalışsa bile anlamayabilirim gerçekten. O ne ya! Ne çıkardın cebinden. N'oluyo! Çattt! Çok kolay öldürülebilecek biriyim. Tam güvenle açarım bütün ilişkilerimi. Kapıyı kapatmayı karşımdakine bırakırım. Sen kapatmazsan, o kapı hep açık durur. Ama şikayetim yok. İnsanlara güvenmek ve onları dinlemek, gerçek ilişkiler kurabilmenin tek yolu. Binnur gerçektir, hiçbir hissinde sahte değildir, yalan söylemez. Çok önemli kararlarımı ona danışırım muhakkak. Söyleyince hoşlanmaz bundan, ama bir anne tarafı vardır. Bütün arkadaşları erkektir. Çok severiz onu hepimiz. O yüzden filmde olmasını çok istedim. Oradaki kadının vazgeçmeme hissini en iyi o yansıtırdı. Büyük bir derinlik kazandırdı filme.


Arzum Uzun'un Süper Zeki Bir Kadının Über Salak Hikayesi, Nerdesin Aşkım, Bitli Pileyboy adlı romanlarının kahramanı olan ve başını belaya sokmadan duramayan Bilun Yılmaz'ın komik, eğlenceli, bir yandan da hüzün hareleri taşıyan kılçıklı sesini şahsen seviyorum. Devam romanı, daha doğrusu başlangıç romanı 99 Yazı ise biraz değişik. Bilun'un 15 yaşına gidiyoruz bu kez. Okurken insan kendini adeta bir home video seyreder gibi hissediyor. Hani sevdiğiniz bir arkadaşınız hayatının çeşitli evrelerini, çocukluğunu, gençliğini size kimi zaman komik kimi zaman da hüzünlü ve aradan yıllar geçtiği için haliyle epeyce sararmış görüntülerle seyrettirir ya, öyle. Arzum'la röportaja tam da buradan başlıyoruz. Herkes böyle hissediyor. Herkes böyle hissetsin diye bir yıl boyunca günde 16 saat çalışıyorum. Bazen günlerce kimseyi görmüyorum. Tek derdim nefes alan, kalbi atan, ete kemiğe bürünmüşçesine canlı karakterleri iyi bir matematikle kurguya yerleştirmek. Şöyle anlatayım o zaman: Oğullar ve Rencide Ruhların Alper Kamu'su ne kadar Alper Canıgüz'se Bilun da o kadar benim. Alper'le geçen gün konuştuk bunu. Alper Kamu senin olmak istediğin çocuk, değil mi? diye sordum. Olmak istediğim adam dedi. Konu bu kadar basit! Bilun Yılmaz benim olmak istediğim kadın. Bunu sorman iyi oldu. İşin aslında, onlar da tamamen aşk ve mizah üzerine kurulu değiller. Süper Über, medya dünyasının iki yüzlülüğü, Nerdesin Aşkım zengin koca bulma hayalinin patlak çıkması, Bitli Pileyboy ise biri olmaya çalışanların dünyasında dönen kirli çarkları anlatıyor. Ben insan duyguları, düşünceleri, motivasyonları üzerine çıkarımları, eğlencesi ve duygusu yüksek romanlar yazıyorum. Ama melankoli tüm romanlarımın bel kemiğidir, insanın kendini kalabalıkta yalnız hissetme hali ise çıkış noktamdır... Bakış açımın, üslubumun mizaha çalan bir tadı var, bunu dramı yumuşatmak için kullanıyorum. 99 Yazı, dördüncü romanım. Ve bana sorarsan o benim değil, hepimizin romanı. Ortak duyguları, kırıklıkları, travmaları... Hepimizin gençliği bu roman. İçinde herkes kendi kahkahalarını ve gözyaşlarını bulabilir. Dili ve kurgusunda daha iyiye gidebilmişsem, kendime has bir tarz yaratabilmişsem ne mutlu bana. Bambaşka bir samimiyeti olduğunun farkındayım. Çünkü bu romanı yazarken kendimi duygusal olarak çırılçıplak bıraktım. Sadeleştim. Küçüldüm. Kendimi buldum. İyi de oldu. Günün sonunda edebiyatta her şeyi taklit edebilirsiniz. Bütün kitaplarımın benden sonra yayınlanmış benzerleri var zaten. Ancak bir yazarın samimiyetini zorlamanız, imkansızdır. Çünkü herkesin bugününün bir hikayesi var. Geçmişinde yatan, kalbine batan, bugününü yerle bir eden. Süper Zeki Bir Kadının Über Salak Hikayesinden tanıdığınız Bilun'un gözünden anlatıyor 99 Yazı o günleri. Ancak hikayede Cenda ve Cenk, Bitli Pileyboyun kahramanları Ayda ve Luna da var. Böylece ortaya bir Arzum Uzun başlangıç romanı çıkmış oluyor. Okur isterse Bitli Pileyboyu okuyup Ayda ve Luna'nın büyümüş halini, isterse Süper Über serisinden Bilun, Cenda ve Cenk'in hikayesini okuyabilir. Beni hiç okumamış olan ama hikayenin devamını merak edenler için büyük kolaylık... Okumuş olanlar içinse üç romanda olan bitenin esas nedenini çözme aracı bu. Bu kadar umutla dolup bu kadar sakata gelmeyi hak etmek için ne gibi bir günah işlediğimizi çok düşündüm yıllarca. O günden sonra bir daha hiçbir şey eskisi gibi olmadı. Dünya değişti, ülke iyice acayipleşti. Kendimizi koyacak yer bulamadık. Ama ben inanırım... Şerdeki hayra inanırım. Mutlu sonlara inanırım. Umuda inanırım. Başımıza gelen, memleketin başına gelen, dünyanın başına gelen tüm felaketlerde bu umut ayakta tuttu beni. Günün sonunda o felaketten bir mutlu son yaratmalıydım. Bunu kendime, hayata, en çok da gidenlere borçluydum. Kitabın sonunda ağlayacaklar evet. Ama mutluluktan. Herhangi bir dünyanın parçası olmak için çabalamıyorum. Kendime has bir evrenim var. Teşvikiye-Beşiktaş hattında oyuncular, yönetmenler, yazarlar, müzisyenler