Metallica'nın Some Kind of Monster belgeselini seyrederken düşündüm. Mecbur kalsam, hangisini seçerdim? Ne Hetfield, ne Ulrich, ne Hamnett, sahsen ben bu üçünün yarattığı deli, manyak, über-yetenekli Metallica canavarını seviyorum galiba en çok. Metallica, video için 1971 yapımı filmin tamamını satın almış. İyi de yapmış, zira çoktan unutulmuş olan Dalton Trumbo'nun hatırlanmasında hatta bir bakıma yeniden keşfedilmesinde bu videonun etkisi büyük oldu. İşte Trumbo gammazcı ya da inkarcı olmadığı için ve tabii solcu olduğundan, uzun yıllar susturulmuş, işsiz bırakılmış bir yazar. Kahramanı Johnny gibi o da çeşitli yollar bulmuş konuşabilmek için. Takma adlar kullanmış. Hatta bu takma adlarla iki Oscar kazanmış. Mesela Audrey Hepburn'lü şahane Roma Tatilini yazan esasen o. Kendi ismini kullanmadığı için gidip ödülünü alamamış. Hakikati, belki biraz da Metallica'nın videosu sayesinde, 1992'de öğrenmiş dünya. Trumbo çoktan ölmüşken... 2008 yapımı Trumbo belgeselinden öğrendiğime göre, hiç değilse Spartaküs ve Kelebek gibi senaryolarını kendi adıyla yazabilmiş. Görüyorsunuz, başka canavarlar da var: Paranoya, tehdit, şantaj, aşağılama, zorbalık. Adamlar, yani Hetfield, Ulrich ve Hammett belgeselde o kadar tırsak, sünepe ve sığ ki, Ride the Lightning, Master of Puppets, And Justice for All gibi albümleri bu sersemler mi yaptı diye şaşıyor insan. O derece inanılmaz. This is Spinal Tap filmi için uyduruk bir rock grubu yaratıp güya belgeselini çeken, sonra da yıllar yılı Spinal Tap gerçek değildi, müzisyen sandığınız adamların hepsini casting ajanslarından toplamıştım, siz de benim sahnelediğim bu şakaya inandınız diyerek dünyayı ikna etmeye çalışan Rob Reiner yazsa senaryoyu, bu kadar olurmuş ancak. Ama filmi en çok bu yüzden sevdim zaten. Dünyanın en popüler metal grubunun parayı bastırıp sadece seks ve uyuşturucu gibi görkemli dibe vuruş hallerinden ibaret olmayan sefil ve sıradan çöküşlerini belgeleme cesareti hayranlık uyandırıcı. Bu üç sünepenin bir araya gelmesiyle oluşturdukları muazzam şeye ise söyleyecek lafım yok, hastasıyım. Çünkü Metallica iyidir, büyüktür; canavardır!


İsminin bir kesme işaretiyle yazılmasını istiyor. Anın içinde olmak ve tadını çıkarmaya ithafen... Ayrıca sanıyorum ismini bu şekilde yazarak, taa 2000 yılında kurduğu ilk grubu Anima'ya bir selam gönderiyor. Ceyl'an Ertem'le daha önce tanışmamıştık. Fakat Anima'dan beri sesini, şarkılarını, deneme cesaretini seviyordum. Bu röportaj vesilesiyle tanıştık ve ben onun tavrını, titizliğini, işine saygısını, açık sözlülüğünü, mesafeli ve soğukkanlı oluşunu da sevdim. Yalnızlığı severim ama yalnız hissetmeyi sevmem. İkisinin arasında deviniyordum. O yüzden biraz melankolik yazılar çıktı benden. Sürekli defterler dolduruyorum. Günlük tutar gibi, aklıma ne gelirse kaydediyorum. Hayatı not alıyorum... Sen bir şey söylüyorsun mesela, hoşuma giderse, unutmayayım diye yazıyorum. Böyle bir sürü şey birikiyor. Bir albüme başladığımda da ilk baktığım şey, o defterler oluyor. Yeni bir şey yazmıyorum, bunun yerine defterlerimden bulup çıkardığım parçaları, notları bir araya getirerek oluşturuyorum şarkı sözlerimi. Aynen öyle. Bir de galiba bu süreçte ha bire Müzeyyen Senar, Bergen, Yıldız Tilbe, Sezen Aksu, Umay Umay dinledim. İlk albümüm Soluk'ta ne kadar caz dinlediysem, ikinci albümüm Ütopyalar Güzeldir'de ne kadar rock, pop ve caza akraba müzikler dinlediysem, bu albümde de çok fazla arabesk dinledim. Tam 2 yıl... Gece müzik dinlemeye hangi müzisyenlerle, hangi şarkılarla başlarsam başlayayım, sonunda kendimi Müzeyyen Abla'yla baş başa buluyordum. Buna ben de inanamıyorum. Bergen çok önemli bir simge. Sahnede onun bir şarkısını 10 dakika söylüyordum. Sen affetsen ben affetmem dediği şarkı. Tanrı'ya çok büyük bir sitem o. İşte o şarkıyı sahnede çalabilmek için Bergen gibi hissetmeye çalıştım. Performans bittiğinde ellerim titrer, dizlerim tutmaz olurdu. Düşünsene; sadece hayal etmişim, o olayı yaşamamışım bile. Ama tabii sen şiddet görmüyorsun diye, kız kardeşinin gördüğü şiddeti göz ardı edebilir misin? Gerçi kadın olmak mevzusu çok karikatürize de edilebiliyor. Bi' dakka! Gülmeden önce biraz durup düşünsenize. Uzaktakilere değil, çevremizden insanlara. Türkiye'de kadın olmaktan bahsettiğimde bunun önemsiz bir mesele olduğunu öne sürenlere. Onlara göre hayatta endişelenecek başka şeyler var. Yahu gazeteleri açıp üçüncü sayfa haberlerini okusanıza... Komik değil bu konu. Hiçbir zaman da komik olmayacak. Türkiye'de bir kadın olarak var olmak, anne olmak, aile kurmamayı ya da anne olmamayı seçmek, bir erkeği istememek, özgürleşmeye çalışmak, toplumun ve dinin dayatmalarına karşı çıkmak... Bunlar ağır problemler. Çok şey gördüm bugüne kadar. Müzik okulunda bir müzisyene Kadın gibi çalma denmesi yahut arka sokaklarda bir kadının rap yaptığı için saçlarından sürüklenmesi hikayelerini dinledim mesela. Bu memlekette sahne kostümünü giyip çalıştığın bara, konser mekanına şarkı söylemeye giderken bile on kişinin tacizine uğrayabiliyorsun. Olmaz mı? Bunu reddeden annelere, kadın müzisyenlere kızgınım. Rahat yaşamaları bencil olmalarını gerektirmez. Dediğim gibi ben şiddete ve tacize maruz kalmıyorum ama inkar da etmiyorum. Bir de ters uçtakiler var; bir dönem erkek dış kimliğine bürünen kadınlar dahi olmuş. Ancak o şekilde rahat edebilmişler. Ya da feminizm bir zamanlar daha iddiasız olmayı gerektirmiş. Ayşe Tütüncü mesela, makyaj yapmaz. Fularını kapar, düğmelerini ilikler. Ona sormuştum, Bizim zamanımızın anlayışı buydu demişti. Öyle de bakılabilir ama bence kendini geri çekiyor aslında. Üzerine daha az gidilsin, rahat bırakılsın diye. Halbuki ben, kadın olmanın yanı sıra insanım. Özgür olmalı, ne yapmak istiyorsam onu yapabilmeliyim. Hem müziğimle karşımdakini taciz etmiyorum ki. Bir alışveriş merkezinde benim şarkılarımı duyamazsın. Yaz tatilinde beach'lerde de çalınmaz. Kimse beni tesadüfen dinleyemez. Kadın müzisyenlere karşı büyük bir taciz söz konusu. Hele bu sıralar daha da arttı. Benim için adeta bir ders gibiydi. Müzikal olarak değil, orada gördüğüm tavırla alakalı bir dersten bahsediyorum. 30 yıldır beraber çalan arkadaşların birbirine olan saygısı. Eşi tekrar sahneye çıksın diye Gülten Ablanın avuçlarını patlatırcasına alkışlaması. O adama sevgisi. İnancı. Benim de öyle bir grubum ve öyle bir sevdiceğim olsun istedim. Az bilinen bir şarkılarını çalmadan önce Bülent Abi, Biz 40 yıl bekledik bu şarkıları hep bir ağızdan söyleyebilmek için, öyleyse biraz daha ilk albümden çalalım dedi. Şunun şurasında daha kaç yıldır sahnedeyim, ben bile bazen isyan edebiliyorum. Bülent Abi ve arkadaşlarının sabrına, 40 yıl bekleyebilmelerine hayran kaldım. Bir şarkının tek bir kelime yüzünden yasaklanabildiği günler geliyor aklıma. Çalınmıyor ki şarkılar, o yüzden. Bizi hiç dinleyebiliyor musun televizyonlarda? Çalmıyorlar. Sansür değil belki ama başka türlü bir engel var. Bilmem, ben öyle düşünmüyorum. Küçükken Sezen Aksu'nun bütün fotoğraflarını, röportajlarını, hakkında çıkan haberleri biriktirirdim. Hayatının her ayrıntısını biliyordum. Evi nerede. Şu an Onno Tunç'la ne yapıyorlar araştırırdım. Dedektif gibi. Şimdi internetteyim ama ne yaptığım o kadar da ortada değil. Eskiden Instagram yokken Tumblr'a her gün bir fotoğraf yüklüyordum. Yani eskiden de fotoğraf günlüğü tutuyordum. Bunun yerini artık Instagram aldı. Herkesin fotoğraf çekiyor olmasını çok seviyorum, çok tatlı geliyor bana. Ama saygı da bekliyorum bir yerde. Geçen gün Erkan Oğur'un yanına gittim mesela, çekingenlikten ölecek gibiydim, konuşamıyordum bile. Halbuki arkadaş gibiyiz onunla. Benim hayranım olduğunu iddia eden bazı kişilerin tavrıysa Ne haber Ceyl'an? diyerek omuza vurmak seviyesinde. Bir konsere gittim geçenlerde ve konserin yarısını cadı gibi dolaşarak insanlara Şşştttt, sussanıza biraz diyerek geçirdim. Parti değil ki bu, konser. Kon-ser! Öteki türlü bir eğlence istiyorsan git bara, içkini de al eline ve istediğin kadar gürültü yap. Bar programı da yaptım yıllarca, gecede 3,5 saat sahnede kaldım ve o yılların bana çok şey kattığına inanıyorum. Ama bu başka. Özel bir şey yapıyoruz ve seyircinin de heyecanımızı paylaşmasını bekliyoruz. Alkışlamasalar da olur ama garsona içki siparişi için bağırmasın, müziği bastıracak şekilde çığlık çığlığa konuşmasın ve şarkıları dinlesinler... Öpüşsünler, sevişsinler, mutlu olsunlar, mutsuz olsunlar, yeter ki dinlesinler. Şahane bir dinleyici kitlesi de var. Kesinlikle var. Sevgisini çok güzel dile getiren, varlıklarıyla sana güç veren seyircilere minnettarım. Başka türlü de bu iş yapılmazdı. Eh işte, biz gene hanımefendi kişiliğimizi koruyoruz demek ki. Müzeyyen Abla kesin dağıtırdı ortalığı. Biraz şifreli bir şarkı o... Müzisyenler çok içer, çok dağıtır diye yaygın bir inanç vardır. Benim babam da çok içerdi... Dediğin gibi ben içmiyorum. Şarkıyı alkol yasaklarına denk düşen bir dönemde yazdım. Hayali bir masa o, gerçek değil. Kim karışır içmemize diyerek ilerliyor sözler. Az önce kadına şiddetle ilgili söylediğim şey burada da geçerli: İçmiyorum ama içene karışılmasını da kabul etmiyorum. Şarkıda ezan sesinden bahsediyorum, çünkü seviyorum. İyi ezan söyleyen bir müezzin varsa, sabaha kadar beklediğimi bilirim. Gitar sesine gelince; ezan sesiyle gitar sesi birbirine çok aykırı olmamalı. Değil zaten! O bir aşk hikayesi. Aklı başkalarında olan bir adam var; güzel kadınlarla, taptaze güllerle birlikte oluyor. Olmuyorsa bile dedik ya, aklı onlarda. Şarkıyı söyleyen kız da vazgeçirmeye çalışıyor. Hepimizin dikenleri yok mu? Senin dikenleri kırma gecelerin olmuyor mu? Dikenleri sevme gecelerimiz de olabilir. Arabesk bir durum. Yıldız Tilbe'nin bir şarkısını söylemiştim sahnede, çok beğenildi. Yıldız Abla'nın da kulağına gitmiş bu. Bir gün beni arayıp Kahroloji'yi hediye etmek istediğini söyledi. Sonra bir konserinde sahneye davet etti, El Adamı'nı söyledim. 'En beğendiğim El Adamı yorumu bu' dedi ve havalara uçtum elbette o gece. Sonra da iki şarkıyı albüme verdi. Böylece albüme iki Yıldız Tilbe şarkısı girmiş oldu. Benim için çok önemli bir kadın. Özel bir ruh. Onun beni sevdiğini söylemesi ve içinden gelerek bana bir hediye vermesi hayatımdaki en önemli anlardandır. Ben bir hikaye anlatıcısıyım. Müzisyenlerin çoğu böyledir. Bile İsteye'deki kadın asla ben değilim, hiç öyle bir aşk yaşamadım. Çok isterdim ama yaşamadım. Birçok şarkıdaki kadın ben değilim; özellikle bu albümde... Hikaye anlatıcılığını sevmemin sebebi, başka biri olmama izin vermesi. Mafyanın yanında çalışan bir genç çocukmuşum gibi hissederek yazdığım şarkım var. Bir şarkımı biseksüel olduğumu hayal ederek yazdım. Bir kadına aşık olsam nasıl hissederdim, bunu düşündüm. Yahut erkek doğsam... Başka birinin yerine geçmek çok eğlenceli, öğretici bir şey; oyun gibi. Bu ruzigar-ı bi-mededin inkılabı var yasaklanan ilk şarkılardan biri. Hikayesi de çok acıklı. Ceyl'an Ertem'e başarılar dilerim. Çok güzel bir söyleşi olmuş! Dr. Nazım 1926'da idamından önce, son isteği olarak bu şarkının çalınmasını istiyor. Daha sonra da bu şarkı yasaklanıyor. Ne kadar acı! Bilmiyordum, çok teşekkürler. Bile Isteye'nin öyküsü ne acaba. Ayrıca cok güzel bir röportaj.


