Yazma dersleri + emprovize ütopyalar: CANAVAR OL! Politics ve The Escape gibi romanlarına ölüp bittiğim hatta The Delighted States adlı çılgınca güzel kitabını okuduktan sonra belki bir parça aşık bile olduğum Adam Thirlwell'in bu yazısını geçenlerde çevirdim. Adam Thirlwell'in masım yüzüyle tezat teşkil eden canavar illüstrasyonu bu adresten alındı. Gerçi bana bu canavar da masummuş gibi geldi ya, neyse. 2 veya daha fazla kişi için taşınabilir oyuncak: Canavar ol! Herhangi bir hikayeyi anlatmayı seçtiğiniz an, onu anlattığınız kişi tarafından alışılmadık hatta acayip biri olarak kabul edilme riskini de göze alıyorsunuz demektir. Aslında bir bakıma, o kişiyle bütün ilişkinizi riske atıyorsunuzdur. Diyelim ki geçenlerde biriyle espresso içerken kayıtsızca uzanıp yanındakinin göz pınarındaki çapağı silen birini anlatacaksınız... Kesinlikle bu kadar minyatür bir şeyden bahsediyorum. Hem minyatür bir şey de gizli dehşetler içerebilir. Bu kayıtsız davranışın sizde uyandırdığı tiksintiyi es geçerseniz, hikayeyi anlattığınız kişinin, hem sizden hem de o tasasız tiksinme yoksunluğunuzdan tiksindiğini keşfedersiniz. Yok, tam tersini yapıp böyle bir şeyden tiksinmeyen birine duyduğunuz tiksintiyi vurgulamaya kalkarsanız, bu kez de karşınızdaki sizi serinkanlılıktan ve nezaketten tamamen uzak bulur. Hikaye anlatan kişinin, ağzından çıkacak her şeyin canavarca veya acayip bulunabileceği riskinin farkında olması şart. Bunun bir sebebi de, özel hayatın sonsuz sırlar içermesi. Dilediğiniz kadar çok sayıda blog veya Instagram hesabı açın, özel hayatın mahremiyeti hiçbir zaman tam olarak eksilmez. Porno bile mahremdir. Amatör çekimlerde yatak odalarını izlemek, insanların seks yaparken dinlediği müzikleri işitmek ve diyelim ki sizde de aynısı bulunan bir battaniyeyi görmek ilginç gelse de, bu filmlerin karşınıza epeyce prova ve kurguyla çıkarıldığını bilirsiniz. Bu da şahsi seks karnavalınızda yaşadığınız küçük kafa karışıklığı anlarının, aslında ne kadar sıradan olduğunu gösterir. Mesela kendisini işerken izlemenizi isteyen biri, bedenindeki sırrı serbest bırakmak ve gürül gürül işemeyi başarmak için size upuzun gelen bir 2 dakika harcarken, içinizde yükselen o minik can sıkıntısı anını bastıramazsanız. Böyle bir endişe, hayal edebileceğiniz hiçbir pornoda yoktur. Hikaye anlatmanın mutlu mutlu kabullenilemeyecek kadar büyük riskler içerdiğini söylemek zorundayım size. İster düşsel bir dinleyiciye anlatın ister gerçek birine, fark etmez... Hikaye anlatıcılığını saf ve kutsal kabul eden o yaygın düşünceyi biliyorum. Eski usül tasvir problemlerini; sevilebilir olan fikrinin büyük resimden çıkarılması gerektiğini biliyorum. Ama iyi ve sevilebilir olma arzusu diyebileceğimiz bu problemin hiç değilse farkında olmayı, bir diğer olası yol sayıyorum. Sevilebilir olan, bir hikayenin içerebileceği korkunç tehlikeleri açıklamanın sadece bir diğer yoludur. Fakat tehlike sözcüğüyle, türlü çeşit sadakatsizliğini partnerine açık etmek falan gibi şeyleri ima ettiğimi düşünüyorsan sevgili okuyucu, fena halde yanılıyorsun. Hakiki itiraf, insanın ahlaken kuşkulu eylemlerini kabul etmesi değildir. Ahlaken kuşkulu davranışlar, bir insanın düşüklüğünün sadece ufak bir bölümüdür. Hayır, sana hayran olunsun istiyorsan, çok daha kapsamlı utançları göze almalısın. Kimsenin eğlenceli bulmayacağı karakter kategorilerini, bir biçimde eğlendirici olmayı başararak, anlatmak zorundasın. İğrenç. Şefkatli. Muhtaç. Pespaye. Sıkıcı. Korkunç. Şirin. Çünkü gerçek tehlike ne söylediğinde değildir, gerçek tehlike onu nasıl söylediğinde, verdiğin uygunsuz ayrıntılardadır. Sürekli hikayeler anlattığım için, şimdi bir süredir bu tarz problemlere kafa yoruyorum. Sözgelişi hikaye anlatırken yanlış bir ton kullandığında karşına çıkacak tehlikeyi ele alalım hatta sadece herhangi bir şey düşleyerek atıldığın o büyük felaketi düşünelim... Ya yeterince dehşet verici şeyler hayal etmekten kaçınmakla suçlanacaksın ya da her tiksindirici ayrıntının senin hayatından bir bölüm olduğunu düşünen insanların eleştiren bakışlarına maruz kalacaksın. Anlattığını sandığın şeyle gerçekte anlattığın şeyin hiçbir noktada birbiriyle eşleşmemesi gibi bir nihai tehlike de mevcut tabii. Neticede ailenden, en yakınlarından bile gizlediğini sandığın şeyleri farkında olmadan yabancılara açık ediyor olabilirsin. Gerçi bu tür bir oyunda sayısız hazlar da olduğuna göre, bence daha fazla insan bu acı ve zevk oyununu oynamak için yüreklendirilmeli. Başkalarının anlattığı hikayeleri dinleyebilirsiniz elbette ama kendi hikayelerini anlatan iki ya da daha fazla insan arasında yaşanacak haz çok daha farklıdır. İşte buradan hareketle ideal bir anket formu hazırlamaya çalıştım, dediğim gibi, iki ya da daha fazla kişinin oynayabileceği korkunç bir oyuncak... Oyunun amacı, mahremiyetinizi elinizden geldiğince gözden çıkarmanızı, utanma eşiğinizi aşmanızı sağlamak. En tiksindirici icatlarınızdan bile utanmayacak hale gelmelisiniz. Buna, bu mini ütopyaya bir slogan arasam, sanırım şöyle kötücül ve mutlu edici bir şey seçerdim: Canavar ol! Ne sıklıkta sebepsizce yalan söylüyorsun? Bana son yalanını anlat.


Konumuz, meraklısının Azmi Reis ve Duquan gibi başarılı safkan atların yetiştiricisi olarak tanıdığı Alsem Charles Roidi'nin Yegane adlı tefrikası... 160. Kilometre Yayınları işbirliğiyle henüz 4 bölümü yayınlandı ama tüm yıl devam edecek ve haftalık olarak şuradan okunabilecek. Biraz daha fazlasını öğrenmek istiyorsanız, Ilgın Deniz Akseloğlu'nun Alsem Roidi'yle röportajına bakabilirsiniz. Alsem Roidi: Yeganeyi şu an yayında olmayan bir gazete için yazmıştım. Yedinci bölümden sonra, uygunsuz içerikten kovuldum. Yarım kaldı. Sonra ilk yazdığım ama Yegane bittikten sonraki bir tarihte yayınlanacak romanım için Edebi Şeyler'den Burak Fidan'la tanıştık. Yeganeden bahsettim, ikimiz de cesaret ettik, internetin nimetlerinden de faydalandık. Ve böylece yayına başladık. Alsem Roidi: Yeganede olaylar, 2008-2013 arasında geçse de, bolca geri dönüşlü anlatımı olan bir roman. Geçmişteki güncel meselelerin insanların gündelik yaşama sirayetini elden geldiğince aktarmaya çalışarak, tefrikanın 'güncel' geleneğini de korumaya çalışıyorum. Alsem Roidi: Nitelikleri ve yarattıkları etkiye göre kişi kişi değerlendirmek lazım. Genel bir şey söylersem, bloglarında itinalı yazılar yayınlayanlara haksızlık etmiş, yaptım-olducu'lara yok yere paye vermiş olurum. Alsem Roidi:Tefrika, bölünmüş demek. Ben henüz bitirmedim ama 12 bölüm önde gidiyorum. Yayınlanan bölümün önce kafamda, sonra metinde oturması için biraz zamana ihtiyacım oluyor. Alsem Roidi: Gazeteden kovulunca, Yeganeyi 'normal' bir roman gibi tamamlamak istemedim. Yazmak için teslim tarihinin gerginliğine ihtiyacım vardı. Edebi Şeyler desteklemeseydi, yarım kalırdı. Alsem Roidi:Çabaladığım bir şey değil insanların özdeşleşebileceği karakterler yazmak. Benim için önemli olan okurun o karakterlerin varlığına inanması. Ama insanların ilgisini çekebilecek tipte insanlar var romanda: Orospular, kumarbazlar, ressamlar, dolandırıcılar. Garip kişisi bol bir roman Yegane. Alsem Roidi: Aslında başlarken maksadım kazanmanın beyhudeliği üzerine bir roman yazmaktı. Ama yazdıkça mücadele gücü yüksek karakterlerle karşılaştım. Karakterlerin pes etmemesi romanın ana belirleyici unsuru oldu. Alsem Roidi: Hiç korkmuyorum. Yeterince iyi bir kitap yazdıysam, zamana direnebilecek ve etki yaratmaya devam edecektir. Tabii, satmaya devam etmesi tek kriter değil. Yıllar sonra baktığımda benim içime hala siniyorsa zamanı gelmemiştir diye düşünürüm. O yüzden matbu veya internetten yayınlanan kitaplar arasında orta vadede bir fark kalmayacağını düşünüyorum.


Yekta Kopan'ın Aile Çay Bahçesi'ni okuduktan sonra onunla bu röportajı yaptım. Aklımda ne varsa sordum. Hatta Yekta'nın müzikle alakasını bildiğim için ve daha önce Kediler Güzel Uyanır için hazırladığı listenin tadı damağımızda kaldığından ondan bu romanın şarkılarını hazırlamasını istedim. Yağma yok, olmaz dedi. Yani tam olarak öyle demedi ama buna benzer şeyler söyledi. sonuçta anlaşıldı, Yekta Aile Çay Bahçesi'nin şarkı listesini benden bekliyordu. Tamamen serbest miydim? Serbesttim. Aklıma gelen her şarkıyı ekleyebilir miydim. Tabii, ekleyebilirdim. Aileyle değil, orta sınıf ailenin tanımlanmasındaki ikiyüzlülükle derdim var. O yalanların, bir kutsallık kılıfıyla saklanması, özellikle kadınların kabullenişiyle örtülmesi, sahteliği her tarafından akan bir reklam fotoğrafı gibi çerçevelenip saklanması. Aslında sorunun içinde, Müzeyyen'in hesaplaşmasının çıkış noktasını da işaret ediyorsun. Sadece dünyanın neden böyle bir yer olduğunu değil, bu dünyada neden böyle bir konumda olduğunu da düşünüyor Müzeyyen. Bütün iç hesaplaşma, sorgulama ve cevapların önemli olmadığı sorular da böylece ortaya çıkıyor. Mikroskop tanımın Müzeyyen'in arayışına çok uyuyor açıkçası. Mikroskopta gördüklerinin, sorularına cevap olup olmayacağını önemsemiyor neredeyse. Onun için önemli olan gözünü o mikroskoba dayayabilmek. Ailenin ortaya çıkışı konusunda toplum bilimcilerin sözlerine kulak vermek gerekiyor. Hukukçuların sözlerini de yabana atmamalı. Beni ilgilendiren o yapının, özellikle bu coğrafyada ve özellikle de şehirli orta sınıftaki bozuk dinamikleri. O dinamiklerle oluşan ikiyüzlü, dayatmacı ve örtmeye odaklanmış yapısı. Açıkça buradaki ikiyüzlülüğün çok basit ve masum olduğunu düşünmüyorum. Bu ikiyüzlülük, nesilden nesile bir öğreti olarak aktarılıyor üstelik. Müzeyyen bu süreklilikle hesaplaşamıyor belki ama en azından yüzleşmeye çalışıyor. Zaten cevaplar bulmak derdinde değil, önemli olan o kuyunun içine bakmaya cesaret edebilmek onun için. Tam da senin söylediğin noktada bir arayış içinde; ayakta durmak için bu ikiyüzlü yapıya gerçekten ihityacı olup olmadığını anlamaya çalışıyor. Bir dayatmanın ötesine geçmek derdinde. Yetişkin yıllarımız daha iyisini sunmuyor ki bize. Çocukluk hiç değilse, ikiyüzlülüğü anlamadan, hissetmeden yaşadığımız yıllar olarak, zihnimizin bir köşesine sakladığımız güzel manzaralarla geliyor. Üstelik o manzaralar, çoğu zaman kendi hafızamızdan değil, anlatılanlardan süzdüklerimizden oluşuyor. Çocukluk dediğin, birinin sana anlattığı kurmaca metinlerin toplamı. Sen çocukken şöyleydin, şöyle de bir olay olmuştu, hikayesi zamanla, birinci tekille anlattığın bir efsaneye dönüşüyor. Vuruluyorsun o efsaneye, kendi hikayenin en güçlü okuru haline geliyorsun. Çocukluğun dertlerini bile, bir yetişkinliğe geçiş romanının macera dolu sahneleri gibi anlatmaya bayılıyoruz. Bakın, ben nerelerden nerelere gelmeyi başardım, masalı hoşumuza gidiyor. Oysa yetişkinliğimizin türlü halleri gibi, çocukluğumuzun da türlü halleri var. Hepsi iyiliğin ve kötülüğün geçişken olduğu bir bahçede yaşanıyor. Aslında bu sorunun cevabıyla, romanın olay örgüsünden bir ipucunu vermiş olacağım. Ama bu durumu kendi hayatımıza uyarlayabiliriz. Bazen öyle anlar gelir ki, aldığımız bir haber, beklenmedik bir telefon, şaşırtıcı bir karşılaşma ruhumuzun karanlık kapılarından birini açmamıza neden olur. Yılarca üstünü örttüğümüz bir meseleyle hesaplaşma zamanı geldiğini anlayıveririz. Çünkü o cesaret anının tekrarı olmayacaktır, geçen yıllar bize bunu öğretmiştir. İşte Müzeyyen'in yaşadığı da böyle bir durum. Hesaplaşmanın zamanının geldiğine inanıyor. Kendi hayatında çalkantılar, geçip giden yıllar, inişler çıkışlar var zaten. Yaşadığı dünya, iş hayatı, yalnızlığı, hepsi üstüne gelmiş durumda. Tam da öyle bir anda beklenmedik bir telefonla aldığı haber, isyan ve itiraz sürecini başlatıyor. Açıkçası ben Müzeyyen'in cadı olduğuna inanmıyorum. Ailenin içinde hep iyilikler olması gereklidir, dayatmasıyla hesaplaşırken, o da kendine sıklıkla bunu soruyor. Ben kötü müyüm, eğer öylesem neden kötüyüm? Bu sorunun peşinde koştukça, aile kavramıyla, babasıyla, annesiyle, babaannesiyle ve kız kardeşi Çiğdem'le yüzleşiyor. Kimi zaman zihninde, kimi zaman gerçekte. Eğer bu hesaplaşma bizi ailenin ve oradan yola çıkarak toplumun kötüsü yapıyorsa, varsın yapsın. Bitmeyen bir yalanı çoğaltan sahte bir iyi olmaktan daha gerçektir bu. O sözünü ettiğimiz kabulleniş, üstünü örtme alışkanlığı bu işte. Tanımlaman harika bu bakış açısıyla; mutsuzluğa kör kalmak. Aile bütünlüğünü parçalayacak, dış dünyaya yenik gösterecek her tür arıza yok sayılmalı, ya da aile içinde halledilip üstü örtülmeli. Aile içi şiddetin en sık rastlanan ve ne yazık ki normal görülen bir hali bu. Öylesine içselleştirilmiş ki, sorgulamıyoruz bile. Aslında bu sorunun cevabını ev kadını tanımında aramalıyız. Ne demek ev kadını? Bu sınıflandırmanın kendisi bile, kadınların nasıl erkek egemen bir dilin içine hapsedildiğini, o dilin kurallarıyla sınıflandırıldığını göstermiyor mu? Ev kadınları, hanım hanımcık kadınlar, namuslu kadınlar... Erkek egemen yapının kadınlar için belirlediği olumlu-olumsuz roller. Sonrasında da bu roller üstünden toplumsal dinamiklerin belirlendiği, ikiyüzlü bir ahlakçılıkla taçlandırılan kurumlar. Daha da fenası, bu erkek dilinden konuşmaya-düşünmeye ve davranmaya mecbur bırakılmış kadınlar. İşte bu kabulleniş, nesilden nesile aktarılan bir sahtekarlık olarak ilerliyor. Erkek kimi seçer, bilemem. Ne hakla seçer, onu da bilemem. Açıkçası bundan öte, dili egemenliğine alarak oluşturduğu baskının anlamsızlığı ilgilendiriyor beni. Doğrudan doğruya bir şiddet bu, iliklerimize kadar işlemiş bir şiddet. Tam da bu şiddet yüzünden. Ailenin ikiyüzlülüğünü omuzlamak zorunda bırakılan, az önce sözünü ettiğimiz o erkek egemen dilin içine hapsedilen kadını anlamaya çalışmanın sonucu bu. Anlayabildin mi dersen, tıpkı Müzeyyen'inki gibi, benimki de bir arayıştı. Müzeyyen ve Çiğdem'e, hatta Meral Hanım, Hayriye Hanım ve Özlem'le çıktığım bir yolculuk. Ayrıca bu hesaplaşma hikayesi aklıma ilk düştüğünde, Müzeyyen de çıkıp gelmişti. Yıllar içinde, romanın bütününe ulaşana kadar, hep onun dünyasından ve gözünden bakmaya çalıştım. Sadece aile kurumuyla değil, bu kurumun dinamiklerini belirleyen erkek egemen dille de hesaplaşmak için Müzeyyen'e sığınmaktan başka çarem yoktu zaten. Onun bana anlatacaklarını dinlemeye ihtiyacım vardı. Bu arada kullandığım harikulade illüstrasyonlar Paul X. Johnnson'a ait.


