Okuyacağınız röportaj Leaving Sophie Dean adlı romanı yakında bizde de yayınlanacak olan Alexandra Whitaker adlı yazarla yapıldı. Ama benim için bu röportajın önemi başka. Dünyanın en sıcak, neşeli ve enerjik kadınlarından biri olan Alexandra, Şibumi, Katya'nın Yazı, Kasaba, İnci Sokağı gibi romanların yaratıcısı Trevanian'ın kızı. Röportajın esas konusu da haliyle Trevanian oldu. En sağda, Axandra Whitaker'ın çocuğukluğunu görüyorsunuz. Babası Trevanian'ın kucağında oturuyor. Yazmak yalnız ve ağır bir süreçtir. Yazarken çoğu zaman tek arkadaşım karakterlerim olur. Dolayısıyla da sadece onları düşünürüm. Bakın, onları savunmaya geçtim bile! Yargılamaya gelince, tıpkı gerçek insanlar gibi, kurmacadaki kişiler de aynı anda pek çok rolü birden üstlenirler. Siz ya da ben hayatımızın farklı dönemlerinde aynı anda eş, anne, evlat, kızkardeş, arkadaş, aşık, birilerinin rakibi ya da meslektaşı olmuşuzdur. Bu rollerimizin her birinde başka türlü davranırız, evde daha iyiyizdir mesela ama dışarıdaki insanlara o kadar iyi olmayabiliriz. İnsanları ya da roman karakterlerini rollerine bakarak yargılamak pek akıl karı değil, mesela Sen 'öteki kadın'sın, o halde kötüsün diyemeyiz. İnsanların enteresanlıkları yetenekleri ve defolarında yatar, öyle değil mi? Dolayısıyla hakikaten birini tek bir bakış açısıyla anlatmak kadar gerçekçilikten uzak ve anlamsız bir şey olamaz. Bir dereceye kadar hepsiyle... Ama beni en çok anlatan kişi herhalde Sophie'nin sevgilisi Henry oldu, ilişkiler konusunda inandığım her şeyi kitapta o dile getirdi. Tıpkı onun gibi ben de vaatler ve sonsuz bağlılık gibi kavramları reddediyorum. Bence mutsuzluklarının temel sebebi, her birinin içlerinde taşıdıkları potansiyeli gerçekleştirmelerine izin vermeyen hayatlar sürdürmelesiydi. Sanırım baskıdan, yoksulluktan, hastalıktan ve savaştan dolayı acı çekmeyecek kadar şanslı insanların mutsuz olmalarının tek sebebi de bu zaten. Benim için hayatta en önemli şey gülmek ve başkalarını güldürebilmek. Kahkahanın sevmenin minik bir şekli olduğuna inanıyorum. Kitaplarımda muzip bir dil kullanıyorum, çünkü daha önce dediğim gibi yazmak yalnız ve uzun bir iş, dolayısıyla bu süreci biraz eğlenceli kılmak istiyorum herhalde. Bundan gurur duymuyorum ama evet, ben yazarken kendi şakalarına gülen biriyim. Kendime dair başka ne söyleyeyim? Yerinde duramayan ama melankolik, çalışkan ama tembel, cesur ama korkak, yalnız ama meraklı... İspanya'da kocam ve kızımızla yaşıyorum. Kendimi Temel Reis'e benzetiyorum, çünkü denize ve ıspanağa bayılıyorum.


Kimi zaman sağ olmasına şaşırıyorum. Sen ölmemiş miydin? diyorum. Ben de ölecek göz var mı? gibilerinden bir yanıt veriyor. Kimi zaman da yarı sağ yarı ölü görüyorum, zor yaşıyor. Ama çoğu zaman hayattaki gibi görüyorum. Yanımda oturuyor, o bir masada ben bir masada çalışıyoruz. Ya da ona bir soru soruyorum. Daha iki gün önce gördüm. Sadece vardı, o kadar, yanımdaydı. Her seferinde müthiş bir mutlulukla uyanıyorum. Birkaç gün sürüyor bu mutluluk. Acaba kendimi, babamı rüyamda görmeye eğitebilir miyim? Küçükken yapardım böyle şeyler. Uyumadan önce rüyamda neler göreceğime karar verirdim ve o rüyayı da görürdüm. Zamanla bu yeteneğim köreldi! Basit geometri ve aritmetikle herkes gibi okul öncesi ve okul yıllarımda karşılaştım. Ama araştırma sayılabilecek ilk uzun soluklu problemimi 10 yaşlarındayken çözdüm. Biri, bir iskambil kağıdı oyunu göstermişti. Hilesi hurdası, üçkağıdı, el çabukluğu filan yoktu. Belli ki bir mantık işiydi. Yemedim içmedim bir hafta odama kapandım ve oyunun nasıl olduğunu anladım. İkinci ciddi karşılaşmam 1-2 yıl sonra oldu. Bir ağabeyim bana tümevarımla kanıtı anlattı; hayran kaldım. Marksist açıdan bakacak olursak ekmek kapısı! Daha romantik bir açıdan bakarsak doğanın, evrenin dili, mantığı, özü. Aklın olduğu her yerde matematik vardır. Matematik yoksa, akıl da, belli bir düzen de yok demektir. Öngörülebilecek, belli bir düzen içinde tekrarlanan her olayın ardında bir matematik olduğu gibi, kaosun ardında da bir matematik vardır. Matematikle anlaşılamayan sorunları felsefeyle anlamaya çalışırsınız. Felsefe de yetmiyorsa sanat devreye girer. Matematik bilmeyen demiyorum, matematiksel düşünemeyen bir nevi köledir, başına geleceklerin, onun yerine düşünenlerin kölesidir. Çaresizdir. Çözümsüzdür. Yani matematik yerine tercih edebileceğim bir başka uğraş alanı mı? Yok. Ama ikinci seçenek olarak ressam ya da çapkın bir kumarbaz olabilirdim galiba. Herkesin hayatı ilginçtir herhalde. Hem iç dünyası hem de yaşadıkları, gördükleri, düşündükleri... Ama benim hayatım pek o kadar hareketli geçmedi. Hep kalem kağıtlaydım. Hocam geldi Matematik Köyü'ne. Yaptığımız harikaları gördü. Bütün bunların ruhsatsız yapıldığını öğrenince, Sen zaten hep istediğini yaptın! dedi. Eğer sonunda ölüm ya da işkence filan yoksa kimse bana istemediğim bir şeyi özgür irademle yaptıramaz. Ergenlikte başladı bu. Okulu da bu nedenden hiç sevmedim. Üniversitede bile derslere pek girmezdim. Çok farklıyız. Tek benzer yanımız aklımızı kullanmamız sanırım. Tabii öyle. Hep öyle değil midir? Elalemin çocuğunun yaptığı haylazlıklar pek umurunda olmaz ama kendi çocuğunun yaptığı haylazlıkları canında hissedersin. Burası da benim ülkem; sorunlarını iliğimde hissediyorum. Solda güzel günlerden bir aile fotoğrafı. Sağda ise bir üçlü... Öndekiler Ali ve Ahmet Nesin, arkada harıl harıl çalışansa elbette babaları Aziz Nesin. Solda, matematiğe ilk aşık oluş. Sağda, Matematik Köyü'nün logosu olan horoz. 24 yaşımdan sonra hep sevdiğim işi yaptım ve ben sevdiğim işi yapayım diye insanlar bana para verdiler! Mutlu bir hayatım olduğunu söyleyebilirim. İyi öğretmen olmak için de çocukları çok sevmek lazım. Röportaj sonrası fotoğrafı. Ali Nesin ile Matematik Köyünün Delisi'ni hazırlayan gazeteci Aslıhan Lodi.


Aslı E. Perker'in arkadaşım olmasından da, 11 dilde yayınlanan şahane romanlar yazmasından da hoşnutum. Bunlar tutkulu bir okur olarak benim hayatımı güzelleştiren şeyler. İyi ama Alis kim? diye soruyorsunuz, farkındayım. Kim olacak, hayatının amacı, okurdan gizlenmiş ürpertici edebi sırları bulmak ve ifşa etmek olan acayip bir kadın... Bana sorarsanız kendinize bir hediye verin ve önce bu röportajı okuyun, sonra acilen en alttaki linke tıklayarak Alis'in maceralarını takip etmeye başlayın. Bir süredir benzersiz bir kadınla tanışıyoruz sayenizde. Milliyet Sanat'ın internet sitesinde yayınlanan tefrika öykülerinizin kahramanı Alis Hovanisyan'ın kim olduğunu soracağım size önce. Alis Hovanisyan Amerika'da doğmuş, fakat daha çok küçükken anne babasını bir kazada kaybettikten sonra oradaki uzak akrabaları tarafından Türkiye'ye gönderilmiş, yatılı okula verilmiş. Varlıklı bir ailenin tek çocuğu olduğu için bütün miras ona kalmış. Buna İstanbul'da, bilhassa da Kurtuluş'ta katlar ve dükkanlar da dahil. Para kaygısı yok. Arada bir endişelense de her seferinde hesaplarını kontrol ettiğinde yüklüce parası olduğunu görüyor. Amerika doğumlu olduğu için Amerikan vatandaşı, istediği ülkeye vizesiz gidebiliyor. Yani bir ipucunun peşindeyse bir uçak biletlik işi var. Edebiyata yalnızlıktan, edebiyat dedektifliğine de biraz önce bahsettiğim sebepten merak salmış. Şimdiye kadar Dante'nin küllerini aradı, Emile Zola'nın Manet'nin düelloda tanığı olduğunu öğrendi, Eugene O'Neill'in hayatının aşkını buldu, Albert Camus'nün araba kazasını araştırdı, Sir Arthur Conan Doyle'un katil olup olmadığını anlamaya çalıştı, Charles Dickens'ın sahte kütüphanesini ortaya çıkardı. Bir düşünün, Alis Hovanisyan'ın peşinden koştuğu her sırrın peşinden haliyle yazarak ben koşmuş oluyorum. Kişisel bir merak diyelim. Bir de Alis adının harflerini bir karıştırın, bakın ne çıkıyor. Aslında iki buçuk yıldır İstanbul üzerinde çalışıyorum. Buna New York'taki kütüphanelerde başlamıştım, Türkiye'de devam ettim. Eski İstanbul'a dair elime ne geçerse okudum, okumaya da devam ediyorum. Gazete kupürleri, hatıratlar, kurgu ve fakat içinde geçmiş zaman dokusu barındıran romanlar. Dolayısıyla İstanbul'dan bahsetmek son zamanlarda benim için bir zevk olmaya başladı. Alis Hovanisyan hikayeleri günümüzde geçmiyor, seksenlerin sonları, doksanların başları. Neyse ki o döneme de yaşım uyduğu için hakimim. Evet, öyle bir projemiz var. Tabii hikayeler çok hızla birikiyor. Her hafta bir hikaye yazıyorum, anlamadan kitap ortaya çıkmış olacak galiba. Ajansım Nermin Mollaoğlu ilk olarak geçen yıl Sufle'nin yurt dışında basılacağını söylediğinde güzel dedim, ama heyecanlanmadım. Dur bakalım dedim, hangi ülkeler olacak. Sonra bir ülke, iki ülke, beş ülke, yedi, sekiz derken rakam şu ana kadar on bire ulaştı. Ben de haliyle sevinmeye başladım. Üstüne bir de İngiltere'deki yayınevi tanıtımı şöyle yapacağız böyle yapacağız diyerek bana doldurmam için anketler, formlar gönderdikçe iyiden iyiye heyecanlandım. Yavaş yavaş da ürünler ortaya çıkmaya başladı. Bakalım göreceğiz neler olacak. Ben de çok seviyorum Aslı'nın Alis'inin maceralarını.