YALANCILARI TANIMA KILAVUZU... Sizin de ihtiyacınız olabilir! Yalan yakalama tekniklerini bitkiler üzerinde yaptığı biyolojik deneyler sırasında geliştiren eski bir CIA ajanının kurduğu Backster School of Lie Detection, her yıl yeni 'yalan avcıları' yetiştiriyor. Ha bu arada, okulun kurucusu olan ve bitkilerin dilini anlayan adam olarak nam salan Cleve Beckster'ın hikayesi de epey enteresan... Hakkındaki ilk bilgileri noetik bilimci Lynne MacTaggart'ın Niyet Deneyi ve Alan adlı kitaplarından öğrenmiştim. Kaba bir sınıflandırma olabilir ama 1980'lerin oburluk çağı olduğu söylenirdi; para, seks, gösteriş, tabii ki yiyecek içecek konularında, yani aslında akla gelebilecek her şeyde... 1990'lar hem şahsi, hem toplumsal şiddet çağı oldu. Görünen o ki; 2000'lerde hükün süren ölümcül günah 'yalan'. 'Ben aslında öyle dememiştim' çağında yaşıyoruz. Ve Pinokyo misali sürekli yalan söylüyoruz. Ben onunla birlikte değilim... Ben o paralardan tamamen habersizdim... Yok canım, sen o kadar şişman değilsin ki... Karımı hiç aldatmadım... Bu çağ, üç maymun çağı. Görmedim, duymadım söylemedim hakimiyetinde yaşanan sırlar ve yalanlar zamanı. Öte yandan insan, bu belki de iyi bir şey diye geçiriyor içinden. Öyle ya; sürekli gerçeği söylemeye başlasaydık, dünyada ne arkadaşlıklar, ne evlilikler ayakta kalabilirdi. 'Aşk' diye bir kavram bile icat edilmezdi. Hatta insanlık yerle bir olurdu. Eski bir CIA ajanı da olan Backster yalan konusunda akla gelen 1 numaralı uzman. Hem bitkiler ve hayvanlar üzerinde yaptığı şaşırtıcı parapsikolojik deneylerle tanınıyor, hem de yalan araştırmalarıyla... Sorgulanan kişilerin söyledikleri yalanları yakalayan poligrafları icat edip CIA'nın II. Dünya Savaşı ve sonrasında kullanmasını sağlayan Backster şu anda kendi adını taşıyan Backster School of Lie Detection'ın, yani bir 'Yalan Yakalama Okulu'nun kurucusu. Hikaye tam olarak şöyle... Yalan konusunda ABD'nin bir numaralı uzmanı sayılan Backster 1960'larda tesadüfen bir poligrafın, yani yalan yakalama cihazının o sırada mekanda bulunan bitkilerin algılarını da kaydedebildiğini gözlemliyor. Bitkiler insanların birbirlerine yönelik saldırgan düşüncelerini, olumsuz niyetlerini ve acılarını hemen algılayarak tepki veriyorlar ve bu da poligrafa kaydediliyor. Yani odada aklından karşısındakine tokat atmayı geçiren biri varsa, bitkiler bunu algılıyor ve kendi dillerinde hoşlanmadıklarını ifade ediyorlar. Ya da kederli biriyle birlikte, tabii gene kendi üsluplarıyla, 'üzülüyorlar'. 1960'larda yapılan bu keşif büyük fırtına koparıyor. Bunun üzerine 'yalan avcısı' Backster benzer deneyleri önce bakteriler, sonra hayvanlar, nihayetinde de insanlar üzerinde tekrarlıyor. Ve her seferinde aynı sonuçları elde ediyor. Yani biri eğer bize saldırmayı düşünüyorsa, biz bunu bilmesek de bir şekilde algılıyoruz ve bu da ruh halimizin kararmasına sebep oluyor. Backster'a göre bu deneyler, Bütün canlıların birbiriyle hücresel düzeyde, kendileri farkında olmasalar bile etkileşim halinde olduğunu kanıtlıyor. Bu müthiş keşfin ardından da CIA'daki aktif görevinden istifa ediyor. Ve bir yandan kendini bitkiler, hayvanlar, insanlar olarak hepimizin aynı devasa organizmanın parçaları olduğumuzu kanıtlamak için daha ciddi araştırmalar yapmaya adarken, bir yandan da o araştırmalara mali kaynak temin etmek amacıyla San Diego'da Backster School of Lie Detection'ı, yani dünyanın ilk yalan okulunu kuruyor. Backster School of Lie Detection'ın yöneticilerinden Gregory C. Adams'dan aldığım bilgilere göre, Backster School of Lie Detection'daki yalan yakalama kursları çoğunlukla CIA gibi istihbarat kuruluşlarının öğrencileri için düzenleniyor. Bir kursu tamamlamak için 320 saat ders almak gerekiyor. Sınıflarsa en fazla 30 kişiden oluşuyor. Eğitim bittiğinde elinizde resmi bir yalan avcısı sertifikanız oluyor. Resmi olarak diploma sahibi olabilmeniz içinse onaylanmış bir kurumda 30 poligraf deneyiminden, yani yalan avcılığından doğru sonuçlar elde ederek alnınızın akıyla çıkmanız şart. Dersler arasında yüksek teknolojiyle üretilmiş poligraf cihazlarının kullanımı öğrenmek ve psikoloji bilgisiyle insanları daha iyi tanıyarak gözlem yapma yeteneğini geliştirmek de var. Ayrıca tarih, ileri sorgulama teknikleri, ayrıca bu tekniklerin etik gereklilikleri, poligraf grafikleri okuma sanatı gibi dersler de öğretiliyor. Okuldan mezun olabilmek için hatırı sayılı düzeyde bir hukuk bilgisi edinmiş olmanız da önemli, yoksa mezuniyet belgesi almayı unutun. Zira poligraf kullanarak birinin yalan söyleyip söylemediğini öğrenebilmek yasal açıdan öyle herkesin yapabileceği bir iş değil, belli yetkilere sahip olmayı gerektiriyor. Yalanı anlamak konusunda davranışlarımız aracılığıyla ne sağlam ipuçları verdiğimizi çözmüşler gibi görünüyor. Birkaç yüzyıl sonra eski Yunanlar ise psikolojik tespitlerde bulunuyorlar yalanı yakalamak için. Hatta şüphelenilen kişinin nabız atışlarını sayıyorlar. Mesela tarihçi Plutarkhos'a göre, Kral Nicator'un oğlu hastalandığında hiçbir hekim derdini çözememiş. Sonunda ünlü Erasistratus'u çağırmışlar. O da üvey annesi Stratonice'nin adı geçtiği zamanlarda genç prensin nabzının düzensiz atmaya başladığını keşfetmiş. Böylece teşhis gerçekleşmiş: Aşk hastalığı. Vedaların ve Yunanların yararlandığı iki yöntem bugün de bir dereceye kadar geçerli. Gırtlağımızdaki kasların titreşim frekanslarını tespit eder ve gergin olduğumuz zaman bu titkreşimlerin belirgin bir şekilde düşeceği teorisine dayanır. Tartışmalı bir yöntemdir. Yalan söylediğimizde sesimiz gergin çıkacaktır ama sesimiz her gergin çıktığında yalan söylüyor olmayabiliriz. Neticede poligraflar, yani yalan makineleri bile yanılmaz değildir. Öte yandan, pek önerilmiyor ama siz de eğer bir akatör yalan avcısı olmak istiyorsanız, bilgisayarınıza yükleyerek kullanabileceğiniz bazı software'ler var. > İnsanın başkalarının yalanlarını yakalaması sevgilisinin ya da eşinin yalanlarını yakalamasından daha kolaydır. Yalan yakalamak ojektif olmayı gerektirir. Poligraf da zaten bu yüzden icat edildi. > Karşınızdaki kişinin konuşmasındaki ayrıntı eksikliği, akla yatkın olmayan, mantıksız cevaplar vermesi, geçmiş zaman kipini aşırı kullanarak muğlak kelimelere ve olumsuz ifadelere yer vermesi yalan ihtimaline işaret ediyor. > Konuşurken dudaklarını ikide bir sımsıkı birbirine bastıran kişi yalan söylüyor olabilir. > Gereksiz ayrıntılarla süslü muğlak ifadeleri ve tekrar tekrar aynı kelime ya da söz gruplarını kullanan kişiden şüphelenmek gerek. > Şahsi bir soru sorulduğunda Ben ifadesi kullanmadan cevap veren ya da kendinden üçüncü tekil şahıs olarak söz eden kişi büyük ihtimalle yalancıdır. > Ayrıntılı ama gerektiğinde doğrulanabilir bilgi içeren cevaplar güvenilirdir. Gece arkadaşlarlaydım, zamanın nasıl geçtiğini fark etmemişim gibi bir cevaptansa, Gece çocuklarla Yakup'ta içmeye başladık, oradan Otto'ya geçecektik ama yer yoktu, biz de Babylon'daki konsere uğradık, cuma olduğu için her yer kalabalıktı, gene de çok eğlendik, sonra evlere dağılacaktık ama polis çok içmiş olan Ahmet'in arabasını çevirdi ve böylece geceyi karakolda tamamladık gibi bir ifade tercih sebebidir. > Bir insanın hem ne dediğini dinleyin, hem de bunu nasıl söylediğini... Karşınızdakinin kullandığı kelimeler ve bunları söyleme biçimi vücut dilinden çok daha önemlidir. > Yalanı, yalancı için duygusal ve kişisel olarak önemli kılın. Şöyle ki; ortada kaybetme riski varsa kişinin yalan konusundaki becerisi zayıflar. Sizi aldattığını düşündüğünüz partneriniz, sonunda onu kesinlikle terk edeceğinizi bilirse, açık verecektir. > Etkileşime girmeyip gözlem yapın. Tıpkı bir gazeteciymişsiniz de, hiçbir duygusal bağınız olmayan biriyle röportaj yapıyormuşsunuz gibi. > Ona yalanlarını hazırlaması için zaman tanımayın. Beklemeden sorun, öğrenin. > Yüzde 25 son 24 saat içinde en az bir kez yalan söylediğini kabul etti. Kalan yüzde 75 ise son 24 saat içinde herhangi bir biçimde yalan söyleyip söylemediğinden emin olamadığını ifade etti. > Son 24 saat içinde hiç yalan söylemediğini iddia eden, sadece yüzde 8 oldu. > Katılımcıların yüzde 31'i kendilerine bir ya da daha fazla kişi tarafından yalan söylediğini düşünüyordu. > Yüzde 37 alçakgönüllü davranmadı ve yalan konusunda çok yetenekli olduğunu öne sürdü. > Yüzde 45 her an yalan söylemeye hazırlıklı olduğunu belirtti. > Yüzde 43 komşularına, yüzde 41 arkadaşlarına 'gerekli zamanlarda' yalan söylediğini kabul etti ama bu konuda herhangi bir rahatsızlık duymadığını da sözlerine ekledi. > Yüzde 20 sigorta şirketlerine yalan söylediğini itiraf etti.


Winston Churchill'in Nobel Edebiyat Ödülü aldığını biliyordum ama Savrola adlı bir roman yazmış olduğundan habersizdim. Altbaşlığı Laurania'daki İhtilalin Masalı olan 1897 tarihli Savrola ilkin McMillan dergisinde sessizce tefrika edilmiş, iki yıl sonra da kitap olarak basılmış ama eleştirmenlerden ve okurdan pek ilgi görmeyince yayıncısı tarafından raflarda unutulmaya terk edilmiş. Dilerseniz online arşivlerde bulabilirsiniz ama tavsiye etmem, çünkü çok sıkıcı gibi. Benito Mussolini'nin Kardinalin Metresi adlı heyecan fırtınası da ilk akla gelenlerden. Fakat denen o ki hikaye berbatmış, kurgu dökülüyormuş, heyecan meyecan hep laftaymış ve kitap Churchill'in romanından bile daha sıkıcıymış. Nobel Barış Ödülü sahibi Jimmy Carter'ın da bir romanı var: Başbelası diye çevirebileceğimiz The Hornet's Nest, Amerikan İç Savaşı'nda geçen bir hikayeyi anlatıyor. Eski Irak Lideri Saddam Hüseyin de roman hem de aşk romanı yazan siyasetçilerden. Kocasından eziyet gören sıradan bir kadının iyi kalpli, bilge bir kral tarafından kurtarılmasını anlatan Zabibah ile Kral bunların en ünlüsüymüş. Bu alegorik aşk hikayesinde kadın Irak halkını, koca Amerika'yı, kralsa elbette bizzat yazarı temsil ediyormuş. Komedyen Sacha Baron Cohen'in Diktatör adlı filmi de bu romanın epey serbest bir sinema uyarlamasıymış. Eski Libya lideri Muammer Kaddafi'nin Yeşil Kitapına gelince; siyasal parti kavramının olmadığı ve halkın kendi kendini idare ettiği ütopik bir ülkede geçiyor. Yazarın, önsözü John F. Kennedy'nin kurmaylarından Pierre Salinger tarafından yazılmış Cehenneme Kaçış diye bir de öykü kitabı var.