Bir de Baktım Yoksun adlı kitabına gelince... Çocukluk düşlerinden yapılmış bir evin gölgeleri içinde babanın hayaletiyle karşılaşmak... Portobello'da, George Orwell'in evinin önünde oturup Tanpınar okurken zamansız sevgiliyle karşılaşmak... Kuledibi'nde, tüm servetini bir Hopper çizimini elde edebilmek için harcamış bir adamla karşılaşmak... Ölüme çeyrek kala, bir balık lokantasında küçük kızının genç kadın haliyle karşılaşmak... Cinayetle kaza arasındaki bulanıklığa sığınırken, bir evcil hayvan dükkanında vicdan azabıyla karşılaşmak... Yani bir de baktım yoksun bir karşılaşmalar kitabı. Kaybetmeye ve bulmaya dair bir seyahat günlüğü... En çok da baba teması üzerine çeşitlemelerden oluşuyor Bir de Baktım Yoksun. Cevabım çok kısa: Geldi. Hala uyuyamıyorum. Ama artık, yazdıktan sonra kendimi daha iyi hissediyorum. Bugüne kadar yazdığım bütün kitaplarda dünyaya bakışımı bir baba oğul hesaplaşması üstünden anlatmayı denemiştim aslında. Hepsinde baba oğul ilişkisi ekseninde, iktidarla, Tanrı'yla, varoluşla, en çok da kendimle hesaplaştım... Fakat bu kitapta durum farklıydı. Zihnimde bir ses bana hep şunu söylüyordu: O öldü. Senin artık bir baban yok! Bir babanın oğlu olmaktan çıkmamın zamanı gelmişti demek ki! Ya da belki büyümemin zamanı gelmişti. Hikayede sizin babanızla bu milletin 'babası' olan Atatürk'e dair bir karşılaştırma var. Mesela siz ölümünden sonra babanızı farklı görüyor, farklı algılıyorsunuz. Onun ağzından çıkan kayda değer ama hayattayken o kadar da önemsemediğiniz sözleri arayıp bulmaya çalışıyor, bulamadığınızda da birtakım fiyakalı, etkileyici, anlamlı sözleri sanki o söylemiş gibi yapmaya başlıyorsunuz. Bir kuşak olarak baba bildiğimiz, bize baba diye belletilen tüm figürlerle hesaplaşma var orada. Atatürk'le hesaplaşıyor anlatıcı, evet ama salt o değil, neden 'Allah Baba' dediğimizi düşündüğü bölümde Tanrı'yla da hesaplaşıyor. Yaratılmış, çizilmiş bir erkek figürüyle hesaplaşma sürecidir o hikaye. Anlatıcının, babasının hiç var olmayan sözlerini yaratması gibi, biz de bu coğrafyada bir şeyleri yarattık. Kendimize dayanaklar yarattık, kendi varoluşumuzu güçlü kılmak, kendimizi kendimize güçlü gösterebilmek için kimi zaman yukarıyla kimi zaman siyasi bir duruşla kendimize belirli bir güç yarattık. Bütün bu güçlerden rahatsız olmak ya da olmamak değil benim sorunum. Bütün bu güçlerle bütün bu düşünceyle gerektiğinde hesaplaşacak kadar cesur olabilmek gerektiğine inanıyorum. Neye işgal diyoruz, neye fetih? sorusunun cevabını arayacak kadar cesur bir çocuk anlatıyor o hikayeyi. İlkokuldayken öyle söylenmez miydi? Birçok öğretmen bunu kullanır. Bir öğretmen refleksidir çocuklarla duvardaki Atatürk resmi aracılığıyla konuşmak. Sadece benim değil, senin de içinde bulunduğun kuşağın bir ideolojiyle doğru tanışamamasının günümüz toplumunda nasıl bir tortu yarattığı gayet net ortada. Büyük bir kafa karışıklığı var. Hoşgörüsüzlük var. Sevgi de, saygı da bize hoşgörüsüz bir şekilde dayatıldı hep çünkü. Bir ideolojiye yönelik değil benim sözlerim, Atatürk'ün şahsıyla ilgisi yok. Şu var daha çok: Onun düşünce dünyasını anlayamayan insanlar tarafından birtakım baskı mekanizmalarıyla onların istediği gibi davranmaya yönlendirildik. Bizde yapılan buydu. Devrimlerin gerçekte ne olduklarının bilinmediği, üzerine pek kafa yorulmadığı bir toplumda çocukken bize Bak öyle kızdı ki sana şimdi, kaşlarını çatıyor denirdi. Ya da tam tersi, ötekilerle bir kalıptan çıkmışçasına yerinde oturup ortalıkta koşturmadığında yakanda görünür ya da görünmez bir kırmızı kurdele taşır gibi durup öğretmenin takdirini kazandığında, Aferin, uslu duruyorsun ya, bak Atatürk gülümsüyor diye başımız okşanırdı. Öğretmen iktidardı. Çocukken yaşadığımız şeyi yetişkin olduğumuzda da yaşamaya devam ediyoruz. Bütün toplumlar bir kahramana ihtiyaç duyuyor, evet. Bir kahramanın varlığıyla daha güçlü hissediyorlar. Hikayeye dönersek, en küçük toplumda, yani ailede de değişmiyor bu ve biz annemizin ya da babamızın kahraman olduğunu hayal ediyoruz. Bununla çocuk yaşta hesaplaşmak daha iyi, yetişkin olduğunda yeterince güçlü değilsen eğer, böyle bir kayıp, bir ölüm üzerine yapabiliyorsun o hesaplaşmayı ancak.


:))) içgüdülere güvenmenin iyi bir şey olduğunu hep söylerim ben. Teşekkür ederim sevgili arkadaşım... Yanımda olduğunu bilmek çok güzel. Egoist Okur'la, Fil Uçuşu sayesinde tanıştım. Çok beğendim. Çok dolu dolu. İnsanı içine çeken bir yanı var. Ben de kendimce bir şeyler yazıyorum. Bu sayede bana da yeni ufuklar açtınız. Size çok teşekkür ediyorum. Ödülü fazlasıyla hak ettiğinizi düşünüyorum. Düşünceleriniz bol olsun!!!


Fildişi Karası. Aşk Mutfağından Yalnızlık Tarifleri. Yedi Derste Vicdan Muhasebesi. Kara Kedinin Gölgesi. Karbon Kopya. İçimde Kim Var. Bir de Baktım Yoksun. İsimleri kışkırtıcı kendileriyse müthiş eserler. Geçen yıl çok önemli ödüller kazanan Bir de Baktım Yoksun'un şahsi favorim olduğunu söylemek isterim. Bu şahane külliyatın yaratıcısı Yekta Kopan bu ay Milliyet Sanat dergisindeki köşesinde bana selam göndermiş. Hem de Kıskanılacak güzellikteki edebiyat blogu Egoist Okur'un sahibesi diyerek. Egoist Okur'a gelen en güzel övgülerden biri buydu bence, o yüzden de kıymetliydi. Müzikle ilişkisi kuvvetli yazarlardan Yekta Kopan'dan bu hafta Egoist Okur takipçileri için bir Efkar Karması, yani aşıkken dinlenecek hüzünlü şarkılar listesi istedim. Hazırladı ama konsepti azıcık değiştirerek ve kısa yazısında söylediği gibi, şimdilerde dinlediğim şarkılar listesi haline getirerek. Sonuç tam benlik oldu. Leonard Cohen ve Damien Rice. Geri kalanlarda harika tabi ama bu efkar temasına en çok yakışan iki adam var bu listenin içerisinde. Bu zamana kadar yapılan listeler içinde en iyisini Yekta Kopan yapmış.


Biraz hayal kuralım; şöyle hazza dair, iştah açıcı bir hayal. Diyelim ki yıl 1457. Siz Macaristan'ın Fransa büyük elçisisiniz. Görkemli bir şatoda şerefinize davet veriliyor. Konuk listesi uzun; 1600 kişi, adeta 'Kim Kimdir' ansiklopedisi gibi. Sofradaki her şey gümüşten, tam 11 bin tabak var, çatal kaşıklar ve şarap kupalarıysa sayılacak gibi değil. Geyikler, tavşanlar, domuzlar, keklikler, kuğular, tavuslar ve muhtelif yaban kuşlarının etleriyle hazırlanmış aperitifleri peynirler, turtalar, kurutulmuş meyveler, kekler, pastalar ve kurabiyeler izliyor. Konuklara tatlı şarap ve çeşitli baharatların karışımından oluşan likörler ikram ediliyor. Eğlence de unutulmamış. Hizmetkarlar tekerlekli bir zemin üzerinde şatonun dev boyutlardaki maketini getiriyorlar içeri. Kulelerinden şarkı söyleyen koro oğlanları fırlıyor, pencerelerinden güzeller güzeli saray kadınları sarkıyor. Ardından ağzından alevler püskürten bir kaplan geliyor sahneye, kostüm giymiş bir aktör aslında. Sıra tatlıya geldiğinde iki hizmetkar şatoyu dışarı taşıyıp bir dağ getiriyorlar içeri. Doruklarında kuşlar uçuşuyor, mağaralarından eteklere doğru şelaleler akıyor, tavşanlar koşuşturuyorlar. Bu büyüleyici görünümün nünde de dört erkek, bir kızdan oluşan Faslı dansçılar sanatlarını icra ediyorlar. Yemekler enfes, gösteriler harikulade... Siz olsaydınız gecenin sonunda ev sahibini bulup teşekkür etmez miydiniz? Peki ülkenize gönderdiğiniz rapora neler yazardınız? Size göre ev sahibiniz kibirli bir kip olduğu için gösteriş mi yapmak istedi? Bu kadar para harcamasının bir sebebi olmalı. Ziyafetin iki ülke arasındaki ilişkileri olumlu yönde etkilemesi bekleniyordur kesin. Çünkü bir akşam ziyafeti güç, zenginlik, asalet göstergesi ya da devlet ve insan ilişkilerinde stratejik önem taşıyan bir araç olabilir. Elinde şampanya şişesiyle bir garson karşılardı sizi, ev sahibiyse öteki konuklarıyla tanıştırmadan önce sıcak bir biçimde selamlardı. Konuklardan biri golf tutkusundan söz ederdi, botoksun faydalarından sonuna dek yararlanmış görünen güzel ve zarif eşiyse tatlı tatlı gülümseyerek sohbetinizi dinlerdi. Peki ya yemekler? Yine etler, sebzeler, baharatlar, peynir çeşitleri, tatlılar, meyveler, ekmek ve şarap. Üzerinde binlerce yıl çalışılarak kusursuz hale getirilmiş bir formül. Değerli formüller insanoğlunun doğayla mücadelesinde kazandığı zaferlere değip geçmişlerdir hep. Sebze+et ya da peynir+tatlı ya da meyve+ekmek+içecek = kusursuz akşam yemeği formülü için de geçerli bu. İnsanoğlunun ateşi henüz bulduğu ama tekerleği daha keşfetmediği çağlardan, yemeğin toplumsal bir gösterge değil sadece yemek anlamına geldiği zamanlardan kalan bir formül. Yemekten bahsetmeye tarihle başladık madem, öyle devam edelim... Babilliler için yemek törensel bir etkinlikmiş; parfümlü yağlar eşliğinde yenilir, bir yandan da güreşçiler, dansçılar, müzisyenler ve soytarıların gösterileri seyredilirmiş. Yemekler, zenginliğin ve gücün kanıtıymış. Milattan önce yedinci yüzyılda yaşayan eski Yunanlılar içinse yemek davetleri yalnızca erkeklerin katılabildiği özel bir eğlenme biçimiymiş. Yemekten sonra ev sahibiyle konuklar odalara çekilir, şarap içerek felsefe ve sanattan söz ederler, birbirlerine şiirler okurlarmış. Parti vermek konusunda Eski Romalılar'a örnek olanlar da onlarmış. Roma'da hiçbir etkinlik iktidara ve hazza, o zamanlar orjinin öteki adı sayılan bir yemek daveti kadar hizmet etmiyormuş. Gaius Petronius, Satyricon adlı yapıtında bu orjileri eşsiz bir canlılıkla resmeder. Petronieus'a göre o toplantılarda kölelere işkence edilirken içki de su gibi akarmış, ev sahibinin karısı ve kızlarıysa kuytu köşelerde konukları özel olarak eğlendirirlermiş. Sonra durum giderek iyice abartılı bir hal almış. Yeniyetme imparator Egalabalus bir günde üç ya da dört büyük -gerçekten büyük- davet veriyormuş. Neler neler yenmiyormuş ki; deve ayağı, bülbül dili, flamingo beyni, yani hayal edilebilecek her türlü acayip şey. Romalı asilzadeler, adamlarıyla birlikte önünden geçtiği herhangi bir eve girip kendisini yemeğe davet ettirebilecek kadar pervasız olan genç imparatorun bu tür çılgınlıklarını önceleri hoş görmüşler ama zoraki davetlerin günlük maliyeti dört bin altını aşmaya başlayınca durup düşünmeye başlamışlar, sonunda da onu öldürterek cesedini Tiber nehrinin derinliklerine yollamışlar. Babilliler ve Yunanlıların lezzet anlayışını 'tarihin ilk bilinen gurme'si Bartolomeo Platina hiçbir biçimde onaylamazdı kuşkusuz. Yazılarında yaşadığı zamanın görgüsüzlüklerini, diyelim ki daha az prestijli konuklarına yemekleri daha ufak tabaklarda ikram eden yeni zengin İtalyanlar'ı eleştiren Platina belli ki iyi yemekten, kaliteli şaraptan ve hayatın ince zevklerinden anlayan seçilmiş ruhların dostluğunu tercih ediyordu. De Honesta Voluptate adlı kitabında yemek yemenin hem ruha hem de bedene hitap eden bir haz alma biçimi olduğunu uzun uzun anlatmıştı. Platina'ya göre bir yemek daveti zenginlik, güç ve statü simgesi sayılmaktan çıkmalı, bunun yerine kişinin duyarlılığını ve yaratıcılığını göstermeliydi. Günümüz gurme'lerinin de kesinkes katılacağı görüşler bunlar. Tabii zamanımızın lezzet ustaları ince zevke ve yaratıcılığa ek olarak sağlıklı beslenmeyi de önemsiyorlar. Önce sofranın yerleştirilişine karar vermelisiniz. Ayrıca o gece ne giyeceğinize çok önceden karar verseniz iyi olur. Sırada şarap seçimi ve menü var. Bir rakibinizi davet etmişseniz daha da özen göstermelisiniz. Çünkü büyük yemek davetlerinin iki anlamı vardır: Ya müttefikleri bir araya getirmek, ya da düşmana gözdağı vermek... Konukları nasıl yerleştireceğiniz çok önemli. Dostlarınızla müttefiklerinizin size yakın oturmalarını sağlayın, rakipleri ise masanın daha uzak tarafına yerleştirin. Bir söz vardır: İnsanoğlu plan yaparken Tanrı gülermiş. Yani hayatta işler asla tasarlandığı gibi yürümez. Hele bir yemek daveti söz konusuysa... Bir şeyler ters gidebilir, ayağınız kayabilir, müttefikler arasında tartışmalar çıkabilir, karşı uçtaki konuklardan biri sizin titizlikle seçtiğiniz o çok değerli şarabı yudumlarken yakın zaman önce başka bir davette tattığı başka bir şaraptan söz edebilir, bir diğeri porcini ikram edilirken Ben mantar yemem ki, diyebilir. Bunu ne kadar kaba bir tavırla söylerse söylesin, görgü kuralları gereği gerektiği gibi sert ve ironik bir cevap yapıştıramazsınız. Osmanlı'da saray ziyafetleri son derece görkemli olurmuş. Özellikle yabancı elçilerin saraydaki kabul törenleri devletin ihtişamını gösterecek biçimde büyük bir özenle hazırlanırmış. Gümüş sinilerde acemi oğlanlar tarafından getirilen yemekler alçak masalar üzerine konulur ve küçük gruplar halinde bu sinilerin çevresinde yere oturularak yemek yenirmiş. Sofraya gelen kuzu, tavuk ve kuş haşlama ve kebapları, pilav, bakliyat ve tatlılardan oluşan yemekler zaman zaman yüz çeşidi aşarmış. Orta Asya Türkleri'nde ziyafetin sonunda konukların yemek yedikleri çanakları da alarak evlerine gitmeleri gelenekmiş, buna çanak yağması denirmiş. Bu adet Osmanlı Dönemi'nde de sarayda devam etmiş. Çanak Yağması için bir keresinde beş bin kase dane ve zerde, altı yüz koyunun söğüşü, kırk sığırın kebabı ve bin çörek dağıtılmış. Hayal gücü üslubuna denk olan, gözlem gücünüyse kat be kat aşan ünlü seyyah Evliya Çelebi'nın anlattıkları var bir de... Çelebi Seyahatname'sinde Melek Ahmed Paşa'nın 1658'deki seferi zaferle sonuçlanınca, üç gün boyunca her gün yetmiş yerde ikişer sofra kurulduğunu anlatıyor. Her öğünde elli bin ekmek, beş yüz koyun, elli sığır, on at kolu, yirmi at eti kebap yapılmış. On'ar kazan yahni, on'ar kazan pilav, on'ar kazan karanfilli ballı zerde, on'ar kazan pirinç çorbası dağıtılmış. Bundan başka savaşta kendisine yardımcı olan Tatar Hanı'na üç kere otuz yerde sofra kurulmuş. Her sofra üç yüz sahanmış ve bu ziyafette toplam üç bin koyun kesilmiş. Bir tencerede sadeyağ ya da yalancısafran yağı koyup doğranmış soğan, iki diş dövülmüş sarımsak ve nilüfer soğanını pembeleşinceye kadar hafif ateşte çevirin. Bunları tabağa aldıktan sonra kalan yağda bütün tavşanı kızartıp tuz ve hardal tohumuyla tatlandırın. Sebzeleri tencereye katarak bir fincan su ekleyin. Ağır ateşte, tavşan yumuşayıncaya kadar, yaklaşık 40 dakika ile 1 saat arasında pişirin. Bir fincan kaynar suyla mülhiyeyi ekleyin ve on-on beş dakika daha pişirin. Son olarak tuzla dövülmüş altı diş sarımsak ve üç çay kaşığı öğütülmüş kişniş tohumunu iki yemek kaşığı sadeyağda kızartıp ağır ateşte pişmekte olan tavşana katın ve iki-üç dakika daha pişirin. Aklıma, Vatel filmi geldi. Her şeyi, herkesi idare eden ve prensiplerinden şaşmayan yaratıcı deha. Yalnız, aynı özen ve saygıyı göremez. İntihar eder. İlkçağ ile ilgili ziyafet konusu ilginç..