Kemal Gökhan Gürses'in illüstrasyonlarıyla zenginleşen bu nefis romanı okumalısınız. Önümüzdeki hafta Can'la röportajımızı okuyunca zaten koşa koşa gidip alacaksınız. Ama o zamana dek romandan bir bölümle iştahınızı açmayı deneyeceğim... Bölümün adı Alis'in Ayakkabısı. Bütün çocuk ayakkabıları gibi hiç büyümeyen bir çift yeşil ayakkabı... Ama edebiyat eserlerinde nesneler konuşur bazen ya, o da konuşuyor. Şimdi artık Oz yeşili ayakkabıya kulak verme zamanı... Çok yetenekli bir yazarla bu ilk merhabanın tadını çıkarın. Çünkü adını hep hatırlayacaksınız. Tanımadığım biri, ben can bulmadan önce neye benzeyeceğimi kağıt üzerinde tasarlamış. Yirmi yedi numara olmalıymışım. Bilekten atkılı olmalıymışım. Minicik topuklu olmalıymışım. En çok da yeşil olmalıymışım. Şansıma defosuz doğmuşum. Doğduğum yeri soracak olursanız maalesef hatırlamıyorum. Siz insanlar doğduğunuz yeri kendi başınıza hatırlayabiliyor musunuz sahiden? Hayatımın ilk yıllarına dair, büyük yerlerden geçerek uzun yolculuklar ettiğimden başka şey inanın hatırlamıyorum. Yaz sezonu gelince vitrindeki yerimi değiştirdiler. Kuytu köşeye sıkıştırıldım. Yanımdaki üç beş arkadaşımla kalakaldık. Ne olacak bizim bu halimiz diye birbirimize dert yanıp durduk. İçimizden biri yerinden alınıp da dışarıya çıkan bir insanın poşetine girince onun için mutlu olur, arkasından güzel dileklerde bulunurduk. Artık havalar iyice ısındığı için vitrine bakan kimse bizim durduğumuz kuytu köşeye göz ucuyla bile bakmaz olmuştu. Bir gün dayanamadım, arkadaşlara, Bu böyle olmayacak. Vitrine ilk yaklaşana hep bir ağızdan avazımız çıktığı kadar bağıralım dedim. Sahiden de bağırdık. Duyan olmadı. Kaderime boyun eğmiş, her gün arkadaşlarımın biraz daha azalmasını kabullenmeye ve vitrini sevmeye çalışırken, dükkanın kapanmasına az kala yerimden oynatıldım. Herhalde yaz bitiyor diye beni satılamayan kışlık ayakkabıların kapatıldığı, adının DEPO olduğu söylenen o korkunç, karanlık, dipsiz mahzene götüreceklerdi. Kaçış yolum yoktu. Korkudan tir tir titremeye başladım. Baktım ki o dışarıya göçen poşetlerden birine yerleştiriliyorum, nasıl olsa insanlar beni duymuyor, koca bir sevinç çığlığı attım. Birazdan özgürdüm. Nerelerden geçtim de buraya geldim, bilmiyorum. Daracık bir kabın içinde yolculuk ettiğimi söyleyebiliyorum sadece. Yol boyu hem sabırsızlandım hem tedirginlik duydum. Bir şarkı eşliğinde önce poşetimden sonra kabımdan çıkarıldım. İki ufacık yeşil göz karşıladı beni. Gözleri iştahla sulana sulana, Alis'in ayakkabısı! diye bağırdı. Demek Alis'inmişim. Beni ayağına giydi ve koşmaya başladı. Şarkı sürüyordu. Sözleri hala kulağımda: İyi ki doğdun Kozaaa... İyi ki doğdun Kozaaaa... Doğmasaydın ne yapaaaardık? İyi ki doğdun Kozaaaa... O iki ufacık yeşil gözün adı Alis miymiş Koza mıymış? Kurcalamadım. O koştukça ben uçtum, taklalar attım, göklere uzandım. Yürüyen bir çocuğun ayağında olmak kadar eşsiz bir duygu yoktur. Canım özgürlük! Bir de o gün Sindirella diye birinden ve onun ayakkabısından bahsetti Koza-Alis'in annesi bir başka anneye: 'Sindirella'nın kristal ayakkabısı çok kendini beğenmiş. Ben, Alis'in ayakkabısından isterdim' diye söylenince Koza, her yerde Alis Harikalar Diyarında'ki Alis'in atkılı düz ayakkabısını aradım. Sonunda Tanca'da buldum. Rengi Alis'inki gibi siyah değil ama yeşil olması daha güzel, değil mi Safiye? Koza-Alis'in annesinin dediklerinden tek çıkardığım benim vitrinin adının Tanca olduğuydu. Koza-Alis'le parka, sinemaya, çarşıya, okula, pastaneye, sahile, her yere her yere gittim. Birbirinden farklı yüzlerce ayakkabı tanıdım. Şehir dolusu arkadaşım oldu. Hayatımda sokak kadar güzel bir şey görmedim. O mutlu macera günleri hiç bitmeyecek sandım. Aniden bir sabah Koza-Alis'in ayağına olmadım. Koza-Alis çok ağladı. Koza-Alis'in üzüntüsünü görünce annesi dayanamadı ve duvardaki raftan süslü püslü bir kumaş parçası sarkıtıp beni ucuna astı. Asırlar önceydi bu anlattığım. Bunun gibi bir kış günüydü. O zaman bu zamandır buradayım. Duygulandığımı gördü Koza-Alis. Beni okşadı. İki ufacık gözyaşı aktı. Yeşildi gözyaşı. Bana benziyordu. Şimdi, kendi gençliğimi izler gibi hayran hayran sofra başında oturan Koza-Alis'i seyrediyorum. O o kadar büyümüş de ben niye hiç büyümemişim? Bunca asırlık yaşam bilgimle tahmin yürütüyorum: Benim bir türlü büyümeyişim, Koza-Alis'e bir zamanlar çocuk olduğunu ısrarla hatırlatmak için. İnternet jargonuna ve teknik ağzına çok yabancıyım. Bu yaptığınız blog mu, indie e-dergi falan mı bilemiyorum. Ancak çok güzel yazılar var ve nereden denk geldiğimi bilemiyor olmama rağmen artık hep okurum sanırım. Genel yorum yeri var mıydı, göremedim, o nedenle buraya yazdım.


