Murat Gülsoy'un kütüphanesi... Haydi içinde kaybolun! Murat Gülsoy'la aşağıda okuyacağınız kütüphane röportajını Ümran Avcı yaptı. Ama soruları bildiğiniz üzere ben hazırlamıştım. Böylece bir nevi ortak yapım çıktı ortaya. En büyük pay da hiç şüphesiz Murat Gülsoy'un. Bence Gülsoy'un kütüphanesini gezmeye, yangında ilk kurtarılacaklar rafına göz atmaya hemen başlayın, çünkü kesinlikle içinde kaybolmaktan zevk alacağınız bir yer orası. Murat Gülsoy'un kütüphanesi... Haydi içinde kaybolun! Çocukken okumaya çizgi romanlarla başladım, hala da fırsat buldukça okurum. Benden kimsenin kitap kaçırdığını hatırlamıyorum. İlkokulda çizgi roman düşmanı hocalar vardı galiba ama kulak asmazdım, sevdiğim tarzda olanları okurdum. Gerçek okuma zevkini o sayede edindim. Evde kimse karışmazdı ne okuduğuma ama sonra fark ettim, devlet baba hepimiz adına kitapları tehlikeli diye yasaklıyordu. Örneğin ben ortaokuldayken Nazım Hikmet yasak kitapların başında geliyor ve hiçbir kitapçıda bulunmuyordu. Yasak olduğu için de tabii o kitaplara ilgi daha çok oluyordu. Onları okuyan insanların beyinlerinin yıkanacağından korkuluyordu. Tabii bir kitaba böylesine ciddi bir önem atfettiğinizde, o kitap iyiden iyiye değer kazanıyor, daha da cazip hale geliyor. İşte diyorsunuz kendi kendinize, o kitabı okuyacağım ve bambaşka biri olacağım... Orhan Pamuk'un yeni Hayat romanının ilk cümlesi Bir gün bir kitap okudum ve bütün hayatım değişti ya, orada bence böyle bir anlam da gizli. Öte yandan aile büyükleri kitap okumamla her zaman gurur duyardı, herhangi bir türü yasaklamaları söz konusu değildi. Zaten ben de başlangıçta ansiklopediciydim. O dönemlerde fasiküller halinde yayımlanan tüm ansiklopedileri biriktirirdim. Ama hiçbiri komşumuzda gördüğüm ve fasikülleri ben daha yetişemeden tamamlanmış olan Meydan Larousse'un yerini tutmazdı. Ben her ansiklopedide onu arıyordum aslında ve tümünü yan yana koyup o devasa bilgi hazinesini elde etmeye çalışıyordum. Kısacası çocukken bir yandan eğlenmek için bir yandan da bilgi açlığımı gidermek için okuyordum. Kaybetmek! Evet en kötü huylarımdan biri, kitaplıklarımı hiçbir zaman istediğim gibi bir düzende oluşturamamış olmaktır. Dağınık duruyorlar bana göre ve bundan gizli bir zevk falan da duymuyorum. Karışıklık, dağınıklık güzellemesi yapanlardan değilim. Yani bu karışıklık benim iç dünyamın ya da düşünsel haritamın bir izdüşümü sayılmaz. Ama son yıllarda, daha doğrusu son 10 yılda, çalışma masası meselesini hallettim. En azından masam dağınık değil. Ama kitaplar... Ne yazık ki aradığımı bulamıyorum. Bir bunak gibi bazen aynı kitabı satın alıyorum. Bazen de bile bile almak zorunda kalıyorum. Acilen bir seminer için ya da bir makale yazarken mesela bir kitap lazım oluyor ve ben evdekini bulamadığım için mecburen gidip satın alıyorum. Ama sizin sorduğunuz daha çok yaramaz zevklerdi. Peki o zaman, arada sırada canım sıkı bir gerilim çekiyor ve okumam gereken onca şeyi bırakıp Stephen King'in son romanına dalıveriyorum. Eski dostlar unutulmuyor hiç! Artık sadece internetten kitap satın alıyorum. Çünkü kitapçılarda sadece yeni çıkan kitaplar bulunuyor. Taşıması da daha kolay. Ancak Idefix el değiştirdiği için son dönemde sistem çok aksıyor. Böyle giderse başka yollar arayacağım. E-kitap almıyorum, çünkü mesleki olarak sürekli monitörden pdf dosyaları okumaktan bunalmış durumdayım. Zevk için aldığım kitaplar genellikle k-kitap, yani kağıt kitap. Yazar olarak ilk aklıma gelen Haldun Taner'dir. Biliyorum, çok ünlü, çok satmış, çok okunmuş bir yazar, halen de çok satılıyor. Ama değeri yeterince anlaşılamadı. Örneğin 60 yıl önce yazmış olduğu Ay Işığında Çalışkur bence modern edebiyatımızın başyapıtıdır ama üzerinde çok fazla çalışıldığını düşünmüyorum. O kadar çok ki... Kitapçılarda bulunan kitapların büyük çoğunluğu ilgi alanıma girmiyor. New Age inançlar içerenler, kendini geliştirme kitapları, mevsimlik best-seller olarak tasarlanıp yazılmış kitaplar, komplo teorileri içeren kitaplar... Yüzeysel yazarları okumuyorum diyebilirim. Tabii şu sorulabilir, okumadan yüzeysel olduğunu anlamanın bir yolu var mı? Elbette hızlıca neler yazdıklarına göz ucuyla da olsa bakarım. Bir yazarın kendisini derin ve karmaşık göstermesinin modası geçeli çok oldu. Yüzeysel olanın doğru olduğu dönemdeyiz. Bununla övünülüyor da. Popüler kültürün basitlik ve doğrudanlık iddiası var. Karmaşık olanın bir ukalalık ve hatta bir tür pasif şiddet içerdiğini iddia edenlere bile rastlamak mümkün. Dolayısıyla bu alana talip olmuş yazarları okumuyorum. Şu anda elimde birkaç kitap var. Biri W. G. Sebald'ın Satürn'ün Halkaları. Diğeri Faruk Ulay'ın Beldeler Kitabı. Ayrıca Eric Kandel'in İçgörü Çağı: Zihin, Beyin ve Sanat İçin Bilinçdışını Anlama Arayışı, 1900'lerin Viyanasından Günümüze (The Age of Insight: The Quest to Understand the Unconscious in Art, Mind, and Brain, from Vienna 1900 to the Present) adlı kitabını okuyorum, gerçekten harika. Umarım Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi olarak yayımlarız. Bu tür kehanetlerde bulunmak çok anlamlı değil. Umarım herkesin sadece belirli yazarlardan bahsettiği kısır bir ortam yerine çok sesli, çok çeşitli bir edebiyat dünyamız olur.


Biricik Sevin Okyay'ın şahsım için bir anlamı daha var. Tam benim tarzımda bir okur o, kitapları benim gibi tutkuyla sever, yercesine okur. Kategorilere, mecburiyetlere metelik vermez, önyargısı yoktur, bir kitabı herkes okumak gerektiğini söylüyor diye değil canı öyle istediği için okur. Bir de kıyıda köşede kalmışları keşfetmeye bayılır. Ve çoğu zaman Vay be, meğer bu kitabı benim kadar seven biri varmış dedirtir. Pollyanna, Tom Sawyer, Oliver Twist, ben okuma-yazma öğrenmeden annemin okuduğu kitaplar arasındaydı. Yatma vakti gelince, iki-üç sayfa kadar okurdu diye hatırlıyorum. Bana genellikle kendi seçtiği kitapları alırda, neyse ki çok ince bir zevki olan bir edebiyat tutkunuydu: Alice Harikalar Diyarında, Su Bebekleri, Pal Sokağı'nın Çocukları... Bir de, Yapı Kredi'nin dünya çocuk klasikleri serisi vardı, çok severdim. Kurt Çocuk Maugli ile Küçük Prenses gibi vazgeçemediğim kahramanları bugün de çok severim. Ama annem ille de çocuk kitabı okumamı şart koşmazdı. Hemingway, Caldwell, Steinbeck ve bilumum Fransız yazarlarını, masallardan önce okudum. Panait İstrati dönemimin nereye düştüğünü hatırlamıyorum. Ama son yıllar hariç İstrati'yi hep okumuşumdur. Babam hiç yasak koyucu biri olmasa da, beni Pitigrilli konusunda uyarmıştı. Anlamazsın çocuğum, kafanı karıştırır, demişti. Gene de okudum, pek tatsız buldum. Yasaklananlar ise, Louis Charles Royer'in Çağlayan'dan çıkan ve sözde müstehcen olan kitaplarıydı. Kütüphanenin en tepesine saklanmışlardı. Cambazlık edip indirmiş, okumuş, hiçbir şeye benzemediklerini düşünmüştüm. Yani, büyüklerin uyarılarına hürmet duydum. Okuma demişler, niye okuyorsun? Bir halta benzemiyor işte. Öte yandan, Yapma! denen şeyi yapma aşkıyla yanıp tutuşan bir insanım. On beş-on altı yaş sıralarıydı galiba, bir yerde okuyup Olympia Press'e merak sarmıştım. Ama hakikaten tatsızlardı, belki Sade gibi bir-iki klasik hariç. Ne yazık ki onları da tatsız bulurum. Benim asıl kitap günahlarım, gene o yaşlarda annemin okumamdan hoşnut kalmadığı Çağlayan Yayınevi fantastik kitaplarıydı. Feza Canavarları falan... O kitaptan sonra birkaç ay et yiyememiştim. Mike Hammerler'in cılkını çıkarmamı da hoş karşılamamıştı. Herhalde burada yazılanların hepsini okumuştum. Bazıları ne kadar iyiyse, bir kısmı da bayağı kötüdür. Başka? Küçükken annem Doğan Kardeşci olduğu için Çocuk Haftası'ydı galiba, bir dergiyi okumama kızardı. Pekos Bill'leri de gizli okurdum. Bir yakınımızın kardeşinindiler, onların evinin tavanarasındaydılar. Gizlice okumak ciddi bir plan- program getirirdi. Ama Pekos Bill'i yaramaz seçim sayamam, o dönemin benzer serilerinin çoğundan iyidir. Özellikle ders kitapları içine saklayıp okuduğum İki Çocuğun Devrialemi yüzünden epey dayak yemişimdir. Hayır, her an ve her yerde okuyabilirim. Yatmadan önce, ne kadar geç olursa olsun, mutlaka okurum. İşe gelip giderken yolda ve işte değilsem eğer, yemek yerken de okurum. Kafelerde, özellikle Çatalçeşme Remzi'nin kafesinde okumayı severim. Çünkü genelde yeni aldığın kitaplara ilk orada göz atıyor olursun. Kütüphane durumumuz biraz acıklı. Arka odaya DVD'ler ile caz CD'lerinin el koyması, kitaplarımın bir kısmını bazı kütüphanelere, öğrencilerime, ilgileneceğini düşündüğüm kişilere vermeme yolaçtı. Salonda bir duvarda boydan boya polisiyeler var. Ne de olsa, 14 yıl oldu galiba, uzun süredir NTV Radyo'ya Cinayet Masası adlı polisiye programı yapıyorum. Resim ve şehir kitapları, ilgimi çeken konularda kalın ve büyük boy kitaplar, iki küçük kütüphanede. Holde gene bir miktar polisiye ile sevdiğim yazarların bazı kitapları var. Geri kalan, eski baskı birkaç kitabım, seçtiğim şiir kitapları, tek tük tiyatro kitabı, gene büyük boy ve kalın bir miktar kitap, benim yazıp çevirdiğim kitaplar, senin yaramazlık faslına dahil olabilecek, yeniyetmelik çağında yeni İngilizce öğrenmişken, özellikle Ankara'daki Tarhan kitabevinden aldığım birkaç kitap, az sayıda fotoğraf kitabı, kardeşimin yandaki dairesinin epeyce bir bölümünü işgal etmiş durumda. Kitap almanın tadını biraz kaçırırsam, yeni bir daire kiralamayı mı düşündüğümü soruyorlar. Açıkçası, çok fazla kitap yok ama, onlara bile yer yok. Kurmaca kitap severim, ötekileri pek sevmem. Otobiyografi ya da biyografilerle nadiren ilgilenirim. Ama asla almam denilen türden kitap deyince aklıma hemen, kitapçıların en dikkati çekecek masalara koyduğu kurmaca olan-olmayan türlü popüler kitap, sözde romanlar, hayat tavsiyeleri, moda tarihler falan geliyor. Almam çünkü okumaya değecek, okumak istediğim öyle çok kitap var ki! İnternet'ten kitap alıyorum bazen. Ama bir Philip K. Dick külliyatını aylarca bekledim. İki kere gönderdiklerini, geri döndüğünü iddia ettiler, sonunda da paramı iade ettiler. Biraz cesaretim kırıldı. Elektronik kitapla şimdilik hiç işim yok, olmaz da inşallah. Gerçi tatile ya da seyahate giderken, evet, faydalı olabilir. Gene de, ben denemedim. Birinin okuduğu kitapları dinlemeyi de hiç sevmem. Kitap ile okur arasında doğrudan, derin ve mahrem bir ilişki vardır. Bunların hepsi bana o ilişkiyi zedeler gibi geliyor aslında. A Walk on the Wild Side Nelson Algren, River of Earth James Still, Londoners Craig Taylor, Jim Thompson kitapları, mükemmel bir yazar olan Austen'in kitapları ve bazı klasikler. Ayrıca, Philip K. Dick ile Roald Dahl'ın kitapları. Ülkesinde çok sevilen P. G. Wodehouse'ın da yeterince ciddiye alınmadığını düşünüyorum. Bizde ise, kesinlikle Nahit Sırrı Örik. Kitapları nihayet yayınlandığı için çok mutluyum. Polisiye yazar muamelesi edilen Gillian Flynn'in çok iyi bir yazar olduğunu düşünüyorum. Polisiye severim zaten, ama Flynn'in yazdıkları polisiyenin ötesinde. Jonathan Franzen belki. Gerçi hiç tanışmamış olsam da, uzaktan uzağa kendisini sevimsiz buluyorum. Zadie Smith de var ama, pek yeni keşif sayılmayabilir. Bahsettiği kitapları da not aldım, ne iyi oldu bu söyleşi, teşekkürler.