ve sıradan işlerle uğraşan komşularım var. Ben burada iyiyim. Seven sever, kabul eden eder, etmeyenin canı sağ olsun. Anlayacağın basit bir hayat süren, kendine göre rutini olan disiplinli bir edebiyat işçisiyim. Parker, Plath, Sexton, Atwood; bayıldığım kadınlar... İçimdeki karanlığı Bitli Pileyboyda fazlasıyla yansıttım diye düşünüyorum. Kendi üslubum ve formum üzerinde kafa patlatırken karanlığa da batırıyorum kendimi, aydınlığa da. Sevdiğim şairlerin şiirlerini keyif için çeviriyorum. Kelimelerin matematiği kafamı dağıtıyor. Evet. Romanlarımda da kullanıyorum fark ettiysen. Okuyucu da alıştı artık. İngilizce yazdıklarım online yayınlanıyor. Yazmak yüzde yüz disiplin ve çalışma işi. Tüm zamanını çalan bir sevgili. Ve aynı zamanda matematik işi, ruh işi. Biri eksikse iyi yazamazsınız. Maddi manevi zor günler geçirecekler, emeklerinin karşılığını alamayacaklar, çok kötü eleştirilecekler, yanlış anlaşılacaklar. Cinsiyetleri, yaşları, görüntüleri, yaşam tarzları yüzünden yargılanacaklar. Dünya, yeteneklerinin önüne set çekiyormuş gibi hissedecekler. Ve yine de yazmaktan vazgeçmiyorlarsa başaracaklar. Bu iş sabır ve inanç işi... Her yıkımdan, düş kırıklığından sonra kalkıp daha güçlü, daha cesur savaşma işi. Kırılıp dökülmekle vakit kaybedemezsiniz. Bu iş aşk işi. Ve bu hikayenin sonunda en iyiler değil, vazgeçmeyenler kazanır. Hayatta olduğu gibi.


Arzum Uzun tanıdığım en enteresan yazarlardan biri. Bu aralar maviyi deniyor olsa da kendisi benim için sarışın doğmuşlardan. Ortayı bulamayanlardan bir bakıma; komik, hüzünlü, hiperaktif, çalışkan, fazla zeki ve epeyce çatlak... Bu yüzden de sürprizli ve eğlenceli. Öncelikte poptan rock'a çorba gibi bir müzik zevkim var. 90'ların grunge'ı, 2010'ların melankoliğiyim. Elimden geldiğince, sarih bir liste düzenlemeye gayret ettim. Elbette ki kelimelerle uğraşan her insan gibi benim için de sözler müzik kadar önemli. Genellikle her şarkının bir cümlesi vurur beni. Oradan yakalar, çarpar. Bu da öyle bir liste. Bazı insanlar güzel söz yazıyorlar. Listeme gelince... Gece yarısından sonra keyifle dinleyiniz. Aşkın arada kalma halini son derece net anlatıyor. Bu aralar bu şarkıya takıldım. Çalışırken sık sık tekrara alıp dinliyorum. Çiğdem'in müziğinin ve sözlerinin bendeki yeri ayrı. Günlerden Salı, Çakmak, Ölürsen Haber ver, yazarken sıklıkla dinlediğim şarkılarından. Bu şarkının duygusu bambaşka. İnsan dinledikçe ağlamış kadar oluyor. Bu şarkının bu cümlesini den yazmadım diye çok kıskanıyorum. Nasıl ki ben birilerinin söyleyemediği sözleri söylüyorsam, Çiğdem de benim hissettiğim birçok duyguyu harika sözlerle notalara döküyor. Hastasıyım. Yani diyor ki, canımı daha fazla yakma, çık hayatımdan. Ben çıkaramıyorum. Sen çık. Bu akşam aklına gelirsem de beni arama. Bi zahmet sil adımı. Kurtar bizi. Gelmiş, geçmiş, gelecek en sevdiğim Teoman şarkısı. Şarkının hikayesi, ruhu, o kadar bana yakın ki... Zaman makinesi gibi. Hangi cümlesini daha çok seviyorum bilmiyorum. Sanırım şarkıyı hikaye olarak çok seviyorum. Az tanıdığın, çok sevdiğin biriyle yollara düşme şarkısı. Bu şarkıdaki kırgınlığı iliklerime kadar hissediyorum. Git derken kal demeler bizim işimiz. Kalan olmaz, o ayrı. Kalsa sever miyiz, o da tartışılır. Bu da gelmiş geçmiş gelecek en sevdiğim, tek sevdiğim Deniz Seki şarkısı. Nasıl naif, nasıl nazik bir vedadır bu. Dinledikçe güzelleşiyor. Okudun beni gecelerce! Şaka şaka yat uyu hadi. Bir Harun Tekin şarkısı. Bazen aşık olmak, birlikte olmaya yetmiyor. Hatta çoğu zaman aşk, ilişki için yeterli olmuyor. O kadar çok şey etki ediyor ki hayatlarımıza, en kolay olan, en zor oluyor. Bu şarkıyı kar yağarken dinleyin. Daha iyi oluyor. Ne muazzam bir ses. 70'lerde, yağmurlu bir sonbahar gününde, dev bir parkta yürümek gibi bu şarkıyı dinlemek. Yalnız. Üzerinde kahverengi maksi palto olan bir kadın düşünün. Üzgün bir kadın. O kadın olmak. Acıdan yorulmuş, bezmiş, bezerek huzuru bulmuş, sahil kasabasına yerleşmiş, ılık bir akşamüstü güneşin batışına karşı rakısını içen insan konforu. Özgürlük affetmektir. Savaştan kaçmaktır da bir yerde. Kabullenmektir. En sevdiğim uzun isimli gruplardan biri. Hangimiz eski sevgilimiz için Ama iyi bir insansın sevgilim sen de kendi özünde diye düşünmedik ki? Kimin iyisi? Neyin iyisi? Kime göre iyi? Biri için en iyisi, diğerinin felaketidir. Sanırım bu şarkı benden söz ediyor. Ayrıca Cemal Süreya candır! '99 Yazı'nda dediğim gibi. Çok fazla rapçi var, çok az şair. Şiir seven birini bulursanız, onu öpün, ona sarılın, onu asla bırakmayın. Şair burada uyumadım diyor. Amcanın sesi ne muazzam ama. Hakikaten karşısında aşkın tamamının durduğunu düşünüyor insan.