Donna Tartt'ın son kitabı Saka Kuşu ruhani bir yolculuk gibi. Oradan oraya sürüklenen bir hayatın, kaybın, ölümün, takıntının, bağımlılığın, aşkın, kaderin ve kadersizliğin romanı. Tablonun içinden bakan o küçük kuş, size evreni, iyiyi, kötüyü, güzeli, benliğin ve zaman kavramının derinliklerinde yatan sırrı sorgulatacak kadar güçlü ve tüneğine zincirlenmiş olmasına rağmen alabildiğine özgür. İlişkileri arzudan alışkanlığa evrilmiş bir sıradan bir çift. Tesadüf eseri bir akşam evlerinde kendini felsefeci Martin Heidegger olarak tanıtan bir erkeği konuk ediyorlar. Ve o gece hayatları sonsuza dek değişiyor. Kadın bu alışılmadık hikayeyi hapishanedeki bir hücreden anlatıyor. Neden orada? Suçu ne? Kendini Martin Heidegger olarak tanıtan adama ne oldu? Martin Heidegger'le Aşk ve Suç Yaşamım, Fransız yazar Gerald Messadie'nin evlilik kurumu ile kişisel özgürlük arasındaki çatışmanın ürettiği ikilemler ve bireysel başkaldırı üzerine yazdığı sert ama etkileyici bir roman. Kibritleri Çok Seven Küçük Kız, Kanadalı yazar Gaetan Soucy'nin 1998 yılında dünya edebiyat sahnesinde büyük bir heyecan yaratan ve bir başyapıt olarak karşılanan ilk romanı. Bir tiran olan babalarının ölümünün ardından, dış dünyayla hiç ilişki kurmadan yaşadıkları malikanenin dışındaki hayatla ve nasıl kullanacaklarını bilemedikleri özgürlükleriyle başa çıkmayı öğrenmeye çalışan iki çocuğun sarsıcı hikayesi, Soucy'nin edebi dehasının en çarpıcı örneği. Dünya çapında ün kazanmasını sağlayan kitaplarında beyin ve sinir sisteminin tuhaflıklarını, insanın birbirinden zor durumlara uyum sağlayabilme becerisini anlatan Oliver Sacks, bu sefer kendini odağa alıyor. Sadece yıllarca hayret ve keyifle okuduğumuz vaka tarihçelerinin yazarı nörolog Sacks'ı değil, son anına kadar dolu dolu yaşanmış bir hayatın öznesi olan Sacks'ı da tanıyoruz Hareket Halinde Bir Hayat adlı bu kitapta. Ailesiyle ilişkisinden İngiltere ve Amerika arasında bölünen hayatına, motosiklet, seyahat ve ağırlık kaldırma tutkusundan sevgililerine ve tanıdığı ünlü ünsüz pek çok sıradışı insana, Sacks hayatından her yönüyle, dürüstçe ve heyecanla bahsediyor. Motosikletini tek başına sürmeyi sevdiği yollarda, hayatının sonuna dek hastalarını ilgisiz bırakmadığı hekimlik hayatında, yazdığı binlerce sayfada durmak dinlenmek nedir bilmeyen bir insanın, daima hareket halinde bir hayatın hikayesi. Devrim öncesi Havana ve genç Estela... Ona sevdalanan evli inema eleştirmeni. Ama bu alışıldık bir gönül serüveni sayılmaz, çünkü Estela hiç de göründüğü kadar toy değil. Kapanda Üç Kaplan adlı muhteşem kitabıyla tanıdığımız Guillermo Cabrera Infante, ölümünden sonra yayımlanan kitabı Vefasız Peride sözcük oyunları, iğnelemeler ve göndermelerle dolu üslubuyla başka zamanlardan bir Havana aşkına hayat veriyor. Tolstoy, Melville ve Steinbeck'le karşılaştırılan Danimarkalı yazar ve satirist Carsten Jensen'ın romanı Biz Boğulanlar, Avrupa ve Amerika'da toplam 1 milyon kişi tarafından okurmuş destansı bir masal. Kitap yazarın deyişiyle yelkenlerini 19. yüzyılın ortalarında açıyor, II. Dünya Savaşı'na doğru ilerliyor... Yeryüzünün iki zıt gücü, Deniz ve Kara birer karakter olarak çıkıyor karşımıza. Tarihle şakalaşan Jensen, Deniz'in hikayelerini okura aktarırken son derece renkli yazınsal teknikler kullanıyor; Kara'nın bahtsız kaderini, endüstriyelleşmesini, savaşlarını, zaferlerini, mağlubiyetlerini ise şiirsel bir düşe dönüştürüyor. Bunu yaparken de bizim hayatımızın da gerçekte koskocaman bir düş, bir illüzyon olduğunu söylüyor. İnanıp inanmayacağınızı bilemem ama okumanın zevkli olduğu kesin.


Dr. Zerrin Başer, Dr. Zerrin Işık Tüfekçi ve Dr. Gül Yılmaz Çınar'ın Doğan Novus'tan çıkan Yeni İnsan: Bütünden Gelen Sağlık adlı kitabı sadece insana ve sağlığa bakışımıza değil, kişisel gelişim kitaplarının diline de yenilik getiriyor... Elimizdeki serinkanlı olduğu kadar sıcak, alçakgönüllü olduğu kadar da provokatif bir kitap. Bize sağlığın rastlantısal ya da şansa bağlı olmadığını anlatıyor; ona göre sağlık herkesin hakkı. Buna katılmamak mümkün değil. Kişisel gelişim kitaplarının bahsi geçince, az çok oturmuş bir dil bilincine sahip olan her okur umutsuzluğa ve yorgunluğa kapılır. Evet, çakma çeviriler, ilk bezginlik sebebidir genelde. Fakat sorun çoğu zaman çevirinin de öncesindedir: Neredeyse bütün kişisel gelişim öğretileri ya ithaldir, ya ehil ellerde değildir, ya da çöktü çökecek, tutarsız, kendini kandıran, acıklı, hatta komik bir mantığa sahiptir. Yazıya geçirilirken öğretilerin dillerini çökertip sakatlayan da çoğu zaman zaten budur. Yeni İnsan, öncelikle, bu bozuk mantık ve hasta dil sorununu tersine çevirdiği için okunmayı hak ediyor. Başka bir deyişle, sağlığı anlatan bu kitabın kendisi de sağlıklı. Yeni İnsan, sağlığı, insanı anlatarak anlatıyor. İnsanın, kendi yapısını anlamadan sağlığı da anlayıp yaşayamayacağını gösteriyor. Şu soruyu sormuyor ama sordurtuyor: İnsan, kendisini sandığı gibi ya da sandığı kadar mıdır? Bu ve benzeri soruların bilimsel yanıtları kitap boyunca tek tek belirip netleşirken, kitap da bizi bize yeniden tanımlamaya başlıyor. İnsanın ne olduğunu bilmeyecek ne var, deyip geçmeyin. Kitap insanın aslını ve potansiyelini sınırlamış çeşitli tabuları yıkıp bu konuda zihinsel bir eşik atlatıyor. Gerçek sağlığın bilgisi ise tam da bu yolla, yani aslımızı tanıdıkça kendi içimizden doğuyor. Kitap insanın bir sağlık varlığı olduğunu gösteriyor. Sağlığı, insanın varlık sebebi olarak alıyor. Ve bu sebebi kişisel şansa bırakmıyor. Yani, insan sağlığı yaşamak için doğar ama kimileri bunu tadar kimileri de yaşayamaz demiyor. İnsanın bir bütünden geldiğini ve ait olduğu o bütünün aynısını içinde taşıdığını ileri sürerek, tek tek insanların değil, yaşamın ve dolayısıyla bütün canlıların başlıca var olma sebebinin sağlık olduğunu gösteriyor. Bunu, tamamen tıbbın içinde kalarak, tıbba felsefi bir pencere açarak yapıyor. Öyle ya, bugüne dek yaşamın ve insanın var olma sebebine ilişkin bir sürü fikir ileri sürülmüşken, tıp bu felsefi soruyu ne kadar üstlenip yanıtladı? Ortaya çıkıp İnsanın var olma sebebi sağlıktır, deseydi, sağlık diye bildiğimiz şey, hangi güçlü anlamları kuşanırdı? İşte, Yeni İnsan, bu olası anlamları üreterek, sadece insanın değil, sağlığın da gerçekte ne olduğunu gösteriyor. Kitap, Hastalık, sağlığın zıddı değildir, diyor mesela. Ya da pozitif bilince ulaşıp o titreşime kalıcı biçimde yerleşmenin kabul etme mekanizmasıyla mümkün olduğunu açıklayıp, herhangi bir rahatsızlığı toplumsal hastalık kodlarıyla reddetmenin ona teslim olmak anlamına geleceğini söylüyor. Bir başka örnekte, bilimin insan soyunun tükenmeme nedenlerinden biri saydığı sözlü ve yazılı iletişimin sağlığımız üzerindeki yıkıcı ve yapıcı etkilerini çözümlüyor. Hekim-hasta ilişkilerinden tutun da, gündelik medya dilimize kadar uzanan bir iletişim dili çözümlemesiyle birlikte, sağlığımızın gerçek anlamdaki doğuşunun ve devamlılığının sözle, yazıyla, iletişimle ilişkilerini irdeliyor. Hatta hastanelerin mimarisine bile bakıp, bu mimarinin bizimle nasıl bir iletişim kurduğuna, bizi nelere yönlendirdiğine değiniyor. Bu örnekler kitap boyunca çoğaldıkça, Ben sağlığı hastalanmamak, herhangi bir hastalıktan kurtulmak için değil; var olma sebebim olarak, potansiyelimin tamamını deneyimleme mutluluğu olarak yaşamalıyım, diyorsunuz. Yani yenilenmiş insan tanımıyla önce yenilenmiş sağlık tanımına, ardından da yeni bir hayat tanımına ulaşıyorsunuz. Tekrar edip toparlayalım: Bu kitabı bitirdiğinizde, kitabı okumadan önceki insan olmaktan çıkarken, sağlık ve hayat da, bildiğiniz sağlık ve hayat olmaktan çıkıyor. Fakat bunların hepsi, aynı zamanda, kendi içinizden çıkıyor. Bu kitap, dışarıdan alınmış bir formülü ya da bilgiyi içinize yerleştirmiyor. Bundan sonra şöyle düşünün, o zaman şöyle olur, demiyor. Artık şunu unutun, bu sisteme geçin, demiyor. Zaten içinizde ezelden beri var olanı görünür kılıyor. İçinizdeki o ezeli kaynağı gördüğünüzde, sağlığın gerçekte ne olduğunu gördüğünüz gibi, var oluşunuzun yaşamın başlangıcından beri bu gerçekle karıldığını da görüyorsunuz. Kitap, insana yeni bir hayat sunarken, umudu, yaşayan ve yaşatan bir soyut canlıya dönüştürüyor. Adı umut olan o soyut canlı, bir daha çıkmamak üzere, zihninize ve yüreğinize yerleşiyor. Sağlığın rastlantısal ya da şansa bağlı olmadığını, dolayısıyla herkesin hakkı olduğunu ileri süren Yeni İnsan, serinkanlı olduğu kadar sıcak, alçakgönüllü olduğu kadar da provokatif bir kitap. Popülerliğe soyunmamış, furya kitap olmaya özenmemiş, yalan söylememeyi belli ki ilke edinmiş. İnsanlık için gerçek ve kalıcı sağlığı hedeflerken, gerçek ve kalıcı bir kitap olarak kalmayı yeğlemiş.