Habertürk'ün hafta sonu eklerinde beraber çalıştığımız genç arkadaşım Alihan Mestçi geçen hafta Man Booker ödüllü ve bazı eleştirmenlerin, Okuyanın Tanrı'ya inanmasını sağlayan kitap diye tarif ettiği Pi'nin Yaşamının Kanadalı yazarı Yann Martel'e le konuştu. Bildiğiniz gibi, ünlü yönetmen Ang Lee geçen yıl bu romanı sinemaya uyarlayınca Martel de dünya çapında üne kavuşmuştu. Yazarın bir enteresan özelliği de ülkesinin başbakanı Stephen Harper'a dört yıl boyunca bıkmadan usanmadan toplam 101 roman, oyun, öykü ve çizgi roman göndermesi, mektuplar yazmasıydı. Stephen Harper Ne Okuyor? başlıklı proje sonradan Yann Martel'den Başbakan'a ve Tüm Diğer Kitap Severlere Tavsiyeler adıyla yayımladı. Açıkçası Alihan'ın röportajında en çok inançla ilgili bölümleri, bir de başbakana tavsiyeler hakkında konuştukları bölümü sevdim. Dolayısıyla önce Alihan'ın röportajını sonra o haberi okuyun. Bir tavsiyeniz varsa, başbakan değilim ama bana da yazabilirsiniz. Tanrı'nın varlığını veya yokluğunu mantıkla kanıtlamaya çalışmak zaman kaybı. Bu bir inanç meselesi. Sadece din değil, romantizm ve siyaset de inanç meselesidir aslında. Hayatta inanmayı tercih edebileceğiniz birçok şey var. Bence yanlış olan, hiçbir şeye inanmamak. Bir şeyi seçmelisiniz. Yaşamın hikayesi de budur zaten. İnanmak için ortada hiçbir kanıtın var olmadığını söylemek mantığa uygun gelebilir ama bu, varoluşsal olarak pek doğru değil. Güzel hayat, kendinizi bir şeye, birisine adadığınız, aralarından birine inanmayı tercih ettiğiniz hayattır. Takım tutmak bile böyledir. İnanç ve bağlılık hayatın makineleridir. İnanmamak daha kolay. Ve mantıklı görünenle baş başa kalmak... Batı toplumunda rasyonelliğin bu kadar baskın olmasının sebebi bu. Ama aslında büyük problemimiz de bu... Mantıklı olmanın bir mantığı yok. Mantık, mantıklı olmak için bir gerekçe vermiyor. Örneğin rasyonalitenin görünen en müthiş hali olan otomobiller, yola çıkmak için bize bir neden sunmuyor. Bir dine inanmak; bir insanı, bir ülkeyi veya siyasi bir düzeni sevmek çaba gerektirir. Bir şeyi sevmek, bir şeye inanmak için emek harcamak lazım. Bence akıl, ancak o zaman faydalıdır. Herkes kendi tercihini yapmalı. Ama bana sorarsanız kuşkucu değil, eleştirel olmalıyız. İrade özgürlüğü, insanlığın en değerli ve mutlaka bilgece kullanılması gereken özelliklerinden biri. İrade özgürlüğü, tercih özgürlüğünden farklıdır. Kuran'ı, İncil'i veya diğer kutsal kitapları eleştirel bir gözle okumanız gerektiği anlamına gelir, ancak bu şekilde onları anlayabilir ve tekamül edebilirsiniz. Bir şeye körü körüne bağlanmak anlamsızdır. İnsanlar bu yüzden sessiz değil, tartışan varlıklar. Kutsal metinleri okuduktan sonra onları kolayca yok sayabilirsiniz, ancak bu sırada bir şeyleri kaçırmış da olabilirsiniz. Okumak, anlamak, inanmak çaba ve bir evrim süreci gerektirir. Politikada olduğu gibi dinin doğasında da tartışmak ve ortak bir kanıya varmak vardır. Adım adım ilerlediğiniz bir süreç bu. Fakat, inandığınız yüce bir değer veya varlık olmadığında, içerisinde adım adım ilerlediğiniz bir süreç de olmuyor. Yani hayat büyük bir boşluk haline geliyor. İnancın kendine has bir tabiatı var. Yıllarca holiganlıkla mücadele eden İngilizler, seyircileri gerçek taraftarlar ve holiganlar olarak ikiye ayırdılar. Tuttukları takım uğruna veya birine aşık oldukları için şiddet gösterenlerin, inanç ve bağlılıklarını şiddete alet edenlerin üstesinden gelmek gerek. Tüm dinlerin temelinde feragat etmek vardır sonuçta. Mesela İslam bence teslim olmak demek. Yüce bir varlığa teslim oluyorsunuz. Tanrı'nın hükmüne varmanın tek anahtarı bu. Amerika'da bazı Hıristiyan gruplar kürtaj yapan doktorları öldürüyor. İslam adına cinayet işleyenler de var. Bu, Tanrı'yı kullanmaktan başka bir şey değil. İnsanlar terörist olarak doğmuyor, bir sürecin sonunda teröriste dönüşüyor. Yoksulluk, arka arkaya gelen hayal kırıklıkları ve bastırılmışlıklar aşırı görüşleri besliyor aslında. Saptırılmış dini argümanlar, hayal kırıklıklarını telafi etmek için girişilen eylemlere bir çeşit meşruiyet sağlıyor. Yani öfke sanki artık sadece sizin öfkeniz olmaktan çıkıyor, Tanrı'nın öfkesini de kapsar hale geliyor. Öfkeli olan aslında Tanrı, o halde ona hizmet etmek için yaptıklarınız meşru sayılmalı! Ancak Allah, İsa veya Buddha adına eylemlerde bulunmak son derece tutarsız bir şey. Tıpkı Türkiye adına cinayet işlediğinizi iddia ettiğinizde Türkiye'de hapse girmeniz gibi... Çünkü ülkenizdeki hukuk sistemi bunu yasaklar. Tanrı için de aynısı geçerli. Öte yandan, kendinizi yüce bir varlığa adadığınızda, bir hareketin içinde gibi hissedersiniz. Bu harekete ait olmak yalnızlığınızı hafifletir. Hüsran veya engellerle başa çıkmanın en kolay yolu da kendi psikolojinize odaklanmak yerine birilerinden nefret etmektir. O noktada sorunun kaynağı başkaları, yani sizin dışınızda herhangi birileri olur. Ama yapacak işiniz, sizi doyuracak yemeğiniz, yasalara ve kolluk kuvvetlerine güveniniz varsa, şiddete meyletmezsiniz. O yüzden orta sınıfın kuvvetli olduğu ülkelerde istikrar daha kolay sağlanıyor. Şiddetin uzun vadede çözümü, insanlara ekonomik fırsatlar yaratmaktan geçiyor. Bir bıçakla kaç kişiyi öldürebilirsiniz? Peki ya bir Kalaşnikof'la. Teknoloji öldürme kabiliyetimizi artırıyor. Ama bizi daha mı vahşi hale getiriyor, emin değilim. Ortaçağ'da insanlar daha mı az vahşiydi? Toplu katliam yapacak kapasiteleri yoktu ama kafirleri ve cadıları yakıyorlardı. Üstelik feodal düzende zaten uzun yaşanamıyordu. Bence insan doğası temelde çok değişmedi ama birbirimizi eğitme kabiliyetimiz, kapasitemiz arttı. Eğitim, insan doğasına ve insanın potansiyeline bakışımızı değiştirdi. Amerikalılar ayrıcalıklı tüketicilere dönüştüler. Kimileri diğerlerinin sıkıntılarına gözlerini kapatan doyumsuz insanlar haline geldi, kimileriyse açık kalpli kalabildi. Bu ikinci gruptakiler sürekli olarak kendilerini, çevrelerini, dolayısıyla insanlığı daha iyiye taşımaya çalışıyor. Medeniyetin sembollerinden biri de elbette anayasalarımız. 12 koloninin Amerika anayasası, denge ve fren prensibiyle işleyen, kimseyi gereğinden fazla güçle donatmayan mükemmel bir sistemi öngörüyor. Öte yandan protesto edenlere ateş açanlar da medeniyetin ürünleri. İnsan çok karmaşık bir canlı, kaplandan bile daha karmaşık. Hayvanları dürtüleriyle hareket eden vahşi varlıklar olarak değerlendiriyorsanız, cevabım evet. Hayvanları diğer canlılarla bağlantılı yaşamlar süren, doğanın yüceliğine saygı duyan varlıklar olarak değerlendiriyorsanız, yine evet. Ama medeniyet bizim bu özelliğimizi de kaybetmemize yol açtı. Okumak hayatınızı genişletir. Hiç seyahat etmemiş ve kitap okumamışsanız bilgeliğe ulaşmak için tek fırsatınız çevrenizdeki insanlar; aileniz, öğretmenleriniz, komşularınız ve arkadaşlarınızdır. Olağanüstü bir aileniz, harika öğretmenleriniz ve mükemmel arkadaşlarınız olabilir ama çoğunluk için durum ne yazık ki böyle değildir. Okumadığınızda hayatınız kısıtlı kalıyor. Her bir kitapta başka bir hayat yaşıyorsunuz ve o hayatın bilgeliğiyle tanışıyorsunuz. Siyasette sadece bilgelik değil karizma, şans gibi etkenler de geçerli ve ayrıca, her siyasetçi iyi bir okur olmalı gibi bir kaide de yok. Tabii okumayanlar daha iyi lider olma şansını pek yakalayamıyor. Bence Tolstoy'un 80 sayfalık öyküsü İvan İlyiç'in Ölümünü okuyun. Ölümü deneyimleyeceksiniz ve bu sizi daha açık kalpli, daha empati sahibi biri haline getirecek. Yaşlı siyasetçilere de İvan İlyiç'in Ölümünü öneriyorum. Çünkü kendisi hiç seyahat etmemiş ve hiç okumayan biri. Bunun etkisini dar ve tutucu politikalarında da görebilirsiniz. Çok fırsatçı. Ayrıca beslendiği herhangi bir kaynak yok. Liderliği boyunca rüzgar nereden eserse oraya yönelecek. Bu yüzden çok güçlüymüş gibi davranan zayıf bir lider. Her şeyi bildiğini söyleyen ama aslında hiçbir şey bilmeyen insanlardan. Ona dört yıl boyunca iki haftada bir roman, oyun, öykü, çizgi roman ve mektup gönderdim. Toplan 101 adet... Çünkü sanat sadece eğlence aracı değildir, aynı zamanda sorgulamanın ve tartışmanın da bir yoludur. Türkiye, diğer Müslüman ülkelerde olmayan sorunlarla yüzleşiyor. Türkiye çözülemez derin sorunları olan bir ülke değil ve bence halihazırdaki sorunlarını çözdüğünde sınırlarının ötesine taşacak. Sekülerizmle İslamcılığın siyasetteki rekabeti Türkiye'nin modernliğini gösteriyor aslında. Öte yandan İran gibi ülkeler kapısını bile aralamadıkları bu meseleler yüzünden geride kalmaya mahkum! Dünya zaten bir cankurtaran filikası, tıpkı Pi'ninki gibi... Hayatımız bir cankurtaran filikasında, uzayda süzülerek geçiriyor ve hayatta kalmaya çalışıyoruz.


O halde resim olan ya da olmayan her türlü toplumsal kurumun hem içinde hem de büsbütün dışında yaşamanın, yani orada bulunmanın ama talepleri yerine getirmemenin ölümcül sonuçlarına tanık olmak için Herman Melville'in muhteşem uzun öyküsü Katip Bartleby'yi okuyun. Yazıldığı tarihten, yani 1853'ten beri, Katip Bartleby ile tanışan herkes bu kitabın esrarını çözmeye, hikayesinin ne anlama geldiğini bulmaya çalıştı. Aslında Melville öykünün o pek tuhaf kahramanı hakkında pek az şey söylediği, geçmişine ilişkin hemen hemen hiçbir şey anlatmadığı için bu epey zor bir işti. Ne var ki, kitaptaki Bartleby'nin ve dilinden düşürmediği o cümlenin eşsiz bir baştan çıkarıcılığı olmalıydı ki, bu anlamlandırma çabasından kimse vazgeçmedi. Katip Bartleby üzerine sayısız metin yazıldı, korku romanlarına konu oldu, filmi çekildi, oyunu sahnelendi. Müzikal bir uyarlaması bile yapıldı. Açıkçası insanı kasvetiyle büyüleyen bu uzun öykünün müzikal uyarlamasının nasıl bir şey olabileceğini kolay kolay kestiremiyorum. Dahası kitap, Paul Auster'dan Jorge Luis Borges'e, Peter Straub'dan red edebiyatını konu alan ve tamamen dipnotlardan oluşan Bartleby ve Şürekası'nın yazarı Enrique Vila-Matas'a kadar sayısız sanatçıya esin kaynağı oldu. Anlatıcı bir zamanlar, yanında üç adam çalıştırdığı bir dönemde, işlerin yoğunluğuyla başedememiş ve bir katip daha tutmaya karar vermiştir. Zaten çalışanlarından biri getir götür işlerini yapan bir çocuktur, katipleri de doğrusu pek matah adamlar değildir. Bir tanesi, yani Hindi takma adıyla çağırdıkları eleman, sabahtan öğleye kadar kusursuz çalışır ama yemek yedikten sonra daima zihni dağılır, hatalar yapmaya, resmi belgelere mürekkep damlatmaya filan başlar. Cımbız dedikleri ikinci katiptense öğleye kadar iş beklememek lazımdır, onun kafası dağınıktır, bir türlü yerinde duramaz, ancak öğleden sonraları sakinleşebilir. İkisini toplasanız bir adam eder olsa olsa. Tıpkı Lewis Carroll'ın sinir bozucu ikilisi Tweedledum ve Tweedledee gibi. Hukukçunun verdiği ilana genç, sessiz, melankolik görünümlü ve aşırı terbiyeli bir genç adam başvurur. Anlatıcımız, işe yaramaz elemanlarının hatalarını telafi edebilecek birini bulmanın sevinciyle görür görmez işe almaya karar verdiği bu genç adama hemen yanındaki masayı verir. İlk günler her şey umduğu gibidir; Bartleby kusursuz iş çıkarır, sessizdir, olağanüstü hızlıdır, gece gündüz çalışır, önüne konan her metni mum ışığında bile hiç hata yapmadan kopyalar. Evet, doğru anlamıştır; hayır, Bartleby kararından dönmeyecektir, yapmamayı tercih ediyordur, hepsi bu kadardır. Demokrasi, bürodaki tek yönetim biçimi olmasa da hukukçu anlatıcımız bu akıl almaz durum karşısında, gerçekten haklı olup olmadığını anlamak için Hindi ile Cımbızın da düşüncelerini almaya karar verir. Tabii ki haklıdır, kaçık Bartleby'nin kıçına tekmeyi basmak lazımdır. Öteki çalışanlar da bu durumdan acayip rahatsız olmaya başlamışlardır. Dahası, büroya gelip giden müşteriler emirleri yerine getirmeyi reddeden bir katibin çalışmasını pek hoş karşılamazlar. Sonunda anlatıcımız gönlü hiç istemese de aylığını verip Bartleby'i işten atar. Bartleby yine de gitmez. Konuşmadan, yemek yemeden, sadece ölmeyecek kadar atıştırarak ve tabii ki hiçbir iş yapmadan öylece durur. Tıpkı bir hayalet gibi... Ama bu sefer de gece gündüz orada kalması dedikodulara yol açar. Anlatıcımız ona gelip kendi evinde yaşamasını bile teklif eder. Bildiniz. Aldığı cevap, Yapmamayı tercih ederim, olur. Çare kalmamıştır. Yaşlı hukukçu kendine yeni bir yer aramaya başlar. Sonunda polis zoruyla atarlar genç katibi. Hapishanede geçirmektedir günlerini. Yaşlı hukukçu her gün onu görmeye gider, rahat ettirmeye çalışır ama nafile!