Aşkta kim daha cesur sence, kadınlar mı, erkekler mi? Yeşim aşkı için düzenini bozmaktan çekinmiyor oysa Mahir mümkünse her şeyi o düzenin içinde sürdürmekten yana. Kadın hayatın her alanında daha cesur. Aşkta da bu kural bozulmuyor. Erkek belki aşkı başlatırken cesur davranıyor ama duyguları yükseldikçe onunla nasıl baş edeceğini bilemez hale geliyor. Bana öyle geliyor ki bizim ülkemizde erkekler sevmeyi bilmiyor. O yüzden de bir düzenin içinde sürüklenip gidiyorlar. Güvenle sevgiyi, bağlılıkla bağımlılığı karıştırıyorlar, tıpkı aşkla seksi karıştırdıkları gibi. Taşıması epey zor bir yara bu. Böylesi taşkın bir aşkla baş etmeye çalışırken bir de sebep olduklarınla yüzleşmen gerekebilir çünkü. Çok bıçak sırtı bir duruş bu. Ben sırtımı aşka dayadım. Yeşim sadece sürüklendi, akışa teslim oldu. Birilerini kırmak, incitmek adına kötü şeyler yapmadı, hesaplı kitaplı davranmadı. Hatta kırmamaya çalıştığı için kendi paramparça oldu. Ne ikinci kadın olmayı kabullenebildi ne de Mahir'den vazgeçebildi. Okuduğum bir araştırmada, Evliliklerin neredeyse yüzde 70'inin duygusal boşanması çoktan gerçekleşmiştir deniyordu. Yani hukuksal boşanmadan önce duygusal olarak bitiriyor insanlar ilişkiyi. Bu korkunç bir rakam; bir aldatmacanın içinde savrulduğumuzun işareti. Fakat kadınlar ve erkekler için durum farklı. Erkekler zaten evde bulamadığını dışarıda arama hakkını görüyor kendilerinde. Ama kadınlar için durum öyle değil. Birçoğu başka şansı olmadığı için katlanıyor bu duruma. Maddi özgürlük, zihinsel özgürleşme çok önemli. Ben böyle bir şeyi kabul edemem. Hayat mutsuz olmak için çok kısa. Güvenlik diye bir şey yok ki aslında. Yarın var mı yok mu, o bile belli değil. Ölümü bilen biri olarak, tarafım aşktan yana. İnsanların yaşamlarının sonunda yaptıklarından değil, yapamadıklarından pişman olduklarını iyi biliyorum. Keşke dememek için, vaktinde acı çekmeyi tercih ederim. Herhalde 'baba sendromu' dedikleri şey yüzünden. Benim ilk aşkım mesela babamın kopyasıdır. Halbuki şu hayatta en istemeyeceğim şey, babama benzeyen bir adamla olmaktır. Tabii bunu bilincim söylüyor. Demek ki zihnimin arkalarında başka gerçeklikler var. Bir de aşkın yaralarımızla yüzleşmemizi sağlamak için bu şekilde işlediğine inanıyorum ben. Çünkü aşık olduğum her adam, kalbimdeki bir yaraya denk düşüyordu, onlara çok şey borçluyum. Belki beni çok üzdüler ama sayelerinde ne istediğini çok iyi bilen bir kadına dönüştüm. Her romanımda güçlü kadınları yazıyorum. Babasız büyüdüğüm için ve etrafımda hep hayatla tek başına mücadele eden kadınlar olduğu için belki de. Fakat Yeşim'le farklıyız. Ben anne de olduğum için, kahramanım kadar gözü kara hareket edemeyebilirdim. Yine de hayata ve insanlara her şeye rağmen inanması, içindeki bir yanın hep masum kalması bakımından benzeşiyoruz galiba. Kesinlikle. Kusursuz bir insana rastlamadım zaten. Mühim olan kusurlarımızla yüzleşmeye istekli olup olmadığımız ve onlarla nasıl başa çıktığımız. Hayatımızın sorumluluğunu sırtlanacak mıyız yoksa suçu başkalarına, geçmişe, ailemize atıp kurtulacak mıyız? Sevmek de öğrenilebilir bir şey bence. Çocuklukta bu ihtiyaç tam doyurulmamışsa, ömür boyu o açlık yönetiyor seni ve incinmeye açık hale geliyorsun. Sonra da kendini korumak için etrafına duvarlar örmeye başlıyor, o duvarların altında da ilk sen kalıyorsun. Bir insanı her şeye rağmen sevmek, bence kıymetli olan bu. Aşk, var oluşumuzun da yok oluşumuzun da nedeni. Her şey zıddıyla mümkün ve aşkı büyülü yapan, bu iki uç arasındaki mesafenin genişliği. Aşk, imkansız kelimesinin harf harf yok oluşu aslında; insanın en görkemli yanı. Edebiyatım, samimiyeti temsil etsin, yeter bana. Kendi edebiyatım hakkında büyük cümleler kurmadım. Zaten öyle ustalarımız var ki onların karşısında ancak susabilirim. Yakın hissetme konusuna gelince, tanıştığım ilk günden beri İnci Aral ve Buket Uzuner öyledir. Murathan Mungan keza. Birhan Keskin'in şiirlerine hayranım, kendisini şahsen tanımıyorum ama çok yakın hissediyorum. Yine de kendime bir raf seçebilseydim, Jane Austen ile Ursula K. Le Guin arasında bir yer olurdu. Sırtımı da Irvin Yalom'a yaslamak isterdim. Edebiyatla ilgilenen herkesin takip etmesini şiddetle tavsiye ettiğim bir portal. Teşekkürler!


