Senaryosunu Barış Pirhasan'ın yazdığı nefis Atıf Yılmaz filmi Aaahh Belindanın bir televizyon dizisi olarak yeniden çekileceği konuşuluyor bugünlerde. Müjde Ar'ın canlandırdığı karakteri bu kez genç oyuncu Neslihan Atagül canlandıracakmış. Macit Koper, Yılmaz Zafer, Füsun Demirel, Güzin Özipek, Tarık Papuççuoğlu, Erol Keskin, İsmet Ay, Levend Yılmaz'ın rollerini kimlerin üstleneceği ise henüz belli değil. Anlayacağınız, Dilek Atlı'nın yazısı tam zamanında geldi. Bir efsane dirilirken onun bambaşka bir gözle yeniden ele alınması ilginç oldu. Unutmadan, Dilek Atlı'nın Egoist Okur'un çok eski yazarlarından biri olduğunu hatırlarsınız. Ama bu yazıyı 2019'da, Uludağ Üniversitesi Felsefe Bölümü Yüksek Lisans Özel Öğrencisiyken yazmış Dilek. Teşekkürler. Bu çalışmada, 21. yüzyılda gündelik yaşamın içinde varlık sorgulamasına giren bireyin toplumsal ve ekonomik alanlardaki sıkışmışlık ve yabancılaşma duyguları, Atıf Yılmaz'ın Aaahh Belinda filmi üzerinden incelenecektir. Bu incelemeyi yaparken ontolojik olarak bir açıklamaya ihtiyaç duyulacak, bunun için de Martin Heidegger'in Varlık ve Zaman adlı eserinde yer alan Dasein tanımından yararlanılacaktır. Günlük yaşam; zamansallık, endişe, toplumsallık ve ekonomi gibi kavramlardan ayrı düşünülemeyeceği için konu, ontolojisinin yanı sıra fenomenolojik hermeneutik, marxizm ve feminizm açısından da ele alınacaktır. Bu bakışlardan hareketle, Heidegger'in Dasein'ı, Marx'ın yabancılaşma ve meta fetişizmi, Butler'in feminist kuramı ışığında Aaahh Belinda filmindeki Serap ve Naciye karakterleri hakkında bir analize gidilerek 21. yüzyılın günlük yaşantısına hakim olan yabancılaşma ile varlığın zamana ve mekana sıkışmışlığı incelenecektir. Elde edilen sonuçla, herkes benliği ile Dasein'ın çatışması arasında kendini gösteren gündelik yaşamdaki varlık sorgulaması, bireyin varlık bilincinin ortaya çıkarılmasıyla ne kadar ortadan kaldırılabilir sorusuna yanıt aranacaktır. İngiliz oyun yazar William Shakespeare'ın Nasıl Hoşunuza Giderse adlı oyununun üçüncü bölümünün yedinci tragedyası, Bütün dünya bir oyun sahnesidir... Ve bütün erkekler ve kadınlar sadece birer oyuncu... sözleriyle başlamaktadır. Bir kimse bir rolü canlandırdığında ima yoluyla gözlemcilerinden gözleri önüne serilen izlenimleri ciddiye almaları talep eder. İzledikleri karakterlerin sahipmiş gibi göründüğü niteliklere gerçekten de sahip olduğuna, yapmakta olduğu işin yol açacağı ima edilen sonuçlara gerçekten yol açacağına ve genelde her şeyin göründüğü gibi olduğuna inanmaları istenir kendilerinden. Buna uygun olarak kişinin performansını ve sahnelediği gösteriyi başkaları için yaptığına dair popüler bir görüş de vardır. Performansları ele alırken soruyu tersine çevirmek ve kişinin karşısındakilerde yaratmaya çalıştığı gerçeklik izlenimine kendisinin inanıp inanmadığı sorusuyla başlamak yerinde olacaktır. Peki, varlık nedenini araştıran bu soru, yanlış bir soru olabilir mi? İnsanın varoluşunu olduğu gibi ortaya koymaya çalışan, varoluşçuluğun böylece daha sağlam bir felsefe zemininde temelleştirilmesi amaçlayan ve özlerin araştırmasını yapan fenomenoloji yönteminin kurucusu Edmund Husserl'in öğrencisi Martin Heidegger'e göre yanlıştır. Heidegger'e göre doğru soru, varlık nedir değil, varlığın anlamı nedir sorusudur. O zaman biz de yeniden Shakespeare'e dönüp tüm dünyanın bir sahne olduğunu varsayarsak sormamız gereken soru, Benim rolümün anlamı ne? olacaktır. Kuşkusuz ki, 21. yüzyıl insanının zamanın pençesinde akıp giden günlük yaşamında, toplumsal ve ekonomik koşulların da etkisiyle yakasını kaptırdığı sıkışmışlık ve yabancılaşma duyguları tam da bu soruyla yüzleşmekten doğmaktadır. Günümüz insanı, günlük yaşamında kendini koşuşturmaya adayarak bu yüzleşmeden kaçsa da yer yer zamansallık ve endişe kıskacında kendine bir cevap aramaya da çalışmaktadır. Elbette ki bu yüzleşme öyle kolay ve acısız gerçekleşmeyecektir. Varoluş ekseninde gündelik hayattan ne anlaşıldığını ve gündelik hayatın nasıl yaşandığını, Aaahh Belinda (1986) filmi örneğiyle açıklamak bu makalenin temel motivasyonudur. Gündelik hayata ilişkin varoluşumuzla ilgili Heiddegger'in Dasein'ı bu yazıya son derece nitelikli bir açıklamanın kapısını açmaktadır. Bununla birlikte, filmin iki farklı hayata sahip aynı karakterleri Serap/Naciye, gerek Türkiye'deki feminist hareketlerin başlangıcı olan 1980'li yıllarda bir kadın olarak, gerekse dönemin Başbakanı Turgut Özal'ın 24 Ocak 1980 kararlarından sonra ortaya çıkan orta direk sınıfın ekonomik ayrışmalarına maruz kalan bir birey olarak filmde yer almaktadırlar. Buradan hareketle filmi analiz ederken Heiddeger'in Dasein'ının yanında, Marx'ın yabancılaşma yaklaşımı ve reklamlar ile yaşamımıza giren Meta Fetişizm'i, Judith Butler'in Toplumsal Cinsiyet Teorisi de göz önünde tutularak bu makalede çok yönlü bir değerlendirilmenin yapılması amaçlanmaktadır. Heidegger'in söz konusu varlığın anlamı ne sorusundan yola çıkarak Shakespeareyen bir tarzda insanın kafasını kurcalayan Bu dünyadaki rolümün anlamı ne? sorusunu bir örneklemle bu yazımda açıklamak istiyorum. 1980'li yıllarda yanı başındaki Avrupa kentlerinde kendini gösteren Feminist hareket, Türkiye'de de karşılık görmüştür. Birçok sinema filmi toplumun her köşesinde kendini gösteren bu hareketi konu edinmiştir. Beyaz perde, o yıllarda yalnızca kadın hareketini konu edinmemiş, bunun yanı sıra modern dünyanın toplumsal ve ekonomik pek çok soru ve sorunu da gündeme getiren senaryoları seyirciyle buluşturmuştur. Elbette ki bu dönemin filmlerinde olaylar gündelik yaşam zemininde beyaz perdeye aktarılmış ve gündelik yaşamın sancıları asla konulardan kopuk olarak tasarlanmamıştır. Atıf Yılmaz'ın 1986 yılında çektiği Aaahh Belinda filmi için de baştan aşağı bir gündelik hayat hikayesidir demek bu nedenle mümkündür. Film, yönetmenin 1980 sonrası kadın filmleri döneminin başlıca örnekleri arasında sayılabilir. Senaryosunu Barış Pirhasan'ın yazdığı Aaahh Belinda filminde Atıf Yılmaz, kadın ve varlık merkezli toplumsal ve ekonomik yapıları olduğu kadar ilişkiler ve günlük yaşam konularını da felsefi öğelerle iç içe geçirerek izleyiciye aktarmıştır. Türk sinemasının önemli senaryolarından biri olan film, sinema sanatçısı Müjde Ar'ın hayat verdiği Serap/Naciye karakteri ile yukarıda söz ettiğimiz yüzleşmenin ağırlığını seyirciye hissettirmektedir. Serap, Naciye'ye dönüştüğünde tıpkı Heidegger'in Dasein'ın herkes benliğine dönüşmektedir. Filmdeki Serap karakteri bir Dasein'dır. Tam bu noktada Heidegger'in Varlık ve Zaman eserinde ortaya koyduğu Dasein'ı yakından tanımakta fayda var. Dasein'ın Heidegger'in deyişi ile varoluşsal bir önceliği vardır. O, kendi varoluşunun farkındadır. Fakat buna rağmen Dasein'ın varolmaya ilişkin farkındalığı Heidegger'e göre olabildiğince örtük ve gizlidir. O, günlük hayatında çoğunlukla bilinçsiz bir şekilde varlığa ilişkin anlayışını ve varoluşunu hayata geçirir. Artık Serap, Naciye'dir. Naciye'nin hayatını yaşamaktadır. Serap, Naciye olarak herkes gibi bir kadındır. Heidegger'in Dasein'ı herkes benliği ile karşı karşıyadır. Husserl'den aldığı fenomenojik yöntemi hermeneutikle harmanlayan Heidegger için fenomenolojik hermeneutik, ele alınan şeyin kendisini bir yorum vasıtasıyla kendisinden hareketle apaçık kılmak anlamına gelir. Dasein'ın nasıl varolduğu sorusunun yanıtı, onun adeta dünyaya atıldığıdır. Dasein, dünya içinde varlıktır ve bu onun en belirgin özelliği budur. Heidegger, Dasein'ın seçiminin dışında, bundan kaçışı ve/veya üstesinden gelme ihtimali olmayacak bir özellikten söz etmektedir. Bu, dünyada ikamet etmek ve dünyayı başkalarıyla paylaşmak gibi kategorik bir içinde olmak durumu değildir. Varlık ve Zaman eserinde belirttiği gibi ilgisel ve ilişkisel bir biçimde dünya içinde varolmaktan söz etmektedir. Serap için ev kadınlığı ve annelik bir hapisliktir. O, asla orta direk bir aile ferdi olmayacaktır. Fakat Naciye olarak tam da böyle bir yaşam sürmektedir. Serap olarak oyununu sergilemek üzere sahnedeyken toplumun köşeye sıkıştırdığı Asiye karakterinin gözünden bakabilmektedir dünyaya. Ama Naciye iken, yani kendi bu hayatın bir parçasıyken içinde varolduğu dünyayı ve bu dünyanın insanlarını kabul edememektedir. İçinde varolduğu dünyadaki kocasına, çocuklarına, arkadaşına, komşu ve akrabalarına karşı ilişkisel, onların hayatlarına karşı ilgisel olmayı reddetmektedir. Oysa Dasein ya kendi dünyasına uygun biçimde başkaları ile beraber olur ya da başkalarının dünyasına dahil olur. Yani, dünya içinde başkalarıyla birlikte varolmak zorundadır. Serap, Naciye olarak elde ettiği tiyatrodaki yan rolünde başarılı bir performans sergilese de bir akşam kocası, akraba ve arkadaşlarının ani bir baskını sonucunda sahneden indirilerek yeniden mahkum hissettiği günlük yaşamının içine konulur. Bu saatten sonra umudunu yitiren, direnmeyi bırakan Serap, artık Naciyeliği kabul eder ve Heiddeger'in herkesi olur. Ev kadına dayatılan toplumsal normlar, kısıtlı ekonomik şartlar, Serap, yani artık Naciye için günlük yaşamın bir parçasıdır. Yabancılaşma ve sıkışmışlık duygusu, herkesin onayını aldığı, herkes gibi olarak telafi edilmeye çalışılır. Kendi varoluşundan kaçan Dasein gibi Serap da varoluşundan vazgeçmiştir. Serap, yani Dasein, Naciye olarak sahici olmayan varoluşu içinde toplumun herkesten beklediği kadınlık görevlerini de yerine getirmektedir. Kocasına yatak odasında kadınlık, çocuklarına annelik, kayınvalidesine gelinlik, komşularına ev hanımlığı, bankada da işçilik yapmaktadır. Hatırlamak gerekir ki Dasein, Heiddeger için insan anlamında kullanılsa da çoğu kültür için insanın bir de kadın cinsi vardır. Ataerkil toplum yapısına sahip ülkelerden biri olan Türkiye'de kadın, ev, iş ve sosyal yaşam alanlarında ikinci cins olarak kabul edilmektedir. Antropoloji bilimine göre, ilkel toplumlarda kadının ikinci cins olarak erkekten sonra gelmesi ve hatta bir meta olarak besin karşılığı verilmesi erkeğin kadın üzerindeki üstünlüğünü, söz sahipliğini göz önüne sermektedir. Bu söz sahipliği kuşkusuz ki tahakküm altına alınmayı sağlamak için birtakım kuralları da beraberinde getirmekteydi. Bunun ilk örneğineyse Hititler Dönemi'nde rastlamaktadır. Hitit Kanunu'ndan modern çağa kadar uzanan dönemde Türkiye gibi ataerkil toplum yapısındaki ülkelerde kadını erkekle eşit bir cins olarak kabul etmek yerine mülkiyet olarak kabul etmek anlayışı sürmektedir. Kadın demek mülkiyet demektir yaklaşımı, Aaahh Belinda filmi de Naciye'nin çok anlayışlı bir kocaya sahip olmasına rağmen yalnızca kadın olduğu için içinde yaşadığı toplumun temelini oluşturmaktadır. Film, Serap/Naciye karakteri ile bu konuya da vurgu yapmaktadır: Günlük hayatın içinde bir de kadın olmak. Feminist kuramcılar toplumsal cinsiyetin, cinsiyetin kültürel yorumu olduğunu ya da kültürel olarak inşa edildiğini iddia ediyorlar. Toplumsal cinsiyetçilikte kadın ya da erkek olarak biyoloji kader değil, kültür kaderdir anlayışını gözler önüne serilmektedir. Simone de Beauvoir, İkinci Cins adlı eserinde Kişi Kadın olmaz, kadın doğar diyerek toplumsal cinsiyetin inşa edildiğini ortaya koymuştur. Bunun yanında Lee Comer de Evlilik Mahkumları adlı kitabında Evlilik, bir ilişkidir, bir meslek değildir cümlesini vurgulayarak kadının ikinci cins olarak algılayan kültürü işaret etmektedir. Heidegger'e göre Dasein'ın böylesi varoluşu düşmüşlüktür. Buna göre Dasein, bu düşmüşlük yaşantısı esnasında bazen bir endişe yaşar. Gündelik yaşam içinde aniden beliren bu endişe, Dasein'ı adeta yakasından yakalayarak boğuluyormuşçasına sıkışmışlık duygusuna gark eder. Herkesliğe yabancılaşma yaratan bu endişe, Dasein'ın korkudan farklı olarak nedensiz ve nesnesizdir. Asıl mesele Dasein'ın olanaklara ve seçme şansına sahip olduğunu bildiği halde gündelik yaşamdaki herkesliği seçmiş olmasının verdiği rahatsızlıktır. Dasein, kendiyle yüzleşmek zorunda olmaktan kaçamadığı bu anlarda ontolojik anlamına kavuşmaktadır. Yani, Dasein'ın varlığı kaygı dır. Heidegger'e göre Dasein'ın Varlığı olarak kaygının anlamı zamansallıktır. Sözü edilen zaman kavramı, saatin tik-taklarıyla sonsuzluğa doğru ilerleyen bir sistem değil, geçici ve sonlu bir kavramdır. Dasein, bu nedenle bencil bir şekilde şimdici değil, yani geçmiş ve gelecekten bağımsız değildir. Geçmişin ağırlığını, geleceğin belirsizliğini ve/veya endişesini içinde barındıran bir şu an kavramının esiridir. Naciye'nin hayatına mahkum edilmiş, herkes gibi olan Serap da zamansallığın ekseninde, kaygıyla doludur ve geçmişini ağırlığı altında Serap'ım ben Serap, unutturamazsınız diye isyan eder. Serap, Naciye'nin herkes benliğindeki yaşamında geleceğinden ve bir daha Serap olamamaktan büyük kaygı duyarak varoluşunu gündelik yaşamın içindeki sıkışmışlık ve büyük yabancılaşma ile sorgulamaktadır. Üstelik Serap olarak adeta tiksindiği bir kadın olma durumunun içindedir. Bu nedenle de Naciye'ye, Naciye'nin dünya içindeki varoluşuna ve onun günlük yaşamına büyük öfke duyar. Heiddeger'e göre Dasein'ın kurtuluşu seçimler yapabilmesinden geçmektedir. İlgisel ve ilişkisel dünyada içindeki varoluşunda elbette ki izole bir yaşam süremez ama otantik bir yaşam sürebilmesi için zamansallık içinde Dasein'ı adeta yakasından yakalayan kaygıya kulak vermelidir ve günlük yaşantısı içerisindeki sıkışmışlık ve yabancılaşma duyguları ile yüzleşmelidir. Bu acılı sürecin sonunda içine atıldığı dünyada kendi varoluşunu bulabilme ve yaşayabilme olasılığı vardır. Heiddeger'e göre Dasein dünyaya atılmış/fırlatılmış olduğu için ilişkisellik ve ilgisellik içinde izole bir yaşam süremeyeceği gibi, doğacağı coğrafyayı, aileyi, dini, ırkı, dili, cinsi, kültürü ve ekonomiyi de seçemez. İçine atıldığı/fırlatıldığı dünyasından kopuk olamaz ve onu adeta yanında taşımak zorundadır. Naciye'de dünya içindeki varoluşunda orta sınıf bir ailenin parçası olarak ekonomik özgürlüğü kısıtlı bir herkes benliğindedir. Bu konunun ise Marxist ekonomi politikle güçlü bir bağı bulunmaktadır. Şöyle ki; gündelik hayatın içinde yer edinen sınıfsal ayrışma ve kültürel-sosyal ve politik içerik görünen görüldüğü gibi kabul edildiği takdirde gündeliğin sefaletini üretmeye devam edecektir. Naciye, ailesiyle birlikte makarna, börek ve ekmek ağırlıklı beslenir. Sıcak su kullanımı kısıtlıdır. Saç kurutma makinesi yoktur. Evlerinde televizyon olmasına rağmen aydınlatma kullanımları kısıtlıdır. Kooperatif taksiti ödemektedirler ve sosyalleşmek için nadiren de olsa pikniğe gitmektedirler. Serap ise, Naciye olarak dünyanın içine fırlatıldığında panik halinde evi terk edip taksiyle yolculuk yapar, oyuncu arkadaşlarıyla her akşam sosyalleşmek için buluştuğu Ece Bar'a gidip tanıdıklarını arar. Marx, çağındaki insanın durumuna bakar ve bu noktada insanın kendisine, emeğine, emeğinin ürününe ve diğer insanlara yabancılaştığını iddia eder. Bu bağlamda, yabancılaşma, insanın kendisiyle ve başka insanlarla olan ilişkilerinde gerçekleşir ve dile gelir. Serap'ın reklamları tiyatro maskesi takarak reklamları izlemesi de Naciye'nin hayatında yaşarken akşam yemeğinde tereyağlı bonfile hazırlayıp muzlu meyve tabağını sofraya getirmesi de Marx'ın yabancılaşma yaklaşımına örnek olarak gösterilebilir. Serap, modern-bohem hayata ait genç-çalışan-bekar bir kadın olarak benliğini topluma sunarken Naciye'nin yaşamındaki ekonomik koşullarına yabancılaşmasının yanında topluma suni/geçici mutluluklar vadeden reklam filmlerine de önyargı ile bakar ki taktığı maske bunu simgeler- yani orta direğe olduğu kadar suni ve geçici popüler kültüre de yabancılaşma yaşar. Filmin gizli başrol oyuncusu olan Belinda Şampuan ise bir güzellik markası olarak hem Serap'ın hem de Naciye'nin hayatını etkileyecektir. Serap'ı hem ekonomik olarak rahatlatacak hem de beyaz ekranda role girme konusunda büyük deneyim kazandıracaktır. Naciye'yi ise bir orta sınıf üyesi kadın olarak Serap gibi kadınlara benzemek ve/veya kocası, çevresi tarafından daha çok beğenilmek konusunda geçici/suni mutluluk verecektir: Belinda, ailenizin büyülü şampuanı. Filmde Serap'ın Naciye'ye dönüşmesi için reklam yönetmenin makyöze nasıl bir saç ve makyaj istediğini şu sözlerle anlatması son derece manidardır: gündüzleri işinde, geceleri evinde, çalışkan, fedakar, bakımlı, hem güzel hem alçakgönüllü. Bu cümlelerden yola çıkarak Reklamların çekiciliği ile yarattığı Marxist terminoloji içinde false consciousness diye geçen, yani üretim mekanizmalarını elinde bulunduran burjuvanın yine bu araçları kullanarak burjuva olmayanların algılarını değiştirmesini anlatıyor olmasına dikkatleri toplamak mümkündür. Filmin sonunda Serap kendini Heidegger'in sözünü ettiği sahtekarlığa tamamen teslim eder. Serap, tam bir düşmüştür ve kendini Naciye olarak yaşatmaya başlar. Öyle ki yemek masasında tarifler verir, çocuklarını kavınvalidesinin Dunganga adlı korkutucu ninnisiyle uyutur. Komşularını evinde ağırlar. O, artık tamamen Naciye'dir ve kocasına yatak odasında kadınlık yapmaya da hazırdır. Dasein, herkesin benliğine yenik düşmüştür. Tam bu anda... Koşulsuz herkes benliğine bürünüp Naciye olarak tüm rolünü kusursuz oynadığı anda... Yatakta kocasına kadınlık yapmak üzereyken, saçların ne güzel kokuyor karıcığım diyen kocasına, Aaahh Belinda, Belinda, ailemizin büyülü şampuanı diye yanıt verdiğinde yönetmenin stop sesiyle Naciye, Serap'a ve Serap'ın hayatına geri döner. Dasein'ların dünya içindeki varoluşlarından kaçarak herkes benliğinde yaşamayı seçtiklerinde, toplumun onlara biçtiği rollere sığındıklarında, onlar için tüm dünya Shakespeare'in söylediği gibi bir sahnedir artık. Onlara düşen günlük yaşam içinde benliklerini bir vitrine koyarak sunmak, çeşitli performanslar sergilemektir. Evde, iş yerinde, okulda, sokakta, resmi ya da gayri resmi ortamlarda, farklı roller oynayan Dasein'lar çoğu zaman yalnız, çoğu zaman takım halinde yakalandıkları kaygı içinde yabancılaşma yaşamaya ve dünün ve yarının ağırlığının bugünün sıkışmışlığını gündelik yaşamda duyumsamaya devam edeceklerdir. Dasein, Heiddeger'in Oradaki Varlık anlamında icat ettiği bir terimdir. Bununla insanın, yani Dasein'in varoluşu esastır ve varoluşunun gerekçesi nedeniyle zamansallıkta geçmişi ve geleceği katarak bugünü ile ilgili kaygı duyması kaçınılmazdır. Dasein, ölümlüdür. Ölümlü olması bile bugünüyle ilgili kaygı duymasının en önemli sebeplerinden biridir. Kaldı ki varoluşunu gerçekleştirme ve/veya anlamlı kılmak kaygısı da varoluşu nedeniyle her zaman yanında taşıyacağı bir parçasıdır adeta. Bu nedenler dünyaya fırlatılmışlık, kaygı ve zamansallık kavramları Dasein'ın olmazsa olmazlarıdır demek doğru olacaktır. Diğer taraftan, dünya içinde varolan Dasein, günlük yaşamındaki seçimler ile bunun dozunu kendi için ayarlayabilir. Yani, Dasein'ın varlık bilinci ile ilgili farkındalığı ve bu doğrultuda kendi için yapacağı otantik seçimleri onu, günlük yaşamın sıkışmışlığından ve yabancılaşma hissinden mümkün olduğunca uzakta tutmaya yarayabilmektedir. Fakat yukarıdaki Aaahh Belinda filmi örneğinde de açıklanmaya çalışıldığı gibi, her ne kadar varoluş nedenini anlamlandırmaya ve farkındalığını yüksek tutan bir Dasein olmaya yakın olsa da onu gerek cinsi, gerekse toplumsal ve ekonomik nedenlerle herkes benliğine itmek isteyen faktörler olacaktır. Toplumdan izole bir yaşam sürmek mümkün olmayacağı için bununla baş etmenin yollarını bulmak zorundadır. Görüldüğü gibi Dasein'ın görevi, toplumun ve onun getirdiklerinin/dayattıklarının olumsuz etkisine karşı gelmektir. Buradaki karşı gelmek ifadesi, isyan şeklinde değil günlük yaşamdaki üstün Dasein etkisini elden geldiğince gösterebilmek, bu doğrultuda varoluşunu gerçekleştirmek üzere çaba sarf etmektir. Heiddeger'e göre varoluşun gerçekleştirilmesi için Dasein'ın sahiciliğe yönelmesi, imkanları üstlenmesi, bunları hayata geçirmesi gerekmektedir. Zira Martin Heiddeger'in Varlık ve Zaman eserinde belirttiği gibi; varlığın anlamına ilişkin soru sadece Dasein tarafından yanıtlanabilir. Koca M. (2016). Naciye Nasıl Kurtulur?: Aaahh Belinda, İstanbul. Seçme B. (06.06.2017). Aaahh Belinda Üzerine, İstanbul.


