Obi adını verdikleri ilk albümlerini yayınlayan Kafabindünya'yla ilgili her yazıda karşıma postrock ibaresi çıksa da, grup üyeleri sanırım yaptıkları müziğe etiket aramaya pek meraklı değiller. İşte böyle. Yetmez derseniz, Kafabindünya'nın Myspace sayfasına göz atın. Yahut daha iyisi Anger Circus, Binlerce Özür, İlk Buluşma, Kapanış Konuşması, Moongazing, Mutlu Son, Nightwalk, Platonik Aşk, Wake up to a Brand New Day, When We Were Young ve Yapılabilecek Bir Şey Yoktu adlı 11 parçadan oluşan Obi'yi edinin. Oradaki parçalar emin olun grubu size benden daha iyi anlatacaktır. Peyote etiketli Obi adlı albümleriyle herkese Nihayet! dedirten Burç Tuncer, Emrah Bekdikli, Doğan Aydın ve Korgün Akgün, yani Kafabindünya bu hafta Egoist Okur için bir güzellik yaptı. Dört kişiden ortak bir Efkar Karması hazırlamalarını isteyemezdim. Ben de dinledikleri, etkilendikleri, sevdikleri parçaları göndermelerini istedim. Slint, Silverchair, Mr. Bungle, Meshuggah, Opeth, Defeater, Caspian, A Swarm of the Sun, Russian Circles ve Propagandhi gibi gruplardan seçilmiş şahane bir liste geldi. Bazıları benim de şahsi favorilerimden. Ha bir de... İlk parça olan Good Morning Captain'ın İngiliz şair S. T. Coleridge'in The Rhyme of Ancient Mariner adlı muhteşem şiirinden uyarlandığını söylemezsem, içim rahat etmez. Zamanınız var, dinleyin.


Vladimir Nabokov, 1951 yılında Harvard Üniversitesi'ne misafir öğretim üyesi olarak geldiğinde, Don Quijote üzerine altı ders vermiştir. Yıllar sonra Zalim ve kaba, eski püskü bir kitap olan 'Don Quijote'yi Memorial Hall binasında, muhafazakar meslektaşlarım dehşet ve utançla seyrederlerken paramparça edişimi keyifle hatırlıyorum diye yad ettiği bu derslerde Nabokov, romanın tatlı ve taşlamalı bir güldürü olduğuna dair yerleşik düşünceyi tamamen reddeder. Aksine, Don Quijotenin en acımasız ve insanlıkdışı kitaplardan biri olduğunu söyler. Paramparça ettiği bu kitabı bir zulüm ansiklopedisi olarak yeniden inşa ederken, kataloglama görevinde Cervantes'in hayatını, 16. yüzyıl İspanya'sını, romanın edebiyattaki yankılarını ve yazarın geçmiş edebiyattan faydalandığı her bir unsuru da mercek altına alır. Don Quijote Dersleri, İspanyol yazar Cervantes'in başyapıtını okuyacakların başucunda bulundurmaları gereken bir kılavuz, Nabokov severler için de usta bir eleştirmen ile bir edebiyat devinin destansı bir karşılaşması. Karanlıkların, ölümün ve cehennemin rengi olan siyahı ille de olumsuz, kötücül bir renk olarak görmemeli. Uzun tarihi boyunca, verimlilik, ölçülülük, saygınlık ve otoriteyle de özdeşleştirilmiş olan siyah, epeydir zarafetin ve modernliğin temsilcisi. Keşişlerin siyahından korsanların siyahına, ressamların siyahından terzilerinkine uzanan Michel Pastoureau, diğer renklerden farklı bir kadere ve simgeselliğe sahip olmuş, matbaanın icadına kadar renkler arasında apayrı bir yer işgal etmiş, Newton'un buluşlarıyla özel bir statü edinmiş, hatta renk olmaktan çıkmış siyahın izlerini yaradılış efsanelerinden 20. yüzyılın sonlarına dek her alanda sürüyor. Siyahın; dil, toplumsal alışkanlıklar, sanatsal yaratıcılık ve simgeler dünyasındaki yerini ve gelişimini belirgin bir şekilde ortaya koyan Pastoureau, aynı zamanda son derece zengin ve sürükleyici bir kültür tarihi panoramasını da gözler önüne seriyor. Günlük alışkanlıklarınızın yaratıcı süreç üzerindeki etkisini hiç merak ettiniz mi? Bir rutin belirleyip ona sadık mı kalmalı, yoksa hayatı akışına mı bırakmalı... Karar vermeden önce bu kitaba mutlaka bir göz atmalısınız. Hayran olduğumuz büyük fikir ve eserlerin yaratıcıları gündelik hayatlarında ne yapıyorlardı? Sıradan insanlar olmaktan çıkıp tarihin sayfalarında kendilerine yer edinmelerini sağlayan o büyük eserler hangi gündelik rutinlerin sonucunda doğmuştu? Bu kitapla Mozart'tan Çaykovski'ye, Kant'tan Descartes'a, Kafka'dan Flannery O'Connor'a, Picasso'dan Vincent van Gogh'a, Albert Einstein'dan Nikola Tesla'ya, Agatha Christie'den Isaac Asimov'a, tarihin akışına yön veren pek çok insanın gündelik hayatına kısaca göz atabilecek, onların deneyimlediği yaratım sürecini inceleme fırsatı yakalayacaksınız. Beş yazar ve bir ressama ilişkin sanatçı portrelerinin yer aldığı Kır Evinde İkamet, W. G. Sebald'in edebiyatbilimci kimliğini yakından tanımamıza olanak sunuyor. Johann Peter Hebel, Gottfried Keller, Robert Walser, Jean-Jacques Rousseau, Eduard Mörike ve Sebald'in yakın dostu olan ressam Jan Peter Tripp'in incelendiği metinlerde; bir yandan sanatçıların, içinde bulundukları kültürel iklimin ışığında biyografik izleri sürülürken diğer yandan da yazma eylemiyle, sanatla kurdukları ilişki sorunsallaştırılıyor. Sebald, merceğini yönelttiği sanatçılarda yalnızlığı görüyor: Her biri bir şekilde toplumun dışında konumlanmış; yalnızlığı seçmiş veya seçmek zorunda bırakılmış ve kimi zaman bir illete dönüşen yazıya sığınmışlar. Metinlerinde bu yazma bağımlılığını odağına alan Sebald, biyografi, edebiyat incelemesi ve denemeyi harmanlayarak bir çeşit ruh kardeşliği kurduğu yazarları yeniden okuyor. Kevin Wilson'ın karakterleri gerçekle hayal, sıradanla fantastik arasında gidip gelen bir dünyada yaşıyor. Vefat etmiş, hasta ya da yanına yaklaşılmayacak kadar huysuz aile büyüklerinin yerine ücret karşılığı ikame büyükannelik yapan bir kadın; anne babası kendiliğinden alev alarak öldükten sonra Scrabble fabrikasında harf tasnifçisi olarak çalışmaya başlayan genç; annelerinden kalan evin tek sahibi olmak için kağıttan 250'şer turna yapmak zorunda kalan kardeşler... Gerçek hayatın neredeyse tüm kurallarının geçerli olduğu mini evrenlerde yaşayan fazlasıyla yalnız karakterler. Fang Ailesiyle kendine önemli bir hayran kitlesi yaratan Kevin Wilson, ilk öykü kitabı Dünyanın Merkezine Tünel Kazmakta yine okurunda gülme isteği ve acıma hissini aynı anda yaratmayı başarıyor. 25 dile çevrilen Neruda'nın Postacısında olaylar, 1969 yılında Şili kıyılarındaki küçük Isla Negra kasabasında geçer. Köyün postacısı genç Mario'nun mektup götürdüğü tek bir kişi vardır: Kasabada sürgünde olan Şilili ünlü şair Pablo Neruda. Mario hayran olduğu şairle konuşmak, ona kitabını imzalatmak için çareler arar, sonunda aralarında bir dostluk başlar. Basit insanların yaşadığı küçük kasabada, Nobel Edebiyat Ödülü kazanmayı bekleyen Neruda, devlet başkanlığına aday gösterilir, ancak Salvador Allende seçilince şair Paris'e büyükelçi olarak atanır. Mario ise ilk aşkını yaşadığı Beatriz'e kavuşmak için çırpınmaktadır. Neruda Paris'teyken genç Mario'dan alışılmadık bir yardım ister. Bir kısmı gerçek olan renkli karakterleriyle, General Pinochet darbesi öncesindeki Şili'yle unutulmaz bir filme de dönüşen bu küçük roman, şiirsel dili yanında hem eğlenceli hem tutkulu anlatımıyla Skarmeta'yı çağdaş Latin Amerika edebiyatının önde gelen temsilcileri arasına sokmuştur. Yaşlanmak ıslah etmemişti iki meçhul adamı. Arkanya'daki iki ayrı meyhanenin bahçesinde oturmuş nefret dolu bakışlarla birbirlerine bakıyorlardı günlerdir. Aralarına sımsıkı bir ip gerilmiş gibi ölüm kokan gözlerle zamanı kolluyorlardı. Upuzun bir caddenin ikiye böldüğü tozlu yoldan gelip geçen insanların bakışlarına aldırdıkları yoktu. Masanın üzerine koydukları sabırsız ellerini habire tıkırdatıyor, ayakları bir anda ileriye atılmak için sandalyelerin altında aralıksız sallanıp duruyordu. Vakit yaklaşıyordu. Çok yakında, yüreklerindeki cerahati söküp atamamış iki yaşlı adam, ağır ağır yerlerinden doğrulup epeydir iki ayrı yakasında bekledikleri yolun tam ortasında buluşacak ve büyük ihtimalle biri ölecekti. Jar, masalsı, büyülü bir roman... Bir Arkanya romanı... Kemal Varol'un ilk romanı. Kopenhag, 1925. Greta; Güzel Sanatlar Akademisi'nde resim eğitimi almaya gelmiş genç bir kızdır. Akademide utangaç ve içine kapanık hocası Einar'la tanışır ve ona aşık olur. İki genç evlenir ve hayatlarını resme adarlar. Greta insan portreleri konusunda uzmandır ve bir gün modeli provaya gelemeyince Einar'dan kadın kıyafeti giyip poz vermesini rica eder. Kadın kıyafetleri içindeki Einar bu role kendini kaptırır ve Lili adlı yeni bir kişiliğe bürünür. O günden itibaren Lili ikilinin hayatlarına dahil olacak ve Einar'ın hayatında bambaşka bir kapı açılacaktır. David Ebershoff, Danimarkalı Kız adlı eseriyle bizlere, sessiz sedasız ancak büyüleyici, tarihteki bir dönemi hayal gücüyle harmanlayan ve empatinin önemine dikkat çeken bir başyapıt sunuyor. Hatırlayacaksınız, Gerda ve Einar Wegener'in gerçek hikayesinden esinlenen kitap, pek çok dalda Oscar'a aday gösterilen bir sinema eserine de dönüştü.


Bizde henüz yayınlanmamış olan bu kitapta Murakami genel olarak Türkiye'ye hayranlığını dile getiriyor ama eleştirel gözlemlerini aktarmayı da ihmal etmiyor... Coğrafi ve tarihi açıdan bakınca, Türkiye nadir rastlanan türden yapayalnız bir ülkedir diyor mesela. Yahut Şimdiye kadar gezdiğim ülkelerin ekmekleri arasında Türk ekmeği en lezzetli olandı diye iştahla anlatıyor ve ince belli bardaklarımızın etkisiyle, Türk çayının sihrinden bahsediyor. Kitabın kitabın kapağında hurda bir tank var. İçindeyse sıradan insanların, özellikle de çocukların fotoğrafları. Türk halıları ve Ankara kedisiyle çektirdiği fotoğrafsa çok tatlı. Arabistanlı Lawrence ve Geceyarısı Ekspresi filmlerinde yansıtılan kötü Türk imajının yalan olduğunu, bu imajı Japon zihniyetinden bir nebze olsun silmek istediğini belirtiyor. Şahsen Murakami'nin bu konuda gayet olumlu etkileri olduğunu düşünüyorum. Bir kere onun kaleminden dökülenler ister istemez bir merak uyandırıyor. Mesela internet üzerindeki forumlara göz attığımızda Türkiye'ye gelmeden önce halen bu kitabı okuyanlar olduğunu görüyorum. Üstelik gördükleri karşısında olumlu yönde etkilenenlerin sayısı da bir hayli fazla. Daha IQ84'ü okuyamadan yeni bir kitap daha geliyor demek. Sevindim. Yok Burcu, ne yazık ki alında gelmiyor. Zira kitabın yakın bir zamanda yayınlanacağını sanmıyorum. Cok teşekkürler bu paylaşım için, Murakami'nin İngilizce kitaplarını orta düzey ingilizceyle güç bela anlamaya çalışan biri için bu yeni kitap haberi sahane gercekten.


Bir de ne anlatsa, sanki ben kendime anlatmışım onu daha önce de şimdi kendimden dinliyormuşum duygusu olur. Darlanınca yazıyorum ben. Öf ulan, der insan gider annesinin sizine yatar, yumar gözlerini. Öyle bir uykuya dalma hissiyatı oluyor bende. Kendimi onarma ya da hayata direnme ihtiyacı hissedince oturup yazıyorum. Yani büyük acılar, yaratma sancıları çekmiyorum. Bir de sinemaya yapar gibi öykü yazmayı seviyorum ben. Görerek yazmak gibisi var mı bu hayatta! Yazmak aklımda yoktu benim. Okumayı her zaman sevmiştim ama yazmayı hiç düşünmemiştim. Zaten lisede edebiyat derslerinden de zorla geçerdim. Otuz iki yaşında ilk öyküyü yazdım. Gerçekten para kazanmak için yaptığım işlerden çok bunalmıştım. O zaman bu işin hayatımı değiştirebileceğini anladım. Gerçekten de edebiyat insanın hayatını raydan çıkarabiliyormuş. Ben yazıyorum da edebiyat dünyasının içindeyim pek sayılmaz. Birkaç arkadaşım var oradan sadece. Şahit olduklarımın arasında bana en yabancı gelen şey ruhen yaşlanma oldu. Bir genelleme yapmıyorum ama kimileri yeni kuşağın iyi yazmadığını söylediklerinde içimden gülümsüyorum. Daha eskilerin kendilerine yaptıklarını yenilere reva görmekte çok mahir bir ülkeyiz. Yine, internetin ve teknolojinin edebiyata zarar vereceğini duymayı garipsiyorum. Belki de yazının bulunmasından sonraki en büyük alt üst oluşla karşı karşıyayız. Buna tutucu bir pozisyona almak anlaşılır değil bence. Benzer şekilde, insanların depolitize, duyarsız ve ilgisiz olduğu için okumadığına dair yapılan genellemelerin öteki siyasal kilişelerle ne kadar uyumlu olduğunu görüyorum. Halkın siyasal tercihlerine saygı duyup, oradan kendi eksikliğini anlamak yerine çaya, çorbaya limon niyetinde yapılan bidon kafalılar diskurunun edebiyata da zaman zaman taşındığını düşünüyorum. Bilişsel bozukluklar, kısa ve uzun süreli hafızada bozukluklarla malul bir hastalık Korsakof Sendromu. Vücudun gereksinim duyduğu vitamin ve proteinleri kaybederek zihinsel ve psikolojik denge yoksunu hale gelmesiyle tezahür ediyor. Hastalar, yaşadıkları hafıza göçmelerini telafi etmek için boşluk doldurma yoluna gidiyor. Yani feci derecede istemsizce yalan söylemeye başlıyorlar. İşte galiba edebiyat koca bir toplumun bu kendince boşluk doldurma halinin karşısında duruyor. Tarihe not düşüyor, tanıklık ediyor. Bunu da huysuz bir vakanüvis edasıyla değil kendi naifliğiyle yapıyor. Edebiyat olduğu sürece hiçbir suçu halının altına süpüremezsiniz. Benim duam geçmez ki bedduam tutsun diye güzel bir lafı var bir abimizin. Ezcümle, bir sorumluluk hissetmiyorum üzerimde. Zaten böyle sorumlu ol, kendine gel, ciddi ol hallerinin edebiyata da bir faydası olduğunu düşünmüyorum. Yazarlar topluma ayar vermez; okurlar da yönlendirilecek kitleler değildir. Yazanın belki de yapması gereken tek şey daha iyi yazması olabilir. Andrei Platonov'un her cümlesi beni etkiliyor. Çok dışardan ve çok uzaktan insana bakarak her şeyi bu denli açık ve temiz görmesi çok sarsıcı geliyor bana. O yüzden uzaylı olabileceğine inanmaya başladım. Onun yerine başka bir şey gelirse neden olmasın. İnsan balık tutmayı, yazmayı, çocuk büyütmeyi ya da film çekmeyi de sırayla çok sevebilir.