Bu ülkede yayıncıların nedense pek ilgi göstermediği biriciğim Erica Jong'un kitaplarına yeniden daldığım şu günlerde aklıma geldi bu konu. Jong romanlarına gerçek hayattan tanıdığı kişileri; yazarları, şairleri, aktrisleri, yönetmenleri konuk ediyor sık sık ve onların kırılabileceklerine, incinebileceklerine aldırmadan yazıyor. Bazılarını gerçek adlarıyla, bazılarını takma isimlerle anlatıyor. Çok da tepki alıyor bunu yaptığı için. Daha doğrusu alıyordu. Epeydir kimseyi incitmiyor çünkü. Konuyla ilgili hatırladığım en ayyuka çıkmış olay bu... Elif Şafak, ilk çocuğuna hamileyken, hayran olduğu Adalet Ağaoğlu'nu ziyarete gidiyor. Çocuğunu dünyaya getirip getirmemek konusunda kararsız, bu yüzden yazarlık aşkı uğruna hiç çocuk yapmamaya karar veren Ağaoğlu'ndan bir işaret bekliyor. Ve beklemediği bir şekilde geliyor o işaret! Şafak da bunu Siyah Sütte anlatıyor. Gelin görün ki, Ağaoğlu'nun itirazları var: Hem romanda kendisinden izinsiz söz edilmesine hem de anlatılış biçimine. Benim evimde çay demlenmez ki. Üstelik tabaktaki kurabiyelerin asker gibi durduğu yalan diyor. Ayrıca görüşme sırasında Şafak'ı Yazdıklarınızı okumuyorum, sizden bıktım diye haşladığını ama onun bu tür ayrıntıları romanına eklemediğini anlatıyor. Öte yandan Adalet Ağaoğlu da romanlarında gerçek insanları kullanmadı değil. Mesela rüyalarını anlattığı Gece Hayatımda, şair, yazar, felsefeci Hilmi Yavuz ile Türk sinemasının 'Sultan'ı Türkan Şoray arasındaki hayali sevişmeye yer verdi. Hem de nasıl yer vermek! Ben bundan şunu anlıyorum: Elif Şafak, Adalet Ağaoğlu'nu ziyaret edeceğine, oturup o ziyaretin rüyasını kurgulasaymış, hiç sorun yaşanmayacakmış. Türkan Şoray'ı yazan, ve bunu yaparken de onu Müjde Ar'la buluşturan bir yazar da Seray Şahiner'di. Genç yazar Gelin Başı kitabında yer alan İlk Öpüşte Aşk öyküsünde Türkan Şoray ile Müjde Ar'ı aynı bedende birleştiriyordu. Kadınların kendilerine kurdukları en büyük tuzak, filmlerden rol seçmektir diyordu hikayenin Türkan Şoray olmayı hayal ederken Müjde Ar olmaktan başka yol bulamayan kahramanı Çiğdem. Hikayeye gore, Türkan Şoray ihanet edeni terk ederken, aşkından ölse de bakmazdı arkasına. Asil ve mağrurdu. Ve hayat güzellik, saygınlık ve ona deli gibi aşık başka bir erkekle ödüllendirirdi onu. Müjde Ar'a gelince; hafifmeşrep ve şehvetliydi. Hep düşer, ayağı hep zaaflarına takılırdı. Gidenin peşinden koştukça küçülürdü. Pişman olacağı şeyler yapardı durmadan. İntikam için beklemezdi. Vicdan azabını, ayıplanmayı, en fenası kendini ayıplamayı göze almıştı. Yüzüne son yazısı düştükten sonra bile ağlamaya devam ederdi o. Selim İleri, Bir Akşam Alacası öyküsünde kısacık da olsa Bülent Ersoy'a yer vermişti. Hamdi Koç'un İyi Dilekler Ülkesi romanında da vardı Ersoy. Ameliyat olup cinsiyet değiştirdikten sonra hayat ona maddi her şeyi sunduğu ama hayal ettiği hiçbir şeyi vermediği için düşkırıklığına uğrayan, bu yüzden de artık iyi şarkı söyleyemeyen bir sanatçı olarak.