Geçen ay uzun roman okumayı sevmediğimi yazmış hatta destekçi olarak yanıma Anton Çehov, Saul Bellow ve Ian McEwan'ı almıştım. İşe bakın ki bu ay Monokl Yayınları'ndan çıkan Yapraklar Evi'ni yazıyorum. Uzun mu? Çok uzun. Sevdim mi? Eh, pek sayılmaz. Daha ziyade yazarının, çevirmeninin, tasarımcısının, yayınevinin çabasına saygı duydum. Yapraklar Evi'ni Finnegans Wake'le karşılaştırıyorlar. Vladimir Nabokov'un Solgun Ateş'ine benzetenler de var. Ateş ile Yapraklar'ın, kurgunun işleyişi açısından fazlaca benzeştiğine şüphe yok. Mark Z. Danielewski'nin romanında kayıp bir filme dair karmakarışık bir kitap yazarken ölen Zampano'nun hikayesi Nabokov'un romanında upuzun bir şiir yazan ama 1000'inci dizede ölen John Francis Shade'in hikayesini fazlasıyla andırıyor. Hepsi bu kadar değil... Yapraklar Evi'nde Zampano'nun akademik notlarını, sonsuz açıklamaları ve referanslarıyla toparlayıp okunacak bir kitaba dönüştürmeye çalışan, bunu yaparken de dipnotlarda kendi kaybolma hikayesini anlatan Johnny Truant var. Solgun Ateş'in esas karakteriyse, nihai haline erişememiş bir şiiri, eldeki açıklamalar, alıntılar, referanslarla toparlamaya ve eksikleri dipnotlarla tamamlamaya çalışan, sonunda da tam anlamıyla kaybolan Charles Kinbote. Benzerlikler bu kadar. Fakat Mark Z. Danielewski Nabokov olmak istemiş ama Blair Witch Cadısı'nı yazmış gibi. Sonuçta odak noktayı oluşturan ele geçirilmiş ve sürekli büyüyen, güçlenen ve sonunda kötülüğe teslim olan ev, daha çok günümüz popüler kültür ürünlerini hatırlatıyor. Şu aralar pek moda olan kaçış evlerinin malumatfuruş versiyonu da denebilir. Özetle Yapraklar Evi deneysel işlere merakı olanlar tarafından okunabilir. Ben okurken haz almadım diye haz alacaklara mani olmam. Ayrıca mektuplardan oluşan o uzun bölüm epeyce güzel. Bu romanı çevirtip basmakla fena mı etmişler peki? Hiç de değil. Çünkü edebiyatı bir deney ve oyun alanı olarak gören öyle az yazar kaldı ki. Yapraklar Evi, başı, sonu, sorusu, dahası cevabı baştan belli plastik best seller'ların yanında yine de çiçek bahçesi gibi duruyor.


Günlük ölümlerden kurtulma yolları: Yaşamak sevişmektir! Günlük ölümlerden kurtulmanın türlü yolları vardır. Ben bazen kitap okur bazen yemek yaparım. O gece beni kurtaran bir sepet nar fotoğrafı oldu. Merhaba dedim. Narları çok severim. Ne zaman bir şeye çok üzülsem oturur nar ayıklarım, çözülen her tanede üstümden bir yük kalkar. Elimde kalan renk yıkıp geride bıraktığım hüzündür. Birini sevsem yine çaresi nar. Sevmeye çare aranır mı demeyin. Seversin söyleyemezsin, seversin o seni sevmez, sevse bile dünya izin vermez. Gerçi iki taraf da sevse dünya pek karışmaz da kader diye bir yalan var kendi korkularımıza uydurduğumuz. Nar ayıklarken şiir okunur. Ezberinizde bir iki şiir olsun bayanlar baylar. Ezberdeki şiirler de hayat kurtarır. Belki siz de geçmişte bir gün bir şiir yazıp birinin defterinin arasına bırakmışsınızdır, onu hatırlar umudunuzu yeşertirsiniz. Daha ne olsun dedim. Nar bu, tane tane mucize. İlla Tanrı'ya kanıt arayacaksak yumurtaya can vermesi değil, o narı tane tane yaratması hatırlanmalı. Narlı pilav da çok güzel olur. dedi. Hemen denemeliyim. diye düşündüm. Bir yandan da Narlı Pilav tariflerine bakmaya başlamışım bile. -Pilavı bilmem ama şehriye ile de şahane olur, dedim. Haşla şehriyeyi, biraz roka, biraz nar, biraz nar ekşisi, pek hoş oluyor. Çok ince ince değil. Her şeyin ince ince doğranması ayrı bir salatanın konusu. Biz de şimdi arkadaşımla mercimek köftesi verdiğimiz zahmete değiyor mu diye tartışıyorduk. Kısırla aynı muameleyi görüyor ama bir kısır olmadığı gibi ondan fazla zaman harcıyorsun. -Değmez mi? Bir kere şekil veriyorsun. Ben mercimek köftesi mutfakta durduğu zaman huzursuz olurum. Doymuş olsam bile gider gelir bitiririm. Bak canım çekti şimdi. Tüh dedim, geç oldu. Yoksa buyur ederdim. Annem olsa tanımadığınız adamları neden kız başınıza mercimek köftesi yemeye çağırıyorsunuz derdi diye konuşuyoruz bir yandan. Kız başımıza mercimek köftesi yemeye çağırdığımız adamları düşündüm. Hakikaten hiç tanımadığımız ama okuduğumuz kitapları okuyor, güzel yazı yazıyor diye bağrımıza bastığımız adamlar. Elbette öyledir. Gerçek biz ne yaşıyorsak odur. Yanımda Proust'un yeğenine flamingo almaya çalışmasını az önce buluştuğu bir arkadaşının başından gelenler gibi anlatan bir kadın. Oturmuş bir nar tanesine bir dilim salatalığa şiir yazan bir adama yemek tarifi veriyorum. Hayat her şeyin aynı düzlemde olduğu yerde güzel. İsa'nın, Theodora'nın, Proust'un, ilkokulda gözümüzün önünde öğretmen tokat attığında hiçbir şey yapamadığımız o arkadaşımızın, kitapları bizim gibi diziyor diye inandığımız bir adamın, salatalık doğramasını gizli bir dinin ritüelini anlatır gibi yazdığı için hep yazsın istediğimiz başka bir adamın, o adamın nar dediğimde önüme biblolar dizmek yerine narlı pilavdan bahsetmesinin, kaç yaşındaki annesine internet kullanmasını öğreten arkadaşımın yaptığı mercimek köftesinin fotoğrafını çekip annesine göndererek aferin almasının, bilmediğimiz zamanlara gidip ağlamalarımızın, o ağlamaları iki tane narın susturmasının, aşktan korktuğumuz ve yine de aynı garipsemelerle başladığımız hikayelerin... hepsinin yan yana oturduğu bir masa. Bizim evde nar denilince asıl önce Bilge Karasu gelir ve herkes susar. Bismillah demeden başlama yemeye diyen anneannem gibi hep o kitap açılır.


Centuria: Yüz Küçük Irmak Roman ve Düz Yazının İnce Sesi kitaplarının yazarı Giorgio Manganelli'nin Olanaksız Söyleşiler'inde tam on iki söyleşi yer alıyor. Olanaksız sıfatını taşımaları bu söyleşilerin ölülerle yapılmasından kaynaklanıyor. Manganelli ölüleri ait oldukları yerden bir süreliğine alıp kendi zihninde ve bizimkinde birer yolculuğa çıkarıyor. Fotoğrafı ciddiye almayınız, Dr. Freud'a benzer bir psikanalist var orada. Giorgio Manganelli ise bambaşka bir tip... Ama ölülerle yazdığı kitapta psikanalizden ve ünlü divandan fazlasıyla yararlanmış. Yaşamla ölüm arasında asılı kalmış o ılık cehenneme sızan meraklı bir görüşmeci ve on iki ünlü şahsiyetle yaptığı söyleşiler. Sanıyorsunuz ki açık açık konuşacak ölüler ama öyle olmuyor... Her biri zorlu bir psikanaliz seansından sıvışmaya çalışıyormuş gibi, korkularını, takıntılarını, hayal kırıklıklarını, çılgınlıklarını inatla gizliyor.


Yaşar Kemal'in 1960'ların sonunda yazdığı ama yayınlamaya yeni karar verdiği bir romandan, Tek Kanatlı Bir Kuş'tan epeydir bahsediliyordu. Merakla, heyecanla bekliyorduk biz de. İşte o roman nihayet yayınlandı. Şahsen Yaşar Kemal'in yeni çıkan romanı Tek Kanatlı Bir Kuş'a novella ya da uzun öykü demeyi tercih ederdim. Gerçi önemi de yok pek. Zira edebiyat eserlerini uzun yahut kısa oldukları için beğeniyor değilim. Borges'vari kurgusuyla dikkat çeken Tek Kanatlı Bir Kuş, sonuçta etkileyici, sarsıcı bir kitap. Olaylar bir trende başlıyor. Anadolu'nun Yokuşlu kasabasına tayini çıkan posta müdürü Remzi Bey ve bir gözü sarı bir gözü mavi kedisini peşi sıra her yere sürükleyen eşi Melek Hanım günler süren çileli bir tren yolculuğunun sonunda gidecekleri yerin yakınlarında bir yerde inerler. Lakin karşılarına çıkan herkesin suratı beş karıştır, vakit varken geri dönmelerini söyler hepsi. Halkı Yokuşlu'yu çoktan terk etmiştir ve sebebini bilen yoktur. Bildikleri, daha doğrusu bildiklerini iddia ettikleri tek şey evleri, binaları, çarşısı artık bomboş olan bu kasabanın tekinsiz, uğursuz bir yer olduğudur. Neden? Belli değil. Böylece yeni posta müdürüyle karısı bavullarını, sandıklarını, sepetlerini, halılarını, kaplarını, kacaklarını hatta Ankara'daki konu komşularının hazırladığı ve onlara aylarca yetecek yiyeceklerini alıp kasabanın az dışındaki ceviz ağaçlarının altına yerleşirler. Tepelerinden bir de kalın muşamba geçirdiler mi, alın size yaşayacak münasip bir yer! Bu güzel değerlendirme yazısı için teşekkürler.


İnsan bazen o kadar üzülür, o kadar şaşırır ki nutku tutulur, belki de şok eden o olayı aklı hafızası almadığı, o çok değer verdiğiyle birleştirmediği için kendini ve sevdiğini korumaya alır; sadece birlikte yaşanan, sırlarlarla sakladıklarını hatırlar. Dokunduramaz o sahneyi ona, oysa ona en çok dokunan kişidir bunu yaşamış olan. Yasemin, benim en yakın arkadaşımdı. 29 Aralık'da doğum gününü kutladığı günün ertesinde 30 Aralık 1994'de The Marmara'daki korkunç patlamayla hayatını kaybetti. O sırada gazeteciydim, Tempo'da 8. Gün başlığıyla, haftalık iç ve dış siyaseti 10 sayfada özetleyen bölümü hazırlıyordum; insanın başına gelebilecek en kötü şeylerden birinin en sevdiği arkadaşının ölüm haberini yazmak olduğunu anladım. Kısa ve öz, o bölümün kuralı gereği. Garip, tuhaf. Yasemin'le ilgili annesinin önayak olmasıyla çıkan kitap nedeniyle, bundan 18 yıl önce, 3 Ocak 1996'da bir yazı daha yazdım. Dergi yönetimi, pastanede annesiyle babası onu anarken, ben de o masaya oturup fotoğraf çektirirsem yazı yayınlanabilir dedi, o masaya oturdum ve kanırtarak, yangınlarla bir yazı çıktı. Bazı insanlar o kadar özgün, o kadar sahicidirler ki ruhunuza işler, işlemek bir yana ruhunuzun bir parçası olur; geniş bir alanı kaplayan ada gibidirler. Kaybetseniz de oradadırlar, sesleri, izleri, ruhlarını aramayı sürdürürsünüz, sanki o bir yerlerdeymiş gibi. Yıllarca İstiklal Caddesi'nde yürürken Yasemin'e benzetip bir çok kişinin peşine düştüm, onun hayatla dalga geçen tatlı kahkasını başka kişilerde yakalamaya çalıştım, en küçük bir benzerlik, bir ses hep içimdeki Yasemin'i diriltmeye hazır bekledi. Yasemin, yumuşacık bir üslupla koca bir sevgi, kendi kendinle ve hayatla insani bir dalga geçişti. Belki de başına geleni kabul edemediğimden ya da o konudan bahsetmeden yazamayacağımdan bir daha da Yasemin'i yazamadım. Ailelerimiz birleşti, evimiz evi oldu, onu hiç unutmadan acılara acılar katarak, onun kahkasıyla bu yalan dünyada varolmaya çalıştık. Geçen gün kitapların arasında ne zamana ait olduğunu hatırlamadığım bir 'post-it'e tükenmez kalemle yaptığım resmini buldum. Dedim ki, bu 1996 tarihli yazıyla hem kendi kendime, hem de onunla konuşayım ve doğum gününü anayım. Yasemin Cebenoyan... Bebekken, çocukken ve kısacık hayatından çeşitli enstantanelerle... Aile albümünü bizimle paylaştığı için Cüneyt Cebenoyan'a teşekkür ederim. Tam bu masada, sen simsiyah elbisen, olanca güzelliğin ve asalatinle, yavaş yavaş kahveni yudumluyorsun. Elinde de sigaran... Bir gün önce doğum gününü kutlamış, bir gün sonra gelecek yeni yıla hazırlanıyorsun. Yaklaşıyor. Cesaret edemiyor dokunmaya, yaralı olduğunu umud ediyor. Birisi bağırıyor: 'Çabuk bir ambulans çağırın, hayır taksi! Taksi çağırılıyor. Seninle hep arabaların, kaldırımın iki yanına park etmesinden şikayet ettiğimiz, trafiğine kızdığımız Sıraselviler'de ilerliyorsun. Hasta biri olsa bu sıkışıklıkta hastaneye ulaşamaz diye dert yandığımız caddedesin, arabanın içinde. .. Taksim İlkyardım Hastanesi'ne getiriliyorsun. Yasemin'in annesiyle babası ve ben... Tempo dergisi çekimi için o masada bir kez daha buluşup Yasemin'i andığımız gün. Ben, akşam dokuz suları servisteyim. Otobüste cızırtılı radyodan arada 'Yasemin' adı tekrarlanıyor. Tam duyamıyorum ama garip bir psikoloji esir alıyor. Evde mesajlar buluyorum: 'Gelince mutlaka ara, bir şey duydum', bir sürü bu ve benzeri cümleler... Arıyor ve öğreniyorum. Doğru olmasın, olmayabilir. Televizyonu açıyorum. Aynı haber. Evden hızla çıkıp soluğu The Marmara'da alıyorum. Kapıda adını söylettiriyorlar, sonra karşımda başları öne eğik duruyorlar. Sen ve sevgisizlik. Sen ve vahşet. Sen ve kendini beğenmişlik. Sen ve cinayet. İmkansız birliktelikler.... İnsanların içi boş birtakım değerlerin arkasına gizlenmelerine güler geçerdin. Kendinle alay eder, gülerdin; kendinle barışıktın. Her anı adeta çok özelmiş gibi yaşardın. Nazım Hikmet'in 'Yaşamak şakaya gelmez, büyük bir ciddiyetle yaşayacaksın, bir sincap gibi mesela, yani, yaşamanın dışında ve ötesinde hiçbir şey beklemeden, yani bütün işin gücün yaşamak olacak' diye başlayan şiirindeki gibi. Abartısız, olanca samimiyeti, doğallığı ve sahiciliği içinde. Bugünkü düzene, bu dünyaya ait değildin. Sevginin olmadığı yerde sen yoktun. 'Mollayım ben' derdin, yavaşlığınla ilgili. Sürekli yeni şeyler öğrenmek, bilgini artırmak, sonra da bunları paylaşmak.... Bu bilgileri başka insanlara bilgiçlik taslamak için asla kullanmazdın. Seni sen yapan, tamamlayan yanlarındı bir şeyler öğrenmek, varolan her şeyi sevmek. Bitkileri, ağaçları, çiçekleri... Böcekler dışında! Çanakkale'de yangın çıktığında ne kadar da üzülmüş, ormanlar, ağaçlar yok oluyor diye uzun uzun nasıl da anlatmıştın. Sokaktaki hayvanları beslemek herkesin yapması gereken bir işti senin için. Hayvanlara zarar veren çocuklara hayvanları sevmeye öğretirdin. Kapının önünde beslediğin kedin, 'Çeyrek' adını taktığın, sesini duyar duymaz dördüncü katın altına gelen, seni bekleyen Çeyrek ve onun çocuğu. Şimdi baban onları beslemeyi sürdürüyor, şişman, pofuduk kediler olmuşlar. Yasemin, kardeşi Cüneyt'le oyun oynuyor. Depremde hayatını kaybeden anne ve babasıyla meşhur Yalova Yüksel Sitesi'nin balkonunda;. O feci gün yeğeni Ali de onlarla beraberdi. Çok şey seni hatırlatmaya yetiyor. Küçük, sıradan olaylar dahi. Hemen muzip gülüşmelerimiz geliyor aklıma, bir bakış yeterdi seninle birbirimizi ve çevremizi anlamaya. Ben artık bundan mahrumum. Adı: Yasemin; geleceğimizden kopartılmış bir çiçek. Yunus Emre'nin şu dizeleri her zaman tüylerimi ürpertir: Yalancı dünyaya konup göçenler/ne söylerler ne bir haber verirler.