Shakespeare Müslüman'mış, gerçek adı da şeyh Pir'miş. Haydaaa! Şahsi fikrim, Shakespeare'in nereli olduğu pek de umurumda değil. Sonuçta onun kendinden başka biri olduğunu sanmıyorum ama yine de herhangi biri olabilir, hatta hiç kimse olmayabilir. İnanmak isteyene öyle çok Shakespeare var ki! Üniversitede 2 yıl Shakespeare dersi almıştım, dolayısıyla bu büyük şair ve oyunyazarı hakkındaki rivayetlerin çoğunu zaten biliyordum. Shakespeare'in eşcinsel ya da kadın olma ihtimalini de okumuştum, casusluk yaptığını da. Dini inançları konusunda da farklı görüşler vardı; kimilerine göre Anglikan, kimilerine göre Protestan, kimilerine göre de kimliğini gizlemek zorunda kalmış bir Katolikti. Mason veya Yahudi olduğu da söyleniyordu. Hele gerçek adının ne olduğu meselesine girerseniz, kendinizi karmakarışık bir labirentin içinde kaybolmuş gibi hissediyordunuz. Şahsen onun zamanda yolculuk yaptığını ve gelecekten geldiğini öne süren bir çatlağa bile rastlamıştım. Stratford-on-Avon'lu bir eldivencinin oğlu olan William Shakespeare'in, hayatı boyunca tek bir oyun bile kaleme almadığı çoktan kanıtlandı diyen mizah yazarı Mark Twain kuşkusuz haklıydı. Dolayısıyla 'her lafı olay' adam Kadri Mısıroğlu'nun bildik ve sevimsiz saçmalıklarını pek umursamadım. Ama gösterilen tepkileri görünce de ister istemez lafa karışmak gerektiğini hissettim. Destek çıkmak için değil, adama dünyanın en acayip şeyini söylemiş gibi yapanlar çok bilmişlere Abartmayın, çünkü bu, ilk kez söylenmiyor, Shakespeare'e dair yüzlerce varsayımdan sadece biri demek için. Öte yandan, bence Shakespeare adının mahlas olup olmadığı zerrece önemli değil. 52 yıllık kısa ömründen geriye 38 oyun ve 154 sone kaldığını ve o eserlerin dünya edebiyatında bir benzeri bulunmadığını biliyorum, bana bu kadarı yetiyor. Hakkında çıkarılmış yüzlerce efsaneyi umursamıyorum, onlar bence sadece Shakespeare'in her türden insanlık halini mükemmel yazabilme kabiliyetini, büyüklüğünü kanıtlıyor. Düşünsenize, 400 yıl önce ölmüş bu eşsiz şairin eserlerinde herkes kendinden bir parça buluyor ki bütün bunlar uyduruluyor. İnanmak isteyene, öyle çok Shakespeare var ki! Kraliçe I. Elizabeth'in sevgililerinden Edward de Vere, yani Lord Chamberlain aynı zamanda yetenekli bir şairdi. Bunu kimse bilmesin istediği için de arkadaşı William Shakespeare'in imzasıyla yazmıştı. Shakespeare gerçekte Yeni Atlantisin yazarı Sir Francis Bacon'mış. Kimilerine göre Bacon'ın bazı oyunları Shakespeare'inkileri andırmıyor da değil. Kont William Stanley'nin hobisi tiyatroydu. Will adıyla sahneye çıkmaya da başlamıştı. İşe bakın ki bizim Shakespeare diye bildiğimiz şahsiyet bazılarına göre ondan başkası değildi. İleri gidip Shakespeare'in aslında William Stanley'ye aşık olduğunu söyleyenler de oldu. Sonelerdeki iyi kalpli, sarışın ve eşiti erkek oymuş; ikisini birden idare eden Meşum Karanlık Kadın ise I. Elizabeth'miş. Mesela eleştirmen Joseph C. Hart ve Delia Bacon'a göre, Shakespeare aslında bir değil çok kişiydi. Oyunlarını aralarında Sir Francis Bacon, Sir Philip Sydney ve Sir Walter Raleigh gibi entellektüellerin bulunduğu kalabalık bir 'parlak zekalar ordusu' yazmıştı. En iyisi Müslüman Shakespeareden başlayarak bazı efsanelere göz atmak. Shakespeare araştırmacısı Martin Lings'in 2004 tarihli kitabı elbette bu konudaki en önemli kaynak. Lings'e göre, eserlerindeki bazı ipuçları değerlendirildiğinde Shakespeare'in sufi geleneklerini iyi bildiği anlaşılıyor. Öte yandan bu tarz araştırmalar yapan başkaları da var. Sussex Üniversitesi'nde Shakespeare ve İslam üzerine araştırmalar yapan Matthew Dimmock, Shakespeare'in Müslüman olduğunu düşünmüyor ama İslam olmasaydı Shakespeare de olmazdı diyor ve iddiasını Shakespeare oyunlarından alıntılarla destekliyor. Claire Chambers da aynı fikirde. Geçen mayısta kaleme aldığı makalede İngiltere'nin İslam dünyasıyla iletişiminin tarihçesinden bahsediyor. I. Elizabeth döneminde ilişkiler iyice sağlamlaşmış, Kraliçe'nin teşvikiyle İngilizce metinler süratle Arapça'ya, Arapça olanlar da İngilizce'ye çevrilmeye başlanmış. Osmanlı İmparatorluğu, İran ve Fas'la ticaret de almış başını yürümüş durumdaymış. Müslüman alimler, tüccarlar, diplomatlar da çeşitli vesilelerle İngiltere'ye geliyormuş. Fas elçisi Al-Annuri bunların en bilinenlerinden. 1600 yılında altı ay Londra'da yaşamış. Tabii ülkede göçmen düşmanlığının başlaması da bu tarihlere denk geliyor. Al-Annuri, Shakespeare'in ilk kez 1604'te sahnelenen Othellosunun Arap kahramanının da esin kaynağı. Ek bilgi: Shakespeare'in Venedik Taciri, VI. Henry, Titus Andronicus, Fırtına gibi 21 oyununda toplam 150 İslami motif yer alıyor, ikisinde Hz. Muhammed'den, birindeyse Kanuni Sultan Süleyman'dan bahsediliyor. Othello dışındaki oyunlarında İslam göndermeleri oryantalist birer süsten ibaret. Shakespeare'le ilgili duyduğum en garip rivayet, onun aslında bir kadın hem de Kraliçe I. Elizabeth olduğu. Biyografi yazarı Bertram Fields, Shakespeare'in Gizemli Şahsiyeti adlı kitabında, Kraliçe'nin hükümdar kimliğinden ötürü bir takma ismin ardına saklandığını ama aslında pekala bu oyunları yazabilecek kadar yüksek eğitim aldığını belirtiyor. Ayrıca güya sonelerin içine bazı ipuçları da gizlemiş. Açıkçası ben inandırıcı bulmadım. Hele şuna iyice güldüm: Hesapta Shakespeare'in o gerçek olup olmadığı bile bilinmeyen ünlü portresinin sakalı, bıyıkları bilgisayarla iyice temizlendiğinde ve kafasına saç eklendiğinde, Kraliçe'nin aynısının tıpkısı oluyormuş. Aktör Richard Burbage, Shakespeare'in en yakın arkadaşıydı, birçok oyununda başrolü ilk o oynamıştı. Ünlü Globe da dahil olmak üzere iki önemli tiyatro salonunun sahibi olduğu düşünüldüğünde, üstadın patronuydu da. İkisinin de çok çapkın olduğu hatta paylaşımcı bir ruha sahip oldukları söyleniyor. Mesela bir keresinde genç bir courtesan, kulise gidip Burbage'ı evine davet etmiş, hatta Hizmetkarlarıma bu akşam ziyaretime III. Richard'ın geleceğini söyleyeceğim demiş. Buna kulak misafiri olan Shakespeare de arkadaşından önce davranıp kadının evine III. Richard şifresiyle gitmiş, içeri de alınmış. En matrağı Burbage aheste aheste kapıda belirdiğinde hizmetkarlara, Fatih William III. Richard'dan önce geldi dedirtmiş. Shakespeare'in neredeyse bütün oyunları hatta komedileri bile casusluk olaylarıyla doludur. Denen o ki buna sebep, gençliğinde Kraliçe'nin casusu olarak görev yapmasıymış. Shakespeare tarihçisi Stephen Greenblatt gibi tam aksine onun İngiliz Sarayı'na Katoliklerin casusu olarak sızdığını öne süren uzmanlar da yok değil. Bilindiği gibi Kraliçe I. Elizabeth o yıllarda Katoliklerin birçoğunu idama mahkum ederek kanlı bir gövde gösterisi yapmıştı. Bir iddiaya göre şairin devlet memuru babası John da aldığı emir uyarınca Stratford'daki küçük Katolik Şapeli'nin mihrabını parçalamış. Öte yandan yıllar sonra Shakespeare'in doğduğu evde bulunan bazı belgeler, John'un aslında Katolik olduğunu ama öldürülme korkusu yüzünden bu hakikati herkesten gizlediğini ortaya çıkardı. Kendi gibi gizli Katoliklerle arasında haber alışverişini de küçük oğlu William üstleniyordu. William 26 yaşında Anne Hathaway'le evleninceye kadar ulaklığı sürdürdü. Birkaç yıl sonra da bilinmeyen bir sebepten Londra'ya gitti, karısını da yıllarca aramadı. Sonelerinden birinde Yeniyetme bir anarşisttim yazdığını hatırlatayım, tam olsun. Shakespeare'in bir gece partilerken aşırı alkol aldığı için öldüğü söyleniyor. Bu rivayete göre, meslektaşları Ben Jonson ve Michael Drayton'la bir handa buluşup adamakıllı dağıtmış, sabaha da cesedi bulunmuş. Belki de Londralı oyun yazarlarının esrarengiz şekillerde ölmesi adettendir, bilmiyorum. Çünkü Christopher Marlowe 29 yaşındayken bir bar taburesinde bıçaklanmış, Robert Greene ise salamura ringa balığı yediği ve bozuk bira içtiği için zehirlenmişti. Bu arada yeri gelmişken bir rivayetten daha söz etmek isterim... Shakespeare'in yaşıtı olan ve Dr. Faustus adlı fevkaladenin fevkinde oyunuyla tanıdığımız Christopher Marlowe, dönemin en parlak oyun yazarlarından biri, kimilerine göre de birincisiydi. Bazı Marlowe uzmanları Shakespeare'in olgunluk dönemi eserlerinin aslında Marlowe'a ait olduğunu, ahlaksız Shakespeare'in Marlowe'un geride kalan taslaklarını düzenleyerek kendi imzasıyla yayınladığını iddia ediyor. Shakespeare gençken, Stratford'ın en güçlü derebeylerinden Sir Thomas Lucy'nin mülkiyetindeki bir geyiği çalarken yakalanıp kamçı cezasına çarptırılmış. Bu olay onu o kadar utandırmış ki Londra'ya taşınıp günün popüler mesleği aktörlüğü seçmeye karar vermiş. Sonrası malum! Bahsi kapatmadan, devamını da anlatayım... Globe Tiyatrosu çalışanlarından biri, Shakespeare'in yıllar sonra en iyi bildiği yolla intikam aldığını, Lord Lucy için acımasız taşlamalar yazdığını söylemiş. Erken dönem dört biyografide yer alan bu olay, muhtemelen şairin Londra'ya taşınmasındaki esrarı çözmek isteyenler tarafından uyduruldu. Öğrenmenin yaşı yoktur, pek ilgim olmamasına rağmen, makaleniz o kadar güzel yazılmış ki nasıl bitirdim açıkcası anlamadım.


'1800'lü yılların sonunda yaptırılan Abud Efendi Konağı yatırımcıları bekliyor. Yap işlet devret modeli uygulanarak satılacak konağın restorasyonu için 4 milyon dolar keşif bedeli belirlenmiş. Sultanahmet Meydanı'na yaklaşık 70 metre uzaklıkta olan bina şu an yüzde 20 kapasiteyle hizmet veriyor. Yücel Kültür Vakfı'na 1972 yılında geçmiş olan 3243 metre karelik konak alanı tarih serüveni boyunca, dini eğitim veren bir konak, Hıristiyan okulu ve kültür vakfı olarak hizmet vermiş. Yücel Kültür Vakfı bina için restorasyon projelerini hazırlatmış. Vakfı şu an birkaç şirketle yap-işlet-devret modeli üzerinde görüşüyor. Öte yandan binanın altına 1939 yılında Türkiye'de kadın ve erkeğin ilk kez bir arada sinema izlediği Alemdar Sineması da kurulmuş. Yılları geri sardım. Oysa ne kadar da çok önünden geçmiştim bilmeden. Binaların da konuştuğunu, ruhunuza çalınanın sadece gördüğümüz ve duyduğumuz kadar olduğunu da biliyordum. Ne kadar sinir olsa da evlenecektir Belkıs Abud. Hatıralar, hikayelere, sesler görüntülere, cümleler yüzlere karıştı; karşıma oturdular, sofralarına aldılar, konağa girip çıktılar. Şazidil Kalfa acaba bu konakta da kalmış mıydı? Hüzünlü güzel yüzünü hatırlarken Poerio'dan bana kalan hatıra madalyon aklıma geldi. Yuvarlak, üzerinde geminin resmi kazınmış bir teneke parçası ama işte nereden nereye, işgal İstanbul'una demir atmış bir gemiden. Yıl 1921. O dönem kışları Sultanahmet'teki Abud Efendi Konağı'nda kalıyoruz. Konağın çevresinde bir sürü değişik tipte insan geziniyor. Çok iyi hatırladığım karelerden biri Arap Fransız askerleri... Resmi kıyafetlerle dolaşıp konağın önünden geçiyorlar. Çocuk aklı, gözümü alamaz bakıyorum. Ürkütücü geliyorlar bana. Ben ömür boyu Araplardan korktum. Çünkü bir dedikodu çıkmıştı, çocukları fırına atıp yiyorlar denirdi... Yalıdaki Arap dadılardan da korkardım. Annemin dadısının adı Adadı'ydı, Nermin'in dadısı Şazidil Kalfa'ydı, bir hizmetçimiz İnci Kalfa, o da Araptı. Ödüm kopardı onlardan, hep uzakta dururdum, bir türlü ısınamadım. Hele Şazidil Kalfa'nın akrabası kambur Nadire Bacı geldi mi uyuyamazdım. Arap dadıların akrabaları arada ziyarete gelirlerdi. İlk iş evin hanımlarının eteklerini öperler, akrabalarına yardım ederler, akşamları aralarında sohbet ederler. Nadire Bacı, üstelik gece çok horlardı, ablama, Ne olur yanında yatayım, diye yalvarırdım o gelince... O Arap işgal kuvveti askerleri yarattı bu korkuyu. Ben Tevfik Paşa Konağı'nı biliyordum ama yıkılmıştı o zaten. Fata Morgana, bir fotoğrafla beni aldı taa Şehzadebaşı Camii'nin minaresine çıkardı. Oradan bugün yerinde olmayan, bir dönem Abud eşrafının yaşadığı Vidinli Tevfik Paşa Konağı'nı görmeye çalıştık. Bir dönem Şehzadebaşı'nda Tevfik Paşa Konağı'nda kaldık. Bu konak büyükannemindi, Vidinli Tevfik Paşa'nın konağı. Sonra yıkıldı. Bodrumla beraber beş katlıydı. Bodrum, tamamen odunla dolar, çini sobalarla ısıtılırdı. Her odada bir soba bulunurdu. Çocukluğum Tevfik Paşa'nın konağında geçti, bir ara Gülhane Parkı'nın yakınında, çınarın tam karşısına denk gelen Hasan Paşa Konağı'nda oturduk. Sonra Cağaloğlu'nda küçük bir konakta, sekiz-dokuz sene kadar. Arada Sultanahmet'te Büyük Abud Efendi Konağı'nda, yani sonradan Alemdar Sıhhat Yurdu olan konakta ve en sonunda da, ben Galatasaray Lisesi'ne giderken Suriye Hanı'ndaki iki dairede... Büyük Abud Efendi Konağı, kardeşi Ahmet Abud Efendi'ninkinin tam karşısındaydı. Onların konağı daha güzeldi, altında Alemdar Sineması vardı. Kardeşiyle anlaşamayan büyükbabam uzun yıllar önce ilişkisini koparmıştı, ikisi tam zıt karakterde iki insandı. Ramazanlar çocukluğumun en hoş, eğlenceli günleri arasında. Nedense hep aklımda kışa denk gelmiş ramazanlar var... Herkes oruç tutardı bir kere. Aşçılar ramazanlarda çift maaş alırlardı. Tevfik Paşa Konağı'nın büyük sofasına masa kurulur; reçeller, renkli kağıtlar içinde simitler, yağlı-yağsız pide, sucuklar, pastırmalar, peynirler... En az 25 kişi olurduk. Çocukların dergisi M. Ç geldi aklıma. Bir grup çocuğun tv'nin, radyonun olmadığı o dönemlerde hayal güçlerini kullanarak hazırladıkları derginin hatırasının yıllar sonrasına kalacağını hiç akıllarına getirmişler miydi? Kokoları, kikirdemeleri, misafirlere taktıkları isimleri ve resimleriyle, esprileriyle, yazılarıyla kendilerini var ettikleri Meclis-i Çocukan ayda bir gece aile eşrafına okunuyordu. Meclis-i Çocukan dergisinde Yalı Çapkını rumuzuyla yazan kuzen Vedat'ın konak resmi. 1932 yılıydı... Sultanahmet'teki konak Rıza Dayımın hastanesi olarak çalışıyordu: Alemdar Sıhhat Yurdu. Büyükannemin dizleri ağrıdığı, romatizması olduğu için -Kandilli ona yaramıyordu- Sultanahmet'te, hastanenin arkasındaki evde kalıyorduk. Büyülendim adeta. Muhteşem bir ses... İnsanı mıknatıs gibi kendine çekiyor. Osman Efendi dayıma kalmaya gelmiş, böylece biz de kendisiyle tanıştık. Gözleri görmemesine rağmen her şeyi mükemmel hisseder, kafanızdan geçenleri okurdu. O gece biz çocuklar annemle en alt katta yattık. Osman Efendi, en üst katta, dayımın dairesindeydi. Ben hemen uykuya daldığımı hatırlıyorum. Annemse sürekli tekbir getiren bir ses duymuş. Ertesi sabah sorduğunda Osman Efendi'nin hasta olan babamın lalasının yanında yatarak bütün gece zikrettiğini öğreniyor. İlk bağlanışımız böyle başladı ve annem müridi oldu. Osman Efendi, isterse müritlerine görünürmüş. Bana bir kere göründü, ödüm koptu. Evden çıktım, bir tramvaya atladığım gibi soluğu konağın karşısında aldım. Boşaltılmış, yarı viraneye dönmüş yeni sahibini bekliyordu. İçeri girdiğimi, merdivenleri çıktığımı ve pencerelerden birinden dışarıyı seyrettiğimi hayal ettim. Kalabalıklar arasından bana gülümsüyorlardı. Seslendim duymadılar, Koşar adım aşağı indiğimde çoktan kaybolmuşlardı.