İki Genç Kız ve Hatırla Sevgiliden tanıdığımız aktris Feride Çetin ilk öykü kitabıyla okur karşısında: Duyulur Dünyanın Şakası İletişim Yayınları'ndan çıktı. İngiltere'nin iki uzman aylağı Tom Hodgkinson ve Dan Kieran'ın yazdığı Aylak Zevkler Kitabını Maya Kitap yayınladı. İkili kitapta hayatın parayla satın alınamayacak zevklerini anlatıyor. Erken dönem bir Osmanlı feministi olarak da öne çıkan Fatma Aliye Hanım'ın romanı Enin Boğaziçi Üniversitesi Yayınları tarafndan iki dilli ve açıklamalı olarak yayınlandı. 21 yaşında kansere yakalanan Sophie Van Der Strap, hastalığını her gün değiştirdiği perukları sayesinde yeniyor ve sonra da bunu kitabında anlatıyor. Başarılı film uyarlamasıyla da konuşulan Dokuz Peruklu Kız, Pegasus Yayınları etiketiyle raflarda. İki Genç Kız ve Hatırla Sevgiliden tanıdığımız aktris Feride Çetin'in masalsı ama acılı öyküleri Duyulur Dünyanın Şakası adıyla okur karşısında. Kurmaca eserleri ve düşünsel çalışmalarıyla ileri medeniyet seviyesine ulaşabilmek için hem Doğu hem de Batı düşüncesinden yararlanmak gerektiğini savunan Fatma Aliye Hanım, Osmanlı İmparatorluğu sınırları içinde kadın sorununu açıkça ve karırlılıkla dile getiren ilk isimlerden biri olmuş ve bir erken dönem feministi olarak öne çıkmıştı. Boğaziçi Üniversitesi Yayınları'ndan iki dilli olarak ve dipnotlarla çıkan Enin adlı romanı da bu açıdan büyük önem taşıyor. Romanda aşk, sevgi ve evlilik temaları hem kadın hem de erkek karakterlerin bakış açısıyla değerlendiriliyo. Bir konakta geçen hikaye, kendi ayakları üzerinde duran ve evlilik arifesinde aldatılan Sabahat ile tüm meziyetlerine rağmen ailesinin baskısı sebebiyle kısıtlanan ve istemediği bir adamla evlendirilen Fehame çevresinde gelişiyor. Yazar, pek çok yan hikayeyle birlikte evlilikte sadakat ve uyum, görücü usulü evliliğin sakıncaları ekonomik farklılıkların ortaya koyduğu engeller gibi konuları işliyor. Sophie kansere yakalandığında yirmi bir yaşındadır. İyileşmek için tek şansı ise bir yıl boyunca kemoterapi ve radyoterapi görmektir. Olanlarla başa çıkabilmek için tüm korkularını, ıstıraplarını, ayrıca ailesi ve arkadaşlarıyla yaşadığı tüm keyifli anları anlattığı bir günlük tutmaya karar verir. Kanseri yenmesinde kendisine yardımcı olan bir diğer şey ise ilk başta onu ürküten ve tiksindiren ama kısa süre içinde hayatının vazgeçilmezi haline gelen peruklarıdır. Zira saçları döküldüğünde hayat elinden dişiliğini ve yaşam sevincini almış olsa da perukları ona her ikisini de fazlasıyla geri vermiştir. Bu yüzden Sophie'nin her peruğun ayrı bir kişiliği ve adı vardır. Sophie takacağı peruğu o gün nasıl hissettiğine bakarak seçer ve her gün başka bir kişiye dönüşür. Güvensiz Sophie: Stella. Zevkine düşkün Sophie: Oema. Dikkafalı Sophie: Sue. Düşünceli Sophie: Blondie. Eğlenceyi seven Sophie: Platina. Romantik Sophie: Daisy. Sophie Van Der Stap'in sıra dışı ama gerçek hikayesini anlattığı kitabı Dokuz Peruklu Kız, Pegasus Yayınları'ndan çıktı. Kitabın film uyarlaması da var ve başrolü Lisa Tomaschewsky üstleniyor.


Yeni çıkan kitaplar arasından seçtiklerim. Roman, öykü, şiir... Aralarında bir yemek kültürü kitabı ve çocuklar için yazılmış pek şahane bir roman da var. Çok büyük övgülerle karşılanmış bu romanı okumak yüreğimin kaldırabileceği bir şey midir diye korkmuyor değilim ama listeme eklemeden de olmazdı. Fransa'nın güneybatısında sıradan bir köy. Küçük bir arazi parçasıyla başlayıp giderek işi büyüten bir köylü ailesi. Ve doğum, büyüme, ölüm döngüsü içinde her gün yüzlerce domuzun çalkalandığı büyük bir endüstriyel domuz çiftliği. İnsanın hayvan ve doğayla ilişkisine rahatsız edici bir yorum getiren Del Amo, modernitenin mirasına esaslı bir eleştiri yöneltiyor bu kitabıyla. Hayvan Hükümranlığı, modern gıda üretiminin insanı acıya sadece hayvanların çektiği acıya değil, başka insanların ıstırabına da nasıl duyarsızlaştırdığını çarpıcı bir biçimde gösterirken doğayı fethetme takıntımızı, şiddetin nesilden nesle aktarılışını da gözler önüne seren ürpertici bir roman. Kelly Link okumak bana masal okumak gibi geliyor, biraz da 1950'lerin ve 60'ların korku öykülerini okurken aldığım zevki hatırlatıyor. Bu kitabı yıllar önce İngilizcesinden okuyup çok sevmiştim. Hatta kimilerinin büyülü gerçekçi diye tarif ettiği öykülerden birinde geçen Türkçe kelimeler yüzünden bir gece öleyazmıştım. Yani İngilizce okuduğunuz bir korku öyküsünde birdenbire Hortlak falan gibi Türkçe kelimelerle karşılaşınca afallıyorsunuz haliyle. Çeviride o ürperti kalmamış elbette, gene de başarılı bir iş olduğunu söylemek isterim. Tuhaf Şeyler Oluyor, on yıl kadar önce gene aynı çeviriyle çıkmıştı, şimdi İthaki Yayınları isabetli bir kararla kitabın orijinal kapağını koruyarak yeniden basmış. Yemek ve sofra kültürü üzerine okumayı sevenler için Oğlak Yayınları'nın nefis kitaplarından biri daha. Çılgın bir babaanneden miras tarifler, en iştahsız çocuğu bile baştan çıkaracak sağlıklı yemekler, dostlarla paylaşılan sofralar, komşu tatları, yeni reçeteler ve birbirinden güzel anılarla Hikayeli Mutfaklar kütüphaneme yakışacak bir kitap. Bazı yazarlar vardır, ne yazsalar alır okurum. Ve bazı çizerler vardır, ne çizseler alırım. Yeni kuşak çizerler arasında bir numaramsa kesinlikle Jon Klassen. Caldecott Madalyası sahibi Jon Klassen'in resimlediği bu kitabın yazarı Newbery Ödüllü Amy Timberlake. Kokarca ile Porsuk bir dostluk hikayesi. Ama nasıl tatlı, nasıl içe işleyen, nasıl yer yer insana kahkahalar attıran bir hikaye, bilemezsiniz. Kahramanlarımız Porsuk ve Kokarca... Porsuk, bir sanatçı aslında. Ve bir aristokrat, yani hatırı sayılır bir kişi. Mühim Taş İşi ile uğraşıyor. İstediği en son şeyse rahatsız edilmek. Kuytu evinde sakin ve epeyce içe kapalı bir hayat sürüyor. Ama her zaman her yerde bir çatlak vardır ve günün birinde mutlaka o çatlaktan içeri bir yabancı sızar. Bu romanda da öyle oluyor ve zorunlu birtakım sebepler yüzünden ormanın en istenmeyen hayvanı Kokarca, Porsuk'un yanına taşınıyor. Tabii Kokarca'nın gelişiyle Porsuk'umuzun tüm düzeni altüst oluyor. Seveceksiniz. Şiir ve resim başka bir şey. Bu resimlerde, tıpkı iyi müziğin tanımında olduğu gibi, aynı zamanın içinde tekrar eden bir ritim var. Bütün etüt boyunca bu müziğin içinde gidip geliyor, sallanıyordum. Ercan Arslan'ın resimlerindeki ritmi yakalayıp müziğinde gezindiğimde aynı yalpalanma duygusuna kapılıyordum. Lale Müldür'ün şiirleriyle Ercan Arslan'ın resimlerinden oluşan Kadınesk Yapı Kredi Yayınları şiir dizisinden çıktı. Şiirler Lale Müldür'ün 2016 baharında Berlin'de Ercan Arslan'la karşılaşmasından bir gün sonra, ressamın atölyesinde geçen gecelerde yazılmış. Çok sevdiğimiz Rus edebiyatçı Andrey Platonov'un dokuz öykü ve iki denemesini içeren bu derlemeyi dilimize Günay Çetao Kızılırmak çevirmiş.


Bir varmış bir yokmuş. Zamanın birinde bir adada rüzgarla gelenleri duyabilen biri yaşarmış. Adı Sparsa imiş. İnsanları, hayvanları, bitklileri, meyveleri, taşları dinlemeyi de bilirmiş ama en çok rüzgarı dilermiş. Rüzgar çok şey getirdiği için. Güzeller güzeli bir adada yaşayan Sparsa, yaz aylarının bitip yaprakların dökülmeye başladığı günlerden birinde rüzgar alıp başını oraya buraya gittiğinde ister istemez kulak vermeye başlamış. Denizden kimler geçiyor, karalara neler vuruyor, bulutlara kimler bakıyor, hayallerde bu aralar ne moda, kimin ne dilekleri savrulmuş havaya, kim kiminle nerede ne yapıyormuş... Sparsa, bu olağanüstü yeteneğine rağmen, ezelden beri dedikodudan hoşlanmazmış. Herkesi ve her şeyi dinlediği için boş laflara ve dedikoduya da maruz kalırmış. O yüzden usandığı bu tür gevezelikler için, onları özenle filtre edecek bir sistem yaratmış kendine. O filtreden geçmeyen hiçbir şeyi artık duymuyormuş. Çok da rahat etmiş. Herkes özel yetenekleriyle ilgili ayarlamalar yapmalıymış tabii. O da yapmış. Başarılı da olmuş. Ancak o gün, rüzgarların deliler gibi esmeye başladığı günün akşamüstü saatlerinde hiçbir filtrenin tutamayacağı büyüklükte bir saçmalık gelip Sparsa'ya ulaşmış: Dünyanın sonu geldi. Boş laflara özel hazırlanmış filtre, bugüne dek saçmalıkları çok güzel engellediği için Sparsa duyduğu lafın devamını dinlemek istemiş. Ne demekmiş dünyanın sonu geldi? Ancak fısıltılar hafiflemiş. Rüzgar hafiflemiş. Dinlemeye biraz ara vermesi gerekmiş. Sparsa ve Makoto çok esiden tanışırlarmış. Türlü çeşitli çaylar demler, tütsüler yakar, hayatı, anlamını, insanları ve kitapları düşünürlermiş birlikte. Zamanla birbirileri için iyi dost ne demektirin cevabı olmuşlar. Sparsa'nın dinleme ve duyma yeteneğini bilen tek kişi Makoto imiş. Bu evrende her şeyi duyup da büyük bir yalnızlığa düşüp delirmediyse dostu sayesindeymiş. Zaten filtreyi de birlikte keşfetmişler. Makoto ilk anda inanamamış, sonra müthiş gerilmiş. Ne demek şimdi bu diye düşünmüş. Bunu, detaylı bir şekilde, gerçekten olacakken ilk kez düşünmüş. Onun da aklından bir sürü şey geçmiş hızla. Nehirler ve fabrikalar, festivaller ve açlık, sevişmek ve dövüşmek, çimenler ve kuraklık, işinden bıkanlar ve işsizler, yeni ev hayal edenler ve evsizler, ailesine küsenler ve kimsesizler, müzik yapanlar ve sağırlar, para basanlar ve beş parasızlar... her şey, herkes, canlı cansız. Kafası patlayacak gibi olmuş. Sonra nasıl oldusa aynı hızla birden bire içine bir ferahlama gelmiş. Belki de her şeyin susması, durması bir nevi bitmesi gerekiyordur. Belki yeniden başlamak için bitirmek gerekiyordur diye düşünmüş. Makoto'nun içi ferahlamışken, Sparsa menekşe sayesinde mor mor çiçeklenip bambaşka bir bakış açısı yakalamışken, rüzgarlar eserken, kediler oynarken, bulutlar göğe resimler çizerken, çay tam da demlenmişken dünyanın sonu gelmiş. Öylece. Belki sadece bir menekşenin dünyası, belki gelmiş geçmiş bütün canlı ve cansızların dünyası... Birinin sonu gelmiş. Anlaması belki zor, belki imkansız ama işte öylece bitmiş gitmiş. Bu masal da burada bitmiiş.