Kan Sıcak Akacak, 1996'da yayımlandığında büyük gürültü kopardı. Ve Adalet Ağaoğlu'dan esinlenerek söylersek; alt tarafı bilmem kaç litre kanla bilmem kaç metre bağırsaktan ibaret şu bildiğimiz insanoğlu romanı sadece 6 gün yaşattı. Yazarıysa o günlerden bugüne, tam 15 yıl boyunca sustu. Bu, 15 yıl sürmüş aktif bir suskunluğun bütün iktidar odaklarını kapsayan yaralayıcı hikayesi... Ve yeni bir romanın müjdecisi. Tolga Meriç'in yaptığı Alp Buğdaycı röportajını okuyacak olanları uyarmak isterim. Uzun biraz. Çok uzun. Ve can acıtıcı. Haddinden fazla. İnsanı öfkelendiriyor, isyana teşvik ediyor. Nasıl bir ülkede yaşadığımızı, inanılmaz bir ikiyüzlülük içinde birbirimizi ağırlarken, neleri katlettiğimizi ve sonra nasıl içimiz rahat kalabildiğimizi resmediyor. Düşünün; öyle bir roman var ki elimizde topu topu altı gün okuruna ulaşabilmiş. Yazarı, sadece yasa nezdinde değil okur yazar takımının gözünde de lanetlenmiş bir kitap diyor. Zira antolojilerde, sözlüklerde, matbuatta adı yok. Sansürlenen Kitaplar listelerine hiç alınmamış, edebiyat dergilerinde sözü edilmemiş. İnanmayacaksınız ama kitabevleri bile satmayı reddetmiş. Yazarı bir daha tek bir romanını kitap olarak yayınlayamamış. Birdenbire mahkemeler, hakimler, savcılar ve ahlakçılaşmış entelektüellerle dolu bir dil çukuruna düştüm. 15 yıldır debeleniyorum. Kan Sıcak Akacak'ın 'imha' sürecinde, tedirgin yayınevleri ve yayıncılarla da sıkça kaşılaştım. Hatırımda kalan imge, birilerinin ellerinde Kan Sıcak Akacak, işaret parmaklarını uzatıp tehditler savurduğu... Kan Sıcak Akacak hakkında hiç kimseyle röportaj yapmadım, ilk soru-cevap şu konuşmamızdır. Ama edebiyat magazincileri Kan Sıcak Akacak'dan cümleler cımbızlayarak 'sanki ben söylemişim gibi' sayfalar dolusu röportajlar yayınladılar. 'Hatıralarımı' yazdığımı zannedenler ve saldıranlar da oldu. Herhalde beni seri katil falan gibi bir şey zannediyorlardı. Cihangir Cuntası üyeleri derin devletle el ele verip, dalkılıç saldırdılar bana. Ve öldü diye bıraktılar. Ama yaşıyorum işte. Kitaplar yazabiliyorum hala. Bunu Devletten ziyade Beyaztürkçeci Aydınlar'a sormak lazım. Aynı maddeden yargılanan ve kanunun yasaklarını aşan nice kitap var ama benim 'pis' kitabım aynı ilgiye mazhar olmadı. Toplatıldı, imha edildi. 3 ay da hapse mahkum edildim. 'Aynı suçu yeniden işlememek', yani romanı yayınlamamak kaydıyla 'cezamı' ertelediler. Roman kitapçılarda bir hafta kaldı, 3 bin tane de sattı ama ben kendimi teraziye vuramadım, kimlerin okuduğunu bilemedim. Doğurmaya çalıştığım bebeği boğdular gibi geliyor bana veya beni diri diri mezara gömdüler... Roman böylece zihinlerde de yakıldı. Üstelik bunu sadece Devlet yapmadı. Cihangir Cumhuriyeti'ndeki, özgürlükçü geçinen sosyalist görünümlü Okuryazar Faşistler yaptı. Kültür ortamı da Kan Sıcak Akacak'daki lisandan rahatsız oldu. İsim isim saymayacağım ama Eee, sen de porno yazmasaydın kardeşim' demişti mesela ünlü bir Şair. 'Savcı olsam ben de toplatırdım' demişti bir Gazeteci. 'Gece rüyama girdi, kabus gördüm' demişti bir Çevirmen. Tahakküm hususunda Devletin Savcısından bile daha cevvaldiler. İnanılmaz güzel mektuplar geldi. Ama Türkçe Edebiyat, sessizlik cezasına çarptırdı beni. Zamanında Rıfat Ilgaz'ı yasaklayan Savcının deyişiyle söylersek, yazar hasta ruhlu ve kitap da edebi değerden yoksundu. Bana yaratık görmüşçesine tuhaf tuhaf bakan yazar ve şairlere hala rastlıyorum. Gözlerini belertip, 'kim saldı bu vahşi hayvanı kafesinden' bakışları fırlatıyorlar. Edebiyatımızın seçkin ve nadide kalemleri... İşin tuhafı, çoğunu gençlik yıllarımdan tanıyorum. Bazen markette filan karşılaşıyorum. Makarna paketlerinin gölgesinde ben de onlara bakıyorum. Edebiyat magazincileri de ısrar ve inatla Kan Sıcak Akacak ile benim hayatım arasında paralellikler, bağlantılar kurmaya çalışmışlardı. Kan Sıcak Akacak'ı okuyup hayatımdan izler arıyorlardı. Romandaki en büyük imla hatası, baştaki ithaftı. Onu da sildim, çizdim ve yok ettim zaten. 'Yeraltı Edebiyatı' kavramını ben hiç kullanmam. İyi ve kötü edebiyat vardır, gerisi fasarya. 'Yeraltı'nın neyi imlediğini de tam olarak kestiremiyorum. Olsa olsa, 'kara'dır beni edebiyatım. 'Yeraltı' hadisesi bizzat bana 'Sakın kapımızın önünden geçmesin' diye haber uçuran Ayrıntı Yayınevi'nin ticari girişimiydi. İyi para götürdüler mi, bilmem. Yeraltı diye seçtikleri edebiyat yapıtları ya ölü ya da yabancı yazarların eserleriydi, yani tehlike arz etmiyorlardı. Nedense, 'ölü ve yabancı' olanı pek sever yayın dünyamız. 'Yeraltı edebiyatı' başlığı altında elbette çok iyi yazarlar da yayınladılar ama tercih ettikleri şuydu: Mümkünse Türkçe yazılmasın, mümkünse olaylar Türkiye'de geçmesin, başımız Mahalli Otorite'yle derde girmesin, dil hakikate doğru hamle yapmasın, yani zeka seviyesi düşük bir dil olarak kalsın. Kan Sıcak Akacak'ı 'yeraltı' diye tarif etmem. Bu kavrama inanmıyorum. Bu ticari bir kapitalist ayrım gibi geliyor bana. Ana akımın dışında konumlandırılmak gibi, sanki tecrit edilmiş ve karantinaya alınmış bir bölgede yaşamaya mecbur kılınmak gibi... Neden öyle olsun? İyi edebiyat yerüstündedir ve Otorite'nin dille dayattığı hayata karşı, bazen çok sert, bazen zarafetle ya da ince ince mücadele eder. Çünkü hayatı dil kurar. Yeraltı sözü, bir ikincileştirme, adileştirme anlamı taşıyor benim için. Kan Sıcak Akacak, şimdi de yayımlanabilir. Yasaklanan 9 sayfa Muzır Kurulu raporunun içinde olduğu gibi alıntılanmış; 9 sayfa boş bırakılıp rapor kitabın sonunda yayınlanabilir. Ama diyorum ya, benim biyografim sanıyorlar romanı buradaki yayıncılar. Söz konusu olan benim hayatımın karanlığı değil, fikirlerimin çatal yollarındaki şeytancıklar... Karanlık denen şey, fikirlerle ilgili. Yani boş zamanlarımı kan içerek veya zombilik yaparak değerlendirmiyorum. Herkes gibi, 'ben de topraktan bir canım' işte. Karanlık ne demek? Yazarın karanlık hayatı ne demek? Ama Ülke'nin Kültür Yapıcılarının hayatlarımız hakkındaki 'karanlık' emelleriyle ilgili, dili yapış ve hayata hükmediş tarzlarıyla ilgili gayet karanlık düşüncelerim var tabii... Diller yaratıp bize 'hayat bu' diyenlerin köküne edebiyat marifetiyle kibrit suyu dökmek istemek gibi 'sinirli' fikirlerim de var. Ece Ayhan'ın, Orhan Pamuk'un ve Dostoyevski'nin 'Kara'larına yakınım ben... Günlük hayatta ve diksiyonda, nezaket ve zarafet her zaman önde gelir; kaba bir insan da değilim ama 'edebiyatım karadır abiler!' Kan Sıcak Akacak'ı 'cinai' bir kitap olarak görenler, sadece düz metin okuyabilen edebiyat cahilleriydi. Hayat yazıya elbette sızar. 1993-94'de Ülke'de foşur foşur akan kan bu romanda hissedilir. Romanım zaman zaman belgesel sınırına kadar itelenen bir 'kurmaca'dır. O yüzen Kan Sıcak Akacak'ı hayatımla ilişkilendirenler saçma insanlardır. Anketörlükten spikerliğe uzanan karışık bir hayat hikayem var benim. Ama zaten hayat hikayem diye sunulan özgeçmiş tamamen uydurma ve yanlış olabilir, o kişi ben olmayabilirim de... Ayrıca edebiyat yapıtını okumanın yolu bu değildir. Romanda herkes birbirini öldürüyor ama hayatımda elime silah almadım ben. Yazarın, bir karakteri yazmak için 'O' olması gerekmez. Fahişe, Marangoz, Piyanist, Katil, Hemşire, Pilot, Cerrah veya Bahçıvan değilim ama böyle karakterler yaratabilirim. Stanislavski, katil rolünü oynamakta zorlanan aktöre, 'Bir sinek de mi öldürmedin?' diye sormuştu. Hem Kan Sıcak Akacak'ı yazarken bir yandan da Şahika Tekand'ın Studio'sunda oyunculuk çalışıyordum ve yazarken Eric Morris'in karakter yaratma tekniğinden fazlasıyla yararlandım. Karakter yaratmak veya bir dünyayı 'var etmek' için onu 'yaşamak' gerekmez; bazen yaşamamak daha iyidir. Üstat Nabokov, Humbert Humbert değildi, onun 'deneyimini' de yaşamamıştı ama müthiş güzel 'Lolita' romanını yaratabilmişti. Kan Sıcak Akacak'ın temel derdi, hükümranlığı hayatın her zerresine nüfuz etmiş hakim estetiğin diliydi, televizyonun ta kendisiydi. Romanda akan kan, sadece muhayyilemin ürünü değildi. TV'de seyrettiklerimdi. Haber spikerliğini midem bulanarak terk etmiştim. 1994 yılında da bu kitabı yazdım. Bab-ı ali muhabirlik yıllarımdan ve haber spikerliğimden damıtılmış canlı, sıcak, gerçekçi gözlemlerden de yararlandım. Roman, doğrudan TV-Radyo tecrübemden damıtılmış ve beslenmiş bir çalışmadır. Başka bir deyişle, sokağa bakarak ya da sokaktan beslenerek değil, doğrudan televizyona bakılarak, televizyonun içine girilerek ve masa başında 'lisan' üzerine çalışılarak yazılmış bir kitaptır. Romandaki dil, iktidarın, hayatın her alanına sinmiş hakim dilidir. Lağımlardan getirilircesine akıtılan bu dil'i, iktidara karşı savurabilmeyi amaçlamıştır... Seks veya şiddet sahneleri, bu anlayışla ele alınır ve 'lisan inşaları' şeklinde bina edilir. Dolayısıyla 'gerçekçi' değil, 'yapıntı'dırlar, 'iğreti'dirler... Kaldı ki romandaki her karaktere reality show, haber bülteni, pembe dizi formatları kullanılarak can verilir. Ve sayfalar art arda dizilirse, bütün romanın toplam 1 hafta süren bir 'canlı yayın'da geçtiği görülür. Her karakter bir TV kişisidir, kendileri değildirler, dilleri de kendilerinin değildir. Televizyonda canlandırılanlardır sadece. Romanın olay örgüsü de 'hayatın içinde' değil, TV'nin içinde akar. Kitabın kapağında şişman bir televizyon bile oturabilirdi, sonuçta kurguda başköşe onundu. Bunlar Cihangir Cuntası'nın mümessilleri. Dolaşımdaki Seçkin Söz'ü seçerek edebiyatı da örgütlüyorlar. Bugün Türkçede yazarlık, yaratıcılıktan çok editörlük masası faaliyetine indirgenmiştir ve bu editörlerin, yenidenyazımcılar'ın kimler oldukları da aşağı yukarı belli. Kan Sıcak Akacak, Muzır Kurulu tarafından yazılan bir raporla edebiyat dışı ilan edildi. 'Ahlaka aykırı' yaftası yapıştırıldı. İktidar dili'nin dışındaki bu muhalif söz 'muzır'lıkla suçlandı. Hoşa gitmeyen, egemen olanları rahatsız eden her söz muzırdır zaten. Muzır da doğası gereği Hınzır'dır, Kara'dır, Alaycı'dır. Kan Sıcak Akacak, tabii ki muzırdır. Tüm iletişim ve hükümet etme biçimlerinin dilsel formları zaten müstehcendir: TV haber bültenleri, politikacıların demeçleri vesaire... Yasaklanan tüm politik ve politik olmayan söylemler, ifade hakkı arayan bütün lisanlar ve yasaklanan bütün kitaplar, temelde politiktir. Tv' de sigara ve bilumum sanat eseri heykellerin pipilerini mozaikleyen bir ülkede yaşadığımızı düşününce, böyle kitaplar yazmak delilik olarak adlandırılabilir. -ne yazık ki- Ama hala bu yürekliliği gösterebilen yazarların olduğunu görmek iyi bi' şey. Yaşım gereği ilk kitabını hatırlayamadığım Alp Buğdaycı, son çare kitaplarını sanal ortamda yayınlamaya başladıysa, bu bence yazarların değil sanat ve kültür anlayışının temelli felç olduğunun kanıtı. Ki bu da hemen hemen hiç okumayan bir ülkenin yorgunluğudur; uyurlar geçer! Hakikatle oluşmuş yapıtları görmezden gelemeyiz. İnsanlıga dogru şeyler katabilecek mühim eserleri ortaya koymanın verdiği hazzı yitirmeyiniz. Her şey bir yana, sevgili Alp Buğdaycı'nın hayatı, geçmişi, sesi, romanları, yazıları, dili benim için asla göz ardı edilemez. Ondan öğrenecegim çok şey var -ki bu herkes için böyle. YÜZÜMÜZE ÇARPTIGINIZ GERÇEKLER ADINA SONSUZ TEŞEKKÜR. Bizler uyandık sıra diğerlerinde. Bu adam dünyanın en güzel kitabını da yazsa, tüm kitapları yok satsa hatta Nobel Edebiyat ödülleri bile alsa, her zaman Güneş K.' ye yaptıkları ile hatırlanacak. Her ne kadar aydın denilen kişiler tarafından kayrılsa da, bazıları görmezden de gelse unutmayacağım.