Bu arada, Sel Yayıncılık'tan çıkan Hayat Okulu kitaplığının diğer ciltlerini okudukça sizi haberdar edeceğim... En azından isimleri acayip vaatkar. Fifty Shades of Grey (Grinin 50 Tonu) diye bir kitap var, aylardır tüm çok satan listelerini işgal etmiş durumda. İlk haberini ben yapmıştım ve birinci cildi bile güç bela tamamlayabilmiştim, o kadar kötü ve sıkıcıydı. Ama işte dünya kadınları öyle düşünmüyor, bu zaman zaman pornografiye varan bir dille yazılan kitap 60 milyonu geçen rekor satış rakamlarına ulaşıyordu. Porno sektörünün özellikle internetin çıkışından sonra nasıl çığ gibi büyüdüğü de ortada. İnsanlar evlerinden çıkmadan porno film satın alabiliyor, porno romanları tablet bilgisayarları veya okuma cihazları sayesinde fark edilme korkusu olmadan kafelerde, parklarda okuyabiliyor. Anlaşılan felsefecilikten yaşam koçu olmaya doğru büyük bir hızla evrilen Alain de Botton'u şu sıralar en çok rahatsız eden şey bu. Romantik Hareket, Statü Endişesi, Proust Hayatımızı Nasıl Değiştirebilir, Felsefenin Tesellisi, Seyahat Sanatı, Mutluluğun Mimarisi ve Ateistler İçin Din gibi kitaplarında kariyer seçimlerimizin, yaşadığımız evlerin, inandığımız dinin, okuduğumuz kitapların ve aşka bakışımızın mutlu olmamızda veya olmamızda ne kadar etkili olduğunu yazıp duruyor Botton. Londra'da açtığı Hayat Okulu'ndaysa kitaplarındaki teorik bilgileri uygulamalı bir biçimde gösteriyor. Şimdiyse Cinselliğe Nasıl Farklı Yaklaşırız adlı yeni kitabında seksi konu ediyor. (Gerçi kitabın orijinal adı nasıl daha fazla seks düşünebiliriz? anlamına geliyor ki şahsen kimsenin buna ihtiyacı olduğunu zannetmiyorum. Fakat Botton her seferinde enteresan olabilen bir yazar, o yüzden okumakta yarar var. Böyle diyerek başlıyorum. Ve anlıyorum ki yazar aslında kitabında şunu demeye çalışıyor: Aklımızda hep cinsellik var, ama yanlış bir bakış açısıyla. O yüzden esas yapmamız gereken bir an önce cinsellikle ilgili daha sağlıklı düşünmenin yolunu bulmak. Böylece günümüzde yaşanan cinselliğin çelişkilerini ortaya koymak için şehvetten fetişizme, aldatmadan sansüre pek çok konuya değiniyor. Hem yaşadığımız cinselliği düşünmemizi istiyor bizden, hem de yaşamadığımız cinsellik üzerine kafa yormamızı talep ediyor. Alain de Botton son olarak bu amaçla Better Porn adını taşıyacak bir porno site yaratmaya karar verdiğini de açıkladı. Bu sitede cinselliğin temiz yüzünü sergileyecek. İnsanların bir kafede otururken bu siteye laptoplarının ekranından girebilmelerini ve bundan utanmamalarını istediğini de söylüyor. Bunun için de seksologlardan akıl fikir alacak hatta günümüzün önde gelen porno yönetmenleri ve oyuncularıyla buluşacakmış. Şahsen Botton'un tek amacının ilgi çekmek ve böylece gerçekten faydalı ve renkli kitaplar olan Hayat Okulu Serisi'nin okunmasını sağlamak olduğunu düşünüyorum. Kitabında şöyle bir şey de söylüyor çünkü: Aslında buna benzer bir şey yaşadığımız dünyada şu an var; hem de akla gelebilecek en son yerde: Hıristiyan sanatında. Ve Boticelli tablolarındaki meryem figürlerini ve kilise tavanlarındaki mozaikleri örnek veriyor. Ne dersiniz, porno sitelerin popülerliğiyle yarışabilecek olsaydı Boticelli tabloları bunu zaten çoktan yapmaz mıydı? Üstelik başka bir isim bulması gerekecek. Çünkü ona kötü bir haberim var: Better Porn diye bir siteyi çoktan yapmışlar. Ve evet, en az eski pornolar kadar berbat. İnsan olmak ile seksi olmak arasındaki o acı seçime mecbur değiliz! Yazıda söyledim zaten, kitaplarının PR'ını yapmak için seçtiği bir yl sanırım bu, daha fazlası değil.