Binnur Kaya ile bu röportajı Vavien filminin setinde yapmıştım, anlatayım. Senaryosunu Engin Günaydın'ın yazdığı ve Taylan Biraderler'in yönettiği Vavien, Tokat'ın Erbaa ilçesinde çekiliyordu. Kalktım gittim röportaj için. İlk sabah uyandığımda kaldığım otelin kahvaltı salonuna indim. Baktım Binnur Kaya da orada, açık büfede. Bir çay alayım, sonra da yanına gidip kendimi tanıtayım diye düşündüm. Çattık, diyorum içimden. Amma çok yiyor bu kadın. Gene de sesimi çıkarmadan söylediği gibi dolduruyorum tabağımı, ardından yanına gidiyorum. Binnur şu sıralar TV8'de yayınlanan Kırmızı Oda dizisinde oynuyor. Üstelik gene çok sevdiğim birini, Dr. Gülseren Budayıcıoğlu'nu canlandırıyor, seyrediyorsunuzdur. Ama bu röportajımızı da okuyun lütfen. Kimsenin sormadıklarını sordum Binnur'a, o da sanırım kimseye söylemediklerini söyledi. Güzel oldu. İnsan neden utangaç olmasın ki? Ya da neden ille çok sosyal, çok girişken olması gereksin? Girişkenlik benim hoşlandığım bir şey değil. Rol yapmak oyun oynamanın bir biçimi; hayal kurmak, bir hayal dünyasına geçmek, ama sonra orada kalmayıp dönmek. Benim işim bu aynı zamanda. Onun dışında evet, yabani biriyim, sıkılganım. Yine de insanın kendini ifade edebilmesi harika bir şey. Esas edememesi bir problem. Hem evet hem hayır. Her zaman istediğiniz şeyleri söylemiyorsunuz ki, hoşlanmadığınız karakterleri canlandırdığınız da oluyor. Bütün iyi sıfatların zıttı da var içimizde; siyahla beyaz, geceyle gündüz, kötüyle iyi. Kötülük yapmamamız, içimizde kötülük barındırmadığımız anlamına gelmiyor. Hayat o duruma getirmesin kimseyi ama insan gün gelir, kötülük yapmak zorunda kalabilir. Birine kötülük ediyorsunuzdur ama bu, haklılığı, haksızlığı geçelim, o an için sizin tek hayatta kalma biçiminizdir. Dolayısıyla kötüyü de iyiyi de oynarken ben kendimden yola çıkıyorum. Ayrıca zaaf değerli bir şey, insanı farklı ve özel kılıyor. Muhakkak olmuştur. Kötü yanlarımı kendime itiraf etmeye çalışıyorum zaten. Mesela bir öfkem vardır, bilirim bunu. Sabrımı son noktaya kadar muhafaza ederim ama artık tek taraflı hale geldiğinde, sabra ayıp etmek istemem, onu boşa harcamam. Hayvanlarla yaşlılara yapılan kötülükler. Samimiyetsizlik, karşımdakinin yalan söylediğini bilmek. O zaman onunla yolum bir daha kesişmesin diye elimden geleni yaparım. Bu konularda medeni değilim. Kendiyle uğraşsın insan zaten. Kolay öğrenemediğim için aynı hataları tekrar tekrar yapan biriyim, bu yüzden yaptığım iyi şeyleri hep aklımda tutuyorum. Diyorum ki, bunu unutma, muhafaza et. Kriz anlarında zamanı durdurmaya, öfkemi bastırıp susmaya çalışıyorum. Dil yarası ilişkileri telafisi olmayan bir şekilde zedeliyor çünkü. Çok yaptım geçmişte. Şimdi bastırmaya çalışıyorum. Kendimi zapt edeyim istiyorum, dilim yanlış bir şey söylemesin, diye. Sevdiğim birini kırdığımda ben daha çok üzülüyorum. Ama saygısız olduğunu düşündüğüm kişiler karşısında susmam, onları bile isteye kırabilirim. Bazı zaaflara yenik düşmeye sadece sevdiklerimin hakkı var. İnsanın kendiyle uğraşması, ilgilenmek biçimindeyse iyi bir şey. Didişmek ve savaşmak ise gerzeklik. Kiminle savaşıyorsun, sanki iki tane sen varsın. Biri doğruyu biliyor, öteki yanlıştan yana. Biri doğruyu istiyor, ötekine yanlış cazip geliyor. Yok ki öyle bir şey, herkes bir tane. Adam gibi bir işte çalışmak. Tatil yaptığı zaman yorulanlardanım. Güldüren erkek dünyanın en biçimsiz erkeği bile olsa en seksi sıralamasında ilk üçe girer. Kadın içinse böyle bir şey söz konusu değil. Halbuki kadın olmak trajediye varacak kadar zor, o yüzden de malzeme daha fazla. Erkeğin güldürmek için yaptığı şeyler basit karşılanmazken, kadın için tam tersi. Bir de galiba kadın güzel görünmek istiyor, oysa öyle haller var ki, insan tüm zaaflarını göz önüne serip baş zavallı olabilir. Nasıl göründüğünüze takılırsanız, karakterin bu halini gösteremezsiniz. Hayatta nasıl oluyorsa, öyle. Oynarken zavallı durumlarını hatırlıyorsun, yüzündeki ifadenin, gözündeki bakışın zavallılığını, elini kolunu nereye koyacağını bilemeyişini. Komedi hakikaten zor iştir, içinde çok fazla zaaf, defo, kendini ele verme hali vardır çünkü. İnsan zevk almasa yapabilir mi bu işi? Seçme sebeplerinden biridir mutlaka. Ama her zaman beğenilmeyebilir, fiziki olarak arzulanan biri olamayabilirsiniz. N'apalım, dünyanın yarısından çoğu böyle. Birini beğenmek, tanıdıkça oluşan bir şey. Tanıdıkça, önceden hiç beğenmeyeceğimiz birini çok arzular hale gelebilirsiniz. İnsanın en erotik yeri beyni, biz onunla varız veya yokuz. Korktuğum için bir yerde çok kalamıyorum, yine korktuğum için bir yerde hep kalıyorum. Ya gidemiyorum ya da koşarak kaçıyorum. Hayatımdaki insanlara tüm zamanımı ayırmak istediğim için yeni insanları almıyorum. Yalnızlığımı baş tacı etmiş olmama rağmen, yalnız kalmak istemiyorum. Hayatım korku üzerine kurulu. Yaşamak da ölmek de korkutuyor beni. Nasılsa ayrılırız, şimdiden gideyim bari... dercesine korkakça şeyler yaptım, evet. Bununla savaşacak donanıma sahip değilim, o gücüm yok. Bunu düşünüp daha da acı çektiriyorum kendime. Hayalleri gerçekleşsin diye kurarım genelde ama aşkta durum değişik. Aşkta, hayallerimin gerçekleşme kapısını kendim kapatıyorum. Bir hayalde bile insanın ruhunu başkasına emanet etmesi zor. Cemal Süreya der ya; Daha nen olayım senin, onursuzunum. Aşk, onurunla beraber onursuzluğunu da emanet ettiğin kişiyle yaşadığın şeydir. Öyle biriyle birlikteysen, bu ilişki çok kıymetli bir şey olur, ölümden bile korkmazsın artık. Gerçekten iyi işler yapmayı istemeleri. Bildiğimiz şeyleri ısıtıp ısıtıp önümüze süren, seyirciye bir şeyler 'kakalayan' zihniyeti utanç verici buluyorum. Hele televizyonda. Televizyonla bir ülkeyi batırabilirsiniz de, çıkarabilirsiniz de. Çocuklarımızı sabah ilk iş televizyon açan anneler yetiştirmiyor mu? Tiyatro harika bir şey, sinema bir büyü, televizyonu da işte para kazanmak için yapıyorum gibi bir söylem bana kaypakça ve çirkin geliyor. Bu ülkede asgari ücret ne kadar biliyorlar mı? Bir milyonun bile hesabını yapmak zorunda insanlar, aileleri, çocukları var, çocukların eğitimleri var. Kimse kusura bakmasın ama televizyon çok önemli. Önemsememek ve sadece para kazanmanın hesabını yapmak ise bu ülkeye yapılacak en büyük kötülük. Ben iyi işlerde olmayı önemsiyorum. Seyircinin ona değer verdiğimi görmesini istiyorum. Bilet parasını hakkını helal ederek ödemesini istiyorum. Ve çok sevdiğim memleketimiz için yapabileceğimiz en elzem şeyin üstlendiğimiz işleri iyi başarmak olduğuna inanıyorum. Kesinlikle. Bir hayali vardı ve onu kağıda dökebilmişti. Bir insan hayalini gerçekleştirmek için yola çıktığında sizi de davet ediyorsa eğer, yapacağınız tek şey bunun kıymetini bilmek olmalı. Kolay sıkılan biriyim ben, sürekliliği beceremiyorum. Şaşırmayı seviyorum. Şaşırmam için de hayran kalmam gerekiyor. Engin'de bir sürü şeye hayranlıkla şaşırabiliyorum. İşini ciddiye alıyor ve çok disiplinli. Hem kendini hem de setteki öteki çalışanları yüksek tutmak için elinden gelen her şeyi yapıyor. Onunla oynarken yorulmuyorsunuz. Dramda da komedide de bu mesleğe çok yakışıyor. Zekasına, yeteneklerine, insan ilişkilerine, iş disiplinine, samimiyetine, zaaflarına yenik düşmemek için çaba göstermesine saygı duyuyorum. En çok da cömertliğine... Paraya dair bir şey değil bu. Engin insanı her yerde ve her zaman iyi ağırlar. Okulda tanıştık. En mutlu zamanımızdı, gülmekten acı çektiğimiz oluyordu. Çevresindekilere karşı bu kadar anlayışlı olması beni endişelendiriyor. Kendini korumayı öğrensin isterim. Kendini koruyamazsa dilerim hayat onu koruyup kollar. Aç gözlü değiller, hayatta kalmak için öldürüyorlar sadece. İnsan ise hep daha fazlasını istiyor. Yeryüzündeki her şeyi kendine ait saydığı için işkence etme, can alma yetkisini, hadsizliğini görüyor kendinde. Sokağında yaşayan canlılara bir kap su verme ihtiyacı bile hissetmeyebiliyor. Öldürülsünler istiyor. Hayvanat bahçeleri, pet shop'lar, hayvanların çalıştırıldığı sirkler utanç kaynağı. Sen herkesten önce mazluma, güçsüze, zor durumda olana kötülük etmemelisin ki, insanlığın ilk adımını atmış olasın.


Unutmadan... Sarah Bakewell, 16. yüzyılın Denemeler yazarının, günümüz bloggerlarının öncüsü sayılması gerektiğini söylüyordu. Bir de şu: Bakewell'e göre Denemeler, 19'uncu yüzyıl İngiltere'sinde Laurence Sterne'e, modern romanın başlangıcı sayılan Tristram Shandyyi yazması için ilham vermişti. Rönesans asilzadesi Michel Eyquem de Montaigne'e göre bunların hepsi, cevap arayan o büyük sorunun, Nasıl yaşanır? sorusunun türevleriydi. Montaigne başkalarının deneyimlerinden mesul değildi, dolayısıyla bu sorunun cevabını yaşadıklarını ve hissettiklerini günlük formunda yazarak bulmaya çalıştı. Dürüstlükten taviz vermeyerek, ahkam kesmeye uğraşmayarak... Ve bunları yaparken çok ama çok önemli bir şey başardı; ister çağdaşı olsun, ister günümüzde yaşasın insanlar Montaigne'in yazdıklarını okurken, kendilerini daha iyi anladıklarını fark ettiler. Bu yüzden Denemeler adlı kitabı çıktığı günden itibaren bir çoksatan daha doğrusu hep satan oldu. Pascal'dan Virginia Woolf'a, Nietzsche'den Zweig'e kadar pek çok mühim insan onu bir kitaptan çok bir hayat arkadaşı olarak gördü. Bütün bunlar yeterince ilgi çekiciydi ama beni kalbimden yakalayan esas şey yazar Sarah Bakewell'in Montaigne için bloggerların atası tanımını kullanmasıydı. Ben bile blogging'in 20'inci yüzyılın sonunda doğduğunu sanıyordum, halbuki Bakewell'e göre öyle değildi. Teknolojinin ilerlemesi dijital günlük yani blog tutmayı ve bunu anında başka insanlara iletmeyi mümkün kılmış olsa da her gün yaşadıklarının kaydığını tutan, olaylara fikirlerini, fikirlere duygularını katan ve kendinden yola çıkarak yazdığı denemeleriyle, okuyan herkesin ruhuna ayna tutan ilk insan 16'ıncı yüzyıl asilzadesi Montaigne'di. Daha açık seçik anlatırsam; 16'ıncı yüzyılın deneme yazarları günümüzde şekil değiştirerek blogger olmuştu. Günlük bir rutinle ve belirli bir düzen çerçevesine hapsolmadan kendilerini yazan insanlara blogger diyorduk. Ve iyi bir deneme yazarını yahut iyi bir blogger'ı okuduğumuzda, mutlaka şu yorumu yapıyorduk: Vay, be tam da benim düşündüklerimi yazmış! Bridget Jones'u hatırlayın... Fazla kilolarından, bir türlü iş bulamayışından, sigara bağımlılığından, erkeklerle yaşadığı bitmek tükenmek bilmeyen sorunlardan ve zaman zaman da politik meselelerden bahsediyordu. İşte Montaigne, Bridget'ın çok daha akıllı ve derin olanı sayılabilir. Genellikle kısaltılmış versiyonlarıyla yetindiğimiz ama toplamda binlerce sayfayı bulan Denemelerinde hayatının sıkıntılı ya da mutlu anlarını yazmış. Kimi zaman seksten söz etmiş, kimi zaman politikadan. Araya dünya meseleleri ve sanat girmiş, hepsi karışmış ve ortaya şahane bir kargaşa, yani hayat çıkmış. Sarah Bakewell'in kitabından Montaigne'le ilgili öğrendiğim bir enteresan şey de, Denemelerin 19'uncu yüzyıl İngiltere'sinde Laurence Sterne'e, modern romanın başlangıcı sayılan Tristram Shandyyi yazması için ilham vermiş olması. Gerçi Denemeler çok daha öncesinde de birilerinin dikkatini çekmişti. Mesela büyük oyun yazarı William Shakespeare, ünlü karakteri Hamlet'i Montaigne'den yola çıkarak şekillendirmişti. Hamlet de Montaigne gibi sürekli olarak kendini kurcalıyor, herkesinkilerden önce kendi kusurlarını görüyor, hayata dair şüpheler geliştiriyor ve kararsızlıklar içinde kıvranıyordu.


Bilmeyenler için; De Botton, Living Architecture adlı oluşum bünyesinde bir süredir İngiltere'nin en ünlü mimarlarına giderek ülkenin çeşitli yerlerinde evler yaptırıyor, sonra da bunları bütün sene tatilcilere kiralıyor. Amacı, usta bir mimarın inşa ettiği mekanlarda yaşamanın neye benzeyeceğini insanlara göstermek. Sıradan bir otelde kalmaktansa bu mekanlarda tatil yapmak çekici gelirse, Living Architecture web adresine siz de bir göz atın. Evlerden bazıları fazla avangard gelebilir ama farklı oldukları kesin. Onlar kötüymüş, sarkastikmiş, yalancıymış, iyi ruhları duygu sömürüsü yaparak kandırmak istiyorlarmış, olabilir, mümkündür. Yine de doğruluk payı yok mu söylediklerinde? Nihayetinde evsiz barksız bırakılmak, insanın yeryüzünde istenmediğini anlamasının en garantili yoludur. Ev ne demek, diye sormazlar mı o zaman? Makul bir tarifim var: Güldüğümüz, ağladığımız, öfkelendiğimiz, uyuyup uyandığımız, rüya gördüğümüz, yas tuttuğumuz, seviştiğimiz yerdir evimiz. Sığınağımızdır aynı zamanda. İnsan en çok oraya mahkum etmiştir kendini ve en çok da orada özgürdür. Konuyu açmamın sebebi, gündelik hayatın nedense pek ciddiye alınmayan mühim ayrıntılarıyla da ilgilenerek bir çeşit popüler kültür felsefesi yapmaya soyunan Alain de Botton'un Mutluluğun Mimarisi adlı kitabı. Bizi mimari tarihi içinde gezintiye çıkaran De Botton, kitap boyunca tüm bunlara ve Binalar, içlerinde yaşayanları mutlu edebilirler mi? sorusuna cevap arıyor.