Vedalaşmayı beceremeyenlerdenim. Bugün kaybettiğim çok sevgili arkadaşım Alp Buğdaycı'yı ben bu yazısıyla hatırlayalım istiyorum. Başlangıçta ses yoktu. Yağmurun, şimşeğin, gök gürültüsünün, fırtınanın sesi, karın hışırtısı vardı. Uğultu, rüzgar ve boşluğun sesi yeryüzünü kaplıyordu ve hayat ağacı meyve verene kadar da başka ses duyulmadı. Sabah oldu, akşam oldu; birinci gün ve ilk ses, suda ve toprakta duyuldu. Canlılık varoldu. Dünya, ilk canlıyla beraber soluk aldı, nefes verdi. Nefes demek, ses demekti. Böylece yeryüzünde hayat oldu ve o hayat sesle doldu. Mamutlar haykırmaya, Anka kuşları konuşmaya, yanardağlar kükremeye başladı. Ve insan baktı: bir elin sesi yoktu; iki el, sevinçle birbirine dokununca, ses doğdu. Ses, hayat demekti. Kainatta her canlının, taşların bile sesi vardı. Bir ses vardır bizde, bizden içeri. Derin bir nefes alırız ve ruhumuz, sesimizde özünü beyan eder. Düzgün soluk alamazsak, sesimiz titrer. Varlıkların evidir ses; yüzleri unutabiliriz, sesleri asla. Sesler yalan söylemez. Duyuyorum, öyleyse varım. Duyduğum kadar varım. Ruhun aynasıdır sesler. Telefonda, aşığınıza yalan söylerseniz, sesiniz sizi ele verebilir. Ömürler midir değişen, yoksa ses mi? Nedir ses? İnsanın içinin dışına yansıması mıdır; hayatı neyse, o sesleri mi çıkarır insan? İnsan nasıl yaşarsa, sesi de öyle midir? Kibar ya da kaba, sevinçli veya üzüntülü, inandırıcı veya yalancı. Ses değişseydi, karakterler başkalaşırlar mıydı? Evet. Çocukken seyrettiğiniz filmlerin seslerini anımsamaya çalışın lütfen. Ses ile görüntü birbirini tamamlar, perdede canlandırılan karaktere ses yoluyla yeniden can ve ruh verilir. Ses, canlının neresinden çıkar? Karakterinin ne kadarını ele verir? Kimlik, sesle yaratılabilir ya da gizlenebilir mi? Kişiliğin ne kadarıdır ses ya da ses değişseydi, şahsiyet de değişir miydi? İki elimizi birbirine çarptırırız ve bir ses elde ederiz. Farklı biçimde çarptırırsak, farklı bir ses elde ederiz. Canlıların devinimleri sırasında çıkardıkları sürtünme, vurma ya da çarpışmalardır sesi yaratan. Yaşamsal iradeyle gelen bir basınç dalgasıdır, bir mucizedir ses. Radyolardan ve televizyonlardan duyulan sesler, bir kültürün bütün şifrelerini ve karakterini yansıtır. Kelimelerin toplumsal hafızası var ve her kelimedeki sesin, tıpkı müzikteki notalar gibi, değerleri var. Toplum, asla kolay kolay unutmayacağı bir ses hafızasına sahip. Ses hafızası, görüntü hafızasından daha güçlü. Eskilerden, mazilerden bir ses, birdenbire bütün duyguları, fikirleri harekete geçirebilir. Çünkü kulak aslında, göz'den daha etkin bir organ. 360 derecedeki bütün sesleri duyabiliriz ve sesleri yeniden duyduğumuzda hemen hatırlarız. Ses, tıpkı görüntü gibi sinemasal bir ifadeyi de betimler. Kişilerin ağzından çıkan, itici ve acınası konuşmalar, bizi izlediğimiz filmden koparır. O yüzden sinemada ses, mizansenin vazgeçilmez bir unsuru. Dublaj, Türkçe bir sözcük değil elbette. İngilizcede 'dubbing', 'ikilemek' anlamına geliyor. İşte seslendirme bu yüzden, karanlıkta, kelimeler ormanında, hem yol bulmaya çalışmak, hem de bütün manzarayı görmek gibidir. Dublajcılar belleklerde unutulmaz izler bıraktılar, seslerini hafızalara nakşettiler. Seyirciyi ya da dinleyiciyi, söylediğiniz yalana inandırmak zorundasınız. Kötü dublajlarda, hassas dinleyicilerin pek kolay farkettikleri sahtekar tonlamaları hemen duyarız. Sesin elbette aklı var, ama seslendirme sanatçısının da aklı olmalı. Sanatçı, aslında neyi 'duyuyorsa', o sesi çıkarabilir. Seslendirme sanatçısı, can ve ruh verdiği, tat ve lezzet kattığı kelimelerin, cümlelerin ardındaki 'aklı' hissettiği, idrak ettiği ölçüde, iyi bir seslendirme yapabilir, anlamın ardındaki 'aklı', seyirciye dosdoğru aktarabilir. Anlam, vurguda gizlidir ve vurgunun nasıl olacağını belirleyen de, sesin aklıdır. İnsan nasıl yaşarsa, o sesleri çıkarır. Yaydığı sesler, bedeninin özünden çıkar. İnsanın zihni neyse sesi de odur ya da sesi neyse zihni de odur. Akıllı bir insandan aptal bir ses çıkamaz ya da tersi. Bilenle bilmeyenin, inanmışla inanmamışın, aşıkla aşık olmayanın sesi aynı değildir. Bazı sesler tam olarak inandırmaz. İkna edişlerde ya da edemeyişlerde eksik yanlar vardır. Zihninin görülemeyen yerlerinden gelen, vahşi ya da zarif, vandal ya da narin kırıntılar, sızıntılar, haykırışlar ya da kavrayışlar... bunların hepsi, çıkarılan bütün seslerde mevcuttur. Kulak ancak o yöne çevrildiğinde duyulabilir. Dinlemeyen, dinletemez; duymayan, ses ile nakil edemez. Güzel ses biraz da sıkı, diri ve çıtırtıyı bile rapteden canlı bir kulak demektir. Hatta kulak, sesten önce gelir. Niceleri vardır ki, güçlü gırtlakla ünleyip dururlar kırlara bayırlara doğru; ama gezegendeki yerüstü ve sesaltı katmanların titreşimlerini duyacak kulak bahşedilmemiştir. Sadece duyduğumuz sesleri çıkarabiliriz, duymadığımız seslerin varlığını ve doğasını bilemeyeceğimiz için, anlam katacağımız vurgu tonlamasını bulma ihtimalimiz de yoktur. Kaydedilmiş sesini ilk defa dinleyen kişiye kendi sesi tuhaf gelir. Ses kaydındaki ses onunsa, konuşurken duyduğu ses kimin? Kayıttaki ses, onun. Ama konuştuğunda duyduğu ses, onun değil; başkalarının duyduğu ses o. Çünkü kimse kendi sesini duyamaz. Siz, konuştuğunuz sesi, iç kulak'la duyuyorsunuz; diğerleri, kendi dış kulak'larıyla duyuyorlar. Siz, onların dış kulak'larıyla kendi sesinizi dinlediğinizde, varlığınıza yabancılaşabilirsiniz. Yüksek desibelde yayılan çapakları alınmamış sesler, bütün canlıların sinir katsayısını yükseltir; köpekler havlar, insanlar birbirine bağırır, kuşlar da sürüler halinde öter, otomobil şoförleri klaksonlara abanırlar. Cankurtaran sirenleri de benzer etki yaratır. Konuşmada, açıklık, gerçeklik ve güzellik önemli. Düzgün soluk alamazsak, sesimiz, kulağı tırmalayan bir keçinin sesi gibi titrer. İnsanlar konuşurken genellikle yeteri derecede soluk alıp vermezler ve nefes almadan veya nefes nefese konuşurlar. O yüzden, düşünürken soluk almalı, sözü söylerken soluk vermeliyiz. Yumuşak sesle insanları ikna edip ruhlarında ahenk yaratabilirsiniz, yüksek ve saldırgan seslerle ruhlarını ve varlıklarını tarumar edebilirsiniz. Katı varlıkların içinden geçebilen tek canlı varlık, sestir. Bütün katı varlıklara değer, nüfuz eder, değer, onlara çarpar, içlerinden geçer ve bütün bu etkilerle canlıları ve hayatı dönüştürür. Sesler yalan söyleyemez.


