Özellikle okulu anlatan kitaplarda hep bir muziplik, neşe, hep arkadaşlık, çekişme ama illaki öğrenmenin mutluluğu olsun isteriz. Okul böyle olsun istememizdendir bu. Okulu ele alan, okulda geçen, okula değen yığınla kitap, öykü... En çok akılda kalanlardan bir grup, Amerikalı ünlü yazar Andrew Clements'in, hepsi de okulda geçen, birbirinden ilginç altı kitabı. Bunun Adı Findel, Konuşmak Yok!.. Hepsi de, usta çevirmen Mine Kazmaoğlu'nun leziz dilinden. Hepsinde çocuklar, eğitimin hasar veren kalıplarını kırmayı başarıyor; hep de öğretmenlerle birlikte. Çocukların gücü kadar öğretmenlerinkine de inanan bir yazar Clements. Ülkemizde hele ki büyük kentlerden uzak okullarda öğretmenlerin çocuklar için bir aile olabildiğini düşünürsek, bu kitapları çocuklarla okumanın yararı daha açıklık kazanıyor. Usta yazarlarımızdan Necati Güngör'ün öğretmenlik mesleğinin benzersizliğini sıcacık öykülerle hatırlattığı Sevgili Öğretmenim adlı öykü kitabını da burada analım hemen. Necati Usta da, her zamanki gibi, vefayı fısıldıyor bize. Hepimizin yaşamında iz bırakan sevgili öğretmenlerimize selam olsun. Çocuklar eğlenceli, maceralı kitaplar okumak istiyorlar; kitabın yararlı olması, ne onların ne usta yazarların derdi. Birlikte hayaller dünyasında kaybolup gitmek, kurgu yaşamlarda heyecana yelken açmak çocukların ve onları en iyi anlayan yazarların keyif adası. Her kitabını büyük küçük hepimizin severek, keyifle okuduğu Behiç Ak da böyle bir yazar. On kitaplık Gülümseten Öyküler dizisindeki Pat Karikatür Okulu'nda yine pek çok konuyu bir araya getirmiş. Okullarda çocukların birbirlerine isim takma merakıyla başlayan roman, dış görünüşün aşırı önemsenmesini gözümüze sokmadan gözümüze sokarken, karikatürün, mizahın yaşamlarımızdaki önemini duyumsatıyor, gülümsetiyor. Hem eğlenceli, hem de düşün düşün dur. Üstelik bu kitapla sanatçı, çocukları ÇizeYaza sayfasına katılmaya, yazıp çizdikleri öyküleri ona yollamaya davet ediyor. Büyük mizah ustalarımızdan Rıfat Ilgaz'ın Bacaksız dizisi, geçmiş yıllara ait görünse de, hem kahramanımız aklıevvel Basri'nin haylazlıkları keyifle okunuyor, hem de yazarın dil ve anlatım becerisi, özellikle Türkçe'yi öğrenmek isteyenlere benzersiz yarar sağlayacak ustalıkta. Dizinin 3. kitabı Bacaksız Okulda Fesleğen Sokağı'ndaki okulların açılma telaşını ve Basri'nin 1. sınıfa başladığı ilk günleri, arkadaşlarıyla, öğretmeniyle ilişkilerini anlatılıyor. Gülümseyerek okunması garanti bir kitap. Rıfat Ilgaz ustanın kitaplarının yeni baskılarını, bundan böyle Kırmızı Kedi Yayınevi'nin yapacağını da burada paylaşalım. Çağdaş edebiyatımızın en önemli öykücülerinden Cemil Kavukçu da çocuk edebiyatına emek veren yazarlardan. Köprü Kitaplar koleksiyonunda yer alan Yolun Başındakiler adlı romanı, ortaokula başlayan taşralı bir çocuğun heyecanını, Anadolu'da kızların okula gidememesi sorununun yakıcılığını, eski eğitim sisteminin çocuklarda hasara neden olan sert yöntemlerini ve arkadaşlığın yaşamlarımızdaki vazgeçilmezliğini nefis bir dille anlatıyor. Aslında yazarın derdi bütün bunları anlatmak değil de, yüreğe dokunan bu öyküyle okurunun belleğinde şefkate, sevgiye dair iz bırakmak mutlaka. Edebiyat kitabının gücü de bu izde saklıdır zaten; çocuğu değiştiren, dönüştüren bu izde. Yeni yeni kitaplar çıktı geldi matbaalardan, çocuklar için bu yıl yeni öyküler, romanlar yazıldı. Farklı meraklara uygun türlerde koleksiyonlar oluşturuldu. Okul zili çaldığına göre, arkadaşlarla kitap değiş tokuşu için harika zamanlar başladı demektir. Kitaplar, kütüphaneler bizim. Okumanın sessizliğine ihtiyacımız var. Hadi!


Çocuk edebiyatı yazarı cambaz ipinde yürür! Çocuklara yazmak gerçekten de her yazarın kumaşı olmayabilir. Farklı farklı söyleme yolları arama cesareti, çeşitli algı düzeylerindeki okurla buluşma gözüpekliği ve güvenilen bir çocuk kitabı editörünün omuz periliğini gönülden kabullenme... Bunlar ancak cambaz ipinde yürüme hevesindeki yazarların harcı. Son iki ay içinde, dört usta yazar yine cambaz ipinin tepesindeydi; hevesle, azimle, heyecanla. Çocuk edebiyatı yazarı cambaz ipinde yürür! Çocuklar için edebiyat, her yazarın kalemine uygun olamıyor. Çocuğa görelik diye bir cambaz ipi var işin orta yerinde. Kimisi aldırmaz, ip falan dinlemez, ama çocuk edebiyatıysa niyeti, dinleyecek, mecbur. Bu alanda ustalık, çocuğun dil olgunluğuna da, sözcük dağarına da, okuma keyfi şifrelerine de bağlılık gerektiriyor. Daha ötesi, çocuğun yaşam deneyimi az bir insan olduğuna ve kesinlikle aptal olmadığına içtenlikle inanmayı temel alıyor. Üstüne bir de, çocuk haklarına saygıyı hiçbir biçimde göz ardı etmemeyi, çocuğa dünyayı tüketen, hırpalayan yetişkinlerin muktedir gözleriyle bakmamayı ve onları çıplak gerçekler altında umutsuz ve soluksuz bırakmamayı şart koşuyor. İşte, böyle bir ustalıktan söz ediyoruz. Çocuklara yazmak gerçekten de her yazarın kumaşı olmayabilir. Farklı farklı söyleme yolları arama cesareti, çeşitli algı düzeylerindeki okurla buluşma gözüpekliği ve güvenilen bir çocuk kitabı editörünün omuz periliğini gönülden kabullenme... Bunlar ancak cambaz ipinde yürüme hevesindeki yazarların harcı. Son iki ay içinde, dört usta yazar yine cambaz ipinin tepesindeydi; hevesle, azimle, heyecanla. İstanbul Kitap Fuarı'nda Günışığı Kitaplığı standında yeni kitaplarıyla okurlarına merhaba diyecek Behçet Çelik, Karin Karakaşlı, Müge İplikçi ve Behiç Ak'tan söz ediyorum. Behçet Çelik, Sınıfın Yenisi adlı Köprü Kitap'la çocukları fethetmişti, şimdi Çantasızlar Kampı adlı yeni romanıyla yine dikkatlerini çekti. Bir ayda iki baskı yapan Çantasızlar Kampını yeğenlerine, arkadaş çocuklarına ithaf etmiş Çelik. Duygu dünyalarına yakınlaşmayı önemsediği bu gençlerden beslendiği, çocuğa görelik üzerinde düşünmesine neden oldukları için, hepsine borçlu hissetmiş kendini. Hem kitabını hem de genel olarak yazarlığını yeni renklere bulamış... Yaz tatilinde, eski tür bir mahalledeki amca evinde bir tür kamp yapan, gönüllerince bahçe oyunları oynayan çocuklar kanlı canlı karakterler olarak çıkıyor karşımıza; her çocuk gibi itişip kakışıyor, ama sürekli sorguluyor ve dayatılanı reddediyorlar. Kediciği ağaçtan kurtarırken de öyle, kentsel dönüşüme kurban gidecek bir apartmandaki yaşlı amcayla gönüldaşlık kurarken de öyle. Mahalle yaşamını önemseyen yazarlardan biri de, çeşitli yaş gruplarına yazmada ustalaşan Karin Karakaşlı. Kitapçılara yeni ulaşan son kitabı Konaktakilerle, yeterince şanslı olmayanlara,; ülkesinden, evinden koparılanlara çevirmiş okurunun ilgisini. Üç Kat Tat Çetesi'nin eski konağın bahçesinde oynamayı seven üyeleri, hem gizemli bir maceranın kıyısındalar hem de iyiye, güzele birlikte uzanmanın yüceltici duygularını yudumluyorlar. Kentlerin tarihi, toplumsal yaşamımızın aynasıdır ve genel olarak da insanlığımızın tarihidir, diyor yazar; okuruna, geçmişin acılarına doğru elini uzattığında kavuşacağı doygun yüreği işaret ediyor. Arapça'nın şiirselliği, eski konakların sesi, arkadaşlığın her yaşta sıcacık bir battaniye gibi sarıp sarmalaması, Karakaşlı'nın satırlarından yüreklere akıyor. Öykü ve romanlarıyla, edebiyat okuma alışkanlıklarımızda rehavete izin vermeyen Müge İplikçi ise, kısa sürede ikinci baskı yapan Dondurmam Tılsım adlı çocuk romanıyla karşımızda. İplikçi, farklı yaşlardan çocuklara yazabilen ustalardan. Onları hırpalamadan düşündürmenin nazik dengesinde, cambaz ipini en çetrefil kurgularla aşanlardan biri. Okullu küçüklerle birlikte edebiyat okumaları da yaparak dilini, zihnini çocuğa göreliğe yükseltmenin arayışında... Okul yıllarında hepimizi bunaltan havuz problemlerinin insan yaşamındaki izdüşümünü işaret ettiği Dondurmam Tılsımda, zeytinliklerini ranta kurban vermemek için direnen, çocuk yaşta evlendirilmiş bir hala, zeytinden üretilen dondurmanın büyüsüyle geçmişin izini süren bir aile ve babasını, çalıştığı madende su baskınına kurban veren bir küçük yürek var. Yetişkinlere tiyatrolar, küçüklere romanlar ve öyküler yazan, her gün karikatür çizen bir sanatçı, Behiç Ak da cambaz ipinin müdavimi. Çocuk edebiyatında 35 yılı geride bırakan sanatçının yeni kitabı Çatıdaki Gezegende çocuğa göreliğin önemli örneklerinden birini sunuyor. Hem, sokağa salınmayan, okula bile arabayla götürülüp getirilen günümüz çocuğu, hem kendini soluksuz bir tekdüzelik içine hapsetmiş günümüz ebeveyni var kitapta. Bir gün, komşu kız Cerenimo'nun, kahramanımız Serdar'ı çatı katına davet etmesiyle okur da onların peşinden ışıltılı bir dünyaya adım atıyor: Eski bir kaptanın seyir defterinden Moby Dick, Gulliver, ama illaki Don Kişot'la farklı bir gezegene yol alıyoruz. Don Kişot adlı büyük eserin de, kısalta kısalta kuşa çevirdiğimiz öteki Klasikler'in de gerçek büyüsünü hatırlatıyor Behiç Ak. İşçi çocuklar, aile özlemiyle yaşamını tüketen yaşlılar, denizi görmeden yaşayan kıyı kentliler, hepsi de cambaz ipinde çocuk neşesiyle ilerleyen yazarın satırlarında boy gösteriyor... Evet, çocuk kitabı zor yazılır, kolay okunur, ama iz bırakır!


Picus yıllarından beri arkadaşım olan ve daha sonra Akşam gazetesinde de uzun yıllar birlikte çalıştığımız Gülüm Dağlı bugünlerde hayatını değiştirme planları yapıyor. Daha doğrusu gazeteci mi kalacak, yoksa çok daha heyecan verici başka işlere doğru mu uçacak onu düşünüyor. Bense hazır Gülüm editörlük ve köşe yazarlığı gibi işlere birazcık ara vermişken, yani artık bol bol vakti varken ondan bir Efkar Karması istedim. Başka bir liste hazırladı. Adını da Müsait olduğumuzda uzun uzun konuşalım şarkıları koydu. Ben Frank Sinatra'dan Nick Cave'e, Chinawoman'dan Radiohead'e uzanan listeyi çok beğendim. Hele Athena'nın Pis albümünden Hazırla Beni'yi ve Ali Atay'ın söylediği Eksik Bir Şey'i almasına resmen bittim. Geceleri uykum kaçıp da pencere kenarında bir sigara yaktığımda fısır fısır söylemeyi sevdiğim bir şarkı. Sözleri çok özel değil belki ama minimal düzeni beni çok etkiliyor. Depresif tesirli, dibi görünmeyen bir şarkı. Ne aşk şarkısı ne ağıt, bu alenen cinayete teşvik! Bir istatistik tutulsaydı, hayatımda en çok dinlediğim şarkı bu olabilirdi. Her seferinde nakarat kısmında kendimi kaybediyorum. Ali Atay'ın sesinden dinleyene kadar bu şarkının böylesine etkileyici olduğunu fark etmemiştim. Kararsızlığın şahane bir özeti. Benim için ise biraz fazla özel. Takıntılı bir Bülent Ortaçgil dinleyicisi değilim, keman sesini de pek sevmem ama bu şarkı garip bir şekilde beni içine alıyor, galiba biraz da ürkütüyor.


ne guzel olmus. yeni seslerle tanistim. tesekkur ederim. Harika bir liste. Güne Egoist Okur'la başlayıp Egoist Okur'la bitiriyorum. Güneş gibisiniz. Harika bir liste. Güne Egoist Okur'la başlayıp Egoist Okur'la bitiriyorum. Güneş gibisiniz.