Not: Okan Bayülgen'le çok daha uzun bir röportaj yaptık aslında ve o haliyle Habertürk'te yayınlandı. Sadece Egoist Okur'da yayınlamak için aradan bazı bölümler seçtim. Tamamını okumak için buraya bakabilirsiniz. Şu yanlış gidiyor, bu yanlış gidiyor diye ahkam kesecek halim yok. Şov dünyasında her şey şov dünyasına uygun olarak gidiyor. Bense başka bir yere gidiyorum. Demet Akalın, Serdar Ortaç, Nejat İşler ve bazı dizi oyuncularıyla futbolcuların farklı farklı semtlerde sürdürdükleri hayata ve gittikleri mekanlara gazeteler şov dünyası diyor, böyle bir imaj oluştu artık. Ben o dünyanın hep dışındaydım. Dışında kalmaya da devam ediyorum. Şov dünyası denen şey beni ilgilendirmiyor. Los Angeles'ta da yaşasam, ödüllerin dağıtıldığı salonlardan uzak kalırdım. Çünkü insanın ya üretimini dejenere ediyor bunlar ya da doğrudan kendisini... İlgilenmiyorum. Benim sevdiğim şey yayıncılık ve yaptığım işleri insanlara hızla göstermek... İşimi bitirince de kaçıp gitmek istiyorum. Sinemayla karşılıklı bir kavga etmiş ve bozuşmuş değiliz. Hem zaten sinemaya ara verilmez, sadece ara sıra film yapılır. Çok da film yapılmaz. Yapılırsa tadı kaçar. Eskiden özlenmeye inanmazdım. Şöyle düşünürdüm: Bir talep yaratıyorsanız, var olursunuz televizyonda. Hiçbir şey bir gereklilik yüzünden orada değildir, çünkü televizyon gerekli bir şey değildir. Çok ahlaklı değildir, çok kültürlü değildir, çok lazım değildir... Televizyon aptalca bir eğlencedir ve iyidir. Ama o aptalca eğlencenin zeka seviyesini biraz yükseltirseniz, daha da iyidir. Önceki sene gördüm ki, Yalnız kalmayacaksın mottosuyla haftada 5 gece arkadaşlarımla birlikte yaptığımız yayınları televizyonun asıl seyircisi olması gereken insanlar izlemeye başladı. Her zaman söylediğim gibi, yaşlılar, hastalar, çocuklar, yalnızlar... Genç olduğu halde kendini yalnız hisseden ve sıkı şeylerle vakit geçirmek isteyenlerin sayısı da artmıştı sanki. Ya da belki artık çok fazla insan kendini yalnız, asosyal hissediyordu. Bugünün toplumunda normal! İşte onlar beni özlüyor. Özlenmek beni mutlu ediyor. Bir resim çizersin ya da bir film çekersin ya da bir kitap yazarsın... Ya da televizyonda bir program yaparsın. Televizyondaki program tabii ki sanat değil, diğerleriyle boy ölçüşemez. Bu konuda her zaman tevazu içinde olduğumu da herkes bilir. Ama işte böyle şeyler yaparken bireysel olarak birisine ulaşırsın ve haberin bile olmadan onunla arkadaşlık etmeye başlarsın. Seni izleyen kişi samimiyetine inanıyorsa, karşısında dosdoğru bir adam görüyorsa, bu iyidir. Bu adam benim arkadaşım olsun demişse, seni göremediği zaman özlemeye de başlar. Bu da iyidir! Gururlanmaya, havalara uçmaya, kendini bir halt sanmaya gerek yok, bir halt değilim ben ama arkadaşlığımı seven izleyicilerim var, bu da beni çok mutlu ediyor. Yayıncılıkla olan flörtüm gayet güzel gidiyor. Hem kendi öykülerimi seslendiriyorum hem de dünya klasiklerini... Şu sıralar Okan Bayülgen Format Atıyor! turnesi içinde üniversite radyolarıyla bir araya geliyorum, radyoyu insanlara anımsatmak için. Çünkü eğer işler böyle giderse, 2016'da radyolara reklam pastasından hiçbir şey düşmeyecek. Reklamcılardan bir ses çıkmazsa radyolar kendilerini toparlayamayacak. Aslında bu turneyi başlatırken kimseden destek istemedim. Dipten gelen dalgalar halinde sosyal medyada yükselttim sesimi. Taksi şoförleri Kafka dinledi, Stephan Zweig dinledi, Goethe dinledi. Yakında Reşat Nuri Güntekin dinleyecekler. Dolayısıyla radyoda kitap okumak da, cuma günleri üniversitelerde şov yapmak da harikuladeydi. Kimseden Allah razı olsun, bu işe dikkat çektin diye bir teşekkür falan gelmedi gerçi. Hayır. Peki, kim toplandı radyo hareketinin etrafına? Tabii ki genç radyocular ve üniversitelerin iletişim bölümlerinde okuyan arkadaşlar... Radyoların yaşaması adına başlattığım bu hareket sadece neredeyse hiç radyo dinlememiş gençlerin dikkatini ve ilgisini çekiyorsa, batsın bu radyolar gerçekten! O FM bandındaki kanalları da üç beş arkadaş harçlıklarını birleştirerek gençler alsın. Ben hem seyredenim hem seyredilenim, hem fotoğrafçıyım hem fotoğrafı çekilenim. Çocukluktan kalan burun karıştırma adetim var, o yüzden insanların her yerde gözlerini dikip bakmaları beni rahatsız ediyor. Ve bazen sadece bir gözlemci olarak dolaşmak, yaşamak ya da sadece köşemde oturmak istiyorum. Gittiğim lokantalarda, kıraathanelerde ve kafelerde hep evime en yakın, içinde en az insan olan ve en karanlık mekanları tercih ediyorum. Çünkü sosyalleşmek istemiyorum. Kendi başıma kalıp kitabımı okumak istiyorum. Survivor'a ve Ben Buradan Atlarım'a katılmak istiyorum. Bu iki dileğimi de gerçekleştirirsem artık dünya üzerindeki ödevimi tamamlamış olacağım. Fotoğrafçılığın değil ama fotoğrafçıların sonunu getirenler 17-18 yaşında bebeler. Herhangi bir tarzı birkaç dakika içinde Photoshop'ta taklit edebiliyorlar. Yıllar önce birçok fotoğrafçı arkadaşımı bu dijital fotoğraf işi konusunda uyarmıştım. Ama pintilikten, yani daha az film kullanmak yahut hiç kullanmamak adına dinlemeyip girdiler. Şimdi dünyadaki hiçbir fotoğrafçıyla bir diğeri arasında üslup farkı kalmadı. Ayrışabilenler sadece benim gibi analog çalışanlar. Profesyonelleri ayrıştıramıyorsanız, onlara para ödemenize de gerek yoktur. Dijitale geçen fotoğrafçıların hiçbiri artık para kazanamıyor. Yaptıkları işi 16-17 yaşındaki bebeler de yapabiliyorsa, neden para ödensin ki onlara? Dolayısıyla ben hala tüm fotoğrafçılardan daha çok kazanıyorum.


Koronavirüs pandemisi esnasında yaşlıları çok üzdük. Aşağılamaları, hakaretleri geçtim, onları eve kapanmaya mecbur kıldık, bunun bile vebali üzerimizde. O yüzden Egoist Okur'daki bu yazıyı üç dört yıl sonra yeniden yayınlayabilirim diye düşündüm. Kedili deli kadın deyişi ve kedilerini tepesine çıkaran yalnız ve yaşlı kadın klişesi hep içime otururdu ama Internet Archive'de gördüğüm bazı çocuk kitapları bu deyişin sadece bize özgü olmadığını gösterdi bana. Ayrıca meğer yeni de değilmiş bu terim. Araya müzik grubu Brazzaville'in David Brown'ıyla eski bir röportajımdan birkaç paragrafı ve Italo Svevo'nun iki novella'sını ekledim. Kesinlikle konu dışı değiller. Bir dönemin popüler çocuk kitabı karakterleri kedili ya da köpekli yaşlı kadınlardı. İşte onlardan biri olan Trot Hanım'lı kitaplardan bir illüstrasyon. Kedili deli kadın bize özgü berbat bir terim sanıyordum ben, meğer öyle değilmiş. Ayrıca yeni de değilmiş. Anladığım kadarıyla Avrupa'da tek başına yaşayan ve kedileri -ya da köpekleri- seven yaşlı kadınların bu şekilde aşağılanmasının mazisi, epey eskilere dayanıyormuş. Çocuk kitaplarına kadar girmiş bu klişe. Trot Hanım ile kedisi gibi kitapları çocuklara niye okuttuklarını da pek anlamadım aslında. Ama durun, yıllar önce Brazzaville topluluğundan David Brown'la yaptığım röportajı hatırlatacağım size. David Brown, Amerikalıların aksine yaşlıları seviyor, yaşlanmayı güzel buluyor. Yaşlı bir kadın kedisini her şeyden çok seviyor, onu el üstünde tutup şımartıyor, kasaba gidip onun için en pahalı etleri alıp en leziz yiyecekleri hazırlıyor, kumaşçıya gidip onun için en güzel kumaşları kestiriyor, önünden birasını bile eksik etmiyor ama sonra bir bakıyor hayatını kedisi yönetmeye başlamış. Finalde, sofranın baş köşesine kurulmuş kedinin kadına emirler yağdırdığını görüyoruz. Bazı kitaplarda kadının evinde beslediği kedi sayısı beşe, altıya falan da çıkıyor. Internet Archive'de bunları görünce, geçmişte bu kadar çok kedili kadın kitabı yazılmasının esas nedeni ne olabilir diye merak ettim. Araştırmacılar, Avrupa'da kedileri seven insanların türlü şekillerde aşağılanmasının geçmişinin eskilere uzandığını, bunun Katolik Kilisesi'nin kadim pagan kültürlere duyduğu tepkiyle bağlantılı olduğunu düşünüyor. Eski Mısır mitolojisindeki yarı kadın, yarı kedi olan tanrıça Bastet'i, İskandinav mitolojisindeki kedilerden güç alan tanrıça Freyja'yı, eski Çin efsanelerindeki kedi tanrıça Li Shou'yu hatırlayalım. Cadı avcılarının el kitabı sayılan 1486 tarihli Malleus Maleficarum adlı kitapta kadınlar ve kedilerin tehlikeli varlıklar olarak nitelendirilmesi muhtemelen bundandı. Zaten ardından sayısız insanın, özellikle de şifacı yaşlı kadınların katledilmesiyle sonlanan o korkunç cadı avı başladı. Yüz binlerce masum kedinin işkence görmesi ve öldürülmesi de aynı dönemde oldu. Yaşlılık/ Senilita: Zeno'nun Bilincini okuyunca çarpıldığım Svevo bu kitabında, 20. yüzyılın karmaşıklığını, ürkütücülüğünü bu kez büyük değil küçük resme, doğrudan insana bakarak anlatmış. Emilio, giriştiği her iş elinde kalmış, 'hayat beceriksizi' bir adam; yeteneksiz, sığ ve tutkusuz... Daha kötüsü yaşlanmış ve elinde, boşa harcanmış bir hayata dair anılardan başka bir kalmamış. Aka arkaya patlak veren büyük savaşların ve bir türlü erişilemeyen huzurun çağını onun hikayesi üzerinden okuyoruz. İyi Yürekli Yaşlı Adamla Güzel Kızın Öyküsü: Yazarın gençlik takıntısı ve kaleminin keskinliği bir kez daha gösteriyor kendini. Aşık olduğu genç kızı dilediği zaman çağıran ve bir dahaki sefere kadar onu, görünüşte rahatsız etmemek adına, gerçekteyse üzerine yeni yükler, yeni sorumluluklar almamak için, başka bir deyişle bencilliği yüzünden aramayan yaşlı adam, gerçekten de sandığı kadar iyi yürekli midir acaba? Ve yaşlılığın, gençliğin özünden beslenmeye, onu tüketmeye hakkı var mıdır? Vicdan azabı, insanın kendini aynada görmesine benzer diyen Svevo bu kez dünyayla değil kendiyle uğraşıyor ve yakaladığı en zayıf yerine saldırıyor.