Jane Austenvari gizemli öykü koleksiyonu Grace Adieu Hanımları ile Neil Gaiman'ın Son 80 yılda basılmış en kusursuz roman diye nitelendirdiği bol ödüllü Jonathan Strange ve Bay Norrell'in yazarı Susanna Clarke'ın bu kez geçmiş zamanlarda değil, yakın gelecekte geçen yeni kitabı çıktı. Romanın adı, labirentler, merdivenler ve ürkütücü işkence aletleri içeren 16 düşsel hapishane baskısıyla ün kazanan 18. yüzyıl gravür ustası Giovanni Battista Piranesi'den geliyor. Ressam Piranesi'nin gölgeli hapishaneleri, kitaptaki Ev'in de ilham kaynağı. Sayfanın sonunda bu hapishane gravürlerinden birkaçı var. Eh, bana sorarsanız başka birçok şeyin yanı sıra Piranesi'yi pekala böyle tanımlayabiliriz. Romana adını veren anlatıcı, okura daha ilk sayfalarda ezelden beridir Ev adını verdiği yapıda yaşadığını söyler. Üst katlarında bulutların sürüklendiği, alt katlarında nehirlerin çağladığı çok tuhaf bir yerdir bu Ev. Geçmişini hatırlamayan Piranesi'nin dışında bir de Öteki vardır. Öteki, daha yaşlı biridir ve görünüşe göre Ev'e dair daha çok şey biliyordur. Piranesi ile Öteki haftada iki gün buluşurlar. Çeşitli pozisyonlarda yatan ve sonsuz uykuya dalmış görünen 13 iskelet sayılmazsa Ev'de o ikisinden başkası yoktur. Bir de gelmesinden korkulan bir 16 vardır ama bundan bahsedersem spoiler vermiş olurum. Kendi adıma Susanna Clarke'ın önceki kitaplarını çok sevmeme rağmen Piranesi'yi okurken biraz zorlandım. Romanın dilindeki sarsaklık, tuhaf büyük harf kullanımı ya da anlatıcının en sıradan gündelik ayrıntıları bile gülünç denecek bir ciddiyetle aktarması beni biraz sıktı. Hatta elimdeki Türkçe baskıyı bir kenara koyup İngilizcesine yöneldim ama hissiyatım değişmedi. Piranesi ancak okumayı sürdürdükçe aydınlanmaya başladı benim için. Öteki karakteri Piranesi'ye süregelen bir konuşmayı aynı kelimelerle daha önce de yaptıklarını söylediğinde... Hafızasının Ev tarafından yavaş yavaş aşındırıldığı konusunda Piranesi'yi uyardığında... Piranesi'nin güncesindeki somut ayrıntıların bile birbiriyle çeliştiğini fark ettiğimde... Clarke belli ki bu rahatsız edici üslubu bile isteye seçmişti. Piranesi'nin güvenilmez bir anlatıcı olduğunu, dahası kurnaz ve kötücül biri olan Öteki tarafından sürekli manipüle edildiğini fark edince hikaye benim için biraz aydınlandı. (Piranesi'yi edebiyat dünyasının diğer güvenilmez anlatıcılarından ayıran şey, onun güvenilmezliğinin kısmen bazı şeyleri hatırlayamamasından, kısmen de Öteki'ye gereğinden fazla inanmasından, güvenmesinden kaynaklanması. Zaten kendi de günlüklerini şöyle bir karıştırınca aslında pek çok şeyi unuttuğunu fark etmeye başlıyor. Ev'in gerçekte ne olduğunu, on binlerce -ya da daha fazla- heykelin orada ne aradığını, albatrosların hikayedeki yerini, Öteki'nin anlatıcıya neden Piranesi adıyla seslendiğini, insanın onu hapseden bir mekanı sevmesinin ve o mekanın çirkinliklerini unutup güzelliklerini görmeye başlamasının nihayetinde neye mal olabildiğini finalde keşfediyoruz. Romanda C. S. Lewis'in Narnia Günlükleri adlı eserine epey bir gönderme var. Clarke'ın Ev'i yaratırken Platon'un Mağara'sından yararlandığı da ortada. Öteki adlı karakterin ilham kaynağınınsa Andersen'in Gölge adlı kısa ama etkileyici eseri olduğunu düşünüyorum. Gölge insanoğlunun hayatı boyunca aslında en çok gölgesiyle, yani ruhunun karanlık yanıyla savaştığını anlatan muazzam bir masal. Romanın adıysa, söylemeye lüzum var mı, labirentler, merdivenler ve ürkütücü işkence aletleri içeren 16 düşsel hapishane baskısıyla ün kazanan 18. yüzyıl İtalyan gravür ustası Giovanni Battista Piranesi'den geliyor. Ressam Piranesi'nin gölgeli hapishaneleri, romandaki Ev'in de esas ilham kaynağı. Giovanni Battista Piranesi'nin eserlerinden biri, Goethe'nin de vurulduğu Roma serisinden. Giovanni Battista Piranesi'yi bu sözünden daha iyi açıklayan başka bir şey yok. Aslında Susanna Clarke da romanını tam bu cümleden yola çıkarak yazmış. Piranesi, bir taş ustasının oğlu olarak Venedik'te doğdu, keşiş olan abisinin teşvikiyle klasik Yunan ve Roma edebiyatlarını öğrendi, şehrin su kanallarını inşa eden amcasından mimarlık eğitimi aldı. 18 yaşındayken gittiği Roma'da ünlü gravür ustası Guiseppe Vasi'nin çırağı oldu. Bir yandan da Roma'daki Venedik elçiliğinde teknik ressam olarak çalışıyordu. Vasi, onun eşsiz dehasını ilk keşfeden kişiydi. Çok geçmeden her iki işte de ustalaştı. Hem antik dönemin yapılarını kusursuz bir doğrulukla çizebiliyor hem de sınırsız hayal gücünün ürünü olan imkansız yapılar tasarlıyordu. Gravürlerindeki cesur ışık kullanımı ve dramatik sunum ona büyük şöhret kazandırdı. Piranesi, 27 yaşına gelince Vedute di Roma serisine başladı. Şehrin zengin arkeolojik eser hazinesini resmettiği bu resimlerle sanat dünyasında fırtına gibi esti. Olağanüstü yetenekliydi. Hakkında hep anlatılan bir anekdotu aktarayım: Alman şair Goethe, hevesle çıktığı Roma seyahatinde büyük bir düş kırıklığına uğramış çünkü Piranesi'nin gravürlerindeki gibi bir Roma göreceğini sanıyormuş, olmamış elbette. Piranesi birkaç yıl sonra İtalya'ya dönerek 14 levhalık Carceri d'invenzione serisine başlamış. Sonradan Holandalı ressam Maurits Cornelis Escher'e ilham verecek olan ve dönemine göre son derece avangart sayılan bu seride resim sanatının sınırlarını adamakıllı zorluyor, perspektif oyunlarını, uzamsal anomali ve yanılsama olanaklarını araştırıyormuş. İtalya'daki gerçek hapishanelere hiç benzemeyen bu yapılar mimari denen disiplinin kurallarına uymuyorlarmış ama bakanın üzerindeki etkileri muazzam oluyormuş. Yaklaşık on yıl sonra Piranesi bu levhaları bir kez daha elden geçirmiş ve seriye iki yeni gravür eklemiş. Öncekilerden daha karanlık ve karmaşık mekanlarmış bunlar, içlerinde ürkütücü işkence aletleri varmış. Hapishane gravürleri serisini tamamladıktan sonra yeniden Roma'ya dönen Piranesi bu kez arkeoloji alanında çalışmaya başlamış hatta bu alanda da radikal fikirleriyle öne çıkmış. Genel kanının aksine klasik Yunan ve antik Roma kültürünü estetik yetkinliğin zirvesi saymıyor, mimari sanatını Etrüsklerin yetkinleştirdiğini öne sürüyor, eski Mısır sanatını göklere çıkarıyormuş.