Yaşasın, NaNoWriMo vakti geldi çattı: Üşümeyin, roman yazın! Amerika'da başlayıp prestijli birer uluslararası etkinlik haline gelen NaNoWrimo ve Script Frenzy, roman ya da senaryo yazmak isteyip de bir türlü nereden başlayacağını bilemeyenler için birer fırsat. Üstelik Neil Gaiman, Dave Eggers, Philip Pullman ve Tom Robbins gibi yazarların da destek verdiği bu etkinlikler, dünyanın neresinde yaşıyor olursanız olun romanınızı ya da senaryonuzu yayınevlerine ya da yapımcılara ulaştırmanızı sağlıyor. Tabii yayınlatıp yayınlatmamak sizin maharetinize kalmış. Egoist Okur'lara bir not: Siteye geçen yıl koymuştum aslında bu yazıyı, kasım ayı neredeyse gelip çattığına göre yeniden yayınlamak yerinde bir fikir gibi geldi bana. Sonuçta hazırlıklarınızı tamamlayıp ilk romanınızı yazmaya başlamak için önünüze sadece 10 gün var. Özetle diyorum ki, üşümeyin, roman yazın. En azından eğlenirsiniz. Yaşasın, NaNoWriMo vakti geldi çattı: Üşümeyin, roman yazın! 1999'dan beri süregelen NaNoWriMo etkinliğini duydunuz mu? ABD'de yaratıcı yazma dersleri veren bir grup eğitmenin Amazon işbirliğiyle başlattığı NaNoWriMo her yıl 1 Kasım'da başlayan bir roman yazma etkinliği. Katılımcıların tek yapması gereken nanowrimo. org sitesine kayıt yaptırdıktan sonra 30 Kasım'a kadar 50.000 kelimelik bir romanı yazıp bitirmeleri. Her gün 2000 kelime yazma zorunluluğu var. Ayrıca yazdıklarınızı sitenin diğer üyeleri de okuyabiliyor ve size önerilerini iletebiliyorlar. Eğlenceli bir yazma fuarı da diyebilirsiniz buna. Amaç, yaratıcı yazım konusunda gençlere bilmek istedikleri her şeyi öğretmek. Ayrıca yazmayı çok isteyip de nereden başlayacağını bilmeyenlere yol göstermek, onları bir anlamda motive etmek... Yaratıcı yazım dersi verenler şunu fark etmişler: İşlerini ertelemeye eğilimli olan ruh tembelleri birine her gün 2000 kelime yazmayı resmen vaat ettikten sonra romanlarını daha kolay bitirebiliyormuş. Yani mecburiyet yazma arzusundan daha baskın olabiliyormuş. İstatistiklere göre ilk yıl, yani 1999'da katılan 21 kişinin sadece altısı romanını bitirebilmiş. 2010'da ise 167.150 katılımcı olmuş ve bunların 32.178'i romanlarını tamamlamış. NaNoWriMo başlangıçta ulusal bir etkinlikmiş ama şimdi uluslararası hale gelmiş. Her ülkeden katılım kabul ediyorlar. Sonunda bir ödül filan yok. Sadece NaNoWriMo'ya katılıp romanınızı tamamlandığınıza dair bir belge veriyorlar size. Kasım ayındaki etkinlik dışında gençlerin bütün yıl yararlanabilecekleri yazma dersleri de var sitede. Roman yazma, karakter oluşturma, olay örgüsü kurma ve aklınıza gelebilecek her konuda yüzlerce ders ücretsiz olarak hizmetinizde. Ünlü yazarlar da videoları veya yazılarıyla size roman yazma teknikleri üzerine bildikleri her şeyi aktarıyor. NaNoWriMo bünyesine gönüllü katılan bu yazarlar arasında Neil Gaiman, Dave Eggers, Philip Pullman ve Tom Robbins gibi büyük isimler var. Prestijli bir etkinlik haline gelen NaNoWrimo'nun en önemli özelliği yayıncılar ve yazar ajanları tarafından da takip ediliyor olması. Yani burada dikkat çeken romanların sonradan yayıncı bulması daha kolay oluyor. 100'ü aşkın NaNoWriMo romanı çoktan yayınlanmış. Hem de Ballantine Books, Delacorte Press, HarperCollins gibi yayınevlerinden. Aralarında öne çıkan örnekler de var. Gayle Brandeis'in Self-Storage adlı romanı birkaç ödül almış. Jessica Burkhart'ın romanı Take the Reins Simon & Schuster'dan çıkıp çok satanlar listesine girmiş. Lisa Daily'nin The Dreamgirl Academy adlı kitabını Penguin Putnam basmış. Spor yazarı Farhan Devji ilk romanı Hockey Farmer'ı bu şekilde tamamlayabilmiş. Saranna DeWylde her sene bir roman bitirerek bir How to serisi hazırlamış. Böylece ortaya How to Lose a Demon in 10 Days (Bir Şeytanı 10 Günde Nasıl Yok Edersiniz), How to Seduce an Angel in 10 Days (Bir Meleği 10 Günde Nasıl Baştan Çıkarırsınız) gibi başlıklar taşıyan romanlar çıkmış. Şimdi bu kitaplardan ilkinin sinemaya uyarlanması söz konusu. Etkinliğe, anlatacak bir hikayesi olan, macerayı kaçırmak istemeyen ve ScriptFrenzy. org'a üye olan herkes tek başına ya da bir partnerle beraber katılabilir. Hiçbir sınırlama ya da deneyim şartı yok. Onlardan beklenen 30 gün içinde 100 sayfalık bir sinema ya da televizyon senaryosu yazmaları. Tür ayrımı da yok, kısa film, animasyon, her şey olabilir. Yazmaya 1 Nisan'da, saat tam 00:00'da başlanıyor, 30 Nisan gecesi saat 23:59'da bitiriliyor. Senaryonuzu ister internette online olarak yazıyorsunuz, ister kendi bilgisayarınızda yazıp tamamladığınızda yayınlıyorsunuz. Neil Gaiman: Fantastik edebiyatın en ünlü isimlerinden. Sandman çizgi romanlarının ve hepsi Türkçe olarak da yayınlanan harikulade başka romanların yaratıcısı. Dave Eggers: Son dönem Amerikan edebiyatının en yetkin ismi. Müthiş Dahiden Hazin Bir Eser ve Ne Nedir adlı romanları dilimize çevrildi. Tom Robbins: Parfümün Dansı adlı tek romanı bile edebiyat tarihine geçmesine yeterdi. Dilimize bütün yapıtları çevrildi. Philip Pullman: Kuzey Işıkları adlı üç romanlık dizisi tüm dünyada öyle büyük başarı kazandı ki başrolünü Nicole Kidman'ın oynadığı sinema filmleri de çekildi. İsa peygamberin şeytani bir ikizi olduğu varsayımından yola çıkarak yazdığı Good Man Jesus and the Scoundrel Christ adlı son romanı tartışma yarattı. Lemony Snicket: Başrollerini Jim Carey ve Meryl Streep gibi müthiş isimlerin oynadığı sinema filmlerine dönüşen Talihsiz Serüvenler Dizisi adlı 13 romanın esrarengiz yaratıcısı. Lemony S. takma adı. Gerçek adıysa Daniel Handler, ama onu pek az kullanıyor. Peter Carey: Che'nin Yasadışı Benliği, Bir Sahtekar Olarak Hayatım, Jack Maggs gibi romanların ünlü yazarı. Janet Fitch: Beyaz Zakkum adlı romanı başrolünü Michelle Pfeiffer'ın üstlendiği bir film oldu. Sue Grafton: Alfabetik isimli ünlü polisiyelerin yazarı. Meg Cabot: Chick Lit'in ünlü ismi. Prenses Günlükleri'nin yazarı.


Bir Borges öyküsünün içinde kayboldun, çıkamıyorsun. Öğrenmenin yolu var mı? Dene. Aşağıdaki soruların tek bir tanesine bile 'evet' dersen, başını ellerinin arasına alıp kara kara düşünmeye başlayabilirsin. Yahut da durumun tadını çıkarırsın. Anlatması güç. Anlayamazsın... Sadece başla! Var olmayan bir kütüphanedesin ve berbat hissediyorsun. Öyküyü yazan mı sensin yoksa öykü mü seni yazıyor bilemiyorsun. Güney Arjantin seyahatinde başına çok kötü bir şey geliyor. Bir kürenin içinde ayakta duruyorsun. Merkezi her yer, çevresiyse hiçbir yer. Dehşete kapılıyorsun. Yakınındaki herkes Kabala'da kusursuz bir şekilde gizlenmiş plana uygun şekilde, teker teker öldürülüyor. Bir İskoçyalı sana hayatını mahvedecek bir kitap satıyor. Kızıl saçlı bir kadın sana aslında zaten hep bir ölü olduğunu anlatıyor. Çölde kayboluyorsun. Tek harita var; çölün kendisi. Bir cinayet işliyorsun ama bundan çok da emin değilsin. Baktığın her yerde tekinsiz bir eşkenar üçgen görüyorsun. Trendeki kondüktör sana kaba davranıyor, meğer bir zamanlar Babil'de kralmış. Rüya görüyorsun. Hiç var olmamışsın. Doğuyorsun. Borges'in muğlak bir versiyonu gibisin ve bin yıldır ölüp duruyorsun. Eli bıçaklı bir güney Amerikalı kovboy sana kahkahalarla gülüyor. Eyerinde kan lekesi var ama sen aslında dört gündür hastanedeymişsin. Eyer falan da yokmuş ortada. Bir bakıyorsun, bıçak senin elinde. Kimse gülmüyor. Bomboş bir şehrin ortasında tek başına yürüyorsun. Bu şehir aynı zamanda bir kaplanın cesedi. Issızlığın ortasında sana yoldaşlık edecek tek bir kişi var, o da aslında var olmayan bir kişi. Ve senin peşine düşmüş durumda. Bir insansın evet ama aynı zamanda bir aritmetik formülüsün, anlatması güç, anlayamazsın.


Her neyse, Barnett bu manifestoyu, Jon Klassen, Brian Biggs, Sophie Blackall, Carson Ellis, Laurie Keller, Adam Rex, Jon Scieszka ve Lemony Snicket'in de bulunduğu 21 resim kitap yazarı ve ressamıyla ortaklaşa kaleme almış. Hedef kitlesi herkes! Yazarlar, çizerler, editörler, eleştirmenler, yayıncılar, sanat yönetmenleri, kitapçılar, kütüphaneciler ve ebeveynler. Aşağıda okuyabilirsiniz. Mac Barnett ve John Classen'in birlikte yazdığı o şapşahane kitaptan, Kurt, Ördek ve Fare'den bir sayfa var yukarıda. Okuyunuz, okutunuz. Resim kitabın başının belada olduğunu duymaktan ve durum hiç de öyle değilmiş numarası yapmaktan bıktık.


Hadi bakalım, düşünelim... Bir çocuk Dostoyevski'nin Suç ve Ceza'sını niçin okumalı? Söze Sahiden okumalı mı? diye başlayacak, hele bir de sağ kaşınızı kaldıracaksanız, sizinle tartışabilirim. Sorunun cevabını sona saklayıp anlatmaya baştan başlarsak... Domingo Yayınları'nın o muhteşem Hepsi Sana Miras serisinde, kadim Sümer destanı Gılgamış'tan Dostoyevski klasiği Suç ve Ceza'ya dünya edebiyatının önemli yapıtları çocuklar için yeniden yazılmış. Serinin yaratıcıları arasında, başta Alessandro Baricco olmak üzere, Umberto Eco, Mario Vargas Llosa, Dave Eggers gibi devler var. Üstelik kitapların hepsi de çizgi aleminin yıldızları tarafından resimlenmiş. Çocukken okuyabileceğim kitaplar sınırlıydı, daha doğrusu pek fazla çeşit yoktu. Hele şimdiki gibi sadece çocuklar için kitaplar üreten yayınevleri neredeyse hiç yoktu. Bulabildiklerimizi tekrar tekrar okuyor, sonra mecburen büyükler için yazılmış kitaplara dalıyorduk. Bir şikayetim yok aslında, o sayede yepyeni başka dünyaları keşfettik. Gerçi şimdi düşününce bunda sevimsiz bir yan da varmış gibi geliyor bana, neticede hepimiz bazı kavramlarla vaktinden çok önce, en sert ve doğrudan halleriyle karşılaşmıştık. Domingo Yayınları'dan çıkan Hepsi Sana Miras dizisinden söz ediyorum. Fikir babası Alessadro Baricco'nun gerekçesi nefis. İpek adlı romanıyla büyük ün kazanan Baricco, Tüm zamanların en büyük klasiklerini bize bugünün büyük yazarları anlatsa ne güzel olurdu diyerek arkadaşı bütün çağdaş edebiyatçılara giderek onları unutulmaya yüz tutmuş klasikleri çocuklar için bir kez daha ama bu kez yeni bir dille kaleme almaya davet etmiş. Okuma alışkanlığını henüz edinmiş ama ne okuyacağını kestiremeyen çocuklar için bir nevi kurtarma botu denebilecek projesine katkıda bulunanlar arasında, Umberto Eco, Dave Eggers ve Nobel ödüllü Maria Vargas Llosa gibi yazarlar var. Çocukların bu klasikleri neden okuması gerektiği daha iyi anlatılamazdı. Seri için çağdaş edebiyatın önemli isimlerinden Dave Eggers da, Jules Verne'in bilimkurgu romanı Denizler Altında 20.000 Fersahı günümüze uyarlayarak 14 yaşındaki bir çocuğun gözünden anlatmış. Edmond Rostand klasiği Cyrano De Bergeracı Stefano Benno, Alessandro Manzoni klasiği Nişanlıları Umberto Eco, Jonathan Swift klasiği Güliver'ın Gezilerini Jonathan Coe, kadim Sümer destanı Gılgamış'ı Yiyun Li olağanüstü bir şekilde çocuklar için baştan yaratmış. 10 kitaplık Hepsi Sana Miras serisinin çocuk yetişkin herkese tavsiye ediyorum. Orijinal romanda çocuklar için sakıncalı olabilecek bir şey var mı? Kısaltılmış veya uyarlanmış versiyonları sevmiyor. Yaş 12 ama biraz daha büyük varsayabiliriz. Tesekkür ederim. Ben de hiç sevmiyorum kısaltılmış kitapları. Bu dizinin farklı yanı kısaltma değil, bir tür yeniden yazım yapılması ve yazanların da önemli edebiyatçılar olması. Yoksa söylediklerinize sonsuz katılıyorum.


Fatih Özgüven, bir edebiyatçıdan çok, edebiyatçıları ve edebiyatı besleyen şaşırtıcı, aykırı ilham vericilere benziyor; yazanlardan değil de, yazdıranlardan sanki. Hayatın içinde bir star gibi dolaşmayı becerebilen bu tipler, edebiyatın ne olduğunu, nerede saklı bulunduğunu yazarak değil de, yaşayarak gösterirler. Avcı yazarlar, bu çekici insanları görür görmez anlar ve ondan beslenmeye başlar. Yazabilen biriyseniz, bayağı bayağı romanlar, öyküler yazdırırlar size. Tuhaf bir şekilde, hayatın gerçeğine hiç benzemeyen ve görünmeyen, gündelik yaşamda var olamayan o edebi gerçekliği, görünür, yaşar hale getirirler çünkü. Hani şu, yanlış kullanıla kullanıla biraz ayağa düşmüş olan kendini edebiyat eserine çevirmiş olma durumunu gerçekten de hakkıyla taşırlar. Kimileri elli kitap çevirir, sadece çevirmen olarak kalır. Kimileri de, kitap çevirdikçe, başka hiçbir şey yazmasa bile, tuhaf bir şekilde okur tarafından yazar gibi algılanmaya başlar. Fatih Özgüven, ikinci gruptakilere giriyor benim için. Nedeni de şu galiba: Mesela bir Tomris Uyar çevirisinde, nasıl ki Tomris Uyar'ın edebiyatını da hissediyorsak, Fatih Özgüven'in de ortaya çıkarmadığı bir edebiyatı vardır da, o görünür sanki çevirilerinde. Fakat görünen bu şey, hiç de ilk yapıtlarını vermeye başlayacak birinin kendini önce çeviride sınamasına benzemez. Tam tersine, cesaret tedirginliğinden, sırasını bekliyor olmaktan ya da ürkeklikten eser bile yoktur onun çevirilerinde. Hatta terbiyeyle iç içe geçmiş, dozunu tutturması çok zor, en kalitelisinden, hak edilmiş bir snobluk daha baskındır. Bu çekici snobluk asla okurla değil, sadece çevirdiği yazarla ya da yapıtla ilişkisinde belirir. Tepeden bakan, ezici değil de, düelloya dönüşmüş, eşitleyici bir flörtü andırır. İşte, Metis'ten çıkan yeni kitabı Küçükburunu okurken, kendimce biraz bulur gibi oldum Fatih Özgüven'in bu edebi tavrının nereden geldiğini. Fatih Özgüven, bir edebiyatçıdan çok, edebiyatçıları ve edebiyatı besleyen şu şaşırtıcı, aykırı ilham vericilere benziyor; yazanlardan değil de, yazdıranlardan sanki. Hayatın içinde bir star gibi dolaşmayı becerebilen bu tipler, edebiyatın ne olduğunu, nerede saklı bulunduğunu yazarak değil de, yaşayarak gösterirler. Avcı yazarlar, bu çekici insanları görür görmez anlar ve ondan beslenmeye başlar. Yazabilen biriyseniz, bayağı bayağı romanlar, öyküler yazdırır bu kişiler size. Tuhaf bir şekilde, hayatın gerçeğine hiç benzemeyen ve görünmeyen, gündelik yaşamda var olamayan o edebi gerçekliği, görünür, yaşar hale getirirler çünkü. Hani şu, yanlış kullanıla kullanıla biraz ayağa düşmüş olan kendini edebiyat eserine çevirmiş olma durumunu gerçekten de hakkıyla taşırlar. Bu nefis vazgeçişlerin, bu dokunaklı olmamışlığın taçlanması adına, bir okur olarak, Küçükburundaki hikayelerin, hiç ama hiç benzememesini isterdim hikayelere. Çünkü ara ara çok öykülük sahneler çıkıyor karşımıza. Keşke o çarpıcı sahneleri de başkalarına armağan etseymiş Fatih Özgüven. Her şeyini başkalarına vermiş haliyle daha da güzel olurdu bu kitap.