Herkesin bir hikayesi vardır, baştan bunu kabul etmek gerekiyor. Rolümü ve hikayemi abartmam, olan durumu yansıtabilir ve anlatabilirim yalnızca. Sıradanlığı sevmiyorum. Hiçbir zaman sıradan olmadım. İyi yazarları, iyi editörleri, kitapçıları hep önemsedim. Cağaloğlu'nu hep önemsedim. Orada var oldum ve iyi ki var olmuşum, iyi ki o bavulu almışım. Bugün ikinci kitabım yayınlandı. Mutluyum ve hikayemi seviyorum. Her aşamasında vardım. Özenli bir seçim yaptım kitabımda, koyacağım isimleri çok önemsedim. Her isim bir hayat öyküsüne denk geliyordu. Huzurlu ve mutluyum, sanırım bu en önemlisi, kitabının içine sinmesi. Benim dönemimde Amin Maalouf, Ahmet Altan, Perihan Mağden vardı. Her birini ayrı ayrı önemsedim ve ciddiye aldım. Ahmet Ümit de liste başıydı hep. Bugün bavulumla beraber yol aldığım yazarların bazılarında kimi değişiklikler var, geldikleri nokta beni üzebiliyor. Kendilerini tüketmeleri, edebiyatlarını tüketmeleri beni üzüyor. Sektör değişti bunu kabul etmeli. Ben de dönüştüm, değiştim, çağa ayak uydurdum. İyi roman beklemek kısmına gelince, hiç değişmedim. İyi edebiyat hep önceliğimdi hep de öyle kalacak. İyi kitaplar için iyi editör gerekiyor, kötü yazarın P&R'ından çok, iyi yazarın P&R'ı önemli. Gerçi kötü yazarı okur sevmez. Zorla bir kitap satmaz. Halkla ilişkiler, tanıtım, reklam ikinci plana düşüyor. Depolarda çürür en iyi ihtimalle basılan onca kitap. Sektörün sırrı şu: İyi olmalı ve çok emek vermelisiniz. Diğer türlü yok olur gidersiniz. Arkanızdan söylenenleri duymamalısınız, hep geleceğe yatırım yapmalısınız. Dedikodu olduğunu düşünenler var sektörün, sırf bu şekilde yürüdüğünü düşünenler var, ben bunu yok sayıyorum. Bence iyi kurgu, iyi hikaye, iyi dil gerekiyor. Yeni bir şey yapmalısınız, çünkü okur çok akıllı ve onu kandıramazsınız. Aura ve inanç çok önemli. Kendi kitabım için de geçerli bu, eğer söyleşilerime, isimlere, dile, hikayelerine inanmasaydım, bu kitabı yayınlamazdım. Diğer türlü bu kitabın da bir anlamı yok. Bavulumda Söyleşiler demek benim kalbimdeki, tarihimdeki hikayeler demek. Yazar ajanının da önemi bu noktada öne çıkıyor sanırım. Bu işi iyi yapan isimler var sektörde. Kalem Ajans, Anatolialit, ONK. Hepsini son derece değerli ve iyi buluyorum. Yine de yazar ajansları üzerinden elde edilecek şöhret konusunda çekincelerim var. İyi yazar her durumda yerini bulur bence. Yıllarca hep başkalarının söküğünü diken biri olarak şimdi kendi kitabıma sahibim, hem empati yapabiliyorum, hem de bazı şeyleri daha net görebiliyorum. Nilgün Belgün'le röportajımı çok önemserim, hem çok gülmüş hem de çok güzel şeyler konuşmuştuk İstanbul'a ve insana dair. Bavulumda Söyleşiler'de de yer verdim bu güzel söyleşiye. Mehmet Ali Erbil söyleşini aynı şekilde çok önemserim. Deniz Akkaya hikayesi de güzeldir. Önyargıları kıran bir söyleşidir. Ali Poyrazoğlu bir ustadır, dili, üslubu çok kıymetlidir. Doğru sorular gerçek yanıtları getirir diyorsunuz. Bunu açalım bence. Doğru sorular hakikate ulaştırır. Gerçek olan güzel olandır. Ben bu izleği seviyorum. Kendini büyük sanan, güçlü sayan, egoları şişik isimleri sevmiyorum. Enteresan olanın peşindeyim. Belki de yalnızlığımı böyle hafifletiyorum. Çok seyahat eden çok hayat tanır bu gerçek. Kendi ülkemde kendimi zenci hissettiğim çok zaman oldu. Burada yaftalamak çok kolay. Oysa Berlin'de özgürlüğümü en baştan tanıyabildim. Almanya'da kitapçıları gezdim, raflarda bizim yazarlarımızın kitaplarını gördüm. Bu beni gururlandırdı ve heyecanımı, inancımı, artırdı. Düşünsenize İtalya'da Esmahan Aykol var, üstelik çok da satıyor, bununla gururlanmamak mümkün mü? Kendi ülkene inancın da tam da bu noktada tazeleniyor. Ben sanırım içgüdülerimle hareket ediyor ve hayal kırıklığı yaşayacağımı bildiğim isimlerle röportaj yapmıyorum. Bazı isimler devamlı benden söyleşi talebinde bulunuyor ve ben uzak duruyorum. Yazarken ve konuşurken aynı olan insanı seviyorum. Zamanın akışına ve gücüne kim inanabilir ve inansa da karşı koyabilir ki? Zamanla yarışmıyorum ama çalışıyorum, sadece masa başında değil hayatın içinde de çalışıyorum. Belki asıl sevdiğimden uzak olduğum için yalnızlığımı dolduracak alan olarak söyleşileri seçiyorum. Gezerek yalnızlığı kapatıyorum, başka insanların hayatları üzerinden. Medyatava ile medya röportajları yaptım, orası benim ailem gibi. Medyatava benim için bir okul gibiydi. Orada çok şey öğrendim. İyi editörlerle çalışmak size daima yeni şeyler öğretiyor. Medyatava'da da ben kendimi her zaman okuldaki bir öğrenci gibi hissediyorum.


Laura Dower'ın yazdığı kitapta dokumacılıktan fen deneylerine, yemek tariflerinden origamiye kadar adeta yok yok! Bu ve daha birçok etkinliğin ayrıntıları, görsellerle desteklenerek anlatılıyor. Çocuklar hem pusula yapmayı, kendi gazetelerini hazırlamayı öğrenecek hem de yıldızları seyretmek, uçurtma uçurmak gibi etkinlikler sayesinde dışarıda eğlenmenin yollarını keşfedecek. Öteki konumuna düştüğümüz anlar, hepimiz için önemli keşif anlarıdır aslında. Filistinli Samir, bir İsrail hastanesinde yapayalnız kalmıştır, üstelik yaralıdır. Çok geçmeden cesur küçük İsrailli Yonatan'la tanışacak, üstelik kendisinin de sandığı kadar ürkek olmadığını fark edecektir. Büyükler kolayca savaş çıkarırken dost olmayı başaran bu çocukların barışa dair öyküsünü seveceksiniz. Tan Sağtürk'ün Doğan Egmont etiketiyle yayımlanan Ada Bale Gösterisinde dizisi, küçük okurları Fındıkkıran, Uyuyan Güzel ve Don Kişot gibi klasik balenin başyapıtlarıyla tanıştırıyor. Her kitapta perde açılıyor; rengarenk çizimler, sesli öyküler ve müzik eşliğinde bu büyülü eserler bir kez daha hayat buluyor. Zeynep Sevde Paksu, Kaplumbağa Battuta'nın Günlüklerini yazmaya devam ediyor. Profil Çocuk'tan çıkan serinin yeni kitabı Kudüs'te Bir Gün. Kaplumbağa Battuta bu kez Kudüs'e doğru yola çıkıyor. Ama tabii İstanbul'dan Kudüs'e gitmek kaplumbağa hızıyla aylar süreceğinden, tatlı kahramanımız güneye Hacı Leylek'in sırtında gidiyor. Bu arada da ne maceralar yaşıyorlar, sormayın! Tavşan biçimli yumuşacık bir çift terlik, bir gece evden kaçar. Ama işe bakın ki ormanda kaybolurlar. Pembe solucanlar, eflatun sincaplar, lacivert kirpiler, mor salyangozlar ve yeşil kurbağa tamam da ortalıkta hiç de dost canlısı olmayan başkaları da yaşamaktadır. Ayla Çınaroğlu'nun Sarıgaga'dan çıkan Tavşan Terliklerim adlı neşeli öyküsü, Mustafa Delioğlu'nun çizimleriyle canlanıyor. Andreas Steinhöfel'in Tudem'den çıkan kitabı Farklı, adı gibi çok farklı bir kitap. Kitap, geçirdiği ağır bir sağlık sorununun ardından bambaşka bir çocuk olarak uyanan Felix Winter'ın öyküsünü anlatıyor. Belleği sıfırlanan Felix için tekinsiz bir yolculuk başlamak üzeredir. Unutmak ve hatırlamak kavramları, sadece onun için değil; çevresindeki herkes için bir hesaplaşma ve değişim sürecinin tetikleyicisi olacaktır. Yetişkinlerin de ilgisini çekebilir. Çocukların hayal dünyası, uzaydan geniştir! diyen senarist, yazar Sevgi Saygı, Günışığı Kitaplığı etiketli Babaannemin İçine Uzaylı Kaçtı! romanıyla kırşımızda. Saygı, Uzaylılarla Yakın Temas topluluğunun üyesi ilginç karakterleri, temposu hiç düşmeyen kurgusu ve neşeli diliyle heyecanlı bir okuma vaat ediyor. Üstelik yetişkinler için bile zorlu bir süreç olan Alzheimer hastalığının iç karartıcı olmadan ele alınabileceğini kanıtlıyor.


Masamın üzerinde bir süredir sırasını bekleyen bir çift kitap duruyor. Biri pembe biri mavi. Çocukları yazmaya teşvik etmek gibi güzel bir amaca hizmet etse de, kabul edilemez bir ayrımcılığa da götürüyor onları: Kızlar ve Erkekler İçin Yaratıcı Yazma! Tıpkı cinsiyet ayrımcılığı gibi, konu başlıkları keskin bir bıçakla ikiye ayrılmış. 'Daha yeni dünya rekoru kırmış biri günlüğüne neler yazabilir?' ya da 'Bu ejderha kimin?' gibi başlıklar elbette Erkekler İçin Yaratıcı Yazma kitabında bulunuyor... Zaten bir kız çocuğu neden ejderhaları sevsin ki? Ayrıca bir bilim laboratuvarında ne işi olabilir ya da dedektiflikten ne anlar? Zekası yetmez zaten! Mars'ta yaşam başlığı ise düşündürücü: 'Erkekler Mars'tan Kadınlar Venüs'ten' mi demek isteniyor acaba? Iyyy tarantula mı o? Kızlar hiç hoşlanmaz öyle hayvanlardan, çeker misiniz lütfen! Kitapçıların, özellikle de çocuk kitaplarının bulunduğu dağınık ve ne idüğü belirsiz şekilde kategorize edilmiş rafları arasında gezinirken, 'çocuğuma şu kitabı alayım, belki yazmaya özenir' diyen anne babalara seslenmek istiyorum. Kızınızın ne yazmak istediğini, hangi alanlara ilgi duyduğunu biliyor musunuz? Onu gerçekten tanıyor musunuz? Belki o tarantulalardan hiç korkmayacak, kariyerinin doruğunda bir dedektif olacak ya da uzaya gidecek. Peki oğlunuz... Onun korkusuz bir şövalye ya da bilim adamı olacağını nereden biliyorsunuz? Belki o 'bir günlüğüne kraliçe olmak' istiyor. Yoksa bu hoşunuza gitmedi mi? O halde bir kez daha düşünmeniz gerekebilir. Çocuk kitabı yazmak çok kolay görünse de, hiç değil. Ucu nereye varır, arkasından ne gelir, nelere mal olur, tartmalı. Madem bazı yazar ve editörler -iyi niyetle yola çıksalar da- bu konuda yeterince hassas değiller, o zaman anne babalara çocuklarını doğru gözlemlemek, onları 'cinsiyet ayrımı yapmadan' yazmaya, edebiyata yönlendirmek düşüyor. Korkusuzca arkalarında durarak ve onlara kapı gibi anne babaları olduğunu her an hissettirerek! Çocuklar, ileride kim ve ne olursa olsunlar fark etmez, ailelerinin her zaman yanında olacağını bilirlerse, dünyanın bütün tarantulaları etraflarını sarsa da sırtları yere gelmez.


1983 Samsun doğumlu Gülşah Köksal Çekici, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Bölümü mezunu. Dört yıldır köy öğretmenliği yapıyor. Edebiyat başta olmak üzere, felsefe, tarih, sosyoloji gibi alanlarda okuyor, yazıyor. yazdıklarına hem çeşitli dergilerde hem de şahsi blogunda rastlayabilirsiniz. Kendini mobilya gibi hissetmeye başlamışsan, çekip gideceksin! Clement Cadou... On beş yaşında, yazma arzusuyla yanıp tutuşan bir gençtir... Bu yönünü takdir edip destekleyen bir aileye sahiptir. Aile, Polonyalı yazar Gombrowicz'in Paris'e geldiğini duymuş, ve kendisini, evlerine yemeğe çağırmıştır. Oğul Cadou, bu haberi duyduğunda, severek okuduğu yazarı görebilecek, onunla zaman geçirebilecek olmanın sevinciyle havalara uçmuştur. Her türlü kitaba ulaşabilme imkanı olan, gelecek için sadece yazar olmayı düşleyen ve sıkı bir biçimde buna hazırlanan Cadou için bu harikulade bir havadistir. Yazar Gombrowicz eve gelir, sofraya geçilir. Ancak umulmadık bir şey olur. Cadou, karşısında gördüğü yazara duyduğu hayranlığın dozunu dizginleyemez, ve birden bire, kendisini, yemek yedikleri salonun bir mobilyası gibi hissetmeye başlar. O an karar verilmiştir; bir daha asla yazma bahsi açılmayacaktır kendisi için. Rimbaud işte... Adını saygı ve imrenme ile andığımız bu zat... Yirmi dokuz yaşında, ikinci kitabının ardından bırakır yazarlığı. Yirmi yıl, boş boş gezinip, maceradan maceraya atar kendini. Niye yazmıştır ki zaten o iki kitabı! Bahsi geçen kitaptan öğrendiğim paylaşmak istediğim son şey de, Amerika'da yer alan bir kütüphane. Red edebiyatının müzesi olarak kabul edilebileceğimiz bir mekan, Brautigan Kütüphanesi. Adını Amerika'nın ünlü yeraltı edebiyatçısından almış olan kütüphanenin özelliği ise şu; yayınevleri tarafından reddedilmiş, beğenilmemiş, başarısız'' olarak nitelendirilmiş kitapları kabul ediyor oluşu. Buraya gönderilen hiçbir el yazması reddedilip geri çevrilmiyor. El yazmanızı bir zarfa koyup, üzerine Richard Brautigan Kütüphanesi, Vermont, Burlington ABD'' yazmanız yeterli. Not: Yazıya eklemeyi unuttuğum bir şey daha geldi aklıma giderayak. İçinde yazılan kitapları, kağıda geçirmeye üşenenlerin başka bir gerekçesi daha var; okumaktan daha fazla haz alıyor, ve yazmayı bir zaman kaybı olarak görüyor olmak. Cümlelerin elinden kurtulmayı başaramadığımızda yalnızca, kağıda kaleme uzanmak. Bendeniz de kendini bu kategori içerisinde bulanlardanım.


Türkiye'nin ilk yavaş şehri yani cittaslow'u olarak kalbimizde ayrı bir yer edinen salyangoz simgeli güzel şehirde, yani Sefirihisar'da geçen yıl bir edebiyat festivali düzenlenmiş, yazarlar, şairler 1 hafta boyunca katılımcılara yazma dersleri vermişti. Mario Levi'nin atölyesi en ilham verici olanlardan biriydi. Levi bize nasıl katil olunacağını anlatmıştı. Kulağa korkutucu geliyor biliyorum ama değil aslında! Zor belki, yıpratıcı ama kesinlikle gerekli. Tabii kimin katili olmanız gerektiğini henüz bilmiyorsunuz. Onun cevabı da zaten bu yazıda. Şu kadarını söyleyeyim, dünyayı bize dar eden gerçek katillerle hiç ilgisi yok.


Semih Büyü, Okurken adlı köşesinde bu kez Seray Şahiner'in Can Yayınları'ndan çıkan ve BirGün gazetesi, Ot dergi ve farklı mecralarda yazdığı yazılarını derlediği yeni kitabı Reklamı Atlayı yazdı. Türkiyeli edebiyatçıların çoğunun eşitlik, özgürlük, adalet gibi sol değerlere sahip olduğu kabul edilmekle birlikte yapıtlarında bunları nasıl işledikleri, güncel ve tarihsel olayları ne ölçüde ele aldıkları, toplumun acıyan yerlerine ne kadar temas edebildikleri her zaman tartışıldı. Ortaya çıkan hep, yazılanların yetersiz ve niteliksiz olduğu gerçeğiydi. Sorular çoğaltılabilir, edebiyatın ve edebiyatçının görevi üzerine itirazlar yükselebilir fakat hiç kimse, edebiyatın insan odaklı olduğu ve insana dair her şeyi kapsadığı gerçeğini reddedemez. Bu katliam da olabilir, hedef gösterilme de, ırkçılık da, cinsel taciz de. Her şey. Seray Şahiner'in Can Yayınları'ndan çıkan, BirGün gazetesi, Ot dergi ve farklı mecralarda yazdığı yazılarını derlediği yeni kitabı Reklamı Atla'yı okurken bunları düşündüm. Şahiner, birçoğunu yayınlandığı gazete ve dergiden okuduğum yazılarında sadece ailesini, Erzincan'daki köyünü, okul yıllarında yaşadıklarını değil, bu ülkenin sızlayan yerlerini de anlatıyor. Üniversiteye yeni başlayanlar için tecrübelerinden süzdüğü tavsiyeleri okurken gülme krizine girip birkaç sayfa sonra aynı yaşta gençlerin Ankara ve Suruç'ta vahşice katledildiği gerçeğiyle yüzleşerek allak bullak oluyorsunuz. Tarlabaşı, Samatya gibi tarihi semtlerin kentsel dönüşümden mustaripliğine, Emek Sineması'nın yıkılışına, işçi cinayetlerine, Kürdistan'dan zorunlu göç edenlere, cezaevlerindeki çocuk tecavüzlerine, Gezi Parkı direnişinde öldürülenlerin duruşmalarına dek insanı isyan ettiren birçok mesele genişçe işleniyor bu yazılarda. Öyle masa başından, yazmış olmak için yazılmıyor bu yazılar; bizzat duruşmalara, eylemlere, cenazelere katılıyor, o semtlerde yaşayıp o insanlara dokunuyor, içtenliğinden bir an olsun şüpheye düşürmüyor Şahiner. Yazar vicdanı dediğimiz şey de burada ortaya çıkıyor. Akmaz kokmaz, sade suya tirit yazılar ve kitaplarla çarkını döndürenlerin rağbet gördüğü bir piyasada, vicdanlı ve hakkaniyetli yazarlar da bildikleri yoldan katiyen sapmıyor. En güzel saptamayı Cumhuriyet Kitap'ta çıkan söyleşisinde Bizim vatani görevimiz devlet adına utanmak, diyerek yazarın kendisi yapıyor. Antabus için Seray Şahiner hepimizi biraz olsun utanmaya çağırıyor, yazmıştım iki yıl önce; Reklamı Atla ile bu çağrı devam ediyor.