Türkiye'de diziler furyalar halinde yapılır. Şimdilerde trend, ünlü edebiyat yapımlarının televizyona uyarlanması. Geçtiğimiz birkaç sezona damga vuran Yaprak Dökümü, Kalp Ağrısı, Hanımın Çiftliği, Canan, Fatmagül'ün Suçu Ne? ya da Karadağlar gibi dizilere bu yıl edebiyat dünyasından yeni rakipler geliyor. Önümüzdeki sezon bir sürü yeni edebiyat uyarlamalarıyla karşı karşıya olacağız. Ahmet Hamdi Tanpınar, Sabahattin Ali, Reşat Nuri Güntekin gibi klasiklerin yanında Buket Uzuner ve Ayşe Kulin gibi çağdaş edebiyatçıların da yapıtları uyarlanacak. Bu durumda insanın aklına ister istemez bu romanların niçin yapımcıların ve dolayısıyla seyircilerin ilgisini çektiği sorusu geliyor. Sebepler muhtelif: Birincisi, söz konusu romanlar çok iyi edebiyatçıların kaleminden çıkmış. İkincisi, hepsi de hikayesiyle, kurgusuyla, karakterleriyle çok sağlam temeller üzerine oturtulmuş eserler, dolayısıyla bu sağlam temelden yola çıkarak bir dizi senaryosu oluşturduğunuzda kurguda, akışta herhangi bir sarkma, gevşeme olmuyor. İlk kez Gülizar adlı öyküsü Bir Kırık bebek adıyla film olmuş, başrolü Hülya Avşar oynamıştı. Ardından Erdal Beşikçioğlu'nun oynadığı Vali dizisi geldi. Türkan ise talihsiz bir televizyon dizisi oldu, yayınlandığı süre içinde başına gelmeyen kalmadı. Kulin'in Veda ve Füreya adlı romanlarının dizi senaryoları hazırlanıyor. Reşat Nuri Güntekin'in Yaprak Dökümü ve Dudaktan Kalbe, Halid Ziya Uşaklıgil'in Aşk-ı Memnu ve Vedat Türkali'nin Fatmagül'ün Suçu Ne? yapıtlarını televizyon dizisi haline getirdiler. Bu sene Kıvanç Tatlıtuğ ile Buğra Gürsoy'un oynayacağı Kuzey-Güney'i yazacaklar. 50'den fazla yazarın yasal haklarını temsil eden bir menajer. Yazarlarının yapıtlarının film ya da dizi anlaşmalarını da o imzalıyor. Türk romanının önemli ismi Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Huzur adlı yapıtı nihayet bu sene televizyona uyarlanıyor. Dizinin baş rollerinden birini uzun süredir oyunculuk anlamına sesi sedası çıkmayan Mehmet Ali Alabora'nın oynayacağı da söyleniyor. Karanlık Sular, Lola ve Bilidikid, İki Genç Kız gibi filmlerin ünlü yönetmeni Kutluğ Ataman'ın önümüzdeki tarihlerde Ahmet Hamdi Tanpınar'ın romanı Saatleri Ayarlama Enstitüsü'nü sinema filmi haline getireceği de söylenenler arasında. Biliyorsunuz, Çalıkuşu, Dudaktan Kalbe ve özellikle de bir televizyon fenomeni haline gelen Yaprak Dökümü sayesinde Reşat Nuri Güntekin televizyon yapımcılarının ve seyircilerinin en sevdiği yazarlardan biri oldu. Ünlü edebiyatçının Ediz Hun ve Ayşegül Aldinç'in oynadığı bir mini dizi olarak televizyon seyircisinin ilgisine sunulan Acımak'ın dizi hakları da yeniden satın alındı. Yazınsal diziler furyasındaki en dikkat çekici isimlerden biriyse Sabahattin Ali. Yazarın İçimizdeki Şeytan adlı romanı şu sıralar televizyona uyarlanmayı bekliyor. Yine ortalıkta dolaşan rivayetlere göre, yazarın Kürk Mantolu Madonna adlı yapıtı da bir sinema filmine dönüşecek. Vali, Geniş Zamanlar, Türkan... Yazdığı birçok roman televizyona uyarlanan ve her seferinde büyük başarı kazanan romancı Ayşe Kulin'in ikinci romanı Füreya da dizi olarak karşımıza çıkmaya hazırlanıyor. Kulin'in ailesinin hikayesini anlattığı Veda ise Med Yapım etiketiyle ekranlara gelecek. Yazarın Nefes Nefese adlı romanı ise bir Amerikan-Fransız ortak yapımı sinema filmi oluyor. Seyyah yazar Buket Uzuner'in Kumral Ada Mavi Tuna adlı romanı da televizyon dizisi olarak hazırlanıyor. Söylenenlere göre senaryonun yazımı tamamlanmış, yönetmen ve kadro konusunda arayışa girilmiş. Peygamber Cinayetleri ile girdiği edebiyat dünyasında gündüzleri dedektif geceleri travesti olarak çalışan bir dedektif karakter armağan etti. Hop Çiki Ya Ya başlıklı polisiye dizi yedi romandan sonra bitti ama Mehmet Murat Somer'in yazarlık hayatı sürüyor. Hem de ABD'den İspanya'ya birçok ülkede... Somer ayrıca şu sıralar menajer Barbaros Altuğ'un senaryo fabrikası şirketi Fikirbaz için dizi uyarlamaları yazıyor. Suat Derviş'in Fosforlu Cevriye'si de Limon Yapım etiketiyle dizi olarak seyretmeye hazırlandığımız romanlardan. Muazzez Tahsin Berkand'ın geçen yıl ekranlara gelen Küçük Hanımefendi'sinden sonra sırada yazarın telif hakları satın alınan birkaç romanı daha var. Ancak hangilerinin çekimleri bu sene başlayacak, henüz belli değil. Dizi uyarlamalarında söz konusu edilen sadece yerli romanlar değil. Geçen Yıl Dostoyevski'nin başyapıtı Karamazof Kardeşler, Med Yapım tarafından Karadağlar adıyla televizyona uyarlanmıştı. Tarlakuşuydu Juliet adlı tiyatro oyunuyla tanıdığımız İsrailli yazar Ephraim Kishon'un Tavuk Kümesinde Tilki adlı yapıtının da Limon Yapım tarafından dizi haline getirileceği söyleniyor. Kırgız yazar Cengiz Aytmatov'un dünyaca ünlü romanından Ali Özgentürk tarafından uyarlanan Selvi Boylum, Al Yazmalım senaryosu yıllar önce yönetmen Atıf Yılmaz tarafından film haline getirilmişti. Tüm zamanların en sevilen yerli yapımlarından olan Selvi Boylum Al Yazmalım, bu yıl bir televizyon dizisi oluyor. Dizide Türkan Şoray'ın rolünü Özge Özpirinççi üstleniyor. kendi adıma sevmediğim bir iki romandan uyarlanan birkaç iyi film seyrettim ama sevdiğim bir romanın iyi bir film olduğuna rastlamadım. gene de dizilerde her zaman bu defaki nasıl olmuş acaba? duygusuna yenik düşüp seyrediyorum ilk bölümü.


Hayalperest bir çocuktum, evet. Ve hayalperest bir genç kızdım. Şimdi de hayalperest bir kadınım. Ritüelleri önemsiyoruz, çünkü yenilenme arzusu ve ihtiyacı duyuyoruz. Bu aslında hayatın özünde var. Yeni bir sene demek, yenilenebilme, hayata tertemiz bir sayfa açabilme ihtimali demek. Bu ihtimali seviyoruz biz. Gelin görün ki biraz tembeliz. Hiçbir şeyden vazgeçemiyoruz; en başta da 'eski ben'den. İşin emek harcama kısmını da galiba pek sevmiyoruz. Halbuki yenilenmek takvim yaprağının değişmesiyle değil, ancak zihinlerin değişmesiyle mümkün olabilir. Yeni yıl kutlamalarını severim, oradaki umut, neşe, canlılık ve enerji çok güzeldir. Mesela İspanyollar enfes kutlar. Eğlenmeyi; gülmeyi, şarkı söylemeyi, dans etmeyi bilirler çünkü. Bu harika bir özellik. Oysa biz milletçe yılbaşlarını bile kutlamaz olduk. Ağaç alıp süslemeye kalksanız hemen birileri laf ediyor: Müslümanlıkta yok, niye kutluyorsunuz? diye. Eh, yeni bir sene geliyor, Müslümanı, Hristiyanı, Yahudisi ayırım yapmadan bütün insanlık icin ortak bir umut bu. Biraz neşelenerek kutlamakta ne sakınca var? Kendimize ve şehirlerimize iki üç süsü çok görür olduk. Zamanla şunu anladım ki insanın ahbabı gani gani, arkadaşı epeyce, ama hakiki dostu az ve öz oluyor. Ben de mümkün olduğunca hakiki dostlarımla girmek istiyorum yeni yıla. Ama yemek yapamıyorum, yemeğin y'sini bile bilmiyorum. Sabrım yok. İstiyorum ki tencere hemen fokurdasın! Halbuki yemek yapmak sabır ve özen istiyor. Bu yüzden işinin ehli yaratıcı aşçılara saygım büyük. Annelikle aramda savaş yoktu aslında; sadece ilk başlarda bocaladım. Çünkü bir yazarın dünyası çok bencil, çok benmerkezci oluyor. Erkek yazarların durumu daha iyi, onlar daha kolay yaşıyorlar bencilliklerini. Ben açıkçası alıştığım göçebe ve bireysel hayatla anneliğin gerektirdiği evcimen ve düzenli hayatı dengelemekte önceleri çok zorlandım. Zamanla çok şey öğrendim ve öğrendikçe sevdim. Biliyor musunuz, birçok kadının zaman zaman annelikle ilgili olarak zorluklar yaşadığını düşünüyorum. Fakat bu toplumda ve politikacıların dilinde o kadar yapay bir şekilde romantikleştirilmiş bir evlilik ve annelik algısı var ki bunları konuşamıyoruz bile. Şafak Hanım çok sıra dışı bir anne oldu her zaman. Yemek yapmayı bilmeyen, ev işlerinden anlamayan, kendi ayakları üzerinde duran ve hep çalışan bağımsız bir anne... Çocukken annem neden öteki annelere benzemiyor diye düşünüp buna hayret ederdim. Yazdığım ilk öyküleri yayınlatmaya karar verdiğimde kendime yeni bir isim aradım. Doğduğum günden beri taşıdığım soyadını değiştirecektim. Şafak kelimesinin anlamını çok sevdiğim için annemin ismini kendime soy isim yaptım. Hayatta bir bize verilen isimler var, bir de yaşarken edindiklerimiz... Bu ikinci gruptaki isimleri aslında hikayemiz, yaşadıklarımız seçiyor. Doğuştan gelen isimler önemlidir ama yaşarken kazandığımız isimler ve lakaplar bence çok daha önemlidir; bunu hiç unutmamalıyız. Onlar da zaman zaman Bize niye şu ismi vermediniz diye soruyorlar. Ama zaten birçok çocuk bunu yapıyor aslında. İmza günlerinde gelip Ben ismimi hiç sevmiyordum ama kitabınızı okuyunca fikrim değişti diyorlar mesela. Bazıları da usulca kulağıma fısıldıyor, ismini sevmeyen çocuklardan olduğunu. Evet ya, çok çocuk var bu duyguyu bilen. Annelik o kadar karmaşık ve çelişkilerle dolu bir şey ki! Ben bu işi çözdüm, harika yapıyorum! diyen anne varsa eğer, getirin ellerinden öpeyim. Çocuklarımı özgür bırakmak istiyorum ama bakıyorum farkında olmadan karışmaya başlamışım. O zaman yapacak bir şey kalmıyor, kendimle dalga geciyorum. Ama soğuk ya da mesafeli bir anne değil, kafa dengi bir anneyim, kafam bazen karışık olsa bile. Haklısınız, bence de gerçek hayatta hepimiz birbirine zıt görünen birçok sıfatın karışımıyız. Ben bunların farkındayım. Çünkü romancının işi insanı anlamak ve anlatmak. Başkalarının ruh röntgenini çekerken, kendimizi de ihmal etmiyoruz. Ama şu kesin Biz kadınlar, anne olalım ya da olmayalım, kendimize ve birbirimize karşı çok acımasız olabiliyoruz. Habire didikliyoruz kendimizi... Kadın arkadaşlarıma bakıyorum, durmadan anneliklerini sorguluyorlar. Acaba doğru mu yapıyorum? diye. Oysa erkekler nasıl birer baba olduklarını sorgulayıp durmuyorlar. Kadınlar çok tuhaf! Hepimiz bu dünyaya kendi kişilik özelliklerimizle geliyoruz. Aynı evde ve aynı ailede büyüyen kardeşler bile birbirlerinden çok farklı olabiliyor. Önemli olan sevgi dolu ve özgür bir ortamda kendilerini bulmalarına, yeteneklerini açığa çıkarmalarına yardım etmek. Ve tabii bireyselliklerine baştan saygı göstermek. Sakız Sardunya bir yanıyla benim çocukluğum. Ben de kahramanım gibi içe dönük, kitapları seven ve durmadan soru soran bir tiptim. İyi biliyorum ki kitaplar olmasa arızalarımı onaramazdım. Okumanın bizlere iyi geleceğine inancım bu yüzden. Çocukken ben de hep EFHIMA'ya yolculuk yapardım. Zaten gerçek hayat o kadar sıkıcı ve sığdı ki hayal alemini daha sahici, daha renkli buluyordum. Hala da zaman zaman öyle hissediyorum ya. Hem de nasıl! Çocukken hayal kurma yeteneğimiz çok gelişmiş oluyor ama bu yeteneğimizi büyüdükçe kaybediyoruz. Cesaretimizi yitiriyoruz belki. En çok da genç kızlarda oluyor bu kırılma. 6-7 yaşlarında çok cesurlar, 13-14'ten sonra suskunlaşıyorlar. Toplum öyle istediği için. Yine de mutluyum... Her hafta çocuk okurlarımdan mektuplar, fotoğraflar alıyorum. Şiirler ve resimler de gönderiyorlar. Hatta benim için kitap kapağı tasarladıkları bile oluyor. Belli olmaz, bir gün belki rengarenk bir İspanyol tasarımı giyerim. Renklerin enerjisini seviyorum. Aslında sadece siyah yok. Siyahı giymek icin, maviyi taşımak icin, moru seyretmek için, sarıyı kendime saklamak icin seviyorum. Sadelik, sadelik, sadelik... Gizem ayrıntılarda olmalı; takılarda, makyajda... Asırı süsü öve gösterişi sevmiyorum. Sadeliğin gücüne ve ayrıntıların tılsımına inanıyorum. Öğrenme aşkım, kendimi yenileyebilme özelliğim ve hayal gücüm. Irkçılık, cinsiyetçilik, yobazlık, kafatasçılık, yabancı düşmanlığı, kadın düşmanlığı, homofobi. Yani insanı insandan ayrı ve hakir gören her türlü ideoloji, söylem ve uygulama. Sadece başkalarına degil, kendine de çekinmeden gülebilenlerin ince ve zeki mizahına.