Time'ın En Etkili 100 Kişi listesine giren Man Booker adayı Elena Ferrante'nin Benim Olağanüstü Akıllı Arkadaşım, Yeni Soyadının Hikayesi, Terk Edenler ve Kalanlar, Kayıp Kızın Hikayesi gibi romanlarını mutlaka okumalısınız. Ferrante ser verip sır vermeyen bir yazar; hakkında hiçbir şey öğrenmeyelim diye elinden geleni yapıyor. 1991'den, yani ilk kitabını yazdığı seneden bu yana ne fotograf veriyor, ne televizyonlara çıkıyor, ne de ödül törenlerine katılıyor... Bu yüzden sadece yazılı olarak verdiği nadir röportajlarından birine rastlayınca hemen buraya almaya karar verdim. Nereden başlasam? Çocukluktan, ilk gençlikten... Bazı yoksul Napoli ortamları çok kalabalıktı, evet. Ve çok gürültülüydü. İnsanın kendiyle baş başa kalması mümkün değildi. Bu nedenle çok erken yaşta en gürültülü yerde en yüksek konsantrasyona ulaşmayı öğrenirdiniz. Yaşıyor olmak durmadan başkalarının varlıklarına çarpmak ve onların da senin varlığına çarpması anlamına geliyordu. Bu çarpışmalar bazen iyi niyetli oluyordu, bazen saldırganlaşılabiliyordu... Kavgalarda, sadece yaşayanlara hakaret etmek ve saldırmak yetmiyordu ve ölüler de işin içine giriyor, artık hayatta olmayan teyzeler, kuzenler, dedeler, büyük dedeler haliyle yerin dibine batırılıyordu. Beni -bizi- işte bütün bunlar oluşturuyor; belirli bir düzen ve hiyerarşi olmaksızın... Hiçbir şey sönmedi, hepsi şu anda varlığını sürdürüyor. Elbette bugün kendimle baş başa kalabildiğim küçük ve sakin ortamlar bulabiliyorum, kitabımda da kadınların mutlak yalnız olabildikleri anları anlattım. Ama hiçbirinin zihninde sessizlik ve dinginlik yoktu. Benim deneyimlerime göre, en mutlak yalnızlık, çok güzel bir kitabın başlığında olduğu gibi, daima fazla gürültülüdür. İlişkilere, öfkeyle, süresi sona erdiği için ya da rastlantısal olarak son vermiş olsak da, bir yazar için ebediyen susmaya razı olmuş bir insandan daha kıymetli kimse yoktur. Ben kendimi başkaları olmadan düşünemiyorum, hele başkaları olmadan yazamam bile... Üstelik sadece akrabalardan, arkadaşlardan, düşmanlardan söz etmiyorum. Bugün sadece imgeler halinde karşımıza çıkan kişilerden söz ediyorum: Televizyon ve dergilerde karşımıza çıkan ve kimi zaman bizi hüzünlendiren kimi zaman zenginleştiren insanlardan... Bizden önce dünyaya gelmiş, zamanında etkin olarak geleneklerimizi inşa etmiş ve şimdi bizim aracılığımızla etkin olmayı sürdüren insanlardan. Kendi ölümümüze doğru yürürken, istesek de istemesek de bedenimiz, daha önce ölmüş kişilerin bir şimşek çakışı misali yeniden canlanmasına yarar. Bizler birbirimize bağlıyız. Bu bağın temeline bakmaya kendimizi alıştırmalıyız. En mutlak sükunet halindeyken ya da coşkulu etkinliklerin tam ortasındayken, güvende ya da tehlikedeyken, masum ya da suçluyken, biz aslında başkalarının oluşturduğu izdihamdan başka bir şey değiliz. Edebiyat için bu izdiham bir nimettir. Öte yandan, maddeselliğe, günlük yaşam telaşına girdiğim zaman bu duygu zıtlaşması oyununda zorlanıyorum: Lanet/nimet, nimet/lanet... Mahallenin mirasını olumlu bir etken olarak nitelersem, kendimi yalancı sayıyorum. Anlattığım dünyanın çok dar ve dirençli ilmeklerinin bir panzehir fikri verebileceğini anlıyorum. Yine de Napoli Romanlarında Lila ve Elena'nın içine gömüldükleri ortamların her şeye rağmen iyi niyetli ve kucaklayıcı göründüğü pek çok an var. Bu her şeye rağmeni gözden kaçırmamalıyız. Romanımda resmettiğim mahalleyle bağlar sınırlayıcı, acıtıcı olabiliyor, insanı bazen ahlaksızlığa sürüklüyor veya yozlaşmaya neden oluyor. Bu bağları kesmeye bir türlü karar verememek, erimelerine tanık olmak hiç de iyi değil. İyicil davranışların içinden ansızın fırlayan kötücül davranışlar, hatta sonra dönüp sana gülümsemeleri, bana çıkarcı fırsatlar yüzünden bir arada yaşayan güvenilmez bir toplumu düşündürüyor, bu nedenle de Sen burada dur, ben burada durayım şeklinde kesin ayrımlar yaratacak açık savaşlara düşmemek için, yazarken öfke ve riyakarlıkların dozunu ayarlamaya dikkat ediyorum. O anlattığım mahallenin küçük kalabalığını oluşturan kitlenin mayasının kaçınılmaz bir şekilde bozuk olması benim bakış açıma göre bir lanet. Elbette o kitlenin insanlarının, inandırıcı olmak niyetindeki bir anlatının göz önünde bulundurması gereken derin çelişkileri, çok değerli bir insaniyeti de var. Öyle ki insanlar, neyin iyi, neyin kötü olduğunu fark etmeyebilirler bile. Şahsen ben mahalleyi böyle hayal ettim. Lila ve Elena da onun malzemesiyle yoğruldular, sanki orası gerçekte akışkan bir maddeydi ve kendiyle birlikte geri kalan her şeyi sürüklüyordu. Mahallenin kapalı sabitliğine karşı bari onlar hareketli olsun; sanki havaymış gibi birbirlerinin içinden karşılıklı olarak sürekli olarak geçsinler istedim. Ama doğdukları yerin çekim gücünden asla kurtulmamalıydı, onu her zaman hissetmeliydiler. Özellikle her şeye rağmen onlar. İşte bu her şeye rağmen kavramını teknik olarak anlatmak çok zor. Duygusal bağlar, çocuklukta edinilen alışkanlıklar, kokular, tatlar, lehçe yüklü sesler bizi baştan çıkarsa, duygulandırsa, sendeletse ve ahlaki olarak değişken kılsa da, her şeyi unutmamak, her maskenin altındakini tanımak gerekir. Belki de varlıkların farklı renklerini kağıt üzerinde yakalamak tanımlanmış, katı varlıklardan sıyrılmak demektir. Hepimiz sürekli bir değişime maruz kalıyoruz, bu değişkenlik endişesiyle de yaşlılığımıza kadar binlerce sabitlik efektiyle kendimizi kamufle ediyoruz; İşte öyle yaşandı diyoruz. Ben her şeyi bilen kitapları özellikle sevmem, anlatanın bile neler olduğunu bilmediği romanları tercih ederim. Elena Greco'nun uzun anlatımında hep bir sebatsızlık vardı, aynen önceki kitaplarımın kahramanlarında olduğu gibi... Greco'nun başta sayfaya gayet emin bir şekilde serdiği şey bir süre sonra kontrolden çıkıyor mesela. Bu kişi gerçekte ne düşünüyor, ne yapıyor... Lila ne yapıyor ve düşünüyor... Onun hikayesine giren öteki kişiler ne yapıyorlar... Ben Napoli Romanlarında her şeyin oluşma ve çözülme halinde olmasını istedim. Lila'yı anlatma çabası içindeki arkadaşı, bunu yaparken kendini de anlatmak zorunda hissediyor, çünkü buluşmalar ve ayrılmalar ikisinde farklı izler bırakıyor. Düşünelim; başkaları geniş anlamda bize sürekli çarpıyor, biz de onlara çarpıyoruz. Tekilliğimiz, özgünlüğümüz, kimliğimiz sürekli çatlıyor. En sonunda günün birinde haykırıyoruz: Kendimi paramparça hissediyorum. Halimiz kelimenin tam anlamıyla böyle anlatılabilir. Sağlam duruşumuzu bozan şey, yani bizim başkalarına, başkalarının bize çarpması esas hikayemizi oluşturur. Bunları anlatmak demek, birbiri içine geçmek, karışmak; ifadelerin, kodların, türlerin kayıtlarının teknik olarak harmanlanması demek. Rastlantısallık ve çelişkiye rağmen bir arada duran heterojen kırıntılarız. En ucuz tutkal, klişedir. Klişeler bizi sakinleştirir. Ama Lila'nın da dediği gibi sorun, bir-iki saniyeliğine sınırsızlaşıp paniğe kapılmak... Napoli Romanlarında, en azından niyette, klişe ve sınırsızlaşma arasında ince bir doz ayarı var. Soru şu: Sistemin çelişkileri çöküşü daha belirgin hale mi getirecek? Hayatımızı kazanmakla doğrudan ilişkisi olmayan iyi ve yaygın bir kültürümüz olabilecek mi? Yoksa daha kültürlü bir özenimiz ve daha az zekamız mı olacak? Ben düşünceleri dile getirerek yaygara koparanlardansa o düşünceleri üretenlere hayranlık duyuyorum. Büyük düşünceler üretenlerin oluşturduğu hayali bir dünya, şahane bir hedef olabilirdi. Kendimi orada mükemmel hissedebilirdim. 15 yaşımdan beri hiçbir tanrının ne yerde ne gökteki krallığına inanmıyorum hatta onu nereye yerleştirirsem bana daha tehlikeli görünüyor. Öte yandan elimizde olan bütün kavramların ilahi kökenli olduğuna inanıyorum. Dehşetin içinden geçtikten sonra başka bir yöne sapan hikayeler beni avutur, birileri huzur ve mutluluğa kavuşmanın mümkün olduğunu, özel ya da kamusal bir cennetin var olduğunu söylediğinde kendimi mutlu hissederim. Ama geçmişte bunu yazmayı denedim ve inanmadığımı keşfettim. Kriz imgeleri, parçalanan mühürler bana daha cazip geliyor. Formların sınırsızlaşması, Ovidius'un Dönüşümlerinde veya Kafka'nın yapıtlarında gördüğümüz türden bir dehşet uyandıranla yüzleşme anlamına geliyor. Daha ötesine geçilemediğinde, bir adım geri atmak ve ayakta kalabilmek için bir nevi mış gibi yapmak gerekiyor. Fakat bütün mış gibi yapmaları iyi sayamıyorum. İnsanoğlu bana kalırsa en şiddete meyyal hayvan... Ebedi kurtuluşu için başkalarını parçalamak üzere zincirlerinden kopmaya hazır insan kalabalıkları beni korkutuyor. Evet, yoksullar arasında kavga eşiktir. Eşik kelimesini, mecazi olarak iki zıt unsur arasında asılı kalmak anlamında kullanıyorum. Bu, bana kalırsa içinde yaşadığımız dönemi etkili bir şekilde temsil eden bir durum. Öte yandan, o eşik sürekli aşılır, yoksullar arasında kanlı savaşlara patlak verir, kan dökülür. Uzlaşıldığında da bu, zayıfın güçlüye boyun eğmesi şeklinde yaşanır. Uygarlık feryadı, değişim gereksinimine eşlik eden kişisel onurun feryadıdır aslında. Yazmak bir kibir eylemidir. Bunu her zaman biliyordum, bu nedenle yazdığımı uzun süre, sevdiğim kişilerden gizledim. Kendimi ele vermekten ve onaylanmamaktan korkuyordum. Jane Austen, sığındığı odaya biri girdiği anda yazdığı kağıtları saklarmış. Bu bana aşina gelen bir tepki, insan kendi kibrinden utanıyor çünkü ve hiçbir şey bunu mazur gösteremiyor, başarı bile. Sonuçta romanlarımda başka insanları, gördüğümü, işittiğimi, düşündüğümü, hayal ettiğimi, bildiğimi sandığım bir şeyin içine hapsetme küstahlığını gösterdim. Bu bir görev mi? İlham mı? Kim çağırdı ilhamı, kim bana bu görevi verdi? Tanrı mı? İnsanlar mı? Belirli bir sosyal sınıf mı? Bir siyasi parti mi? Kültür endüstrisi mi? Kaybedenler, sefiller ve onların yitirilmiş davaları mı? Hayır, sadece ben! Benim bile bilmediğim nedenlerle, yaşadığım çağa dair bildiklerimi, burnumun dibinde olanları, küçük bir grubun, sınırlı bir ortamda geçen hayatını, rüyalarını, hayallerini anlatma hakkı tanıdım kendime. Şunu demek istiyorum: Abartmayalım, bu sadece bir iş. En azından artık öyle denebilir. Günlerimin büyük bölümünü okumakla, yazmakla geçiriyorum ama bu beni sakinleştiremiyor. Çünkü asla sadece hayatımı kazanmak için yazmıyorum. Yazmamın sebebi, kendim ve başkaları adına yaşadığım zamana tanıklık etme arzum. Bunu benden başka kimse yapamazdı! Sorarım size, bu kibir değil de nedir? Ve şu anlama gelmiyor mu: Siz kendinizi göremiyorsunuz ama ben sizi görebiliyorum. Hayır, kibirden kaçış yok. Aile bizatihi şiddettir. Kan bağı üzerine kurulmuş her şey öyledir; seçimle oluşturulmayan ve üstlenmeyi bir an bile düşünmemiş olsak bile bize başkalarının sorumluluğunu yükleyen her şey anlamına gelir aile. İyi ve kötü duygular abartılıdır. Abartılı bir şekilde yukarıdakini onaylar, alttakileri yadsırız. Kötü duygular, onları uyandıran kişi senin kan bağın olan bir kişi olduğunda daha da dayanılmaz olur. Kabil nihayetinde kan bağını yok etmek için öldürmüştü; kardeşinin bekçisi olmak istememişti. Bekçi olmak, bezdirici bir sorumluluktur. Özellikle kötü duyguların sadece yabancılardan değil ağırlıklı olarak yanımızda olanlar, aynamız, geleceğimiz, sevmemiz gereken, bizim kendimiz olan kişiler tarafından kışkırtılmış olmasına katlanılmaz. Sarsıntısız bir şekilde özgürleşmek ancak riskli bir formülün; kendini referans alarak karşındakini de kendin gibi sevmenin mücadelesinin ilk andan itibaren verildiği ve hazzın tek koşulunun var olmak anlamına geldiği bir çekirdekde mümkündür. Bizi yozlaştıran kendimize duyduğumuz tutku, önceliğimizin aciliyeti ve gerekliliğidir. Ben bir başlangıç veya son durak görmüyorum, ne kötümserleri ne de iyimserleri severim. Sadece etrafıma bakmaya çalışıyorum. Eğer hedef herkes için mutlu demeyeyim ama kolay bir hayat olacaksa, böyle bir durak yoktur. Ama aralıksız bir düşünme süreci vardır, tek tek bireylerin hayatını değil kuşakları içine alan bir süreç... Ben ve siz her kim olursa olsun sadece şimdiki zamanda yaşamıyoruz, son on yıldan ibaret de değiliz. Gelecek asla yazılmamıştır. Ama tarih ve hikayeler yazılmıştır hatta geçmişin elektrikli fırtınasını balkondan seyredenlar tarafından yazılmıştır, yani artık hareketli olan bir şey yoktur. Geçmiş, genellikle ya özlem ya da sorgulama süzgecinden geçirilerek sunulur. Ben özlemi sevmem, bireysel ıstırapları, geniş sefillik çuvallarını, kültür ve medeniyet yoksunluğunu, kılcal yozlaşmayı, küçük ve hayali ilerlemelerden sonra gelen gerilemeyi göstermez. Eylem elde edilmelidir. Ama tabii, olacakların bizi şaşırtmayacağı da bir yerde yazılı sayılmaz. Tahminlerde bulunan teknisyenleri sevmem. Geçmiş üzerinde çalışırlar ve görmek istediklerini görürler. Belki o kadar geliştirici ve coşkulu değildir ama, denizde, özellikle de anaforlar sona erdiğinde, ileriye bakarak yol almak bana daha anlamlı gelir. Kaosun kıyısında yaşamak her durumda kaçınılmazdır. Orada, o belirli yerde, işler biraz yolunda gidiyorsa ama başka bir yerde gitmiyorsa, dengesizlik uzak görünse bile bu, aslında kısa süre içinde bizi de içine alacak çöküşün başlangıcı demektir. Bunu daima aklımızda tutmamız gerekir. Elinize sağlık, çok güzel bir yazı olmuş.. Severek takip ediyoruz sizi..