Harikulade bir kitaptan, Susan Sontag'ın Şimdiye kadar yazılmış en canlı, en orijinal otobiyografik anlatılardan biri, olarak tarif ettiği bir minör başyapıttan bahsedeceğim bu yazıda. Xavier de Maistre'in Odamda Yolculukunu okumamış olmak bir kayıp. Xavier de Maistre, 1790'da henüz 27 yaşındayken dünyanın gizli saklı köşelerini, cennet mekanlarını ve zorlu güzergahlarını dolaşan seyyahları şaşırtacak, onların genellikle göz ardı ettiği hatta belki küçümseyip burun kıvırdığı bir coğrafyanın ilk gezi rehberini yazmıştı. Bu benzersiz kılavuz kitabın adı, Odamda Yolculuktu. O tarihte kendisi, yasa dışı bir düelloya kalkıştığı için Turin'de ev hapsine mahkum edilmişti. Kırk iki gün boyunca etrafını otuz altı adımda dolaşabildiği bir odada yaşadı ve tutsaklığını ironik bir özgürlük metnine dönüştürdü. İnsanın bedeniyle ruhunu ayrıştırabileceğini, bedeni ufacık bir odada hapsolmuşken ruhunu istediği her yere gönderebileceğini öne sürüyordu. Bu yolculukta deneyimlenecek coğrafyalar, izlenecek güzergahlar ve mola verilecek duraklar belliydi hatta her seyahatte olduğu gibi beklenmedik kazalar bile oluyordu. Okurla biteviye sohbet etmesi ve her fırsatta konu dışına çıkması açısından ilhamını Tristram Shandynin yazarı Laurence Sterne'den alan Xavier de Maistre, hapsolduğu odada bir nevi keşif turuna çıkmış ve elde ettiği bulguları bir seyahat günlüğü olarak kaydetmişti. Tuhaf mı? O kadar da değil aslında. Özetle, bu kitabı mutlaka okuyunuz... Xavier de Maistre'ın, ufacık bir odayı turlarken o çağda pek popüler olan seyahat jurnallerinin üslubuyla dalga geçerek kendi kendiyle felsefi tartışmalara girişmesi, bugün bile çok ama çok eğlenceli.


Küçük Prens bana göre çocuk kitabı falan değil, olağanüstü güzel bir aşk hikayesi. Şahsen kitabın, insanın artık yapacak bir şeyi, tutunacak dalı kalmadığında bu dünyayı kendi isteğiyle terk edebilmesinin erdemini ima eden hazin ama tavırlı finalini de çok seviyorum. Yıllar önce ilk okuduğumda beni hüngür hüngür ağlatmıştı, şimdi de her seferinde aynısı oluyor, kendimi tutamıyorum. Geniş, geniş bir dünya... Ama bir sonu var elbette! Aristokrat bir aileye mensup olan Antoine de Saint-Exupery, dört yaşındayken kont babasını kaybetti. Ardından aile hızla yoksullaştı. Okulda da pek başarılı değildi. En büyük zevki hava alanına gizlice girip uçakları seyretmekti. 12 yaşındayken bir gün gerçekten uçağa bindi. Liseyi bitirdiğinde annesinin arzusuyla denizcilik okuluna kaydoldu, 19'una bastığında Ecole des Beaux-Arts'da mimarlık fakültesine girdi. 21'inde eğitimini yarıda bırakıp askere gitti. Fransız Hava Kuvvetlerinde teknisyen olarak çalışırken pilotluk eğitimi de aldı. Askerlik dönüşü yine annesinin arzusuyla kamyon satıcılığı yapmaya başladı. Ticarette başarısız oldu ama yazma yeteneğini tam o sıralarda keşfetti. 1926'da yeniden uçmaya başladı, dünyanın çeşitli ülkelerinde pilotluk yaptı. Güney Postası, Gece Uçuşu, Dünya ve İnsanlar, Savaş Pilotu gibi kitaplarında hep uçarken başına gelenleri anlattı. Maceralı bir hayat yaşadı. Tunus'ta uçağı düştü, günlerce kayboldu. İspanya İç Savaşı'nda ölümden döndü. II. Dünya Savaşı'nda sağlık durumu elvermemesine rağmen Fransa adına orduya katıldı ama ülkesinin kaybetmesi üzerine Amerika'ya yerleşti. Küçük Prensi yazdıktan sonra içindeki isyanı bastıramadı ve ülkesi adına bir kez daha savaşmaya karar verdi. Bu kez ABD ordusuna katıldı. Görevi Fransa'ya saldıran işgalci Nazi ordularını havadan izleyerek rapor etmekti. Yine böyle bir keşif uçuşu sırasında vuruldu ve uçağı Marsilya açıklarında denize düştü. Tarih, 31 Temmuz 1944'tü. Uçağının enkazı 65 yıl sonra, 2000'lerde balıkçılar tarafından bulundu. Çocuk kitaplarını küçük görenlerden olmadığımı, tam tersi iflah olmaz bir çocuk kitabı oburu olduğumu çoğunuz biliyorsunuz, o sebeple fikrimi rahatça söyleyebilirim: Küçük Prens bizde çoğunlukla çocuk kitabı kategorisinde yayınlanıyor ama bence bu o kadar da doğru sayılmaz. Diğer kitaplarından öğrendiğimize göre Saint-Exupery, II. Dünya Savaşı'nın tam ortasında, savaşın kırıp geçirdiği insanlara umut ve cesaret aşılayacak, onların ağır depresyondan çıkmasını sağlayacak bir kitap yazmak istemiş ve işte ortaya Küçük Prens çıkmış. Özetle Küçük Prens kim ne derse desin çocuk kitabı falan değil, olağanüstü güzellikte bir aşk hikayesi. Şahsen insanın artık yapacak bir şeyi, tutunacak dalı kalmadığında bu dünyayı kendi isteğiyle terk edebilmesinin erdemini ima eden hazin ama tavırlı finalini de çok seviyorum. İlk okuduğum gün beni hüngür hüngür ağlatmıştı, şimdi de her seferinde aynısı oluyor, kendimi tutamıyorum. Anlatıcı Küçük Prens'in başında pilotluk deneyimlerinden bahseder, kendini yetişkinlerin dünyasında ne kadar yalnız hissettiğini; onlar tarafından anlaşılıp kabul görebilmek için hayatını yalanlar üzerine kurduğunu, hayallerini sadece kendine itiraf ettiğini anlatır. Sonra başına, onu kendine getiren olay gelir, yani uçağı çölde kaza yapar. Bunun da gerçek olduğunu Dünya ve İnsanlar adlı anı kitabından biliyoruz. Saint-Exupery orada dört gün boyunca açlık ve susuzluğun yarattığı halüsinasyonlarla pençeleştiğini, tam ölmek üzereyken onu bir Bedevi'nin bulduğunu, ölümden Bedevi'nin uyguladığı ilkel tedavi yöntemi sayesinde kurtulabildiğini uzun uzun anlatıyor. Anlayacağınız, uçağı düşen anlatıcının çölde karşılaştığı o tuhaf görünümlü prensin ilham kaynağı, yazarın dört gün boyunca çölde boğuştuğu halüsinasyonlarmış. Gerçi kitaptaki suluboya resimlerin hepsinin bizzat Saint- Exupery'ye ait olduğunu düşünürsek, şurası kesin: Her halüsinasyon Küçük Prens kadar güzel olmuyor.


Jerome K. Jerome biraz beklesin... Önce diğerlerini hatırlayalım. Macera deyince ilk akla gelen yazarlardan biri Joseph Conrad'dır hiç kuşkusuz. Jozef Teodor Konrad Korzeniowski adıyla Polonya'da doğan Conrad çocukluğundan beri denizci olmayı hayal ediyormuş. Annesiyle babası öldükten sonra amcasıyla birlikte Avrupa'ya gitmiş, 1874 yılında da Marsilya'dan kalkacak bir gemiye miço olarak yazılmış. Bir süre İngiliz ticaret gemilerinde çalışıp usta gemici unvanını aldıktan ve yirmi yıl denizcilik yaptıktan sonra da 1894'te emekli olarak İngiltere'ye yerleşerek yazmaya başlamış. Narcissus'un Zencisi, Lord Jim, Nostromo, Denizin Aynası, Talih ve bilhassa Karanlığın Yüreği gibi romanlarında, denizcilik yaptığı dönemde bizzat yaşadığı olayların izlerini görmek mümkün. Başka maceracı yazarlar da var aslında... Klondayk Altın Avı'na katılan Jack London ya da dünyanın dört bir yanını dolaşırken kendini hep fırtınanın ortasında bulmayı başaran Ernest Hemingway gibi.. Ama sevgili okur, bu yazıda size onlardan değil, minör ama bir hayli özgün maceralar yaşamış bir başka yazardan ve benzersiz diyebileceğim romanından bahsedeceğim. Ezelden beri varmış hissi uyandıran bir nehir. Nice aşılmaz görünen zorluklarla dolu bir seyahat. Üç genç adamın akıntıyla ölümüne mücadelesi. Tüm belaları savuşturmuş halde, yorgun ve bitkin bir şekilde yolculuğu tamamlamaları... Hayır, Conrad'ın romanı Karanlığın Yüreği değil bu sözünü ettiğim kitap. Onunla uzaktan yakından ilgisi yok. Gizemli Albay Kurtz'u bulmak için Kongo'nun derinliklerine seyahat eden Charles Marlow'un ummadığı dehşetlerle karşılaşmasını ve kendini arkaik olanın medeniyete karşı zafer kazandığı kıran kırana bir savaşın ortasında bulmasını okumuyoruz. Okuduğumuz Jerome K. Jerome imzalı Bir Kayıkta Üç Kafadar adlı roman. Çok komik, çok eğlenceli. Fakat üçü de fazlasıyla çıtkırıldım birer salon beyefendisi olduğundan, dahası abartı sanatının ustası bir edebiyatçının zihninden çıktıkları için, seyahatleri planladıkları kadar dinlendirici geçmeyecek ve kahramanlarımız, güvenilmez hava tahminlerinin yol açtığı felaketler, patates soymanın baş edilmesi güç zorlukları, nehri esir alan buharlı teknelerin ortalığa sürekli olarak is ve duman püskürtmesi gibi sebeplerden ötürü türlü talihsizlikler yaşayacaklardır. Bu harikulade küçük romanı okurken bize düşen şeyse çokça eğlenmek, bu doyumsuz mizah başyapıtının tadını çıkarmak... Sonuçta tüm zamanların en iyi yüz romanı listelerinin gediklisi bir kitaptan bahsediyoruz. Şimdi rafta öyle kendi halinde, sessiz sedasız durduğuna aldanmayın, ilk yayınlandığında, yani 1800'lerin sonlarında 1 milyon satış elde ederek döneminde bir rekor kırmıştı. Gelin görün ki, ilerledikçe bambaşka bir şeye dönüşmüş yazdıkları ve Bir Kayıkta Üç Kafadar çıkmış ortaya. Kitap, günlük hayatın sıradanlığına, İngiliz yemeklerinin tatsız tuzsuzluğuna ve taşra-şehir çatışmasına dair komik anekdotlarıyla, Victoria dönemi İngiliz hayat tarzını ve zamane değerlerini eleştiren nefis bir taşlama. Mesela midelerinin bahtsız köleleri olan bu üç beyefendinin yanlarına bir konserve açacağı almayı akıl etmedikleri için bir türlü açamadıkları ananas konservesiyle mücadeleleri öyle eğlenceli ki, okurken gözlerinizden yaşlar boşanacak.