Yeraltı edebiyatı: Kendinle yüzleşmek eğlenceli değildir! Türk romancıları arasında, Fatih Kaynak dışında 'ben yeraltı edebiyatçısıyım' diyen bir yazara pek rastlayamayız diyor Altay Öktem. Ona göre bizde Yeraltı edebiyatçısıyım demek, Yazdığım kitabı okumayın demekle eşdeğer. Yeraltı edebiyatı: Kendinle yüzleşmek eğlenceli değildir! 'İlk Yarı: 10-0' ve 'Hiçliğin Aynasıydım Ben' adlı romanlarından tanıdığımız Fatih Kaynak, herkesi rahatsız etme potansiyeli taşıyan cümleler kurmaya devam ediyor hala. Bu güzel bir haber! Çünkü unuttuğumuz bir gerçek var: Edebiyatın işlevlerinden biri de rahatsız etmektir. Ancak rahatsız olan insan silkinir, üstündeki ölü toprağından kurtulmaya çalışır, harekete geçer. Bu özellik 'yeraltı edebiyatı' denen türün asli görevidir. Bunun tam karşıtı olan popüler edebiyatının işleviyse insanların üstüne bir rehavet salmak, onları uyumlu, barışık ve boyun eğen kişiler haline getirmektir. Sözü Fatih Kaynak'ın doğruları yüzümüze vurduğu yeni romanı 'Köpekler Gibi Yalnız Öleceğiz'e getirebilmek için neden yeraltı edebiyatına değindiğimi, üstüne üstlük neden 'doğrularla yüzleşmek' gibi, ilk bakışta edebiyatla çok da ilişkisi yokmuş gibi görünen bir kavramdan söz ettiğimi açıklamak istiyorum. Her şeyden önce Fatih Kaynak kendini 'yeraltı edebiyatının önemli temsilcilerinden biri' olarak tanımlıyor ve aksi gibi ben de katılıyorum buna! Türk romancıları arasında, Fatih Kaynak dışında açık açık 'ben yeraltı edebiyatçısıyım' diyen bir yazara pek rastlayamayız. Bunda şaşılacak bir şey yok, çünkü 'yeraltı edebiyatçısıyım' demek, 'yazdığım kitabı okumayın' demekle eşdeğerdir. Yeraltı edebiyatı, gerçeklikle doğrudan yüzleştiren bir edebiyattır ki; kimsenin yaşadığı hayatla ve kendiyle yüzleşmeye tahammülü yok günümüzde. Türk edebiyatı açısından durum böyle ama dünya edebiyatının ülkemizdeki okunurluğuna bakarsak da, Bukowski ve Chuck Palahniuk'un dışında yaygın bir okur kitlesi bulabilmiş bir yeraltı edebiyatçısına rastlayamayız. Bu iki isim de yeraltından çekip çıkartıldıktan, popüler dünyanın yeraltı ikonu haline getirildikten sonra geniş okur kitlesine ulaştılar. Kısacası onlara popülizmin 'yeraltı kontenjanı'nda yer açıldı, o kadar. Peki, ülkemizde yeraltı edebiyatı denilince akla gelebilecek bir isim, hatta elle tutulur bir yeraltı edebiyatı olmadığı halde, belli aralıklarda dergilerde 'Yeraltı Edebiyatı' başlıklı dosyalar hazırlanmasını, neredeyse bir gelenek haline gelen bu dosyaların oldukça ilgi çekmesini neye bağlayabiliriz? Ürünleri değil ama adı ilgi çeken bir edebiyat türü! Gerçekten yeraltı edebiyatı var mıdır, yok mudur, varsa kimler yeraltı edebiyatçısıdır, kimler değildir şeklindeki tartışmalar ilgi çekiyor, bu kapsamdaki yazılar okunuyor ama yeraltı edebiyatı, itiraf edelim ki pek de okunmuyor. Bu tarz görüşleri bir tarafa bırakıp gerçekten de yeraltı edebiyatının neden ilgi çekmediği, ilgi çekme ihtimalinin olmadığı sorusuna, henüz yeni yayınlanan, bu türün bütün özelliklerini taşıyan, diliyle, kurgusuyla, akıcılığıyla göz dolduran bir roman olan 'Köpekler Gibi Yalnız Öleceğiz' çerçevesinde cevap arayalım: Roman kahramanı, bir kitapevinde tezgahtarlık yapan uyumsuz, aykırı bir kişi. Aykırı olmasının asıl nedeni, kitapevine gelen müşterilerin davranışlarını, konuşma tarzlarını, hem kendine hem de örneğin kitap ya da oyuncak almak istedikleri kendi çocuklarına karşı davranışlarını çok iyi çözümlemesinden, deyim yerindeyse 'deşifre etmesinden' kaynaklanıyor. Deşifre etmekle kalmıyor, bunu belli ediyor, yapaylıklarını, komplekslerini yüzlerine vurmaktan çekinmiyor. Böylece, kendileriyle yüzleşmelerine neden oluyor. Şimdi madalyonun diğer yüzüne bakalım. İşi gereği kendine hizmet eden birini ezerek egosunu tatmin etmeye çalışan bir kişi, kendi davranışlarını deşifre eden ve bu davranışlarını açıkça aşağılayan bir romanı okumak ister mi? Hayal dünyasına dalmak yerine kendinle yüzleşmek hiç de eğlenceli değildir. Tüketici açısından, yani kitap dahil olmak üzere ancak bir şeyler satın alarak var olmaya çalışan günümüz insanı açısından hiç de cazip bir seçenek değildir bu roman. Peki, tezgahtar açısından, tezgahtarlar açısından okunası bir kitap mıdır bu? Unutmamak gerekir ki okur, kendini sorgulamak, hayatı daha iyi tanımak ve yorumlamak için değil, kendinden uzaklaşmak, kendini sorgulamaktan kaçınmak, kafasını dağıtmak için okuyor günümüzde. Kaldı ki, tezgahtarlık günün belli saatlerini kapsayan bir iş, toplumsal bir roldür. Aynı kişi, kendi çalıştığı mağazanın dışına çıktığı andan itibaren müşteridir. Yani işyerinden çıktığı andan itibaren rolü değişecek, gün boyunca kendine nasıl davranılıyorsa, o da diğer tezgahtarlara aynı şekilde davranarak yaralanan egosunu tamir etmeye çalışacaktır. Yani hiçbir şekilde kendine yakın bulamayacaktır roman kahramanını, aksine, olduğu ama asla olmak istemediği biriyle karşılaştığı için dışlayacaktır! Konuya buradan girdiğim için roman boyunca bir tezgahtarın hayatının anlatıldığı sanılmasın. Roman kahramanın işten atılması; hiç beklenmedik bir şekilde eline yüksek miktarda bir para geçmesi; İtalya'ya gitmesi, orada yaşadıkları; Türkiye'ye döndüğü anda yine tuhaf ve berbat bir sürprizle karşılaşması; öylesine akıcı bir şekilde anlatılıyor ki soluk soluğa okuduğumuz bir macera romanı olarak elimizden bırakamıyoruz 'Köpekler Gibi Yalnız Öleceğiz'i. Yer, mekan, kişiler, hatta ülkeler hızla değişiyor, ister İtalya'daki kalabalık bir barda, ister tesadüfen içine düştüğü porno sektörünün merkezinde, ister yabancı öğrencilerin bir arada olduğu bir okulda olsun; sonuç değişmiyor, roman kahramanı her yerde 'öteki' olmanın sıkıntısını çekiyor. Aslında bu hassas konulardan hiç söz etmediği halde, su gibi akıp giden diliyle, belli bir düzeyin altına hiç inmeyen merak ve heyecan dozuyla, keyifle okunan bir macera romanı tadındaki bir kitap, daha kapağını kapatır kapatmaz bu iddialı konuları düşünmemize neden oluyorsa, o iyi bir kitaptır! Sadece sokak aralarında yaşayanların değil, ışıltılı Kaf Dağları'na bile çıkanların köpekler gibi yalnız ölmeyeceğini kim garanti edebilir? Hayattaki -hangi tür hayatta olduğu önemli değil- bütün hayatlardaki tek gerçek bu: Hepimiz, istisnasız hepimiz köpekler gibi yalnız öleceğiz. Fatih Kaynak da bunu söylüyor işte. Doğru söylüyor! ... eşcinsel açısından erkek ya da kadın olduğun için ötekisindir, cümlesinde bir yanlışlık var. Eşcinseller de kadın ya da erkektir. Cinsel yönelimin cinsiyetle bir ilgisi yoktur. Karşı cinsiyete geçmek isteyen ya da geçmiş olanlar transseksüel, ikisinin arasında bir yerde olanlarsa günümüzde Türkçe karşılıkları olmayan gender-bent, gender-queer, gender-fluid terimleriyle tanımlanmaktadır. Ülkemizde en yaygın olarak shemale formatında bulunmaktadırlar. Yeraltı edebiyatından bahseden birinin cinsel terminolojiye daha hakim olmasını beklerdim.


O dosyayı Egoist Okur'a almaya karar verdim. Aradan geçen beş yıla rağmen, okunacak iş çıktı, güzel oldu. Fakat bu kadarla kalsın istemiyorum, ekleyecek sözünüz varsa lütfen yazın. Hakan Bıçakcı: Türk okuru korkularıyla yüzleşemeyecek kadar cesur! Altay Öktem: Aslında biz çok korkuncuz!


Hakan Günday, günümüz edebiyatının en önemli kalemlerinden. Kinyas ve Kayra, Zargana, Piç, Malafa, Azil, Ziyan, Az ve Daha adlı romanların yazarı. Oyun yazarı olarak DOT Tiyatro'nun kadrosunda görev yapıyor ayrıca. Malafa'yı DOT için oyunlaştırmıştı, şimdilerde bir başka romanını uyarlıyor tiyatro sahnesine. Günday'ın ilgilendikleri arasında sinema da var. Daha doğrusu sinema onun romanlarının büyüsüne kapılmış durumda. Daha adlı romanı dünya edebiyatından 11 kitapla birlikte Berlin Film Festivali'nin Books at Berlinale bölümüne seçilmiş, böylece ilk kez bir Türkçe kitap bu bölümde sergilenmeye hak kazanmış. Müzikle edebiyat arasındaki temel fark bence şu: Müzisyen yarattığı eserin etkisini, dinleyicilerden gelen tepkiyi anında görüyor. Öte yandan yaratım süreci bakımından ikisi arasında pek fark yok; müzik de edebiyat da yalnız üretiliyor. Yok, şiir yazmadım ama biliyorsun, tiyatroyla uğraşıyorum. Aslında epey zamandır, kitaplarımın sahne sanatlarındaki karşılığı ne olabilir diye düşünüyordum ve onlardan olsa olsa sokak gösterisi olurmuş gibi geliyordu bana hep. Benim bir kitabımdan sahnelenecek oyun açıkçası biraz derme çatma bir şey olurdu, her an bir hadise çıkar, polis gelir, oyuncular kaçmak zorunda kalırdı. İskelede oynanıyor diyelim, tam o sırada vapur kıyıya yanaşırdı, içinden 500 kişi inince ortalık keşmekeş olur, oyunun atmosferi değişirdi. Konser versem, müziğe şehrin sesleri eşlik ederdi. Kaldırımı söken greydere çıplak sesle eşlik eden gitarı düşün, ben yazıda o greyder sesini vermeye çalışıyorum. DOT'u izlediğimde aynı şeyin peşinde olduğumuzu hissettim. Benim mürekkep ve kağıtla yapmaya çalıştıklarımı onlar hareket ve sesle yapıyordu. Birlikte çalışmaya başladık ve Malafa'yı oyunlaştırdık. Evet, şimdi yine bir romanımı oyunlaştırmaya çalışıyoruz. DOT'la daha önce başka işler de yaptık. Festen adlı bir oyunlarındaki şarkılara söz yazdım mesela. Çok öğreticiydi benim için, hikaye anlatıcılığının sürekli katman kazanan başka bir türü gibiydi. Sen metni yazıp yönetmene veriyorsun, o başka bir katman ekleyip oyuncuları çağırıyor, ardından izleyiciler katılıyor. Tekrar tekrar oynandıkça zaman içinde katmanlar birbiri üstüne biniyor. Yazmayla ilişkim, okumakla başladı. Konuşurken aramızdaki iletişim çok kırılgan olabiliyor, çünkü her türlü sosyal ve psikolojik baskı iletişimimizi baltalamak için orada hazır bekliyor. Önyargıların var mesela ve sen konuşurken, hayat hakkında her türlü fikre sahipmiş, her şeyden fazlazıyla eminmiş gibi davranıyorsun. O yüzden yazıyla iletişim sözlü iletişimden çok daha etkili ve saf. Sözlü iletişimde aramızda hep birtakım maskeler var ve onları aşmak çok zor. Eğer öncesinde zihninde çeşitli önyargılar üretmediysen, metinle kurduğun iletişim daha kusursuz oluyor. Neden biliyor musun, çünkü en nihayetinde okuduğun metin bir yalnızlık halinde üretilmiş. Sen de okur olarak onu gene bir yalnızlık halinde tüketiyorsun. O metin iki yalnızlığı birleştiriyor... İşte bu bence iletişimin en saf halidir. Patron olarak öyle bir şeyi seçecek ki ötekilerin ona söz geçirmesi mümkün olamayacak. Tek patronun, anlattığın hikaye olacak. Patronların en acımasızıdır o, asla tatmin olmaz. En fazla dayağı ondan yersin. Öte yandan en büyük ödülü de ondan alırsın, çünkü daha iyi anlatmanın, ona daha iyi hizmet etmenin bir yolu mutlaka vardır. Böyle bir patronun varsa, başka patronu kabul etmezsin zaten. Neyi anlattığımdan ziyade niçin anlattığımla ilgili bir şey bu. Louis-Ferdinand Celine'e katılıyorum. Hikaye mi bulmak istiyorsun, hastanelerin acil servislerine, karakollara git demişti. Mesele hikaye bulmakta değil; çünkü zaten her şey hikaye... Mesele anlatmak için niye o hikayeyi seçtiğin... Galiba o hikayenin bir işe yaraması gerekiyor. Yazmak bana göre en mantıklı, en iyi düşünme tekniği. İnsan neyi düşünmek ister?Tabii ki anlamadığı, aklına yakmayan, çözemediği ne varsa onu. Bu düşünme sürecinde hikaye bir araçtır. Bir soru vardır zihninde, cevap aradığın. Onun üzerinde kafa yorarken hikayeni oluşturmaya başlarsın. Ama burada bir tuzak var; amacın asla o soruya cevap bulmak olmamalı. O zaman hem kendini sınırlamış olursun, hem de kibir tuzağına düşersin. Halbuki bir şey aramazsan kaybolma ihtimalin de olmaz. Aramazsan bulursun da... Amaç tek sorudan yola çıkıp bin soruya varabilmek, en azından bunu denemek. Evet, bir metnin 10'uncu sayfasına geldiğinde soluğun kesilerek durup Bu cümleyi ben mi yazdım? diye sorarsın bazen. O cümlenin kaleminden çıkması için öncesinde 9 sayfa yazman gerekiyormuş. Yok, ben bankayı soymaya kapıdan girdikten sonra karar veriyorum... Kameralar nerede duruyor, kasa kalın mı değil mi, bunları hep içeride öğreniyorum. Başım derde girerse ya da kurtulursam, ikisi de plansızlıktan oluyor... Başka türlü yazamam. Bir kitabı, haklarını önemseyen bilinçli tüketici titizliğiyle okuyamayız. O zaman ha roman okumuşsun ha prospektüs, ne fark eder? Garanti süresi istiyorsun, iade hakkı bekliyorsun; tost makinesi, araba, kitap, hepsi birbirine karışıyor. Üzerine barkod yapıştırılmış her şey birbirine benziyor. Halbuki her metin tektir. Az önceki cümleyi şöyle açayım... Bir kitabın 300 sayfası saçma sapanlıklarla doludur belki ama 300'üncü sayfada öyle bir paragraf çıkar ki karşına, seni hiç tanımayan bir adamın elini uzatıp kaburgalarını kırdığını ve kalbini söküp çıkararak sana sunduğunu hissedersin. Mucizevi bir şeydir bu, çok değerlidir. Uğruna 300 aptal sayfayı okumanı gerektirse de... Bu yüzden artık okurken tek bir paragraf, tek bir cümle yetebiliyor bana. Var, mesela Reşat Nuri Güntekin çok eskiden Fransız yazar Jacques De Lacretelle'in Evham adlı kitabını çevirmiş. Bazı yerlerinde resmen çarpılmıştım. Kibir seyirci gerektirir. O hareketi düzgün yaptığını, teknik olarak kendini zorladığını, bir adım daha ileri gittiğini yazarken sırf sen biliyorsun. O da sadece tek bir an. Bir saniye sonrasında zaten bir önemi kalmıyor, devam etmek zorundasın. İlk cümleyi çok ciddiye alırsan, ikinci cümleye gerek kalmaz, ilerleyemezsin. Ayrıca yazıyla alakalı her şey kırılıp, bozulabilir, yeniden tasarlanabilir. Yazdığım bütün kitaplar için geçerli bu, hepsinde hatalar var. Aynı kitabı bugün oturup yazsam bambaşka bir şey çıkar. Ama şuna inanıyorum: Yazarken aynaya, yani kendine doğru attığın milimlik bir adım bile ortalama 77 yıl yaşayan bir et parçası için kafidir. Sınırlarını, sınırların olmadığını, öteki insanlardan farkın olmadığını, yeterince uzun yaşarsan herkes ve her şey haline geleceğini anlayabilmek demektir. Kendin hakkında gidebileceğin en ileri noktaya gitmektir. Bir yazar için bu çok önemlidir, çünkü kendin hakkında ne kadar ileri gidersen, insanlar hakkında da o kadar ileri gidebilirsin. Söylemiştim, ben öncelikle anlam veremediğim şeyleri yazıyorum. İnsanlık denen makinenin bozuk, gürültülü, çalışmayan kısımlarını. Çalışan kısımları niye yazayım, onları anlamak için prospektüslerini okumak yeterli. Evet, o yüzden bozuk şeyler ilgimi çekiyor benim. Korkunun bir araç olarak kullanılmasıyla ilgileniyorum. Korkunun insan hayatındaki yeriyle ve bize bir illüzyon olarak satılmasıyla... Bir insana bir şey satmak istiyorsan, önce korkuyu satmalısın. Onu satarsan savaş uçağını da, hırsız alarmını da, kırışıklık kremini de satarsın. Benim yazdıklarım tam aksine elindeki kumandanın kanal değiştirme düğmesine basmayı, gazetenin sayfasını çevirmeyi istemene sebep olacak türden davetkar olmayan hikayeler. İlkokulda, ortaokulda öğretmenler sınavda En iyi bildiğiniz yerden başlayın der ya, haklılar. Yazarken doğumundan itibaren yaşadığın, tanık olduğun şeyleri ve sana hissettirdiklerini bir estetik filtreden, bir algı filtresinden damıtıyorsun. Hayatından süzülen o şey, sadece sana ait, başka kimsenin tekrarlayamayacağı bir şeydir. Bu filtre yıllar içinde bende de oluştu, romanlarımda rahatsız edici konuları, bende kalan tortuları yazıyorum. Zaman içinde konu senin için teknik bir şey haline gelebilir, üzerinde o kadar uzun zaman düşünmüşsündür ki artık heyecanlanmaz, soğukkanlı yaklaşabilirsin. Ölümlü olduğunun yavaş yavaş bilincine varırsın. Senin için geçmiş ve gelecek yoktur, an vardır. Tortuların temizlenmesine yardımcı olur mu yazmak, bilmiyorum ama soruna odaklanmanı sağlar. Bir matematik formülü üzerinde düşünmekten farksız aslında, sonunda çözümü bulabilirsin de bulamayabilirsin de. Şimdi tersi bir şey söyleyeceğim; yazarlık bir yandan da tek başına yapılan bir iş hiç değil. Yüzyıllardır yazılan çizilen her metin elinin altında, her yazar yanında... Çok kalabalık bir insan topluluğunun, yani senden önce yaşamış bütün yazarların bir araya gelmesiyle ortaya çıkıyor her hikaye. İlham dedikleri şey aslında bu. Hermann Hesse'nin kitabındaki Boncuk Oyunu gibi... Kazanmana gerek yok, oyunu oynamayı bırakmaman yeterli, zaten oyun kazanılmıyor, sadece iyi ya da kötü oynanıyor. Celine'i okumasam, yazmazdım belki de. Erken yaşta tesadüfen karşılaşmış ve çok etkilenmiştim. Adını bilmediğim enstrümanlarla dolu bir orkestranın yaptığı ve dinlerken tüylerimi ürperten bir klasik müzik eseri gibi etkilemişti beni. Etkilenmeye açık olursan zaten bir sürü yazar bulursun. Algılarımızın kapanmasına meyilli zihinlerimiz var, aptallaşma eğilimimizle mücadele etmemiz gerekiyor. Bir gün sana Roman okumayı bıraktım, şiir de okuyamıyorum artık, bundan sonra Napolyon'un biyografisini okuyacağım dersem, işte o zaman şüphelen benden. Her yazar senin yazarın değildir elbette ama hiç değilse biri öyledir, yeter ki hayrete düşmeye hazırlıklı ol, müsait ol, meyilli ol. Her şeyin vesilesi olabilir yazmak; intikamın da affetmenin de. O etkileri önceden tasarlamak mümkün değil. İntikam için başladığın bir romanı bitirirken bile kendini hala ağzından salyalar akarak intikam almaya çalışır bulabilirsin, çünkü yetmez! Yazıp bitirdikten sonra artık öfke falan hissetmediğinin farkına varırsan, işte ancak o zaman becermişsindir intikam almayı. Yazmak anlamakla alakalı bir şey; kabuslarına giren mevzu neyse onu her açıdan görmeye çalışmak... İnsan davranışlarını, korkularını daha iyi algılamanın, neyin gerçek neyin sahte, neyin kıymetli neyin kıymetsiz olduğunu anlayabilmenin peşindeysen, hayatında ters giden şeylere bir mana vermek ve çözmek istiyorsan, bunları konuşarak yapamazsın, yazacaksın. Yeryüzünün ilk hikayelerini düşünüyorum. İnsanlar muhtemelen ateşin bulunmasından sonra başladılar hikaye anlatmaya, geceler de kullanılabilir hale gelince... Ateşin varlığına rağmen hala çok korkuyorlardı ve ormanın karanlık kısımlarını konuşuyor, karanlığa dair boşlukları doldurmak için her gece hikayeler uyduruyorlardı. Sırf artık karanlıktan eskisi kadar korkmamak için. Sen de hala hep ormanı anlatıyorsun o zaman.