Son günlerde Batı'da çeşitli edebiyat eserleriyle ilgili arka arkaya birçok eleştiri yazısı yayınlandı. Bunların bazıları Fitzgerald ve Kafka gibi büyük edebiyat ikonlarını hedef alıyordu, o yüzden 2013'ün tabu yıkma yılı sayılması gerektiğini söyleyenler bile oldu. Yazıların bazılarıysa sahiplerinin edebi alerji diye tarif ettiği bir dürtüyle yazılmıştı. Peki ya bizde durum neydi? Bizde edebi alerjiye falan daha çok yolumuz var. Bizim edebiyatımızda krala kafa tutmak büyük cesaret gerektiriyor. Eleştiri yazanlara da hala küsülüyor. Yahut daha kötüsü yazıları yayınlanmasın diye elden gelen yapılıyor. İçimizi rahatlatan ve daha çok internette çiçeklenen oluşumlar var neyse ki... Yani eleştiriye giden bütün yollar kapalı değil. Edebiyat eleştirisi zor iş. Bizde hele hiç yok, yapılamıyor nedense. Toplumsal dinamiklerimizden ötürü eleştirmeye, dolayısıyla eleştirilmeye alışık değiliz, muhtemelen o yüzden. Methiye konusunda cömert, eleştiri konusunda cimriyiz. Çoğu zaman bir edebiyat yapıtını eleştirmeyi doğrudan şahsa hakaret saydığımız için de o pek kıymetli nezaketimizden zinhar taviz vermiyor, susuyoruz. Bu yüzden herkesin birbirini ağırladığı dergilerde, kitap eklerinde eleştiriyi mumla arar hale geldik. Toplumsal dinamikler deyince yanlış anlamayın lütfen, öyle derin analizlere falan gerek yok. Yeni çıkmış bir kitabı küçücük birkaç cümleyle eleştirmeye kalktığımda yayınevlerinden, editörlerden aldığım Ne kadar kırıldık bilemezsin. Bu kadar insanın ekmek yediği sektöre bir darbe de sen mi vuracaktın? tarzında sitemkar e-postaları, telefonları hatırlamam yeterli. Oğuz Atay'ı sevmediğini, romanı Tutunamayanlar'ı da bir türlü okuyamadığını söyledi diye Şavkar Altınel'i günah keçisi ilan edişimizin üzerinden çok uzun zaman geçmediğini hatırlatırım size. Bu olay toplum olarak zevk aldıkları ya da almadıkları şeyler yüzünden birilerini ne kadar rahatça ve acımasızca karalayabileceğimizin ürkütücü bir kanıtı olduğu için önemli. Daha yeni bir örnekse genç romancı ve eleştirmen Irmak Zileli'nin başına gelenler. Zileli geçen kış Oya Baydar'ın O Muhteşem Hayatınız adlı romanını eleştirdiği yazısını yayınlamayı reddeden Radikal Kitap'tan istifa etti. Böylece dokunulmazlarımızın birini daha öğrenmiş olduk. Mark Twain, James Fenimore Cooper'ı eleştirirken onun, edebiyat sanatının 115 temel kuralından 114'ünü görmezden gelecek kadar ihmalkar ve savruk bir yazar olduğunu ifade etmişti. O yazıyı bugün bir mizah başyapıtı olarak okuyup gülmekten kırılabiliriz ama Cooper'ın eğlendiğini şahsen hiç sanmıyorum. Şu da var: Ralph Waldo Emerson'un Bir krala kafa tutmuşsan, onu öldürmelisin sözü Mark Twain'in kulağına her daim küpeydi, o yüzden eleştirmenlerin de okurun da sevgisini, saygısını kazanmış olan Cooper'a, düpedüz onu öldürmeyi hedefleyerek saldırdı. Romanlarını bölüm bölüm, diyalog diyalog analiz etti ve hangi bakımlardan yetersiz olduklarını itiraz kabul etmez bir şekilde kanıtladı. Son Mohikan romanıyla tanıdığımız Cooper hala çok okunan bir yazar ama Twain'in eleştirisinden beri artık kimse onu büyük edebiyatçı saymıyor. Bernard Shaw'un William Shakespeare eleştirisi de edebiyat tarihinin unutulmazlarından. Ne hikayeleri, ne üslubu, ne zekası, ne insanlığı; Shaw'un meslektaşı Shakespeare'de beğendiği hiçbir şey yokmuş anlaşılan. Lolita'nın yazarı Vladimir Nabokov'un sayısız başka edebiyatçıyı acımasızca eleştirdiğini biliyoruz ama Suç ve Ceza'nın yaratıcısı Dostoyevski'ye duyduğu nefret bilhassa ünlü. Onu kötü ve değersiz bir yazar saydığını yazılarından biliyoruz. Hakkında şöyle bir anekdot ible var: Nabokov'un Rus edebiyatı derslerine yazılan bir öğrenci, Dostoyevski'nin yıl boyunca hiç ele alınmayacağını öğrenince başka bir hocadan ek ders talebinde bulunmuş. Bunu öğrenen Nabokov ne yapmış dersiniz? Soluğu müdürün odasında almış ve öğrenciyi kovdurtmuş. Sadede gelelim, bu yazının esas sebebi başka: Son günlerde Batı'da çeşitli edebiyat eserleriyle ilgili arka arkaya birçok eleştiri yazısı yayınlandı. Bunların bazıları Kafka gibi büyük edebiyat ikonlarını hedef alıyordu, o yüzden 2013'ün tabu yıkma yılı sayılması gerektiğini söyleyenler bile oldu. Mesela ünlü yazar Jonathan Franzen, Masumiyet Çağı ve Keyif Evi gibi romanların yaratıcısı Edith Wharton'u epeyce sert bir dille eleştirdiği için tepki topladı. Yazısı bence de gayet sevimsizdi, hoşgörülebilecek bir yanı yoktu, zira Wharton'un sadece edebiyatına saldırmıyor, onun fiziksel yetersizliklerinden, haydi daha açık konuşalım, çirkinliğinden falan da dem vuruyor ve ona sempati duymanın zorluklarını anlatıyordu. Kathryn Schulz, yönetmen Baz Luhrman'ın Muhteşem Gatsby uyarlaması gösterime girince F. Scott Fitzgerald'ın ünlü romanını eleştiren bir yazı yayınladı. Ama dikkatli ve düşünceli olmaya gayret ettiği için en tutkulu Fitzgerald okuru bile kendisine çok öfkelenmedi. Christian Lorentzen'in Alice Munro'ya saldırdığı yazı biraz daha sertti ama doğrusu o da terbiye sınırlarını pek aşmıyordu. Lorentzen Munro'nun sık sık kendini tekrar ettiğini ve gereksiz yere hüzünlü bir dil kullanarak okuru ajite ettiğini söylüyordu. Joseph Epstein'ın Franz Kafka eleştirisiyse bombaydı. Epstein'a göre 100 senedir şişirildikçe şişirilen Kafka'yı ancak küçük pasajlar halinde okursanız zevk alabilirdiniz, onun dışında Kafka okumak insanı depresif kılmaktan başka işe yaramazdı. Anton Çehov bile Kafka'nın yanında eğlenceli sayılırdı. Havyar gibi değerli, besleyici ve lezizdi Kafka, lakin insan sadece havyardan oluşan bir akşam yemeği yerse mide fesadına uğrar, bütün akşamı Kafka okuyarak geçirirse de delirirdi.


Söz! Şeyma Koç'un kitabını okuduktan sonra kendi düşüncelerimi de yazarım... Belki yazarla bir röportaj bile yaparız. Kitabınızı az önce bitirdim. İçimde öyle farklı duygular, öyle derin ürperişler yarattı ki her öykü, şu an gecenin çok geç bir vakti olmasına rağmen, kitabınıza dair düşünce ve duygularımı sizinle hemen paylaşma ihtiyacı duydum. Çok genç ama şimdiden ustalığa doğru sağlam bir adım atan bir yazar olarak sizi içtenlikle kutluyor ve takdir ediyorum. Hiç ilk kitap gibi değil, öykülerin çoğu gayet ustaca yazılmış, biçimde, üslupta, kurguda yenilik arayışlarına yönelmiş öyküler. Elbette kitabınıza öncelikle damgasını vuran ve öykülerin ana eksenini oluşturan asıl gerçek, insanın iç dünyası, onun ruhunda esen fırtınalar, yaşadığı çelişkiler, çatışmalar, yüzleşmeler... Her öyküde insanın karanlık yönlerini, kendine ve başkalarına yönelen şiddet eğilimini, patolojik ruhsal hallerini, şizofrenik bölünme ve parçalanmalarını, travmaların yarattığı iç kanamaları ince ayrıntılar ve göstergelerle işlemişsiniz. Hepimizin içindeki o derin ve karanlık uçurumları sözcüklerinizle dillendirmişsiniz. Okurken kendi karanlıklarımızla da yüzleşme ve kendimizi sağaltma imkanı buluyor gibiyiz. Karanlığı, kötülüğü, şiddeti, ölümü anlatırken iyiliğe, yaşamın ışığına da dikkat çekiyorsunuz dolaylı olarak. O karanlıklar, kötülükler ve ölümler içinden iyiliği ve ışığı süzmek biz okurlara düşüyor. Tekinsiz, ürpertici, yer yer gotik tarza yönelen, ama hiçbir zaman sığ bir yorumla korku/şiddet öyküsü olarak nitelendirilemeyecek öyküler. Baştaki o mahşer müthişti. Ölümün, yaşamanın, dünyada var olmanın felsefesine götürüyor bizleri. Evet, ölüm geziniyor kitabın sayfalarında; hayatımızın en kesin gerçeği olan ölüm. İnsanların çaresizliğini, yoksulluklarını, bireysel ya da toplumsal planda yaşanan acıları öykülere dönüştürmede hayli başarılı olmuşsunuz. Bu anlamda vicdanları da harekete geçiren öyküler var kitapta. Özellikle, güncel bir olaydan yola çıkarak yazdığınız Acı Bir Söz-cük-tür öyküsünü öyle bir işlemişsiniz ki, kaleminize hayran olmamak olanaksız. Bu öyküyü üst kurmaca yoluyla katmanlı bir hale dönüştürmeniz, yazma/yazı süreçlerini metne dahil etmeniz, yaşanan gerçekliğe başka bir açıdan bakmamızı sağlıyor. Mutlu Bir Ölümde şiddetin psikopatolojisini derinden işlemişsiniz. Acı çekmek; var olmak, güç kazanmak, dünyaya tutunmak anlamına geliyor Galya'nın dünyasında. Daha birçok öykünüz kalıcı izler bırakıyor okuyanın ruhunda. Her şeyden daha da önemlisi bence şu: Öykülerde dil, içerikle uyumlu. İçeriğin karanlığı, sertliğiyle uyumlu. Bazı öykülerde ise yine duyguların ifadesinden kaynaklı olarak şiirselliğe ulaşan bir dil hakim. Bir yazarın asıl başarısı, dile yeni dokular kazandırması, yani görüp de fark edemediklerimize ya da sıradanlaştırdığımız gerçeklere çok farklı bir açıdan ya da perspektiften bakmamızı sağlayan bir dil ve üslupla yazmasıdır. Ben sizin yazdıklarınızı asıl bu açıdan başarılı buldum. Gençsiniz ve kim bilir daha ne kadar özgün, farklı, derinlikli öyküler kazandıracaksınız edebiyatımıza. Evet, rüyalar, kabuslar, karabasanlar, hayaller... Ne varsa insanın kendi iç dünyasında var, bütün yaratıcılığın kaynağı orada. Bilinçaltında yaşattıkları, travmalarla yeniden ürettiği korkuları, kolektif bilinçaltından getirdikleri... Öyle çok şey var ki öyküye ya da yaratıcı sanata dönüşebilecek olan. Uçurum İncisi ne olabilir diye düşündüm bir de. Murathan Mungan Her yürek, ses veren bir uçurumdur, der bir öyküsünde. Ses veren bir uçurum olan yüreğinizin içinde bir inci tanesi yaşatıyorsunuz siz de. Bütün yaratıcı yazarlar gibi. Sevgili Şeyma, sizi kutluyor, daha nice öykülerinizi okumak dileğiyle, içten selam ve sevgilerimi gönderiyorum.


Zola Jesus söylüyor ve ben, Hülya Metin'i unutsun istiyorum. Seni seviyorum deyip durmak kolay tabii sevgili! Zor olan, hızlı hızlı on kere dalıp çıkmak bu şarkıya, ama nefessiz kalmamak. Üzerine çullanan gökkubbeyi korkmaksızın buyur etmek; ikinizin tam arasına. Bu şarkı çalınca önce gözlerinizi kapıyor, bir sağa bir sola salındığınızı hayal ediyorsunuz uzay boşluğunda. Suratınıza da derin mi derin bir ifade takındınız mı, havaya girdiniz demektir. Takıldım kaldım sana demenin, bir modern yolu. Her gün dünyanın dört bir yanında, yarısı boşaltılmış odalarda; ellerinde sigaraları, süzülen makyajlarıyla pek çok kadın bu şarkının klibi çekiyor. Ya da bana öyle geliyor. Her insan ölümü, her aşk ayrılığı tadacak. Geriye kalansa boş bir kırmızı şarap şişesi olacak. diyor Ane Brun. Güzel yaz, güzel kış. Güzel bir veda. Güzel özleyen ve güzel özlenen. Fonda kötü zamanlardan güzel bir aşk şarkısı. İşte o şarkı, bu şarkı.