Ben olsam elbette klasiklerden başlardım. İnsan eliyle gerçekleştirilecek kıyametten geriye kalanlar, Dostoyevski'yi bilsin mesela değil mi? İçimizin karanlığını görsünler. Kafka'yı bilsinler sonra, Josep K ile tanışsınlar. Tolstoy'un Anna Karenina'sından aşk için vazgeçilebilecekleri, Melville'i Kaptan Ahab'ından bulmanın kaybetmek olabileceğini öğrensinler. İnsanlığın irili ufaklı trajedilerini Lorca'dan, Shakespeare'den okusunlar. Kutsal kitapların nefis edebi metinler olduğunu düşünüyorum. Onları da koyayım dedim kütüphaneye evvela ama sonra vazgeçtim. İnsan eliyle koparılmış küçük kıyametlerden sonraki hayatta, kutsalın anlamı değişir belki. Belki o zaman orada başka bir dünya mümkün olur. Kim bilir. Şiir kitaplarıyla doldurmak iyi olur o kütüphaneyi bir de. Kalanlar şiir okusunlar. Kalanlar kelimelere değil, şiire inansınlar. Soru beni roman ve öyküyle sınırlandırdığı halde ben bir şiir kitabını teklif edeceğim: Mesnevi. Cevabı içindedir; hem roman, öykü vardır orada hem şiir, şarkı. Kendini 800 yıldır aralıksız okutan başka bir şiir kitabı varsa onu da alsınlar. O, kıyametten sonraya da kalsın. Lazım. Bu kadar distopik bir geleceğe ilişkin alınan bu tedbir beni hem çok üzüyor hem de sevindiriyor. İnsanoğlunun tüm yaratıcı birikimini yok edecek yöntemler elimizde ve patlamaya hazır. Öte yandan bu birikimi korumak için de olağanüstü tedbirler almayı akıl edebiliyoruz. İnsan işte. Herhalde mutlaka İlyada ve Odysseia'nın olmasını isterim kütüphanede. İnsanoğlunun yarattığı en bereketli hikaye deposu olduğu için. Orhan Kemal'in Bereketli Topraklar Üzerinde'sini koyarım yanına. Çok sevdiğim ve gelecek kuşaklarla paylaşmak istediğim için. Malraux'nun Umut romanını eksik etmem. En yakınlarımızı nükleer bombasız da öldürebildiğimizi ve aslında hiç bir şeyin değişmediğini göstermek için. Don Kişot, Suç ve Ceza, Shakespeare Oyunları, Evliya Çelebi Seyahatnamesi, Mesnevi, 1984, Nazım Hikmet Şiirleri ve Altın Kitap mutlaka bu kütüphanede olmalı. İnsanlığın ruhunu anlatan en iyi metin olduğu için Don Kişot bir kere yer almalı. Fantastik ve gerçekliğin içi içe geçtiği insanlık serüvenini en iyi anlatan, gerçeklikten oluşan metinler olduğu için Binbir Gece Masalları sıraya girmeli. İnsanla iktidar arasındaki ilişkiyi en iyi anlattığı için Hamlet ve aşkı en iyi anlattığı için de Nazım Hikmet'ten Piraye'ye Şiirler yer almalı. Dünya yıkıcı/Kıyamet denebilecek bir felaketten sağ kurtulacakların, barınma, beslenme, vesaire peşinde can derdindeyken, hele bir de söz konusu felaket insan elinden çıkmaysa birkaç hatta çok daha fazla nesil boyunca insanlığın, ta kuzey kutbuna saklanmış geçmiş bilgisiyle/kültürüyle ilgileneceklerini hiç zannetmememi bir kenara ayırarak söylüyorum. Kurt Vonnegut ve Ursula K. Le Guin külliyatlarının, yeniden kurulacak bir uygarlığa beş yüz yıl sonra neler yapmaması gerektiğini kafalarına vurmadan öğretmeye yetecek derinliği içerdiğine inanıyorum. Kütüphaneye katılması öngörülen eserleri çok sınırlı görüyorum. Kıyamet Kütüphanesi dünyamızın gelip geçmişini yansıtacaksa Homeros'tan Pınar Kür'e, Shakespeare'den Orson Welles'e, George Bernard Shaw'dan Cervantes'e, Dante'den Albert Camus'ye, Tolstoy'a, Dostoyevski'ye ve Ahmet Hamdi Tanpınar'a, kadar şu anda saymama yer olmayacak kadar yüzbinlerce yazarı ve onların eserlerini kapsayacak kadar geniş bir Yaşam Kütüphanesi oluşturulmak gerekir. Ayrıca Hermann Hesse'nin, Milan Kundera'nın, Kafka'nın, Paul Auster'in, Dostoyevski'nin tüm kitaplarını tereddütsüz alsınlar lütfen. Edebiyatın bilgeliğinin neler yazdırabileceğini keşfetsinler diye... Kendini yapayalnız hisseden insan dahi aslında evrende tek başına olmadığını duyumsayarak teselli bulabilsin diye. Edebiyatla ifade edilemeyecek hiçbir şey olmadığı bilinsin, sözcüklerin ruhu nasıl okşayıp parlatabildiği unutulmasın diye. Orhan Pamuk'un, Nazım Hikmet'in, Ahmet Hamdi Tanpınar'ın, Oğuz Atay'ın, Sabahattin Ali'nin, Yusuf Atılgan'ın ve Orhan Veli'nin kitaplarını da ihmal etmesinler lütfen. Yeni kuşaklar biz Türklerin de aslında ne biçim insanlar olduğumuzu, bu topraklarda yaşamanın şiirselliğini öğrenebilsinler diye. Aşk ve aşkın insan psikoloji üzerinde yarattığı etkiler adına yazılmış en güzel eser olduğu için Tolstoy'un Anna Karenina'sını okumak büyük bir şans olacaktır. Doğrunun ve yanlışın ne olduğuna dair insanı düşündüren, suç kavramını sorgulatan ve her dönem okunması gereken bir roman olduğu için Dostoyevski'nin Suç ve Ceza kitabı. İnsanın hayata ve kendisine bakışını derinden etkilediği için Tanrılar Okulu mutlaka yer almalı. Kürk Mantolu Madonna olmazsa olmaz çünkü konusu, dili ve çarpıcı kurgusuyla mutlaka okunmalı. İnsanın kendine yabancılaşmasını daha güzel anlatan başka bir eser daha yoktur sanırım, o yüzden Kafka'nın Dönüşüm kitabı. Bana kalırsa Stefan Zweig ve Jack London kıyametten sonra bile yeryüzünde olmalı.


Murakami'nin söylediklerine benzer bir başka örnek de geçmişten geliyor akla. Franz Kafka günde 12 saat, sanki daha sonra başka yazma fırsatı bulamayacakmış gibi bir inatla yazarmış. Simone De Beauvoir'a göre Jean Genet, bir şey üzerinde çalıştığında altı ay boyunca günde 12 saat yazıyor, sonra bu rutine altı ay ara verip uzun süre yazmakla ilgili hiçbir şey yapmıyormuş. William S. Burroughs ve ondan çok etkilenen Hunter S. Thompson hatta ikisiyle de alakası olmayan muhafazakar W. H. Auden'ın da rutinleri benziyor. Mesela Auden, 20 yıl boyunca her sabah bir tür uyarıcı kimyasal olan benzedrine almış. Uyumak için de tek çaresi uyku hapı kullanmakmış. İlaç bağımlılığını, zihninin mutfağında zorunlu olarak başvurulan bir enerji koruma ya da kapıları kapatma şekli olarak tarif ediyormuş. Aşağıda okuyacaklarınız da Günlük Ritüeller adlı kitaptan alındı. Balzac çalışırken kendine acımıyor, deyim yerindeyse 'kendi gözünün yaşına bakmıyordu'. Akşam 18:00'de çok hafif bir akşam yemeği yiyor, ardından uykuya dalıyordu. 01:00'den sonra da 7 saat aralıksız yazıyordu. Saat 08:00'de bir buçuk saat şekerleme yapıyor, 09:30'dan 16:00'ya kadar da sert, şekersiz kahve içerek sabah yazdıklarının düzeltileriyle meşgul oluyordu. (Günde 50 fincan kahve içtiği söylenir.) 16:00'da yürüyüşe çıkıyor, eve dönüp banyo yapıyor, birkaç ziyaretçi kabul ediyordu, hepsi o kadar. Balzac'ın yazmak dışında bir hayatı sanki yoktu. Faulkner başka türlüsüne mecbur kalmadıkça sabahları yazmayı tercih ediyordu. Fakat en ünlü eserlerinden biri olan Döşeğimde Ölürkeni bir üniversitenin elektrik istasyonunda gece bekçiliği yaptığı sene yazmıştı. Sabahları birkaç saat uyuyor, öğleden sonraları ve akşamları yazıyor, gece işe giderken annesinin yol üstündeki evine uğrayıp bir kahve içiyor, bekçilik ederken de kısa şekerlemeler yapıyordu. Faulkner ilham beklemez, İlham beni her gün yokluyor derdi. Heller'ın en ünlü romanı Madde-22 işten sonra, akşamları yazıldı. Yazarın Manhattan'daki dairesinde, mutfak masasının üzerinde... 8 yıl boyunca her gece 1-2 saat yazdım demişti. Arada pes ettim ve birkaç yıl yazmak yerine karımla televizyon izlemeyi seçtim. Ama ne oldu; televizyon bana durmadan 'Madde-22' dedi. Geceleri roman yazmayan Amerikalıların hayatları ne kadar sıkıcı, bilemezsiniz. Heller gündüzleri Time, Look ve McCall's gibi dergilerin reklam departmanlarında çalışıyordu. Yorucu bir işi yoktu hatta bir röportajında söylediğine göre hayatta karşılaştığı en zeki, en entelektüel insanlar Time'daki meslektaşlarıydı. Ayrıca McCall's dergisinin reklam kampanyaları için harcadığı zihinsel çaba kesinlikle romanları için harcadıklarının katbekat üstündeydi. Mann sabahları 08:00'de uyanıp alelacele bir fincan kahve içer, ardından banyo yapıp giyinir ve karısıyla kahvaltıya inerdi. Sonra 09:00'da, çalışma odasının kapısını kapatıp kilitler, telefonu fişten çekerdi. Çocuklarının akşama kadar o odaya girmeleri yasaktı. Mann'ın bazı katı kuralları vardı; akşam olduktan sonra aklına gelen hiçbir fikri kağıda dökmez, bunun için ertesi sabahı beklerdi. Yine güzel bir yazıyla dönmüşsünüz. Arayı çok açıyor özletiyorsunuz. Bu kadar ara vermeyin lütfen.


ON8 Kitap'tan çıkan İntihar Günlüğümün yazarı Michael Thomas Ford'un Jane Bites Back adlı bir romanı daha var. Kahramanı Jane Austen, hem de bir vampir olarak. Aşağıda Ford'un bu kurgusal vampirlik hikayesinden sonra Austen hayranlarından gelen tepkilere verdiği cevabı okuyacaksınız. Yazarların sevilme arzusunu anlattığı bölüm çok güzel. Jane Austen'ın hala, öldükten sonra bile mahrum kaldığı şeylerden söz etmesi de öyle. Bence Ford'un satır aralarında yazar adaylarına gizli bir mesajı da var: Korkuyorsanız bile devam edin! Jane Austen'ı bir vampir olarak anlatan Jane Bites Back romanlarım ilk çıktığında, Austen hayranları öfkeden delirmişti. Bu kitaplarla Seth Grahame-Smith'in birkaç ay sonra çıkan Aşk ve Gurur ve Zombiler adlı romanı, kısa sürede fenomene dönüştü. Artık New York Times ve New Yorker gibi saygın yayın organlarında bizden bahsetmeye başlamışlardı. Gene de mutlu sayılmazdık. İnternetteki edebiyat bloglarında ağır yazılar yazılıyor, hatta Zavallı Bayan Austen, ne kabahat işledi de ona böyle hakaretler ediyorsunuz? minvalinde ilerleyen öfkeli okur mektupları alıyorduk. Bu yüzden, romanlarımda Jane Austen'a nezaketsizlik ettiğime dair birkaç yazı çıkınca kedere garkoldum. Hıçkıra hıçkıra ağlamadım elbette ama içim içimi kemirmeye başladı, benden nefret edenlere birkaç beceriksiz özür mektubu bile yolladım. Halbuki bana göre Jane Austen'ı vampir haline getirmenin ona kaba davranmakla ilgisi yoktu. Tam tersi, bu sivri dilli müthiş kadına, yazınsal dehasını küçümseyenlerden intikam alma şansı vermiştim. Bir-iki hayranı yapmak istediğim şeyi fark etmişti sanırım, ama geri kalanlar fena halde öfkeliydi. Gene de onları anlıyorum. Austen'da öyle farklı bir sihir var ki okurları onu istisnasız her durumda koruyup kollamak istiyor. Sebep onun el değmemişliği, masumiyeti... Sonuçta Guardian gazetesinin En Ünlü 10 Bakire listesinde ikinci sıraya yerleşmiş durumda. Bekaretin eksiklik değil, erdem olduğu bir dönemin ruhunu simgeliyor. Üstelik küçük kızların -ve elbette yaşıtları oğlanların- büyüyüp Lolitavari pop starlar olmayı hayal ettikleri bir çağda, Austen ve şahane kadın karakterleri son derece iç ferahlatan birer alternatif. Kısacası, romanlarımı okuyan Jane Austen hayranları sevgili Jane'leriyle benim yeni Jane'im arasında çok da büyük bir fark olmadığını görecek. Hatta bu yenisi daha bile iyi, çünkü artık dili kadar dişleri de keskin. Zamanımız olacak. Şu emekli olunca sakin bir kıyı kasabasına yerleşme hayalimiz var ya :) Kitap Kulübü bile kurarız orada. Bol bol okuyup okuduklarımızı tartışırız. Eğlenceli bence.


Yazarların evleri, kütüphaneleri filan derken sıra onların en mahrem alanlarına, yatak odalarına geldi. Bu yakınlarda taşınacağım ya; o yüzden internetteki dekorasyon sitelerini gezip duruyorum. The Apartment Therapy'deki habere resmen bayıldım. En sevdiğim birkaç yazarın yatak odalarını görmek muhteşemdi. O odaların sevgili yazarlarımın aşık oldukları, hayal kurdukları, uyudukları, düş gördükleri, öfkelendikleri, belki ağladıkları, yaralarını iyileştirdikleri ve elbette yazdıkları yerler olduğunu düşünmek güzel. Yazarların evleri, kütüphaneleri filan derken sıra onların en mahrem alanlarına, yatak odalarına geldi. Bu yakınlarda taşınacağım ya; o yüzden internetteki dekorasyon sitelerini gezip duruyorum. The Apartment Therapy'deki habere resmen bayıldım. En sevdiğim birkaç yazarın yatak odalarını görmek muhteşemdi. Hayır, seksle alakalı şeyler düşünmeyin lütfen. O odaların benim sevgili yazarlarımın aşık oldukları, hayal kurdukları, uyudukları, düş gördükleri, öfkelendikleri, belki ağladıkları, yaralarını iyileştirdikleri ve elbette yazdıkları yerler olduğunu düşünmek güzel. Truman Capote'ninki sade ama şık. Virginia Woolf'unki yazarın bizzat renkli kağıtlarla kapladığı kitaplarla dolu. Ernest Hemingway'inki zarif. William S. Burroughs'unkinde yatağın üstünde yazarın yakın arkadaşı Patti Smith oturuyor. Sylvia Plath'inki aslında ünlü şair ve yazarın birkaç ay kaldığı, sadece kadınlara hizmet veren Barbizon Hotel'deki odası. Henry David Thoreau'unki olabilecek en sade yatak odası. Bir yatak, bir masa, bir sehpa ve üç koltuk var sadece. William Faulkner'ınki yatak odasından çok çalışma odasını andırıyor. Kendisi romanlarının olay örgülerinin ana hatlarını genellikle duvara hazırladığı haftalık çizelgelere yazar, daha sonra da oradaki boşlukları not kağıtlarıyla doldururmuş zaten. Tabii karısı Estelle'le paylaştığı ikinci bir yatak odası da üst kattaymış. Victor Hugo'nunki koyu kırmızı ve gösterişli. Yazarın etkilendiği romantizmin izlerini taşıyor. Emily Dickinson'ınkinde şairin bütün şiirlerini kaleme aldığı küçük daha doğrusu miniminnacık bir yazı masası da bulunuyor. Marcel Proust'unkinde yazarın astım ve allerji hastası olmasının da etkisiyle hijyene ve korunmaya büyük önem verilmiş. Her şeyin üzeri kaplanmış yahut kilitlenmiş vaziyette, Proust tozdan ve dışarıdan gelebilecek olan polenlerden korunsun diye.