Aşırı tutkulu okurlar, ŞEHRAZAT SENDROMU'na dikkat! Stephen King'in Miserysinin manyak karakteri Annie Wilkes'i hatırlıyor musunuz? 'En sevdiği' yazarı diri diri gömülmekten beter etmiş, işkenceyle ona tam da kendi istediği gibi bir roman yazdırmıştı. Sevdiğim kitap yazarın değil, benimdir diyen Wilkes ve benzerleri Şehrazat sendromundan mustarip. 1001 Gece Masallarının Şehrazat'ı ölümden, celladına kendi masallarını anlatarak kurtulmuştu ya; ölümsüz olmak isteyenler de galiba hep kendi hikayelerini okumak istiyor. Arthur Conan Doyle, kahramanı Sherlock Holmes'u öldürdüğünde, İngiliz halkı resmen ayağa kalkmış. Üzüldükleri falan yoktu; hiddetlenmişlerdi diyen Doyle, Holmes'un öleceğini ilk olarak annesine haber vermiş ve kadın adeta delirmiş: O iyi kalpli Bay Holmes'u mu öldüreceksin? Arthur, sakın böyle bir şeye cüret edeyim deme!! Bildiğiniz gibi, Doyle tehditlere pabuç bırakmamış. Aşırı tutkulu okura bir örnek daha: İngiltere'den ABD'ye her ay Oliver Twist fasikülleri getiren geminin Baltimore'a yaklaştığı haberi geldiğinde, halk rıhtımda toplanıyormuş. Bir keresinde öyle bir kargaşa çıkmış ki aşırı hevesli okurlardan birkaçı boğularak ölmüş. Tabii vücut ısısı adamakıllı düştüğü için ölümün eşiğine gelen dağcı gibi olumlu örnekler de var. Arkadaşları ona saatlerce aralıksız 'Yüzüklerin Efendisi'ni okumuş, böylece genç adam komadan çıkabilmiş. Sevgiden mi, edebiyatın şifa etkisinden mi bilemem ama güzel hikaye. Umarım son günlerin saçma fiili ve zihinsel koşuşturmasından, siyasi ve magazinel keşmekeşinden bir an önce kendimizi çıkarıp, bu elzem sayılamayacak ama meşgul olması çok zevkli konulara dalarız... Okumayı seven herkese iyileştirici dozda 'Şehrazat sendromu', sevdiğim yazarlara da yazının hayat verdiğini bilen okurlar diliyorum.