Şiir kitapları içeriğinde barındırdıkları evrensel, ulusal, kültürel, kültürlerarası, sosyolojik, psikolojik, mitolojik, tarih, felsefe, din, dil gibi öğelerle çok katmanlı okumaya ve yorumlamaya müsait eserlerdir. Elif Nuray'ın İz Yayıncılık tarafından yayımlanan ilk şiir kitabı O Korkunç Maharet için 'ilk dizeden itibaren çok katmanlı üslubu ve şiir sesinin saflığı ile okurlarını eşikte karşılıyor' diyebiliriz. Kitabın girizgahındaki ismim elif. evim, on beş sardunya ile bir yokuşun gerdanında oturuyor cümlesinden yola çıkarak bir saptama yapmak gerekirse ev, sardunyalar ve yokuş üçlüsü sanki şairin yaşamının eş zamanlı, birbirinden bağımsız düşünülemeyecek özneleri gibi duruyor. Şöyle ki ev, sardunyalar, yokuş özneleri işten güçten, sürdürülen hayattan, ikamet edilen şehirdeki diğer nesne ve karakterlerin hepsinden ayrı, hepsinin karşıtı bir role, şairin duygusal yaşamının orada nefeslendiği, oradan destek aldığı mekana, şairin kendi öznel kimliğini kazandığı, gündelik hayatın akışında buharlaşan her şeyin orada eski haline kavuşturulduğu bir alana dönüşmektedir. Kitabın ilk şiiri Değişen Bir şey Yoka: yeni bir öfkeye başladım/bazen inat, çokça bela/elbette eski bir telaşı yazacağım bitene kadar/bitene kadar: gök ve taş ve dua diyerek başlayan Nuray'ın şiirlerini okumaya başlarken yeni bir üçlüyle belki de onun şiirlerin sacayağını oluşturan üç imgeyle karşılaşıyoruz. Elif Nuray şiirinde gök, taş ve dua imgeleri moderniteye teslim olmuş günümüz bireyini içine düştüğü uyumsuz, çelişkili, işkilli, mutsuzluk girdabından çekip çıkaracak, sürüklenilen kara deliği kapatacak, ruha nefes aldıracak sabır, inanç ve umut kapılarına yönelişi imliyor. O Korkunç Maharet ilk şiirden son şiire kadar modernitenin her şeyi imha edebilecek tehditkar yapısına karşı durmanın, uyumsuzluğa direnişin kelamla vücut bulmuş hali, şairin gönlünü göğe yöneltip, kah susarak, kah sorgulayarak, umarak, üzülerek, kimi zaman hayret ederek, sabırla sürdürdüğü bir ferahlama arayışıdır. Bir tür terapi. Ve her şeye rağmen göğe inancını yitirmeyen, gözlerim kovulmuş bir ümidin hayreti/nasıl oluyor da bu gök hala başıma devrilmiyor diyen şairin yüzünü tanrı katına çevirmiş benliğidir. Şiirlerinde yalan denilen, fani olduğu bilinen dünyaya karşı kelimelerin soyut gerçekliğini kuşanarak ilerleyen Elif Nuray; canefza, bimecal, mim, melal, ayn, zülal, mihman gibi divan edebiyatıyla kan bağı kurmuş sözcükleri de tercih ediyor ve şiirinin içine serpiştirdiği bu tarz sözcükleri karanlıkta şimşek parıldamasının ortaya çıkardığı anlık etkiye eşdeğer şekilde kullanıyor. Elif Nuray'ın şiirlerinde yalnızlık duygusu en yoğun olarak Kuyu başlıklı şiirde kendini gösteriyor. Kuyu şairin içine düştüğü iflah olmaz yalnızlığı, kırgınlığı, terk edişi, oradan çıkışı/kaçışı imgeleyen, şairin onulmaz yarasının derinliğidir. Bu derinliği kitabın kuyudan ya da mağaradan göğe bakışı çağrıştıran kapağıyla, İnce Gölge başlıklı şiirin beklemenin kuyuyla bir ilgisi olmalı/bunca düştüğüm boşuna değil/su içinde bir yarayı besleyip durdum/bir sevinç bulsam, bilirim benim değil dizeleriyle örtüştürerek söylersek Elif Nuray şiiri adeta kuyudan çıkarıyor. Kuyu başlıklı şiir ritmi, yapısı, sesi, okurun zihnini kilitleyen finaliyle dikkat çekiyor. Az sözle çok şey anlatan Kuyu şiirinin kalbi yarıp/içine kendini koyan Allah bilir/ yalnızlık kelimeden de eskidir/ düştün kalbin rahlesinden/kuyu senindir biçemiyle sonlanan finali manevi olarak çok güçlü bir ruhun gönlündeki iç çatışmalara son verme, ağrıyı söküp atma arzusunun tezahürüdür desek yeridir. Bana Rağmen başlıklı şiirde gerçeğin labirentlerinden kaçışı, huzura kavuşmayı deniyor Elif Nuray. Bu kaçış alındaki günah izinden, geçmişin haritasından, içindeki duvarlardan kaçışın denemesidir ancak duvarlarla kapanmayan hesabım/tanıdık bir intizamla sürülüyor önüme/huzursuzluğunu dolaşıyorum evin/kurtulsam diyorum/kapılar eski bir dağ gözümde dizeleri arzulanan çıkışın göründüğü gibi kolay olmadığının en somut göstergesidir. Bana Rağmen başlıklı şiir iyi sakla beni/dilimin altında bana rağmen/diri bir nehir yürüyor dizeleriyle, Elif Nuray'a özge söyleyiş, tahammül etmesini bilen, kelamın mukaddesatına inanan bir şair yaklaşımıyla bitiyor. Çünkü kelamın olduğu yerde irin de birikmez. O Korkunç Maharet Elif Nuray'ın kendi kendisiyle bir hesaplaşması gibi de okunabilir veya Kemal Bek'in dikkat çektiği gibi okunan metinler okur tarafından farklı cephelerden görülerek yürekte yeniden inşa edilebilir. Her ne şekilde olursa olsun okuma eylemi tamamlandığında önemli olan şiirin güzelduyumuzda bıraktığı histir. Okuma eyleminden beklenen o histir, yüzünde bana ait bir şeyler var/adın Ali mi senin? ve bir çocuk susarsa reddi alemdir/kar serpiyor Allah içimin sıkıntısına dizeleriyle birlikte duyumsanan gönül ferahlığının kaynağı da odur. İnsanda aynı ağaç gibidir der Nietzsche. Eğer ki özgür bırakılırsa güvenle kök salar toprağa, gönlünce uzanır gökyüzüne. O Korkunç Maharet bir ilk kitap, bir mihenk taşı. Bu mihenk taşının sabrını önemsiyor hatta önemsemekle yetinmeyip Elif Nuray'ın şiirin toprağında tek kitapla kalmayacak kadar maharetli, özgür, özgüvenli ve göğe gönlünce dokunacak kadar güçlü bir şair olduğundan kuşku duymadığımı belirtmek istiyorum.


Anlayacağınız, Egoist Okur'un Efkar Karması bölümü için bir gün Elif Şafak'a gideceğim baştan belliydi. Gittim, o da aşağıdaki listeyi gönderdi. PJ Harvey, Thom Yorke, Patti Smith, Stone Roses, Dead Kennedys, Chumbawamba, David Bowie, Lou Reed, The Smiths, Nico, Manic Street Preachers, Massive Attack, Johnny Cash ve daha kimler var kimler... Bir vakitler hasbelkadar solistiyle tanıştığım ve varlıklarını, mesela Sopranos dizisinin ünlü şarkısını yaptıklarını ancak bu şekilde öğrendiğim sıkı politik gurup Alabama 3 bile. Bonus Track'se Anita Lane'in Sex O'Clock albümünde yer alan Like Caesar needs a Brutus. ne güzel bir liste :) kate bush ve suede'de olsa, liste hatrına herhangi bir elif şafak kitabını tekrar okuyacağım. Araf'ı okuduktan sonra, kendime bir Araf mp3 soundtrack hazırlamıştım. Bu toplama albümü dinledikçe kitabı tekrar tekrar okuyor gibi olurum.


Hepimizin hayatında şuna benzer bir dönüm noktası vardır elbet. Aşık olduğun kişi çok fena canını yakmıştır. Tüm hayallerinin başrol oyuncusu bir anda, o güne kadar özene bezene kurduğun her hayali katlederek çekip gider. Yapayalnız kalırsın. Sığınacağın hayallerin de yoktur. Zamana bırak, zaman en iyi ilaçtır derler, beklersin. Genelde göz yaşları, nefes sıkışmaları, karın ağrıları, yiyemediğin yemekler, gülemediğin gülümsemeler, bakamadığın yıldızlar, dinleyemediğin şarkılarla dolar bu zaman... Ama dediklerinin aksine, akmaz, geçmez. Zamanı da mı durdurup gitti diye düşünürsün. Sonra bir gün bir bakarsın, sürüklenmişsin. İşte gelmişsin o dünüm noktasına, zamanın tekrar akmaya başladığı eşiğe. Bu gümrük kapısında, o acıyı bırakmak zorundasındır. Peki, durduğunu sandığın zaman mı taşımış seni oraya, yoksa bütün o dokunamadığın bedenler, bakamadığın gözler, kendine verip tutamadığın sözler mi? Durup bakarsın bu acıya dayanmaya çalışarak kat ettiğin yola. Sonra kendine bakarsın, 'allahım bu ben miyim?' dersin hayretle. Bir yarayı iyileştirmeye çalışırken bedeninin her yerinde daha fazla yara üretmişsin meğerse. Kendinden nefret edersin, yaptığın herşey için pişmansındır ve kendine çektirdiğin acı için kendini affedemezsin... işte o noktada, bu hesaplaşma artık 'o kişi'den kopmuştur, sadece kendinlesindir Öfkenin de, acının da, hayalkırıklığının da sebebi ve sonucu sensindir, başka kimse değil. O kişi zaten geldiği gibi gitmiştir. Geçmişin ve geleceğin yükü sadece senin omuzlarındadır... ve şimdi eskisinden daha ağırdır. Neden? Çünkü şimdi her şeyi yeniden inşa etmeye başlamalısındır. Benim hep Rapunzel gibi bir kulem oldu. Kapısız, yüksek duvarlı. Ve mutluydum orada. Sonra bir gün, biri girdi içeri. Rapunzel masalını dinleyerek büyüdüğüm için 'O' sandım, beni kurtaracak sandım. Meğer zorla yükledim ona bu görevi, o hiç istemezken. Ama sanırım zamanla o da sevdi bu oyunu. Beraberce yıktık kulemi, her seferinde daha güçlü darbelerle. Kuledeki hayatımdan geriye hiçbir şey kalmayana kadar... yerle bir ettik! Sonra baktık ki tamamen dışarıdayız, sığınacak hiç bir yer kalmamış. Birbirimize sığınamadık... O kaçtı, ben kaldım. Yapayalnız... Çünkü kulemi yıkarken aslında kendimi yıkmıştım. Başbaşa kaldığım kadını tanıyamaz oldum, neler yapmıştı bunca sene kendine, nasıl bir işkenceydi bu, yara bere içindeydi ruhu. Ve şimdi her şeyi yeniden inşa etmek zorundaydım. İnsanın sığınıp huzur bulduğu iç dünyası, o kendine ait odası, mağarası harabeye dönüşmesi ne büyük bir çaresizlik... Kendine bile sığınamamak ne fena... Gücünü toplayacağın, görünmez olmak istediğinde kaçacağın, içinde farklı meşguliyetlerle kendini besleyeceğin bir yer kalmamıştı. Güneşin yakıcılığını derinde, rüzgarın şiddetini kalbinde, yağmurun damlalarıyla yarışan gözyaşlarını on misli, yüz misli, bin misli hissetmiştin ortada, apaçıkta, seni koruyan duvarların, çatın, kulen yokken... Ama işte bir gün uyanıyor içindeki inşaat işçisi. Yıkıldıysa yaparız yenisini deyiveriyor. Ve başlıyorsun hem kendini, hem de yıktığın kuleni yeniden oluşturmaya. Dinlediğim her yeni şarkı, izlediğim her yeni film, gittiğim her yeni konser, tanıştığım her yeni insan, okuduğum her yeni kitap kulemin duvarlarını oluşturan tuğlalardı. O kadar kaptırmıştım ki kendimi yeni bir hayat kurmaya, yeni bir kule inşa etmeye, hiç fark edemedim ne kadar zamanın geçtiğini, ne kadar çalıştığımı ve duvarları ne kadar yükselttiğimi. 'Kendini açmıyorsun' diyordu insanlar. Evet açmıyordum, önce iç dünyamı kurmalıydım kendimi açabilmek için... ki sonra yine yaralanırsam kaçıp sığınabileceğim güvenli bir evim olsun. Yaralanmak değildi korkum, kendime sığınamamaktı. Yoksa gayet iyi biliyordum, yaralanmak ve acı çekmek zaten hayatın bir parçası. Ama insanın kendine sığınamaması feci bir şey, yıkıntılar arasından uğuldayan seslerle sonsuz bir savaş. Düşünsene: 'bana bunu nasıl yaparsın' diye acıyla haykırdığın kişi sensin, 'tamam üzülme geçecek, herşey düzelecek' dediğin kişi de yine sen... ve bu sözlere bir an olsun inanmayan da yine sensin! Kule gibi dimdik durduğunu sandığın o sen yıkılınca bu seslerin nereden geldiğine de şaşırır oluyorsun... parçaları toplamak istiyorsun, yeniden birleşmek, kendine gelmek ve tüm o sesleri aynı kaynağa çekmek. İşte ben de kendimi tüm dünyaya kapatıp tüm çabamla inşa ettiğim kulemin, arsızca göğe erişmek istediğini fark etmiştim. Sanki tepelere çıktıkça bana kimse zarar veremeyecekti artık. Oysa en büyük zararı kendimi yeniden kurmaya gayret ederken kendim vermiştim. Kendi kendimi hapsetmiştim bu kuleye. Dışarı çıkabilmek için kaçak çıktığım katları yavaş yavaş indirmenin vaktiydi. Yavaş yavaş, temkinli bir biçimde... çünkü inşa ettiğim her katta kendimi de kurmuştum. İnsanın kendisini yıkması kolay olmuyor. Ama kendinin içinde bir mahkum mu yoksa geçici bir sığınmcı mı olduğunu iyi ayırt etmen gerek. İyileşip hayata karışması gereken o kadının gitmesine izin vermiyorsan, Rapunzel'i kulesine hapseden üvey anneden farkın ne o halde? Oysa maksat sığınabilmekse yine kendine, sığınabilecek bir kendilik kurmaksa, onu zaten yapmıştım... yüksek duvarlara gerek yoktu ki... nihayetinde kasırga dinmişti ve ben hayatta kalmayı başarmıştım. Şimdi güneş yeniden ısıtırken, rüzgar yeniden saçlarını ve yanaklarını okşarken, yağmur yeniden canlandırırken tenini, günleri bu duvarların arkasında geçirmek hayata haksızlıktı. Bana kalbimde ufacık bir mağara yeterdi sığınmak için... konfora gerek yoktu, ben savaşmayı öğrenmiştim artık. Kalp kanırtarak açılmaz, açılmaya hazır olduğunda açılır, bunu öğrenmiştim. İçimdeki inşaat işçisi belki de yıllardır dinlediğim Rapunzel'in kendimce bir yorumuydu... ve benim Rapunzel'imin artık kulesini kendi iradesiyle, kendi elleriyle, kimseye ihityaç duymadan yıkacak cesareti vardı! İçerik de en az başlık kadar harika olmuş. Çok beğendim yazınızı tebrik ederim.