Son birkaç yılda ses getiren eserlere imza atan Hakan Bıçakcı korku, gerilim ve fantastik edebiyat türlerinde yazdığı roman ve öykülerle tanınsa da son romanı Doğa Tarihi'nde tarzını biraz değiştirip bir kadın karakter üzerinden tüketim kültürünü, beton bloklara hapsedilmiş yaşamları ve teknolojinin insanları ağına alan tutsaklığını çok çarpıcı bir dille eleştiriyor. Kitap Eski Ayna, Yeni Ayna ve İki Ayna Arasında başlıklarını taşıyan üç bölümden oluşuyor. İlk bölüm, artık her an her yerde karşılaşabileceğimiz ve yazarın plaza kadını olarak tanımladığı başkarakter Doğa ile tanıştırıyor okuru. Gençlik yıllarında punkçı olan Doğa, üniversiteyi bitirince iş hayatının kar odaklı düzenine kolayca uyum sağlamayı başaran bir işkadınına dönüşüyor. Üstelik bu dönüşüm süreci bilinçli bir tercihin sonunda oluyor. Çünkü Doğa bir Londra tatilinde elindeki son parayla hayranı olduğu Sepultura'nın cd'sini değil, üzerinde grubun fotoğrafının yer aldığı bir tişörtü almayı tercih ediyor. Çünkü herkesin, onun bir Sepultura hayranı olduğunu öğrenmesini istiyor. Doğa'nın dönüşümüyle birlikte yazar, üniversite yıllarında ideallerinin peşinden giden ancak okulu bitirip hayata atıldıktan sonra ideallerini bir anda unutup düzenin kendilerine dayattığı bir yaşama biçimini benimseyen insanları eleştirmiş aslında. Doğa itici bir kadın. Sürekli dış görünüşüyle ilgileniyor, alışveriş yapıyor, iki ayda bir en yakın arkadaşını değiştiriyor, sevmediği bir adamla sırf parası ve itibarı var diye birlikte oluyor. Yani sürekli mış gibi yapıyor, hiçbir duyguyu tam olarak yaşayamıyor. Cinsellikle ilgili sorunları da var. Birlikte olduğu Onur'u çekici bulmuyor, hatta Onur'un pantolonundan taşan tombul bacakları ona itici geliyor. Eski sevgilisi Ulaş, Doğa'yı geçmişine bağlayan bir köprü görevi görüyor. Spor eğitmeni Engin ise cinsel çekiciliğin karşılığı. Engin'in kaslı vücudunu çok beğeniyor Doğa ve düşlerinde bu üç erkeği birleştiriyor zaman zaman. Romanda bu üç erkek ayrıntılı olarak tahlil edilmemiş, romandaki tüm karakterlerle okur arasında bir mesafe var. Bu, yazarın bilinçli bir tercihi. Yoksa yaratmak istediği yabancılaşma duygusu eksik kalırdı. Doğa'nın dış görünüşüyle ilgili takıntıları var. Kendini bir türlü beğenmiyor, zayıf olmasına rağmen kilo aldığını düşünüyor. Kendisi de zaten insanları dış görünüşlerine göre yargılıyor, ondan iyi görünenleri rakibi sayıyor. Birkaç kez estetik operasyon geçiriyor. Yüzünde kırışıklık olmasın diye mimik yapmamaya çalışıyor. Hakan Bıçakcı kadınlara has duyarlıkları iyi bir şekilde gözlemlemiş. Bazı yazarlar için Kadınları çok iyi anlatıyor, kadın dünyasını iyi biliyor gibi ifadeler kullanılır. Bence burada Bıçakcı da Doğa'nın sürdüğü kremlerden, giydiği kıyafetlere kadar iyi ayrıntılar yakalamış. Kadınların fiziksel görünüşlerine verdikleri önem hakkındaki tespitler de yerinde. Herkesin birbirine nasılsın sorusundan önce kilo almışsın ya da vermişsin dediği ve sürekli kalori hesabı yaptığı bir dönemde yaşıyoruz neticede. Doğa'nın anne ve babası ayrılmış. Annesi, babasının bir gün ona döneceği umuduyla yaşarken babası da genç sevgilisiyle, üstelik Doğa'nın büyüdüğü evde yaşıyor. Aslında Doğa'nın eski evindeki odası romanın sonlarına doğru önemli bir mekan olarak karşımıza çıkıyor; çünkü annesiyle birlikte yaşadığı konforlu ve içinde her türlü teknolojik cihazın bulunduğu yeni evinde kendine ait bir odası yok. Doğa'nın kişiliğinin oluşma sında anne ve babasının önemli bir rolü var. Arka kapak yazısında bir distopya olarak tanımlansa da romanda anlatılan dünya bize çok uzak değil. Biz bu distopyanın içinde yaşıyoruz zaten. Kentsel dönüşüm projeleri adı altında insanların yaşam alanlarından uzaklaştırıldığı, apartmanlarının camlarından bakanların karşıdaki başka apartmanları gördüğü, yeşil alanların talan edilmesinin üstünün şu kadar ağaç diktik söylemleriyle örtüldüğü, şehirlerin belediye başkanlarının alışveriş merkezlerinin fazla olmasıyla övündüğü, yüksek binaların artmasıyla iklimin değiştiği bir ülkede yaşıyoruz. Bütün şehirler birbirine benziyor artık, şehirlerin kendilerine ait bir siluetleri pek kalmadı. Yazar bu ortamı iyi betimlemiş. Doğa, yerin yedi kat altındaki ofisine gidebilmek için evden çıkıyor, evinin karşısındaki işyerine arabayla gidiyor. Alışveriş ve spor merkezi en çok vakit geçirdiği yerler. Doğa, böyle bir yaşama sahip bir roman kahramanı olarak kendi tarihini yok ederken insanoğlu da kendi doğasının tarihini yok ediyor. Bıçakcı insanların görünür olmayı sevdikleri, beğenilmeyi ve onaylanmayı önemsedikleri bir çağda bize bu ortamı en çok sunan mecra olan sosyal medyayı da eleştiriyor. Tabii ki sosyal medya çok geniş bir alan ve onu hangi amaçlarla, ne kadar sıklıkla kullandığımız önemli. Burada özellikle facebook'tan bahsedilmiş. Üstelik ismi o kadar çok tekrar ediliyor ki bir süre facebook'a girmek istemiyorsunuz. Doğa facebook'ta sık sık fotoğraflarını paylaşıyor, yorum yapıyor, yapılan yorumları okuyor. Günümüzün sloganının Görünüyorum, öyleyse varım cümlesi olduğunu söyleyen yazar, insanların içinde bulundukları anı yaşamaktansa, o anı yaşadıklarını başkalarının da görmesini istemelerini anlamsız bulduğunu Doğa üzerinden dile getiriyor. Doğa'nın işyeri ortamını anlatırken iş hayatındaki rekabet ve hırs savaşlarına da değiniyor yazar. Doğa şirketin üst düzey yöneticisi olmasına rağmen pek bir iş yapmıyor aslında. Kendisinin yerine geçeceğini düşündüğü rakibi Alev'den nefret ediyor, onun her hareketini gözlüyor. Alev nasıl biri tam olarak bilmiyoruz. Doğa nasıl anlatırsa o şekilde tanıyoruz onu. Alev bir kişilik kazanmıyor romanda, Doğa'nın hırsının ve korkusunun karanlık arzusu haline geliyor. Kitapta çok az diyalog var. Doğa, hakim anlatıcının gözünden anlatılmış. Son bölümde ise onun bilinçaltı ve rüyaları devreye giriyor. Doğa'yı konuşurken pek göremiyoruz ama kendi adıma yazar, bu plaza kadınını Türkçe-İngilizce karışımı bir dil olan plaza Türkçesiyle konuştursaydı nasıl olurdu diye düşünmeden edemiyorum. Romanın bir yerinde onun bebek gibi konuştuğunu öğreniyoruz. Son birkaç yılda sayıları hızla artan bebek taklidi yaparak konuşan kadınlar, yeni bir insan türü haline geldi adeta. Doğa da onlardan biri. Romanın kurgusu ilk bölümde biraz sıradan bir şekilde ilerlerken ikinci bölümün sonlarında ve üçüncü bölümde yazarın tedirgin edici anlatımı ve gerilimi hissettiren üslubuyla birleşince etkisi artıyor. Başlardaki kapitalist sistem eleştirisi bir kadının mutsuzluk ve kayboluş hikayesiyle birleşiyor. Romanın özellikle üçüncü bölümünün okuru rahatsız eden bir atmosferi var. Yazar burada gerçeküstü öğelere yer veriyor. Yaşam tarzının yapaylığından bunalan Doğa, içinde bulunduğu durumdan kurtulamadığı için nevrotik tavırlar sergilemeye, panik atak krizleri geçirmeye başlıyor ve hızla kayboluyor. Gerçeklerden uzaklaştıkça da eski yaşamına ait hatıralara, rüyalara sığınıyor; kabusların ve karabasanların içine düşüyor. Ürkek, tekinsiz ve kasvetli anlatıların yazarı Bıçakcı; Doğa'nın rüya ve kabuslarında dondurulmuş hayvanları, suları, renkleri, erkek arkadaşlarını, babasını, köpeğinin tasmasını ve küçük adamları bir araya getiriyor. Doğa Tarihi'ni inceleyen Hikmet Hükümenoğlu, Dave Eggers'in The Circle; Cem Erciyes ise Jonathan Lee'nin Joy'un Son Günü romanıyla Bıçakcı'nın romanı arasında benzerlikler keşfetmişler. Üç romanda da farklı coğrafyalarda yaşasalar da hayatlarından memnun olmayan ve bir şekilde uçuruma sürüklenen kadınlar anlatılıyor. Benim aklıma da kitabı okurken Woody Allen'in Blue Jasmine filmi geldi. Her ne kadar Jasmine, Doğa gibi varlıklı biri olmasa ve kendisini aldatan, insanları dolandıran zengin kocasından ayrılmayı sınıfsal bir gerileme olarak görse de iki kadının yaşadıkları arasında benzerlikler var. Cate Blanchett'ın canlandırdığı, hayli kırılgan yapıda bir kadın olan Jasmine karakteri de tıpkı Doğa gibi kendi kendine konuşuyor, sinir krizleri geçiriyor, ilaç kullanıyor. İlk bölümlerde uzaklık ve soğukluk duygusuyla karşıladığımız Doğa için sonunda üzülüyoruz. Her ne sebeple olursa olsun yaralanmış bir kadınla karşılaşıyoruz. Kitabın adını aynalardan alan üç bölümden oluştuğunu yazının başında belirtmiştim. Doğa, iki bölümde de odasındaki aynaları kırıyor ve kendine zarar veriyor. Sonunda ise iki ayna arasında kalıyor. Romanı Lacancı psikanalist yaklaşımla okumak biraz abartılı olabilir ama yazarın aynayı romanın farklı yerlerinde bir simge olarak kullandığını görüyoruz. Doğa'nın gittiği bir falcı ona; Senin içinde iki kadın var kızım. diyor. Doğa'nın beni ve öteki beni bunlar. Doğa'nın kendini bulması ve kendi öznesini yaratması gerekiyor ama o ötekinin karşılığını tam olarak bulamıyor: Annesi, Alev ya da eskiden punkçı olan ve Ulaş'ı gerçekten seven Doğa... İçindeki diğer kadının kim olduğuna bir türlü karar veremiyor. Kendisiyle barışamadığı için de aynalarla da barışamıyor.


Hayalet Kitap ve şimdi yeni çıkan Varolmayanlar'ın yazarı Doğu Yücel'le yıllarca aynı binada çalıştık ama tanışma sebebimiz Kevin Moore'un olağanüstü güzel şarkısı Space-Dye-Vest oldu. Kevin Moore, ünlü progressive rock grubu Dream Theater'ın eski klavyecisiydi. Sonra ayrılıp şahsi kaderini oluşturmayı denedi. Bir ihtimal adını Office of Strategic Influence ve Chroma Key gibi deneysel projelerden duymuş olabilirsiniz. Hatta onu belki 'Okul' ve 'Küçük Kıyamet' filmlerinin müziklerini yapan adam olarak da tanıyor olabilirsiniz. Benim içinse K. V., her şeyden önce Space-Dye Vest şarkısını yapan ve çalan şahıstır. Dünyanın en güzel aşk şarkısı elbette Freddie Mercury'nin sesinden gelebilirdi, öyle de olmuş. Nefis Dusty Springfield şarkısının metalik yorumu. Aşkın coşkusu ve adrenalini gitar distortionıyla yaşanır! Tüm zamanların en güzel ayrılık platonik aşk şarkısı. 2000'li yılların en samimi kadın solistlerinden MacDonald'dan harika bir aşk şarkısı. Pespembe. Yerli kontenjandan alacağım ilk şarkı bu olur. Ayrılık şarkısı. Efkar ve öfke bir arada. Aşk ve nefret hiç bu kadar güzel bir araya gelmemişti. Aşkınız yanıtsız kaldıysa dinlenecek ilk şarkı.


Yıllar önceydi, İstanbul tarihine çok acı bir kayıt düşülmüş, Haydarpaşa Garı bombalanmıştı. Ölü sayısının bini aştığı söyleniyordu. İşte o facia günün ertesinde, tarihin akışını değiştirecek bir hadise daha gerçekleşti. Günün birinde Osmanlı'yı merak ederek, araştırarak, inceleyerek ve çözerek efsaneleşecek bir karakter, Halil İnalcık dünyaya geldi. Yıl 1942. Şevkiye Işıl ve Halil İnalcık nişanlanıyor. Şevkiye Işıl'ın ailesiyle hatıra pozu. Osmanlı tarihiyle ilgili hemen her konuda eser veren, ömrünü arşivlerde tüketen İnalcık, herkes bilmez belki ama, bir İstanbul aşığı ve tarihçisidir de. İstanbul'la ilgili ilk yazısını 1953'te yazmış, sonra onun sırlarını sayfa sayfa bize okutmaya çalışmıştır. Bu derin sevdanın kökleri öncelikle Eyüp, Kızıltoprak, Kalamış ve Boğaziçi'ne demir atmış, sonra kalelerden ara sokaklara, sultanların sofralarından ayaklanmalara, göçmenlerin yaşantısından şairlerin dizelerine, Kanuni'den Hurrem'e, fetihlerden günlük yaşama hemen her yeri, neredeyse bu şehirdeki her ruhu ziyaret etmiştir. Yazdığı makaleler, kitaplar sadece Osmanlı'yı değil İstanbul'u da bize olanca gerçekliğiyle ortaya sermiş ve abartısız, 'geçmiş nasıl okunur'u tüm dünyaya öğretmiştir. Kızıltoprak'ta istasyona yakın, tren yolunun hemen altında bir köşk. Yanında bir köşk daha var, ik kız kardeş için babaları yaptırmış. Kalabalık bir aile, cıvıl cıvıl bir yaşam. Parantez açıp İnalcık gibi yapalım ve yer adından biraz daha geriye gidelim. Toprağı kızıl renkte olduğu için Kızıltoprak deniyor buraya. Bir karakter, Divrikli Ali çıkıyor karşımızda; 18. yüzyıl sonunda burada bir ocak kuruyor bu genç adam. Oysa belgelere göre Divriği'den İstanbul'a yoğun göçün tarihi 19. yüzyıl; demek daha önce gelenlerden. Köşkteyiz. Burada İnalcık'ın anneannesi olan Haminne'nin sözü geçiyor, otoriter bir kadın. Adı Hatice. Hatice Hanım Köşkü bugün yok, yanındaki Cemile Hanım Köşkü ise bir otomobil firmasının. Ama o zamanlar dört fıstık çamı, bostanı, kuyusu olan bir cennette doğuyor İnalcık. Anneannenin babası, Eyüp Nakşibendi tekkesinin tanınmış şeyhlerinden Şeyh Murad. Dedesi genç deniz subayı Seyit Mehmet Efendi'yi de Eyüp'te tekkeye gelişlerinde görüp huyunu, ahlakını beğeniyor ve kızı Hatice'yle evlendiriyor. 7 Eylül 1917'de dünyaya gözlerini açtığı yerde büyürken bir yandan da Papaz'ın Bahçesi'ni, mesireleri, edep erkan diyarı İstanbul masalını kayda başlıyor. Bir dram var ailede ama o sonra öğrenecek. Haminne, babasını önce İnalcık'ın teyzesiyle nişanlıyor ama teyzesi Kalamış'ta bir sandal gezisinde denizin çalkantısına yenik düşüp boğulunca sahne donuyor. Annesi Bahriye üzüntülü, Boğaziçi'ne hava değişimine yollanıyor ve hiç istemeyerek, kalbinde kızkardeşinin acısı, babasıyla evlendiriliyor. Çaresi yok, annesinin ömrü boyunca taşıyacağı bu hüznü o da hiç unutmayacak. Köşkteki yaşamın ardından Aksaray ve Tepebaşı'ndaki sokaklar, evler, oyunlar, babası Osman Nuri Bey'le gittiği müzeler İstanbul aşkının bahçesinde birer birer işleniyor. Surlara kaçıyor, şadırvanlardan su içiyor, Ramazan gecelerinde Karagöz'ü izliyor. Her hareketini kontrol eden, yemeğini üstüne dökmesine, yollarda çamurlara basmasına sinirlenen, kendi deyişiyle onu lord gibi yetiştiren babasıyla Osmanlı İstanbul'unda dolaşıyor. Halife Abdülmecid'in Cuma selamlığına gidiyor, cami ziyaretleri yapıyor, Yuşa tepesinde, bugün yerinde yeller esen Hünkar Suyu olmak üzere İstanbul'un mesire yerlerinde bu güzel şehrin tadını çıkarıyorlar ailece. Hayallerinin, arzularının, edebiyata, şiire merakının menşei bu yıllar... Eros okunu atıyor ve İstanbul ile tarih kalbine damgasını basıyor. Birlikte yaptığımız uzun söyleyşiden oluşan Tarihçilerin Kutbu'nda gözleri parlayarak anlattığı gibi yeniçerilere ilk ilgisi de o yaştan: O zaman Aya İrini askeri müzeydi, orada manken yeniçeriler vardı; palalı yeniçeriler hala hayalimde. İlk tarih merakım da orada başladı ve yeniçerileri hep öyle palalı düşündüm. Şanslıymış, bizim palalılarımız manken değildi! Aslında o doğduğunda İstanbul tarihine çok acı bir kayıt düşülmüştür. Haydarpaşa Garı bombalanmıştır, ölü sayısının zamanın koşullarında ne yazık ki tam bilinemediği o facia günün ertesi tarihin akışını değiştirecek, Osmanlı'yı çözerek efsaneleşecek bir karakter olarak dünyaya gelir. Tarihçilerin Kutbu'nun söyleşileri esnasında annesinin 'Sen doğduğunda İngilizler Haydarpaşa Garı'nı bombalıyorlardı' cümlesinden hareketle, yani gayet basit bir tarihi izle ona şunu derim: 'Bombalamanın ertesi günü doğmuşsunuz. O zaman sizin doğum tarihiniz 7 Eylül 1917'. Bu bilgiye çocuklar gibi sevinir, çünkü yıllarca 26 Mayıs'ta kutlamıştır doğum gününü. Edebiyat, şiir, tarih, İstanbul'la kendini inşa etmeye çalışırken genç İnalcık, Fransız şair Alfred de Musset'nin La nuit de Mai şiirinden o kadar etkilemiştir ki 26 Mayıs'ta doğmak istemiştir. 19. yüzyılda yazılmış, şairle ilham perisinin arasında geçen konuşmayı anlatan; dramatik, metaforlarla, hayatın incelikleriyle yüklü bu şiirin geçtiği ayı almış, 26 eklemiş, nüfusta İstanbul'un yanına not düşülmüştür. Kur'an'ın arkasına düşülen doğum tarihi kaybolmuştur zaten, hem Mayıs sonu romantiktir, hüzünlüdür, hem de baharın başlangıcı, çiçeklerin, meyvelerin uyanışı, yeniden doğuşudur. Böylece on yıldır baharı görüp Tanrı'ya şükrederek bahar şarkısını söylediği Mayıs ayının 26'sında ve 7 Eylül'de doğum gününü kutlarız. Evet, İstanbul'u ona götüremem ama 7 Eylül'deki büyük davetine gitmeden önce muzip, hoşuna gideceğini düşündüğüm hediyeler hazırlıyorum. Bir çerçevede mizah, bir diğerinde bana iyi gelen, ona da iyi geleceğinden emin olduğum, sevdiğim fotoğraflar. Birinin paketini kelebeklerle süslüyorum. Güzel, sıcak, mutlu bir günde 7 Eylül'de Ankara'dayım. 80 kişinin katılacağı bu davet özel bir önem de taşıyor. Mühim bir ayrıntıyla, doğum tarihiyle ilgili hayatını yazdığım kitabında bir tashih meselemiz var. Konuşmasını o gece yapacağım, isteği üzerine. Özlem Kumrular ile birlikte onu evinden almaya gittiğimizde eğlenceli ilk hediyemi veriyorum. Bir çerçeve içinden 'Yaşlılık, herkesten çok daha uzun süre genç olmaktır; hepsi bu' diyor komik karakter. Ağrılarından dertli, yaşlılığın büyük bir trajedi olduğunu söyleyen İnalcık'ı güldürmeyi başarıyorum. Akşam doğum günü masasına koyalım' diyor. Öyle yapacağız. Çerçeve, tabağının önünde yerini alacak. Hepimiz mutluyuz ama yine de... Matematiğiniz çocukken zayıfsa hiç şüpheniz olmasın ileride düzelmiyor. İnalcık Enstitüsü Genel Sekreteri Hasan Soygüzel beni uyarıyor, 'Yanlış hesapladın, 96 yaşında hocamız', diyor. İnatlaşıyorum, yaz göreceksin, diyorum. Ertesi gün, elinde bir kağıt, gece tek tek kağıda yılları yazmış halde geliyor. Özlem, inceleyerek içinden çıkmaya çalışıyor. Ben sabah konuya takıp parmak hesabıyla içinden çıkmışım, evet, hocamız 96 yaşında. Mutluluğumuz bozulmuyor, yıllar hala bizim, kardayız. Ertesi gün Ankara Kalesi'nde geleneksel Kınacızade Konağı buluşmasındayız. Kıvırcık Usta ve oğlu Fuat Ülger'in davetlisi olarak şahane sohbet ve yemek eşliğinde son saatler. Hocanın eşyaları, kitapları, şiirleri, mini müze Halil İnalcık Odası ziyareti. Garip bir diyardır burası, ülkeniz için ömrünüzü verir, tarihinizi yeniden yazarak dünyaya kendinizi kabul ettirirsiniz de doğduğunuz, sizi siz yapan şehirde, İstanbul'da adınızı taşıyan bir enstitü, akademi kurmayı akıl bile etmezler ve Ankara'da tarihi yaşatmaya çalışan bir usta size konağının bir odasını ayırır ve müzeniz olur. Bireysel değer bilmelerle sevinirsiniz. Evet, ayrılma vakti. Veda. Hüzün. Mutluluk. İstanbul özlemi. Planlar. Hayaller. Gerçekler. Yine de hayaller. İyi ki varsınız hocam. Sizi çok seviyoruz. Not: Doğum günü fotoğrafları için Özlem Kumrular, Hasan Soygüzel ve Teyfur Erdoğdu'ya teşekkür ederim. Ne güzel! Vefa duygusu bu topraklarda varlığını devam ettirdikçe geleceğe umutla, iyimserlikle bakmamız daha da mümkün ve kolay olacaktır. Onlar ki bizim hocalarımız, büyüklerimiz, yaşayan hazinelerimiz.. Sadece hazine olmakla kalmayıp eserleriyle nesiller boyu aramızda yaşayacak değerler üreten değerlerimiz. İnalcık Hoca'nın bu mutlu gününü sanki oradaymışızcasına bize aktaran, yenebilecek kadar halis niyetli insana teşekkürler..