Mustafa Ziyalan da hekim yazarlarımızdan biri, psikiyatrist. New York'un Arabı ve Su Kedileri adlı kitapları da var. Korkunun, hele genelgeçer ölçütleri ya da sınırları nelerdir, bilemiyorum; hani bilmek ister miydim, onu da bilemiyorum. Her yazının, her yazarın okuruyla kendine özgü bir ilişki kurduğunu varsaymak isterdim. O zaman, benim için korkunun ölçütleri, sınırları ne? Hah, işte bu korku türünün bir örneği ya da Korku türünden izler taşıyor, diyebilmek için, dış dünyayla ilişkimi her zaman korku, dehşet olmasa da, ürkü, tedirginlik, mide bulantısı, tatsız duygular ekseninde sorgulayan, neredeyse yeniden kuran bir tür yazı bekliyorum. Ülkemizde korku türünün, bilimkurgu, erotik-pornografik yazı/n gibi öteki kenar-kıyı türlerin güdük kalmış olmasının birçok nedeni var. Bunlardan biri bence kitap endüstrisinin cılızlığı. Gelişmiş bir kitap endüstrisi kitap yazma, basma, dağıtma konusunda her açıdan kenar-kıyıya da yol, yer açıyor. Yalnızca korku kitapları değil, örneğin şiir kitapları da öyle bir endüstrinin içinde, ana bedenin boşlukları içinde daha bir basılıyor, dağıtılıyor. Korku yazınının dışlanmasına, dahası aşağılanmasına gelince: Nesnesi olmayan bir yaşama sevinci, coşku, merak, eğlence kuşkulu, dahası tehlikeli görülebiliyor. Boş zaman, eğlence yeni yeni görece özerkliğini kazanıyor, çocukça sayılmaktan yeni yeni kurtuluyor. Boş zamanın korkulu yaşantılarla geçirilmesi de kolay kabul görecek bir durum değil. Bir de şu: Korkularımızı kucaklamaktan korkmaktan önce, bence kimi korkuları dolaysızca, somut biçimde yaşantılıyoruz. Zaten dünyada da söz konusu olan bu: Irak savaşında başınıza gelebilecekleri bir düşünün. Ama, ülkemizde başımıza gelenlerin, gelebileceklerin önemli bir bölümü de kimi başka ülkelerde ancak korku kitaplarında hayal edilebilecek şeyler. Örneğin, ülkemizde yaygın olan, bedeninize yerleşebilecek kimi asalakları, arabanızla düşebileceğiniz su birikintilerini ya da düpedüz işaretlendirmesi ve aydınlatması yetersiz yollarda şehirlerarası gece yolculuğu yaptığınızı düşünün. Korkuyu herekete geçiren kimi alanlar bizde tabu sayılmış olabilir. Ama, cinselliğe ve dine dayalı olmayan bir korku yazını da olanaklı. O niye yok? Kutsal olanı sorgulama geleneğimizin olmadığı da söylenemez. Ama bu da nedense korku türünün gelişmesine katkıda bulunmamış. Belki de sorun, bir nicelik sorunundan çok nitelik sorunu. Olduğu kadarıyla tabuları sorgulamak, ikonoklastlık, daha doğrusu bunların bir biçimde yokluğu tam da kaygıları, korkuları azaltmaya, kişiyi yatıştırmaya yarıyor, korkuları kurcalayıp tedirgin etmeye değil. Orgazmın ölüme benzetilmesi boşuna değil. Cinsellik bir başkasına karışıp gitme, şu bildiğiniz kişi olarak bitip gitme duygusuna neden olabilir, başka tür bir bilinçliliğin kapısını aralayabilir. Dolayısıyla, tanıdık, bildik bilincin sınırına, bittiği yere işaret ettiği kertede de ürkütücü, korkutucu bir alan olabilir. Cinsellik gibi korku yazınının da önemli ölçüde beden eksenli olması boşuna değil. Dinsel alanda da onca korkutucu olay, suç, ceza, kendini aşan güçlerin elinde olma, kurulu dengenin bozulması, düzenin yıkılması, kıyamet gibi olası ürkü, korku kaynakları yok değil; gelgelelim, öte dünya inancı tam da ölümle hesaplaşmamayı olanaklı kılan, kolaylaştıran bir şey. Korku yazınında, sinemasında korkuyu doğaüstü kaynaklara bağlama eğilimi bana, doğrusu ya, artık bir kolaycılık gibi geliyor. Doğaüstüne dalmadan da yeterince ürkütücü, korkutucu olabilen bir dünyada yaşıyoruz.


Aşağıdaki yazının sahibi İpek Akyel benim İstanbul Üniversitesi'nin İngiliz Filolojisi'nden arkadaşım. Klasik Arkeoloji de tahsil etti ve uzun süre üniversitede ders verdi. Kendi deyişiyle, yaşanan groteskliklere yüreği dayanmadığı için de genç yaşta kendi isteğiyle emekli oldu. İstanbul'daki plastik ve robotik yaşantıya daha fazla uyum sağlayamayacağını hissettiğinde ise kuzey Akdeniz'de bir dağ köyünde inzivaya çekildi. Şimdi yine buralarda, gitmeye hazır bekliyor... Film izlemek, klasik müzik dinlemek, okumak, yazmak ve insan denen varlığı gözlemleyip anlamaya çalışmak uğraşları arasında. Şarap ve kahve ise vazgeçemedikleri... Ve en önemlisi büyük bir D. H. Lawrence hayranı. İpek'in Aşık Kadınlar, Oğullar ve Sevgililer, 'Gökkuşağı ve Lady Chatterley'nin Aşığı romanlarının yazarı Lawry'nin doğum günü şerefine yazdığı yazıyı aşağıda okuyabilirsiniz... Chatterley yasağı döneminden 2 korkusuz okur fotoğrafı da var. Bu arada bir D. H. L. yazısı yazmak uzun süredir aklımdaydı, o da sözüm olsun. Bu satırların yazarının, İstanbul İngiliz Filolojisi birinci sınıfta tıfıl bir edebiyat aşıklısı iken önüne konup okunması ve tahlil edilmesi istenen, o güne dek adını hiç duymadığı, o günden sonra da aklından, zihninden, kalbinden çıkaramadığı, dilinden düşürmediği güzel insandır. David Herbert Lawrence, ülkesinde ilk zamanlar porno yazarı olarak tanınıp kitapları yasaklanmış, 'Aa, ne ayıp!' söylemleriyle kınanmış, işsiz bırakılmış -çünkü o ahlaksız bir adam- ve değeri çok sonra anlaşılmış İngiliz yazardır. Bizim ülkede ise, kitapları doğumundan bir asır sonra, yani son birkaç yıldır çevrilip yayınlanır olmuş müstehcen yazardır. Lawry, Nottingham'ın Eastwood kasabasında doğup büyümüş, ancak oralarla, ülkesiyle yıldızı hiç barışmamış bir insandır. Ruhsuz, gri İngiltere'yi sevmez, sevemez bir türlü. Madenci kasabalarına inen pus onun içini daraltır. Fırsatını bulduğunda da kaçar oralardan. İtalya'yı, Meksika'yı dolaşır. İtalya'da son bulur da hayatı, gözü açık gitmez. Bir madencinin oğludur. Babasıyla arası pek iyi değildir, onu kaba-saba bulur. Annesi ile babası birbirine hiç uymayan insanlardır. Evdeki huzursuzluk onun derinliklerine katkıda bulunur. Hepimiz pek iyi biliriz; güle oynaya yaşayarak, eza, sıkıntı çekmeden olgunlaşılmadığını, bir yerlere varılmadığını. İşte minik Herbert da geçimsiz bir aile ortamında, kadın ile erkeği son nefesine kadar sorgulayacağı düşünce sistemini harekete geçirmiş olur. Sons And Lovers romanı, onun otobiyografisi gibidir zaten. Kendini, annesini, babasını, sevgilisini irdeler o romanda. Alman eşi Frieda ona çok şey katar; paylaşırlar her veçhesini hayatın. En büyük desteğidir bu güçlü kadın, birbirlerini severler. Çok basit: çünkü o insanı, insani duyguları, duyuları, içgüdüleri en doğal haliyle, olduğu gibi, saklamadan, utanmadan, gocunmadan gözlemler, inceler, yazar. Bütün mesele budur. O, insan olmaktan utanmaz. Ormanda yağmurun altında çırılçıplak koşturur en ayıp romanının en ahlaksız kadın kahramanını. Daha ne olsun. Bundan büyük edepsizlik olur mu bin dokuzyüzlerin başı İngiltere'si için! Çünkü; insan denen varlık birtakım gruplara ayrılır. Bunlardan ikisi dindar ve mutaassıp olarak adlandırılır. Bu iki grup birbiriyle yakından ilintilidir hatta tek grup altında bile toplanabilir. En temel özellikleri insan doğasını, insanın var oluş şeklini inkar etme (ki bu var oluş, kelimenin iki anlamını da kapsar: İlki, dünyaya geliş, bedenlenerek 'var' olma aşamasına geçme; diğeri ise var olduktan, yani doğduktan sonra insani gerekleri yerine getirerek 'var'lığını sürdürme, diğer bir deyişle üreme... Bunlara göre üreme işlemi; beş dakikada tek taraflı olarak sürdürülen, işlem bittikten sonra da pek ayıp ve mundar bir iş yapılmışçasına dualar eşliğinde bedenlerin yıkanması, arındırılması gereken bir şeydir. Lawrence, Pornography and Obscenity adlı yazısında, kadın ile erkeğin fiziksel paylaşımlarına ve özellikle de gri Püriten olarak adlandırmayı yeğlediği dar kafalılara ilişkin düşüncelerini kendi üslubuyla dile getirir. Kimilerince son derece küstah, edepsiz ve hakaretamiz olarak nitelenebilecek satırlarda, bireysellik ile kalabalık ya da çoğunluk karşısında tek başına, kendi olarak, kendi doğrularıyla durmanın önemine değinir. Ya onlardan olacaksın ya da kendin kalıp her şeye göğüs gereceksin. Güruhlar seni ezmek ve yok etmek için elinden geleni yapacak. Tartışması yapılan her şeyin bir bireysel anlamı, bir de güruhsal anlamı vardır. Herkes kendi bilinç düzeyi ve sınırsızlığı/sınırlılığı ölçüsünde görür ve yorumlar bir şeyleri; özellikle de cinselliği, tenselliği, sevgiyi. Mob dediği bu ayaktakımının, avam kalabalığın, pornografi ve müstehcenlikle ilgili her şeyi çok iyi bildiğini iddia eder. Vox Populi, Vox Dei der; bu hep böyle olmuştur ve böyle de olacaktır. Çünkü ona göre kalabalık kitleler, bireysel anlam ile güruhsal anlam arasındaki farkı anlayacak kadar zeki değildir. Kitleler sonsuza dek kaba kalacaktır, çünkü kendi içsel duygularını tanımazlar, sadece sömürücü güçler tarafından onlara dışarıdan sunulan hazır, basmakalıp duygularla yetinirler. İşte tam da bu nedenle müstehcendirler, çünkü duyguları hep ikinci eldir, içten gelmez, saf ve temiz değildir. Lawry argümanını, bizleri, Başkaları da varmış, yalnız değiliz duygusuna gark ederek sürdürür ancak bizim buna yerimiz yetmez.


Aile içinde şiddete uğrayanların medeni hallerine bakarsak... Resmi nikahlı eşinden şiddet gören kadın oranı yüzde 11.8, dini nikahlı eşinden şiddet gören kadın oranı yüzde 5.6. Hem resmi hem dini nikahlı eşinden şiddet gören kadın oranıysa yüzde 52.9'la tavan yapıyor. Ayrı yaşadığı eşinden şiddet gören kadınların oranı yüzde 1.0, boşandığı eşinden şiddet gören kadınların oranı yüzde 6.1, sevgilisinden şiddet gören kadınların oranı yüzde 19.7. Ayşe Düzkan Güldünya Yayınları'nın kordinatörü. Güldünya'yı özgürlükçü ve eşitlikçi kadınların kaleminden çıkmış bir edebiyatı önemli bulduğumuz için kurduk diye anlatıyor. Açıkçası 80'lerdeki kadar kısır bir yayın dünyamız yok, birçok yayınevi feminist denebilecek kitaplar basıyor. Feminizmin içindeki farklı eğilimler ve hareketin tartıştığı şeyler bu kitaplarda pek yerini bulmuyor. Diyelim ki hareket şu sıralar en çok kadına yönelik şiddet ve cinayetlerle uğraşıyor ama bununla ilgili teorik kitap çıkmıyor. Seks işçiliği ya da trans meselesi tartışılıyor, bu konuda kitap da pek yok. Hiç çıkmıyor demiyorum ama sayısı az. Genel tabloya bakınca iki tür feminist kitap yayınlandığını görüyoruz: Ya çok satabilecek kitaplar yayınlanıyor ya da kuru akademik kitaplar... Aslında satabilecek değil de pazarlanabilir demek lazım burada. Bir kitabın çok satması güzel bir şey de olabilir çünkü. Her neyse, Güldünya'yı özgürlükçü ve eşitlikçi kadınların kaleminden çıkmış bir edebiyatı önemli bulduğumuz için kurduk. Çok özel bir vakaydı Güldünya, kaçabilmişti, kurtulabilirdi de... Ama hastanenin güvenlik görevlileri, ailesidir diye onu yaralayan insanları içeri aldılar ve Güldünya bu kez öldürüldü. Kadına yönelik en büyük tehlikenin aile içinde olduğunu gösteren bir olay bu, hatırlatmak istedik. Bir de tabii çok güzel, çok pozitif bir isim. Hayır, pozitif bakmamızı sağlayacak hiçbir şey yok. Eskiden dayaktan bahsediyorduk, bugün cinayetten bahsediyoruz. Problemimiz yasaların uygulanmasıyla ilgili. Devlet bu konuda çok sorumsuz davranıyor, Ailem beni öldürecek diye başvuran kadına Kendini sen koruyacaksın diyorlar. Evet, öyle. Nikahında olmadığın bir adamın cinsel tacizine uğrarsan, bu suç ama evli olduğun adamın şiddet ve tacizleri suç değil. Bir erkeğin saldırısına uğrarsan başına gelene tecavüz diyorlar tamam ama sonra ne oluyor, hakim seni o adamla evlendiriyor. O zaman iki ayrı sorun var: Şiddet bir sorun, o şiddetin yanında duranların ittifakı ikinci bir sorun. Kesinlikle. Ama bu negatif tablo içinde sevineceğimiz bir yan da var. Gelecekte bu dönem Kadınların özgürleşme çabalarının arttığı, erkeklerin de kendilerini zayıf hissederek bunu önlemeye çalıştığı dönem olarak hatırlanacak. Cinayetlere bakın, neredeyse tamamı ayrılmak isteyen kadınlara engel olmak isteyen erkekler tarafından işleniyor. Kadınlar özgürleşmek istiyor. İktidar ise onu korumuyor. Öyle bir sistem ki bu, bütün erkeklerin bir çıkarı var. Kadın özgürlüğünü savunan birçok erkek de bu sistemin avantajlarından yararlanıyor. Gecenin en karanlık anı, gün doğmadan hemen öncesidir falan derler ya, işte biz şimdi oradayız. Bu büyük çatışmadan mutlaka bir yere varacağız. Masallar uyduruyorlar. Bütün kadınların evlenmek istediği yalanını yayıyorlar mesela. Yok biyolojik saat işliyormuş, çocuk doğurmak kadınlar için bir ihtiyaçmış... Onlara göre kadınlar hep evlenmek istiyor, perişan haldeki erkekler de avlanmamak için hep kaçıyor. Gözümün önüne ellerinde kelebek kepçeleriyle kırlarda koşan kadınlar geliyor. Bunu nerede söylüyorlar? Boşanmak isteyen kadınların öldürüldüğü bir ülkede... Kadınların evlenmek istediği yalan, onlar öldürülme pahasına boşanmak istiyor. Oysa biz medyasından reklam dünyasına, twitter'ından pop şarkılarına her yerde o masalları dinliyoruz. Mutlu aile fotoğraflarının altında ağır şiddet, kadın emeğinin sömürüsü, kadın depresyonu, kadın mutsuzluğu var. Omzunda çok ağır bir yük taşıyan erkeğin mutsuzluğu da var ayrıca. Evet, bu yüzden. Ama birbirimizi nesne gibi görmeye başlamamızın da etkisi var belki. Erkek kadını kullanıp tüketeceği bir mal olarak görüyor, daha zengin olunca da daha yenisini, daha gencini, güzelini istiyor. Birini nesne olarak görürsen, eskidiğinde onu değiştirme isteği de duyarsın. Hem de nasıl! Pınar Altuğ örneğini hatırlayalım, yıllarca fotoğraflarının altına genç erkeklerden hoşlandığı yazıldı ısrarla ve inatla. Oysa kadınların cinsel potansiyeli erkeklerden fazla, bunu görmemek için kör olmak lazım. Olgun kadınları çekici bulan genç erkekler de var ama bu tür ilişkiler onaylanmıyor. Masallardan edebiyat eserlerine yüzyıllardır hep öğreten, kurtaran erkek kalıbı pompalandı. Kadınlar ideolojik bir tahakküm altındaydı. Dolayısıyla bazı şeylere karşı çıkarken siyaset ve teori yetmez, eşitlikçi, özgürlükçü filmlere, romanlara, şarkılara ihtiyacımız var. Siyaset ve teori yetmez dediniz. Bir keresinde İngiliz feminist Caitlin Moran'la konuşmuştum. Feminizm akademisyenlere bırakılmayacak kadar ciddi bir iştir demiş ve gündelik hayatta baş etmemiz gereken birçok küçük önyargıdan bahsetmişti. Haklı. Önyargılar her yerde. Rock müzikteki groupie kavramını düşünelim. Hoş, yakışıklı adamlar sahneye çıkıyor, kızlar da peşlerinde dolanıyor. Rock aleminde kızlara önerilen şey groupie'lik, hadi olsun menajerlik. Sahne yok. Görünürlük yok. Sahneye çıkmanın groupie olmaktan daha heyecan verici olduğunu yeni yeni öğreniyor genç kızlar. Çok gerilediğimiz konular da var. İkinci Bahar dizisinde toplumun kolay kabul edemeyeceği ilişki halleri sergileniyordu. Evlenmeden çocuk yapan bir kadın yahut birbiriyle flört edip evlenen orta yaşlı bir çift vardı. Muhafazakar paradigma bunları budadı. Şimdi dizilerde şak diye tokatlar atılıyor kadınlara, kürtaj sahnelerine kalp atışını andıran tedirgin edici müzikler döşeniyor. Çünkü feminist kadın güçlü kadındır. Patriarkanın inanmamızı beklediği romantik hayalleri reddettiğini açık açık deklare eden kadındır. Taviz vermeyeceğim diyen kadındır. Feminizmi bir tarafa bırakalım, Marie Curie, Rosa Luxemburg ve diğerleri, tarihteki hiçbir önemli kadın aşk hayatında mutlu olmadı. Hep evlilikten söz eden Jane Austen bile evlenmedi. Eh, kadınlara en büyük başarı alanı olarak aşkın sunulduğunu düşünürsek, feminist olmak elbette cesaret gerektiren bir şey. Kadın hareketinde bugün hem akademiye ve politika üretmeye hem de deneyim paylaşımına ve Duygu'ya ihtiyaç var. Duygu çok değerliydi bizim için, düşünsene ilk yazısına Ayşe'ler birleşin Ali'leri değiştirin diye başlık atmıştı. Röportajları da muhteşemdi. Tabii herkese her şeyin sorulabildiği bir gazetecilik de kalmad günümüzde. Duygu eteresandı, çok güzel bir kadın olmasıan arğmen bir gün karar aldı ve bir daha hiç dekolte giymedi. Takı da takmazdı. Çok fena. Ama bence Can Yücel öyle bir şey söylemedi, bu bir şehir efsanesi. Erkek entelijansiya o yıllarda çok dalga geçti Duygu'yla. Ünlü bir sosyolog Kız meslek lisesi tipi feminist diye yazmıştı onun için. Ama o dalga geçenler toplumu azıcık bile etkileyememişler ki bugün adları anılmıyor. Duygu Asena ise hala hatırlanıyor. Bu da onlara kapak olsun! Öfkeliyim bu konuda. Kadınların gerçekliğini kadın bakış açısıyla yazan kadınlar var, onları okuyorum. Öte yandan sanat sadece politika ve toplumsal meselelerle sınırlanamayacak kadar önemli bir şey. Dolayısıyla en beğendiğim kitaplar, feminist gerçekçi romanlar değil. Yine de kadınlarla erkekler arasındaki egemenlik ilişkisinin kadınları mutlu ettiği yalanını söylemeyen yazarları seviyorum. Leyla Erbil, Tezer Özlü, Sevim Burak... Pınar Kür çok önemli şeyler söylemiştir. Gençken okuduğum romanlarda kadınlar cinsellikle tanışır tanışmaz çok büyük bir hazlar yaşıyor, kendilerinden geçiyorlardı. Pınar Kür aksini söyleyen ilk yazardı, beni başka türlü bir gerçeklikle tanıştırdı. Yer zevkten ayağımın altından kayıyor masallarında bir problem var. Gerçekçi değiller. Daha doğrusu açıkça yalan söylüyorlar. Bu verdiğin örnekler hep edebiyat. Oysa az önce demiştin ki popüler kültür bilinçdışını etkilediği için çok önemlidir. Popüler edebiyatımızda klişelere saplanma tuzağına düşmeyen ve yalan söylemeden eğlendiren birileri yok sanki. Yok mu? Eh, hadi biz yazalım o zaman.