Kitap, bitkilerin gayet zeki olduğu, birbirleriyle iletişim kurabildiği bir gezegen hayal etmemizi istiyor; edelim. Bu düşsel gezegende bitkiler bilgi alışverişi yapabiliyor, en dipteki köklerden en tepedeki yaprağa kadar her türlü bilgiyi kaydedip aktarabiliyor. Başka? Çevrelerinde kendi türünden olanlarla yabancıları ayırabiliyor, tuzak kurarak avlanabiliyor, iklim geçişlerine, kuraklığa ya da aşırı yağmurlara karşı tedbir alabiliyor... Diğer bitkilerle hatta bazı hayvanlarla iletişim ağı kuranlar bile var. Bazıları da kendilerini korumak ve otçullardan sakınmak için, başka canlılardan yardım alıyor, üremek için işbirliği geliştiriyor. Stefano Mancuso ile Alessandra Viola'nın yazdığı ve bizde Yeni İnsan Yayınevi'nden çıkan Bitki Zekasını kesinlikle tavsiye ederim. Bir elmanın sizi kullandığını düşündünüz mü hiç? sloganıyla çarpan o nefis Arzunun Botaniği ile tanıdığımız Michael Pollan'a kulak vermekte fayda var: Birkaç saatliğine alışık olduğunuz insan merkezciliğinizi bir kenara bırakın, daha zengin ve daha muhteşem bir başka aleme adım atın. Pişman olmayacaksınız, dahası bu yeni dünyadan eskisi gibi çıkamayacaksınız. Carlo Petrini'nin ünlü kitabı gecikmeli de olsa Türkçede. Petrini gıda üretiminin endüstriyelleşmesi ve yemek kalitesinin sürekli olarak düşmesiyle mücadele etmek ve unutulmaya yüz tutmuş yemek kültürlerini ve geleneklerini canlandırmak amacıyla çalışmaya başladı. 1986'da Roma'daki tarihi bir meydanda Mc Donald's açılmasına tepki olarak başlattığı Slow Food Hareketi, yıllar içinde büyüdü, 132 ülkede temiz, adil, sağlıklı gıda ilkesini benimseyen 100 binin üzerinde üye ve destekçiye ulaştı. Bizde de sayısı 20'i aşkın kasaba ve şehir bu hareketin logosunu taşıyor. Hareketin iünlü logosunu eminim biliyorsunuzdur: Salyangoz. Neden? Çünkü Petrini'ye göre yavaş, temkinli ama kararlı adımlarla ilerleyen salyangoz sürekli yerken cüssesinden beklenmeyecek mesafeler aşar, dahası geçtiği yerlerde izini bırakır. Tıpkı Slow Food Hareketi gibi. Temiz, adil, sağlıklı gıda elde etmek için eskinin yeme içme geleneklerini, tarım yöntemlerini ve biyoçeşitliliğini diriltmek ve korumak adına çalışan Slow Food Hareketi'nin heyecan verici macerasını okumalısınız. Biz şehirde yaşayanlar daha sakin hayatlar kurmak için ücra köşelere taşınmayı hayal etsek de genellikle mevcut ekonomik düzen buna izin vermediğinden, bunu yapamıyoruz. Kaçmayı başarsak bile, seçtiğimiz yerler çoğu zaman yaşadığımız metropolün daha yeşil ve küçük bir versiyonu oluyor. Yani burada da, sığındığımız mikro-şehirlerde de durum değişmiyor, sürekli tüketiyor, sürekli yoruluyoruz.


Zoran Zivkoviç, bizde en çok Başka Zaman Kütüphaneleri, İmkansız Karşılaşmalar ve Gizli Kamera adlı kitaplarıyla -tanınıyor. Fakat bu, onun yeni kitaplarıyla karşılaşmayacağımız anlamına elbette gelmiyor. Dilimize ilk Cumhur Orancı'nın çevirdiği ünlü Sırp yazarın önemli eserleri Sola Yayınları etiketiyle teker teker dilimize aktarılıyor. Sanıyorum editör de Orancı. Zivkoviç'le çok sevgili yazar arkadaşım Ayşe Kilimci, kısa bir sohbet gerçekleştirdi. Dahası sohbetin ardından ondan Türkiyeli okurlara hediye olarak bir öykü aldı. Sohbeti burada, Telefon adlı öyküyü ise bir önceki postta okuyabilirsiniz. Hoşgeldiniz Bay Zivkoviç, Sizinle tanıştığımız için çok memnunuz. Zoran Zivkoviç, fantastik kitaplarıyla tanınmış bir Sırp yazar. Belgrad Üniversitesi Filoloji Fakültesi'nde karşılaştırmalı edebiyat bölümünü bitirmiş. 2007'den bu yana kendi okulunda yaratıcı yazarlık profesörü olarak çalışıyor. Yazarlık, öğretim üyeliği, yayıncılık, çevirmenlik yapmış. Seksene yakın kitabı İngilizceden Sırpçaya çevirmiş. Yayıncılığı oyalayıcı, güç bir iş saydığı için artık yapmıyor, ancak öğretim üyeliğini ve yazarlığı sürdürüyor. Başlangıçta bilimkurguyla başlasa da, artık bu türün devrini tamamladığını düşünüyor. Hikaye ve romanın geleceği ona göre fantastikte. Zivkoviç, 2003'te dilimize Başka Zaman Kütüphaneleri adıyla çevrilen kitabıyla World Fantasy Award'u kazandı. Kitap bir ara İstiklal Kitabevi'nden çıkmıştı, şimdi önce Zepros Yayıncılık'tan, sonra da Sola Yayınları'ndan Zivkoviç külliyatının bir parçası olarak, yeniden basıldı. Yetmişli yıllardan doksanlara kadar o dönem ilgilendiği bilimkurgu türünde yazmış. Dört de deneme kitabı var. Yayıncılığı da verimli, kendi kurduğu yayınevinde iki yüzden çok kitap yayınlamış.15 yıl boyunca hep beğendiği kitapları basma şansını yakaladığını söylese de bunun zaman zaman tüketici bir iş olduğunu eklemeden edemiyor. Araştırmacı yanını es geçemeyiz, mesela hayli geniş tutulmuş bir bilimkurgu ansiklopedisi çıkarmış. Ayrıca kitapları yirmi dile çevrilmiş ve 23 ülkede basılmış, yine de Zivkoviç kendi ülkesinde ne kadar tanınırsa tanınsın hala çok satan bir yazar sayılamayacağını düşünüyor. Gerçi bu meseleyi umursadığı pek yok. Yayın dünyasının kimi cilveleri ve vampir edebiyatıyla başa çıkılamayacağı görüşünde. Esaslı kitapların az sattığı konusunda onunla elbette hemfikiriz. Aldığı ödüllere gelince; World Fantasy Award haricinde 4. Halka ile Milos Cirnijanski, Köprü ile Isadora Sekuliç ödüllerini kazandı. Stefan M. Luubisa Ödülü de var. 2005'te Belgrad'da bir televizyon kanalı, bir romanını televizyon dizisi yaptı. Sırp yönetmen Pulissa Dordaviç'in filmi İki de Zivkoviç'in kurgularından esinlenerek çekilmişti. Tren ve Alarm Clock On The Night Table adlı öyküleri BBC'de radyo oyunu oldu. Prestijli Amerikan dergisi World Literature Today, 2007'de ona bir onur ödülü verdi. Zivkoviç bir ara, bilimkurguyla ilgili bir TV programı da hazırladı. Yazar kendini Klasik ve asil düzyazının mütevazı uygulayıcısı olarak niteliyor. Başlarda bir edebiyat ajanı, yapıtları ABD'de pazarlanabilsin diye, Donald Livingston takma adını kullanmasını önermiş ve elbette Zivkoviç bu öneriyi geri çevirmiş. 93-2016 arasında 21 kurgu kitap yazan Zivkoviç'in dilimize dört kitabı çevrildi. Üç yeni kitabı da yayın aşamasında. Peki etkilendiği yazarlar kimler? Orta Avrupa geleneğinden olanlar diyor. Hoffmann, Bulgakov, Kafka, Calvino, ayrıca Stanislav Lem, Arkadiy, Strugatskiy, Ursula K. Le Guin. Zivkoviç'in insanlarla iç içe bir hayatı var. Toplu taşıma kullanıyor, köpeğini gezdiriyor, tiyatro tiyatro, konser konser gezip televizyonda spor programı izliyor ve elbette okuyor. Onu en çok mutlu eden şeyler bunlar. Yamb, yani bir çeşit zar oyunu oynuyor bir de.


Çok sevdiğim bir kitaptan bahsedeceğim size. Geçen hafta Instagram sayfamda takipçilere anlatmıştım ama Egoist Okur'da da olmalıydı. Kitabın adı, The Hole Book, yani Delik Kitabı. 20. yüzyıl başlarında yaşayan ve benim resmen aşık olduğum bir çizerin, Peter Newell'in imzasını taşıyor. Yani yazan da, çizen de, tasarlayan da o. Tasarım açısından son derece devrimci olan bir kitap bu ve tarihi epey eski aslında, 1908'de basılmış. Bakmayı çok sevdiğim bu kitabın linkine tıklayıp isterseniz sayfaları çevirerek, isterseniz büyüterek mutlaka göz atın. Günümüz çocuklarının pek ilgisini çekmez herhalde ama illüstratörler, tasarımcılar ve benim gibi eski kitaplarda nice acayip hazine bulunduğunu bilenler için hala çok şey ifade ediyor. Bitti mi sandınız? Tabii ki hayır! The Hole Booku bir kurşunun maceraları diye özetleyebilirim. Bu arada kitabın kendi de basbayağı delik. Newell'ım Peter'ım kapak dahil, kursunun geçtiği her sayfaya bir delik açmış.


Her sabah yaptığı gibi o sabah da defne ağacının karşısına geçti ve bir süre öyle kalakaldı. Dallardan birine belli ki çoktan yerleşmiş sığırcığın sesini duyduğunda henüz ruhu geceden güne uyanmamıştı. Defneyle buluşmanın mutluluğuyla gülümserken farketti. Kumru ve serçenin arasında kısacık bir mesafe vardı; kadim bir ağaç onları neredeyse her sabah biraraya getiriyor, günün belli saatlerinde onları sanki anlaşmış gibi burada buluşturuyordu. Korna ve araba sesi baskın hale gelince 'günaydın' dedi kendi kendine. Bugün acaba neler olacaktı? Kulaklarını tıkamak, kedilerin, köpeklerin, kuşların, denizin sesi dışında çok az kişiyi duymak istiyordu. Herşey karmakarışıktı. Kimsenin içinden çıkamadığı, anlamakta zorlandığı tüm akıldışılıklar birleşip, köy köy, şehir şehir dolaşıyor, konuşuyor, anlatıyor, hayatları işgal ediyor ve hatta bununla da yetinmeyip neredeyse hemen her evin kapısını çalıyordu. Bir kere kapıyı açarsanız gitmek bilmiyordu da. Garip günler, aylardan geçiyordu memleket. Gerçekler üzerine geldiğinde İstanbul'a sığınırdı. İstanbul mu kaldı sığınacak diyenlere boş gözlerle bakar, içten içe aşkının büyüsü bozulmamış diye sevinirdi de. Her daraldığında kendini tarihi yarımdanın, eski İstanbul'un bildiği, bilmediği sokaklarına atar, her seferinde ruhu bu sihirli kentten nasibini almış halde huzurla eve dönerdi. Hep böyle olmamış mıydı? Bambaşka dönüşümlere sahne olmuş semtlerinde bile üzüntüsünü dağıtacak bir karakter, bir bina, bir pencere, bir çeşme ona bambaşka şeyler anlatmamış mıydı? O kadar ki üzerine evler, otoparklar yapılmış surlarında bile bir dize görür, sanki oradan birileri ona el sallıyor gibi gelir, hayal kurmaya devam ederdi. Ne kadar çirkinleştirilmeye çalışılsa da bu şehirle arasında kurduğu özel bir dilin olduğunu, gözgöze gelip öyle susarak anlaştıklarını bile düşünürdü. Zaman, mesafeler neydi ki zaten? Nereden geldiğini bilmediği bir güç onu ona iter, asırlar içiçe geçer ve o, o güçlü enerjiyle kimsenin aralarına girmesini istemezdi; büyü bozulurdu çünkü, hayalleri kurduran bu kitabın sayfaları birbirine karışırdı. Giyinip çıktı. Günü çoktandır görmediği dostlarıyla sohbetle geçirdi. Akşamın çökmesine az kalmıştı. Sultanahmet'e gitmek, Yenikapı kazılarında ortaya çıkan limanı yaptıran Theodosius'u görmek istedi. İmparator Theodosius, hep oradaydı zaten, iki yanında iki oğlu öylece durur ve kendini hatırlatmaya çalışırdı. Bugün belki de yüzlerce kez gördüğü imparatora farklı bakmayı deneyecekti. İstanbul, Konstantin'in şehri, Konstantinopolis olarak başkentliği kutsandıktan 17 yıl sonra başa geçen, hem Doğu Roma hem de Batı Roma'yı idare eden son imparatordu Theodosius. Tramvaya atladığı gibi soluğu Sultanahmet'te aldı. Milion Anıtı'na uğramadan olmazdı; bugün Divan Yolu denilen eski Messe Caddesi'ni, sütun ve revaklarla çevrili yolları, mola verdiren forumları, oradan devam edip istikamete göre çıkılan sur kapılarını... Bir daha hayal etti. Theodosius'un bu yol üzerinde aynen Roma'da olduğu gibi zafer takı da vardı bir zamanlar. İmparatorluğun büyüyen başkentinin iaşe ihtiyacını karşılamak için bugünkü Bayrampaşa deresinin ağzına da arkeologların bulduğu o meşhur limanı yaptırmıştı. 7 Ocak 395'te Milano'da ölse de vasiyeti üzerine aynı yılın 8 kasımında İstanbul'da defnedildi. Mezarı nerede derseniz meçhul. Aynen Konstantinopolis şehrinin kurucusu Büyük Konstantinin mezarı gibi meçhul. Merak da etmemiş, eski bir Roma kentinin bu çok önemli karakterleriyle ilgili bir kültürel etkinlik, sergi de yapmamışız. Oysa fethettiği bu güzel şehri birbirinden güzel hanlar, külliyeler, mahallelerle süsleyerek bugünkü ruhunu kazandıran, kendini Roma İmparatorluğu'nu devam ettiren olarak gören Fatih Sultan Mehmet, Latin işgali ve fakirlikten harap düşmüş Konstantinopolis'in Roma geçmişine sahip çıkmıştı. Ne tarihi yollarını bugün hala kullanılıyor ne de geriye kalan mimari yapılarını tahrip etmişti. Theodosius, muhtemelen aynen Konstantin gibi bugün Fatih Camii'nin bulunduğu alanda varolan Havariyum'a gömülmüş olmalı. Muhtemelen de Fatih kendi adını taşıyan camii ve türbesi için bu alanı onları korumak için, bilerek seçmişti. Million'dan uzaklaşıp eski hipodroma yani Osmanlı'nın At Meydanı'na, imparatorluğun günler süren şehzade düğün sünnet törenlerinin alanına doğru ilerlemeye başladı. Ne günlerdi. Sultanı İbrahim Paşa Sarayı'ndaki özel yerinden törenlerde geçit yapan askeri ticari şehir esnafını izlerken gösteren rengarenk minyatürler aklına geldi. Alman Çeşmesi'ni geçmişti ki birbirlerine aldırmadan bankta oturan kediyle orta yaşlı adam dikkatini çekti. Birbirine dokunmayan, birbirine saygılı iki karakter. Kediye laf atıp biraz sevdikten sonra o dönemde Mısır'ı almış Roma imparatorluğunun taa oralardan getirttiği meydanın en yüksek anıtına yaklaştı. Obelisk denen bu anıtın kaidelerinde birer birer gezinerek Theodosius'a baktı. Hipodromdaki törenleri izlemek üzere locada iki oğluyla, Arcadius ve Honorius'la öylece duruyor ve İstanbullulara kendini, o günleri hatırlatıyordu. Burası aynı zamanda siyasetin nabzının da attığı yerdi. Ne kavgalar kopmuştu burada, aynen bugün nasıl haksızlık karşısında futbol takımları siyasete tepkilerini koyduysa kentin kalbinde dün yaşananlar da aynıydı. Gözünü bir an ayırıp hipodromun anıtsal girişini düşündü. Sabahları dört, öğleden sonra dört yarış yapılırdı ve sabahları erkenden insanlar burada toplanırdı. Bir jetonla içeri girdiklerinde sirk gösterilerinden araba ve atletizm yarışlarına, siyasi toplantılardan resmi devlet alaylarına kentte ne yaşanıyorsa dahil olurlardı. İmparator beyaz mendil atarak oyunların başlaması için işaret verirdi. Yarış başladığında basamaklarda oturan izleyiciler, hipodromun tam ortasında duran bu anıtların etrafında dönen yarışçılarla birlikte heyecana kapılır, sesleri şehrin sessizliğini inletirdi. Etrafta çok az insan vardı, birkaç turist grubu obeliskin üzerindeki hiyerogliflere bakıyordu. Mısır'daki Karnak tapınağının girişinde bulunan, orijinali 30 metreyi bulan bu anıtı buraya dikmek ne de sorun olmuştu; kesilerek 20 metreye indirilmiş, buraya çıkarmak için kıyıda bekletilmiş, çözüm aranmış ve sonunda kentin valisi Proclus, makara ve kaldıraçlarla hipodroma dikmeyi başarmıştı. Anıtın kaidesindeki basit kabartma çizimlerle resmedilmiş bu sahneyi tek tek izledi. Veda eder gibi locasında tören ve yarışları izleyen imparator Theodosius'la oğullarının donmuş gözlerine bakarak arkasını döndü. Emine bu tatlı kediye, İstanbullu programının çekimleri sırasında rastlamış. Bir kaç adım atmıştı ki gökkubbeyi çınlatan, Sultanahmet Camii ve Nuruosmaniye'den münavebeli okunan, bölgenin meşhur akşam ezanı başladı. Şehir sanki ilahi bir nefesle kutsanıyordu; taşlar, yarışçılar, imparator, herkes, herkes sustu. Caddeye doğru ilerlerken banktaki kedi gözüne çarptı. Gözlerini tamamen kapamış, patileriyle sabitlediği vücudunu öne arkaya sallıyordu. Kendinden geçmiş, zikir yapar, ezanla huşu içinde alemlere dalan bir insan gibi sallanıyordu. Bir anlık mı bunu yapıyor diye bekledi. Ezanın sonunda hareket durdu, gözler uykudan uyanmış gibi açıldı. İstanbul'la kutsanmış arkadaşının gözlerine uzun uzun baktı ve oradan uzaklaştı.