Margaret Atwood imzalı Damızlık Kızın Öyküsünün yeniden basımını uzun zamandır bekliyordum. Bizde Doğan Kitap etiketiyle çıkan romanda Atwood, kadınların erkeklerin altında bir kast sistemine göre sınıflandırıldığı ve doğurmanın her şeyden değerli görüldüğü totaliter ve teokratik bir sistemi anlatıyor. Sorumu sordum, şimdi yazıyı okuyabilir, illüstrasyonlara bakabilirsiniz. Romanın konusu şöyle: ABD`nin gün be gün itibar kaybetmesine bir son vermek amacıyla askerler başkanı öldürür ama bunu bir terörist saldırı gibi göstererek suçu Müslümanlara atarlar. Bu da, ilk hedefleri düzeni yeniden inşa etmek olan Jacob`ın Oğulları hareketini başlatan adım olur. Oğulların yaptığı ilk iş, ülkedeki tüm kadınların banka hesaplarını dondurarak haklarını ellerinden almak olacaktır. Yeni askeri diktatörlük, toplumu teokratik, ırkçı ve şovenist bir şekilde yönetmeye başlar. Kadınlardan oluşan kastın en tepesinde doğuramayan evli kadınlar, en aşağısında da otellerde erkeklere zevk vermek için çalışan fahişeler vardır. Aradaki sınıflar da Kız Evlatlar, Martha`lar ve Teyzeler`den oluşur. Bir de hayattaki tüm amaçları daha üst sınıflar için çocuk doğurmak olan Damızlık`lar, anlatıcı Offred'in deyişiyle, iki bacaklı rahimler vardır. Onlar sevemez, aşık olamaz, belirlenmiş bir dilin dışındaki kelimeleri telafuz edemezler; bunların hiçbirine izin verilmez. Bu dünyada tek gerçek, savaş ve üremedir; özgürlük yoktur. Margaret Atwood'un Damızlık Kızın Öyküsü, güvende olmak adına özgürlüğümüzün ne kadarından vazgeçmeye gönüllü olduğumuzu sorgulayan ve feminist distopyanın iyi örnekleri arasında sayılan bir roman. Bütün distopyalar gibi bu dünyaya ayna tuttuğunu söylemeye herhalde gerek yok. Okunmalı. Ben bu kitabın kopyalarını nadir kitap adlı sitede ki bazı sahaflarda budum, oraya bir bakabilirsiniz..


Neler yok ki kitapta... Costa-Gavras'ın bir Dorsay kitabına övgü yazması... Dorsay'ın birçok filmde ağladığının ortaya çıkması... Geçmeyen Galatasaray sevdası, Sezen Aksu hayranlığı... Fransız kültürüne düşkünlüğü... Ucuz linç kültürüne nefreti... ABD başkanları Clinton ve Obama'nın Türkiye ziyaretleri üzerine anıları... Şakir Eczacıbaşı, İbrahim Tatlıses, Doğan Hızlan, Mahsun Kırmızıgül, Cem Yılmaz, Şahan Gökbahar gibi ünlü isimler üzerine özgün anekdotlar... Dolu dolu yaşanmış bir hayatsa dair okunmaya değer bir kitap Övgüler, Yergiler, Atışmalar. Atilla Dorsay'ın en büyük tutkularından biri, Türkan Şoray'dır. Yeşilçam'ın büyük starıyla en parlak günlerinde tanışmış, birçok söyleşiye imza atmış ve çok satan bir de kitap yazmıştır. Yılmaz Güney için olduğu gibi... Dorsay'ın Bir kez gerçek dost olunca, o duygu artık ölümsüzdürdüşüncesi, bu kitapta da ortaya çıkıyor. Geçen hafta bu sütunlarda Hıncal Uluç ve ben, Catherine Deneuve-Gerard Depardieu ziyareti sırasındaki medya röportajları için benzer şeyler yazdık. Ve onlarla konuşan genç gazetecilerin sorularını yetersiz ya da yerel olmakla suçladık. Geciken cevabım için kusura bakma. Sophia Loren'le o gün, eğer yanılmıyorsam, benimle birlikte 2-3 kişi daha söyleşi yaptı. Ancak benimle konuştuktan sonra Who is this man? demiş olabilir ve haklı da olabilir. Zira ben de karşımda yorulmuş, söyleşiyi kerhen yapan, yes ve no cevaplarıyla bana da who is this dedirten yaşlı bir kadın bulmuştum. En kötü söyleşimdi diyebilirim. Unutma, Nobody is perfect.


Alıntılar, Fyodor Dostoyevski'nin Ecinniler'indeki farklı siyasi görüşlerden karakterlerin ağızlarından dökülen cümleler. Şu sıralar Ecinniler'e dalmış durumdayım ya. Bitince alçakgönüllü novellası Öteki bekliyor beni. Sonrasını kestiremiyorum. Tek bildiğim, çıkışın kolay olmadığı. Aşağıda Iggy Pop, The Go-Betweens, Frank Turner, Cursive, Belle and Sebastian, Adam Green, Dandy Warhols, Fun Lovin' Criminals gibi topluluk ve müzisyenlerin şarkılarından küçük bir derleme bulacaksınız. Açıkçası şarkılar doğrudan Dostoyevski'yi anlatmıyor, bunun yerine onun dünyasına, romanlarına, şahsiyetine irili ufaklı göndermeler içeriyorlar... İçinden Dostoyevski geçen şarkılar da denebilir. Birkaç tanesi gerçekten çok güzel. Tavsiye ederim. Aşağıda Iggy Pop, The Go-Betweens, Frank Turner, Cursive, Belle and Sebastian, Adam Green, Dandy Warhols, Fun Lovin' Criminals gibi topluluk ve müzisyenlerin şarkılarından küçük bir derleme bulacaksınız. Açıkçası şarkılar doğrudan Dostoyevski'yi anlatmıyor, bunun yerine onun dünyasına, romanlarına, şahsiyetine irili ufaklı göndermeler içeriyorlar... İçinden Dostoyevski geçen şarkılar da denebilir. Birkaç tanesi gerçekten çok güzel. Tavsiye ederim.


Elimde Timaş Yayınları'nın güzel kapaklı klasikler serisinden çıkan Ecinniler var. Fyodor Mihailoviç Dostoyevski'nin kalın ve epeyce göz kokutan romanı. Devrimcilerin yükselişe geçtiği ve ideolojilerin teker teker çöktüğü bir dönemde geçen roman, 19'uncu yüzyıl sonu Rusya'sından yazınsal bir tanıklık... Dostoyevski, hem muhafazakarları, hem de ideolojik temellerini demonik olarak tarif ettiği devrimcileri eleştiriyor. Hikaye farklı ideolojileri temsil eden beş ana karakter çevresinde dönüyor. Yazar bir yandan onların felsefelerini sorguluyor, bir yandan da ülkesinin sürüklendiği kaosu resmediyor. Karakterler sanki görülmez bir mekanizmaya kapılarak, sonunda bilinçli ya da bilinçsiz olarak bizzat kendilerinin zemin hazırladığı bir felakete sürükleniyor. Gerçekleri göremedikleri için, kendilerini yöneten şeytani dürtüleri -itibar hırslarını, gözü dönmüş güç tutkularını, fanatizmlerini, cehaletlerini ve kontrol edemedikleri güdülerini- fark edemiyorlar.


Douglas Coupland'ın bir öyküsünde okuduğum aşk tarifi ve Clive Barker'ın bir yerlerde karşıma çıkan formüle etme çabası terk edilmiş birini teselli etmeye yarar mı? Açıkçası ben denedim, pek işe yaradı diyemem ama göz yaşları içindeki bir arkadaşımı biraz olsun güldürebildim. Belki size de iyi gelir. Gözlerinde dopdolu yağmur bulutları geziniyor. Fırtına koptu kopacak, arkadaşım ağladı ağlayacak. Gülümsemeye çalışıyor ama performansı pek kötü, hakikaten neşeli olduğuna bir türlü ikna edemiyor beni. Yaşadığı hayal kırıklıklarından sonra kalbini kimseye vermeden, içine kimseyi almadan, özenle oluşturduğu zırhı sayesinde hiç yaralanmadan yaşayabileceğine inanmış ama sonra beklenmedik bir anda biriyle tanışmıştı. Birbirlerine gülümsedikleri andan itibaren her şey değişti, arkadaşım aşık oldu. Uzun yıllar yersiz yurtsuz dolaştıktan sonra yuvaya dönmek gibi diyordu, gözleri siyah kehribarlar gibi ışıldarken. Arkadaşım o evrende, hiç bitmeyen bir şakanın içinde yaşarmışçasına mutluydu. Peki sonra ne oldu da gülmeyi unuttu? Anlaşılan, sevgilisi hiçbir şey söylemeden terk etmiş onu. Arkadaşım da kendini aniden aşk bitince patlayarak saçılan tehlikenin tam ortasında, yani gerçek evrende buluvermiş. Yaşadığı bu üzücü deneyimin nasıl yaralayıcı olduğunu iyi bildiğimi söyleyerek teselli edebilir miydim onu? Nihayetinde, koruyucu zırhını hiç çıkarmamaya, bir daha denememeye karar verirse, bunu anlardım, çünkü aynısını bir zamanlar ben de yapmıştım. 'Çivi çiviyi söker' yöntemini de önerebilirdim. Her aşk biter, derdim; hayat bitiyor, düşünsene. Sonsuzluk sadece bir hayal. Sense bu gerçeği görmezden gelerek kendini aldatıyor, bir yalanının büyüsüne kapılarak yas tutuyorsun. Hem ihtimaller sonsuzdu, 2'yle, 3'le sınırlı kalmıyordu. Ve aşkın insanın başına hayatta sadece bir kez geldiği, bizi inandırmaya çalıştıkları koca bir yalandı. O yüzden, Acı verici bir biçimde bitse de, bu ilişki arkadaşıma hayatta aşka dair bir mutluluk ihtimalinin her zaman mümkün olduğunu göstermeliydi aslında. Olan şey kesinlikle iyi bir şeydi; yaşamaya, nefes almaya, hücrelerini ve ruhunu diri tutmaya dair bir şey... '1-2-3-2-1' formülünün sağlaması bile pek o kadar kötü bir şey sayılmazdı. Başa dönebileceğin, yeniden kendin olabileceğin ve bir kez daha çoğalabileceğin anlamına geliyordu çünkü. Bir şey olmuştu. O halde başka şeyler de olacaktı.