Acı & Tatlı Sarmaşık adlı spiritüel yaşam merkezinde Endişe Arıtma Tesisi, Rüya Danışma Merkezi gibi bölümler var, en enteresanı da Ayakkabı Takas Merkezi. Bu, metaforik bir terim aslında. Zhuizm'e göre her birey, özel hazırlanmış bir çift ayakkabıyla gönderiliyor dünyaya. İnsanoğlu ona uygun bu bir çift ayakkabıyı bulmak için yaşıyor aslında, mutlak mululuğa da ancak onu bulduğunda erişiyor. Bazen bulduğunu sanıyor. Ama bulduğunu sandığı ayakkabı bir müddet sonra onu rahatsız etmeye başlıyor. İçinde tarifi zor bir huzursuzluk hissiyle yaşamak zorunda kalıyor. Ve bu, onun ruhsal gelişimini engelliyor. Filipinli kurgusal guru Wen Bhao Zhu'ya göre bu durum şöyle de açıklanabilir: Siz hiç ayağınıza bir numara küçük veya iki numara büyük gelen ayakkabılarla yarım saat yürümeyi denediniz mi? Yapamazsınız. Kabus gibi gelir. Eh işte, hayatın kendisi de böyle bir şey olabilir. Ayakkabınız sıkmadığı veya ayağınıza bol gelmediği zamanlar güven içinde yolunuza devam edersiniz. Ama sokağa her çıktığınızda doğru dürüst yürüyememek bütün olumlu hislerinizı siler, hayatınızı bıkkınlığa dönüştürür. 10 Derin Ayak İzi'ni karıştırmaya başladığımda sıkılacağımı zannediyordum ama feci şekilde yanılmışım, hiç öyle olmadı. Roman beni bir an bile sıkmadığı gibi acayip eğlendirdi, zaman zaman da derin derin düşüncelere dalmama sebep oldu. Bir yazarın en büyük hayali, toplumsal tabular kırılma noktasına geldiğinde, bunu kişisel almayacak kadar olgun bir okuyucu kitlesine sahip olmaktır diyen Lüset Kohen Fins'in bu romana has tamamen kurgusal bir spiritüel öğreti yaratması bence şahaneydi. İsmiyle, kimselere benzemeyen o pek acayip lideriyle, hareketli ve kalabalık yaşam merkeziyle, düşündürücü ama eğlenceli ilkeleriyle, kitapları, broşürleri ve önerdiği yaşam biçimiyle bu spiritüel felsefi öğretinin bütün ayrıntıları o kadar canlı ki sahiden var olduğunu söyleseler buna neredeyse inanabilirdim. Lüset Kohen Fins yazmaya öyle birdenbire başlamamış tabii. Muhtelif senaryo kurslarına devam etmiş, çünkü senaryo yazarlarının, bilhassa büyük komedi filmlerini yaratanların yararlandığı belirli bir sahne matematiğinin roman yazarları için de son derece gerekli olduğuna inanıyormuş. Lüset Kohen Fins dünyanın en büyük online okur-yazar platformu olan Authonomy'de birincilik ödülü kazanınca romanını Türkçe'ye bizzat çevirmiş. Çeviri de yazarlığın bir parçası diyor. Bir karakterimin ağzından çıkan matrak, hergele bir cümleyi ağırbaşlı bir ifadeyle çevirseniz olmaz, anlam değişir. O yüzden üşenmedim, kendim çevirdim. Aslında bildik yayınevlerinden birine de göndermemiş romanını ve kendi yayınlamış... Bu anlamda 10 Derin Ayak İzi gerçek anlamda bir bağımsız yayıncılık örneği. Dolayısıyla Authonomy konseptine çok uygun. Bence esas güzel olan şeyse, Bir yazarın en büyük hayali, toplumsal tabular kırılma noktasına geldiğinde, bunu kişisel almayacak kadar olgun bir okuyucu kitlesine sahip olmaktır diyen Lüset Kohen Fins'in bu romana has tamamen kurgusal bir spiritüel öğreti yaratması. İsmiyle, kimselere benzemeyen o pek acayip lideriyle, hareketli ve kalabalık yaşam merkeziyle, düşündürücü ama eğlenceli ilkeleriyle, kitapları, broşürleri ve önerdiği yaşam biçimiyle bu spiritüel felsefi öğretinin bütün ayrıntıları o kadar canlı ki sahiden var olduğunu söyleseler insan buna neredeyse inanabilir. Romandaki kurgusal spiritüel öğretinin, yani Zhuizm'in kurucusu, 78 yaşındaki Filipinli Wen Bhao Zhu. Lüset Kohen Fins, bu nevi şahsına münhasır karakter için O, aslında benim alter egom, romanda kendime en yakın hissettiğim karakter diyor. Fins'e göre, Acı & Tatlı Sarmaşık adlı bir spiritüel Yaşam Merkezi bulunan Wen Bhao Zhu'nun onu tanımayanlar için en korkutucu yanı sürekli gülümseyerek dolaşması ve her problemin eninde sonunda çözüleceğine inanması. Öyle ya; Batılı insanlar için sokakta size mutlu mutlu gülerek yaklaşan bembeyaz saçlı yaşlı bir kadın tehlikelidir, Hansel ve Gretel masalındaki yaşlı cadıyı hatırlatır. Oysa o yaşlı kadının adı Wen Bhao Zhu ise mutluluğun sırrının, evrene güvende yattığına inanıyordur ve size zarar vermek yerine zihninizi işgal etmiş yanlışları düzeltmek üzere gelmiştir aslında, sevinmelisiniz.


Bir varmış bir yokmuş. Her sabah göğüs kafesinde kocaman bir umutla uyanan bir çocuk varmış. Adı Mönk'müş. Mönk'ünki eşi benzeri görülmemiş bir umut ve mutlulukmuş. Hiçbir zaman kimsede rastlanmamış türden bir şey. Kendini bildi bileli böyleymiş bu. Hiç kimse ona benzemediği için çok da yalnızmış ama fark etmiyormuş. Her gün, yeni doğan güne, güneşe selamını vererek, anlatması ve anlaşılması güç bir büyüklükte olan mutluluğuyla yaşayıp gidiyormuş. Kendi büyüdükçe, herkesin sebepsiz olduğunu düşündüğü mutluluğu da onunla büyüyüp serpilmiş, güzelleşmiş, şekillenmiş. Artık hiç de eskisi kadar sebepsiz görünmüyormuş. Ancak Mönk, ailesini tanımadığından, bir manastırda kendi gibi çocuklarla büyüdüğünden midir nedir; yediği, içtiği, giydiği hariç hiçbir şeyini kimseyle paylaşmazmış. Ne acısını ne mutluluğunu... Başına ne gelirse gelsin kendi çözer, daha doğrusu çözmeye çalışırmış. Tüm kalbiyle inandığı tanrısına haykırmış: Beni alın! Toprak alsın beni ya da rüzgar. Karışayım evrene. Yanayım ya da toprak olayım, belki kalacak bir avuç mutluluk birilerinin işine yarar. Olduğum yerden kimseye faydam yok! Verecek neyim varsa burada! Lütfen! demiş. Açmış gömleğinin önünü, kendini öne atmış. Kimse duymamış. Kimse görmemiş. Bunlar olmamış gibi devam ediyormuş dünya dönmeye. Kuşlar uçuyormuş, dallarda yapraklar titriyormuş, umutsuzlar ağlıyormuş, kötüler kıs kıs gülüyormuş ama onu duyan yokmuş. Durdurmak istiyorum her şeyi demiş. Sonunda durmasını isteği şeyler o kadar artmış ki tüm dünyasını kaplamış. Dursun ki soluk alabileyim. Birazcık demiş. Üzüntüyle başını sallamış Mönk. Ben sessiz kalarak huzur dağıttığımı sanıyordum. Her işimi kendim hallediyordum. Hiçbir yük paylaşmazsam herkes rahat eder sanıyordum. Halbuki öyle değilmiş tabii; onun yük dedikleri hayatın ta kendisiymiş. Peki bunu uygulayabiliyorlar mı? Ya paylaştıkça başım derde girerse? Ya istemeden sevdiklerimi üzersem? Ya birileri benimle aynı fikirde değil diye kavga çıkarsa? demiş Mönk. Kirpi burnunu kıpır kıpır ettirmiş. Şöyle bir esnemiş. Ahh çok temkinlisin. Ne kadar gereksiz. Sözünü ettiğin şeye biz hayat diyoruz. Kırılmaktan korkanlar kırar. Kırdıkça kendini de kırarsın. Biraz rahatla. Sevdiklerini üzmek düşündüğün kadar kolay değil, ancak böyle giderse bunu da başaracaksın. Bunu unutma! demiş. Öyle de olmuş. Mönk, kimselerde olmayan, kendisine dair o biricik mutluluğunun peşinde güzel bir ömür sürmüş. Bu masal da burada bitmiiiş.