Oğullar ve Rencide Ruhlar'ın kahramanı, büyüyünce etrafındaki katlanılmaz yetişkinlere benzeyeceğini düşünerek şimdiden içi ürperen beş yaşındaki 'küçük varoluşçu' Alper Kamu. Albert Camus'yü çağrıştıran adına ihanet etmeyerek Beş yaş insanın en olgun çağıdır; sonra çürüme başlar diyor. Şimdi de öyle diyor. Biz onu ilk okuyalı on yıl oldu ama o aynı. Nereden mi biliyorum, Cehennem Çiçeği'nden... Alper Kamu'ya hasta olduğumu bilen Alper ısrarlarıma dayanamayarak sonunda Cehennem Çiçeği'ni elime tutuşturdu. Ama şimdi röportajımızı okuyun. Veya boşverin, okumayın. Onun yerine bir an önce Cehennem Çiçeği'ne başlayın. Lütfen yeni bir Alper Kamu yaz diye yıllardır Alper'in başının etini yediğim için bana teşekkür edeceksiniz. Karanlık bir tarafı var elbette, bu yüzden belki ama takdir edersiniz ki epey esprili de olabiliyor. Üslubunun yanı sıra, galiba hepimizde varolan dile getirebildiğimizden daha fazlasını bildiğimiz duygusunu da kaşıyor kendisi, beş yaşında bir düşünür-dedektif olarak. Ama bunlar tahmin tabii, herkesin kendince bir nedeni olabilir. Alper Kamu aslen kurgu bir karakter. O yüzden hikayenin dışındaki hayatı hakkında ben de fazla bir şey bilmiyorum. Duygusal açıdan içedönük, düşünsel açıdan dışadönük, kökleri yalnızlık duygusuna dayanan bir isyan duygusu taşıyan, savunma mekanizması olarak mizahı kullanan bir kardeşimiz olduğunu söyleyebiliriz galiba. Seninle arası nasıl Alper Kamu'nun? Ben bazen ondan kaçmak, kurtulmak istiyormuşsun gibi geliyor bana. Alper Kamu hikayelerinde farklı türden bir duygusal yoğunluk yaşadığım doğru. Cehennem Çiçeği'nin hikayesini daha ilk kitabı yazarken kurgulamıştım aslında. Hem seri kitap yazarına bağlamak istemediğimden, hem de belki dediğin nedenlerden araya dokuz sene girdi işte. Alper Kamu ismini kullanmak konusunda endişelerim vardı. Evet, tam da benim adım Alper olduğu için... Hikayenin otobiyografik okunmasını istemiyordum. Bu küçük Şeytan'ın kendisini bize bu isimle tanıtabileceğine sonunda ikna oldum ve kullanmaya karar verdim. Böyle yapmam konusunda Murat Menteş'in ısrarları da önemli rol oynadı. Bütün çocuklar çiçektir tabii ama hepsinin bahar çiçeği olduğunu düşünmemek lazım, bizimkisi de işte, cehennem çiçeği. Bilmem ki? Pedo-kriminolojik kara komedi belki. Diğer kitaplar, yazarlar hakkında atıp tutmayı çok şık bulmam aslında. Ben sevmediğimi fark ettiğim kitapları bir kenara bırakır, seveceğimi umduğum bir başkasına başlarım. O yüzden sevmedim diyebileceğim pek fazla kitap yoktur. Unuturum çünkü. Çok şaşırıyorum 600-700 sayfalık kitabın neredeyse her kelimesini bilip, çok kötü olmuş falan gibi yorumlar yapan insanlara. Hani edebiyat eleştirmeni değilsin, kültür muhabiri değilsin... Sevmediysen niye hatmettin kardeşim kitabı satır satır; silah zoruyla mı okuttular? Bırakıvereydin. Çok acayip hakikaten. Şu ya da bu nedenle beni açmamış kitapların ortak özelliklerini şöyle bir düşünmem gerekirse, edebiyattan ziyade edebiyat taklidi yaptıkları hissiyatına kapıldıklarım olduğunu söyleyebilirim herhalde. İlginçlik çok önemli bir ölçüt ve bence dramatik bir eser için gerekli, ama yeterli olmayan bir koşul. Bu yüzden bunu bir eksiklik olarak tespit ettiğimizde dile getirmek yerinde olsa da, salt ilginçlik üzerinden bir edebiyat değerlendirmesi yapmak yetersiz kalır. Kitap kapaklarımın tasarımını da yapan sevgili dostum Murat Yılmaz bir keresinde şöyle bir şeyler söylemişti: Şimdi Beşiktaş Meydanı'na bir kamyon tezek döksen, bu da bir yanıyla enteresandır ama güzel olduğunu söyleyemezsin... Yazar saymaya gelince biraz tedirgin oluyorum çünkü okumadığım pek çok değerli yazar bulunduğundan eminim. Son dönem edebiyatçılarından Murat Menteş, Emrah Serbes, Hakan Günday, Hakan Bıçakcı hem ilgi çekici hem değerli eserler veriyorlar. Cem Akaş'ı, Can Kozanoğlu'nu da severim. Kişisel Nobel'imi ise Murat Uyurkulak'a verirdim hiç düşünmeden. Kötülüğün binbir türü olsa da, hepsinin temelinde bencillik ve benmerkezcilik yatar diye düşünüyorum; en toplumcu saiklerle yapılanların bile... Cehennem nerelere kadar uzanır bilemem ama sanırım aynada başlar. Bu soruya edebiyatçıları değil de bazı roman kahramanlarını sayarak cevap vermeyi daha uygun bana göre. Aklıma bir çırpıda gelenleri sayayım: Jean Valjean, Heathcliff, Raskolnikov, Gregor Samsa, Holden Caulfield, Alyoşa ve Ivan Karamazov, Edmond Dantes, Jean de Pardaillan... Gider böyle.


On adet efkarlı parça seçmem gerekiyor. Peki nasıl olacak bu iş? Cem Karaca, Orhan Gencebay, Erkin Koray, Fikret Kızılok, Tom Waits, Miles Davis, Chet Baker ve daha birçok müzisyenden herhangi birinin külliyatından on şarkı sıralamak, ortalama bir depresifi intihara sürüklemeye yetebilir. Ya da ne bileyim, Blonde Redhead'in Misery Is A Butterfly ya da Miles Davis&Marcus Miller'in Music From Siesta albümlerinin adını vermek de öyle... Peki koca bir Türk Sanat Musikisi'nin, ilk iki nağmesiyle insanda kalan ömrünü alkol komasında geçirmenin çok da fena bir fikir olmayabileceğini düşündüren olağanüstü eserlerini ne edeceğiz? Hatta çok iyi bir Halk Müziği dinleyicisi sayılmamama rağmen, en azından önkol ve göğüs nahiyesinde birkaç jilet ve bir iki söndürülmüş sigara izi vaat eden on türkü seçebileceğime eminim. Ama sanki oradan gitmemek lazım. Öbür türlüsü, yani bir seçki yapmaya çalışmak, insanın ister istemez kendine bir DJ'lik vehmetmesine neden oluyor. Hani birbiri ardına dinlendiğinde az çok aynı dünyalara ait, belli bir duygudurum salınımını gözeten, efkarlı bir karışık albüm listesi hazırlamaya girişebilirim. Ama böylesi de, hem fena halde bu konudaki yeteneksizliğimi gözler önüne serme riski taşıyor, hem de işin kişiselliğini azaltıyor sanki. Neticede yaptım ama. Hazırladım bir liste. Sonsuz bir efkar coğrafyasında, zaman içinde uğramış bulunduğum, birbiriyle alakasız, ama bir yönüyle içime işlemiş yerler gibi düşünün her bir parçayı. Eskiden, daha özel radyolar falan kurulmadan önce TRT radyolarında, herhalde vakit doldurmak için yapılan bir pseudo-program vardı. Başında, bir spiker nedense son derece duygusuz bir sesle, Şimdi çeşitli müzik, der ve gelişigüzel sıralanmış bir sürü şarkı çaldıktan sonra aynı tavırla, Çeşitli müzik dinlediniz, diyerek programı bitirirdi. Korkarım, hazırladığım listedeki şarkıların arka arkaya dinlenmesi böyle bir etki yaratabilir insanda. Dario Moreno'nun Her akşam votka, rakı ve şarap / İçtikçe delirir insan, olur harap sözünü hatırlamakta da fayda var. Yani bunların herhangi biri, ölçüsünde içildiğinde keyifli olabilir ama hepsini karıştırdığınızda netice... işte üstadın dediği gibi. Buyrun size, beşi yerli beşi yabancı kaynaklı on adet çeşitli ve efkarlı müzik.


Alsem Charles Roidi'nin Egoist Okur'daki ilk röportajını burada okuyabilirsiniz. Bu onun ikinci röportajı. Ben çok sevdim, sizin de seveceğinizi umuyorum. Hele kitaplarla nasıl tanıştığını ve yazar olmaya nasıl karar verdiğini anlattığı kısımlar çok tatlı. Röportajımızın sebebi olan romanı Yegane'ye gelince; daha önce internet üzerinde tefrika edilmişti ama şimdi kitap olarak -Kaplumbaa Yayınevi etiketiyle- basıldı. Karakterler ilginç; biri kumarbaz, biri hayat kadını, biri transseksüel, biri de hara sahibi... Niye bir araya geldiler, sonrasında ne oluyor, okuyunca öğreneceksiniz. Romanın esas yıldızıysa bence kurgu, çünkü olaylar bir at yarışı formunda ilerliyor. Eh, aslında bunda şaşılacak bir şey de yok, neticede yazarı aynı zamanda bir safkan at yetiştiricisi. Ama ben kısa keseyim ve sözü Nevzat Deniz'in yaptığı Alsem Charles Roidi röportajıyla baş başa bırakayım. Tabii. Anne tarafım Ordulu ama Kafkas göçmeni bir aile. Göç sırasında bir jenerasyon da Batum'da doğmuş. Baba tarafım ise İtalyan kökenli bir Fransız aile. Şark Ekspresi'nde istasyon şefi olan büyük dedem Türkiye'ye tayin olunca memlekete gelmişler. Bir tesadüf olarak dedem de babaannemi trende görmüş, beğenmiş. Babaannem Rum. Dedemin annesi Macar. Tabii böyle bir durumda isimde mutabık kalmak zor oluyor. Annemle babam da kendi isimlerinin birleştirerek çare bulmuşlar bu duruma. Babamın adı Alfred, annemin adı Sema. Yani Alfred'in Al'i + Sema'nın Sem'i = Alsem. Çalışkan ve yazdığım romana has bir form bulmadan rahat etmeyen tipte bir yazar olduğumu söyleyebilirim. Başlarken roman bir at yarışı gibi ilerlesin diye düşünmüştüm. Başta olanlar sonu muhakkak etkilesin ama sondaki birkaç kırılma romana asıl şekli versin istedim. İstediğimi yapabildiğimi düşünüyorum. İlk ana karaktersiz roman tabii ki Yegane değil ama romandaki baskın karakterlerden biri kumarbaz, diğeri hayat kadını, bir diğeri transseksüel, biri hara sahibi. Yollarının kesişmesi zor karakterleri bir arada barındırdığı için bir özgünlüğü olduğunu da düşünüyorum. Yani, aslında ben 17 yaşına kadar hiç kitap okumadım. Okullardan atılan, çoğunlukla boşta gezen bir tiptim. Evde sıkıntıdan yapacak bir şey bulamayınca son çare kütüphaneden bir kitap aldım; Knut Hamsun'un Açlık'ını. Okumak hoşuma gitti ama yine de haftada bir kitap bitiren, ''idare eder' denecek bir okurdum başlarda. Üniversiteye girince biraz daha tempo artırdım. 19 yaşında yazar olduğumu anladım ama yazı falan yazmıyordum. Günlük dahil. Ondan sonra 27 yaşına kadar romanlar hayal edip yazmayarak geçirdim günlerimi. Bir gün arkadaşımla Playstation'da maç yaparken kafamın içine yıldırım düştü; yeni bir fikirle birlikte... O an kendimi yazmaya adamazsam, kendimi affedemeyeceğimi de anladım. O gün bugün bu korkuyla çalışıyorum. Aslında affedememe gibi bir durum vazgeçseydim olurdu. İçime sinen bir roman olduğu için biraz rahatladım tabii. Korkunun kötü geldiği de oluyor tabii ama elinden gelenin en iyisini yapmak dışındaki seçenekleri elediği için bir yandan da bayağı faydalı. Favori karakterlerim Süleyman, Feride ve Bedri. Diğerlerinin de kendilerine ait bir sese sahip olmaları için çok çabaladım ama bu üçü sanki şahsına münhasır olma konusunda diğerlerinin bir adım önünde. Ömer'i de ekleyebilirim aslında bu üçüne. Sevmediğim bir karakter yok ama Ziver'in sinsi kötülüğü beni biraz irrite ediyor. Romanın içinde yokum. Karakterleri uyduruyorum. Hayatımda tanıdığım bazı insanların belli yönlerinin o karakterde de olduğunu düşündüğüm ve kitaba yansıttığım oluyor ama bu kadar. Hayatını kaybedenler de var kitapta, istediğini elde edenler de. Ama hayatta olduğu gibi kitapta da koşullar adil değildi. İşine saygılı, itinalı bir yazar olarak anılmak kafi.