Hayır yanlış söyledim aslında, seyirci bu oyunun sadece metin yazarı ve yönetmeni. Baş rolde olan, star payesi taşıyan, çoğunluk. Seyircinin çoğunluğu. Ama tabii bunu anlamak için oyunun bitmesi ve Rage Against the Machine'i dinlemeye başlamanız gerekiyor. Yok, spoiler vermeyi kesmeliyim, yoksa ipin ucunu kaçıracağım. Onun yerine daha makul bilgiler vereyim. TV dizisi Dallas'ın sezon finallerinden birinde JR vurulmuştu. Yapımcı Lorimar, dizinin bütün oyuncularıyla ayrı ayrı birer JR'ı vurma sahnesi çekeceğini açıkladı. Bununla da kalmayacak, yeni sezonun ilk bölümü, bütün bu oyuncularla her türlü olasılık düşünülerek sayısız farklı kombinasyonla çekilecekti. Böylece JR'ı vuran kişi kim olacaksa onu canlandıran oyuncu bile önceden gerçeği bilmeyecek ve kimsenin, sırrı basına sızdırma ihtimali olmayacaktı. Senaristler kimin katil olacağına son dakikada karar verecekti. Arada eski ABD başkanlarından Ronald Reagan ve var olup olmadığından bir türlü emin olamadığımız bir ayı var. DOT'un seyircinin oylarıyla yol alan ve yön değiştiren bir demokratik sistem simülasyonu olarak tarif edilen yeni oyunu Dövüş Gecesi insana önce kaçınılmaz olarak geçen haftaki yerel seçimleri sonra da televizyon ve sahne dünyasının dökülmeye her an hazır ışıltısını hatırlatıyor... Zaten oyun sahne içinde sahne, perde arkasında perde, beş oyuncu ve bir sunucudan oluşuyor. Kimin gideceğine, kimin kalacağına karar verense, girişte eline verilen elektronik bir cihaz aracılığıyla, bizzat seyirci. Karanlıkta bir yandan cihazın tuşlarına dokunarak oy veriyor, bir yandan da modern seçim sisteminin tuzaklarını keşfetmeye çalışarak neye göre oy veririz, bizi belli bir adaya oy vermeye iten şey nedir, seçmen ve adaylar arasındaki ilişkinin derininde ne yatar gibi seçim sürecine dair kritik bazı sorulara cevap arıyoruz. Haklısınız. Sadece sahnede beş parti yok. Beş insan, beş farklı hayat biçimi arasından seçim yapıyor seyirci. Sizin ve benim gibi beş sıradan insan... Ama bununla bile beklenmedik sonuçlara ulaşılabiliyor. Yazar Alexander Devriendt oyunu tasarlarken, seçimleri bir boks ringine benzetmişti. Ben sahnelerken daha farklı bir yorumu tercih ettim. Seçim denen şey sizin de söylediğiniz gibi show business'in bir parçası. Bu yüzden oraya kırmızısı çok baskın bir perde ekledim mesela. Şu bile yeterli buna ikna olmak için, ABD'nin en tartışılan başkanlarından Ronald Reagan eski bir Hollywood aktörüydü. Oyunun başındaki Ormandaki Ayı hikayesi onun seçim propagandası için hazırlanan reklam filminden alındı mesela. Ormanda bir ayı var. Birileri görüyor, birileri görmüyor. Bazılarına göre ehlileşmiş, bazılarına göre kötücül ve tehlikeli. Kimin haklı olduğundan kimse tam olarak emin değilse, o ayı kadar kuvvetli olmak daha emniyetli bir yol sayılmaz mı? Tabii orada gerçekten bir ayı varsa. Ormandaki ayı, Sovyetler'i simgeliyordu, Reagan da insanların en derin şüphelerini, korkularını harekete geçirmişti. Başkan olmasını buna borçluydu. Her neyse, ben de sahnede manipülasyon ve imitasyonun had safhada olduğu bir ortam yaratmaya çalıştım ve bunların, etkilenmeye zaten çok açık kişiler olan seçmenleri nereye taşıyabileceğini göstermeyi denedim. Siz 6 dediniz ama oyunda 7'inci bir karakter var; seçmen. Seyirciler çıkıp giderse ya da kalır ama oy vermeyi reddederlerse oyunun hiçbir şekilde ilerlemesi mümkün değil. Kesinlikle. Seyirci profiline göre... Seyirciler her gece aynı değil ki atılan oyuncuların sıralaması aynı kalsın. Dövüş Gecesi hayran olunacak türden zorlu bir çalışma. Oyunun ilerlemesi için seyircinin oylarına göre belirlenen sayısız kombinasyon var. Anladığım kadarıyla, oyuncular da bu olası kombinasyonları gözeterek çalışmış ezberlerini. Bu açıdan gerçekten bizi zorlayan ama çalışırken de çok zevk aldığımız bir oyun oldu. Eğer seçim sonrasında seyirci sayısı azalırsa bunu görmek isterim. Seyirci sayısındaki iniş çıkışlar ve dalgalanmalar da ilgimi çekiyor. Sırf bu oyunda değil, her oyunda... Hele bu, bence hiç zamana ve mekana hapis bir oyun değil. Bu oyunun mekanı ve Türkiye'yle ilişkisi benim için bir nevi sosyoloji laboratuarı... Seyirci seçimlerden sonra da artık başka bir zihinle, başka türlü bir deneyimi tecrübe etmiş olarak gelecek. O yüzden oyunla alakalı seçimlerin sonrasında yaşanacakları da merak ediyorum açıkçası.


Her zaman çok ilgili ve meraklıydım. Bilgimin yoğun olduğunu söyleyemem elbette. Daha çok sezgiye, kalbe dayanan bir bağ içindeydim sanırım. Tuhaf bir babaanneyle büyüdüm. Balkonda deniz anası beslerdik. Özel bir şerbet yapardık sonra, kötü ruhları uzaklaştırsın diye. Piyano kursundan kaçıp camiye gitmiştim bir gün. Ailem kriz geçirdi tabii beni arayıp bulamayınca. Camideki çocukların elindeki kitaptan gördüğüm tek duayı yazmıştım kağıda: Peygamberi rüyada görme duası. Bilinmeyen, sırlı ve gizemli şeyler bazı ruhları çeker. Dinlerle ilgili şeyler, özellikle de dualar da bana çok sürprizli geliyor. Dua ederken, kimseye anlatamadığın şeyleri döküyorsun. Günah olarak gördüklerini, hata diye tekrarladıklarını veya sende eksik olanı, gelmesini dilediğini... O yüzden sanırım insan en çok dualarında kendisi oluyor. Nihai olarak cahil olduğum konusunda kendimi ikna etmeye çalışıyorum sanırım. Didiklemeyi bırakmaya çalışıyorum ki bu benim için çok zor gerçekten. Hakikatin bilgiyle gelmeyeceğine inandım. Bir hayvanı tanımak için parçalarına ayırdığında onu yok etmiş oluyorsun. Yani öğreniyorsun ama sonlandırarak... Dünyayı anlamaya çalışmak da beni mutsuz kıldı. O yüzden şimdilik kendimden elimden geldiğince iyi, barışçıl bir ruh yaratmaya çalışıyorum. Hayır, şunu anladım sadece: İnsana duyduğum aşk bu dünyayaya dair merakımı, endişelerimi, korkularımı geçirmez belki ama daha az tedirgin yaşamamı sağlar. Hep teselli, hep teselli... Kalbinin içinde sinekkuşu besleyenlere ithaf ediyorsun kitabını. Yasak olduğu iddia edilen aşklara da ithaf edecekmişsin ama sonra üzerini çizmişsin o cümlenin, neden? Üzerini çizdiğin başka cümleler de var o sayfada. Çünkü yasak aşk kavramı sözlüklerden kalkarsa, yani onu kelimelerle ifade etmezsek artık, daha rahat ederiz bence. İthaf kısmını kitap bitince düşündüm. İlk kitabımda kimlere teşekkür ettiysem, bir bir çıktılar hayatımdan. O yüzden ithafların uğursuzluğuna inamaya başladım. Diğer yandan üzerlerini çizmiş de olsam oradaki ithafların hepsi aklımdan geçen şeylerdi. Otoriteye, hükmedene karşı gelen şiirler zaten. Politikanın ve toplumun aşka kıyıcı davranmasına tahammülüm yok. Öte yandan Yine de Amindeki tüm şiirleri yaşanamayan aşklara adayamazdım. Çünkü kitapta sadece insana duyulan aşk yok. Özellikle ortasından itibaren biraz daha kaçık bir hal alıyor şiirler ve karakter düzenin biçimlendirdiği aklından feragat ederek kendi ütopyasını kurmaya başlıyor. En sonda da Allah'la konuşması var. Çünkü kendi yarattığı aşk mitinin dağılışını seyrediyor, kıyametine tanık oluyor bir bakıma. Ve o kutsal günde yalnızca kalbi dile geliyor. İşte tam da orada, yasak olan hiçbir şey yok artık. Kalben özgür. Seninle geceyarıları Twitter'da kitap falı, şiir falı bakıyoruz, kahve falı hayalimizi gerçekleştiremedik ama o da olacak yakında. 2013 yazında, kanaldayken, bir kadın geldi yanıma ve fal bakmak istediğini söyledi bana. Sonra da fincanı hiç kaldırmadan, okumaya, olanı biteni anlatmaya başladı. Bazı bağlar vardır, görünmez değildir; apaçık ve ortadadır. Tümünü anlattı bana gerçekten. Yaşadığım aşk için de Olmayacak duaya amin diyorsun dedi. Olsun, yine de amin... diye cevap verdim. Oradan geliyor kitabın adı. İmkansız gibi görünen her şeye yazıldı bu şiirler aslında. Acı ve şiddettin yanında o yüzden hep bir ironi ve umut var. Bunun için çaba gösterdim. Kapak tercihim bilinçliydi. Neon ışıklarıyla Yine de Amin yazıyor. İslamiyet'in ve Allah'ın adının altında dönen her türlü ahlaksızlığa ve sömürüye tepkimi göstermek için seçtim bunu. Antikacılar Sokağı önemli. Türk Sanat Müziği çalıyor ve sokak çaycılarındaki çay 1 Lira... Ben o sokağı keşfettiğimde gerçekten üç insan oturuyorduk sanırım ve tüm yaz boyunca o taburelerde şiir yazmıştım, onlarca bardak çay tüketip. İşten çıktığım bir gün, ayakkabılarımı çıkarmış Antikacılar Sokağı'nda yürüyordum. Böyle anlatınca mutsuz bir kadın sanılacağım, halbuki benim için çok güzel bir gündür. Her neyse, orada gramofoncu bir abi var, taş plak tamiri yapıyor... Beni görüp dükkanına çağırdı. Birlikte piknik tüpünde çay demleyip Zeki Müren dinledik. O gün hayatımın geri kalanında da bu sokağı çok seveceğimi anladım. Hani bazı insanlar kendi evlerinden başka yerde uyuyamaz ya, ben de sanırım Kadıköy'den başka yerde aşık olamıyorum. En iyi yardımcı katil ödülünü alan kişiye gelince, ödülünü aldı, sahneden indi. Evet, fonda He shot me down, bang, bang! çalıyordu. O başlık aslında bir porno yönetmeninin repliğinden esinlenme. Ahlaki değerlere aykırı düşen bir sistem var Türkiye'de, aşkta... Hiçbirimiz kendi hayatımıza karşı dürüst değiliz sanki. Şiirler bir hikayeyle ilerlediği için o şiir daha çok bir kapanış metni. Az önce sözünü ettiğim gibi son üç şiirde zaten karakter kendi ölümüne, kıyamete ve ahiret gününe şahit oluyor. İnsana duyduğu aşk sona eriyor ve Kur'anda yazıldığı gibi tüm organları dile geliyor... Aslında yalnızca kalbi... Orada Allah'ın susması, var olmadığı anlamına gelmiyor, aksine... O yüzden zaten Kalbim Ziggurat adıyla geçiyor karakter. Aşk zaten Babil Kulesi gibi. Yeri ve göğü birbirine bağlamak için, yaratıcıya ulaşmak için bir şeyi yapılandırıyorsun. Sonunda yalnızca kelimeler kalıyor. Belki de doğuyor. Ben en çok da insan kalbine inanıyorum. Bir gün onu keşfedeceğiz, o yüzden de şimdilik oyalandığımız hikayeler yaşıyoruz.


9 Nisan'da başlayan ve Türkiye'nin yanı sıra, Arjantin, Suriye, Birleşik Arap Emirlikleri, Almanya, Arnavutluk, Ürdün, Kuzey İrlanda, ABD, Fas, Güney Afrika, İzlanda, Makedonya, Macaristan, İngiltere, Jamaika'dan 33 şairi İstabullularla buluşturan II. Uluslararası Üsküdar Şiir Festivali, 16 Nisan'a kadar sürüyor. Üsküdar Belediyesi'nin düzenlediği festivale katılan bizden isimler arasında Mustafa Muharrem, Cevdet Karal, Hayriye Ünal, Baki Ayhan T., Eren Safi, Adem Turan ve Sıddık Ertaş var. Dünyadan konuklara gelince... Ürdünlü şair Hisham Bustani, Kuzey İrlandalı şair, romancı Nick Laird, Jamaikalı şair, müzisyen Mutabaruka, Suriyeli şair, aktivist Ammar Rajab Tabbab ve Birleşik Arap Emirlikleri modernist edebiyatının güçlü isimlerinden şair, yönetmen Nucum el-Ganim ilk akla gelenler.. Jamaica doğumlu bu karizması yüksek Rastafarian şair, aynı zamanda müzisyen ve aktör. Şiirinde cinsiyetçilik, siyaset, ayrımcılık, yoksulluk, ırk ve din meseleleriyle ilgileniyor. Festival direktörü İsmail Kılıçarslan'dan öğrendiğime göre, etkinlik boyunca burada olacak hatta 16 Nisan'daki kapanış gecesinde, grubu High Times Band'le bir de konser verecek. Mutabaruka'nın gerçek adı Allan Hope ama dünya onu seçtiği Rwanda dilindeki ismiyle tanıyor. Hayranları içinse sadece Muta... Müzisyenliğinden bahis açıldığında, Şarkıcı falan değilim diyor. Fakat ne yaparsınız ki uzun uzun konuştuğumda insanların sıkıldığını fark ediyorum ve ara sıra şarkılar söyleyerek onları canlandırıyorum. Altın zincirleri ve renkli giyimiyle dikkat çeken Muta şarkılarında, Yeni Dünya'nın siyah Amerikalılarla ilgili politikalarını eleştiriyor, kimi zaman da mesajlarının daha iyi anlaşılması için dramatik gösteriler yapıyor, mesela boynundaki zincirleri sert bir hareketle söküp çıkarıyor. Onu Üsküdar'da dinlemek ve izlemek ilginç bir deneyim olacak. İrlanda şiirinin William Butler Yeats'ten sonraki en büyük ismi olduğu söylenen Nobel ödüllü Seamus Heaney'nin övgüyle bahsettiği Nick Laird, şiirleri ve romanlarıyla birçok önemli ödülün sahibi oldu. Şair olarak Seamus Heaney, romandaysa Ian McEwan ve Nick Hornby'ye hayran. Esas mesleği olan avukatlığı terk ederek geçtiği edebiyata şiirle başlamış olsa da, çocukluğu 1990'ların başında, Kuzey İrlanda'nın o en belalı döneminde, yani İrlandalıların Na Triobloidi adını verdiği iç savaş sırasında geçen Belfastlı genç romancılar kuşağının en önemli temsilcilerinden biri aynı zamanda. Öfkenin itici bir güç olduğu muhakkak. Eh, benim gezegenim de Mars zaten. Go Giants adlı kitabımda, ölümü ne şekilde efsaneleştirdiğimizi, onu nasıl bir ideaya dönüştürdüğümüzü anlatıyorum. Ölüm soyut bir idea değildir, tam tersi şüphe götürmeyecek kadar fiziksel ve somut bir şeydir. Ben de işte şiirlerimde sözde trajedilerin yarattığı gerçek acılarla ilgileniyorum.