Yiğit Değer Bengi'nin bugüne dek çeşitli dergilerde öyküleri yayımlandı, ayrıca bir öyküsüyle Ithaki Yayınları'nın Jules Verne Yarışması'nda dereceye girdi. 1002. Gece Masalları adlı derlemesi Metis Yayınları'ndan çıktı. H. P. Lovecraft, Korku insanoğlunun en eski ve en güçlü duygusudur, en eski ve en güçlü korku da bilinmeyenin korkusudur, diyor. Kendi adıma ben de böyle geniş bir kabulün peşindeyim. Yani korku edebiyatının sınırlarını, korku dürtüsünün bilinçli bir yönlendirilmesiyle açıklamayı tercih ediyorum. Aslında anaakımın da kabul ettiği büyük klasikler içinde gotik akımı önemli yer tutar. Ancak korku türünün daha sonra tıpkı fantastik edebiyat gibi pulp fiction dergilerinde yer bulup tür olarak serpilmesi yeraltı alanında olmuştur. Ama bu dergilerden yetişen yazarlar arasında Stephen King, Clive Barker gibi isimler de olduğu için tür, başat yazarlarıyla ana edebiyat akımına da girdi. Bu durumun türün doğasına aykırı olduğunu düşünmüyorum. Kaldı ki bu tartışma bile yabancı kökenli bir tartışma; yeraltı ya da yerüstü, bizde bu tür henüz çok ıssız. Tıpkı dediğiniz gibi... Fantastik, bilimkurgu, korku gibi türlerin ülkemizde ana edebiyat akımı tarafından dışlanması bir başka konu. Onlar, bu gibi türlerin gerçekten bir kaçış olduğu gibi son derece yüzeysel bir eleştiriyle işin içinden sıyrılmayı seçiyorlar. Ama bu durum toplum olarak korkularımızın derinliğine bağlanabilir. Bence devlet ideolojisinden tabana kadar biz çok derin korkuları olan bir geleneğe sahibiz. Tek bir şairden korkup naaşının bile ülke topraklarına gömülmesinden çekinebiliyoruz. Bir de tüm korkularımız tabuların içine öylesine gömülü ki, tabu kavramlarının kendileriyle uğraşmak bile başlı başına bir korku. Ölüm fetvasıyla, vatana ihanet suçuyla sonuçlanabilecek işler. Yani bizde korku edebiyatı içerikte değil, özde aslında. Cinselliğin edebiyatımızda yer bulmadığını düşünmüyorum ben. Ama korku konusunda biraz önce söylediğime şunu ekleyebilirim: Aslında bana göre bizde korku edebiyatı kutsal kitabımızla başlar. Sadece bizimki de değil, tüm kutsal kitaplar bence korku türünün temel kaynaklarıdır. Tespitiniz çok doğru; korku edebiyatı, konularını ve imgelerinin büyük kısmını dinsel öğelerden alır. Ama bizde kutsal olanı tahrip ederseniz, bizzat kendiniz tahrip olursunuz. Bunun örnekleriyle dolu, gerek edebiyat gerekse de siyasi tarihimiz. Aslında tarihte baskı arttıkça edebiyatta da sembolik anlatımlar artmış hep. Nasıl ki dinlerin heterodoks akımları baskı altında tamamen ezoterikleşmişse, korku edebiyatı metinleri de kat kat simgelerle örülüdür. Cinsellik ve din baskısının en göz alıcı simgesi vampirlerdir. Gotik akımı da böyle başladı. Ilk gotik akımı, karanlık ve sorgulanamaz olanla derdi olan kişilerce başlatıldı. Mary Shelley ölümsüz eseri Frankenstein'da ölümü sorguladı. Bu manada bence ülkemizde korku edebiyatını geliştirebilecek cesur insanlar için müthiş bir kaynak bulunuyor. Bizim dinimizde Batınilik hep varolmuş. Hep simgelerle yaşamışlar ve hep iftiraya uğramışlar. Zaten Batı'nın korku edebiyatı da böylesi iftiralardan kaynak bulmamış mı? Biraz isyankar kişiler cadı diye yakılmış, biraz aydın tarikat ya da topluluklar şeytana tapar diye takip görmüş, inançsızların ve itaatsizlerin hortlayarak mezarlarından çıkacağına inanılmış. Tüm bunlar bizim coğrafyamıza da tanıdık değil mi? Ama edebiyatımız bundan ürküyor. Örneğin, Madımak Oteli'nde yanan onca aydının hayaletleriyle ilgili tek bir korku öyküsü okumadım ben.


Şimdi Peter Newell'ın 1912 tarihli bir başka kitabını koyayım siteye dedim. Adı, The Rocket Book, yani Roket Kitabı. İlk kitapta bir silah ateş alıyordu ve biz, kurşunun açtığı delikten takip ediyorduk bütün hikayeyi. İkinci kitaptaysa yaramaz bir çocuk toyun oynarken bir kazaya sebep oluyor ve delik tavanda açılıyor, Peter Newell da bu kez oradan yürüyor. Tabii aynı zamanda illüstratör olan Newell kitaplarının en önemli özelliği, kendi tasarım formlarını oluşturmaları. Yani iki kitabın sayfaları da düpedüz, hakikaten, şüphe götürmeyecek şekilde delik. Kabul edelim, 100 küsur sene önce bunlar gerçekten devrimci işlerdi. Günümüz çocuklarının ilgisini çekmeyeceğine eminim ama illüstratörler, tasarımcılar ve benim gibi vintage tasarım manyakları sevecektir.