İngilizce bilen okurların merakı birkaç ay önce The Casual Vacancy'nin yayınlanmasıyla nihayet buldu. Türkiye'deki okurlarınsa dişini biraz daha sıkması gerekti. Roman Boş Koltuk adıyla Doğan Kitap'tan bu ay çıktı. Öte yandan bizim buralarda epeydir beklenen bir başka roman daha vardı. Ahmet Altan'ın yeni romanının adı ne olacak, yazar ne anlatacak, bilmiyorduk. Aslında yeni bir roman yazacak mı, onu bile bilmiyorduk. Tek bildiğimiz, 2005'te yayımlanan En Uzun Gece'den bu yana edebiyatçı olarak kendisini isteyerek veya zorunlu olarak geriye çektiği ve okurunun karşısına sadece gazete yazılarıyla çıkmayı tercih ettiğiydi. Altan'ın yeni bir roman yazmakta olduğuna dair ilk ipucunu Taraf'tan ayrıldıktan sonraki süreçte Everest Yayınları'na transfer olduğu haberinden aldık. 2 Nisan'da da kitap raflarda yerini aldı. Üstelik şaşırtıcı bir rekorla... Zira söylendiğine göre Son Oyun'un 100 bin adetlik ilk baskısı iki saat içinde tükenmiş, kitapçılara ikinci 100 bin dağıtılmaya başlamıştı. Boş Koltuk, belediye meclisi üyesi Barry Fairbrother'ın ani ölümüyle boşalan koltuğunun yarattığı soru işaretlerinin çığ gibi büyümesini ve düşsel Pagford kasabasının görünürdeki sükunetinin yok oluşunu anlatıyor. Romanın ana karakterleri yine özellikle gençler. Onların sorunları da aslında Vernon Amca'yla Petunia Teyze'nin evinde yaşayan Harry'ninkilerle aynı. Tek fark şu: Buradaki gençlerin sihirle falan alakası yok, yani hayat onlara daha zor. baştan söyleyeyim; Ahmet Altan gibi yazdığı her kitapla olay yaratmış ve çok okunmuş bir edebiyatçının güncel politikaya dair köşe yazıları haricinde okurundan bu kadar uzak kalması insafsızlık sayılırdı, eksiği nihayet kapattığımız için memnunum. Son Oyun kurgusu sağlam, karakterleri ilginç, daha da önemlisi şurup gibi akan bir roman. Ege'de olduğunu tahmin ettiğim ama iç dinamikleri açısından günümüz Türkiyesi'ne fazlasıyla benzeyen bir sahil kasabasına yerleşen bir yazarı anlatıyor. Yazar yeni romanına hazırlanırken kendini bir anda cinai bir kurgunun içinde buluyor. Hikayenin akışı içinde de belediye başkanının uzatmalı sevgilisiyle tuhaf bir ilişkiye giriyor. Nasıl baktığınıza göre değişir; kadınla aralarında cinsellik var ama aşk yok yahut aşk var ama cinsellik yok. Genç kadınla yazar çoğu zaman bilgisayar başında chat yaparak, ara sıra da gizlice buluşup bazen başkaları gibi, bazen de kendileri gibi yani sapıkça sevişerek birlikte oluyorlar. Evlen benimle diyor kadın; emekli bir cami imamı bulup dini nikah kıydırıyorlar. Sat beni diyor, pavyon pavyon gezip uygun alıcı arıyorlar. Düşününce hiç de mantıksız değil, insanı en sevdiği yazardan daha iyi kim anlayabilir ve kimseye itiraf edilemeyecek türden günahkar arzular başka kimden istenebilir ki! Adamımız anlaşılan kendisinin de söylediği gibi kadınları en iyi anlayan yazardır, dolayısıyla sadece belediye başkanının uzatmalı sevgilisinin değil, diğer kadınların da en sevdiği yazar olmaya kararlıdır. O yüzden hepsini teker teker baştan çıkarır. Şahsi notum: Kadınları en iyi anlayan yazar sıfatı bana göre koca bir klişe. Altan'ın da kadınları iddia edildiği kadar iyi anladığını falan düşünmüyorum, olsa olsa onları hangi kelimelerin baştan çıkaracağı üzerine epey kafa yorduğunu, yazarlık tecrübesi edindiğini söyleyebilirim. Gerçi romanda kendisinin de bu klişeyle dalga geçtiğini fark etmek iç rahatlatıcı. Sonuç olarak son Oyun, hakkında ilk eleştiri yazısını yazan Yasemin Çongar'ın dediği gibi lezzet ve katmanlarıyla Camus'nunkileri misliyle aşan bir roman değil ama okunmalı. Fotoğraf, Carlos Moreira'nın flickr sayfasından alındı.


Hekim yazarlarımızdan biri. Eski Bir Çocuk, Su Kuşu, Beni Yanlış Öptüler Aslında, Çamur Şiir ve Herşey; Oda Kırbaç Ayna adlı şiir kitaplarıyla tanıdığımız Altay Öktem, farklı türlere göz kırpan Tanrı Acıkınca ve Bu Kitaptan Kimse Sağ Çıkamayacak adlı kitapların da yazarı. Aslında korku edebiyatının, kalın çizgilerle çizilmiş sınırlarının olması gerekmiyor. Bildiğimiz edebiyatın sınırları içinde korkuya yer verilmemesi, edebiyatçılarımızın anaakımın dışına itilmekten, kabul görmemekten duydukları korkuyla ilişkili. Ülkemizde korku edebiyatının gelişmemesi tamamen yazarların korkusundan kaynaklanıyor! Korku çok insani bir duygu ve hepimiz bir şeylerden korkuyoruz aslında. Korkunun üstünü örtmek yerine üstüne gitmeyi tercih edersek, kendimizi korku edebiyatının sınırları içinde buluruz. Elbette Batı edebiyatında yer etmiş, klasik kalıpları var korkunun. Ama son yıllarda o kalıplar birer birer kırılıyor. Tüylerini diken diken eden, seni ürperten şey korkudur. Başka kalıba gerek yok bence. Anaakımın dışında kalan türlerin ya da tek tek yazarların bir anda anaakım içine çekilmeleri, hatta popülerleşmeleri dünya edebiyatında çok sık rastlanan bir durum. Korku, bana kalırsa doğrudan yeraltı edebiyatının sınırları içinde değildi ama yapısı gereği her zaman yeraltına yakın durdu. Korku edebiyatının da kendi içinde alttürleri var. Popüler kültür öğelerine sıklıkla yer veren, hepimizin yaşadığı gündelik hayatı fon olarak kullanarak korku öğelerini onun içine yerleştiren edebiyatın anaakım içinde yer alabilmesi doğal. Diğer yandan gotik korku, her zaman için boğucu, sisli bir atmosferin içinde yaşamaya, bu yanıyla da yeraltına yakın durmaya mahkum. Lovecraft gibi gotik korku ustaları bile ancak bu türün meraklıları tarafından biliniyor. Hatta her dönemde, kendine özgü fanatik bir okur kitlesi yaratabiliyor. Gore, çok daha spesifik bir alttür; anaakımın içine alınmasına imkan ve ihtimal yok. Korkuyu vahşetle yoğuran gore'un Türkiye'de yazılabilmesi de pek mümkün değil mesela. Kısacası, doğası uygun olan, anaakıma eklemleniyor; doku uyuşmazlığı olanlarsa, kim ne yaparsa yapsın, yeraltına yakın bir yerde kalıyor. Trajik bir durum var ortada. Batı kültürü, korku öğeleri açısından çok zayıf. Doğuya doğru ilerledikçe korku unsurları da artıyor. Anadolu toprakları, bu açıdan tam bir cevher aslında. Günümüzde bile, cinlere inanmayan neredeyse yok. Adım başı kesikbaş hikayeleriyle karşılaşıyoruz. Anadolu'da hala insanların nazardan öldüğüne, cin çarptığı için sakat kaldığına inanılıyor. Gündelik hayatını sayısız batıl inançla kuşatmış, o inançlar doğrultusunda yaşayan bir toplum var karşımızda. Ama bu toplumun korku edebiyatı yok. Hiç olmadı! Diğer yandan, doğru düzgün bir korku kültürü, böyle bir geleneği olmayan Batı toplumları basit bir cadı kavramından bile koskoca bir korku külliyatı çıkardılar. Edebiyatıyla, sinemasıyla zengin bir gelenek oluşturdular. Türk toplumu zaten kendi benliğini bulamamış, komplekslerini bir türlü aşamamış bir toplum. Doğal olarak, edebiyat dahil, her şeye yansıyor bu. Aşağılık duygusunu bastırabilmek için, yüksek edebiyat yapma kaygısına kapılıyor, kendimize ait değerleri, duyguları reddederek ve yerlerine daha üst değerler monte ederek dışarıya bunları yansıtıyoruz. Kimse yemiyor tabii. Atı alan Üsküdar'ı geçiyor; korkusuyla, fantastiğiyle, bilimkurgusuyla, pornosuyla bin bir çeşit zenginlik yaratıyor. Bizde ise eli kalem tutan herkes Tolstoy olmaya kalkıyor. Hep söylendiği gibi biz sahiden asker toplumuz. Günümüzde pek çok şey değişti, her türlü aşırılığa daha hoşgörülü bakılmaya başlandı. Ama bir şartla: Aşırılığı bile hizayı bozmadan yapacaksın! Kutsal olanı tahrip etme duygusu elbette gelişmemiş; hatta dokunulmasını istemediğimiz her şeye kutsal süsü vermeye alışmışız. Cinsellik ve din en önde gelen tabularımız zaten. Ülkemizde korku edebiyatı olmamasının, elbette bu tabularla doğrudan ilişkisi var. Çünkü korkunun asıl malzemesi cinsellik ve dindir. Bu ikisinin yarattığı klasik değer yargılarını öne çıkartarak, ya da aksine, bunlarla hesaplaşarak, her iki yöntemle de korku edebiyatının kapılarını rahatlıkla açabilirsin. Bu da cesaret ister. Sadece korku edebiyatını değil, alttürlerin hepsini küçümsemek, aslında küçük görmekten değil, kendine güvensizlik ve cesaretsizlikten kaynaklanıyor. Zaten tüm tabuları başlı başına korku kaynağı olarak kabul edebiliriz. Tüm dinlerin temelinde korku vardır. Din, insanı korkuta korkuta kula çevirir. Bu açıdan da korku edebiyatının çoğu unsuru dini inançlardan, anlatılardan çıkarılmıştır. Ciddi bir tabu olan cinsellik de korku edebiyatının besin kaynaklarından biri. Ölümle hesaplaşmak ve ölümün yaşamın sonu değil, parçası olduğunu göstermek gibi bir işlevi de vardır korku edebiyatının. Ölümün yaşama sızdığı ve yaşamı dönüştürdüğü, başka bir şeye çevirdiği yerleri göstermek, doğrudan korku edebiyatının işlevleri arasındadır. Ölümle hesaplaşmaya kalktığında, en başta dinle ve cinsellikle hesaplaşman gerekir. Sevişmek, bir insanın ölüme en çok yaklaştığı andır. Doğumun ve ölümün ortak noktası, bileşkesidir. Aşkınsa ölümle bir ilgisi yoktur. O yüzden daha yapay bir duygu, bir çeşit başkasını kullanarak kendini avutma biçimidir aşk. Bir çeşit sanıdır. O yüzden de gerçekliği sınırlıdır. Ölüm kavramına yaklaştıkça gerçek daha görünür olur. O yüzden de sevişmek daha yakındır gerçeğe. Ayrıca daha erdemlidir ama o başka konu! Din ise, hem hayata, hem hayattan öncesine, hem de sonrasına dair iddialar taşır, ölümü çekip çevirir, kendine göre hale yola koyar. Bizde korku edebiyatının olmamasında, kendisini besleyen bu iki önemli etkenin tabulaştırılması önemli bir rol oynuyor. Üzerinde düşünemediğimiz, konuşamadığımız, yazamadığımız şeyler bunlar. Konuşuyor gibi yapsak da, hizayı bozmak gibi bir lüksümüz yok. Aslında biz, çok korkuncuz!