Çocuklarla vakit geçiren herkes çok iyi bilir onların hayata taptaze bir açıdan, saf bir merakla baktıklarını. Çünkü çok soru sorarlar, çünkü merak ederler, anlamaya çalışırlar içinde yaşadığımız bu dünyayı. Aristoteles'e göre felsefe merakla başlar. Bu açıdan herkes kabul eder çocukların doğuştan filozof olduklarını. Dünyada olup biten her şey hayret vericidir onlar için. Henüz hiçbir şey kalıplaşmamış ya da donuklaşmamıştır onlar için. Tüm dünya yeniliklerle dolu bir keşif alanıdır. Büyüdükçe unuttuğumuz, unutmak zorunda bırakıldığımız bu gerçeğin farkındadır onlar. Varoluşu, dünyanın işleyişini, ahlak kurallarını, toplumsal ve kültürel kodları anlamaya çalışırken sordukları sorular, bu gerçekle yeniden yüzleştirir bizi ve alıştığımız hayatı ve kurallar yığınını bir anlığına kesintiye uğratır. Hiçbir şeyin olduğu gibi olmak zorunda olmadığını idrak ederiz o an, bize yıllardır çok mantıklı gelen şeyler bir anda anlamlarını kaybederler. Alışkın olduğumuz kalıpların temelinde çok da sağlam bir ilke olmadığını, aksine her şeyin bir uzlaşımdan ibaret olduğunu fark ederiz. Ama çaktırmayız, yetişkiniz ya Eğer sabırlı ve hoşgörülü bir ruh hali içindeysek, aslında bizim de aklımızın pek ermediği durumu açıklamaya çalışırız, neden sonuç ilişkilerini ortaya koyarak. Fakat çoğu zaman soruyu saçma bulma ve geçiştirme eğiliminde oluruz, hatta sinirleniriz bile bazen. Büyürken maruz kaldığımız eğitim süreci bize soru sormanın çocukça olduğu, yetişkin olmanın koşulunun ise cevaplara sahip olmak olduğu fikrini empoze eder. Karmaşaya neden olabilecek fikir çeşitliliğini ortadan kaldırmak için bizi aynı cevapları ezberlemeye yöneltir. Bu masabaşı, bireysel ve ezberci eğitim sürecinde cevaplar belirli otoritelerin elindedir; cevapları keşfetmek diye bir şey sözkonusu değildir. Dolayısıyla ne içsel bir keşif süreci ne de başkalarının fikirlerinden öğrenmeyi sağlayacak diyalog yöntemi teşvik edilir. Aksine, çocuk kalıp cevapları ezberlerken ötekilerle bir yarış içinde olduğu algısıyla motive edilir. Tüm bunlar, çocuğun saf merakını baltalar ve, özellikle de günümüzde tabletlerin, akıllı telefonların ve laptopların ekranlarına yapışan antisosyal bir bireye dönüşür. Ötekilerle fikirsel düzeyde bir ilişki kurmaktan aciz hale gelir. Antik Yunan'ın en büyük iki filozofu, aynı zamanda da Batı felsefesinin babaları sayılan Platon ve Aristoteles ideal toplumu tanımlarken, bunun en temelde, felsefenin gelişimini ve filozofların yetişmesini sağlayacak bir toplum olması gerektiği görüşünü savunurlar. Çünkü felsefe kişinin kendisini keşfetmesinin, kendi fikirlerini oluşturmasının, etraftaki kalıp yargıları ve temelsiz inançları sorgulamasının imkanı olmanın yanında, ötekine açılmayı, onun fikirlerini dinlemeyi ve başkalarıyla fikirsel düzeyde bir dostluk kurabilmeyi de öğretir. İoanna Kuçuradi Hoca'nın sözüyle, felsefe insanileşme eğitimidir; çünkü tartışarak, konuşarak, diyalog yöntemiyle yapılan felsefi etkinlik kişiye kendi için ve başkalarıyla birlikte düşünmeyi öğretir. Bu ise insan ilişkilerini daha güçlü bir hale getirdiği gibi, bir beraberlik, hatta dostluk hissini uyandırır. Bugün rutin hayatların hissizleştirdiği bizler merak ve hayret etmeyi unuttuğumuz gibi, giderek başkalarından bir şeyler öğrenebileceğimizi de unutuyoruz. Fikir ayrılıklarını kişiliğimize yapılan saldırılar olarak algılıyoruz. Kendi fikirlerimize bile sahip değiliz artık, her yerden bilgi bombardımanına maruz kalıyoruz. Kendi seçimlerimizi yapmaktan aciz hale geldiğimiz gibi, soru sormayı bir zafiyet olarak görüyoruz. Kendimiz gibi düşünmeyenler, bizden farklı cevaplara sahip olanları düşman belledikçe, başka insanlarla ilişki de kuramaz hale geliyoruz. Bunun bugün bizi getirdiği yerin hepimiz farkındayız; toplumsal kutuplaşmanın ve ayrımcılığın norma dönüştüğü bir toplumda yaşar hale geldik. Bir üniversitenin rektör yardımcısı, cahil bir yeni nesil istediğini hiç çekinmeden ifade edebiliyor; kimse düşünmesin, herkes aynı cevapları öğrensin, fazla okuyup farklı cevaplar keşfetmenin hiç gereği olmadığını ima ediyor. Şimdi düşünün çocuklar erken yaşta felsefeyle tanışmış olsalardı, felsefe yapmaya ilkokulda başlasalardı bugün nasıl bir toplumda yaşıyor olurduk? Kendi sorularını sorabilen, kendi fikirleri olan ve bunları savunabilen, kalıp ve temelsiz yargıları ayırt edebilen, dolayısıyla da kitlesel propagandaların ve manipülasyonların tuzağına düşmeyen, ötekinin fikirlerine ve sözüne saygılı, onu dinleyen, ondan öğrenen, bu eşitlikçi ortamı korumaya özenli, ve bunların hepsini ilke edinmiş bir toplum olmaz mıydı bu? Belki bunu henüz toplumsal ölçekte düşünmek zor olabilir, ama bireysel düzeyde düşünmek mümkün. Metis Yayınları'ndan çıkan Küçük Filozoflar serisi bu konuda harika bir rehber. Bugünün düşünceyi ezici eğitim sisteminin verdiği zararı bir nebze olsun iyileştirebilecek güçteler bence bu kitaplar. Felsefe eğitimi almış kişilerce kaleme alınmış bu kitapların en önemli özelliği, felsefeyi öyküleştirme kabiliyetinde yatıyor. Bazı hikayeler filozofları baş karakter yapıyor. Bu sayede bize yakınlaşan, insanileşen, kendilerine has gündelik yaşamları olan Descartes Amca ya da Leibniz Amca ile tanışıyoruz. Onların hikayesini takip ediyoruz. Profesör Kant'ın En Çılgın Günü bunun güzel bir örneği; Kant'ın o meşhur rutin hayatını takip ederken yazar bize Kant'ın epistemolojisi, metafiziği, etiği, antropolojisi ve siyaset felsefesini kısa ama öz bir biçimde tanıtıyor. Tüm bu alanlarda Kant'ın hangi soruları sorduğunu hikayenin içine yediriyor. Bazı hikayeler ise bu filozofların düşünce sürecine odaklanıyor. Örneğin Descartes'ı konu alan Descartes Amca'nın Kötü Cininde tüm meditasyonları okumak mümkün, aradaki bağlantılar ise o düşüncenin serüvenini gösteriyor. Descartes'ın bir gece boyunca bu düşünceyle nasıl uğraştığını anlatıyor bize. Epikür'ün Kahkahasında ise Epikür'ün hayatı ile düşüncesi arasındaki bağlantı çok tatlı bir hikaye formatında anlatılıyor. Bu kitaplar önemli felsefi soruları hikayeler yoluyla erişilebilir hale getirirken, bunu filozofların kullandığı orijinal kavramlardan taviz vermeden yapması da büyük bir başarı. Argümanı ya da soruyu basitleştirmek adına kavramlardan vazgeçmiyor bu öyküler. Diğer bir deyişle, hem eğlenceli bir hikaye takip etmemizi, hem büyük soruları görebilmemizi hem de kavramsal düşünceyi tetikleyecek kavramlarla tanışmamızı sağlıyor. Bu açıdan bu kitaplar hem çocuklara hem de yetişkinlere hitap ediyor. Hatta en güzeli, çocuklar ve yetişkinler arasındaki felsefi diyaloğa imkan tanıyor.


Geçen hafta ölen Elizabeth Taylor üzerine birçok anma yazısı yayınlandı. Lakin bunlardan en ilginç olanı bence salon dergisinin Camille Paglia'yla yaptığı söyleşiydi. Lezbiyen olduğunu gizlemeyen Paglia kaybettiği bir sevgiliyi anlatır gibi anlatıyordu Taylor'ı. Bazı parçalarını kısaltarak almak istiyorum. 90'larda, hatırlarsınız, Meryl Streep gelmiş geçmiş en büyük oyuncu olarak selamlanıyor, Elizabeth Taylor'sa daha çok dalga geçilen biri olarak hatırlanıyordu. Oyunculuğu küçük görülüyor, yeterince ciddiye alınmıyordu. Penthouse'da yazdığım yazıda aslında bir protesto eylemi gerçekleştiriyordum. Çünkü bana göre Streep'in bütün o sonradan edinilmiş teknik ustalığına rağmen Elizabeth Taylor çok daha büyük bir oyuncuydu. İnsanlar Taylor'u klasik filmler yeniden popüler olunca tanımaya başladı. Bir oyuncu olarak gücü, tüm külliyatıyla elde ettiği başarının görkemi böylece anlaşıldı. Profesyonel hayatı çoktan bitmiş de olsa Taylor yeniden saygın bir oyuncu haline geldi. Taylor, bugün beyazperdede görmenin imkansız olduğu belirli bir kadınlık türünü temsil ediyordu. Varoluşunun kökeninde hormonal gerçeklik vardı, tabiatın diriliği... Tek başına, cinsiyetin sadece basit bir toplumsal inşa olduğunu iddia eden post-modernizme ve post-yapısalcılığa atılmış canlı bir tokat etkisi yaratıyordu. Mesela Lisa Cholodenko'nun yönettiği The Kids Are All Right, sahiden harikulade bir film, fakat Julianne Moore ile Annette Bening bakarken insana acı verecek kadar cılız görünüyor. Kötü oynadıklarını söylemiyorum, özellikle Benning'in çağdaş Amerikan iş kadını portresi kesinlikle bir Oscar'ı hak ediyordu. Benim söylediğim, bugün Hollywood yıldızlarının bize sunduğu görüntülerin hep böyle olduğu; dünyanın büyük bir kısmında yaşayan kadınlarla ilgisi olmayan, pilatesle şekillenmiş iskelet bedenli, anoreksik silüetler... Hollywood'un yansıttığı kadın tasvirinde neredeyse android bir hava var. Gwyneth Paltrow 1930'larda yaşamış olsaydı, sırık bedeni yüzünden kimse onu çekici bulmazdı. Oysa bugün genç Amerikalı kadınlara nihai ideal olarak sunuluyor. Son birkaç yılımı Brezilya'da seminerler vererek geçirdiğim ve mizah duyguları, enerjileri, dürüstlükleri ve cinselliklerini çok doğal ve güzel bir biçimde ifade edişleri sebebiyle Brezilyalı kadınları büyüleyici bulduğum için, bu bana iyice katlanılmaz geliyor. Brezilyalı kadınları bu bakımdan eski Hollywood aktrislerine benzetiyorum. Taylor'a dönersek; o aslında Ava Gardner'ın devamı gibidir. Meslek hayatlarının başında, özellikle konuşma tekniği bakımından yetersiz sayılabilecek olmalarına rağmen, taylor da Gardner da olağanüstü şehvetli ve kendiliğindendi, hayvani denecek türden bir çekicilikleri vardı. İnsanlar Meryl Streep'in konuşma tekniğine hayran, Aksanı muazzam, diksiyonu da şahane filan diyorlar, fakat bence Streep canlandırdığı karakteri yaşamıyor, onları üzerine birer kostüm gibi geçiriyor. Yaptığı aslında drag queen'lerin yaptığı şeyin aynısı, yani taklit. ve çok yapay. Hepsi zihinle alakalı, kalple ya da bedenle değil. Elizabeth Taylor 11-12 yaşlarımdan beri benim için dev pagan tanrıça oldu. Zirvedeki hallerine tanık olduğum için şanslıyım. Bir kültür eleştirmeni ve feminist olarak duyarlılığım en derinde hep onunla şekillendi. 1950'ler Amerika'sında sarışınlar saf ırktan sayılırdı. Doris Day, Debbie Reynolds ve Sandra Dee gibi neşeli sarışınlar istila etmişti ortalığı. Ve karşılarında Elizabeth Taylor vardı, esmer, etnik görünümlü ve göz kamaştırıcı... Yahudi, İtalyan, İspanyol hatta Faslı gibiydi. Kültürler üstüydü. Sarışın liseli kızların ve ponpon kızların üstünlüğüne son verendi. Alabildiğine püriten bir dönemde cinselliğini açıkça yaşayabiliyordu. Cüretkar bir şeydi bu. Bir erkekten ötekine gidiyordu. Bir uçak kazasında ölen Mike Todd'un trajedisinin hemen ardından Eddie Fisher'ı Debbie Reynolds'ın elinden alıyordu. Debbie Reynolds'ı bu şekilde küçük düşürmesi karşısında aldığım zevki tarif edemem size. Gerçi artık hem Debbie Reynolds'a, hem de Doris Day'a çok iyi komedyenler oldukları için hayranlık duyuyorum, ama o zamanlar, küçük bir kızken, ikisine de tahammül edemezdim. Bana ve kuşağıma zorla dayatılan sakarinli, iyi kız stilini simgeliyorlardı, herkes onlara benzememiz gerektiğini dikte edip duruyordu. Elizabeth Taylor ise kötüydü! Kötü kızdı o! Ve ben buna bayılıyordum. Onda kırılgan birer enkazı andıran Marilyn Monroe veya Rita Hayworth'ta bulunmayan bir sağlamlık vardı. Hayworth'ın da perdede yumuşacık, enfes bir kadınsılığı vardır, ama Taylor gibi zor lokma değildir. Taylor'da sağ kalma içgüdüsü müthiştir. Onda sevdiğim şeylerden biri de, tüm o trajedilerden ve ölüm tehlikelerinden kurtulduktan sonra acısıyla oyunculuğunu büyütmesi... İnsan 1961 yılında Londra'da zatürreeden ölmek üzere oluşunu unutabilir mi? Sedyedeki görüntülerini, gırtlak ameliyatlarını... Sonra dimdik ayağa kalkıp Oscar alışını... Tüm hayatımın en unutulmaz televizyon anlarının başında gelir bu, Oscar ödüllerini beklerken dua edip duruyordum, o kazansın diye. Sonra göğsü ve boynu açık bir elbiseyle sahneye çıktı. Hayır, boynunda bandaj filan yoktu, yara bandı bile yoktu, herkes yarasına bakarken, o kırık, hışırtılı bir sesle Çok teşekkür ederim dedi. Çılgına dönmüştüm. Ertesi gün okulda Look dergisi için Oscar'ıyla verdiği göz alıcı renkli fotoğraflardan başka hiçbir şeye konsantre olamadım. Müthişti. Oscar kazanmasını sağlayan Butterfield 8, benim İncil'imdi. Aslında Taylor bu filmi yapmak istememiş. Hayatı boyunca ondan nefret etmiş. Fakat hayatını zengin erkeklerle seks yaparak kazanan bir lüks fahişeyi canlandırıyordığı Butterfield 8 yeniyetmelik zamanlarımda benim için her şeydi. Babil'den bize kalan ve ortaçağ Hristiyan taarruzlarına rağmen devam edebilen pagan geleneğe dair fikirlerimin oluşmasında payı büyüktür. Onu bu filmde üstüne sımsıkı oturan, daracık, beyaz kombinezonla gördüğünüz ilk an büyülenirsiniz. Filmin ilk sahnesi unutulmazdır: Taylor, sabah bilmediği bir evde uyanıp dişlerini viskiyle fırçalıyor, sonra zarfta bırakılan parayı görüyordu. Vaat edilenden azdı. Hırsla çeki yırtıyor, sonra rujuyla aynaya Pazarlık yok! yazarak olay yerini terk ediyordu. Cinselliği güçlü bir kadının nihai iktidarını simgeleyen bir şeydi bu bana göre. Ona bir seks objesi, alınıp satılabilen bir şey, erkeğin karşısında edilgin bir varlık diye bakan feminizm, Hollywood'un bu en büyük seks sembolüne uzun süre saldırdı, meğer bu doğru değilmiş! Butterfield 8 bize bunu gösterdi. Filmde siyah bir elbise giymiş olan Elizabeth Taylor'ın barda Laurence Harvey'le kavga ettiği olağanüstü bir an vardır. Sivri topuklarını, sertçe kolunu çeken Harvey'nin zarif ayakkabılarına bastırır. Erkekle kadının ezeli savaşıdır bu, yani eşitler arasındaki vahşi mücadele... Erkek güçlüdür, ama kadın da güçlüdür! Bu sahne içerdiği olanca gerilim ve çatışmayla aslında cinsel aşkın gücünü ve yoğunluğunu gösterir. Aynı zamanda günümüzde sinemanın ne berbat bir şey olduğunun, seksi nasıl yanlış ve imal edilmiş bir şey haline getirdiğinin de kanıtıdır. Sinemada artık erotizm diye bir şey kalmadı. Oysa, erkek ve kadın arasındaki psikolojik mesafeyi ve hayvani çekimi gösterdiği için Butterfield 8'in her anından erotizm fışkırıyor. Siyah takım elbiseleri, filmdeki iş adamlarının üniformaları. Birbirinin tıpa tıp aynı ve karakterden yoksun köleler ya da klonlardan oluşan bir sürü gibiler. Zengin ve güçlü olmalarına rağmen Taylor'la karşılaştırıldıklarında birer hiç hepsi. Bu film cinselliğin karmaşıklığını ve zorluğunu gerçekçi bir şekilde yakalıyor cinsiyetler arasında kolayca geçiş yapılabilen günümüzde tamamen yitirilmiş bir nitelik bu. Artık her şey fazla mülayım, fazla sıkıcı. Sinemada büyük tanrıçaların devri kesinlikle kapandı. Angelina Jolie'nin cinsel etkisinden söz ediyorlar. Jolie'nin en iyi performansı AIDS'ten ölen biseksüel fotomodel Gia Carangi'yi canlandırdığı Gia'daydı. Çok iyiydi o filmde, Ava Gardner'ı andıran gibi bir cinsel aura saçıyordu. Fakat sonradan ne olduysa oldu, Jolie vazgeçip, hayırseverliğe soyundu ve karşımıza kendini dünyadaki sefaletin kökünü kazımaya adamış bir Birleşmiş Milletler elçisi olarak çıkmaya başladı. Bir yandan da evinde her ırktan çocuğu barındıran bir anaokulu işletiyor gibi. Tabii sanatçı ruhu tamamen törpülendi, peşinde sadece paparazziler olan bir star haline geldi. Bugün bunun Elizabeth Taylor'ın döneminden çok daha yıpratıcı olduğunu kabul etmek gerek. Marilyn Monroe da basın tarafından epeyce taciz edilmiş hatta bundan nefret ettiğini defalarca diye getirmişti, yine de onun maruz kaldığı şeyler bugün yaşananlarla karşılaştırılamaz bile. Bugün, şöhretli birinin yeryüzünde kendi düşünceleriyle baş başa kalabileceği bir yer bulması imkansız. Angelina Jolie belki biraz da bu yüzden sürekli savunma halinde biri olarak sürdürüyor hayatını. Kamuoyundaki imajı fazla hesaplı, fazla sahte. Bu da onu sıkıcı biri haline getiriyor. Ayrıca sert ve alaycı. Elizabeth Taylor ise Who is Afraid of Virginia Woolf gibi filmlerde alaycı insanları canlandırdı ama kendisi hayatının hiçbir döneminde böyle biri olmadı, asla! O her zaman sıcak ve anne şefkati görmüş, bu şefkati kendi içinde de taşıyan biriydi. Jolie'nin Taylor'ın Kızgın Damdaki Kedi'de canlandırdığı Maggie gibi büyük rollerin altından kalkabileceğinden açıkçası pek emin değilim. Yeri gelmişken, Angelina Jolie de dahil günümüz starları çocuklarını bir dadı ordusuyla büyütüyor. Oysa annelik Elizabeth Taylor'ın cinselliğinin de önemli bir parçasıydı. O erkekleri, erkekler de onu seviyordu. Erkeklerle arasında ruhundaki annelik içgüdüsünün tetiklediği müthiş bir kimya vardı. Yazdıklarımda yıllardır bu tema üzerinde duruyorum, mutlu ve başarılı heteroseksüel kadınların erkeklere şefkatli ve annece yaklaşması bence ilişkilerde çok önemli bir ayrıntı, ama feminizm bu özelliğimizi tamamen yitirmemize sebep oldu. Artık kadınlar erkeklere satır aralarında şunları söylüyor: Sen benim yoldaşım olmalı ve bana, benim sana davrandığım gibi davramalısın, en iyi arkadaşım olup beni dinlemelisin. Bu sözlerin tercümesi açık: Kadınlar artık erkekleri değil, sadece kendilerini, kendilerine benzeyenleri seviyor. Elizabeth Taylor ise en çok erkekleri severdi, bu yüzden de erkekler tarafından çok sevilirdi. Yanlış anlamayın, onun yumuşakbaşlı bir kadın olduğunu söylemiyorum. Sadece aldığı kadarını veren kadınlardandı. Richard Burton'la fırtınalı ilişkilerini, kavgalarını düşünün, sanırım bu kavgalara da bayılıyordu aslında. Hiçbir erkek ona hükmedemezdi. Bir an bile! Fakat erkeklerinin çıtkırıldım, bağımlı tipler olmalarından da hoşlanmazdı. Güçlü erkekleri severdi. Debbie Reynolds'ın elinden aldığı Eddie Fisher'ı terk etmesi bundandı. Başta Montgomery Clift olmak üzere, eşcinsel erkeklerle arasındaki yakınlık da ilginçtir. Clift'in en yakın dostu hatta akıl hocası olmuştu. Ünlü aktör eşcinselliğini ilk keşfettiğinde, hatta bu yüzden kendi kendisiyle savaşmaya başladığında da yanındaydı. Sonra şu berbat trafik kazası oldu ve Clift'in yüzü bir daha düzelmemecesine bozuldu. Kaza sırasında dili, sayısız cam kırığıyla birlikte boğazına kaçmıştı. Ambulans gelene kadar bir şeyler yapılmazsa boğularak ölecekti, yanında bulunan Elizabeth Taylor bu operasyonu gözünü kırpmadan kanlı elleriyle oracıkta gerçekleştirdi ve Clift'i ölmekten kurtardı. Hollywood'da onun gibi kimse yok artık. Avrupa geleneğinde hala Sophia Loren gibi birkaç isim sayabiliriz. Onun da erkeklerle ilişkileri az rastlanır türdendir. Güçlüdür ayrıca, savaştan sağ çıkabilmiş bir emekçi İtalyan kadınıdır. Fransız aktris Jeanne Moreau vardır sonra. Moreau'da Elizabeth Taylor'ın sahip olmadığı türden bir dekadan nitelik, bıkkın ve sofistike bir erotizm bulunur, Her şeyi gördüm, yaşadım, sen bana başka ne gösterebilirsin ki havası... Fransız aktrisleri hep ince bir kadınsılıkla çıkar karşımıza. Catherine Deneuve mesela, benzersiz bir duygu ve duyarlılık taşır, ama aynı zamanda cool'dur, yani gözlemcidir ve mesafeli. Taylor'ın ateşinden yoksun da denebilir. Taylor ise yeteneğinin yanı sıra, gustosu ve ateşi olan bir aktris. Ondan söz ederken aktris kelimesini kullandığımı fark ettiniz mi? Hollywood aktrislerinin seksapelleri, aktör olmaya karar verdikleri gün kayboldu. Bu sabah kütüphaneye giderken radyoyu açtım. Gençler Elizabeth Taylor'ı Michael Jackson'ın yaşlı arkadaşı ya da tekerlekli sandalyeye mahkum çatlak kadın olarak tanıyor sadece. Daha yaşlı olanlar içinse durum değişik, Elizabeth Taylor, çok uzun yıllardan beri kalbimizin en derin yerlerine dokunmayı, içimize işlemeyi sürdürüyor. O benim İştar'ım, Anti-Meryem'im. Butterfield 8'teki bir sahneyi gösteren bu fotoğraf da bence birçok şeyin yanı sıra cinsel devrimin şafağını işaret ediyor. Asıl sorun ne biliyor musunuz, önde gelen feministler Hollywood'un seks sembollerini başından beri reddettiler. Mesela Gloria Steinem 1970'lerde Raquel Welch'in kürtajın yasallaşması için yapılan harekete katılmasına bile izin vermedi. Püriten ahmak! Belki bir tek Madonna'ya bu açıdan teşekkür borçluyuz, 1990'larda onun da etkisiyle cinselliği yok saymayan popüler ve yeni bir feminizm türü adeta bir intikam hareketi gibi yükseldi, böylece demin sözünü ettiğim ahmaklar tarihin çöp tenekesinin dibini boyladı. Gülenaycım, bize Elizabeth Taylor'ı çok farklı bir bakış açısıyla sunan bir röpörtaj bu, etkilenmemek elde değil. Türkçe'ye çevirip bizimle paylaştığın için teşekkürler.