Neden bilmiyorum, bizde güzel aşk romanı yazılmıyor pek. Wattpad'den keşfedilen çocuk yaştaki yazarların kitaplarını saymıyorum. Galiba özel bir vaha kurmuşlar kendilerine ve ne yazıyorlarsa birbirleri için yazıyorlar aslında. Aşk-ı Memnu ve Çalıkuşu gibi klasiklerimizin üzerinden de çok zaman geçti. Gerçi ben hala dönüp dönüp okuyorum bu iki kitabı... Ve tabii başka memleketlerin yazarlarını; Bronte'leri, Austen'ı, Anna Kareninasıyla Tolstoy'u... Ya da niye hep klasiklerden gidelim, bazen de Bridget Jones'lara, Charlaine Harris'lere falan sığınıyorum. Kendi okuma zevkimden yola çıkarak karar verdim. Bir roman, konusu ve karakterleriyle ilgimi çekebilir ama hikayenin geçtiği yer; tanımak, öğrenmek istediğim bir yer ise ilgim katlanır. Ben, hem dünyayı merak ediyor, öğrenmeyi seviyorum hem de mekanın hikayeye kattığı ruh zevkimi cezbediyor. Romanımı okuyanlar, Capri'yi adım adım dolaşmış gibi hissetsinler istedim. Hikaye aklımda yeşermeye başladığında, bir gezi romanı da olmasını istedim. Yani ta en başından beri hem Nazlı'nın hikayesini yazacaktım hem de Capri'yi. Amalfi sahilinde toplam üç hafta geçirdim ve Capri'yi görür görmez yazmak istedim. Yalnızca başkalarına anlatmak için değil; tüm güzellikleriyle burayı daha iyi kavramak için de. Ama bir yeri yazmak için o yeri gezmek yeterli değil. Gezi Traveller dergisinin yayın yönetmenliğini yaptığım yıllardan gezi yazarlığının dersine iyi çalışmayı gerektirdiğini biliyorum. Okurun Capri'yi zihninde canlandırabilmesi için orayı çok iyi tanımam gerekiyordu. Mevsim de hikayenin ruh halini belirleyen önemli bir unsur oldu. Bol ışığıyla, sıcağıyla, sereserpeliğiyle, umut ve iyilik hissiyle Şanslı Kızlar bir yaz romanı. Her insan gibi, her ilişki de biricik. Bu yüzden genellemelere temkinli yaklaşıyorum. Nazlı ve Deniz çocukluktan beri arkadaş. Çocukluğu paylaştığımız insanlara karşı daha toleranslıyız belki de. Kendimi eskisi kadar yakın hissetmediğim arkadaşlarımın bile çocukluk fotoğrafları beni duygulandırıyor mesela. Kadın dostluklarında çok fazla duygu ve mahremiyet paylaşılır. Bu da hem gerilime yol açar hem de bir çırpıda vazgeçmeyi zorlaştırır. Herkesin maskeleri var çünkü herkesin korkuları var. Korkularımızı saklamak, hayatta kalma dürtüsünün bir parçası. Fakat bir de sırf maskelerden ibaret olanlar var. Sosyal becerileri yüksek. Vitrinleri çok süslü, ışıltılı ama biraz yakından bakınca koflukları ve yavanlıklarıyla insanı hayrete düşürüyorlar. O vitrini yaratmak bir ''başarı elbette. Yine de her günü, olmadığın biri gibi yaşamaya uğraşmak zor bence. Her acı gibi aşk acısının da öğretici olduğunu düşünüyorum ama ne öğreneceğimiz bize kalmış. Acıyı besleyip büyütebiliriz. Sırf o sevmedi diye sevilmeye layık olmadığımıza inanabiliriz. Üç günlük dünyayı cehenneme çevirebiliriz. Ya da hayatın gerçek acılarına gözümüzü açar, minnet duymayı hatırlarız. Kendimizi iyi etmeyi öğrenir, kendi değerimizi keşfederiz. Şanslı olduğumuza inanırız. Neyi seçeceğimiz bize bağlı. Ve bunun için de aklımız var. Üstünden kara bulutların eksilmediği bir memleketteyiz ve epeydir adamakıllı kasvetli zamanlardan geçiyoruz. İyi değiliz, hafiflemeye ihtiyacımız var. Şanslı Kızları yazarken beni en mutlu eden şey, kendime alternatif bir dünya yaratabilmekti. Okurlar için de böyle olur umarım, yalnızca zihinlerinde de olsa, hafif bir hikayenin peşinde Capri'ye kaçmak onlara iyi gelebilir. Şanslı Kızların tamamen hayal ürünü bir hikayesi var. Kitabın kahramanı Nazlı ne fiziğiyle ne huyu suyuyla benziyor bana. Yine de ortak yanlarımız var tabii. Sadece Nazlı ile değil; Deniz ve Serra'yla da var ama bunlar mahrem şeyler. Yazmak istediğim çok hikaye, anlatmak istediğim çok yer var, aklımdakileri sıraya koymakta zorlanıyorum. Şanslı Kızlarda Capri'nin yeri ne ise, diğerlerinde de romanın ana karakteri gibi işleyeceğim şehirler olacak. İlle güneş ve deniz mi; hayır. İkinci romana başladım bile. Yolculuk bu defa Kuzey'e. On dokuz yaşındayken tek başıma, sırt çantasıyla bir ay Avrupa'yı gezdim. Çeşme'den yola çıktım, Lizbon'a kadar... Hayatımın ilk önemli yolculuğudur. Özgürlükçü ve açık görüşlü bir anne-babanın kızıyım. Şimdi dönüp baktığımda zamanlarının ilerisinde insanlar olduklarını görüyorum. Bana da kız kardeşime de istediğimiz yere gidebileceğimiz güvenini ve gücünü verdiler. Özgürlük, sorumluluk gerektirir ama sorumluluğu öğrenmek için de özgür bırakılmak şart. Seyahat, bunu tecrübe etmenin en zevkli yolu. Seyahat etmek, insana hayatına uzaktan bakma imkanı da veriyor; yeni bir perspektif kazanıyorsun. Dünya bildiklerimizle sınırlı değil. Bunu fark etmek bile zihninde yarattığın hapishanelerden kurtulmanın yolunu açıyor. Aklıma yatmayan hiçbir şey ilgimi çekmiyor. Akla inanıyorum. Mutluluk da akıl yoluyla yaptığın bir seçim. Mesela her şeyden şikayet eden insanlar vardır. Hep mutsuzdurlar, hep bir şeylerden şikayet ederler çünkü zihinleri iyi olanı değil, kötü ve olumsuz olanı bulup görmeye idmanlıdır. Böyle olmaya alışmışlar, zihinleri bu alışkanlığın esiri olmuş. Oysa hakikat dediğimiz şey zihnimizin dünyayı kavrayışı. Dünyayı nasıl kavradığımız da dünyaya nasıl baktığımıza bağlı. Tam da bu yüzden duyguların düşünceleri değil, düşüncelerin duyguları yarattığına inanıyorum. Düşünceler duyguları, duygular ruh hallerini yaratıyor. Ve zaman içinde bir bakmışsın ruh halin alışkanlığın olmuş, davranışların olmuş; sen olmuşsun... Bu yüzden nasıl düşünmeyi seçtiğimiz çok önemli.