Şair, yazar, dergici, yayıncı ve zaman zaman DJ Altay Öktem, canım arkadaşım... Onunla yıllardır öyle çok içtik, dertleştik, eğlendik, kim bilir kaç gece edebiyattan ve hayattan konuştuk ki artık ailemden biri sayılır. Ama şimdiye dek ondan bir Efkar Karması istemediğimi geçenlerde farkettim. Demek ki zamanı şimdiymiş, demek ki kalbimiz çok sıkışmış ve içimizdeki tarifsiz hüzün şarkılarla akmak istemiş. Ben bu listenin yanında size bir kadeh de rakı ikram edebilmeyi isterdim ama şimdilik teknoloji bu kadarına izin veriyor. Önce Altay'ın yazdıklarını okuyun, sonra şarkılarını dinleyin ve masanızda bir kadeh rakı varsa eğer; onun şerefine için! Deniz Seki, Leonard Cohen, Jeff Buckley, Kibariye... Ve tabii aralarında Altay.


Amerika'da, kurucuları arasında ünlü yazar Dave Eggers'ın da bulunduğu bir oluşum var, 826! Öğrencilere yazarlık dersleri verilmesini sağlıyor, böylece yetenekli çocukların heba olup gitmesini önlüyor. İşte bu 826! ile rock grubu Wilco geçenlerde bir işbirliğine girmiş. Daha önce de sözünü ettiğim Out of Print Clothing'in yardımıyla grubun esas adamı Jeff Tweedy'nin zevkine uygun olarak Don Quijote'li tişörtler üretmişler. Bu tişörtlerin üretilmesindeki amaç, 826!'ya ve dolayısıyla ücretsiz sürdürülen yazarlık derslerine finansal katkı sağlamak. Tişörtler hem Wilco'nun The Whole Love CD'sinin yanında veriliyor, hem de internetten sipariş edilebiliyor. Bu arada Wilco'nun edebiyata düşkün bir topluluk olduğunu, hatta konser posterlerinde bile kitaplı görüntüler kullandığını söylemek isterim. Ha bir de, acaba bizde böyle leziz rock grupları çıkacak mı diye merakla beklerim.


16 yaşındaydı güzellik yarışmasına katıldığında Zeynep Aksu. Babasına inat olsun diye girdiği yarışmada sinema güzeli seçildi. Çoğu genç kız zengin ve ünlü olma hayalleriyle evden kaçıp artist olmak isterken onun asıl nedeni sevilmemekti. Birbirlerine aşık olan annesi ve babası asalet düşkünü anneannesi yüzünden boşanmıştı. Üvey anneli ve sevgisizliğin hakim olduğu ev ona dar gelince kendi deyimiyle sevgi yoksulluğundan kaçmış artist olmak için. Kısa sürede Yeşilçam'ın parlayan yıldızlarından oldu. Türkan Şoray'a rakip gösterildi. Çok değil yedi sene sürdü artistliği ama akıllarda yer etti. Kısacık sinema kariyerine bir de ödül ekledi. Üvey Ana filmindeki rolü ona Altın Portakal Film Festivali'nde En İyi Kadın Oyuncu Ödülünü getirdi. Aradan yıllar geçti. Babası, barışmak için sinemayı bırakma şartı koştu. Kazandığı parayı ve şöhreti elinin tersiyle itip babasının yanına dönmeyi kabul etti... Sonra biri iki, diğeri on dört yıl süren evlilikler, anneden ayrı geçen özlem dolu günler, aşkın, ayrılığın, yıllar sonra kesişen yolların hikayesi... Ve hayatın en büyük ödülü oğlu... Görüyorsunuz ya; Anlatsam roman olur lafı onun hikayesinde klişe olmaktan çıkıp gerçeğe dönüşüyor. Çok güzel bir soru. Doğru, kimi yoksulluktan kaçıp yıldız olmak ister kimi de paraya ve mutluluğa ulaşmak için bu yolu seçer. Aslında ben de aynısını yaptım sadece amacım değişikti. Ben sevgi yoksulluğundan kaçtım. Mutlu olup olmadığımın umursanmadığı sadece katı kuralların uygulandığı ortamdan kaçtım. Sevgiye, beni sevgiyle bağrına basan anneciğimin ve kardeşlerimin yanına kaçtım. Kendimi değerli hissettiğim yere... Onların yanında kalabilmeyi, babamın gücünden yararlanmadan kendi ayaklarımın üzerinde durup bir şeyleri ispat etmeyi tercih ettim. Hepimizin içinde keşke duygusu vardır. Tabii ki çok iyi bir oyuncu olmak, mesleğimde kariyer yapmak isterdim. İşimin eğitimini almak ve kendimi yeterli bulmak çok isterdim. Ne yazık ki bu işe başladığım zaman ne kadar önemli bir iş yaptığımın, bu kadar kısa zamanda sinemanın benim gibi güzel ama bilinçsiz bir kıza kucak açmasının ne demek olduğunu anlayamayacak kadar saf ve tecrübesiz biriydim. Doğru, babam bana, ben de anneme hayrandım. Ama sözcüklere ne oldu? Babam bana bu duygularını hiç söylemedi. Bense bu gösterilmeyen sevgiyi anlayamayacak kadar küçük bir kızdım. Küçük kızlar parayla verilen ödülleri pek anlamıyor. Oysa annem bir sevgi yumağıydı. Beni ve kardeşlerimi mutlu eden, hep sevgi sözcüklerinin havada uçuştuğu bir ortamda yaşattı. Anneme hiç kızmadım, o mecbur olmasa benden bir dakika bile ayrı kalmazdı. Babamı en son gördüğümde artık çok hastaydı. Hastane odasından içeri girdiğimde zorla ayağa kalktı, bana sarıldı belki yirmi dakika belki daha fazla hıçkıra hıçkıra ağladı. Sanki benden tüm geçmiş için özür diliyordu. Bense susup kaldım. Bu onu son görüşüm oldu. Anneanneme gelince, bütün bunları nasıl bir psikolojiyle yaptığını bilmiyorum. Ama yaşasaydı da herhalde ona hiçbir şey söylemezdim çünkü o yaşadığı sürece torununu ve kızını nasıl bu kadar mutsuz ettiğini görüp kahroldu. Belki çok garip gelecek ama o kız çocuğu aynen öylece içimde duruyor, hiç büyüyemedi. O küçük kız çocuğuna hep Allah'a güven ve teslim ol. Kalbin iyi olursa her şey sonunda iyi olur. Sabır sabır diyorum. Tabii ki bütün olanları yıllardır bana anlatılan hikayelerden öğrendim. Evet, çok katı bir kadındı ama kızına olan sevgisi çok büyüktü. Ona bu hatayı yaptıran asalete ve zenginliğe düşkünlüğü oldu. Kesinlikle... Her sabah namaz kılarım ve Allah'a beni ödüllendirdiği için şükrederim. Oğlum benim için her şeydir. Öncelikle onu çok sayarım, fikirlerine, duruşuna, kişiliğine ve inançlarına hayranım. Uzun zamandır her şeyi o idare eder. Herhalde çocukluğumu değiştiremezdim ama ne yaptıysam yine aynısını yapardım. Yine anneme kaçar, yine kardeşlerimi bağrıma basar yine her şeyi ve her mesuliyeti alır, yine oğlumla o harika yolculuğa çıkar tüm iniş çıkışlara rağmen bu mücadeleli hayatı seçerdim. Çünkü ben sevdiklerimin yüzü gülünce, onların yanında mutlu olabilen biriyim. Belki zor bir hayattı ama içimdeki sevgi, inanç bu kötü senaryoyu iyi bir film haline getirdi. İnsanların yüreğinizin ya da hafızanızın neresinde yer ettiği önemli. Paylaştığınız anılar, yıllar, çocukluğunuz... Görüşüp görüşmemek sanki o kadar da önemli değil.