Kediler için 'nankör' diyenlere sakın inanmayın. 'Gamsız' diyenlere ara sıra inanabilirsiniz. Zira dünya kedilerin çevresinde döner ve tabaklarında yiyecek, kutularında temiz kum olduğu ve tabii ki sevilip okşandıkları müddetçe başkalarının ne yaptığını, ne dediğini, ne düşündüğünü pek umursamazlar. Ona başrolü vermek istedim. Benim kitaptan derlediğim listenin ilk kedisi Koko olsun... Bir gün onun hikayesini daha uzun anlatacağım, bunu hak ediyor. 1976'da California'nın Woodside kasabasında doğan Koko, Noam Chomsky'nin dil kuramından yola çıkılarak 'konuşma' yeteneği kazandırılan ilk gorildi. 1000'i aşkın işaret dili simgesi öğrendi ve fiziksel ihtiyaçlarından ruh haline varana kadar her şeyi anlatmak için kullandı. Koko, 1984'te doğum gününde armağan olarak kedi istediğini yine işaret diliyle anlattı. Önüne bir sürü yavru getirdiler ve o, kuyruksuz, gri ve ondan ürkmeyen yavruyu seçti, adını da Hep Top koydu. Onu aylarca kucakladı, öptü, bebek goril gibi sırtında taşıdı. Birlikte oynadılar. Hep Top günün birinde araba altında kaldığında Koko'yu teselli etmek mümkün olmadı. Günlerce ağladı, işaret diliyle bakıcılarına kaybından duyduğu üzüntüyü anlatmaya çalıştı. Sürekli işaret diliyle Kedi uyku diyor, Ağla, üzgün, kaş çatık işaretlerini yapıyordu. Küçük arkadaşının ölümüne duyduğu derin tepki tartışılmazdı. Keder sözcüğünü işaretle anlatamasa bile büyük bir kedere gömüldüğüne kuşku yoktu. Schrödinger'in kedisi, kuantum fiziği araştırmalarında dev bir sıçrama yarattı. Fizikçi ve ilahiyatçı Dr. Albert Schweitzer kedisi Sızı sol kolunda uyuyakaldığında kendiliğinden kalkıp gidene kadar kolunu kıpırdatmazdı. Tıpkı Hz. Muhammed'in sevgili kedisi Müezza'ya yaptığı gibi. Kedi Beerbohm, 1970'lerden 90'ların sonuna kadar Londra'nın West End bölgesindeki Gielgud Tiyatrosu'nda fare avcısı olarak 27 yıl çalıştı. Her oyunda en azından bir kere sahne ışıklarında belirmeyi severdi. Ölümü Time'da, Guardian'da bile haber oldu. Besteci Scarlatti, Fa Minör Füg'üne çalışırken, kedisi klavsenin üzerinde gezinmeye başlamış ve çıkan sesler Scarlatti'nin o kadar hoşuna gitmiş ki, bunları da bestesine katmış. Eser bugün Kedi Fügü olarak anılıyor. Kedi maması 9 Lives'ın sözcüsü Kedi Morris'i biliyor musunuz? Bir gün bir sokak kedisi açık pencereden firma sahibinin mutfağına dalıp yerdeki kedi mamalarına iştahla saldırmış. Tesadüfen içeri giren adam da onu fotoğraflamış. Görüntü öyle inandırıcıymış ki, tarihin en başarılı reklam kampanyası yaratılmış. 9 Lives reklamlarında hala aynı kedinin resimleri kullanılıyor. Sarman Orangey beyazperdede göründükten kısa süre sonra süperstar oldu. En ünlü filmiyse başrolü Audrey Hepburn'le paylaştığı Tiffany'de Kahvaltıydı. Hatta buradaki rolüyle hayvan dünyasının Oscar'ı olan Patsy Ödülü'nü bile kazanmıştı. Yerçekimini keşfeden matematikçi Sir Isaac Newton ikide bir bahçeye çıkmak isteyen kedisine kapıyı açmaktan sıkılınca bir cihaz icat etti. Halen pet shop'ların gözdesi olan 'kedi kapısı' böyle ortaya çıktı. Ünlü bilim adamı Nikola Tesla elektrik üzerine mühim keşiflerini kedisi Macek'in tüylerinin karanlıkta hafif bir ışık saçtığını fark ettiğinde gerçekleştirdi. Kartopu adlı Kanadalı kedi unutulmuş birkaç tüyüyle polisin aylardır peşinde olduğu bir katilin yakalanmasını sağlamış hatta adli tıp alanında devrime yol açmış. F. D. C. Willard adlı kedi ise düşük enerji fiziği hakkında bir araştırma raporuna sahibiyle birlikte imza atmış. 2006'da İngiltere'de, ansızın gelen sara nöbetleri yüzünden hiç evden çıkamayan bir adamın imdadına kedisi Tee Cee yetişti. Tee Cee nöbetleri yarım saat önceden sezerek sahibini uyarabiliyordu. Yılın Cankurtaran Kedisi Ödülünü de o aldı. 15. yüzyılda yaşayan Sir Henry Wyatt zindana atıldığında bir sokak kedisi ona güvercin taşıyarak aç kalmamasını sağladı. Kediye Wyatt'ın yemekçisi ünvanı takıldı. Sir Henry sonradan çok zengin oldu ve kedileri hep çok sevdi. ABD'li diplomat J. K. Galbraith, 1960'larda Hindistan'da elçilik yaparken kedisinin adının Ahmed olduğu öğrenilince, işler karıştı. Ahmed Hz. Muhammed'in isimlerinden biriydi. Durum Müslümanlığa hakaret olarak algılandığı için Pakistan'da ayaklanma çıktı. Amerikan binaları taşlandı, ABD'li personel saldırıya uğradı, mollalar Galbraith'in kellesini istediler. Kedinin adı değiştirilinceye kadar kriz sürdü. Glasgow'daki Halk Sarayı'nda 11 yıl fare avcılığı yapan Kir Pas, 1990'da emekli oldu. Sendika kartı da vardı. Müze personeli onu önce Ulusal ve Yerel Hükümet Memurları Derneği'ne mavi yakalı işçi olarak kaydetmek istemiş ama başvuru reddedilmişti. Bunun üzerine Genel Belediye Kazan İşçileri Sendikası Kir-Pas'ı saflarına katmaktan çok mutlu oldu. 1988'de İngiltere Başbakanı Margaret Thatcher'ın evinde fare avlayan Humphrey, basın tarafından pencere önüne yuva yapan serçenin yavrularını öldürmekle suçlandı. Hükümet, suçlamaları resmi bir açıklama ve sert bir dille reddetti. Yıllar sonra yeni başbakan Tony Blair'in karısı Cherie onu istemeyince, kedicik taşrada yaşlı bir çiftin yanına gönderilecekti. 1983'te müzisyen David Sutch Kudurmuş Canavarın Resmi Zıpırlık Partisi adlı bir siyası parti kurdu ve başkanlığına da kedisi Mandu'yu getirdi. Karacık adlı kedi konuşma özgürlüğü için yasal olarak dava açtı. Nasıl yaptığını merak ediyorsanız, sahibine sorun. Merak ederiz tabii. Hem sinemada, edebiyatta ve gerçek hayatta da hep öyle olmamış, herkes karşı kahramanların büyüsüne kapılmamış mı? Fakat insan anti'lerle kedi anti'ler arasındaki fark büyük: İnsanlar ne yaptıklarının daima farkındalar. Burada konu edilen kediler ise ne yaptıklarından tamamen bihaber. Hem zaten onlar aslında kötülük mötülük bilmiyorlar ki. Tıpkı yazmış olduğunuz gibi, kediler nankör değildir ama gamsız olabilir, bu konuda haklısınız. Kediler gerçekten en sevimli ve tatlı hayvanlardandır.


Dünyayı istiyorsan OKUYAN bir kızla çık! İnternette küçük çaplı bir fenomene dönüşen bir yazı var. Rosemarie Urquico diye bir genç kadın yazmış. Öyle tatlı, öyle dokunaklı bir şekilde matrak ki Rosemarie'nin kim olduğunu feci merak ettim. Minik blogundan anladığım kadarıyla şiir, viski-kola ve kareoke seviyor, Mariah Carey gibi şarkı söyleyebilmek istiyor, bir de kovboy şapkalarına bayılıyor. Okuyan bir kızla çık. Parasını kıyafet yerine kitaplara yatıran bir kızla çık. Kitapları yüzünden dolabına sığamaz o. Okuyacağı kitapların listesini yapan, 12 yaşından beri kütüphane kartı olan bir kızla çık. Okuyan bir kız bul. Okuyan bir kız olduğunu çantasında her zaman okuduğu bir kitap bulunmasından anlayabilirsin. Kitapçıda, sevgiyle raflara bakan ve aradığı kitabı bulduğunda sessizce çığlık atandır o. Sahafta, eski bir kitabın sayfalarını koklayan fıstığı gördün mü? İşte o okurdur. Hele sayfalar sararmışsa kesinlikle dayanamazlar. Kahvecide beklerken okuyan kızdır o. Fincanını dikizlersen, sütsüz kremasının yüzdüğünü görürsün çünkü o çoktan dalmıştır kitaba. Yazarın yarattığı dünyada kaybolmuştur. Sen de bir sandalye çek yanına. Sana ters ters bakabilir çünkü okuyan kızların çoğu rahatsız edilmek istemezler. Ona kitabı sevip sevmediğini sor. Ona yeni bir kahve ısmarla. Murakami hakkında ne düşündüğünü söyle. Kardeşliğin ilk bölümünü bitirip bitiremediğini öğren. Joyce'un Ulysses'ini anladığını söylüyorsa entelektüel görünmeye çalışıyor demektir. Alice'i seviyor mu yoksa Alice mi olmak istiyor, bunu sor. Okuyan bir kızla çıkmak kolaydır. Doğum gününde, yılbaşında ve yıldönümlerinde ona kitap alabilirsin. Ona sözcükler hediye et, şiirlerden şarkılardan hediye sözcükler. Ona Neruda, Pound, Sexton, Cummings hediye et. Kelimelerin aşk olduğuna inandığını bilsin. Gerçekle kitaplardaki gerçeği ayırt edebilir ama yine de yaşamını biraz da olsa, en sevdiği kitaptakine benzetmeye çalışacaktır. Bunda senin suçun yok. Bir biçimde, bunu deneyecektir. Ona yalan söyle. Sözdiziminden anlıyorsa, yalan söyleme ihtiyacını anlayacaktır. Sözcüklerin ardında başka şeyler var: niyet, değer, ayrıntılar, diyalog. Dünyanın sonu olmayacaktır. Onu bırak. Çünkü okuyan bir kız çöküşlerin her zaman zirveyle biteceğini bilir. Çünkü her şeyin bir sonu olduğunu bilir. Hikayenin devamını her zaman yazabilirsin. Tekrar tekrar başlayabilir ve hala kahraman olarak kalabilirsin. Bu hayatta bir iki kötü adama yer vardır. Olmadığın her şey için neden korkasın ki? Okuyan kızlar bilirler ki tıpkı karakterler gibi insanlar da gelişebilirler. Twilight serisi istisnadır. Eğer okuyan bir kız bulursan, yanından ayırma/ayrılma. Gecenin bir yarısında, kitabı göğsüne yaslamış ağlarken bulabilirsin onu, bu durumda ona çay yap ve sarıl. Onu birkaç saatliğine kaybedebilirsin ancak her zaman sana dönecektir. Kitaptaki karakterler gerçekmiş gibi konuşacaktır, çünkü bir anlık da olsa, gerçektirler. Ona bir sıcak hava balonunda ya da bir rock konserinde evlenme teklif et. Ya da bir dahaki hastalığında gelişigüzel bir şekilde. Skype üzerinden teklif et. O kadar sıkı gülümseyeceksin ki neden hala kalbinin infilak etmemiş ve göğsünün kan içinde kalmamış olduğunu merak edeceksin. Yaşam öykünüzü yazacaksınız, garip isimli ve garip beğenileri olan çocuklarınız olacak. Çocuklarınıza Şapkalı Kediyi ve Aslan'ı aynı gün izletebilir. Yaşlılığınızın kışında birlikte yürüyeceksiniz ve sen botlarındaki karı temizlerken, o mırıldanarak Keats okuyacak ezberinden. Okuyan bir kızla çık çünkü bunu hak ediyorsun. Hayal edilebilen en renkli hayatı sana verebilecek bir kıza layıksın. Eğer ona sadece monotonluk, kayıp saatler ve yarım yamalak öneriler verebileceksen, yalnız kalman daha hayırlı. Eğer dünyayı ve onun ardındaki dünyaları istiyorsan, okuyan bir kızla çık. Ya da iyisi mi, yazan bir kızla çık sen. Bu yazı aslında Charles Warnke tarafından yazılan ve gerçekten de komik You Should Date An Illiterate Girl, yazısına cevaben yazılmış. Belki okumak istersiniz diye altta linkini vermeye çalıştım. Bunu da biri cevirse de yayinlasaniz çok güzel olur. Okuyan ve okumakla kalmayıp yazan bi kızla henüz ismi koyulmamış bir ilişkim varken karşıma çıkan bu yazıdan ötürü hem Rosemarie ablaya, hem türkçeleştiren Onur abiye, hemde okumamı sağladığınız için size teşekkürü borç bilirim. Çok güzel! Yeni konuların çevirisini bekliyoruz. Okuyan kız zeki kızdır ve bu çağın çekiliciliği zekadır.


Gülşah Elikbank çok sevdiğim bir arkadaşım. Onu bir yazar olarak benim için özel yapan şeyse fantastik edebiyata duyduğu aşkla karışık tutku. O kendini en çok bu dünyayla başka dünyalar arasında mekik dokurken özgür hissediyor. Uykusuzlar, bazılarının deyimiyle de Düş Gezginleri; insanların rüyalarına sızabilen, gerek görürlerse rüyalarda düzenlemeler yapabilen hatta dünyayı ilgilendiren bir mesele varsa; rüyayı tamamen değiştirebilen bir ırk. Aslında evrende yaşayan onlarca ırktan biri ama, 1946'da bir Uykusuz'un insan bir kadına aşık olmasıyla farklı bir mücadele içine giriyorlar. O zamana kadar kadınları yalnızca rahimlerine yerleşmek ve yeniden doğmak için kullanmışlar. Oysa aşk; her şeyi değiştiriyor. Üstelik aldıkları ceza, insanların sol omzuna sürgün edilmek oluyor ve onlara göre bu, başlarına gelebilecek en kötü şey. Evet, ben üç farklı rüyadan söz ediyorum. Bunlardan ilki, günün tortusu dediğimiz, günlük yaşamdan zihnimize sızan önemsiz rüyalar, bir nevi aklın kendini rahatlatma, boşalma yolu... İkincisi duru görü, yani haberci, uyarıcı, hikmetli rüyalar. Sonuncusu ise, bilinçli görülebilen rüyalar, lucid dreaming diye de bilinen ve Oneironot'ların başarabildiği bir rüya çeşidi. Freud'un somnium, oraculum ve visio olarak ele aldığı rüyalara ben, insanlığın kendi düş evreninden bakarak yaklaştım. Gölge benim için hep bir simge olmuştur. Karanlık yanımızın simgesi. İçimizde iyilik kadar, kötülük de var çünkü ve yok sayarak bunu değiştiremeyiz. İnsan, kötülük yapma potansiyeli en yüksek varlık. Ama gölge ortadan kaybolursa, geriye bizden de pek bir şey kalmıyor, eksiliyoruz. Kötülükle yüzleşip onu eğitmek, ehlileştirmek gerek. Ölmeden önce ölünüz, sözü bana hep bunu düşündürür. Özgür olduğumuzu düşündüğümüz şu dünyada, hayatımızı ne kadar çok şeyin sınırladığını fark ettiğimizde, insanın isyan edesi geliyor. Fantastik edebiyat, biraz sağ gösterip sol vurmaya benziyor. Çok farklı bir evren kurguladığını düşünüyorlar, aslında sen sadece sihirbazlar gibi ilgiyi başka yere çekip, eleştirmek istediğin sistemi en çarpıcı şekilde yerden yere vuruyorsun. Tıpkı distopyalar gibi. Ben de bir kadın olarak, özgür yazma ve fantezi kurma hakkımı fantastik edebiyatta kullanıyorum. Evet, çocukluk yıllarımdan beri duru görüye sahibim. Özellikle uyarıcı birçok rüya gördüm, bunlar birebir çıkan, saatiyle, yeriyle beni uyaran rüyalardı. Özellikle depremler ve tanıdığım kişilerin ölümü konusunda... Fakat bu, insanı oldukça rahatsız eden bir yeti. Bilinçli rüya görme konusu ise sonradan hayatıma girdi, bunu çok geç öğrendim yani. Daha erken keşfetme şansım olsaydı, hayatımda çok şey değişirdi. Şu ana kadar 3-4 kez bilinçli rüya görmeyi başardım yani rüyanın içindeyken rüyada olduğumu anlayarak rüyayı yönettim ve sonlandırdım. Bu çok fazla çalışma gerektiren bir yöntem. Uykusuzlar'ın satır aralarında, bunların ipuçlarını da paylaştım okurla. Jung'un fikirlerini kendime Freud'dan daha yakın buluyorum. Freud birçok kavramı cinsellikle, kadın-erkek ilişkisindeki sorunları da anne-baba üzerinden çözmeye çabalamıştır ama Jung, daha geniş perspektiften bakar. Kolektif bilinçaltından yani ruhsal kalıtımdan söz eder. Edindiğimiz tüm bilgilerin bir yerde depolandığını ve bizim bu bilgilerle dünyaya geldiğimizi söyler. Bunun bilincine direkt varamasak da sezmemiz mümkündür. Her yeni neslin ileriye giden atılımlar yapabilmesi, hayatta kalma güdüsünü ve başarısını arttırması bence buna bağlı. Romanda da, geçmiş nesillerden aktarılan bir kehanetten söz ediyorum, rüyalar aracılığıyla nesilden nesile geçen bir bilgi bu ve bilgiye sahip olan bile bunu taşıdığının, bir aracı olduğunun farkında değil. İlk olarak, Uykusuzlar adını romanıma koymayı düşündüğümü belirtip, İnci Aral'ın fikrini ve onayını aldım. Romanı okuması ve beğenerek beni cesaretlendirmesi, sonrasında da arka kapak yazısını yazması, tarifsiz bir mutluluk. Yazdığı her romana, öyküye hayran olduğum bir yazarın onayını almak, bana bir nevi el vermesi; özgüvenimi tazeledi. Fantastik bir metnin, böyle bir ustadan onay alması, okur için de önemli olmalı, diye düşünüyorum.