Açıkçası üsluplarını beğenmesem de ilgilendikleri konu çekici. Adı aşk olsun, seks olsun, evlilik olsun, fark etmez; iki insan arasındaki ilişki hala yeryüzünün en büyük esrarı... Hepimiz bilmek, o yarı karanlık alanı aydınlatarak yolumuzu görmek istiyoruz. The Uncommon Arrangements: Seven Marriages diye bir kitap var elimde, Katie Roiphe yazmış. Edebiyat sevenler için bir kişisel gelişim kitabı denebilir. 1910-1939 arasında Londra'da yaşanmış yedi ilişkiden yola çıkarak kendimizi, ilişkilerimizi gözden geçirmemizi sağlıyor. Sözü edilen dönem modernizmin, yani yeni ve daha iyi bir dünya arayışının ilk yılları, anlatılan kişilerse büyük yahut önemli edebiyatçılar... H. G. Wells-Rebecca West; Katherine Mansfield-John Middleton Murry; Kontes Elizabeth Von Arnim-John Francis Russell; Vanessa Bell-Clive Bell; Lady Ottoline Morrell-Philip Morrell; Radclyffe Hall-Lady Una Troubridge; Vera Brittain-George Gordon Catlin... Roiphe geleneklere meydan okuyarak tutkulu aşk deneyleri yapan kahramanlarını birer 'devrimci' sayıyor ve Amaçları yeni ilişki biçimleri icat ederek farklı bir ahlak sistemi oluşturmaktı diyor. Seçtiği çiftler aşkın yaratıcı bir eylem olması gerektiğine, sanatçı titizliğiyle biçimlendirilebileceğine, dahası kıskançlık ve sahiplenme arzusu gibi duyguları mantığın yardımıyla kontrol edebileceklerine inanıyorlarmış. Virginia Woolf'un kızkardeşi Vanessa Bell'in, kocası Clive ve ikisinin de sevgilisi olan Duncan Grant'le aynı evin içinde kurduğu üçlü ilişki var sonra. Çok tuhaf! Kızı Angelina babasının Clive Bell olmadığını 17 yaşına geldiğinde öğrenmiş. Ve annesi tarafından bir deney tavşanı gibi görülmenin yarattığı hayal kırıklığıyla koşa koşa gidip Duncan Grant'in öteki sevgilisi 'Bunny', yani hakkı yenmiş bir edebiyatçı saydığım David Garnett'la evlenmiş. Haliyle annesini de, olası iki babasını da düğününe çağırmadığı gibi onlarla bir daha hayatı boyunca görüşmemiş. Bilimkurgucu H. G. Wells genç sevgililerini karısıyla yaşadığı eve getirecek kadar cüretkarmış. Karısını, birbirlerinden hiçbir şey gizlemezlerse kimsenin yara bere almayacağına ikna etmiş. Kadının bu hakkaniyetsiz sözleşmeyi niçin kabullendiği meçhul. Çok incindiğini düşünüyorum. D. H. Lawrence'ın 'Lady Chatterley'in Aşığı' romanına esin kaynağı olan Lady Ottoline Morrell ise önüne geleni yatağa attığı halde, politikacı kocasının minicik bir sadakatsizliğini öğrenince darmadağın olmuş. Una Troubridge ve lezbiyen aşk hikayesi The Well of Lonelinessin yazarı Radclyffe Hall arasındaki ilişki de çok acayip. Hall bir erkek gibi giyiniyor ve topluluk içinde kendini hep Una'nın kocası olarak tanıtıyormuş. Onun Evgenya adlı bir Rus kadınla ilişkisi, Una'yı kelimenin tam anlamıyla yıkmış. Gerçi yıllarca acı çektikten, gözleri ağlamaktan kuruduktan sonra aldığı intikam da acı olmuş, çünkü kocasının ölümünden sonra, kendine metres olarak Evgenya'yı seçmiş. Başarısız olmuş bütün bu deneyleri yapan maceracıların içinde birer bilim insanı değil, yıkmaya, acı çekmeye, intikam almaya meyilli birer ruh var. Yine de yargılayıcı olmak istemem, okuduklarım bir yanıyla büyüleyici bence. Çünkü soru sormak ve denemeyi göze almak, başkalarının ilişkileri üzerine ahkam kesmekten çok daha iyi. Evet, insan kafasını bir şeye taktı mı takan, cevap bulmak için gerekirse hayatı kendine cehennem eden bir varlık, ama işte cennet de aramadan bulunmuyor ki! bir çocuk gibi can atarlar ve bir çocuk gibi görünmekten ürktükleri için susarlar. evet ya, çok güzelmiş. şarkıyı da dinleyeceğim birazdan. Vaktiyle elimdeki herşeyi tehlikeye atmış biri olarak söylüyorum ki, bazen tehlikeye attığınızdan daha güzelini elde edebilirsiniz... biraz cesaret bazen ödüllendirilir, risk almazsanız hep elinizdekiyle yetinmek zorunda kalırsınız. Teşekkür ederim Dilek. Sen gerçekten yapmıştın bunu, çoğu kişinin cesaret edemeyeceği bir şeyi göze almıştın. Sana bu yüzden de hayranım. Gerçekten. Çok güzelmiş. Ne kadar da doğru. Daha önce sizi okumamış olmama üzülürken bu fırsatı bulduğuma seviniyorum.. çok güzel bir 'aşk hikayelerinden kesitler' harmanıydı.. dünya döndükçe var olacak ama çözülemeyecek, esrarengiz, bir o kadar da çekici, yaşanası bir duygu aşk.. :) Geç de olsa okudunuz ama. Evet, ne yazık ki. Türkçesi çıksaydı mutlaka yayınevini de yazardım.