Daha önce Bir Borges öyküsünün içinde olduğumu nasıl anlarım? ve Bir Murakami romanının içinde olduğumu nasıl anlarım? konulu testleri yayınlamıştım. The Toast'ta bu testi bulunca heyecanla atladım. Fakat heyhat... Şimdiye kadar hayatımın bir Jane Austen romanına benzemesini isteyişim ne büyük hataymış! Jane Austen ne garip bir kadınmış, romanları ne acayipmiş... Bunu böyle madde madde okuyunca fark ettim. Yine de istiyorsanız yapın. Canınız isterse benim cevaplarımı da okuyabilirsiniz. Evet'ler çoğunluktaysa, yandınız. Bundan sonra hayatınız bir Jane Austen romanı içinde hapis geçecek! Fernando Vicente imzasını taşıyan illüstrasyonlar bu adresten alındı. Olmayacak biri seni Bath'a seyahate çıkmaya ikna etmeye çalışıyor. Baban para konularından zerrece anlamıyor. Ama bunu ona kimse söylememiş. Sevimsiz biri biri seni iskambil oynamaya davet ediyor. Senden nefret eden bir kadın inanılmaz yüksek perdeden piyano çalıyor. Bir piknik partisinde hiçbir şey yolunda gitmiyor. Bir ordu mensubunun ahlaksızın teki olduğu ortaya çıkıyor. Şerefi beş paralık olmuş biriyle yürüyüşe çıkıyorsun. Annen dahil oturduğun şehirdeki herkes, seni ve kızkardeşlerini çekicilik bakımından derecelendiriyor. Listenin en altlarında olduğunun farkındasın. Senden daha genç ve zengin bir kadın hakkında kaba ama övücü bir şeyler anlatıyorsun. Tek arkadaşın var; 30 yaşında, babanla iş yapıyor ve günün birinde onunla evlenmen bekleniyor. Sınıfsal bakımdan senden az aşağı ya da az yukarı biriyle arkadaşlık etmeye başlıyorsun ama anlaşılan bu yüzden cezalandırılacaksın. Yeni tanıştığın bir kız sana bir sırrını anlatıyor, bu yüzden onu küçümsüyorsun. Yılda 500'lük bir gelirin var. Kimden? Hangi para birimiyle? Bilinmiyor. Umursanmıyor da. Böyle bir servetin sahibisin. Her yıl 500... Hepsi bu kadar. Hayatında üç erkek var: Biri gerçek aşkın, biri baştan çıkarıcı ama güvenilmez biri, diğeriyse uzak bir ihtimal... Bu üçüncüsü flörtöz ve özenli ama seninle pek ilgilenmiyor. Gerçek aşkının uzak bir kuzeni veya yakın bir arkadaşı, aranızda mümkün değil hiçbir şey olamaz. Annen olmayan bir kadın sana kızıymışsın gibi davranıyor. Annense ya çoktan ölmüş ya da sersemin teki. Bir erkek önce sana, sonra sen onu reddedince bir başka kadına evlenme teklif ediyor. Bu seni kızdırıyor. Çekici bir adam seninle flört ediyor. Ne korkunç! Yaptığın bazı şeyler seni sonradan felaket utandırıyor. Bulunduğun sosyal çevredeki herkesi şok edecek bir evlilik haberi alıyorsun. Komik şapkalı bir kadın sana kaltakça şeyler yapıyor, seninse elinden bir şey gelmiyor. Bahçede dolaşırken öyle şeyler görüyorsun ki hayretler içinde kalıyorsun.


Ceylan Ertem güzel bir kadın. Hem ruhu güzel, hem sesi, hem de kendisi. İkinci solo albümü Ütopyalar Güzeldir ile müzikal kariyerinin uzun soluklu olacağını ispatlıyor. Albüm; farklı bir söylemi; deneysel çalışmaları da içinde barındırıyor. 80'lerde doğan, 2000'li yıllarda farklı bir müzikal tavrı sürdüren isimlerden biri olan Ceylan Ertem, Tüm fikirlerin birbirine karıştığı bir dönemden yolun ucunu bulma çabasıyla hareket ediyor. Mesela; farklı müzikleri ve farklı sesleri birbiri içinde eriterek, süzerek hem kendisine, hem de kendi kuşağının içinde bulunduğu kaotik dönemin ruhuna göndermede bulunuyor. Ortaya hem bizi sarsan ve tökezleten ama müzikal zenginliğiyle de ikramda bulunan Çerkez kızının hikayesini bulacağınız şarkılar çıkıyor. İkili ilişkilere baktığımızda bazıları başarabiliyor biz olmayı. Bazıları da yıllarca birlikte olmasına karşın hala sen ve ben durumunu yaşıyorlar. Özelden çıkıp genele bakarsak eğer biz kavramına baktığımda 68 dönemi aklıma geliyor. Sanki biz olabilmişler. Bir ilüzyon da olabilir bu. Yaşamadığım bir dönem. Biz olabilmeyi becerebilen bir kitle de görmüyorum çevremde açıkçası. Kime bakarak bu kanıya varabilirim. Belki muhatabım olan bir dinleyici kitlesinden yola çıkarsam; sanki o eski ruh yok gibi geliyor. Genelleme yapmak istemiyorum bazıları var ki, hep beraber şahane bir şekilde ilerliyoruz. Ama bazıları da var ki daha benim ettiğim lafı anlamadan, cümlenin sonunu bile okumadan hemen tepki vererek ve sonrasında o cümleyi bile içinde sindirmeden ilerliyor. Belki dediğin gibi ben olamamakla ilgili bir şey bu. Kendini tanımadan biz olmaya çalışmakla ilgili olabilir. Sanırım biz olmak için daha çok zaman var. Lisede okurken bunun üzerine düşünürdüm hep: Neden kendimi ona daha yakın hissediyorum diye. Aidiyetle ilgili bir mesele bu. Kimi zaman bir kitapla olabilir, kimi zaman da müzikle. Bu dönemde yetişenler bunu hiç düşünmüyor belki. Bir de her şey çok hızlı gelişiyor. Bazılarını görüyorum başarabiliyorlar dedin ya biraz önce, genel anlamda soruyorum, biz aldatmacısını çok fazla dayatıyorlar. Sahiden biz varmışız gibi davranıyorlar. Ben ikili ilişkilerden söz etmiştim bunu söylerken. Yaşlı bir çift görüyorsun; hala beraber, el ele yürüyorlar, arkadaş olabilmişler. Biraz o gördüğüm çiftlere göndermeydi. Oradaki arkadaşlık ve saygıydı beni daha çok heyecanlandıran. On altı yaşlarındaydım sanırım Biz Kimiz diye bir şiir yazmıştım. Sonra da Enis Batur'un Biz Kimsinizini görmüştüm. Bunu düşünmek lazım, çok güzel bir soru. Hele bunun içinde olup da bunu sormak önemli diye düşünüyorum. Sen iyi bir şiir okurusun diye biliyorum. Özellikle de Edip Cansever'in şiirlerine yakınlığın var. Müzisyen olup şiir sevmemek bana enteresan geliyor. Hele ki şarkı sözü de yazıyorsanız. Tabii kimseyi eleştirmiyorum ama şiir müzikle dolu bir sanat. Şiir müzikal bir şey. Okurken, bir taraftan bir müzik de dolaşıyor kafamda. Müzisyenlerden çok şairlerden etkilenmişimdir. Kimden etkileniyorsun sorusuna, genelde şairleri, yazarları örnek gösteririm. Evet İkinci Yeni şairlerinden çok etkileniyorum ama Can Yücel'i, Nazım Hikmeti' de çok severim. Albümde Annem duysa üzülüyor adlı bir şarkı var. Nasıldır annenle aran? Anne kız ilişkisinden söz etsek biraz. Tabii, ilkokul birinci sınıftan sonra onaltı yaşına kadar babaannemle büyüdüm. Biraz o da benim annem gibiydi. O ev iki katlıydı. Evin içinde bir sürü halanın, kadın komşuların, büyük babaannelerin, yani bir çok kadının olduğu bir evdi. Yaz tatillerine gittiğimizde de yazlık ev kadınlarla dolu olurdu. O nedenle kadın gibi düşünmek ya da kadınları sevmek, kadın olmaktan mutlu olmak o zamandan kalma bir şey. Kendimi hiç erkek Fatma gibi hissetmedim, hep kadın hissi vardı. O nedenle sadece annemle olan ilişkim değil, halamla babaannemin ilişkisi, teyzemle annanemin ilişkisi, babaaannemle kayınvalidesinin ilişkisi de vardı bunların arasında. Büyükbabaannem kendi kayınvalidesinden çok çekmiş. Dolayısıyla, aynısını kendi gelinine yapan bir kadın. Sonra babaannem de aynısını anneme yapmış. Bu tavır böyle sirayet ederek devam etmiş. Şöyle enteresan bir durum da var. Büyük babaanne kayınvalidesini keşke ölmeseydi diye anar, aynı şekilde babaannem de kayınvalidesini o şekilde anardı. Annem de şu anda bu ailede ölmemesi gereken tek kişinin bababannem olduğunu söylüyor. Annem kendi annesini babaannemden daha çok eleştirir. Annem yirmi yaşında evlenmiş, babaannem de on altı yaşında. Bir anlamda kayınvalideleri anne olmuş onlara. Annem babaannem gibi yemek yapardı, babaanem gibi kızardı, hatta hastalandığında bile onun gibi hastalanırdı. O zaman anneannem sanki anneme çok uzak biri gibi olurdu. Annanemin değil de babaannemin kızıydı sanki. Bu durum, bir yanıyla doğaldı. Anneden çok kayınvalidenin yanında kalmanın getirdiği sonuç bu. Bir taraftan zorlu bir dönem olmasına rağmen keyifle anıyorum o yılları. Kız arkadaşlarımın kızları olmasını ve hep beraber büyük bir aile olma arzusunu içimde taşırım hep. Daha çok babaanneye bir gönderme o. Babaannem dominant bir kadındı. Gerçekten o öldükten sonra aile bağlarımız koptu. Demek ki aileyi arada tutan oymuş. Çok sertti ama herkese hakkını da verirdi. Babaannem Çerkez'di. Biz de Çerkez'iz. Babaannem Sapanca'nın Yanık köyünde çok rahat büyümüş. Adapazarı'nın merkezine taşındıklarında yobaz bir ortamda yaşamak zorunda kalmış. Dedem hacca gittiği gün babaannemin yaptığı konuşmayı kapı aralığından duymuştum. Sen gidiyorsun şimdi ama döndüğünde hiç bir şey değişmeyecek. Ben hacca gitmiş birinin karısı olmayacağım. Ben nasılsam öyle olacağım, kızların da gelinlerin de öyle olacak demişti. Babaannem değişik bir kadındı. Annem duysa üzülüyordaki hikaye de şöyle: Hepimiz yaşayarak bir takım şeyleri tecrübe ediyoruz. Dolayısıyla yapılan hiç bir nasihat bir kadını durdurmuyor. Annem de kendi tecrübe ettiği şeyleri bana söyleyerek uyarıda bulunuyor doğal olarak. Severim anaçlığı. Herhangi birine de farkında olmadan o şekilde davranabiliyorsun. Çerkez olmanın getirdiği bir takım ritüeller var. Mesela hizmet etmek, misafirperver olmak zorunluluğu... Bunlar da geçmiş bana bir şekilde. Sonuçta ailemin kadınlarından örnek aldığım kadar, ibret aldığım durumlar da var. Kendini feda etme durumu ibret aldığım şeylerden biri. İşte orada ben olamamak devreye giriyor. Ben diyen çok az kadın vardı. Ama babaannemin biraz önce dedemle ilgili anlatığım o tavır örnek aldığım bir şeyken, amcam eve geldiğinde sıraya dizilip hoşgeldin deme zorunluluğunu da yaşıyorduk. Ya da halalarım sevgilileriyle buluşmak için örgü ördükleri yünleri sobada yakarlardı ki, dışarı çıkıp yün alabilsinler. Anlatınca komik geliyor ama trajik durumlar bunlar. Evet, Aysel Gürel. Benim kahramanlarımdan biri. Onun yazdığı şarkılardan çok etkilendim. Aynı zamanda rahatlığı, doğal tavırları mesela tepkisini eteğini kaldırarak göstermesi gibi tavırları güzel bir feminist tavır taşıyor. Aysel Gürel'i ben de çok severim. Çok özel bir kadın o. Yol açmıştır. Çok önemlidir. Ama kahramanlık kavramına şüpheyle bakarım. Pek de inanmam. Kahramanlık diye söz ettiğim seni harekete geçiren, ilham aldığın şey. Hani ben şimdi Aysel Gürel'i içimde bambaşka yorumluyorum, Sezen Aksu'yu, Müzeyyen Senar'ı bambaşka yorumluyorum. Kendi içimdeki kahramanlıkları farklı. Bu şarkı aynı zamanda albümün adı olduğu için herkes bunu soruyor. Bir yandan da yanıtlaması zor bir soru. En son şöyle cevap vermiştim: O güzellik yarışmalarındaki kızlar gibi, dünya barışı falan gibi söylemlere girmek istemiyorum. Barış yani. Kendinle barış, çevreyle barış... Bu topraklarda sürekli aldığımız o kötü haberlere bakınca ütopyanın bir gün gerçekleşmeyeceğini bilsen bile buna ısrarla, umutla bağlı olmak hali gibi. Maaleasef politik ortamlar nedeniyle bunun hiç bir zaman gerçekleşmeyeceğini bilsem de bu ütopya her zaman devam edecek. Benim ütopyam şu demek istemiyorum. Ya da mesleğimle, içimdeki aşkla ilgili ütopyadan söz edemiyorum. Politikacıların en büyük korkusu halkların hayallere dalması olabilir. Hayaller çok önemli ve bizi harekete geçirebilir. Sanat da öyle. Bir heykel de öyle. Neden heykeller yıkılıyor mesela? Neden sanatın karşısında bu kadar politika var? Çünkü biz dürtüyoruz. Bu da rahatsız ediyor. İlk albümle bu albümü karşılaştırdığımda, bu albüm daha bütünlüklü bir çalışma olmuş. İlk albümde bir dağınıklık söz konusuydu. Ya da şöyle söyleyeyim; bu albümde Ceylan Ertem'in arayışları daha net ve ne istediğini bilen bir tavrı var. Çoşkun ve her şeyi öğrenme arzun çok heyecan verici. Bu albüme de yansıyor. İlk grubum Anima'yla yollarımız ayrıldıktan sonra yalnız kaldım. Ve yalnızlığı hiç sevmem. Hep bir grubum olsun ve elli yaşında da o grupla halen çalışıyor olayım diye bir arzum vardı. Çocukluğumun hayallerinden biriydi. Olmadı. Ama sevdiğim birçok müzisyen bana destek oldu Soluk albümünde. Elli kişi vardı albümde. O nedenle de albümde ister istemez bir tutarsızlık oldu. Ütopyalar Güzeldir albümünün Soluka göre daha bütünlüklü olmasının, çekirdek kadroyla çalmış olmakla da ilgisi var. Bir de yaşadığınız şeyler, dinledikleriniz yaptığınız albümü etkiliyor. Mesela; hiç bir zaman Bülent Ortaçgil gibi olamayacağım. Çok saygı duyuyorum kendisine. Yaptığı her şey çok iyi ve tutarlı. Birçok müzisyende var bu durum. Şarkı sözleri çok güzel, müzikler de öyle. Ama ben o tutarsız hali de tutarsızlıkları da seviyorum.