İkinci filmleri Küçük Kıyamet'le ilgili söyleşimizde, Taylan Kardeşler politize korku sinemasını, paranormal olayları, hayaletleri, bir cehennem tasarımı olarak aileyi, aynı şehri paylaştığımız insanlara duyduğumuz şiddetli güvensizliği, tatil düşlerini ve iş yeri kabuslarını anlatmışlardı. Çok güzel röportaj olmuştu, okumalısınız. DURUL TAYLAN: Çok hesapladığımız bir şey değil bu aslında. Biraz öyle denk geldi. Hem 'Okul' ve 'Küçük Kıyamet' de doğrudan korku sinemasının içinde yer alıyor sayılmaz. 'Okul' bir hayalet hikayesi gibi görünüyor ama sonunda öyle olmadığı anlaşılıyor. 'Küçük Kıyamet' de öyle... Yine de korku sineması, sevdiğimiz, meraklı olduğumuz bir tür, çünkü biz hayata çok materyalist bir yerden bakmıyoruz. YAĞMUR TAYLAN: Daha bilinemezci bir yerden bakıyoruz. Ben tıp öğrenimi gördüm, Durul makine mühendisliği okudu. Bilime olan bağlılığımıza rağmen hep bir şeylerin eksik kaldığını hissettik hayatımızda ve paranormale ilgi duyduk. Psikolojide bile Freud'dan çok Jung'un yazdıklarını okuyoruz, mitoloji ilgimizi çekiyor... Ama merakımızın sebebini biz de tam olarak çözmüş değiliz. Hayatı açıklarken bilim tek başına yeterli gelmediği için başka şeylere ihtiyaç duyuyoruzdur belki de. Felsefe, psikoloji, sosyoloji, yani başka kaynaklar... Bunlar arasında paranormal de var. Astrologları kızdırmak istemem ama burçlar seviyesinde değil bizim ilgimiz. YAĞMUR TAYLAN: Kesinlikle öyle. Varoluşumuzun sırrını biraz olsun açıklamaya yardımcı olacak, kendimizi biraz daha iyi hissettirebilecek türden bir paranormale ilgi duyuyoruz biz. DURUL TAYLAN: Filmlerimizde inanmadığımız bir şeye yer vermiyoruz. Mesela ben hiç hayalet görmedim, yani öldükten sonra burayı ziyaret edenlere rastlamadım. Ama hayaletlere inanmasam da hayalet görenlere inanıyorum ben. Hayalet dediğimiz şey, sandığımızdan başka bir şeydir belki, ne biliyoruz? Sonuçta hayalet hikayeleri eski çağlara uzanıyor. Demek ki kolektif bilinçdışımıza ait bir arketip aslında. Dolayısıyla hayalet yoktur demek bir şey, 'hayalet fenomeni' yoktur demek başka bir şey. YAĞMUR TAYLAN: Öte yandan korku, insanın yaşamını sürdürmesi, sağ kalması için gerekli bir duygu. Korktuğumuz şeyler, başımıza gelebilecek şeylere temkinli yaklaşmamızı sağlıyor. DURUL TAYLAN: Mitolojinin işlevini şimdi sinema üstleniyor. On binlerce yıl önce mağaralarda hikaye anlatırlarmış, şimdi karanlık sinema salonlarında film seyrediyorlar. Kutsal kitaplarda da birçok korku hikayesi var. Hepsi insanın evrene duyduğu korkuyu anlatıyor. Kendimizi yalnız ve korunmasız hissediyoruz ve korkular üreterek ayakta kalmanın yollarını arıyoruz. DURUL TAYLAN: Tatil birçok anlama geliyor: Şehirden kaçmak, o boğucu atmosferden kurtulmak, sevdiklerimizle baş başa kalmak, onlarla şehirde denediğimiz ama bir türlü beceremediğimiz ilişkileri kurmak, çocuklarımızla daha çok vakit geçirmek, işimizden kurtulmak... İş ortamında geçen bir korku filmi çekebiliriz bir gün, çünkü bizim için iş hayatı tam bir cehennem. Aslında korku, sadece ormanda vahşi hayvanlarla baş başa kalmakla alakalı bir şey değil, insanın varlığına yönelik fiziksel ya da manevi her türlü tehdidi de içeriyor. 35 katlı bir plazanın 18. katında bütün gün çalışmak da cehennem. Hem işsiz kalmaktan korkuyorsun hem de nasıl olsa ertesi gün oraya gideceğini, kurtuluş olmadığını biliyorsun... Tatil de bizim için cennet adı verilen bir cehennem. Sorunlarından kaçıp rahat etmek için gidiyorsun ama öyle bir rahatlık yok. YAĞMUR TAYLAN: Tatil köyünde geçen süper bir korku filmi yapabiliriz ve hakikaten korkunç olur. Şehirli insana çevresindekilerle binlerce yıl önce olduğu gibi samimi ilişkiler kurabileceği yanılsaması veren tatil köyleri var. Adı niçin köy? Kapalı çünkü, etraftan yalıtılmış; marketi var, havuzu var, animatörü eğlendiricisi var... Ama gerçekte tam anlamıyla bir cehennem. DURUL TAYLAN: Sorunlu bir evlilik izliyorsunuz ama bunun altı çizili değil, çünkü zaten evlilik böyle bir şey... Bilinçdışına bastırılmış korkular, yaşanmamış şeyler, aileye ilişkin imgeler, düşünceler... Biz kolektif bir alana dokunmayı, çok özel bir aile anlatmamayı tercih ettik. Bence on yıl sonra her evlilik cehenneme dönüşüyor. Başka seçenek var mı derseniz, hayır, henüz yok. İnsanlık şimdilik daha iyi bir çözüm üretemedi. Cehennem olarak aile. Tamam, aile bir cehennem ama bana kalırsa asıl cehennem aileye bulunan alternatifler. Komün hayatı mesela ya da eş değiştirme grupları... Hayata karşı bir direnme noktası da denebilir aile için. YAĞMUR TAYLAN: Aile sosyal bir şey, kültürel bir şey ve topu topu birkaç yüzyıllık bir şey. Oysa annelik homo sapiens olarak var olduğumuz günden beri ayakta kalan bir güdü. Babayla çok işimiz olmadı bizim filmde, o yüzden önce baba öldü. YAĞMUR TAYLAN: Biz bir aile hatta o ailenin içinde bir karakter seçtik ve onunla anlatmaya çalıştık felaketin ne anlama geldiğini. Deprem bölümlerini son derece minimal kullandık. Felaketin korkunçluğunu değil, karakterimizin felaketle yüzleşmesini göstermek istedik. Asıl karakterimiz seyirciydi. Herkesin kendi ölüm korkusuyla yüzleştiği anı göstermek istedik. bir de bizce insanın asıl korktuğu şey kendi ölümü değil, sevdiklerinin ölümü. Kıyamet diye bir kavram var. Dünyanın sonu. Tuhaf. Bitecek bu hayat. İnsanoğlu kendi ölümünü düşünmüş ama bir taraftan da evrendeki tüm hayatın bittiğini hayal etmiş. Doğduğumuz andan itibaren öleceğimizi biliyoruz ama evrendeki her şeyin öleceğini anı da hayal ediyoruz. DURUL TAYLAN: Bir şey olacak duygusu bir şey oldu duygusundan daha güçlü bence, o yüzden büyük kıyamet bir yanıyla daha az korkulacak bir şey. Bize gelince; şahsi olarak büyük kıyamete inanmıyoruz ama küçük kıyamet var. Oluyor. Ölünüyor. Arkadaşlarımız ölüyor. Sevdiğimiz insanlar ölüyor. Tanıdığımız biri bile olması gerekmiyor ölenin, uzaktan sevdiğimiz ve bir şekilde ruhsal ilişki kurduğumuz insanlar ölüyor. Küçük küçük kıyametleri hep yaşıyoruz. Düşün işte, biriyle samimi oluyorsun, çok seviyorsun onu, onunla yaşıyorsun. Sonra gün geliyor, artık görüşmemeye başlıyorsunuz. Yani o insan ölüyor senin için. Daha kötüsü sen onun için ölüyorsun... Ya da onun büyüdüğünü görüyorsun, geçmişte tanıdığın o insan değişiyor; ölmüş oluyor bir bakıma. Değişmek de ölüm. Donuk bir karakter Bilge, yaşıyor gibi göründüğü zamanlar aslında sadece ölüm tehdidini hissettiği zamanlar. Bu, 'ölüm borcundan kaçmak için hayatın kredisini reddedenlerden' söz eden Otto Rank'i hatırlattı bana. Aşırı temkinli Bilge ölüm korkusu yüzünden hayatını dolu dolu yaşamıyordu belki de... Ama her şeyin bitmek üzere olduğu anda tüm enerjisini toplayarak çocuklarını kurtardı. YAĞMUR TAYLAN: Doğru bir tespit. Filmin tezi bu, anlattığı en önemli şey. Ayrıca bu tip bir hissediş modern insanda çok yaygın görünen bir durum, mutsuzluğumuzun temel sebeplerinden... Bu açıdan Hazreti Muhammed'in 'Bugün ölecekmiş gibi ibadet et, hiç ölmeyecekmiş gibi çalış' lafı çok önemli. Bence bunu tam olarak anlamadan insanın hayatını iyi yaşamasına imkan yok. Hem hayatı sonuna kadar yaşayacaksın hem de ölümü kabulleneceksin... Ne kadar kabullenirsen ölümü, hayatı da o kadar kabulleniyorsun. Ölümden uzaklaştıkça, hayatında da o derece mutsuz oluyorsun. Hayatı unutuyorsun. DURUL TAYLAN: Bilge sadece ölümden değil, hayattan da uzak. Kendini şehirden soyutlamış, hep pencereden bakıyor. Özellikle yapay bir manzara olsun, şehir tablo gibi dursun istedik. Ama İstanbul tablo değil, aksine hayatın ta kendisi. Ölümden kaçmak ve bu uğurda yaşamamayı seçmek de çok soyut bir şey değil. Kapkaççılardan, tinercilerden, hırsızlardan; alt sınıfa ait olanlardan korkmamız gerektiği telkin ediliyor bize. Niçin diye durup düşünmek lazım. Kapkaççılık diye bir şey tabii var ama bundan korkarak yaşayan bir nörotik kadın tipi de var. Kapkaççılardan korkmak, insanlardan korkmak anlamına geliyor, seninle aynı şehirde yaşayanlardan korkmak anlamına geliyor. DURUL TAYLAN: Yönetmen için de empatidir. Bir sahne çekerken karakterlere kızıyorsanız ya da onlar için üzülüyorsanız, sorun yok demektir. Ama yönetmenin oyuncudan farkı şudur: Oyuncu yalnızca oynadığı karakterle empati kurar, yönetmense filmdeki tüm karakterlerle! Biraz daha ağır bir durum. YAĞMUR TAYLAN: Dünyada üç beş kent var çok şiddetli deprem beklenen. İstanbul, San Fransisco ve Tokyo'yla birlikte depremi bekleyen üç büyük şehirden biri. Tokyo'daki hazırlıklar müthiş, çok etkileyici. San Fransisco da hazır depreme. Bizdeyse hiçbir şey yok. Biz hazırlanmıyoruz, sadece bekliyoruz. Filmle birlikte seyirci İstanbul'a dair düşünsün istedik biraz. Çünkü bu şehir kaotik bir yer, burada düşünmek bile çok zor. DURUL TAYLAN: Ayrıca birkaç şey daha var. Bir, bu söyleşiyi okuyanlar fluoridli diş macunları kullanmasınlar artık. Araştırıp baksınlar. Biz evde homoepatik macunları kullanıyoruz, ötekileri eve sokmuyoruz. İki, kolalı içeçeklerin formülleri hala belli değil, o yüzden hemen içeriği açıklansın. Üç, Batu'ya kulak versinler. Filmimizdeki tek bilinçli karakter o çünkü. Biz, gençlere güveniyoruz. Bilge'den, Zeki'den yana umudumuz pek yok. Çok alegorik konuşuyorum ama onların yapabilecekleri tek şey ölümü kabullenmek ve ölmek. YAĞMUR TAYLAN: Bizim kuşağın çocuklarına söyleyebileceği tek şey var: Anneyle baba sizi çok seviyor!