Söyleyecek bir şeyim yok. Çok üzgünüm sadece. Başta Selim İleri olmak üzere tüm hayranlarına, sevenlerine, değip hayatlarını değiştirdiklerine baş sağlığı diliyorum. Yıldız Kenter: Galiba ben hiç farkında olmadan içimde yer etmişti. Niye tiyatrocu olmak istediğimi soruyorlar, bilmiyorum. Şimdiki tiyatrocu adaylarına sorduğumda güzel cevaplar veriyor çocuklar; sanatı yönlendirmek, boşlukları doldurmak istediklerinden söz ediyorlar. Benimse hiç böyle kaygılarım yoktu. Ben sadece, beni görsünler istiyordum. Bir de evimizde yarış vardı; beş kardeştik... Aslında altı ama en büyük ağabeyimiz on beş yaşındayken, ben yeni doğduğum sırada Türkiye'yi terk etmiş. Güner şarkı söylerdi mesela ve herkes onu alkışlardı. Ben de fark edilmek istiyordum, zaten bu duygu herkeste vardır. Bazen rezil eder insanı, bazen de vezir. Galiba bunun bir zaaf olduğunu anladıktan sonra, güce nasıl dönüştürebilirim, diye düşünmek gerekiyor. Bakılma, izlenme zaafımı güce dönüştürmek için çok çalıştım, işimi çok ciddiye aldım. Bu bana kimi zaman acı da verdi. Yine de neden oyuncu olduğumu doğrusu bilmiyorum. Ben bilinçli olarak böyle bir karar vermedim. Beni hep metin sürükler. Metindeki sözcüklerin bir araya gelmesi, bunun yarattığı müzik, o sözcüklerin anlamı, dürtüsü belli bir hareket grafiği, bir koreografi oluşturur. Farklı bir oyunculuk tekniği geliştirdiğimin doğrusu farkında değilim. Tek bir sazım var benim, onu çalıp duruyorum. Hep aynı şeyi söylerim; ben kendimi oynuyorum aslında sahne üzerinde. Nasıl olur, kimi rollerde tanınmaz hale geliyorsunuz, diyorlar. Benim içimde tanınmaz kişilikler de var, her insanda olduğu gibi. Rolü yem diye yutuyorum herhalde, o da gidip içimden olta gibi o kişiliği çıkartıyor. Yoksa, sazımı kah keman, kah obua ya da flüte dönüştüremem, neyse odur, her sesi onunla çıkartmaya çalışıyorum. Çaba göstermeme pek gerek kalmadı. Öteki alanlar benim bilmediğim, kısmen de inanmadığım alanlar. Zaman zaman şu veya bu siyasi çevrelerden beni aradıkları oldu ama ben yapılan hiçbir şeye çok fazla güvenemedim. Güvendiğim tek şey tiyatro oldu. Hep tiyatroya sığınmak, hep tiyatroyla paylaşmak istedim her şeyi. Tiyatro beni korusun istedim. Karıştığımız olaylar da oldu ister istemez. Hepsi hayal kırıklığıyla bitti. İnanmamakta haklıymışım, dedim kendi kendime. Haklı oluşumun bir nedeni de Türkiye'deki aydın tutuculuğuydu. Dille ilgili bir konuda bunu çok acı bir biçimde yaşadım ben; geride bıraktığım onca yılı hiçe sayıp beni yok etmeye kalkıştılar. Bu beni çok ürküttü, bütün güvenimi kaybettim. Kendimi yalnızca tiyatroya adamaya karar verdim, çünkü zaten tiyatroda bütün bir dünya var; geçmişi de, geleceği de tutup bugüne getirebilirsiniz. Yalnızca tiyatroya kucak açmak. Bütün öteki sanat dallarına ve bütün bir yaşama kucak açmak demek. Bir gün Nazlı Ilıcak Hanım beni arayıp dille ilgili bir konuşma yapıp yapamayacağımı sordu. Uzmanlık alanım olmadığı için yapmayacağımı söyledim. Haldun Taner ya da Vasfi Rıza Bey'i önerdim kendisine. Meğer zaten bu isimlerden red cevabı almışlar. Ben tabii arayanların siyasi çizgilerinin ne olduğunu da bilmiyorum, Size farklı dönemlerde yapılmış çevirilerden bölümler okuyabilirim ama onlar üzerine konuşamam, dedim. Kabul ettiler. Sonrasında, sırf orada bulunmamdan ötürü kıyamet koptu, hakkımda çok kötü yazılar çıktı. Dildeki anlaşmayı savunmadığınız, eski dile dönüşü tercih ettiğiniz gibi bir izlenim yaratıldı. Bu olayla ilgili en gücüme giden şeylerden biri de hocam Cahit Külebi'nim bana tavır koymasıydı. Biraz zaman geçip bu olay unutulur gibi olmuştu ki İzmir'de bir turne sırasında karşılaştık; Cumhuriyet gazetesi ekibiyle birlikte oturuyordu, hemen yanına gidip elini öpmek istedim. Hadi oradan, pis Osmanlıcı dedi bana. Böyle kalakaldım, gözümün dokuz yerinden yaş boşaldı. Düşünebiliyor musunuz, iş bu raddeye kadar geldi. Cahit Bey dört yıl hocam olmuştu; beni tanır, bilirdi. Bir telefon edip Ne yaptın sen, nasıl gittin oraya demesini beklerdim. Tabii Cahit Bey'in de bir dramı vardı. Kendisi yıllarca sağ kesimin şairi olarak bilindi. Sonradan Cumhuriyet gazetesinde ilk öldürülen çocuklardan birisinin anısına yazdığı unutulmaz bir şiiri yayımlanınca, sol tarafta bir kez daha saygınlık kazandı. Demek o ekibin içinde tekrar kendini tescil etmek için size böyle davrandı. Benim o dönem Tercüman gazetesi çevresinin düzenlediği o toplantıya gitmem bir hata zincirinin sonucuydu; başka da hiçbir şey değildi. Yalnızca metinlerden örnekler verdim, ki onları bugün de veriyorum. Bugünkü bakış açımızdan hata bile sayılmaz. Dünyanın hiçbir ülkesinde dil, Türkiye'de olduğu kadar siyasallaştırılmamıştır; herkese aittir o ve kullananlar içinde elbette sağ görüşten de, sol görüşten de insanlar olacaktır. Dil nasıl olsa kendini yenileyecek, değiştirecektir. Bir kesimin kendini dilin sahibi ilan etmesi, bunu bu denli tutucu biçimde savunarak geri kalanları kılıçtan geçirmesi çok zalimceydi. Sanırım artık belli bir uzlaşmaya varıldı dil konusunda. İlle de kullanalım diye ısrar ettiğimiz kelimeler yok. Mirasyedi savurganlığıyla kelimeleri dilden atmanın da bir gereği yok. Kelimelerin kendi ömürleri var. Siz dilediğiniz kadar Artık yaşatmayacağım, deyin, onlar size isyan edip yaşamlarını sürdürüyorlar. Bir noktada da tıpkı insanlar gibi aramızdan ayrılıp gidiyorlar. Bir de kullanım alanları farklılaşıyor; imkansız aşk diyoruz da olanaksız sevi demiyoruz, çok şükür, Ama o dönem çok ağladım, Cahit Bey'in yaptığı çok ağrıma gitmişti. Bunları duysa, şimdi o da çok ağlardı. Sonra barıştık zaten. Bir gün Ankara radyosundan arayıp şiir okumamı önerdiler. Cahit Külebi okuyacağım deyiverdim. Yayından bir gün önce Müşfik'le Kızılay'dan Maltepe'ye doğru yürüyoruz, baktım karşıdan Cahit Bey geliyor. Keşke rastlaşmasaydık, diye düşünürken tabii yaklaştık, Hocam, diyerek sarıldım, o da bana sarıldı. Ne tuhaf rastlantı, dedim, Ben yarın radyoda sizin şiirlerinizi okuyacağım. Çok şaşırdı. Neyse ben radyoda yayındayken telefon çaldı, arayan oydu. Ben tiyatro oyunu okumayı çok severim. En kötüsünü bile okumaktan hiçbir zaman kaçmamışımdır. Çoğu kez, bir roman ya da öykü yazmaya başladığımda oyun okumayı, genellikle de Çehov'u tercih ederim. İki oyun yazdım zaten. ama ikisi de sahne üstünde beni hayal kırıklığına uğrattı. Ben yönettiğim halde istediğim sonucu göremedim. Kolektif işlerde çok başarısızım. Bunda kimsenin suçu yok. Sinemada da aynı şey oldu. Senaryo yazmak benim büyük isteğimdi. Ömer Kavur'la yaptığımız Kırık Bir Aşk Hikayesi dışında hiçbiri benim yazdığım filmmiş gibi gelmedi bana. Nankör de bir tarafım var herhalde, benim dışımda birileri işin içine girince, o iş olmuyormuş gibi geliyor bana. Yalnız kafamda yazmayı çok istediğim iki oyun var. Nasıl sahnelendiklerini bilmemek koşuluyla onları yazmayı çok istiyorum. Ama inanın ki, yazarlığımda tiyatronun çok büyük payı var. Tiyatronun sahnelenişinden de, yazılışından da en az roman, öykü kadar faydalandım, iyi bir oyun izlediğimde dünyanın en mutlu insanı oldum. Bir de yazdıklarında öyle hoş bir Türkiye kokusu var ki; annen, baban, kardeşinden tut da, evde pişen yemeklere kadar... İnsan bunların canlandırılmasını istiyor, karşısında görmek istiyor. Örneğin gençler, Yeni tiyatro yapıyoruz, diyorlar. Tabii, ne deneyeceklerse denesinler, benim hiçbir itirazım olamaz ama ben insansız bir tiyatroyu kabul edemiyorum. Belki ileride robotlar tiyatroyu da istila edecek ama ben şimdilik yalnızca Arçelik'in robotunu sempatik buluyorum. Hayır. Yetenek hammaddedir. Hele oyunculuk yeteneği her insanda vardır. Her insan oynar. Tabii o oyunculuk bizimkinden farklıdır ama oynar, mis gibi yapar. Sırf yalan söylerken değil, doğruyu söylerken, hatırlarken, o anki duygularını yaşarken de oynar. Oyunculuk da yeniden yaşamaktır. İnsan birçok şeyi zamanla öğreniyor. Okulda bana sınıf atlattılar, balon gibi şişirdiler, okuldan zıplaya zıplaya çıktım. Muhsin Bey, Shakespeare'in On İkinci Gece gibi bir oyununda Viola gibi bir rolle sahneye çıkman ne müthiş bir şey, dedi ve ben büsbütün şiştim. Sahneye çıktım, oynadım, oyun bitti, kıyamet koptu, alkışlar... Ama oyunla ilgili yazılar çıkmaya başlayınca o balona bir iğne batırmışlar gibi oldu. Olumsuzdu. İki sebebi vardı olumsuz olmalarının: Oyun harikulade güzel bir fars olarak sahneye kondu; Cüneyt Gökçer, Melek Ökten, Salih Canar, Ragıp Haykır, Şahap Akalın gibi tamamen usta bir kadroda tek yeni, deneyimsiz oyuncu bendim. Rahmetli Lütfü Ay, Tavuskuşu gibi sahneye çıktı ama konuşmaya başladığı zaman her şey bitti, diye yazdı. Çok ağladım ama sonra Benim öğrenciliğim yeni başlıyor, dedim. O balonu tamir edip yeniden şişirene kadar epeyce sabretmem gerekti. Burada da Cüneyt Gökçer'in bana verdiği imkanı asla unutamam. Bana bir Henry James uyarlaması oynattı. Maria Callas'la elbette kıyaslanmaz ama çok dişi bir roldü; kim binse üstüne, o rol onu taşırdı. Çok alçakgönüllü yaklaşıyorsunuz. Sanmıyorum. Sizden izlemeyi çok isterdim o oyunu. Bana verilmiş büyük bir şanstı. Ben de iyi değerlendirmeye çalıştım. Ama ne olursa olsun daha çok gençtim. Bir Maria Callas'la karşılaştırınca, şimdi daha farklı bir sahne hakimiyeti kazandığımı görüyorum. Fakat bu da yeterli değil, çünkü her yeni oyunda Eyvah, şimdi ne yapacağım diye korkulara kapılıyorum. Hala var değil mi o korku içinizde?. Tabiatı seviyor muyum, bilmiyorum; tabiat munis bir şey değil, bir yönüyle vahşi ve yıpratıcı. Ama çiçeklerde evcil ve insana yakın bir taraf var. Evde çiçeklerim, salon bitkilerim var; onlara sadık olduğumu düşünüyorum. Şehir dışına gideceğim zaman aklıma ilk gelen, onları kimin sulayacağı oluyor. Bazen en çok neye inandığımı sorarlar. Bütün yıpratıcılığına rağmen ben en çok doğaya inanıyorum. O vahşiliği de seviyorum. Doğa da belki kendini insanlardan korumak istiyor. Evet, son zamanlarda insanlar tarafından çok hırpalanır oldu. Aslında iki şeye inanıyorum: sanata ve doğaya. Bizim evde din pek önemli değildi; daha çok, vicdan muhasebesi yapmayı öğretti annem bize. Sanat yaşamımda bu çok yol gösterici olmuştur, çünkü tiyatro yapabilmek için insanın kendini çok iyi tanıması gerekir. Aynı şeyi diğer sanat dalları için de düşünmüyor musunuz? Yönetmen için de bu geçerli, yazar için de. Önce kendinizi tanımak ve bir anlamda kendinizden sıyrılmak zorundasınız. Kendimden sıyrılmayı hiç düşünmüyorum aslında. Kendimi tanıyınca bakıyorum, insanlar benim gibi. O aykırılık bende var zaten. Onu bir şekilde denetim altında tutuyorum. Uygar yetiştirilmişseniz, bu aykırılığınızı zapt etmeyi öğreniyorsunuz. Hata yaptığım olmuştur tabii ama dönüp düzeltme, pişman olma şansım hep var. Bazı insanlar hiçbir şeyden pişmanlık duymadıklarını söylerler. Ben o kadar çok pişmanlık duydum ki. Duymasaydım, dönüp kendimi düzeltemezdim. İnsanlar kendilerini yakalamayı öğrenebilirler. Zaten oyuncu insana insanı nasıl hoş gösterebiliyor, nasıl en olmayacak hallerini kabul ettirebiliyor? Mesela, kız kardeş-erkek kardeş aşkı öyle bir anlatılıyor ki, olabilir, diyorsunuz, neden olmasın ki? Sanatın bu kabul ettirme gücü sayesinde hoş görmeyi, karşınızdakini küçümsememeyi öğreniyorsunuz. Sanat yoluyla empati kurmayı öğreniyorsunuz. Kendimde olmayan şeyi kendimden kurtulunca anlayabilirim derken tam da bunu kastetmiştim aslında. Evet, insanda her şey var ama uygarca zapt etmeyi öğreniyor, yalan bir uygarlık olsa da bu. Mesela intikam duygusu. Kimi zaman film izlerken kendi kendimden korkuyorum. Şimdi bir sonraki sahnede bunun intikamı alınacak mı, alınacak. Uyuma Yıldız, seyret diyorum kendime. Bir anlamda tatmin işte. Şimdi adını hatırlayamayacağım bir filmde baş karakter, Shakespeare yorumlarıyla ünlü bir aktör, beklediği ödül kendisine verilmeyince jüri üyelerin! teker teker Shakespeare'in oyunlarındaki cinayet yöntemleriyle öldürüyordu. Karşılaştığımızda siz bana filmi izleyip izlemediğimi sordunuz. izledim, deyince de Valla, aslında hiç de ters gelmiyor, insan zaman zaman böyle şeyler düşünüyor, dediniz. Düşünmez olur muyum, hala da düşünüyorum. Çok ediyor. Tiyatroyu eleştirmek için önce onu çok sevmek gerek. Bir şeyi sevmeden eleştirmek mümkün değil; sevmiyorsanız ancak kötüleyebilirsiniz. Bizler de kötülenmek değil, eleştirilmek istiyoruz. Ne yazık ki, Türkiye'de insanlar kötülemeye eğilimli. Ben Ulunay'ı bile özlüyorum. O kuşak bütün tutuculuklarına rağmen önemlidir. Adnan Benk'in ölümünden sonra kimi aktris arkadaşlar yazıların üzerinden yıllar geçmesine güvenip Beni çok beğenirdi, hakkımda çok övücü yazılar yazmıştı, diyorlardı, sonra kitap olarak çıktı Adnan Bey'in yazdıkları ve hiç de öyle olmadığı anlaşıldı. Beni bir oyunumda eleştirirken Kimi nasıl eleştirdiğimin ölçüsünü koyuyorum, demişti. Konservatuarı ve ondan önceki halkevleri dönemini saymazsak, profesyonel olarak elli yedi yıl oldu. Devlet Tiyatroları bambaşka bir bütünlükle başladı. Bu bütünlüğü oluşturan devlet adamları, basın ve tiyatroyla beraber doğup tiyatroyla yetişmiş seyirci ve heyecanlı sanatçılardı. Bu dört unsurun uyumu inanılmazdı. Kimi olaylarla ilgili olarak dalgalanmalar yaşandı yaşanmasına ama gene de coşkulu bir ortam vardı. Devir değiştikçe sistemlerin de değişmesi gerek. Devlet Tiyatrosu'ndaki sistem artık eskidi; başlangıçta, bir süre için doğru bir sistemdi ama artık değil. O zamanlarda Ankara'ya konservatuar, opera ve tiyatro sahneleri yapılmaya başladı. Çok iyi bir sanatçı grubu vardı ve hepsi aç kurt gibi rol bekliyordu; gece gündüz çalışılıyor, inanılmaz prodüksiyonlar üretiliyordu. O zamanlar kız çocuklarını, malum, pek konservatuvara göndermek istemezlerdi. Daha sonra, 1936'da konservatuvara dönüştürülen musiki okulundan aramıza katılanlar oldu; Muazzez Kurtoğlu, Macide Tanır gibi. Hatta erkeklere de Adam olamayacaksan bari artist ol, denirdi. Ağabeyim. Müşfik'e de söylerdi. Müşfik o zamanlar basketbol oynardı, milli takıma alınması söz konusuydu, fakat liseyi bitirdikten sonra konservatuvara girdi ve başarılı da oldu. Yine o yıllarda Ankara'da Muhsin Bey'in büyük hayali olan bölge tiyatrolarını biz başlattık. Bursa'ya, Balıkesir'e, Eskişehir'e, Erzurum'a gittik. Yakın yerlere Muhsin Bey'in kendisi de gelir, otobüste, elindeki bir avuç vitamini bizlere yuttururdu. O zamanlar böyle bir tiyatro coşkusu vardı; rol alamayanlar üzülürdü, şimdi rol almayanlar Başka tiyatroda oynar, para kazanırım, dublaj yaparım, diye seviniyorlarmış. Bine yakın oyuncunun yığıldığı, mobilitesi olmayan bir kurum haline geldi Devlet Tiyatrosu. Bu durumda kapatılmalı mı? Kesinlikle hayır. Devlet Tiyatroları'nın çekirdek bir kadrosu olmalı, bu kadro en azından üç senede bir değişmeli, ayrılan grup bir süreliğine başka işler yapmalı, daha sonra, itibar kazanmak, saygın rollerde oynamak için tekrar Devlet Tiyatrosu'na dönmeli, yani Devlet Tiyatrosu, itibar sağlayan bir kurum haline gelmeli, akademik çizgisine hayranlık duyduğumuz bir yer olmalı, çünkü devletin sağladığı olanaklar var. Bu tiyatroları özelleştirmeye ya da kapatmaya kalkarlarsa cinayet olur. Elbette insanlar da hastalanıyor, kurumlar eskiyebiliyor ama aksaklıkları giderip yolumuza devam etmeliyiz. Demin andık, sizden sonraki kuşak demode bir oyuncu olarak baksa, biraz alaya alsa da Muazzez Kurtoğlu benim hayran olduğum bir oyuncudur. Onun da kendine göre bir tarzı vardı. Şimdi düşündüm de, Anılar kitabım için Muazzez Kurtoğlu başlı başına güzel bir yazı olabilirmiş; onu atlamışım. Başka bir yerde, ilk fırsatta muhakkak yazacağım. Bir anımı özellikle derginin okurları için burada anlatmak istiyorum. Biz onunla Zeki Ökten'le yaptığımız Bir Demet Menekşe isimli filmde tanışmıştık. On yıl sonra başka bir iş teklif etmek için onu aradım. Bir dizinin tek bir bölümünde, kendi isteğiyle huzurevine yerleşmiş eski bir aktrisi canlandıracaktı. Bu bölümün başrolünü oynarsanız. beni sevindirirsiniz, dedim, Çok isterdim, Selim Bey ama ben artık sadece kumar oynuyorum, dedi. Bu beni ne kadar üzdü, size anlatamam, çok dargındı. Ben öldüğü zaman burada değildim. bu kadar sessiz sedasız gitmesine çok üzüldüm. Son olarak şunu söylemek isterim ki, Yıldız Kenter ismi benim için yalnızca bir tiyatro aktrisini değil, yaşadığım dönem içinde çok onurlu bir insanı da ifade ediyor. Sizi tanıdığımdan beri böyle hissettim, böyle düşünüyorum, iyi ki varsınız. Benzer şeyleri senin gıyabında ben de çok söylemişimdir. Benden bu kadar genç olduğun halde hatırlatıcı bir gücün var. Bir tiyatrocunun yapması gerekeni sen kaleminle yapıyor, bize bütün bu güzel insanları hatırlatıyorsun. Tüm olumlu özelliklerin bir yana, sırf bu vefa duyguna hayranlıkla bakıyorum. Seni seviyorum. Zevkle okudum. BU güzel içerik için teşekkür ederim. Emeğinize sağlık.