Oyuncu Anne olarak da tanıdığımız Şermin Yaşar, blogunda yazdıklarının ardından önce Ev Yapımı Sihirli Değnekle çıktı okur karşısına, şimdi de Dedemin Bakkalı adlı çok güzel bir romanla... Yaşar'ın çocuklar ile büyükler arasında köprü kurmak amacıyla yazdığı kitap, aynı zamanda kendi çocukluğunun hikayesi. Hepimiz deneyimlerimizi anlamlandırmak adına zihnimizde listeler hazırlıyor, farkında bile olmadan kendimizi çeşitli konularda uyarıyoruz. Elini ateşe uzatma. Soğuk havalarda sıkı giyin. Onunla bir daha görüşme ama şu iyi biri besbelli, zarar gelmez! Herkesin listesi hem birbirine benziyor hem de özel... Hikayesini okuduğumuz küçük kızın farkı ise, zihninde hazırladığı Çocukların Yetişkinlerle İletişimde Dikkat Etmesi Gereken Hassas Konular listesini bir an önce kağıda dökmesi ve kuralları harfiyen uygulamaya başlaması. Peki bu onu hassas konularda türlü çeşit sıkıntılar yaşamaktan kurtarıyor mu, elbette hayır. Taze Kitap'tan çıkan Dedemin Bakkalı adlı kitabın kahramanı, gözünü kırpmadan ticaret hayatına atılan ama yetişkinlerin dünyasında işlerin hep karışık olduğunu çok geçmeden öğrenen bir kız. Dedesinin yanında çırak olarak başladığı ticaret hayatında yaşadıkları da hem çocuklar hem büyükler için yazılmış çok farklı ve güzel bir kitabın hikayesi. Bilmiyorum ki. Stratejik bir yazar değilim. Şunu yazarım, bunu yazmam diyemiyorum. Gönül ne isterse, kalem neyi yazarsa... Dedemin Bakkalı böyle bir kitap mesela. Dedem, dükkanı kapatırken, orayı ben boşaltmıştım. Atılacakları attım, kullanılabilecekleri bir köşeye yerleştirdim, bazı şeyleri de kendime ayırdım. Yarın çocuklarım büyür, onlara anlatırım, 'Sizin büyük dedeniz bakkaldı ve bu ürünler orada satılırdı' derim diye bir kutu yapmıştım. Ara sıra açıp bakıyorduk. Derken bakkal maceralarımı anlatmaya başladım. İlgilerini çekince de yazdım. Kolonya dolum şişesi vardı bakkalda. Getirdim, içine kolonya koydum. Baktım çocuklar aynı benim çocukluğumdaki gibi şişeyle ilgileniyor, pompasıyla oynuyor, kendilerine kolonya döküyorlar. Oradan bir sergi fikri çıktı. Şimdi Dedemin Bakkalı kitabının sergisini yapıyoruz. 80'li, 90'lı yıllarda bakkallarda satılan ürünleri, o dönemin reklamlarını, kitaba konu olan gerçek objeleri sergileyeceğiz. Anne babalar çocuklarıyla birlikte gelip sergiyi gezecekler, çocuklar anne babalarının zamanındaki bakkal ürünlerini görecekler, kitabın tarihini görecekler, yetişkinler kendi çocukluklarına gidecekler. Kesinlikle haklısınız. Ben çok şanslıydım, dedelerimin anneleriyle babalarını da tanıdım. Bir çocuk için müthiş zenginlik! Tarihi dinliyorsun, kitap okumak ya da belgesel izlemek gibi ama anlatıcısından, canlı... Onların Bulgaristan'dan göç ederken yaşadıklarını dinlemek çocukken bana acayip keyif verirdi. Zihnimde canlandırmaya çalışırdım. Büyüyünce de göç romanlarını çok sevdim. Ait hissettikleri yerlerden ayrılmak zorunda kalan insanların hikayelerinde öz aynıydı ama yaşanan acılar farklıydı. Ben de işte göç romanlarından o acıları toplamayı seviyordum; gördüğüm her yaşlı insanla konuşmayı da... Çocuklarım da çok şanslı; dedelerimle, anneannem ve babaannemle vakit geçirebiliyorlar. Bakkal müthiş bir yerdir. Ben hala ilişkilerimde, iş hayatımda orada öğrendiklerimin ekmeğini yiyorum. Eşsiz bir gözlem alanı. Her gün onlarca insan girip çıkıyor ve sen o insanların hayatını biliyorsun. Falanca kişi her gün kaç ekmek alıyor, peyniri nasıl sever, hangi sigarayı içer, ne margarin kullanır, maaşını ayın kaçında alır, parası var mıdır, yok mudur, evlatlarıyla arası nasıldır; hepsini o bakkal koltuğundan anlarsın. Hele gözlem yapmayı seviyorsan... Bayrama 2-3 gün kala yaşlılar gelir, bol bol zeytin, peynir, yağ, helva alır. Niye? Çocukları gelecek. Yaşlı biri her şeyden azıcık alıyorsa, onun çocuklarının gelmeyeceğini, bayramı yalnız geçireceğini anlarsın. Çocuk bile olsan bilirsin, illa yetişkin olmaya gerek yok. Büyümüş, kocaman adam olmuş, ama hala bakkaldan kendine çikolata alanlar da vardır. Demek ki içinde hala bir çocuk var. Aslında sadece çocuklar için yazmadım. Yetişkinlere de hitap ediyor. Anne-baba-çocuk arasında bir iletişim aracı olabilirse, kendimi mutlu hissedeceğim. O çıraklık hikayesini anlatırken şunu düşündüm: Bakkal artık sadece küçük yerlerde var, bazı çocukların görme şansı bile olmuyor. Fantastik kurgu ya da hiç değilse bir günümüz hikayesi yazsaydım, daha eğlenceli olabilirdi. Ama herkesin yaptığını yapmak istemedim. Tutayım çocukların ellerinden, biraz geçmişe götüreyim istedim. Kendi anne babalarının çocukluğuna gitsinler istedim. 'Ben seni anlıyorum. Hep oluyor böyle şeyler, yetişkinler yetişkin kafasıyla bakıyor olaylara, çok da takılma diyor o maddeler kahramanıma. Aynı maddeler yetişkinlere şunları anlatıyor: Uğraşma çocuklarla, ne kadar gıcık bir yetişkin olduğunun farkına var, biraz çocuk kafasıyla düşün, o zaman onları daha iyi anlayacaksın... O maddelerin tamamı, bu köprüyü sağlayabilmek için. Umarım başarılı olur. Bir çocuğu mutlu etmek çoğu zaman bir yetişkini mutlu etmekten daha kolay, neden? İş mutluluğa gelince, yetişkinler azla yetinemiyor, hep daha fazlasını istiyor. Ben seviyorum çizimli kitapları. Her kitabımda az buçuk çizim koyarım. Dedemin Bakkalını Mert Tugen çizdi. Siyah beyaz kullandık iç sayfalardaki çizimleri. İmza günlerinde küçük çocuklar geliyor ya anneleriyle, bir tanesi dedi ki, 'Aaa boyama kitabı gibiiii...' Öyle düşünmemiştik hiç, 'Eveeet, dedim, koş boya eve gidince. Sen boya, annen sana okusun...' Gördünüz mü çocuklar ne kadar akıllı. Bir de kendimizi zeki zannediyoruz. Her gün farklı, her durumda farklı. Bugün şunu okumak bir mutluluk işte. Bir kitap yazıyorsunuz, biri okuyup diyor ki, 'bana kitabınız çok iyi gelmişti'. Şükürler olsun, daha ne isteyeyim.


Amerikalı DJ'ler Selda Bağcan şarkılarını cover'layarak kulüplerde çalmaya başladığında çok şaşırmıştık. Başka Türkçe sesler de duymaya başladık. Mesela Slovenyalı grup Laibach, albümlerinde İstiklal Marşı'na, hem de Türkçe sözlerle yer verdi. Metal grubu Manowar hayranları için onların dilinde şarkı yapma projesine Baba adlı şarkıyı dahil etti. Ünlü Elysian Fields grubunun solisti Jennifer Charles La Mar Enfortuna diye bir grup kurup Seferad müziğinden örnekler sundu. Duymuşsunuzdur; şarkıları Aman Minush epey de meşhur oldu. Bunların hepsi birer enteresanlık deyip geçecektim ama bizim topraklarımızın müziğinden etkilenen batılı müzisyenlerin sayısının hızla arttığını fark ettim. Bunlardan biri de A Hawk and A Hacksaw adlı grup. Beirut'tan tanıdığımız Zack Condon'ın da destek verdiği ve bazı parçalarda eşlik ettiği grubun kurucusu Jeremy Barnes'la Türk müziğini niçin bu kadar sevdiğini ve God Bless the Ottoman Empire adlı parçayı konuştuk. 1995 yılında başladı. Bir rock'n roll turnesindeydik. Bir arkadaşım Bulgar müzikleri dinletti. Benim için her şeyin aniden değiştiğini hissettim. Alt üst olmuştum. Öyle farklı ve enerjik bir müzikti ki, araştırmaya karar verdim. Makedonya, Yunanistan, Bulgaristan, Macaristan, Sırbistan... Hepsi olağanüstü müzik yapıyordu, en çok da Türkler ve Romenler... En güzeli hepsinin müzikal olarak ilişkide olmasıydı. Politikacılara göre bu halklar birbirlerine düşman olsa da işin içine müzik girince düşmanlık filan kalmıyordu. Yüzümü doğuya çevirmeye karar verdim. Elbette bir Amerikalı olduğumun farkındayım, bunu değiştiremem, değiştirmek de istemem. Bu yüzden Türkiye'de yapılan müziği öylece alıp uyarlamak yerine onun içimde uyandırdığı hisleri takip ediyordum. Sizin müziğiniz beni başka hiçbir şeyin yapamadığı kadar derinden etkiliyordu, peşinden gittiğimde olağanüstü şeyler keşfedeceğimi, hem müziğimin hem de ruhumun müthiş zenginleşeceğini biliyordum. Hayır, böyle bir şansım olmadı. Sadece İngiltere'ye gittiğimde, bir mülteci merkezine gitmiştim, oradaki Türklerle beraber öylesine, eğlenmek için bir şeyler çaldık. Fakat Selim Sesler, Muammer Ketencoğlu, Necati Yıldızdoğan, hatta eskilerden Mustafa Kandıralı gibi birçok Türk müzisyeni dinliyor ve çok seviyorum. Turkiye, sizin toprakların müziğinden etkilenerek yaptığımız ilk şarkı. Bazı geleneksel Türk ezgilerinin bizim yorumumuzla yeni bir sunumu... God Bless the Ottoman Empire da Türk müziğinden esinlenerek yaptığımız ama gelenekselin çok dışına çıktığımız farklı bir şarkı. Neden böyle bir şey yaptığıma gelince... ABD'de yaşamak, hayatınızın her anında Amerikan bayraklarıyla, Tanrı Amerika'yı korusun posterleri, sticker'ları, billboard'ları ve reklamlarıyla burun buruna olmak demek. Burası dev bir imparatorluk. Ama siyasi tutumunu onaylamadığım bir imparatorluk. ABD korkunç şeyler yapıyor ve bir vatandaşı olarak ben de bu korkunç şeylerin, hiç istemesem de bir parçası olduğumu hissediyorum. Kaçmak mümkün değil bundan. O şarkıyı Tanrı Osmanlı İmparatorluğu'nu Korusun diye adlandırırken, hiç yaşamadığım bir geçmişe özlemimi ifade etmekten ziyade bayraklar ve reklamlarla böbürlenen kendi ülkeme tepkimi gösteriyordum. Biraz da şu vardı tabii: Osmanlı İmparatorluğu o kadar geniş bir alana yayılmış ki, bu sayede Türk müziği yüzlerce yıl boyunca Avrupa'nın birçok ülkesinde insanların yaptığı müziği etkilemiş, değiştirip dönüştürmüş. Yani müthiş bir müzikal etkileşim yaşanmış. Bu da nihayetinde hiç fena bir şey değil. Faith No More ve Mr Bungle gibi gruplardan hatırladığımız Trey Spruance yeni grubu Secret Chiefs 3 ile yaptığı şarkılarda tamamen Ortadoğu ezgilerinden, Osmanlı ve Bizans müziğinden etkilendi. Grubun çok geniş bir yelpazesi var, kimi zaman Anadolu Rock dokunuşları da seziliyor. Geçen yıl geldikleri İstanbul'da Erkin Koray'la tanıştıkları, bir sonraki dünya turnelerinde ön grup olarak onun çıkmasını istedikleri de söyleniyor. A Sufi and a Killer adlı albüm aracılığıyla tanıştığımız DJ Gonjasufi'nin son derece kendine has, tuhaf denebilecek bir müziği var. Albümünde yer alan I've Given Erkin Koray'ın İnan ki adlı şarkısının bir cover'ı.


İslam mitolojisini dijital kültürle buluşturan Elif. Kadim Rus efsanelerini 21'inci yüzyıla taşıyan Ölümsüz. Mythpunk türünde ürün veren yeni kuşak fantastikçilerden bazıları... İki roman da Monokl Yayınları'ndan çıktı. Monokl, Alain Badiou, Emmanuel Levinas, Jean-Luc Nancy, Michel Henry, Jacques Derrida, Jacques Lacan, Pierre Bourdieu, Felix Guattari, Maurice Blanchot, Georges Bataille ve Jacques Rancier gibi felsefecilerin eserlerini yayınlamayı amaçlayan, yayın çizgisini buna göre belirlemiş bir yayınevi. Önümüzdeki dönem Slavoj Zizek de yeni eserleriyle yayınevinin kadrosuna dahil olacak. Monokl, edebiyat dünyasının yeni akımlarını da takip ediyor. Mesela G. Willow Wilson'un imzasını taşıyan Elif, İslam mitolojisini dijital kültürle buluşturan çok önemli bir romandı. M. Kutlukhan Perker'le ortak işlere imza atan ve başta Eisner olmak üzere birçok önemli ödülü kazanan Wilson Elif adlı romanında meçhul bir Orta Doğu şehrinde başı Devlet'le belaya giren genç bir hacker'ın görünür görünmez güçlerle savaşını anlatıyor. Yayınevinin son yayınladığı romansa Ölümsüz. Catherynne M. Valente imzasını taşıyan Ölümsüz kadim Rus efsanelerini 21'inci yüzyıla taşıyan bir aşk masalı. Daha doğrusu, biri yaşamın efendisi, öteki ölümün efendisi olan gizemli ve ürkütücü iki erkek kardeş arasında kalan genç bir kızın hüzünlü öyküsü. Monokl önümüzdeki aylarda, Tiptree, Locus, Mythopoeic, Rhysling, Andre Norton, Hugo ve Lambda ödüllerinin sahibi Catherynne M. Valente'nin diğer kitaplarını da yayınlayacak. Valente'nin önemine gelince; kendisi mythpunk denen yeni jenerasyon edebiyat türünün yaratıcılarından. Mythpunk terimi, genç ve çoğunlukla kadın yazarların kaleme aldığı, ilhamını peri masalları ve halk efsanelerinden alan postmodern hikayeler için kullanılıyor. Türün en önemli temsilcisi, hiç şüphesiz Catherynne M. Valente. Onu Sonya Taaffe, Holly Phillips, Nicole Kohrner-Stace, JoSelle Vanderhooft ve Theodora Goss, Amal El-Mohtar, Tahereh Mafi ve az önce sözünü ettiğim G. Willow Wilson takip ediyor. Mythpunk yapıtlar hemen her defasında feminist bir bakış açısıyla yazılıyor ve asla buluşamaz sanılan kültürleri, mitolojileri bir araya getiriyor. Bir not: El-Mohtar ve Mafi gibi Wilson da Müslüman kadın yazarlardan. Cüretkar fantastik kurgularıyla dikkat çeken bu genç Müslüman yazarlar son dönemin dikkat çekenlerinden.


Düzelteyim; Bu yazarların hepsi bilimkurgu da yazdı demeliydim. Bilimkurgunun bizdeki geçmişi çok eskiye dayanmıyor. Bu terimi ilk bulup kullanan da merhum Orhan Duru'ymuş. Kimileri, Refik Halit Karay'ın Hülya Bu Ya adlı romanını bir nevi bilimkurgu sayıyor. İnsan ruhunu anlamadan atomu izah etmek mümkün değildir diyen Peyami Safa'nın ütopik ülke Simarenya'yı anlattığı muazzam romanı Yalnızız da kısmen öyle. Daha yenilere gelirsek; İzzet Yasar'ın Camdan Mezbahalar adlı kitabından bahsedebiliriz. Can acıtan bir kara mizah diliyle yazılmış öykülerde okuduklarınızı unutmanız, irkiltici imgeleri, mesela şehir merkezine inşa edilen ve her ayrıntının dışarıdan görülebildiği camdan mezbahaları zihninizden silmeniz mümkün olmayabilir. Bağlantı kurmaya devam edelim... İbn Nefis'in Daniel Defoe'ya ilham vermesi gibi, Balzac da modernizmin simge isimlerinden Virginia Woolf'u etkilemiş, böylece 1928'de Orlando yazılmış. Kitabın kahramanı, canı istediğinde bukalemun gibi cinsiyet ve kimlik değiştirebilen bir karakter... 16'ıncı yüzyılda erkek olarak dünyaya geliyor ve soylu bir ailenin çocuğu olarak birkaç yüzyıl yaşıyor. Şair ama başka kimlikleri de var. Kraliçe'nin sevgilisi oluyor, ardından Kral tarafından İstanbul'a büyükelçi olarak atanıyor. Bitmedi! Çingenelerin arasında göçebe bir hayat sürüyor, saraylara girip çıkıyor; kah kadın oluyor, kah erkek... Ve 20'inci yüzyıl başlarında bir gecede karar verip tamamen kadına dönüşüyor, sonra da oturup roman yazmaya başlıyor... Kırmızı Kedi'den çıkan Orlando, büyük edebiyatçı Woolf'un yazarlık yaşamında, kendi deyişiyle tasasız bir tatil. Ne yöne ilerleyeceği belli olmadığı için bir miktar kafa karıştırıyor ama neticede eğleniyorsunuz. Geleceğin dünyasında işler kötüye gidiyor: Dolar düşüşte, mali kriz kapıda, sokaklar asker dolu, Çin işgal tehditleri savuruyor. Vatandaşlar apparat denilen, sosyal hayatlarını ve hatta varoluş değerlerini belirleyen cihazlarla iletişim kuruyorlar. Özel hayat sona ermiş durumda, paylaşım had safhada. Kitap okumak sağlıksız sayılıyor, en sevilen hobi ise alışveriş. Anlayacağınız, yeni ve bu kez çok daha korkutucu bir 1984 kabusu yolda. Kahramanımız ise orta yaşlarının sonlarında, kolesterol değerleri sınırda, umutsuzca kitap okuyan Rus asıllı Lenny Abramov ile sosyal medyada soluk alıp veren, sağlık takıntılı, alışveriş bağımlısı Koreli bir genç kız. Tek ortak noktaları, yalnızlık... Bu noktada işler çılgınlaşıyor... Müşterilerine ölümsüzlük vaat eden bir şirkette çalışan Lenny günlüğüne şu notu düşüyor: Çok sevgili günlük, bugün büyük bir karar aldım: Hiç ölmeyeceğim. Lenny kararında çok ciddi, çünkü aşık.