Hakkını helal et bir itiraftır aynı zamanda. Söyleyenin, kabahatinin sorumluluğunu üstlenecek cesarete sahip olduğuna işaret eder. O kişi, herhalde ömrü boyunca omuzlarında ağır bir yükle yaşamamak için Hakkını helal et demiştir. Öyle ya; bağışlanmamış suçlar yorar; yaşam enerjisinin katilidir. Cenaze törenlerinde ölenle bundan ötürü helalleşilir. Gidenin ama daha çok kalanın ruhu huzur bulsun, hayat devam edebilsin diye... Aksi takdirde, insan zamanla varoluşunun bir parçası olarak kabulleneceği vicdan azaplarıyla boğuşmaya başlar. Beden sanatçısı ve performans artisti Marina Abramovic'in hikayesini belki biliyorsunuzdur. Marina Abramovic'in, önce rakibi, sonra partneri, nihayetinde de hayatının aşkı olan Ulay'dan ayrılışının hikayesi yeni değil ama okuyunca, hele videosunu seyredince bütün bir gün gözlerim yaşlarla dolu gezmeme sebep oldu. Sandra, sanat tarihçisi ve editör. Gözlerini egzotik bir tarzda boyayan çok güzel bir kadın. 28 yıl önce İstanbul'a gelmiş ve kendi deyişiyle içinde bir gül bahçesi keşfettiği İstanbul'a aşık olmuş. Ve burada yaşamaya başlamış. 'Sopranos' dizisinin müthiş jenerik şarkısını da yapan müzisyen oğlu (Alabama 3 grubundan) ve psikanalist kızı dışında, İngiltere'yle bir bağı yok. Her neyse, Sandra bugünlerde bir Türk yazarın romanıyla boğuşuyor, yani romanı İngilizceye tercüme ediyor. Zor iş! Hakkını helal et, ne demek diye sordu geçenlerde. Üç aşağı beş yukarı biliyordu anlamını ama bunu İngilizce ifade etmekte yetersiz kalıyordu. Bu cümlenin bizim kültürümüzü kavramak için değerli bir anahtar olduğunu, o gün fark ettim. Lakin şu da vardı bence, bu lafın telaffuz edilebilmesi için sükunet şarttı. Kavganın, didişmenin orta yerinde, böyle bir şeyi mümkün değil, kimse hatırlamazdı. Hakkını helal et bence bir itiraftır aynı zamanda. Söyleyenin kabahatinin veya suçunun sorumluluğunu üstlenecek cesarete sahip olduğuna işaret eder. O kişi, herhalde ömrü boyunca omuzlarında ağır bir yükle yaşamamak için Hakkını helal et demiştir. Öyle ya; bağışlanmamış suçlar yorar; yaşam enerjisinin katilidir. Cenaze törenlerinde ölenle bundan ötürü helalleşilir; gidenin ama daha çok kalanın ruhu huzur bulsun, hayat devam edebilsin diye... Aksi takdirde, insan zamanla varoluşunun bir parçası olarak kabulleneceği vicdan azaplarıyla boğuşmaya başlar. Tam da yolculuk öncesi hüngür hüngür ağladım. Hüzünlü ama bir o kadar da güzel bir hikaye. Sanırım o masada yaşadıkları kısacık an hayatlarındaki en unutulmaz an olarak kalacak. Çok. :) Yaz bitmeden görüşsek ya ne iyi olur. Arkadaşlar, yazıyla ilgili Facebook'taki bir tartışmayı çok sevdim hatta kısmen aralarına katılıp maydanoz oldum. Bence son zamanlarda okuduğum en nazik ve duyarlı tartışmalardan biriydi, katılanlara taşakkür ederim. siz de okuyabilin diye aşağıya ekliyorum. Çok teşekkür ederim... Umarım zihninizi kurcalayan şeyler her neyse cevabını bulursunuz, çünkü en zoru cevaplanamamış sorularla geçerilen zaman bence.


Şair Emily Dickinson, tariflerini sohbetlerde ya da mektuplarda başkalarıyla paylaşmayı çok seven müthiş bir aşçıymış. Emily Dickinson'un kekleri şiirlerinden daha ünlüydü, zaten şiirleri ölümünden sonra keşfedildi diye yazıyor yemek blogger'ı Tori Avey. Dickinson'a göre mutfak insanın ruhunu besleyen, ilham veren bir mekandı. Yemek yaparken aklına gelen şiirleri peçetelere not alıyordu. Ekmek, kek ve tatlı yapmayı özellikle seviyordu. Çocuklarla arası çok iyiydi, okula giderken evinin önünden geçtiklerinde onlara elleriyle pişirdiği zencefilli kurabiyelerden ya da diğer leziz şeylerden ikram ediyordu. Özetle, karanlık şiirlerin melankolik sesi, günlük hayatta çok tatlı ve neşeli biriydi.


Yine aynı şey oldu. Bir ziyaret nedeniyle Cerrahpaşa'nın arka sokaklarına yolum düştü. Aradığım adresi bulmak için dura ilerleye çıktığım yokuştan Cerrahpaşa Camii'ne kadar çıkıp Langa'ya indim ve kendimi tekrardan aynı yokuşta buldum. Sonradan anladım ki yürüdüğüm yollarda karşıma çıkan İstanbul; çeşmeleri, camileri, sokaklarıyla bir mıknatıs gibi beni kendine çekmişti. Sanki birisi beni ısrarla İstanbul'un ruhlarında dolaştırmak istemişti. Samatya Caddesi üzerinde ilerliyordum ki sadece inşaat tabelası olan, tarihi taşların arasına hapsedilmiş ve bir çeşmeye ait olduğu intibaı veren bir levha, bak, dedi bana. Ne olduğu yazmıyordu, zaten alan inşaat halindeydi. Demirlerin arasından içeri giren bir inşaat ustası imdadıma yetişti: 'Burası Kadem-i Şerif Tekkesi, peygamber efendimizin ayak izi burada bulunur, getiren zatın mezarı da burada.' Kafamı kaldırınca üzeri açık, yükseltideki yeri gördüm, dua ettim. Hey gidi İstanbul... Kadem-i Şerif Tekkesi; Halil Hamid Paşa ve Nakşi Kadem Tekkesi olarak bilinirmiş. Bugünkü sahibinin Vakıflar olduğunu, esasının ahşaptan yapıldığını sonradan öğrendim. İstanbul Kültür Envanterine kayıtlı, Fatih ilçesindeki bu tescilli eserin 1970 fotoğrafından geriye hiç bir iz kalmamıştı. Envanter ve İBB bilgileriyle yetinemezdim, o sihirli mekan bana çok daha fazla şey söylemek istiyordu. Prof. Mustafa Kara'nın Tasavvuf ve Tarikatlar Tarihi'ne, İslam Alimleri Ansiklopedisi'ne baktım, Kadem-i Şerif Tekkesi'nin peşine düştüm ve burada yatan zatın, Kadem-i Şerif'i Şam'dan İstanbul'a getiren, Nakşiliğin kolu Sadiyye'ye mensup Seyyid Muhammed Ziyad Efendi olduğunu öğrendim. Muhammed Ziyad Efendi, Şam civarındaki Kadem köyünde Kadem-i şerifin bulunduğu camiyi yaptırmış, Sultan I. Abdülhamid'in kendisini Dersaadet'e daveti üzerine, Kadem-i saadet de denen Kadem-i Şerif'i başına alıp yürüyerek İstanbul'a getirmiş. Çok hürmet görmüş, sevilmiş. Ona intisap eden, sohbetlerinden çok etkilenen dönemin sadrazamı Halil Hamid Paşa da bu yeri satın alıp vakfetmiş; üzerine de bugün yerinde yeller esen dergah/tekkeyi yaptırmış. 1776'dan itibaren tasavvuf ilmi öğrenmek için buraya pek çok genç, yetişkin gelmiş. 1791'de vefat edince buraya gömülmüş. Osmanlı tarihinin ilk resmi vakanüvisi olan meşhur tarihçimiz bana bir sürpriz yapmıştı sanki. Yüzyıllar öncesinden bugünün tarihine, tarihçilerine ışık tutan Naima'yı ben yaban ellerde, Patras'ta aramış, onu yalnız bırakmamıştım. İstanbul aynı zamanda bir ruhlar şehridir, okudukça, öğrendikçe bir bakarsınız yüzyıllar öncesinin karakterleriyle aranızda gizemli bağlar oluşur. Halep'te doğan ve Halil Hamid Paşa gibi İstanbul'a yolu eğitim için düşen Naima, tarih yazımına getirdiği renkli ve özgün tarzla tanınıyor; resmi görevli olmasına rağmen cesaretle bürokrasinin de sultanların da hatalarını yazmasıyla da. Amcazade Hüseyin Paşa'nın yanında çalışırken Anadolu Muhasebeciliği'ne kadar yükseliyor, haksızlığa göz yummadığı ve devrin ileri gelenleri hakkında tenkit edici sözleri nedeniyle 1706'da önce Hanya'ya, sonra Bursa'ya sürülüyor. Onu koruyup kollayan Çorlulu Ali Paşa sayesinde İstanbul'a geri dönüyor ve tekrar devlet hizmetine giriyor. Paşa onu Mora seferine yanında götürüyor. Ne var ki bu seferde de açıksözlülüğü başına bela oluyor, görevlerinden el çektirilip Patras kasabasında muhasebeci olarak görevlendiriliyor. Hayatının son dönemlerinde çok çile çeken Naima -acaba onu Hanya'dan Bursa'ya getirmek için mektuplar yazan eşi Patras'a gelebilmiş midir?- 1716'da, 60'larının başında Patras'ta ölüyor, bir rivayete göre oradaki bir caminin avlusuna gömülüyor, Yunan isyanı, özgürlük savaşı derken cami tahrip edilince geriye ne cami ne de mezarı kalıyor. Bir diğer rivayete göreyse Fethiye Camii yanına gömülüyor. Tabelasının karşı duvarında koca tarihçinin hayatı, okunmaz formatta, yırtık pırtık bir seçim afişinin altındaydı. Çocuklar onun adını taşıyan sokakta pür neşe futbol oynuyorlardı, öylece bir süre kalakaldım ve sonra yokuşu hızla tırmandım. Şu bir gerçek, siz istediğiniz kadar semtlerin ruhunu değiştirin, bu değişikliği kültür potasında birleştirmeyin, İstanbul bu, herkese meydan okur ve zamanını bekler, şüpheniz olmasın.