Düşüşten Sonra, Selim İleri'nin, geçirdiği beyin kanamasının ardından ölüme dokunduğu zamanların kitabı. Bir bilinmezliğe gitti, döndü, sonra da yazdı, daha doğrusu anlattı. Anlattığı ölüm değildi ama, zihninde bu ölümle yakınlaşma deneyiminden ötürü daha da berraklaşan hayattı... Bu süreçte yanında hep Burcu Aktaş vardı; soran, dinleyen ve aktaran olarak... İkisi arasında ilham verici bir yol arkadaşlığı oluştu. Okuyacağınız röportaj benim için çok önemli... Daha önce Burcu'yu Selim'den dinlemiştim ama bu kez Selim'i Burcu'dan dinleyecektim. Haliyle ona yıllardan beri süregelen dostluklarını, daha da önemlisi bu kitap vesilesiyle oluşan yol arkadaşlıklarını sordum. Araya girip bir anımı anlatıyorum, Selim İleri'yle serin bir güz akşamında buluştuğumuzu ve ilerleyen saatlerde Burcu'nun o sıralar yeni çıkan romanı Vahşi Şeyler için Kimse fark etmemiş olabilir ama Mualla karakterini Burcu benden esinlenerek yazdı, dediğini... Çocuk edebiyatımızda bir benzeri olmadığına inandığım ve çok sevdiğim Vahşi Şeyler'in seksen beş buçuk yaşındaki kahramanı Mualla için O, bizi birbirimize yaklaştırdı. Daha doğrusu, Selim Bey Vahşi Şeyler'i okuduktan sonra ben öyle hissettim, diyor Burcu. Düşüşten Sonra kuşkusuz daha da yakınlaştırmış onları, bir yakın gözlüğü vazifesi görmüş bir bakıma, Burcu'nun Selim İleri ile ilgili bildikleri, hissettikleri o sırada köklerini bulmuş. Selim İleri bana göre başka birçok şey olmasının yanı sıra edebiyatımızda hakkaniyetin, merhametin de simgesidir. Çocukken yumurta kabuğundan kasap kağıdına kadar pek çok şeyi saklayan, ipte kalmış mandalların yağmur altında üşüdüğüne, parçalanmış kağıtların canının yandığına inanan İleri, büyük bir yazar ve aynı zamanda olağanüstü duyarlı, vicdanlı bir insandır. Bir özelliği de unutmamasıdır. Hafızası kuvvetlidir; başkalarının önemsemeden geçeceği şeyleri hatırlamakla kalmaz, onlara adeta sondaj yapar, yani yüzeyi kazır, korkusuzca derinlere iner. Burcu'ya Selim'in sadece kendi anılarına değil başkalarınınkilere de bu kadar büyük bir saygıyla yaklaşmasından ne öğrenmemiz gerektiğini soruyorum. Kitabın adını Selim Bey koydu. O bu ismi bulana dek karşılıklı çok isim düşündük aslında ama içimize sinmedi hiçbiri. Eledik, eledik, derken bir gün, kayda başlamadan önce, Selim Bey bir kağıt parçası uzattı. Okudum, çarpılıp kaldım. Hastane günlerinde hatta sadece o günlerde değil, hayatı boyunca aklına ve kalbine üşüşen kişileri, geçmişten gelen kahkahaları, sessizlikleri, ağlayışları düşündüm hemen. Dediğiniz gibi, gerçekten, Selim İleri'nin edebiyatı hatta biraz daha ileri gideyim hayatı için de yol gösterici bir yanı var bu alt başlığın. Kitapta, Ölümcül bir olayla karşılaşınca yaşamla bağın sıfıra iniyor, diyor. Tecrübesi çok ağır bir olay sonrası söylenmiş bir cümle bu. Sorunuzun cevabı da burada, yaşama ait hissetmemekte saklı sanki. Yazmak kısmına gelirsem... Bana göre Selim Bey'de yazmak neredeyse içgüdüsel bir şey. Yaşamını çepeçevre edebiyatla sarmalamış ve yaşamından/yaşamdan edebi ürünler çıkarmış. Öyle ki terzinin bir kumaştan yelek, pantolon, ceket çıkarması kadar doğal. En zor soru! Nasıl anlatayım... Fikir ve duygu yağmuru dinmeyen bir kitap Düşüşten Sonra. Bu yüzden kitabı yazarken kimi zaman o yağmurda istemediğim halde sırılsıklam ıslandım, kimi zaman üşümeye aldırmadan kendimi o yağmura teslim ettim, kimi zaman da altına saklanacağım bir saçak aradım. İnsan olmanın ne demek olduğunu düşünmem açısından bildiklerimden başka yollar gösterdi bana Düşüşten Sonra. En çok da, insanın olduğu gibi yaşayabilmesinin hayatiyetini tarifi imkansız bir şekilde anlattı bana bu kitap.


Birdenbire değil, usul usul ortaya çıktı. Aslında her şey Sevin Okyay'ın ondan istenen bir yazıyı Ben yazamam ama Ebru yazar demesiyle başladı. On seneyi geçti. Çocuk kitaplarıyla bu kadar haşır neşir olup çocuk edebiyatı sahasındaki önemli insanlarla çalışınca yazmam konusunda cesaretlendirmeleri ve telkinleri beni yönlendirdi. Süper Baba dizisinin tretmanlığını yapan, İkinci Bahar'ın senaryosunu yazan ve sevdiğim birçok çocuk kitabın da yazarı olan Muharrem Buhara bir gün Benden daha fazla kitap isteme, kendin yazmaya başla diyerek beni bir nevi görevlendirdi. Ben de sorumluluk hissettim. Diğer yandan da aklımda fantastik kitapları çok seven ve gerçek hayatında bir ağaçla kitaplardaki gibi bir dünya kurmak isteyen bir çocuğun hikayesi vardı. Kitaplardaki hayat ile gerçek hayatın çarpışmasını, sonunda çocuğun ayaklarının yere basmasını anlatmak istiyordum. O hikayeyi sonraya sakladım ama derdi onunla aynı olan Turuncu Teyze ortaya çıktı. Çocukların düz mantığı, oyun sevgisi ve maalesef zamanlarını anne babalarıyla değil de başkalarıyla geçirmek durumunda kalmalarını da biraz dert etmemin payı var elbet. Çocukları anlamaya çalışmakla hayatı anlamaya çalışmak arasındaki şaşırtıcı paralellik, insanı verimli kılıyor. Merak nereye yönelirse verim orada çiçekleniyor. Ben çocukları ve renkli dünyalarını seviyorum, diyelim. Onlara öğretmeye değil, onlardan öğrenmeye hevesliyim. Turuncu Teyze hayali biri. Benim hayatımda böyle bir komşu teyzem pek olmadı. Fakat geniş ve beraber zaman geçirmeyi seven, yakın yaşayan çekirdek ailelerden oluşan büyük bir ailede büyüdüm. Aslında Turuncu Teyze özellikle kentlerde yitmekte olan bir toplumsal değerle ilgili galiba. Bir çocuğu karşılıksız seven bir yabancı... Ülkemizde, dünyada çocukların üzerine çöken karabasan, Alilere göz kulak olacak Turuncu Teyzelerin yavaş yavaş hayatımızdan çekilmesiyle ilgili bence. Evet, yeğenim Bade, uzun bir süre beni halası olarak değil de oyun arkadaşı olarak gördü. Halen de öyle. Aslında anne babası onun rahatlığı ve geleceği için uzun mesailere katlanırken biz Bade ile saklambaç oynadık, masaların altına girdik, sonra birilerinin bizi bulmasını bekledik. Kitaplarla dolu bir evim olduğu için çoğunlukla kütüphanecilik oynadık. Kitap okumayı ve kitapların mülkiyetini de sevdi. Bununla birlikte sevmediğini söyleyecek kadar dürüst, beğenisini paylaşacak kadar samimi bir kitap eleştirmeni oldu benim için. Ufkumu genişletti. Çocuklarla iyi ilişki kurmanın bir reçetesi var mı bilmiyorum ama yeğenimle ilişkimden yola çıkarak bir şeyler söyleyeceksem o da şu olur; yalan söylemedim, çocuklara verilen sözlerin tutulması gerektiğini bildiğim için tutamayacağım hiçbir söz vermedim, samimi oldum, her şeyi anlayabileceğini düşündüğüm için açıkladım ve bunları yaparken onun boyuna inmeye gayret ettim. Tüm bunlar hayatımın en acımasız eleştirilerini 6 yaş altındaki çocuklardan almamı engellemedi tabii. Vaghar ile Can Çocuk Yayınları'nda çalışırken tanıştık. Çizgilerini çok beğeniyordum. Sadece çizgilerinin değil aklının ve kalbinin de güzel olduğunu anladım zamanla. Samimiyetimizin ilerlemesinde 30 kelimeyi geçmeyen Farsçamın payı da var sanırım. Turuncu Teyze'ye dostluğumuzun mütevazı bir ürünü diyebilirim. Burada Sarıgaga Yayınları'nın kurucusu Esra Okutan'ı anmadan geçemeyeceğim. Bize inanıp heyecanımızı paylaştığı için kısa diyeceğimiz bir sürede yayımlandı kitap. Aslında bizim memlekette yazar ile çizerin birlikte çalışması pek mümkün olmuyor. Yazarlar birden patron kesiliverdiği için sağlıklı bir ilişki kurulamıyor. Genelde yayınevi yönetiyor bu ilişkiyi. Yazarın özel bir ricası yoksa kitabı kimin resimleyeceğini, kitapta kaç resim olacağı yayınevi belirliyor. Yazarın özellikle resmedilmesini istediği sahneler varsa, eşkal verilmişse onlar kitap çizere gönderilirken belirtiliyor. Turuncu Teyze özeline gelirsek; metni tamamladıktan bir süre sonra Vaghar'a bahsettim. Sevmezse, gözünde canlandıramazsa çalışmaya başlamaması konusunda ondan söz aldıktan sonra metni gönderdim. Okuduktan sonra tamam dedi. O zaman ben resmin de bir hikayesi olsun dedim. Mesela kitaptaki kedi Vaghar'ın hikayesinde var, benim yazdığımda değil. Ali'ye evin duvarına resim çizmek gibi yaramazlıkları da Vaghar yaptırdı. Bir de dost olunca kitapta sadece ikimizin anlamlandırdığı şeyler de yer aldı. Mesela Turuncu Teyze, Ali'ye Shaun Tan'ın Eric adlı kitabını okuyor; ikimiz de o kitabı çok seviyoruz. Ali'nin altına saklandığı masanın üzerinde bir sukulent var; o da benim Vaghar'a hediye ettiğim sanseveria. Saklambaç oynadıkları sayfaları kısa buldular, oyun biraz daha sürse daha iyi olurmuş. Yazar bir arkadaşımın kızı Güney ise Babamın kitapları daha kalın oluyor, diyerek metni kısa bulduğunu söyledi. Ama okuma etkinliklerinde kitabı sonuna kadar merakla dinlediklerini görüyorum, bu da beni mutlu ediyor. Kip Kardeşler ve Mercan Adasını bir solukta okuduğumu hatırlıyorum. Karpatlar Şatosunu da... Milliyet Kitap'ın yayımladığı mavi ciltli kitapların bazılarını da çok sevmiştim. Fakat çocukluğuma damga vuran kitap on bir, on iki yaşındayken okuduğum Lermontov'un Zamanımızın Bir Kahramanı oldu. Çocuk kitapları editörü olduğun için hala bu tarz kitapları çok okuduğunu tahmin etsem de bir yetişkin olarak okuma zevklerin, tercihlerin nasıl değişti diye sormak istiyorum. Çocuk kitapları elbette ilk tercihim. Fakat kütüphanemde hatırı sayılır miktarda öykü var. İlk gençliğimden beri de sıkı bir polisiye okuruyum. Kitap, bir ekip işi. Yazarı, yayın yönetmeni, koordinatörü, editörü, tasarımcısı hepsi bir bütün. Ekip çalışmasına kıymet verenlerle bir araya geldiğinizde işin tüm zorluklarına değiyor ve ortaya çıkan kitap insanı mutlu ediyor. Diğer türlü her şey zorlaşıyor. Güzel bir ürün ortaya koyduğunuzda ve bu kitap pazarlama duvarına tosladığında da içi burkuluyor insanın. Yayınevlerinin kar etmek üzere kurulmuş birer şirket olduğu ve kitabın da bir meta olduğu gerçeğini hatırlatıyor. Bir de yeni dosya başvurusunda bulunan yazar adaylarının sabırsızlığı var. Herkes öncelik kendinde olsun istiyor ve hemen yanıt alamayınca senden kötüsü olmuyor. Bir parıltı gördüğünüz, ne yapmak istediğini anladığınız ama bir yerde tıkandığını düşündüğünüz yazar adaylarına bazı okuma önerileri yaptığınızda Ben yazıyorum, pek okumuyorum mesnetsiz özgüvenle karşılık vermeleri de beni şaşırtmaya devam ediyor. İşin başka bir yönü ise birlikte çalıştığınız yazarların kitabı ile ilgili yazarına Keşke daha iyi bir editörlük alsaymışsınız temennisinde bulunan diğer editörler. Aslında egoları bir yana bırakıp sahanın ileri gitmesi için bir şeyler yapmak varken böyle işlerle uğraşılıyor maalesef. Çocuk kitabı editörlerinin sayısının artması lazım. Macmillan, dünyanın en büyük ve en eski yayıncılarından biri, aynı zamanda kitapları çocuk klasikleri arasında olan Lewis Carroll ve Rudyard Kipling gibi büyük yazarların da yayıncısı, ilk kez 1918'de çocuk kitapları editörü istihdam etmeye başlamış. Onu daha sonra diğer yayıncılar izlemiş. Bizse yolun başındayız. Anatole France, Çocuklar için yazdığınız zaman ayrı bir eda kullanmayın; iyi düşünün ve çok iyi yazın. Canlı, engin ve ihtişamlı olun, diyerek aslında nelerin gözetilmesi gerektiğini çok güzel söylemiş. İyi bir çocuk kitabını yetişkinler de okuyabilmeli, okurken zevk alabilmeli. Çocukların birer okur olduğunu unutuyoruz. Onlar bizim fikirlerimizi aşılayacağımız fidanlar değil, sevme sevmeme hakkı olan, güzelden zevk alabilen bireyler. Çocuk yayıncılığı sektörü gün geçtikçe büyüyor. 17 milyona yaklaşan çocuk ve genç bir nüfusu olduğu düşünülürse bu çok doğal. Yaklaşık 800 yayınevi çocuk ve gençlik kitapları yayımlıyor. 2014 yılında 7 bin çocuk ve gençlik kitabı yayımlanmış. Çocuk yayıncılığında para var diyerek bu işe giren, kaliteyi düşürenlerin sayısı da az değil. Telif haklarının satıldığı Bologna Çocuk Kitapları Fuarı'nda Bu diziyi birinci sınıflara çakarız, bir de kızlara pembiş kitaplar bulduk mu tamam diyen yayıncılara rastlamak mümkün olabiliyor. Kendi ideolojisine göre çocuk yetiştirmek, ahlak dersi vermek ve illa bir şey öğretmek gayesi ile yazılan birçok kitap mevcut piyasada. Maalesef öncelik edebiyata verilmiyor. Diğer yanda dişinden tırnağından artırıp gerçekten görsel ve edebi zenginliği olan kitapları yayımlamaya gayret eden butik yayınevleri var. Sadece ticarete odaklamayan, yılda 150 kitap yayımlıyorsa bunun en azından yüzde beşinin artistik denebilecek tarzda kitaplardan oluşmasını dikkat eden ve bu riski alabilecek çocuk kitapları yayıncılarımız olsun isterim.


Geceme el at dedim Tanrıça'sına cennetin. Karanlığın her zaman düşleri kandırdığı klişesinin savaşçıları gibiyik. Kornasına basmadan korkularımızın, direksiyonu bırakmıyorduk. Fren yapmaya niyetimiz yoktu ama hızlı da sürmyorduk, etrafımızdaki her görüntünün, güneş ışığının, yağmur damlalarının, sisin tadına varıyorduk sonuna kadar. Temize çekmek ister gibi hayatı, her lezzeti tadar gibi ruhlarımızdaki, sevginin sofrasını kurar gibi birbirimize, sürükleniyorduk bilinmeyene. Dur diye bağırdım karanlığa, sen yeterince yer kapladın hayatımızda, biraz da ışıklara bırak yerini. Zaten yerli yersiz düşüyorsun ruhumuza, bari hayatımızın tümünü kaplama. Bunu içten söyleyince karanlık biraz kenara çekildi. Yer verdi ışığa ve bir çocuk kahkasına benzeyen yaşama sevincine. İnsanın insana ihtiyacı var, aksini iddia eden yalancı ya da cahildir, tecrübesizdir. Beklerken, kendi içsel sarayını kurmak da mühimdi tabii, muhtaç olmadan sevmekti güzel olan. Beyninden ve kalbinden tüm düşünceler, hisler bir çığ gbi düşüyor, sel gibi akıyor, gün ışığı gibi aydınlatıyordu yolunu. Endişelerin yerini almıştı umutlar, şükran duyguları Kendine yardım etme kitapları gibi klişe ve zavallı bir dünyada hapsolmamıştı ruhu çünkü insanın kendi içindeki doğayı, Tanrı parçacığını keşfetmesi, ancak sevgisinin aktığı denizden karşılığını alınca gerçekleşiyordu. Kendini kaybetmiş bir şairin dizelerinden ziyade kendini bulmuş bir şairin dizeleriydi adeta. Belki kendini kaybetmek, kendini bulmanın başlangıcıydı. Çıplak bir ruhun itirafları gibi okumak mümkün bu yazıyı ama aslında tüm hisler an'lıktır, tekrarları sıklaştıkça ve bu hisler hayata hakim olmaya başladıkça kalıcı olabilirler ancak. Endişenin esir aldığı ağır bir çağda, tüm naifliğiyle, kalpteki romantik şairin ruhsal, hayati devrime inancını koruyabilmek en maharetli ve zor ama kıymetli yolun taşlarıydı.