Kabul görmüş birçok yazar benim için yok hükmünde. Adları boş mezarlara kazınmış, kitaplarıysa sayfaları pek tenha defterler kadar bile işe yaramıyor. Kısacası okuma zevkim söz konusu olduğunda ortada koskoca bir hiçlik var, demiş son derece sözünü sakınmaz biri olan, yapay nezaket gösterilerine yüz vermeyen Vladimir Nabokov. Kabul görmüş birçok yazar benim için yok hükmünde. Adları boş mezarlara kazınmış, kitaplarıysa sayfaları pek tenha defterler kadar bile işe yaramıyor. Kısacası okuma zevkim söz konusu olduğunda ortada koskoca bir hiçlik var, demiş son derece sözünü sakınmaz biri olan, yapay nezaket gösterilerine yüz vermeyen Vladimir Nabokov. Bittiğinde tabii kendi durumumu da sorgulamam gerekti. Nabokov'u seven biri olarak diğer şairlerle yazarların da bir kısmını çok seviyor olmamı hangi ihanet sözcüğüyle açıklayabilirim, şimdilerde bunu düşünüyorum. İlk başlarda beynim biraz uyuşmuştu Edmund,


Önce öğrencilerine bir liste verir ve içlerinden iyi bir okurlara uygun olabilecek dört tanesini seçmelerini istermiş. Korkmayın, zor bir test değil, birkaç saniyede siz de yapabilirsiniz. Okur, bir kitap kulübünün üyesi olmalıdır. Okur, kadınsa kadın, erkekse erkek ana karakterle özdeşleşmelidir. Okur, kitaptaki toplumsal-ekonomik ya da tarihsel açıya yoğunlaşmalıdır. Okur, içinde eylem ve diyalog olan bir yapıtı olmayan yapıta tercih etmelidir. Okur, filizlenen bir yazar niteliği taşımalıdır. Not: Sualtındaki Alice, Elena Kalis'in fotoğrafı. Güzel olan Nabokov'un Garip ama işin aslı okumakta değil, yeniden okumakta... İyi bir okur, büyük bir okur, etkin ve yaratıcı bir okur yeniden okuyan kişidir. cümlesini bilmeden onun kitaplarını hep birden fazla okumuş olmam. :) Bu da benim için hoş bir durum. Elbette diğer okuduğum yazarların kitaplarına da haksızlık etmemeliyim ama söz konusu Nabokov olunca eşikten atlamadan da duramıyorum.


Vladimir Nabokov beş yıl çalışarak Puşkin'in 250 sayfalık manzum romanı Yevgeni Onegin'i Rusçadan İngilizceye çevirdiğinde ortaya 1500 sayfalık bir metin çıkmıştı. Uzun açıklamaları ve yorumlarının yanı sıra çeviride uyguladığı stratejiyi ayrıntılı anlattığı makalelerle dikkat çeken bu şerhli çevirinin hikayesini Nabokov sonradan bir makalesinde anlatmıştı. Meraklısına minik bir tüyo: İngiliz düello kurallarının Rusya'da nasıl uygulandığını, bankacılığı, yahut da dağ kızılcığı ile bildiğimiz kızılcık arasındaki farkları bilmiyorsanız Puşkin çevirmeye sakın yeltenmeyin. Oneginçevirmeninin Ivan Krilov'un fabllarını, Lord Byron'un eserlerini, 18. yüzyıl Fransız şairlerini, Jean Jacques Rousseau'nun Yeni Heloise'ını, Puşkin'in hayatını, Rus ilahilerini, Rus ordusunun Avrupa va Amerika'daki ordulardan farklı olan temel yapısını ve daha birçok başka şeyin yanı sıra kuşkusuz Rus dilini bilmesi de şart. Çağdaş edebiyatın büyük ustası Vladimir Nabokov, makalesinde, çeviri metinlerin tanıtımlarında rastlanan su gibi akıp gidiyor ifadesinin onu ne kadar hiddetlendirdiğini anlatıyor. Nabokov'a göre çeviri denen disiplini sulandıran bu türden ifadeler, erek metni bir gazete veya dergide tanıtma görevini üstlenen kişinin kaynak metinden tamamen bihaber olduğunu ve sırf kolay okunur olması sebebiyle berbat bir taklide methiyeler düzdüğünü gösteriyor. Yazar açımlama diye çevirebileceğimiz paraphraselere de karşı çünkü en beceriksizce yapılmış çeviri bile, açımlamalardan bin kat daha yararlıdır, diyor. Fikirlerini daha anlaşılır kılmak için de beş yılda tamamladığı şerhli Yevgeni Onegin çevirisini tamamlama sürecinde öğrendiklerini okurlarla paylaşmaya başlıyor. Nabokov, makalenin kurgusu içinde numaralarla ayırdığı bölümlerin ilkinde, Aleksandr Puşkin'in toplam 5551 dizelik 8 bölümden oluşan manzum romanı Yevgeni Onegin'in konusundan bahsediyor kısaca ve eserin neden çevrilmesi imkansız olduğunu anlatıyor. Daha sonra ayrıntılı olarak okuyacağımız üzere temel zorluklardan biri, Puşkin'in Fransız şiir geleneğinden etkilenerek yazması, yani Fransızca deyişleri ve dilsel kullanımları metne Rusça olarak yedirmesi. Önceki bölümlerde Rus şiirinden olduğu kadar Fransız şiirinden de beslendiğini ve Fransız edebiyatına tutkulu bir bağlılık duyduğunu öğrendiğimiz Puşkin'in Puşkin olma yolunda hangi edebiyatçıların eserlerinden beslendiğini üçüncü bölümde öğreniyoruz. Sözgelişi, gençliğinde Alphonse de Lamartine ve Henri Beyle Stendhal'den epeyce etkilenmiş ama yaş aldıkça Nicholas Boileau, Jacques Bossuet, Pierre Corneille, François Fenelon, Jean de la Fontaine, Jean-Baptiste P. Moliere, Blaise Pascal, Jean Racine, François Marie Arouet Voltaire ve Alfred de Musset'ye yaklaşmış. Ayrıca Lord Byron'ı zevk için Fransızcaya çevirmiş olsa da İngiliz ve Alman edebiyat geleneklerine hiçbir zaman yakınlık duymamış, William Shakespeare'in eserlerini bile hep Fransızca çevirilerinden okumuş. Bu bölümde önemli bir saptamayla karşılaşıyoruz: Puşkin, Onegin'de bolca gallisizme yer vermiş çünkü Fransız şiirinin büyük eserlerinin tam da Rusçaya aktarıldıkları zaman nefes almaya başladığını ve özgün hallerinde olmayan türden bir hayatiyet kazandığını düşünmekteymiş. Nabokov'un bir diğer önemli saptamasıysa Puşkin'in, Rus ve Fransız şiir geleneklerinden ikisine de ait sayılamayacak kadar biricik bir şiir dilinin yaratıcısı olduğu. Nabokov, manzum bir metnin çevirisinin, aslının biçimini, ritmini ve uyağını koruyamayacağı görüşünde. Stratejisini anlamı aktarmak üzerine kurmasının sebebi de biçemsel bir eşdeğerliliği asla elde edemeyeceğini düşünmesi. Fransızca ve İngilizce çevirileri daha dürüst bulan Nabokov'a göre, uyak tutturma çabasındaki Almanca Onegin çevirileri, en kötü olanlar. Genel olarak Puşkin çevirmenlerinin esas problemiyse, cehaletleri. Burada, kaynak metinde yer alan bazı terimlerin başka bir dile hakkıyla aktarılabilmesi için 1800'lerin Rusya'sını çok iyi bilmek gerektiği vurgulanıyor. Çevirmenin Ivan Krilov'un fabllarını, Lord Byron'un eserlerini, 18. yüzyıl Fransız şairlerini, Jean Jacques Rousseau's Yeni Heloise'ını, Puşkin'in hayatını, bankacılığı, Rus ilahilerini, Rus ordusunun Avrupa va Amerika'daki ordulardan farklı olan temel yapısını, dağ kızılcığıyla bildiğimiz kızılcık arasındaki farkları, İngiliz düello kurallarının Rusya'da nasıl uygulandığını ve kuşkusuz Rus dilini bilmesi de şart. Altıncı bölümün en önemli özelliği, Nabokov'un karşımıza aynı anda hem eleştirmen hem de çevirmen kimliğiyle çıkması. Şiir çevirisi konusundaki saptamalarını ve son derece karmaşık bir biçemsel yapıya sahip olan bu manzum romanı çevirirken uyguladığı stratejiyi, seçtiği Onegin alıntıları çerçevesinde okuyoruz. Bazı eleştirmenlere göre, Nabokov'un Onegin'i, gelmiş geçmiş en iyi şiir çevirisi. Bizzat Nabokov'un doğrudan akademisyenlere ve araştırmacılara yönelik olduğunu belirttiği yorumlarsa ve açıklamalarsa, içerik yoğunluğu bakımından aşılabilmiş değil. Olumsuz eleştirilere gelince; bu çeviriyi okunması imkansız sözleriyle eleştiren Edmund Wilson, Nabokov'u cüretkar ve acayip bir dil kullanmakla, sado-mazoşistlikle, hem okuyucuya, hem kendisine işkence etmekle, gereksiz yere sakar bir biçem kurmakla, sağduyu eksikliğiyle ve ciddi yorum hataları yapmakla suçlamıştı. Eserin daha sonraki çevirmenlerinden bilişselbilimci ve yazar Douglas Hofstadter ise, Nabokov'un çevirisinin bir kargaşadan ibaret olduğunu ve bu keşmekeşte insanın Puşkin'i arasa da bulamayacağını yazmıştı. Adam Thirlwell'in The Delighted States: A Book of Novels, Romances, & Their Unknown Translators, Containing Ten Languages, Set on Four Continents, & Accompanied by Illustrations & a Variety of Helpful Indexes adlı kitabında aktardığına göre, Nabokov daha sonraları niyetinin, okura bir çocuk karyolası, bir midilli sunmak olduğunu söylemişti. Erek metnin, Puşkin'in özgün eserinin bir minyatürü niteliğinde olduğunun itirafıydı bu: Bu yer değişiminin aslına uygun olması için ben her şeyi feda ettim; zarafeti, ses uyumunu, netliği, ince zevki hatta dilbilgisini... .


Eleştirmen, yazar ve DJ Naim Dilmener, Türk pop müziği için elbette vazgeçilmez bir isim, buun tartışacak değilim. Arşiviyle, belleğiyle ve yorumlarıyla... Öte yandan o, benim için de vazgeçilmez olan insanlardan biri. Müthiş eğlenceli geçen partilerinden ötürü. Sonra sözünü sakınmadığı, beğenirken kasıntılık edip cimri davranmadığı, beğenmezken Aman şimdi kimseyi kırmayayım, gereksiz yere düşman kazanmayayım tavrıyla diline ket vurmadığı için... Bir de tabii tanıdığım en nazik, en hakkaniyetli, en vefalı insanlardan biri olduğundan... En önemlisi de bu bence, çünkü onun gibilere artık öyle ender rastlanıyor ki. Şöyle söylersem aslında daha iyi anlaşılır; Egoist Okur'da Naim Dilmener'i ağırlamak benim için büyük onur ve mutluluk. Ha bir de... Uzun süredir bir arada dinlediğim en güzel şarkılar bunlar. Aralarında hazineler var. Deli işi Gel Ey Seher'i ve Ajda Pekkan'ın söylediği Şerif Yüzbaşıoğlu bestesi Olsam'ı bana yeniden hatırlattığı için de teşekkürler Naim Dilmener.


Tek kanallı dönemin ünlü spikeri Nuran Devres sonradan büyük ilgi gören fenomen dizilerin senaristi olarak karşımıza çıktı. Kara Melek dersem, hatırlarsınız. Entrikanın kraliçesi şimdi de bir roman yazdı: Melek-i Tavus. Yezidi'lerin taptığı başmelek Melek-i Tavus. Şeytan diyoruz bizler, kibri ve itaatsizliği yüzünden cenneten kovulan melek ama Yezidilikte bu kelimeyi kullanmak büyük günah. Hatta fonetik olarak o kelimeyi andıran sözcükler bile kullanılmıyor ve Adı Güzel Melek olarak söz ediliyor. Yezidi inancına göre sonradan Tanrı'nın affına mazhar olmuş. Bir tavus kuşu şeklinde sembolize ediliyor. Ben şiddeti, gerilimi, vahşeti, seksi yazmayı seviyorum; hikayelerimi böyle konulardan seçiyorum. Hayal gücümle kurguladığım şiddet dolu öykülerimi de onları en iyi ortaya çıkarabilecek fonların üstüne inşa ediyorum. İlham kaynağım Stephen King. Bir numaralı ikonum o; romanlarının, filmlerinin hastasıyım. Daha fazlasını bekliyorum. Bugün artık bizde benim tarzımda, öncülüğünü yaptığım türde senaryo yazan çok kişi var ama benden başka gerilim romanı yazan yok. Senaryoculuk çok sıradan bir şey romancılığın yanında. Birinde izleyici için yazıyor, onlar için dünyalar kuruyorsunuz, diğerindeyse kendi dünyanızı kuruyorsunuz. Televizyon daha teknik; hayata uygun, makul şeyler yazarken inandırıcı olmak adına hayal gücünüzü dilediğinizce kullanamazsınız. Ama romanda tamamen özgürsünüz. Şu da var: Ben, zorlanmadan, çok hızlı yazan bir insanım. Klavyenin başına geçtim mi su gibi akar gider öykü. Ekip çalışmaları bu yüzden beni şaşırtıyor, beş-altı oturmuş bir şeyleri çözmeye çalışıyor, sanki fizikteki tanrı parçacığını falan keşfedecekler. Saatlerce senaryoda bir çıkar yol bulmaya çalışıyorlar. Benim için en çok on dakikalık bir şeydir bu. Yazdığım her şey çözümüyle birlikte gelir. Problem ve sorun, entrika ve çıkış yolu aynı anda... Bir diziyi izlerken de oradaki sıkışmışlığı hemen görüyorum ve aynı anda bunun nasıl giderileceğini buluyorum. Kötü giden dizilerin yükselişe geçme formülleri çok basit aslında, nasıl oluyor da akıllarına gelmiyor, bilemiyorum. Katy Perry hem masum hem karanlık görünümüyle bu fotoğrafta bana fena halde bir zamanların Kara Melek'ini hatırlattı. O yılların TV dizilerinden fotoğraf bulmak zor, ben de bunu kullandım. Yazıyı, kariyeri bir kenara bırakın, iyi insan olmak istiyorum. Benim için en makbul insan merhametli, şefkatli, empati duygusu gelişmiş insandır. İstemeden birinin kalbini kıracak olsam, böyle ufacık bir ihtimal dahi olsa vicdan azabım, üzüntüm bitmez; telafi etmek için ölürüm. Bu yüzden başkalarına zarar veren, sözlerini tutmayan, yalan söyleyen, fırıldak gibi dönüp duran, kendi küçücük ve zavallı çıkarları uğruna başkalarını bozuk para gibi harcayan insanlara bakınca dehşet içinde kalıyorum. Ağzımdan çıkan her söz senettir benim, iki elim kanda olsa yerine getiririm. Kendi çıkarlarıma ters düşse bile... Benim için dünyada iyilikten başka yol yok. Ben gerçek karakterlerden ilham alan biri değilim. Hepsi kendi hayal dünyamda var olan kişiler. Olaylar da öyle. Buna ilham diyorlar. Vahiy gibi geliyor insanın zihnine. Yaratıcılık konusunda çok verimliyim. Her gün oturup bir proje çıkarabilirim zorlanmadan. Zaten zorlanıyorsan yaratıcılıktan yoksunsun demektir. Ama yazmadan önce mutlaka bir saat şiir okurum. Şiir benim ilham kapılarımı açıyor; bir perde kalkıyor sanki. En başta Nazım Hikmet. Sonra Jacques Prevert, Louis Aragon, Necip Fazıl, Edgar Allen Poe. Poe'nun şiirlerine de öykülerine de hayranım. Yapılıyor aslında, fakat izleyici hazır değil, yadırgıyor, ısınamıyor. Son diye bir dizi vardı mesela. Uçurum vardı, Kayıp vardı. Güzel dizilerdi. Ben çok sert bir dizi yazmak isterim. Kurtlar Vadisinin kadın versiyonu gibi. Tadından yenmezdi. Buna katılmıyorum. Edebiyat yazarın ruhunu yazı haline getirmesidir. Ama tabii onun nereden baktığını anlamak lazım. Belki oradan öyle görünüyordur. Gerilim romanları ve şiir kitapları. Antolojiler. 14-15 yaşlarımda Rus ve Fransız klasiklerini hatmetmiştim. Sonra bir dönem, Panait Istrati hayranı kesildim. Ve çağdaş Amerikan edebiyatı. Hemingway, Steinbeck.. Harold Robbins, Robin Cook, Dean Koontz gibi sinir bozucu yazarlar. Polisiye severim. Aslında iyi bir polisiye romandan şahane ve çok uzun soluklu bir dizi olabilir. Ahmet Ümit'in bir romanından yola çıkıp dizi yapmışlardı bir ara; yanlış uyarlama sonucu olmadı. Doğru işlense çok sürükleyici, harika bir şey çıkabilirdi.