Taksim istikametine giden bir otobüs yanaşınca hareketleniyor hava. Alışıldık itiş kakış. Anne iki çocuğunu kaptığı gibi önüme geçiveriyor. Merdivenleri çıkar çıkmaz girişteki üçer kişilik alana kuruluyorlar, karşılıklı oturma birimine anneyle kızı yerleşiyor. Oğlan da hemen yanına. Kenara kaçıl da ablaya yer ver, diyor anne yüzünde bezgin bir ifadeyle. Küçük, çekik siyah gözleri var; oraya buraya dağılmış saçlarını arkadan tutturmuş. Çocuğu sıkıştırmamaya çalışarak açılan yere yerleşiyorum. Anne düşünceli; aklı bazen bir şeyleri sıyırıp geçiyor, arada da bir yerlere asılıp kalıyor... Çocuklarıyla pek ilgili bir havası yok. Kimbilir nerede. Sekiz on yaşlarındaki çocuklarsa adeta iki yetişkin. Havalarından geçilmiyor. Oturur oturmaz, bir kolumu yanımda oturan küçük adamın arkasından koltuğa doğru uzatıyorum. Başka türlü ikimize yer yok burada. Gözlüklerini o kadar özenle tutup sakınıyor ki... Ablasına bakıyorum, o da aynı şekilde. Otobüs hareket ediyor. Ah o kara camlı gözlükler! Kesinlikle yeni alınmışlar; her ikisi de müthiş gurur duyuyor besbelli, yüzlerine iliştirdikleri bu yeni üyeden. Kızınki yuvarlak, kara camlı, etrafı sarı çerçeveli marka taklidi bir gözlük. Oğlanınki aynısının kara çerçevelisi; kenardaki etikette Police yazısı göze çarpıyor. Belki de kıyameti kopardı ablasınınkinin benzeri alınsın diye. İkisinin gözlüğü de gözlerine ve yüzlerine en az iki beden büyük. Çocuk dünyası ne kadar büyük ve ne kadar küçük. Sanki dünya onlar için o iki gözlüğün etrafında dönüyor. Ona dokunmaksa, ah ne büyük bir zevk... Gözüne güneşin girmesini engelleyecek, büyükleri çağrıştıracak o gözlükler muhtemelen ikisi için de benzer anlamlar taşıyor. Otobüsün içi sakin, en azından ayakta çok insan yok. Haşim İşcan Geçidi'ne doğru ilerliyoruz. Geçitteki zifiri karanlığa rağmen kimsenin gözlüğünü çıkarmak gibi bir niyeti yok! Sıcağın insanın içindeki son enerji kırıntılarını çekip alma gibi bir özelliği var. Yanımdaki oğlan, elini sağ cebine atıyor ve eskimiş bir kağıt mendil çıkarıyor. Önce gözlüğün camlarının içi, sonra dışı siliniyor. Bu iş onun için adeta bir ritüel. Bir eli sapı tutarken diğeriyle temizliğini bitiriyor; içi rahat tavırla gözlüğüne bakıp mendili yerine yerleştiriyor. Bir değişiklik yapıyor bu defa: Gözlük, başın üzerine özenle yerleştiriliyor! Haliç'in üzerindeyiz... Bir esinti hafifçe etrafı yalıyor ve hemen ortadan kayboluyor. Ardından ağır mı ağır bir koku geziniyor otobüsün içinde, gidip bir yere yerleşiyor. Anlaşılan köprüyü geçene kadar oradan gitmeyecek! Bir durağa geliyoruz; sarışın, süslü, tumturaklı ortadirek bir kadın biniyor. Yaşı ellinin üzerinde olmalı. Şöförün yanında duruyor, öylece ayakta. Sarsıntıda bir oraya bir buraya gidip dengeyi kurma çabasında. Ama şöföre bir şeyler sormaktan da vazgeçmiyor, pek isteksiz cevaplar alsa da. Şöförün yanıbaşında Seyir halinde şöförle konuşmak yasaktıryazısı gözüme çarpıyor. Kadın bir durak sonra iniyor. Yanlarında türbanlı bir kız oturuyor. Etrafa küs gibi. Taksim'e çıkan Ömer Hayyam'dayız. Güzel manzara arkadan el sallıyor. Yanımdaki küçük adam gözlüğünü kucağına koymuş bu arada. Kaçırmışım o anı. Yeniden büyük bir törenle gözüne takıyor. Bir el tekrardan sağ cebe gidiyor; yine o meşhur mendil. Gözlük, bir tür büyüme imgesi, oyuncağı gibi. Gözlerden alınıp yeniden kucağa konuyor. Çoktan can çekişmeye başlamış kağıt mendil yine önce gözlüğün iç kısımda sonra dış kısımda dolaşıyor. Temizlik tamam. Sonra güvenle cebe, durması gereken yere yerleştiriliyor. Taksim'e iki durak kaldı. Yeni alınan her şey değerli, hele büyüklerinki gibi gözlük! O ne ihtişam, o ne gösteriş. Yüzlerine, yaşlarına büyük de olsa ne fark eder! Sakin bir şekilde anne ayağa kalkıyor, göz işaretiyle çocukları yönlendiriyor. Haberleşme tamam, herkes yerli yerinde. Ama... bir tek şey hariç, işte o da tamam: Çocuklar yeniden gözlüklerini takıyor, otobüs duruyor ve üçü birlikte iniyorlar.


Ejderhanı Nasıl Eğitirsin, Nasıl Ejderhaca Konuşursun, Nasıl Korsan Olursun ve Ejderha Laneti Nasıl Bozulur gibi sürükleyici romanlardan oluşan Hıçkıdık dizisini biliyosunuzdur. Bilmiyorsanız en yakınınızdaki çocuğa sorun lütfen... İngiliz yazar ve illüstratör Cressida Cowell'ın yarattığı dizide küçük Viking Hıçkıdık'ın kahramanlığa giden yoldaki soluksuz maceraları anlatılıyor. Hıçkıdık'ın en yakın arkadaşı da göz kamaştıran bir ejderha. Dünya çocuklarının bayıldığı bu heyecan dolu ve çok komik dizi aynı zamanda sinema uyarlamalarıyla da dikkat çekiyor. Dizinin ikinci filmi bizde de gösterime girdi. Biz de hem Hıçkıdık'ın yeni macerası Ejderha Tehlikesi Nasıl Savuşturulurun yayınlanması hem de bu yeni filmin gösterime girmesi vesilesiyle dizinin yaratıcısı Cressida Cowell'la bir röportaj yaptık. Çocukken İskoçya'da geçirdiğim zamanlar benim için büyük bir ilham kaynağı oldu. Aslında Londra'da büyüdüm, fakat çocukluğumun büyük bir kısmını, özellikle yaz tatillerini, İskoçya'nın batı kıyısındaki ıssız bir adada geçirdim. Adada ne yol, ne ev, ne de elektrik vardı. O günlerde cep telefonu da yoktu zaten. Bu yüzden orada kaldığımız sürede hiçbir şekilde dış dünyayla iletişim kuramıyorduk. Ada tamamen terk edilmişti, üzerinde sadece bir ev vardı. Burası Vikinglerin İskoçya'yı işgal ettikleri zaman ayak bastığı ilk yerlerdenmiş. Bütün coğrafyada bir Viking duygusu hissediliyordu. Çocukken bile, Vikingler burada yaşasa nasıl olurdu diye hayal kuruyordum. Vikingler ejderhaların varlığına inanıyorlardı. Bizim tatil yaptığımız ada da tam ejderhaların yaşayabileceği türden bir adaydı. Sonuçta henüz 9-10 yaşındayken ejderhalar ve Vikingler üzerine hikayeler yazmaya başladım. Kahramanla özdeşleştiler çünkü. Hıçkıdık, sınıfın popüler çocuğu değil. Biraz yanlış anlaşılmış bir karakter, pek çok çocuk da zaten böyle hisseder. Kamikaze ise pek çok kızın olmak istediği bir kahraman; korkusuz. Bir de tabii herkes kendi ejderhasının sahibi olma ve macera dolu bir hayat sürme fikrini seviyor. Gündelik yaşamdaki çocukların etrafında hep yetişkinler var, bu yüzden kendilerini özgür hissetmiyorlar. Kitaplardaki çocukların özgürlük alanları ise daha geniş. Sanırım gerçek çekicilik burada. Rüzgar Yürüteci'ni seçerdim herhalde, Hıçkıdık'ın binek ejderhasını. Bütün çocukluğum bir ejderhanın sırtına binip uçmayı hayal ederek geçti! Hem evet, hem hayır... Ada, aslına bakılırsa, benim kitapta kurduğum haline çok benziyor. Zaten çekim için kullandıkları ada da İskoçya'da. Elbette filmi yapanlar şanslı, çünkü adanın vahşi doğasını kitapta yeterince açık bir şekilde gösteremezsiniz. Ancak ipuçları verir ve gerisini okuyucunun hayal gücüne bırakırsınız. Sinema ise her şeyi görsel olarak yaratıp önünüze koyabilir. Roımanlarım macera dolu ve komik, umuyorum ki biraz da duygusallar. Filmlerin de böyle olduğunu hissediyorum. Hıçkıdık benim için gerçek bir küçük çocuk gibi. Okur olarak onunla özdeşleşebilirsiniz. Ve tabii seyirci olarak da... Hıçkıdık'ın Kayıtsız Zebella'yla o harika baba oğul ilişkisi bu hikayeye esas duygusal gücünü veriyor. Birbirleriyle konuşup anlaşamasalar da birbirlerini çok sevdiklerini hissediyorsunuz. Film olarak bence Hıçkıdık'ın kurgulanışı son derece tatmin ediciydi. Yönetmenlere ne kadar teşekkür etsem, azdır. Yazmanın her türü kadar zor ama bir o kadar heyecan verici. Zorlandığım taraf komik yazmak değil aslında, tam tersi. Komedinin hikayeyi tamamen ele geçirmesini engellemem gerektiğini hissediyorum, çünkü romanlarım duygusal ve düşündürücü de olmalı. Bu dengeyi sağlamak açıkçası pek kolay değil.


Dünyanın geleceğine dair kurulmuş aydınlık ve karanlık hayallere, ütopyalara ve distopyalara bakıyoruz bu yazıda. Ve görüyoruz ki en güneşli ütopyaların üzerinde bile baskıcı bir gücün, bir çeşit toplum mühendisliği çabasının gölgesi duruyor hep. Bu kitaplarda birilerinin ideali daima ötekilerin yıkımı, bir grubun aydınlığı mutlaka ötekilerin karanlığı oluyor. Kısacası ütopyaların peşindeki ısrarlı yolculuklar mutluluk getirmiyor. Bir arkadaşım, Öyle korkunç bir çağda yaşıyoruz ki, ütopyalar dönemi çoktan geride kaldı demişti. Son zamanlarda distopya türünde çok sayıda eser yayımlandığını düşünürsek, onun gibi düşünen çok kişi olabilir. Yeni çıkan kitaplar rafında ütopyalara pek yer yok. Savaşların, terörün ve küresel ısınmanın etkisiyle dünya hızla daha karanlık ve tehlikeli bir yer haline gelirken, edebiyatçılar da iyimser kalamıyor belki. İnsanların mutlu hayatlar sürdüğü ütopik diyarların hayalini kurmak artık imkansız. Öte yandan, bir yazınsal tür olarak ütopyanın tek sorunu imkansızlığı değil; sıkıcılığı. Hikaye anlatıcılığının temel koşulu olan çatışma unsurunu yoğun olarak içeren distopyalar, okura çok daha fazla heyecan vaat ediyor. Yine de bir açıdan aynılar: Her ütopya içinde bir distopyayı gizliyor, her distopya da başlangıçta birilerinin ütopyası olarak inşa edilmiş oluyor. Devam etmeden önce, ütopyaların ortaya çıkış sebebine bakalım. Dünyanın neresinde olursak olalım hepimiz yoklukla, öfkeyle, acıyla, gelecek kaygısıyla, düş kırıklığıyla yaşıyoruz ve bizi bezdiren, yıldıran irili ufaklı şahsi veya toplumsal meselelerle boğuşuyoruz. Hem de binlerce yıldır. Bir yandan da bizimkinden başka türlü bir hayatın mümkün olabileceğini hayal ediyor, zihnimizde kimsenin kimseden nefret etmediği, insanların barış içinde yaşadığı kusursuz sistemler kuruyoruz. Her nasılsa adaletsizliklerin önü alınmış, terör, açlık, savaş ve hastalık gibi sorunlar yok edilmiş, bilim ve sanat çok ilerlemiş hatta ölümsüzlüğün sırrı bile bulunmuş oluyor. Yaygın görüşe göre, ilk ütopyanın yazarı, antik Yunan düşünürü Platon. Hatırlayalım; diyaloglardan oluşan Devlet adlı eserinde Platon, iyilik, eşitlik ve adalet gibi değerlerin hüküm sürdüğü ideal bir devlet yönetimi önerisini sunuyor. İnsanları altın, gümüş, bronz, yani yönetenler, gözleyenler ve çalışanlar olarak üç sınıfa ayıran düşünüre göre, bu sınıfların melezleşmemesi, yönetenin yönetmeye, ezilenlerin ezilmeye devam etmesi sonsuz refah ve mutluluğun ön koşulu. Burada toplumu sürü olarak adlandıran Platon, insanların neyi okuyup neyi okumayacağına altın sınıfın karar vermesi gerektiğini savunarak sansürü de açıkça destekliyor. Onun ideal toplumunda, yanlış fikirlerin etkisine girme potansiyellerinden ötürü sanatçılara yer yok. Her yapıtı onu doğuran koşullar çerçevesinde değerlendirmek gerektiğini söyleyeceklere, en karanlık cinsinden bir distopya sunan Devlet'in dünyaya yüzlerce yıldır ütopya diye kakalanmasının sebeplerini ve sonuçlarını merak etmek hakkımız değil mi diye sormak isterim. Anlayacağınız, ütopyalara salt sıkıcı ya da imkansız bulduğum için itiraz ediyor değilim, onlar aynı zamanda yanlış hayallerin savunucuları. İlk bakışta harikulade görünen ama çatışmasız, ironisiz, dahası tekdüzeleşme potansiyeli fena halde yüksek hayaller sunuyorlar bize. Daha da beteri, en güneşli ütopyaların üzerinde bile baskıcı bir gücün, bir çeşit toplum mühendisliği çabasının gölgesi duruyor. Her Robinson'a bir Cuma'nın tahsis edildiği bu kitaplarda, birilerinin ideali daima ötekilerin yıkımı, bir grubun aydınlığı mutlaka ötekilerin karanlığı oluyor. Kısacası ütopyaların peşindeki ısrarlı yolculuklar hiçbir zaman mutluluk getirmiyor. Aslında buna dair elimizde çok bilgi var. J. K. Rowling'in Harry Potter serisinin hayranları da Hogwarts Expresi'ni görmeyi o kadar istemiş ki, sonunda bu trenin temsili bir kopyası bile yapılmış. Gerçek yerlerden esinlenen romanlar ve o romanların geçtiği yerlerde dolaşarak sevdikleri kitapların izlerini arayan okurlar da var. Mesela Ulyssesin hayranları, her yıl 16 Haziran'da Dublin'deki Eccles Street'te Leopold Bloom'un evini bulmaya çalışıyor ya da artık James Joyce Müzesi haline gelen Martello Kulesi'ni ziyaret ediyormuş. Falan eczacıya gidip 1904'te Leopold Bloom'un satın aldığı limonlu sabundan isteyenler de oluyormuş. 18. yüzyıl İngiliz edebiyatının en önemli yazarlarından Jonathan Swift'in başyapıtı Gulliver'in Gezileri, okuru ters köşeye yatırarak bir distopya okuyacağı hissine kapılmasını sağlayan ama aslında ütopya türünü yerden yere vuran bir eser. Mutlu mesut aile hayatını macera uğruna terk edip uzak denizlere açılan Britanyalı doktor Gulliver, her seferinde ülkesine hiç benzemeyen diyarlarda bulur kendini. Cüceler ülkesinde bir dev, devler ülkesinde bir cüce olur mesela. Ve kendi sömürgeci ülkesinin idarecilerinin, başta onu korkutan, tedirgin eden ya da en iyi ihtimalle farklılıklarıyla, saçmalıklarıyla güldüren bu yabancı ülkelerin idarecilerine göre çok daha vahşi, çok daha zorba, çok daha ahmak olduğunu anlar. Üstelik bir göçmen olarak yaşamak zorunda olduğu bu distopik diyarların halkları onu hiçbir zaman hor görmez. Her seferinde krallar gibi ağırlanan Gulliver, kendi ülkesinde yabancılara ne kadar kötü muamele edildiğini hep hatırlamak zorunda kalır. Bir hiciv ustası olan Swift edebiyat tarihinin en ağır finallerinden birinde Gulliver'ın ülkesine, vatandaşlarına olan tüm inancını, bağlılığını yitirmesini de gösterir. Gulliver'in Gezileri, edebiyat tarihinde mülteci sorunlarına eğilen ilk eser aynı zamanda. Hollanda'da kurulan ve mülteci sorunlarıyla ilgilenen kuruluşun adı, tam da bu yüzden Gulliver Projects. .... yeniden ilkel toplumlar olarak yaşamaya başladığımız ve birbirimizle gerçekten iletişim kurabildiğimiz zaman... çok hoşuma gitti.