Yasemin Eğinlioğlu Caz Halleri adlı kitabında, hayatın caz ritminde nasıl yaşanabileceğini gösterirken, var oluşun caz halini de yazıya döküyor. Sylvia Plath intiharından önce yayımlattığı Sırça Fanus adlı romanında üniversite yıllarını kaleme almış, yaşadıklarını yazmadıkça başka şeyler yazmayı düşleyemeyeceğini söylemiştir. Benim için de ilk romanım düşlerimin kapısını edebiyata açan bir kitap oldu. Yazmak, benim gibi Varlığımın tümü yalnız kalmama sebeptir, diyen biri için belki de var olunabilecek en geniş alan. Ama hayatın içinde kalmayı da aynı derecede önemsiyorum. Çünkü ben edebiyatını kendi içinden ve yaşadıklarından çıkarabilen bir yazarım. Yazmak, notaların yetmediği yerde beni daha anlamlı kıldı ve adeta yeniden var etti. Piyanodaki doğaçlamalarım başka bir alem ve rüya gibi. Yazıysa daha gerçek. Hem de hayatın ve insanın görünmeyen yüzünü gösterebilecek kadar gerçek. İlk kitabımda kendi derinliklerime demir attığımı yazmıştım. Yaşadıklarım, algılarımın çocuk yaşta güçlenmesine sebep oldu. Bu da benim kendimi ve insanı sert bir zenginlikle keşfetmemi sağladı. Caz Hallerinde de anlattığım gibi, sevdiklerimin ilk bakışta fark edemediklerini, yani görünmeyeni görüyordum. Görmekle kalmayıp göstermekten de kendimi alamayınca, örselenip hırpalanmaya açık hale geliyor, çoğu zaman da bunları göğüslemeye gönüllü oluyordum. Çünkü amacım, sevdiklerimi zalimane bir ruh çıplaklığında bırakmak değil, korumaktı. İşte bu koruyucu çıplaklığa, en çok yazının gerçeğinde ulaşabildim. Cazı ifade eden en güçlü ve doğal enstrüman insandır. İnsan, kendine dürüst olabildiğinde, iç sesini korkmadan dinlediğinde, doğadan gelen dürtülerini ve yabani duygularını hayatın ritmine bıraktığında, caza dönüşür. Zihnimin beni müziğe ve edebiyata yatkın kılan sıçramalı zaman zembereği, iş yazılı değil de sözlü anlatıma, yani konuşmaya geldiğinde değişik güçlükler çıkardı hayatımda. Birtakım somut durumların ya da psikolojilerin, geleceklerini önceden görüp dile getirdiğimde bazen paranoyayla bile suçlandığım oldu. Aynı şekilde, o anda var olan acıklı bir eylemde ya da kötü bir gidişatta geçmişin yara izlerini saptadığımda da tepkilere maruz kaldım. Ama yapabileceğim bir şey yoktu bu konuda. Parçaları puzzle oynar gibi yerine yerleştiriyor beynim. Unutmak ve hatırlamak eylemleri de bana ne derece yakındır, hiç emin değilim mesela. Hatıralarım donup kalmış resimlere benzemezler. Sanki daha dün yaşanmışçasına canlıdırlar belleğimde. Konuşurlar, fısıldarlar, üzülüp ağlar, coşup heyecanlanır ya da katıla katıla gülerler. Yaşadığım sürece benimle birlikte soluk alıp verir, hatta hareket ederler. Böyle düşünüp yaşadığımdan, evet, yazma biçimim kesinlikle klasikten çok caza yakın. Yazdıklarımla kendimde çoğalırken bir yandan da yalnızlaştım. Kitaplarımı okuyanlar bana hem yaklaştı hem de benden uzaklaştı. Yazmanın doğasında var bu.


İşe yarayıp yaramayacaklarını bilmiyorum, ama Chuck P.'nin tavsiyelerini okumak eğlenceli... Dahası bir gerçeği açıkça ortaya koyuyorlar: Dövüş Kulübü'nün topu topu sekiz kuralı vardı. Hatta yedi, zira bu kurallardan ilk ikisi hemen hemen aynıydı. 1. Dövüş Kulübü hakkında konuşmayacaksın. 2. Dövüş Kulübü hakkında KONUŞMAYACAKSIN! Eh, yazmak konusunda konuşulabiliyor gerçi ama uymak gereken kurallar çok daha fazla, yani tam 13 tane. Bu noktada susuyorum... 13 rakamı içinizi ürpertmediyse, hemen okumaya başlayabilirsiniz. Yazmanın 13 kuralı... Uyup uymamak size kalmış! Yirmi yıl önce ben ve arkadaşım noel öncesi Portland şehir merkezinde yürüyorduk.. Büyük mağazalar: Meier and Frank... Fredrick and Nelson... Nordstroms. Hepsinin büyük vitrinleri ve her vitrinde kendilerine has tek bir sahne; kıyafetleri tanıtan cansız mankenler veya yapay kar içinde bir parfüm şişesi. Ama J. J. Newberry'in vitrini, süper, oyuncak bebekler, spatulalar, tornavidalar, yastıklar, elektrikli süpürgeler, plastik elbise askıları, gerbil, yapay çiçekler, şekerler, anladınız yani. Birbirinden farklı yüzlerce şey üzerinde etiketlerle vitrinde duruyor. Yanından geçerken, arkadaşım Laurie uzunca bir süre vitrine bakıp Onların vitrin felsefesi Eğer vitrin size göre değilse biraz daha koyun olmalı dedi. Mükemmel bir durumda, mükemmel bir yorum ve ben 20 yıl geçmesine rağmen bunu hatırlıyorum çünkü beni güldürdü. Diğer, o güzel vitrinler... Eminim kendilerince bir tarzları ve albenileri vardı ama nasıl gözüktükleri hakkında en ufak bir fikrim yok. Bu denemede, benim amacım biraz daha koymak. Bir çeşit noel çorabı gibi fikirleri bir araya getireceğim. Umarım faydalı olur. Veya okurlar için hediye kutularını paketlemek, şeker koymak ve bir sincap ve bir kitap ve bir takım oyuncaklar ve bir kolye gibi. Eminim ki burada yapılacak değişiklikler aptalca bir şeylerin ortaya çıkmasına neden olacak, ama mükemmel bir şey de olabilir. Bir: İki yıl önce bu denemelerin ilkini yazdığımda bu deneme, benim yazarlığımın pişirme saatim hakkındaydı. Bu denemeyi hiçbir zaman göremediniz ama işte metodum: Yazmak istediğiniz zaman, bir pişirme saatini bir saatlik bir zaman dilimine ayarlayın ve saat ötene kadar oturup yazın. Eğer yazmaktan hala nefret ediyorsanız, sonraki bir saat için özgürsünüz. Ama genellikle alarm ötmeye başladığında, kendinizi yaptığınız işe kaptırmış olacaksınız, bunu yaparken son derece zevk alacaksınız ve yazmaya devam edeceksiniz. Pişirme saati yerine çamaşır veya kurutma makinesine çamaşır atıp bunu kendiniz için bir zamanlayıcı olarak ayarlayabilirsiniz. Dönüşümlü olarak farklı işler yapmanız örneğin çamaşırhanede aptalca çalışmak veya bulaşıkçılık size olayları kurmakta gerekli yeni fikirleri, anlamları, farklı kavrama yöntemlerini oluşturacak parçalar verecektir. Eğer hikayede sıradaki olayı bilmiyorsanız.... tuvaletinizi temizleyin. Yatak örtüsünü değiştirin. Allah aşkına, bilgisayarınızın tozunu alın. Aklınıza mutlaka daha iyi bir fikir gelecektir. İki: İzleyicileriniz tahmin edebileceğinizden daha zekiler. Farklı zamanlama ve hikaye formlarını denemekten çekinmeyin. Benim şahsi teorime göre genç okurlar birçok kitabı, daha evvelkilerden ahmak olduklarından değil tam da aksine günümüz okuyucusu daha akıllı olduğu için küçümsüyor. Filmler, hikaye anlatımı konusunda bizi eğitti ve bu yüzden de izleyicinizi şaşırtmak tahmin edemeyeceğiniz kadar zorlaştı. Üç: Bir sahneyi yazmaya oturmadan önce, bu sahnenin sizin hikayenizde ne gibi bir anlamı olduğunu çözün. Neyi daha önce kurarsanız sahne size sonuç verecektir? Hangi sahne daha sonra yer almalı? Sizin kurduğunuz entrikayı hangi şekilde daha fazla uzatabilirsiniz? Çalışırken, araba sürerken, bir şeyler denerken aklınızda sadece bu soru olsun. Fikirlerinizle alakalı notlar alın. Ve sadece hikayenin iskeletini kafanızda kurduktan sonra oturup yazmaya başlayın. Aklınızda parlak bir fikir olmadan, o sıkıcı, tozlu bilgisayarın başına oturmayın. Ve okurunuza angarya, sıkıcı, çok küçük bir şeyin olduğu veya hiçbir şeyin olmadığı bir sahne okutmayın. Dört: Kendinizi şaşırtın. Eğer hikayeyi sizi hayrete düşürebilecek bir noktaya getirebilirseniz, ya da bırakın hikaye sizi getirsin, okurlarınızı da şaşırtabilirsiniz. İyi planlanmış şaşırtıcı bir sahne sizin o çokbilmiş okuyucunuzun fikirlerini değiştirecektir. Beş: Takıldığınız zaman, daha önce yazdığınız sahneleri tekrar okuyun. Orada kenarda kalmış karakterlerden bir tanesini tekrar canlandırın, gömülmüş silahlar gibi. Dövüş Kulübü'nün sonunu yazarken, plazalarla ne yapacağıma dair en ufak bir fikrim yoktu. İlk sahneyi tekrar okumak, nitronun parafinle karıştırılmasıyla alakalı kenarda kalmış bir fikri hatırladım ve bu plastik patlayıcı yapımının kesin olmayan bir metoduydu. Bu aptallık bir kenara mükemmel bir gömülmüş silahlar etkisi yaptı ve bu tekrar canlandırma hikaye anlatıcı olarak var olmamı sağladı. Altı: Yazmayı her hafta düzenlemek için bahane olarak kullanın. Bu partiye isterseniz atölye da diyebilirsiniz. Canınızın istediğini kadar zamanı yazmanıza değer veren ve sizi destekleyen insanlarla geçirin. Bu yazarken yalnız başınıza geçirdiğiniz zamanı dengeleyecektir. Eğer bir gün yazdığınız şeyi satarsanız, yalnız geçirdiğiniz zamanları karşılayacak bir tutar almayacaksınız. Ödemenizi önceden alın, yazmayı insanlarla birlikte vakit geçirmek için bahane olarak kullanın. Hayatınızın sonuna geldiğinizde, bana inanın, geriye dönüp bakmayacaksınız ve yalnız geçirdiğiniz zamanların tadını çıkartın. Yedi: Kendinizi bilinmezliğe bırakın. Bu küçük tavsiye yüzlerce ünlüden Tom Spanbauer'a, ondan bana, benden de size. Bir hikayeyi şekillendirmeye izin vermeniz, hikayenin sonunu şekillendirmenize izin verir. Acele etmeyin ve bir hikaye ve/veya kitabı bitirmek için zorlamayın. Tek bilmeniz gereken bir sonraki sahne veya birkaç sahne. Baştan sona bütün sahneleri bilmenize gerek yok. Aslında, eğer böyle yaparsanız siz bunu gerçekleştirene kadar sıkıcı bir hal alır. Sekiz: Eğer hikayede daha fazla serbestliğe ihtiyaç duyuyorsanız, taslaktan taslağa karakterlerin isimlerini değiştirin. Karakterler gerçek değillerdir ve bu karakterler siz de değilsinizdir. Keyfi olarak isimlerini değiştirmek bir karaktere mesafe koymanıza neden olur ve böylece bu karaktere her türlü eziyeti yapabilirsiniz. Veya daha kötüsü, eğer hikayede gerçekten ihtiyaç duyuyorsanız bir karakteri yok edin, öldürün. Dokuz: Üç tip anlatım şekli vardır. Bundan emin değilim ama bir seminerde dinlediğimde bana mantıklı geldi. Bu üç tip: Tanımlayıcı, öğretici ve canlı anlatım. Tanımlayıcı: Güneş yükselmişti. Öğretici: Yürü, koşma. İfade edici Off. Çoğu roman yazarı bu formların bir ya da iki tanesini kullanırlar. Siz üçünü de kullanın. Hepsini birbirine karıştırın. Çünkü insanlar böyle konuşur. On: Okumak isteyeceğiniz bir kitap yazın. On Bir: Kitap kapağında kullanılmak üzere fotoğrafınızı çektirin ve bunların negatiflerini ve telif haklarını alın. On İki: Gerçekten size üzen konular hakkında yazın. Onlar yazmaya değecek yegane şeylerdir. Tehlikeli Yazma, isimli kursunda Tom Spanbauer hayatın bizim kendimizden hiçbir şey katamayacağımız geleneksel ve sıkıcı şeyleri yazmaya harcanmayacak kadar değerli olduğunun altını çiziyordu. geleneksel hikayeleri yazmak için fazlasıyla kıymetli olduğunun altını çiziyordu. Tom'un bahsettiği çok fazla şey vardı ama ben bir kısmını yarım yamalak hatırlıyorum: Yazmagörevi sanatı, tam olarak heceleyemem bile, ama ne demek istediğini anlıyorum. Bir okuru hikayedeki olaylar arasında harekete geçirmek için kullanılan özen ve dikkat. Ve Alt Konuşma, benim anladığım hikayede belirgin olanın içine gizli, gömülmüş mesaj. Benim için tam anlayamadığım konuları anlatmak son derece rahatsız edici. Tom bu atölye çalışması hakkında bir kitap yazması konusunda anlaştık. Kitabın adı A Hole In The Heart 2006 yılının haziran ayına kadar taslağı hazırlamayı planlıyor, 2007'in başlarında da kitap neşredilecek. On Üç: Başka bir noel hikayesi. Neredeyse her sabah kahvaltımı aynı kafede yapıyorum. Ve bu sabah bir adam kafenin vitrinine noel süsleri yapıyor. Kardan adamlar, kar tanecikleri, çanlar, Noel Baba. Vitrinin dış kısmında duruyor, dondurucu soğukta resim yapıyor, nefes alıp verirken çıkan buhar renklerin farklı gözükmesine neden oluyor. Kafenin içinde, müşteriler ve garsonlar, adamın beyaz, kırmızı ve mavi renkleri katmanlar halinde sürdüğünü gördüler. Adamın arkasındaysa hava değişti, yağmur kara döndü ve rüzgarla adamın her tarafına düştü. Ressamın saçları farklı bir gri renkteydi. Yüzüyle durgun ve pantolonunun boş arka cebi gibi kırış kırıştı. Renklerin arasında, kağıt bardaktan bir şey içmek için durdu. Onu içeriden izlemek, yumurta ve kızarmış ekmek yemek. Birisi bunun üzücü olduğunu söyledi. Bir müşteri adamın muhtemelen başarısız olmuş bir sanatçı olduğunu söyledi. Bardaktaki büyük ihtimalle bir viskiydi. Büyük ihtimalle her tarafı başarısız resimleriyle dolu bir stüdyosu vardı. Ve şimdi hayatını kazanmak için restoran mağazaların vitrinlerini süslüyordu. Sadece üzücü, üzücü, üzücü. Adam renkleri birbiri ardına kullanmaya başladı. Öncelikle beyazlarla karları. Kırmızı ve yeşille tarlaları. Siyahla noel çoraplarını ve ağaçları vurgulamak için ana hatları çizdi. Bir garson müşterilere kahve servisi yaparken çok güzel, keşke ben de yapabilsem dedi. Ve biz imrensek de veya adama soıukta çalıştığı için acısak da adam resim yapmaya devam etti. Detayları ekledi ve birkaç kat renk kullandı. Tam olarak ne zaman olduğunu anlayamadım ama adam artık yoktu. Resimler son derece güzeldi, vitrini son derece güzel bir şekilde doldurdu. Renkler çok canlıydı. Ve ressam gitti. Bir tutunamayan ve kahraman olsa da fark etmez. Yok oldu, hiçbir yere gitti. Tek gördüğümüz yaptığı işti. Burada sürekli sahnelerden, olaylardan, akıp giden anlatılardan, okuru şaşırtmaktan söz ediliyor. Böyle bir görev üstlenmeye niyetlenenler kitap yazmak yerine film çekseler belki de daha iyi ederler. Palahniuk ürünleri de aşağı yukarı o klasmanda desem ayıp etmem sanırım. Okumak isteyeceğiniz bir kitap yazın. kuralını not ediyorum. Teşekkürler yorumlar için :) Egoist Okur da Kurgudeşen'i ilgiyle ve merakla takip ediyor. ben de el ayak çekilince fırının saatini kurmayı deneyeceğim.. umarım işe yarar! Başarmış birinden tavsiye almak bir büyücünün sırlarını ele geçirmeye çalışmak gibi heyecan verici olabilir. Ama herkes kendi yöntemini bulmak zorunda. Sanırım asıl olan kafe vitrinine desen çizen ressamın hikayesi, her şeyi anlatıyor. Garsona o cümleyi söyleten, çekip gittiğinde ardında bırakığın yaptığın iş. Kim acırsa acısın, kim imrenirse imrensin aldırmadan devam etmek.