Thomas Piketty'nin beklenen kitabı Yirmi Birinci Yüzyılda Kapital çıktı. Ben kitabı atlaya atlaya, daha doğrusu sadece edebiyat eserlerine referans veren bölümlerine göz atarak okudum. Okudum sayılmaz yani, karıştırdım. Gördüm ki edebiyat ve ekonomi birbirlerine o kadar da uzak disiplinler değilmiş... Roman dediğimiz şey biraz da rakamlardan ve istatistiklerden ibaret ekonomik verilerin, pratikte insanların hayatlarını nasıl etkilediğini görmemizi sağlıyormuş. Ve böyle olunca, edebiyatı da ekonomiyi de başka türlü okumak her zaman mümkünmüş. Kendini ıssız bir adada bir başına bulan ve yıllar içinde geldiği ülkede var olan bütün kurumları teker teker yeniden inşa eden Robinson Crusoe'nun ilk muhasebeci roman kahramanı olduğunu biliyor muydunuz? Çünkü ıssız adada yeni bir hayat kurmak zorunda kaldığını idrak ettiği ilk günden itibaren ihtiyaçlarını, kaynaklarını ve tüketimini eksiksiz bir şekilde kayda geçirmişti. Marksizmin isim babası Karl Marx'ın başucu kitabı saydığı bu ünlü roman, bir bakıma kahramanın edebi bir lezzetle tuttuğu muhasebe kayıtlarından ibaretti. İlki Thomas Piketty'nin İş Kültür Yayınları'ndan çıkan Yirmi Birinci Yüzyılda Kapital kitabı. İtiraf edeyim; benim için fazla karışık, nasıl söylemeli, fazla ekonomik... Ama içinde bir bölüm var ki parayla, pulla, ekonomiyle ilişkisi yerlerde sürünen benim bile ilgimi çekti. Piketty 19'uncu yüzyıldaki gelir eşitsizliğini anlatırken tezini, romanlardan örneklerle kuvvetlendiriyor. Mesela Jane Austen'ın Aşk ve Gurur'u ve Balzac'ın Goriot Baba'sı en önemli referans kaynakları. Hatırlayalım, Austen'a göre, genç ve güzel kahramanı Elizabeth Bennet'ın yoksulluktan hatta müstakbel açlıktan uzak durmak için tek çıkış yolu, zengin bir adamla evlenmek olabilirdi. Ve tabii o çağda bütün genç kızlar aynı şeyin peşinde olduğu için ortalık hep bir savaş yerini andırıyordu. İkinci kitap, İletişim Yayınları'ndan çıkan ve Derya Güler Aydın'la Çınla Akdere'nin hazırladığı, Edebiyattaki İktisat. Kitapta, klasik Avrupa romanından Osmanlı şiirine, Amerikan çağdaşlarından Ahmet Hamdi Tanpınar'a uzanan örneklerle edebiyat ve iktisat alanları arasındaki ilişkinin yansımalarına bakılıyor ve edebiyat eserleri eleştirmenlerin değil iktisatçıların gözüyle inceliyor. Firma Nasıl Var olur? başlıklı son bölüm bence en enteresanı. Burada Erkan Erdemir, Ahmet Hamdi Tanpınar ve Saatleri Ayarlama Enstitüsü'nden yola çıkarak kurumsal iktisadın edebiyatla ilişkisini anlatıyor. Buna göre Tanpınar'ın romanı, doğrudan temel bir ihtiyaca yaslanmayan ve kendi işlevini kendi yaratan, uzun süre de kar elde etmeyi düşünmemiş, hem zaten kar etmek istediğinde bunu nasıl yapacağını bilemeyen bir kurumun, yani Saatleri Ayarlama Enstitüsü'nün kurumsallaşma sürecini iktisadi ve toplumsal bir ironiyle ama edebiyatın dilinden anlatıyor.


Anlayacağınız Portman açık ve net: Ne kadar janti olursanız olun, tecavüz tecavüzdür! Tutkulu bir hayvan sever olarak Jonathan Safran Foer'ın, tabağımızdaki yemeklerin öyküsünü anlattığı Hayvan Yemek adlı kitabını müthiş bir ıstırap ve şaşkınlıkla okudum. Yazar, yemek yerken ve diğer zamanlarda aklımıza getirmediğimiz, getirmemeyi tercih ettiğimiz bazı sert gerçeklerden bahsediyordu çünkü. Ama inat ettim, kitabı elimden bırakmadım. Hem iştahla yediğiniz bazı etlerin başka ülkelerde yaşayanların en sevdiği hatta kutsal saydığı hayvanlardan elde edildiğini düşünürseniz, yanlışlığın nerede olduğunu daha net görürsünüz. İrkildiyseniz, çok iyi. İrkilmediyseniz, kitapta doğrudan sizi ilgilendiren türden gerçeklerle devam edelim. En hafifinden şu mesela: Kapalı hayvan çiftliklerinde yalnızca hayvanlara eziyet edilmiyor, bu çiftlikler bizim sağlığımızı da tehdit ediyor. Son 10 yılda akciğer hastalıkları ve astımın hızlı bir şekilde artmasının, kökeni belli olmayan garip bakteri ve virüslerin üremesinin temel sebebi, bu tip çiftliklerde hayvanlar için kullanılan ve sonra atmosfere pervasızca püskürtülen kimyasal ilaçlar. Bütün bunları ve geri kalanları öğrendiğinizde, eminim, tabağınıza ne konduğunu artık daha çok önemseyeceksiniz. KFC ve benzeri fast food zincirlerinin ürettiklerine ise kesinlikle şüpheyle bakacaksınız. Jonathan Safran Foer'in Hayvan Yemek adlı kitabı, 20 yıllık vejetaryen olan beni vegan aktivist olmaya ikna etti. Başkalarının yaşamsal tercihlerini eleştirirken her zaman bir parça çekingen durmuştum, çünkü aynısının bana yapılmasından hoşlanmıyordum. Halbuki birçok kişi niçin vejetaryen olduğum konusunda beni sorguya çekip duruyordu. Mesela Ya bir gün havuçların da canlarının acıdığını öğrenirsen ne olacak, o zaman ne yiyeceksin? diyorlardı. Başkalarından daha çok şey bildiğimi sanmaktan her zaman çok korkarım. Tarihsel bakımdan tehlikeli bir duruştur bu. Durmadan Hitler'in vejetaryen olduğunu hatırlatanlara benzemek istemem. Fakat Foer'ın kitabı Hayvan Yemek, bana bazı şeylerin hakikaten yanlış olduğunu hatırlattı. Hayvanların da şahsiyetleri olduğunu söylediğimde bazılarınız belki bana karşı çıkacaktır, öte yandan hayvanlara yapılan ve çeşitli vesilelerle belgelenmiş olan sayısız eziyetin kabul edilemez olduğuna kimse itiraz etmeyecektir. Kendi adıma, Foer'ın kitabını okuyana kadar, hayvanlara yapılan bütün bu eziyetlerin biz insanlara da çok ağır bedeller ödettiğinin farkında değildim. Kapalı fabrikalarda seri hayvan üretiminden bahsediyorum. Oradaki koşullar hem çalışanların sağlığını tehlikeye atıyor, hem de çevresel olarak hepimiz için çok zararlı etkileri var. Foer kitabında bunların hepsini ayrıntılı şekilde belgeliyor. Çevreye ve havaya yayılan yoğun domuz pisliğinin solunum yollarına verdiği hasarı, seri üretim fabrikalarında yetiştirilen hayvanlara verilen düzenli ağır antibiyotiklerin ürettiği yüzlerce yeni bakteri türünü, domuz gribi gibi yeni nesil hastalıkların nasıl ve hangi sebeplerle ortaya çıktığını... O fabrikalarda yetiştirilen hayvanlara yapılan eziyetlerin bizim evlerimizin bahçelerine kadar erişebildiğini, bu kitabı okuyana kadar bugüne kadar hiç böyle net bir şekilde idrak etmemiştim. Bazı konularda haklısınız, ama şu da var: Et yemek ya da yememek kişisel bir tercih sayılabilirdi belki 50 yıl önce. Bugün ise pek öyle değil. Bugün hayvanlar annenizin anlattığı gibi çayırlarda, çimenlerde ot yiyerek, koşup zıplayarak yetiştirilmiyorlar ve esas sorun da zaten tam olarak onların yetiştirilme yöntemlerinde. Yumurtadan çıktıktan sonra üç günde tavuk olan civcivin o üç günlük ömründe çektiği büyük ıstırap bir yana yiyene zararlı olabilecek birçok madde içermesi gibi sakıncaları da var bu yöntemlerin. Bence kitabı okuyun... Beni ve Foer'ı daha iyi anlarsınız. oyle bir masada tum kadinlar once kendilerine olan tecavuzleri konusmalilar ineklerden once..