En şanslı yazarlar, hatta Nobelli olanlar bile bir gün unutulacak! Nobel Edebiyat Ödülünü bu yıl İsveçli şair Tomas Tranströmer kazandı. Ben de bu vesileyle Nobel'den de Öte adlı kitaptan söz etmek istedim. Kitap, İspanyol gazeteci Xavi Ayen'in 16 Nobelli yazarla yaptığı röportajlardan oluşuyor. Orhan Pamuk da var. Nobel Edebiyat Ödülünü son olarak İsveçli şair Tomas Tranströmer kazandı. Hüzün Gondolu ve İzmir Saat Üç adlı kitapları dilimize de çevrilen Tranströmer'ın kazanması şaşırtıcıydı. Zira bahisler Philip Roth, Haruki Murakami ve Joyce Carol Oates'a daha çok şans tanıyordu. Öte yandan New York ve çeşitli Avrupa metropollerinden gelen haberlere göre, kitabevleriyle online satış siteleri Nobelli şairin kitapları için rekor sipariş aldılar. Böylece koca Tranströmer hayatında ilk kez çok satanlar listesine girdi. Bu durumda Nobel'in bir yazarın hayatında neleri değiştirdiğini görmek zor değil. 1 milyon dolar değerinde bir para ödülü elbette çok şeyi değiştiriyor. Dahası ödüllü yazarların eserleri o güne kadar geniş bir kitleye ulaşamamış bile olsalar bir anda çok satmaya başlıyor. Bazı şeylerse değişmeden kalıyor. İşte gazeteci Xavi Ayen ile fotoğrafçı Kim Manresa'nın ülke ülke gezerek bu ödülü kazanmış 16 yazarla yaptıkları söyleşilerden oluşan Nobel'den de Öte adlı kitap yazarların hayatındaki bu değişmeyen şeyleri anlatıyor. Önümüzdeki hafta bizde de çıkacak olan kitap aracılığıyla biz de yazarların gizli hayatlarına sızıyor, onlar hakkında bilmediğimiz şeyleri öğreniyoruz. Dorris Lessing'in yazarken çoğu zaman koltuğunda uyuyakaldığını. Günter Grass'ın sadece ayakta yazabildiğini. Jose Saramago'nun Mozart'ın Don Giovanni operasını saplantılı bir tutkuyla sevdiğini. Imre Kertesz'in II. Dünya Savaşı'ndaki Yahudi katliamından sağ çıkması bir türlü unutamadığı için asla çocuk sahibi olmamaya karar verdiğini. Kenzaburo Oe'nin ölüm anına tanık olduğu bir balığın acısını anlatmak için yazmaya başladığını. Kitapta yer alan fotoğraflarında gürültülü kahkahalar attığını yakından gördüğümüz Orhan Pamuk'un Fenerbahçe takımını tuttuğunu ve kendini mutlu hissetmek için pek az şeye ihtiyaç duyacak kadar iyimser bir tabiatı olduğunu. Wislawa Szymborska'nın şiiri bir an, Nobel'i ise bir felaket diye tarif ettiğini. Dario Fo'nun gülümsemenin kişiyi korkularından arındırdığına inandığını. Kitapta Mısırlı yazar Necib Mahfuz'la ölümünden hemen önce yapılan bir son röportaj bile var. Tam liste şöyle: Doris Lessing, İngiltere. Orhan Pamuk, Türkiye. Imre Kertesz, Macaristan. V. S. Naipaul, İngiltere. Gao Xingjian, Çin. Günter Grass, Almanya. Jose Saramago, Portekiz. Dario Fo, İtalya. Wislawa Szymborska, Polonya. Kenzaburo Oe, Japonya. Toni Morrison, ABD. Derek Walcott, St. Lucia. Nadine Gordimer, Güney Afrika. Necib Mahfuz, Mısır. Wole Soyinka, Nijerya. Gabriel Garcia Marquez, Kolombiya. Röportajların hepsi bittiğinde şunu hissediyoruz: Bu yazarların çoğu çok zor zamanlar da yaşadılar belki ama sonunda bir dünya yazarı olarak onaylanıp sevildiklerini gördükleri için kendilerini her şeye rağmen çok şanslı hissediyorlar. Darısı tüm sevdiğimiz edebiyatçıların başına. Yazarın günlük hayatına dair ayrıntıları ve bazı değişmez alışkanlıklarını da öğreniyoruz. Bir öğrenci evindekini andıran karman çorman mutfağında çay demlemeye bayıldığını... Her gece 23:00 sularında uyuduğunu. Ama tüm yaşlı adamlar gibi, uyku tutmadığı için bir süre sonra yataktan fırlayıp yazmaya başladığını. Bazen açlığımı bastırmak için mutfağa gidip kendime makarna pişiriyor, yanında bir bardak şarap içiyor ve masaya dönüyorum diye anlatıyor. SANAT: Yaşarken düşmanlarınızı, öldükten sonra da dostlarınızı kendine güldürmenin en emin yolu. Kendinizi aşırı kasmayın; bir gün Shakespeare bile unutulacak. Gerçekten çok güzelmiş iki cümle arasındaki ortaklık, akrabalık... Kasmayalım ama arzu ettiğimiz şeyleri gerçekleştirmek için elimizden geleni yapalım. En mainstream yayınevlerinden tutun da 6:45 e kadar her yayınevi okudu,


Okan Bayülgen'in programında dönen geyik çekiciydi. En seksi roman kahramanı hangisi size göre? diye sordu bir gece Bayülgen programına katılan konuklara. Böylece çoğu yazar olan epeyce kişiye Size göre en seksi roman kahramanı hangisi? diye sordum. Kimi heyecanlanarak hemen kağıda kaleme sarıldı, kimi beni işitmemiş gibi yaptı, kimi de Filanca yazarın romanlarında cinsellik büyük yer tutar, onun edebiyatını anlamak için bu konu önemli bir anahtardır tarzı yusyuvarlak cevaplar verdi. Aralarında Böyle soru mu olur? tarzı sitem edenler veya beni nazikçe paylayanlar da vardı. Aslında epey sert birkaç cevap aldım. Bu konuda bayıla bayıla yazacağını söyleyenlerden bir türlü gelemeyen yazılar da benim için ayrı bir merak konusu oldu. 1) Sorumu genellikle kadınlar cevapladı. Erkeklerin sayısı daha azdı. 2) Yukarıda sözünü ettiğim azar ve paylamaların çoğu da haliyle kadın yazarlardan geldi. Yani böyle soru sorulur mu tarzında beni ayıplayanlar hatta bana öfkelenenler istisnasız hep kadınlardı. Erkek yazarlar eğer sorumu cevaplamayacaklarsa, ya bunu açık açık söylemeyi, ya vakitsizlikten yakınarak yırtmayı ya da karabatak gibi suya dalıp konuyu unutturmayı tercih etti. 3) Cevap verenin kadın ya da erkek olduğu fark etmedi, seksi roman kahramanları da çok büyük bir oranda erkek yazarların romanları içinden seçildi. Ya kadın yazarların cinselliği aktarma konusunda yetersiz olduğu düşünülüyordu yahut zihnimizdeki seksi imajını belirleyen erkek yazarlardı. Her neyse, şimdi artık elimdeki yazıları yayınlamak zamanı. Egoist Okur'un En Seksi Roman Kahramanları Dosyası açılıyor. Unutmadan, kendime de biraz çatmam lazım. Kendi seksi roman kahramanımın hangisi olduğuna ben bir türlü karar veremedim. Seçmek çok güçtü, zira daha önce de yazdığım gibi, romanlar söz konusu olduğunda ben son derece ahlaksız bir poligamım. Dahası tutkuyla sevdiğim bütün romanların kahramanları bana seksi geliyor. Geceleri yatakta onları hayal etmek anlamında değil ama seksi. Bilirsiniz işte kışkırtıcı, albenili, büyüleyici... Sonuçta onlarca ihtimali beşe indirebildim. 1) Roman kahramanı değil, farkındayım ama seksapel konusunda Shakespeare'in sonelerindeki tekinsiz Esmer Kadın'la baş edebilecek pek az karakter biliyorum. Bu arada Shakespeare'in oyunlarının son derece hararetli sahnelerle ve seksi karakterlerle tıka basa dolu olduğunu itiraf etmeliyim. 2) Choderlos de Laclos'un Tehlikeli İlişkiler'indeki lanetli ikili, yani Markiz de Merteuil ile Vikont de Valmont da aşılabilir gibi değil. 4) Erica Jong'un 18. yüzyılda yaşamış orospu, korsan, cadı, şair ve daha birçok şey olan kahramanı Fanny şahane. 5) Anne Rice'ın zamansız ve yersiz yurtsuz vampiri Lestat muhteşem. Dille flört edişindeki kışkırtıcılık düşünüldüğünde Vladimir Nabokov'un Lolita'sı da ihtimal dahilinde. Hayır, karakterden değil, romanın kendisinden söz ediyorum. Yıllar önce beni hiç beklemediğim bir gece baştan çıkarışını unutamam. Daha ileri gidip seslerini, dillerini seksi bulduğum yazarlar ve şairleri de sayabilirim. Swinburne mesela ya da Lord Byron, Colette, Jean Rhys. Uzun lafın kısası, cevap vermeyenler haklı galiba, zira bu soru gerçekten zor soruymuş! Ben en iyisi bin senedir olduğu gibi Marlon Brando'ma döneyim. Ha unutmadan, bu dosyada yazılarını okuyacağınız herkese, yani yazarlara ve Egoist Okur takipçilerine yürekten teşekkür ederim. Uzun uzun irdeleyip izah edemem ama Kürk Mantolu Madonna Türk edebiyatındaki en seksi karakterlerdendir bence. Ayrıca azarlama işini hiç anlamadım, bu sorunun neresinin yanlış bulunduğuna bir anlam veremedim açıkçası. Bence istisnasız Yevgeni Onegin. Sonradan Ralph Fiennes'ın role cuk oturarak oynaması da cabası. Benim ilk aklıma gelen Philippe Djian'ın Betty Blue'su kesinlikle! Çok güzel ve can alıcı bir soru, ama bizdeki bu tabulardan dolayı nedense yemek yemek kadar doğal olan bir şeye cevap vermek zor oluyor. Benim aklıma ilk gelen Ayn Rand'ın The Fountainhead romanındaki Dominique Francon karakteri. Bu kadar soğuk bir kadının bu kadar sıcak bir seksiliğe bürünebileceğini hiç düşünmemiştim. lady chatterley'i nasıl unutursunuz? bahçıvanın adı var mıydı, anımsayamadım, yoktu da sanırım. Hayır hayır, bir adı vardı. Mellors :) Ama haklısınız, D. H. Lawrence'ı unutmamak gerek. Philippe Djian'ın Betty Blue'su, belleğimde hayranlıkla dolu izler bırakmıştır. Biraz garip bir cevap olmaklar birlikte ben Otomatik Portakalın Alex'ini öneriyorum. Ben karakterin şiddet eğiliminden ve derin müzik zevkinden çok etkilenmiştim. Yazınızı okuduğumdan beri düşünüyorum. Kim olabilir diye. İlk aklıma gelen Aşk ve Gurur'dan Mr Darcy olsa da, esas oyum başka karakterlere. Anna Karenina'dan Levin ve Jane Eyre'den Edward Rochester diyorum. Mine, İstanbul'da değildim, o yüzden yorumlarına geç onay verebildim, kusura bakma. ve Rochester konusunda sana kesinlikle katılıyorum. Levin'i de seviyorum ama bana seksi gelmiyor nedense, belki de onun aslında Tolstoy'un kendisi olduğuna dair bir şeyler okuduğum içindir bu. Bosch'a gelince... Hiç Connely okumadım ama sen tavsiye ettiğine göre okuyacağım. Orhan Pamuk'un Kar romanındaki İpek karakteri derdim.


Henri dünyanın en ünlü kara beyaz kedisi. Hayatı film oldu, kitap oldu, onunla röportajlar yapıldı. Şanslı sayılır bence, çünkü ödül törenlerine katılması gerektiğinde smokin falan giymesi gerekmiyor, çünkü renklerinden ötürü doğuştan smokinli. Motto'sunu Jean Paul Sartre'dan alan kedi Henri karton kutulardan çıkmadan bol bol düşünüyor. Düşünüyor ve bunalıyor, tam bir elitist. Maço ayrıca. Güzel dişi kedileri küçümsüyor ve değerli zamanını mecburiyetler dışında onlara ayırmıyor. Aşağıda bu pek karizmatik kedinin gayet edebi videolarından birini seyredebilirsiniz.