Sağda görkemli bıyıklarıyla Taylan Mutaf, solda yöresel müzisyenler eşliğinde dans eden Amigo Kadir Memiş. Bilecik doğumlu Amigo, bugün Almanya'nın en ünlü dansçı ve koreograflarından biri. 10 yaşındayken ailesiyle Almanya'ya göçmen olarak ilk geldiklerinde dil bilmemesi ve bu yeni ülkenin kültürüne uyum sağlayamaması yüzünden çok acı çekmiş. Breakdance'ı keşfettiği gün sakinleşmeye başlamış. Hele çocukluğundan bildiği Ege'nin zeybek dansıyla breakdance'i harmanlayarak oluşturduğu Zeybreak'i yarattığı gün ruhu tamamen şifa bulmuş. Zeybreak, iki kültürü, Doğu'yu ve Batı'yı birleştirmemi sağlayan bir köprü oldu diyor. Hal böyle olunca; küratörlüğünü yaptığı projeyi ikiye bölünmüş Arpaçay Köprüsü önünde konuşmamız bana daha da anlamlı geliyor... Dans konusunda ne kadar önemli ödül varsa hepsini kazanan Amigo, şaman bir kültürün izini sürüyor ve Anadolu danslarında figürlerin aslında hep kartalın kanat çırpışını gösterdiğini düşünüyor. Bunu bir gün ayrıca konuşmaya karar veriyoruz. Orhan Pamuk'un İstanbul kitabından ve oradaki hüzün kavramından yola çıkarak gekleştirdiği ilginç çalışmasını da konuşacağız. Şimdi en iyisi, Amigo'nun Red Bull BC One Anadolu Dans Turnesi kapsamındaki projesine yoğunlaşmak. Proje, 1970'lerin başında New York'ta siyahi ve hispanik gençler arasında doğan ve dünyaya yayılan breakdance'i Türkiye'nin yöresel halk oyunlarıyla buluşturacak. Şimdi aralarında Ege Üniversitesi Türk Halk Oyunları Bölümü öğretim üyelerinden ünlü zeybek üstadı Abdurrahim Karademir'in de bulunduğu kalabalık bir ekiple beraber Anadolu'yu ve danslarını keşif turundalar. Turu tamamladıktan sonra Amigo, dünyaca ünlü üç şampiyon dansçıyı Türkiye'ye davet edecek ve hep birlikte Aydın, Alanya ve Kars'a doğru yeniden yola çıkacaklar. Yaz boyunca belirledikleri halk oyunlarını yeniden ama bu kez breakdance'le harmanlayarak yorumlamak üzere... Red Bull sponsorluğunda gerçekleştirilecek proje, eylül ayında Taylan Mutaf yönetmenliğinde bir belgesele de dönüşecek. Benim için işin en güzel yanı, Aydın, Alanya ve kısmen şahit olduğum Kars seyahatlerinde köy ve kasabalarda insanlarla uzun uzun konuşarak, düğünlere ve kutlamalara katılarak her şeyi yerinde görmeleri, yerel folklorcularla buluşup dansları yerinde incelemeleri, halk oyunlarında çalan müzisyenlerle tanışıp onlardan ilham almaları oldu. Karslı halk dansçılarının, Ani harabeleri önünde 10-15 farklı dansı Amigo'ya öğretmelerini, onun da olanca ciddiyetiyle çalışmasını seyretmek öyle zevkliydi ki. Sinemaya Fatih Akın'ın öğrencisi olarak başladı. The Salon (2011), Time Wont Wait For You (2012) ve Lady Windermere (2011) gibi filmleri var. Türkiye'de de Bedük'le Heartbreaker ve Ceza'yla Sabah Bastı Geceyi gibi klipler çekti. Kars gezisinde onunla iki gün geçirdik. Görkemli bıyıklarına rağmen dünyanın en sakin insanı gibi görünüyordu ama öyle olmayabileceği hissi de vardı açıkçası. Kendi yazdığı şeker mi şeker biyografisinden öğrendiklerime gelince; çifte kavrulmuş fıstıklı lokum yemeği, salyangozları seyretmeyi, tehlikeli birilerini çaya çağırmayı, filmlerde ağlamayı seviyor, sihire inanıyor. Başka? İşini aşkla yapıyor, rüya görmek için sabırsızlanıyor, en çok içindeki çocuğu eğlendiriyor... Bir de hala aşk mektupları yazıyor. LILOU: Daha önce iki kez İstanbul'a gelen Lilou sahne adıyla tanınan Ali Ramdani, Cezayir kökenli bir Fransız dansçı. Pokemon Crew üyesi olan Lilou, 1999'dan beri dans ediyor. Ayrıca Kung Fu'da siyah kuşak sahibi. Arapça, Fransızca ve İngilizce bilen Lilou en yetenekli ve nevi şahsına münhasır B-Boy'lardan biri kabul ediliyor. Red Bull BC One'da iki kez şampiyon olmuş tek dansçı. NEGUIN: Madonna, Xzibit, Marcelo D2, Charlie Brown isimlerle çalışan Neguin, 1999'da Sao Paulo'nun arka sokaklarında hip hop'la tanıştığında 14 yaşındaydı. Çeşitli dansların ardından 2003'te breakdance'la tanışıp B-Boy'luğa adım attı. Gösterişli bir stili olan, inanılmaz zeki ve agresif bir dansçı. Sahneye çıktığında rakibinin gözlerinin içine bakarak üstünlüğünü hissettirmeyi seviyor. ROXRITE: San Fransisco'dan çıkan efsanevi Amerikan ekolü Renegrades'in üyesi. Dans etmeye 12'sinde başladı. Yarışmalarda 77 birinciliği var. Renkli hareketleri ve seyircisini bir saniye bile sıkmadan dans etmesiyle tanınıyor. Gerçek üstü sayılabilecek bir hareket kabiliyeti ve benzersiz bükme hareketleri göz kamaştırıyor. Red Bull BC One Anadolu Dans Turnesi projesinin müziklerini Türkiye'nin en ünlü beatmaker'larından biri olan ve Anadolu ezgilerini hip hop'la harmanlayan Da Poet yapıyor.


Bu yazıyı geçen sene, Emine Şenlikoğlu, Dondurma firmalarının amacının satış yapmak değil 'rezilliği ve fuhşıyatı' normal göstermeye çalışmak olduğunu ve ahirette onlardan davacı olacağını söylediğinde yazmıştım. Yani şöyle... Düşünmüş, düşünmüş, Şenlikoğlu'na yardımcı olmak için sadece dondurmanın değil, çikolata, kremalı pasta, meyveli puding, kiraz, çilek, incir, şeftali, limon suyu, yumurta sarısı, sebzeli Çin çorbası gibi cinselliği çağrıştıran başka tehlikeli imgelerin de reklamlarda, filmlerde yıllardır kullanıldığını hatırlatayım demiştim... Belki onlardan da davacı olmak ister diye. İngiliz Filolojisi'nde okuduğum yıllarda en şaşırdığım şey, 19'un yüzyıl İngiliz tiyatrosunda sansürün ne kadar etkili olduğunu görmekti. Kraliçe Victoria döneminde yazılan oyunlarda masanın, sandalyenin bacağından söz edilmesi, oyun yazarının ve sahneye koyanların ceza alma sebebiydi. Malum, masanın bacağı başka bacakları, dolayısıyla da çıplaklığı ve cinselliği hatırlatabilirdi. Masalar ve bacakları çoktandır özgür. Ama masanın bacağından korkan zihniyet varlığını sürdürüyor. Son yaşadığımız şu dondurma hadisesini alın... Hani İslami kesimden yazar Emine Şenlikoğlu dondurma firmalarının amacının satış yapmak değil, rezilliği ve fuhşıyatı normal göstermeye çalışmak olduğunu öne sürerek O rezil ürünleri alanlarla bu dünyada görüşemeyeceğimiz belli ama ahirette hepsinden davacı olacağımdemişti ya; işte o. Emine Şenlikoğlu'nun muhafazakarlıkta zirve yapan sözlerinin ardından Twitter'da dondurmalı mesajlar dalga dalga yayıldı. Herkes Şenlikoğlu'nun fuhuşla cinselliği bir tutmasına, o rezil reklam ürünlerini alanları günahkar diye nitelendirmesine haklı olarak tepki gösteriyordu. Şenlikoğlu sonunda yarım ağızla da olsa, Değerli takipçilerim, biraz şirazeden çıktım sözleriyle özür diledi. Öte yandan bu olaydaki dondurma, masanın bacağından farklıydı, çünkü reklamlarda görülen cinsiyetçi yaklaşım feministler tarafından zaten yıllardır eleştiriliyordu. Yine de sanki böyle bir şey ilk kez dile getiriliyormuş gibi davranıldı, kimileri şaşkınlığını Ne cinsellik mi, yok daha neler? tavrıyla gösterdi. Çikolata, kremalı pasta, meyveli puding, kiraz, çilek, incir, şeftali gibi meyveler falan tamam, birer cinsel haz simgesi olarak kullanılmalarına aşinayız. Kendi adıma filmlerde hazza gönderme amacıyla limon suyu, yumurta sarısı, sebzeli Çin çorbası kullanıldığını bile gördüm. Tony Richardson'ın 50 yıl önce çektiği Tom Jones filminde Albert Finney ile Joyce Redman birlikte uzun uzun ama tek kelime etmeden yemek yiyordu. Çiftin istiridyeleri gülümseyerek bir lokmada mideye indirmelerini, önlerindeki butların üzerini iştahla sıyırmalarını, meyveleri birbirlerinin gözüne baka baka dişlemelerini görünce anlıyordunuz, yemek bittiğinde birbirlerinin üzerine atlayıp sevişmeye başlayacaklardı. Yemek burada ön sevişmeyi simgeliyordu. Kim Basinger'la Mickey Rourke'sa 9,5 Hafta filminin çoğu sahnesinde buzdolabının önündeydi, o kadar ki filmin diğer başrol oyuncularının krem şantili çilek, bal ve şampanya olduğunu söylesem, yalan sayılmaz. Labor Day filminde Josh Brolin'in Oscarlı Kate Winslet'a armutlu turta yapmayı öğrettiği ve sonra seviştikleri sahne de unutulmazdı. Tarifteki malzemelerden en güzeli, vücuduna yaslanmış biridir diyordu Brolin. Acı Çikolata'da Tita aşık olduğu adamı büyülemek için ona içine kendi kanını kattığı çikolatalı, çilekli turtalar yapıyordu. Freddie Highmore ile Helena Bonham Carter'ın oynadığı Toast ise mutfaktaki fırının davetkar etkisinden söz ediyordu. Carter'ın limonlu turtalarının karşı konulmazlığının da davete katkısı büyüktü tabii. Yiyeceklerin filmlerde komik cinsel çağrışımlar amacıyla kullandığı sahneler de var. Lise çağı filmlerinin en nefisi Fast Times at Ridgemont High'ın ünlü kafeterya sahnesinde Jennifer Jason Leigh çantasından çıkardığı havuç aracılığıyla arkadaşı Phoebe Cates'e uygulamalı oral seks dersi veriyordu. Görüyorsunuz ya; havucun gözlere iyi gelmek dışında faydaları da var. Aynı şekilde When Harry Met Sally filmindeki Meg Ryan da hamburger yerken orgazm taklidi yaparak seyirciyi gülme krizine sokmuştu. Hatırlarsınız, Billy Crystal utançla başını öne eğerken yan masadaki müşteri garsonu çağırıp O kadın ne yiyorsa aynısından hemen istiyorum demişti. Düşünelim; filmlerdeki ve reklamlardaki yiyecekler ve seksi bağdaştıran görüntüler, seyredenlere mutluluk mesajı veriyor. Bir de şu var: Yakın olduğumuz kişiyle bir şeyler yerken sadece sevişmiyoruz, bazentartışıyor, bazen gülüp eğleniyor, sohbet ediyoruz. Birlikte yemek, sevgimizin de simgesi oluyor. Sırf yiyecekler değil tabii, cinsellik aslında her yerde... Sansürün en amansız olduğu yıllarda filmlerde sevişmenin adı bile geçirilemezken, Alfred Hitchcock, North by Northwest filmini çekmiş ve Cary Grant ve Eva Marie Saint'in öpüşmesinin hemen ardından trenin tünele girişini göstermişti. O kadar manidar bir sahneydi ki. Gene de hiçbir sansürcünün buna söyleyecek bir lafı olamamıştı. Dondurmanın günahları: Sadece seks değil, ırkçılık da! New York'lu müzisyen Michael Hearst enteresan topluluk One Ring Zero'nun üyelerinden biri. Stephen King'den Paul Auster'a, Margaret Atwood'dan Dave Eggers'a ünlü yazarlara şarkı sözü yazdırabilmesiyle de tanınıyor. Hearst daha önce Songs For Ice Cream Trucks diye bir yaz albümü yapmış ve Günümüzde dondurma reklamlarında kullanılan müzikler öyle ruhsuz ki dayanamayıp bu albümü yaptım, dondurmacılar diledikleri gibi kullanabilir demişti. Ve sirk müziğini andıran hülyalı düzenlemeleriyle yüz yıl önceki dondurma arabası şarkılarını diriltmişti. Ama o şarkıların da pek masum olmadığı yıllar sonra, geçen mayısta çıktı ortaya. Meğer yıllardır kısaltılmış versiyonları çalınan bu şarkıların orijinal halleri gayet açık ırkçı mesajlar içeriyormuş. Huffington Post'ta çıkan bir makalede de Irkçılık yüzlerce yıldır Amerikan kumaşının dokusuna sinmiş durumda, en masum deneyimlerde, en basitinden dondurma keyfinde bile gizleniyor. Popüler kültürü ırkçı mesajlardan arındırmak zor iş deniyordu.