Havanın savaş ve göç koktuğu yıllar... Balkan Savaşı başlamak üzere. Güneşin koyulaştığı bu zamanlarda Trabzon-Tebriz-Tiflis-Batum-Bakü-İstanbul hattında geçen Tebrizli delifişek halı tüccarı Setterhan'la Trabzonlu Zehra'nın kavuşma hikayesini anlatan ve içinde üç aşkın geçtiği müthiş bir roman Nar Ağacı. Daha çok röportaj yapmasını istediğim sevgili arkadaşım Aycan Aşkım Saroğlu, Nazan Bekiroğlu'yla otobiyografik özellikler taşıyan romanını, bir şehzade taşrası olarak Trabzon'u, savaşı, aşkı, ölümü ve yazma serüvenini konuştu.. Dedemin hikayesi ilgimi hep çekti. Fakat onu yeteri kadar dinleyememiş olmam daha sonraki yıllarda, aile içinde anlatılanlarla yetinmeme sebebiyet verdi. O da bölük pörçük. Oysa bölük pörçük birkaç cümlesine sahip olduğum bu hayat gerçekte ne kadar zengin ve farklıydı, kim bilir? Benim dede olarak tanıdığım yaşlı kişinin, o sönmüş volkanın bir gençliği var. Maceralı, alev ateş bir hayat. Bu, merakımı hep kışkırttı. Daha sonra 1979'da benim de İran'daki aileye bir mektup yazma teşebbüsüm oldu fakat dönemin şartlarından olsa gerek devamı gelmedi. 2008'de Bakü'ye gittim. Onun Bakü'den geçtiğini biliyordum. Doğu'nun kapıları bana orada açıldı ve onca yıl cesaret edemediğim şey bütünüyle kolaylaştı. Yollara düştüm, aradım, aileyi bulsam da aradığımı bulamadım ve yazdım. Tatmin edilemeyen tutkulu merak duygusu o mahrumiyete tahammül edemedi ve bulamadığını kurguladı. Sonra uydurduğuna kendisi de inandı. Benim içimde bütün ırmaklar Doğu'ya doğru akar. Doğu'dan kastım, hikmetin kaynağı olan, arazlarından soyutlanmış, ülküselleştirilmiş bir Doğu'dur. Bütün ırmakların bir başka ifade ile hikmetin kaynağının Doğu olduğunu düşünürüm. Zihinsel coğrafyamda da seyahat coğrafyamda da bu böyledir. Bu şehirleri ve daha fazlasını bu yönleriyle sever ve özlerim. Ben de İstanbul-Trabzon arasında bölünmüş olarak yaşadım yıllarca. Fakat haritayı açtığımda Trabzon'un o kadar kuzey o kadar doğu koordinatları beni hep mutlu etti. Neticede buradayım ve bu şehrin unutulmuş mazisini özleyerek de olsa burada yaşıyorum. Hatıramda eski Trabzon'un bahçeleri, evleri, Arnavut taşı döşeli sokakları, yeşil çini sobalar, mermer havuzlar, saltanatlı kadınlar, efendi erkekler ve daha birçok ayrıntıdan ibaret bir şehir var. Bir şehzade taşrası. Dedemin ticaret hattı, Trabzon'a maceralı gelişi, Taht-ı Süleyman'da hazin bir aşk macerası yaşadığı, sonra bir Rus kızı olan Sofya ile sevgililiği, anneannemle evlenerek Trabzon'da kaldığı doğru. Fakat bunlar hakkındaki bilgim şimdi size yazdığım şu cümlelerden pek de fazla değil. Bir bakıma haritada gelinen noktalar belliydi fakat hangi hatlar üzerinden geçildiğini ben uydurdum. Belki yolu uzatmış çetrefilleştirmişimdir. Belki tam da o yolun üstünden geçmişimdir ve dilerim ki öyledir. Anlatıcının seyahat katmanında ise Taht-ı Süleyman'da aileyi bulduğum doğru. Bütün o şehirlere ve ülkelere hatta daha fazlasına gittiğim de doğru. Fakat ona da muhayyilenin fırçası bulaşmıştır. Yezd'de bir Behzat Amca yoktu mesela. Hepsini sevdim, hepsine kendimi dağıttım. Zehra, Azam, Sofya. Üç ülke, çok farklı karakterlerde üç ayrı kadın. Hepsinin uğradığı aynı erkek kalbi. Zehra hava, Azam ateş, Sofya toprak gibi gelir bana. Settarhan'a da su olmak kalıyor. Azam güçlü, ateş gibi. Gideceği yere su gibi akarak değil ateş gibi önüne çıkanı yakarak gidiyor. Onunla uzlaşılmaz, onun ancak suyuna gidilebilir. Onu çok sevdim. Zehra başlangıçta havai, heveskar, bir parça şımarık hiç olmazsa nazlı-nazenin, sonraları o da toprağa dönüşüyor. Naz lüksüne izin vermeyen şartların Zehra üzerinde oluşturduğu değişim onun beni etkileyen gerçeği. Fakat ben Sofya'yı da çok sevdim. Neticede ihtilalci Sofya'nın defterinde aşk, açık kalan son sayfadır. Belki bu dünyaya kusurlu olarak salınmış bir duygu olan aşk bu üç kadının kalbinde yansıyan farklı tezahürleriyle ancak kusursuz bir aşk bütünü oluşturabilirler. O da bu dünyada mümkün değil. Olmasını istediğim şeyi yazdım. Dahası böyle olabileceğini uyarmak istedim. Çünkü bu mümkün ve nadirattan da olsa gözünün nuru kadına doğrulttuğu namluyu indiren, tetiği çekemeyen erkekler de var. Onlar asıl zor olanı göze alabilen güzel erkekler. O korkunç kıyıcılık aslında feda edilene verilen değerin büyüklüğünden. Asırlar içinde töreleşmiş, töreleşirken yapaylaşmış bir onur duygusu ile bireysel muhabbet karşı karşıya durduğunda tipik bir trajedi tablosu çıkıyor ortaya. Baskı öyle büyük ki, değeri o kadar büyük olan şeyden boşalan yere dolabilecek tek duygu onun yokluğu. Fakat bir de görülebilse ki hiçbir şey ona duyulan sevgiden daha büyük değil. Keşke biraz olsun bu tür bir onur ile muhabbetin tartılmasında sevginin daha ağır bastığı, baş eğik gezmenin alt edilebilecek bir durum olduğu fark edilebilse. Zor ama imkansız değil, belki bir-iki nesil sonra. Bunu, en fazla da göze alabilen erkekler başaracak. Nar Ağacı söyleyecek birkaç önemli cümlesi olan bir roman, hepsi de insana ve insaniyete dair. Bunlardan biri, insaniyetin siyasetin üzerinde durduğu. İkincisi, tek masumun acı çektiği yerde bütün gerekçelerin geçerliliğini yitirdiği. Bir diğeri, savaşın insanı canavarlaştırdığı ve insanın insana ettiğini kimsenin kimseyi etmediği ve bütün yükün bireylerin sırtına yığıldığı. Bir diğeri de, tarihe sebeplerin değil sonuçların kaldığı. Bazen bir hükümetin hükümlerinin bir milletin sırtına yapışıp kaldığı ve aradan yüz yıl geçse de o yükü kaldırıp atamadığımız. Bunların hepsi de insaniyet bilincine çıkar. Tarih derslerinde romanlardan yararlanılabilir elbet ama ben bir tarih öğretmeni olsaydım dönem günlüklerinden parçalar okurdum öğrencilerime. Tarih kitaplarına giren üç soğuk cümlenin arkasında mahşerler var çünkü. Bence Settarhan Sofya'ya sadece kadın denen varlığa erkek denen varlığın duyduğu ihtiyaç ile bağlanıyor. Bir tür mantıki aşk. Aşkın mantıksalı olmaz oysa. Bu yüzden Sofya onun için biricik değil, kendisi değil, özel değil; bir cinsin temsilcisi sadece. Belki sadece bir avuntu. Bu yüzden Sofya onun kendisine sunduğu teklifi reddediyor ve bu yüzden Sofya onun tarafından reddediliyor. Çünkü Settarhan su gibi, akıyor. Çok kuvvetli bir bağ var ikisi arasında. İkisi de çok farklı kültürlere ve dinlere mensup olmalarına rağmen birbirlerinde gördükleri şey onları yekdiğerine ilk anda bağlamıştı ve aralarında kurulan kavi köprü nedeni sorgulanamayan türdendi. Yalnızlık mı? Cesaret mi? Belki daha fazlası, hayranlık. Birbirlerinde kendi yansımalarını görmeleri. Sevgi işte. Seversiniz. Sebebi yoktur. Bu yüzden Settarhan; Azam ve Piruz birbirine aşık olduğu anda kendisini iki türlü ihanete uğramış hisseder. Ortada bir vurgun olduğu muhakkaktır da hangi yandan vurulduğunu kestiremez. İki türlü kayıptadır. Kimi kimden kıskandığını bilemez. Çünkü Settarhan, Piruz için de pek çok şeyi göze almıştır. Şimdiye değin yazdıklarımın sinemalaştırılması, tiyatrolaştırılması hususunda isteksiz davrandım. Fakat Nar Ağacı'nın iyi bir yönetmen, dahası iyi bir görüntü yönetmeni ve hayalimdeki tiplere uygun oyunculardan oluşan bir kadro ile sinemalaştırılabileceğini ben de düşünüyorum. Buna çok müsait. Fotoğraftan içeri girmek bile sinematografik bir teknik. Ama yine de korkarım. Benim içimdeki ile perdede gördüğümün farklı olması beni hayal kırıklığına uğratır. Çok fazla güvenmem gerek. Benim derdimi de hiçbir yönetmen çekmez. Tam anlamıyla evet, dediğiniz gibi. Sadece Trabzon kadını değil Anadolu kadını. En fazla yıkılıp gideceğini zannettiği anda buna hakkı olmadığını anlayan türden. Çünkü o sendelerse etrafındakilerin tümü yıkılıp gider. Bu karakter kendisinden çok etrafındakileri düşünen kadın ki Anadolu'da örneği bol. Belki bütünüyle, içinde inanılmaz bir güç taşıyan ve kadın denilen o varlığın özeti. Öyleyse hatırlatmak lazım. O en netameli geçmişte bile kardeşlik ve dostluk öykülerinin de eksik olmadığını, en zor şartlar altında, insanın kendisine şahsi bir rota çizmesinin imkansız gibi göründüğü toplumsal baskı zamanlarında bile vicdanın sesine uymanın insanı uzun vadede asla yanıltmayacağını. Bu hatırlamalar geçmişi düzeltemez elbet ama geleceği düzeltebilir. Örnekleri tedavüle sokmak bu yüzden önemlidir. Göstermeli ki bir insan yaptıysa her insan yapabilir; demek ki böylesi de mümkündür. Örnek, verilirse alınan bir şeydir. Şu ana kadar yapılan söyleşilere bakılırsa Nar Ağacı'nın en fazla ilgi çeken sahnelerinden biri de bu oldu. Benim futbolla ilgim yok, anlamam da. Ama o sempatik fotoğrafı gördüğüm zaman bu şehir ile futbol arasındaki ilişkinin yeni değil eski olduğunu fark ettim. Sanki bu şehrin kumaşı futbolun terzisi elinde biçilmiş gibi. Kader gibi. Sonra o kadınların da bir zamanlar yaşadığını, dünyaları ne kadarsa onların da kendilerine göre acılarla, mutluluklarla, aşklarla dolu birer hayatlarının olduğunu düşündüm. O sıralarda yazmakta olduğum bölümde Zehra ve İsmail'i o sahneye yerleştirdiğimi neden sonra fark ettim. Neticede futbol seyretme arzusu Zehra'nın heveslerinden bir heves sadece. Ama bu şehrin ruhunu da yansıtan bir heves. Balkan ve I. Cihan harbiyle ilgili tarihi zemini içimde sağlamlaştırdıktan sonra bana asıl lazım olana başladım. Asker ve subayların günlüklerine. Bizde bu konuda yayımlanmış günlükler var, yok değil. Okuduklarım içinde, romana girmese bile, Çanakkale ve Sarıkamış günlükleri de vardı. Fakat arka arkaya okuduğum o günlükler öyle acıydı ki günlerce içim yandı, uykularım kaçtı, dengem bozuldu. Ağzımda bir asit tadıyla dolaştım. Kuyulara düşüp çıkamadığımı hissettim. Öyle yanık bir defterdi. Şu an bile hatırladıkça kalbim asitle doluyor. Kesen soğukta, yağmurun, karın altında, buzun üstünde, ateş yok, yemek yok, çadır yok. Bazı günlerin taam listesi şöyle: Sabah, kuru ekmek. Öğle, ekmek ve şekersiz üzüm hoşafı. Akşam, yok. Bildiğiniz yok işte. Bunlar gencecik bedenler ve ailelerinin göz nuru, ana evlatları. En korkuncu da kendimi Kassandra gibi hissetmemdi. Neler olacağını onlar bilmiyor ama ben biliyorum. Korkunçtu. Ben ki yazar mizacı sevdaya akan biriyim, bu satırları okuduğum zamanlarda aşkın çok daha üstündeki gerçekleri bildim, hissettim. Aşk bile anlamını yitirdi. Ben tarihi roman için hissettim bu acıyı. Bazen içimden tarihi bütünüyle değiştiren bir roman yazmak da geçmedi değil. Savaşsız, kansız, acısız, dahası evrensel barışı sağlama anında ceylanla parsın aynı Mecnun kucağında birlikte oturduğu bir tarih. Tamam tamam, kimse gülmeye başlamadan ben söyleyeyim. İmkansız. Budalaca bir heves bu. Dostoyevski'nin Budala'sı. Ama ben dünyanın cennet olmasını istiyorum. Ama dünya cennet değil ve ben dahil insanlar melek değil. O yüzden kuyulara düşüp düşüp duruyorum. Bunu herkes göze alamaz. Ama evet, birilerinin mucizesi olmak lazım. Kahramanlık hala güzel şey. Settarhan bana hep acemi bir aşık olarak geliyor. Azam'a duyduğu aşk Sehend Dağı'nın zorlu zirvesinde ölümün dokunuşuyla yerle bir olacak türden. Sofya'yı da büyük bir aşkla değil sığınma ihtiyacıyla seviyor. Zehra'ya olan aşkı da iki büyük ırmağın kaçınılmaz olarak birbirine kavuşması kabilinden. Her şey kalbine hızla çarpan ama aynı hızla da geri çekilen türden bir mizaç o. Coşkun bir su. Ama özellikle bu yanıyla çok insani ve çok sıcak. Tam olarak öyle bakıyorum. Dahası, o ikisinin gözerinin karşılaştığı an ve o ana kadar olup biten her şey sanki benim doğmam için. Milyonlarca ihtimal arasında bir mümkünüm sadece ben. Düşünsenize ikisinin muazzam yolculukları üzerinde bir anlık bir gecikme ya da erken gelme bütün gidişatı değiştirebilirdi. Öyleyse kader var ve iyi ki var. Aşk büyük bir çağırma-çağrılma halidir. Daha bilme anından itibaren başlayan bir çağrı. Ve o çağrıya bütün evrenin ortaklık ettiğine inanmak da aşıkların adetindendir. Çünkü aşkın dili farklı bir boyuttan toplar kelimelerini, metafizik boyutta bir onaylanmışlık gerçeği kendisini daima hissettirir. O metafizikte en başta da sevgilinin bizi çağırdığına inanırız. Çünkü böylesi bir icabet sebepsiz olamaz, muazzam bir çağrının neticesi olabilir ancak. Bu çağrıya bütün bir tarih, bütün bir oluş eşlik etmiştir. Göklerin dönüşü, yerin muhkem duruşu, tarihin yazılışı, her şey, her şey sanki o an için tanzim edilmiştir. Evren sanki aşık için yaratılmıştır ve içinde bir tek kendisi yaşamaktadır. Böylesi bir çağrıya da icabet etmemek mümkün değildir. O yüzden Sen öyle çağırmasan ben böyle gelmezdim. Ama Ben böyle çağırmasam sen öyle gelmezdin. Bütün evrenin bu büyük çağrıyı onayladığına inanma anı. İşaret. Aşk, işaretleri sever. Aşk, ölüm üzerinden ölçtürür kendisini. Ölümle tanımlar. Önce ölmekten korkar aşka düşen. Kalbindeki bu duyguyla kendisine yazık olacağından korkar çünkü. Sonra aşık kendisini ölümsüz zanneder. Çünkü aşkın en güzel yanı insana ölüm duygusunu unutturması, cennet ebediliğini tecrübe ettirmesidir. En son da aşık, ölüme razı hale gelir. Ölse gam yemez, bıçak vursa kanı akmaz. Bu aşkın zirvesidir. Sonra bir gün yeniden ölümden korkar. Aşk bitmiştir. Aşk bize ölüm düşüncesini unutturduğu gibi zamansızlık halini de tecrübe ettirir. Aşık kalbinde zaman genel geçer anlamıyla işlemez. O, ebedi an'ın içindedir. Cennet zamanı. Ama gün gelir ve zaman, dünya zamanında işlemeye başlar, her şey tuz buz olmuştur çünkü o ölümsüz aynada. Kendisini biricik, ilahi oluşla yekpare, bütün bir evrenle aynı oluş içinde hisseden aşık o gün sıradanlaşır. Neticede cennetlidir aşk ama bu dünyada kusura bulaşmıştır, çetrefili bu yüzden. Haklısınız, hem lütuf hem derstir. Hem ödül hem cezadır. Hem mükemmel hem kusurludur. Bunu sık sık dile getirdim, hissettiğim şey büyük bir acı oldu. O acıyla Bir Romandan Ayrılmanın Acısı diye bir yazı da yazmıştım. Bu romanın bitmesi o dünyadan ayrılmak anlamına geldi çünkü. Ve bu, öyle mantıksal kurgularla, mühendislik hesaplarıyla inşa ettiğim bir dünya değildi. Düpedüz içine girdiğim, içimden taşırdığım bir dünyaydı. Fakat bir an geldi ki bu rüyadan uyandım. Artık bir yere gidemiyorum. Hayır. Henüz elimde bir şey yok. Oysa La baskıya girdiği gün ben Nar Ağacı'na başlamıştım. Bir devamı olur mu? Bilmiyorum. Hikayelerini merak ettiğim kahramanlar var benim de. Sehend mesela o kırık gülüş, o vurgun yemiş beden, sonra Çiçek Hala. Keşke yazabilsem. Ben henüz bir şey fark etmiyorum. Trabzon'da, evden okula, okuldan eve bir yaşamın içindeyim, her zamanki gibi. Ama böyle bir genişleme varsa bile kökünden tepesine kadar Nun Masalları okuyucusunun teşkil ettiği bir ağacın dalları gibi genişlemesini isterim o kitlenin. Yani değişen bir okur kitlesi değil genişleyen bir okur kitlesi olsun. Rus edebiyatı benim zaafım. Şu sıralarda yeniden klasiklere döndüm. Gidecek en emin yer klasikler her zaman. Çağdaşlarımı okumaya dört yıldır ara vermiştim. Şimdi artık başlayabilirim. Beni besleyenlere gelince, bütünüyle Rus edebiyatı, Mevlana ve Divan-ı Kebir, bütünüyle hikmet edebiyatı. Oscar Wilde'ın Hikayeler'inden de çok etkilenmiştim zamanında. Hala da severek okurum. Divan Edebiyatı özellikle Şeyh Galip ama en fazla Fuzuli. Bir de beni yazarların eserlerinden çok yaşantıları etkiliyor. İlk kitabım kırk yaşımda iken çıktı, Nun Masalları. Evvelinde on yıllık bir dergi macerası var. Onun evvelinde yazılıp yayımlanmayanlar. Onun da evvelinde yazarlığı aklından geçirmeyen bir resim heveslisi. Öyleyse her şey kendiliğinden gelişti, isteyerek, yol çizerek değil. Yazarlığın benim için anlamı bir değil, çok. Sayfalarca sebebi alt alta yazabilirim. Ama en önemlisi galiba anlatırken anlayabilmem. Bir de acıyı, yazarak estetize edebilmem yani katlanılır kılabilmem. Kelimeler karargahında karşılığını bulduğum acı daha katlanılır oluyor. Bulamadığımda vahim. O zaman yaşantı oluyor, müşkil işte o zaman. Yazmak isteyenlere ben de herkes gibi, çok okumalarını tavsiye edeceğim. Çok okumak, çok yazmak, çok yırtmak. Akacak su yatağını mutlaka bulur; akacak kadar gümrahsa mutlaka akar. Aksi takdirde kuruyup gider, ya da gölleşip kalır.


İhsan Koza, en bilinen haliyle, sinemacı İhsan İpekçi'nin yazdığı romanlarda kullandığı müstear isimdir. İpekçiler, 19. yüzyılın son demlerinde Selanik'ten İstanbul'a göç etmiş tüccar bir aile. İhsan İpekçi 1901'de Selanik'te doğmasına rağmen İstanbul'da büyümüş, Galatasaray Sultanisi'nde okumuş, 1966'da ölene dek de İstanbul'da yaşamış. Çok uzağa gitmeyin, İhsan Bey tanınmış yazar/siyasetçi merhum İsmail Cem'in babası, Abdi İpekçi'nin de amcasıdır. Peki 1902'de yine Selanik'te doğmuş olan Nazım Hikmet'in nesidir? Patronu, arkadaşı ve belki de aynı takma isimle roman yayınlayacak kadar yakını, yoldaşı. İhsan Koza kitap kapaklarında, film afişlerinde rastlanan bir takma isim. Ama büyük ihtimalle tek bir kişi, tek bir yazar değil, biraz daha fazlası... Üstelik, aşağıda okuyacağınız ve göreceğiniz gibi, çok hoş hikayeleri var. İpekçi Ailesinin İstanbul'a ilk armağan ettiği marka: Selanik Bonmarşesi. Eminönü meydanında, sadece ipekli kumaşlar değil, ithal malzemeler, özellikle de fotoğraf ve film makineleri satıyorlar. Başlangıçta ticaret iyi gidiyor. Ancak bir süre sonra belediye bir vesileyle mağazalarını yıkıyor ve aile sektör değiştirmeye mecbur oluyor. Galatasaray'dan sonra Berlin'e okumaya giden İhsan İpekçi, dönüşte ailesini sinema işine girmeye ikna eder. 1923'te Elhamra, 1924'ten itibaren de Melek sinemasının işletmesini devralırlar. İhsan İpekçi sinema işletmekle yetinmez, 1928 yılında İpek Film'i kurar ve yerli film üretmeye başlar. İlk olarak Muhsin Ertuğrul ile Ankara Postasını çekerler. Film büyük bir ticari başarı kazanır. Sonra bir ortak yapım olan İstanbul Sokakları'nda gelir. Ve 1932'de ilk sesli Türk filmi olan Bir Millet Uyanıyor çekilir. Yönetmen yine Ertuğrul Muhsin, reji asistanı ve seslendirme yönetmeni ise Nazım Hikmet'tir. Bu ikili Moskova yıllarından tanışmaktadır. İhsan İpekçi 1932 yılında Türkiye'nin ilk seslendirme stüdyosunu Nişantaşı'nda eski bir fırının duvarları arasında kurar. Amaç hem sesli film üretmek, hem de ithal edilen filmleri seslendirerek daha geniş kitleleri sinema salonlarına çekmektir. Bu öncü girişimin başına da Nazım Hikmet geçecektir. Böylece başlayan İpek Film-Nazım Hikmet işbirliği çok uzun süre devam edecektir. Şairimiz yıllar içinde en az 16 filmin senaryosunda kalem oynatır. Seyrek olarak kendi adıyla, çoğu kez müstear isimlerle. Nazım Hikmet 1937'de İpek Film için senaryosunu kendi yazdığı bir filmin yönetmenliğini de üstlenir: Güneşe Doğru. O filmin çekimleri sırasında alınan bu fotoğrafta ortada oturan Nazım'ın hemen arkasında İhsan İpekçi, onun yanında da ağabeyi Osman İpekçi görülüyor. Sol baştaysa Arif Dino. 1945. İhsan Koza yazmaya ve yayınlamaya devam ediyor. Aradığım Kadın Tasvir Neşriyatı'ndan basılıyor. Kapak çizimi sonradan ünlenecek olan ressam Naci Kalmukoğlu'na ait. Kitabın içine düşülen bir nota göre, romanın film hakları Vedat Ar tarafından temin edilmiştir. Edilmiş ama, roman filme çekilmiyor. 1946. İhsan Koza'nın üçüncü romanı Senede Bir Gün basılıyor. Bulgaristan'daki bir Türk köyü olan Yanbolu'dan anayurda kaçış sırasında kendini feda eden Emin, nişanlısı Nazlı'dan ayrı düşer. Emin vurulur ancak ölmez. Ağır bir şekilde yaralanır. Ailesiyle İstanbul'a gelen Nazlı aşk acısından hastalanır, verem olur. Sonra kendisini tedavi eden doktorla yakınlaşır, evlenmeye karar verir. Düğün gecesi kapı çalınır. Öldü sanılan Emin cebinde Nazlı'dan yıllar önce aldığı kanlı mendille çıkagelir. İzdivaca engel olmaz, ancak aşıklar her sene aynı gün Çamlıca Tepesi'nde buluşmak için sözleşirler. Roman basıldığı yıl İpek Film tarafından sinemaya aktarılır. Yönetmen Ferdi Tayfur. Başrollerde Suavi Tedü ve Cahide Sonku. Eser 1966 ve 1971'de iki kere daha filme çekilecek, Şekip Ayhan Özışık'ın bestelediği, Zeki Müren'in seslendirdiği Hicaz şarkıyla ünlenecektir. 1946. Senede Bir Gün çekiliyor. Bu arada Nazım'ın 1938-1950 arasında hapishanede olduğunu unutmayalım. Kameranın başında yönetmen Ferdi Tayfur var Tayfur'un hemen arkasında görünen ise patron İhsan İpekçi. Kameranın yanında duran kişi ise Cezmi Ar, efsane görüntü yönetmeni. Şimdi buraya dikkat: Senede Bir Gün yazarı İhsan Koza'nın aslında Nazım Hikmet olduğuna dair söylentiler vardır. Neden mi? Bir sonraki fotoğrafa geçelim. Yatar Nazım cezaevinde... Patron İhsan İpekçi İstanbul'dan kalkmış, arkadaşını ziyarete gelmiş. Yanlarında bir de uzman çavuş. Derler ki Nazım, bu ziyaretlerden birinde Senede Bir Gün adlı romanını İhsan İpekçi'ye teslim eder ve İhsan Koza adıyla bastırmasını ister. Bunun böyle olduğuna dair kanıtlar ise romanın içinde gizlidir. Romanın anlatıcısı Malatya'da görevli bir bankacıdır ve işi icabı sürekli Ankara ve Bursa'ya gitmektedir. Yılda bir gerçekleşen buluşmanın yeri Nazım'ın eşi Piraye'nin teyzesinin yaşadığı ve sık sık gittiği Çamlıca'dır. Ve en önemlisi, senede bir gün yapılan buluşmaların tarihi olan 12 Ağustos, Nazım'ın ilk mahpusluğundan kurtulduğu tarihtir. 12 Ağustos 1934'te Nazım salıverilmiştir, anlatıcı 34 yaşındadır, buluşmalar 12 Ağustos gününde gerçekleşmektedir. 1947. İhsan Koza'nın yeni romanı Zümrüt yayınlanır. Doktor Nazım ile Feride'nin imkansız aşkını anlatan roman 1959'da Ömer Lütfi Akad tarafından beyazperdeye aktarılır. Film hakkında hoş bir ayrıntı: Kumarhane sahnelerinden birinde Ahmet Hamdi Tanpınar'ın figüran olarak göründüğü iddia edilmektedir. Eldeki kopyalarda Tanpınar'ın varlığı kanıtlanamamış olsa da... Selim İleri'nin Lütfi Akad'dan naklen anlattığına göre Tanpınar, başroldeki Çolpan İlhan'ın güzelliğine bizzat tanıklık etmek için sete uğramıştır. 1954 yılında Emekli Sandığı Melek sinemasının işletmesini İpekçiler'den devralmıştır. İpek Film ikiye bölünmüş, işletme kısmının adı Film İşleri Türk Anonim Şirketi, yani Fitaş olmuştur. Şirket Yeni Melek sinemasıyla yoluna devam eder. Ancak işler yavaş yavaş bozulmaktadır. Bir his romanı olan Aşktan Sonra 1964'te Altın Kitaplar tarafından basılır. Bu altıncı kitapta ilk kez İhsan Koza ile İhsan İpekçi adları alt alta kapağa yazılır. Artık tartışmaya yer yoktur. İhsan İpekçi aynı zamanda bir yazardır ve bunu itiraf etmektedir. Elimizdeki ilk ve tek İhsan İpekçi romanı Yasak Cennet 1965'te Hürriyet'te tefrika olunur, 1966'da ise genişletilmiş bir baskıyla okur karşısına çıkar. Herhangi bir yayınevi markası taşımayan bu kitabın arkasında şu satırlar yazılıdır: Yıllarca uğraşarak incelenen, araştırılan, hakikatlere dayanan emsalsiz sahnelerle dolu yakıcı bir aşk... Öldüren kıskançlık ve ihtiraslarla dolu macera... Seven erkeklerin seven kadınların romanı... İhsan İpekçi aynı yıl yaşayanların dünyasından ayrılır ve Zincirlikuyu'ya defnedilir.


Sırada Nazlı Eray'ın yeni romanı var. Eray aynı anda hem hüzünlü hem şakacı olabilen kendine has üslubuyla ve gene fantastiğe göz kırparak yazdığı Aydaki Adam Tanpınar'da yazarın ruhunun labirentlerinde dolaşarak onu içeriden yazmayı deniyor. Boğazdaki erguvanların altında yürürken aşk hayalleri kuran, güzel kadınlara hayran, Beyoğlu'nda Narmanlı Yurdu'nda eski bir hapishaneden bozma rutubetli odasında en güzel eserlerini yazan bir genç adam imgesiyle başlıyor roman. Sonra acı günler başlıyor, karanlığın dozu artıyor. Ehamlı, vesveseli, parasızlıktan bir türlü iki yakasını bir araya getiremeyen, önüne gelenden borç para istediği için dost toplantılarına çağrılmayan, yırtma şansını kumar masalarında arayan ve denen o ki epeyce dedikoducu birine dönüşüyor sevgili yazarım. Esas trajedi, şahsi kusurlarının, sanki herkes mükemmelmiş gibi, yapıtlarına yönelik sükut suikastleriyle cezalandırılması... Tanpınar ürpertici bir sahipsizliğin tam ortasında yapayalnız bırakılıyor, ölümüne dek. İster roman deyin, ister bir edebiyatçının başka bir edebiyatçıyla sohbeti sayın, Nazlı Eray'ın Aydaki Adam Tanpınar adlı romanı, ilgisiz kalınamayacak bir kitap. Her şeyiyle izlemek belki sıkıcı olurdu. İkinci bir hayat yükü gibi yani. Ama birtakım hayatlardan parçalar izlemek isterdim doğrusu. Tanpınar, Fernando Pessoa, Brigitte Bardot, Leonardo da Vinci, Howard Hughes, annem; daha onlarca hayattan bölümler. Yaşadığım şu ana kadar kendi hayatımı bölüm bölüm izlemek ilginç olurdu; derin bir psikanaliz, bir içe bakış, bir hayat yorumu olurdu belki. Hindistan'a gidip tefekküre dalmak gibi. Yapılan hatalar, yaşanan güzellikler, mutluluklar, acılar ekranda izlenebilse insan buna dayanabilir mi, onu da merak ediyorum tabii. Korkutucu tabii. Belki de dayanamazdık. Hayatın en büyük sürprizi bu işte. Yaşıyorsun ama yaşadıklarını sonradan izlesen ne hissedeceğini bilemezsin. Tanpınar'ın günlükleri beni çok etkiledi, kitabı bir yıl yanımda dolaştırdım. Bir şeye sıkıldığımda herhangi bir sayfayı açıp oradaki bölümleri okuyor, o dünyaya gidiyordum. Vesveseli, karamsar, ekşimiş, umutsuz ve çok titiz bir ruhmuş. Görmezlikten gelinmiş, bir can dostu yokmuş... Her an ölebileceğini düşünüyomuş. Beni en çok bu etkiledi... Öyle bir adam işte. Eski Türkçe notlar tutmuş. O notları okurken içine girdiğim dünya bana tuhaf bir yere misafirliğe gitmişim duygusu veriyordu. Satırların arasındaki bu duygu ve düşünce selinde kendi ruhumla paralellikler de buldum. Bir hülya adamı olması, bir geç kalmışlık duygusu taşıması... 60 yaşında ilk şiir kitabını çıkartmış. Böyle şeyler. Birden onu yazmak geldi içimden. Onun dünyasına gidip duracağıma onu kendi dünyama sokmak. Tanpınar'ı kendi ruhumun labirentlerinde dolaştırmak. İşte böyle çıktı kitap. Kırtıpilin sözlük karşılığı; değersiz, bayağı, yarım yamalak... Ağır bir sıfat. Terbiyesizlik. Zavallı Tanpınar'ın gömlekleri belki ütüsüz, ayakkabıları tozlu ve üstündeki trençkotun yakası hafifçe kirlenmiş olabilir. Parasız. Yakınlarından borç isteyip duruyor. Yalnız adam. Çok yalnız. Yer yer çok umutsuz. Fakat Paris'e gitmekten bir türlü vazgeçmiyor. İlk kez 52 yaşında zar zor gittiğindeyse artık Paris için çok yaşlı olduğunu farkediyor. Dramatik bir şey. Kaldığı ucuz otel odasında beli tutuluyor, ayaklarındaki nasırlar onu rahatsız ediyor, fakat gene de şehrin ayrıntılarını günlüğüne not etmeyi sürdürüyor. Çok evhamlı biri, iki günde bir Cerrahpaşa'da, Haseki'de... Karaciğerini kontrol ettiriyor, bronşiti var, çok sigara içiyor, uyuyamıyor... Bir yandan da o romanlar... Çağının çok ilerisinde. Ama hep beş parasız. Kumar da oynuyor. Tabii yoğun bir hüznü var, yaşaması gereken hayatı yaşayamıyor. Hem dedikoducu hem alıngan. Bence çok renkli bir insan. Kavuşamadı, çünkü o bir ıssız adam. Güzel kadın seviyor ama güzel kadını elinde tutacak parası pulu, tecrübesi yok. Onların yanında taşralı gibi. Hülyalara dalıyor, erguvanlar arasında kayboluyor. Sonunda da kadınları başkalarına kaptırıyor. Belki de korkuyordu güzel kadınlardan. Oraya çok gittim. Şimdi yıkıntı halinde. Avluda belki 50 kedi. Beni büyüleyen zümrüt yeşili yapraklı mor salkım. Bomboş odalar. Hiç kimseler yok. Bakımsız... Yenilerde satılmış orası. Avrupa'da olsa o avlu restore edilirdi ve bir zamanlar bu büyük sanatçıları barındırmış olan bu mekan, turist akınına uğrardı. Paris'te Victor Hugo'nun evini gezerken düşündüm bunu. Havlusu bile duruyor. Tanpınar da gezmiştir orayı. Ama Tanpınar'ın bir zamanlar yaşadığı hapishaneden bozma oda şimdi bir izbe. Evet, bence de öyle. Yazıyor, yaratıyor ve bütün bunlar sessizlikle karşılanıyor. Şişeye koyup denize atsa, daha iyi. Ve hayatları trajik başka insanlar da var romanda: Nur Sabuncu, Melek Kobra ve Adalet Cimcoz... Biraz da bu üç kadından konuşalım.