Alman yazar Eva Baronsky, Mozart'ı ölüm döşeğinden kapıp günümüze getiren bir kurgu yaratmış. Gerçekte ne olacağını şüphesiz asla bilemeyeceğiz. Fakat Baronsky'nin Mozart'ına ne olduğunu neyse ki okuyabiliriz. Kırmızı Kedi Yayınları'ndan çıkan Bay Mozart Uyanıyor eğlenceli, ufuk açıcı, düşündürücü, özetle çok çok güzel bir kitap. Hiç tanımadığı bir dünyaya düşse bile bir caz kulübünde piyanist olarak iş bulmayı başaran ve en yakın arkadaşı bir sokak çalgıcısı olan bu Mozart'ı da eminim seveceksiniz. 30 yıllık kısa hayatında 600'den fazla eser veren Wolfgang Amadeus Mozart, dünyanın gelmiş geçmiş en büyük bestecilerinden. Üstelik son derece kafa karıştırıcı bir şahsiyet... Tezatlarla dolu biyografilerindeki çeşitlilik inanılmaz. Mason olduğu söyleniyor, İllüminati, Gülhaçlar, Tapınak Şövalyeleri gibi örgütlerle ilişkileri yazılıyor. Hakkında üretilen efsanelerin en ilgi çekenlerinden biri de saray bestecisi Antonio Salieriyle aralarındaki husumet. Gerçekte ikilinin arasından su sızmadığı hatta Salieri'nin maddi manevi Mozart'a destek olduğu artık biliniyor ama bazıları karanlık bir rekabeti sanıyorum daha romantik ve etkileyici buluyor. Aleksandr Puşkin, Peter Shaffer, Nikolay Rimsky-Korsakov, Milos Forman, Anthony Burgess eserlerinde, ihtiyar Salieri'nin genç meslektaşını duyduğu haset yüzünden zehirlediğini öne sürenlerden sadece birkaçı. Fakat esas konu, Mozart'ın esrarını bir şekilde hep koruması. Ünlü Alman yazar Herman Hesse'nin, Mozart'ı ne kadar çok sever, onunla ne kadar çok meşgul olursanız, kişiliği sizin için o kadar karmaşık hale gelir demesi anlaşılan boşuna değil. Bir başka Alman yazar, Eva Baronsky ise kırmızı Kedi Yayınları'ndan çıkan Bay Mozart Uyanıyorda kurgusal olduğu daha baştan belli bir öykü anlatıyor. Roman, 5 Aralık 1791'de başlıyor. Dahi besteciyi ölüm döşeğinde görüyoruz. Karısı Constanze başucunda gözyaşları dökerken ıstıraplar içindeki Mozart bilincini yitiriyor. Ertesi sabah gözlerini açtığındaysa kendini bambaşka bir yer ve zamanda, metronun, atsız araçların, orkestrasız müziğin dünyasında buluyor. Tanrı belli ki yarım kalmış Requiem'ini başka bir hayatta da olsa tamamlamasını istemektedir ve Mozart ne pahasına olursa olsun bunu yapacaktır. Bir caz kulübünde piyanist olarak iş bulan ama adeta sudan çıkmış balık gibi ne yapacağını şaşırmış durumdaki dev müzisyenin tek pusulası müzik, rehberiyse Polonyalı sokak kemancısı Piotr olacaktır.


Şehbenderzade Filibeli Ahmed Hilmi, dağılıp parçalanmış bir insanın tasavvufi olgunlaşma hikayesini çok katmanlı edebi bir biçimle anlatırken okuru hayali ve hakiki yolculuklara çıkarıyor. Tasavvufi, felsefi, sosyal ve fantastik olanın Türk edebiyatında benzeri görülmemiş bir karışımı olan A'mak-ı Hayal'de akıl hastanelerinden mezarlıklara sayısız mekanı ziyaret edecek, yirminci yüzyılın başında Osmanlı toplumundaki düşünce tartışmaları ve inanç krizlerine dair izler bulacaksanız. Aşağıda okuyacağınız inceleme yazısı çok sevgili hocamız Fatih Altuğ'un imzasını taşıyor. Zaten A'mak-ı Hayal'in Turkuvaz Kitap etiketli bu yeni edisyonunu da bizzat kendisi hazırladı, editörüyse dünyanın en titiz insanlarından biri olan Esra Akbulak. Edebiyatımızın bu nevi şahsına münhasır eserine illüstrasyonlarıyla hayat verense, çizer Burak Dak oldu. Hararetle tavsiye ederim. İkinci Meşrutiyet sonrasında Osmanlı edebiyat alanında bir yayın patlaması yaşanır. 1908-1913 arasında on dokuzuncu yüzyılda basılan kitap sayısının toplamından daha fazla kitap basılır. Sahnelenen tiyatrolarda, yayımlanmaya başlanan dergilerde ani bir artış görülür. İmparatorluğun farklı dilleri arasında etkileşim artar. Aynı zamanda başta polisiye olmak üzere daha önce denenmemiş ya da çok az örnek verilmiş yeni türlerde sayısız örnek ortaya konmaya başlar. Şehbenderzade Filibeli Ahmed Hilmi'nin fikri ve edebi faaliyetleri de bu dönemde yoğunlaşmıştır. Kendi çıkardığı dergilerde, başkalarının dergilerinde asıl ya da takma adlarıyla hummalı bir faaliyetin içine girer. Hiperaktif denilebilecek bir üretim gerçekleştirir. A'mak-ı Hayal, edebiyatın ve onu kuşatan kültür atmosferinin çeşitlenerek bereketlendiği böyle bir bağlamda ortaya konmuştur. Bu anlamıyla, döneminin bir ürünüdür ama aynı zamanda döneminin temel eğilimlerinden ayrılır, benzersizdir. Özellikle Recaizade Ekrem'in Araba Sevdası (1896) ve Halid Ziya Uşaklıgil'in Mai ve Siyah'ından beri bireyin iç dünyasını, duygu alemlerini ve zihinsel koşullarını bilinç akışı, iç monolog, iç çözümleme gibi anlatım teknikleriyle anlatan metinler, Osmanlı edebiyatında bireyin iç tecrübesini anlatan bir geleneğin filizlendiğini göstermektedir. Ancak bu türden metinlerde daha kapalı bir iç dünya ve ağırlıklı olarak psikolojik diyebileceğimiz bir söylem söz konusudur. A'mak-ı Hayal, daha önce Osmanlı romanının denemediği bir iç tecrübe anlatısına talip olur. Kuvvetli bir yıkım sürecine girmiş, herhangi bir hakikate inanmayı beceremediği kadar söz konusu hakikati inkara da kendini ikna edemeyen Raci'nin olgunlaşmasını, kemale erme sürecini takip ederiz romanda. Bu anlamda A'mak-ı Hayal, bir tür Osmanlı bildungsromanıdır. Manevi ve ruhsal bir krizi aşarak derli toplu bir olgunluğa ulaşma olarak okursak güzergahı çok belli, sürprizleri olmayan bir normalleşme hikayesi olarak konumlandırmış, böylece A'mak-ı Hayal'in çok katmanlılığını silmiş oluruz. Halbuki Raci'nin içsel tecrübesi, krizi akılla deliliğin kıyısında ilerleyerek, çoklukla bu sınırı ihlal ederek aşar. Hakikat süreci, toplumsal normlara tabi olarak değil bu normları aşan yüce bir delilik deneyiminin çeperinde işler. A'mak-ı Hayal'den önce hiç, sonra da pek denenmemiş bir mecradır bu. Üstelik Raci'nin psikolojik boyutlarıyla verilen krizi, tasavvufi pratik aracılığıyla dönüşür. Aynalı Baba ile Raci'nin ilişkisi aracılığıyla ve çoğu örnekte bir fincan kahvenin de dolayımıyla gerçekleşen hayali yolculuklar, tasavvufi söylemin değişik veçhelerinin görünür olduğu deneyim imkanları sunar Raci'ye. Öncesinde Osmanlı romanının denemediği yeni bir karşılaşma gerçekleşmektedir bu romanda. Tasavvufi söylemin imkanlarıyla romanınkilerin karşılaşmasından doğan bu terkibin bir benzerini ancak 1930'lardan sonra Semiha Cemal, Samiha Ayverdi ve Safiye Erol'un romanlarında görebileceğiz. Ancak bu romanlarda bile tasavvufi söylem sosyal ve duygusal ilişkilerin içinden iç dünya analizleri aracılığıyla belirir. A'mak-ı Hayal'in fantastik evreninden izler bulunmaz sonraki romanlarda. Kişinin kendinden geçtiği içsel deneyimler aracılığıyla hakikatin çeşitli veçhelerini temaşa etmek ve bu temaşaya okuru da dahil etmek A'mak-ı Hayal'in alamet-i farikalarındandır. A'mak-ı Hayal en belirgin özelliklerinden başka biri de parçalılıktır. Roman, parça parça yayımlandığı gibi en temelde iki ayrı kitaptan oluşmaktadır. Birinci kitap, dokuz bölümden oluşurken çok daha parçalı olan ikinci kitap ise Raci'nin Manisa Akıl Hastanesi günlerini, Raci ile Sami'nin mektuplaşmalarını, Raci'nin hastane gözlemlerinden oluşan hikayeleri, Yeni Bir Manzume-i Hayalat başlığıyla sunulan Raci'nin hayallerini ve Aynalı Baba'nın ölmeden önce Raci'ye emanet ettiği üç hikayeyi içerir. Üstelik bu hikayeler, hayaller ve seyranlar da tek sesli ve tek türlü değildir; epigraflar ve şiirlerle kat edilir. Yalnızca metin değil, ana karakter Raci de parçalanmıştır. Bu parça parça anlatının içerisinde benliği de paramparça olmuş Raci, Aynalı Baba'nın rehberliğinde yolculuğa çıkar, hakikatin çoğul veçhelerini tecrübe eder. Raci romanın başlangıcında küfür ile imandan, ikrar ile inkardan, onay ile şüpheden oluşmuş bir halita, alaşım olarak kendini görmektedir. Şüphe ejderhasının egemenliği altında hiçbir konumda karar kılamayan biridir. Hayali yolculuklarla kendini, dünyanın mahiyetini, görünüşler alemini, hakikatin değişik veçhelerini tanır. Hem anlatı yapısının hem de karakterin parçalılığı ile birlikte düşündüğümüzde, hele hakikatle kurmaca, gündelik gerçeklikle hayal arasında mekik dokumasını dikkate aldığımızda A'mak-ı Hayal'i, postmodern romanın 1980 sonrasında Türk edebiyatında yaygınlaştıracağı bazı eğilimlerin, tarihsel, fantastik, mistik tonları olan, bazen tüm bu tonların kesişiminden oluşan bazı postmodern kurmacaların öncüsü olarak da görebiliriz. Ancak hakikat arayışını hiçbir zaman bırakmayışı, tüm bu çok katmanlı ve heterojen yapıyı, bir göndermeler ağı inşa etmeye vesile kılmayışıyla postmodern kurmacalardan başka bir düzlemde konumlanır roman. Oyun anlamına gelen mel'abe kelimesi romanda sıkça geçer, ışık, hayal, fikir, birlik oyunlarıyla karşılaşılır ancak bunlar ikamet edilemeyecek uğraklardır. Bu oyunlu alanlar ve görünüşler kat edilerek hakikatin değişik veçheleriyle karşılaşılır. Her ne kadar Raci'nin hayali yolculuklarında, Aynalı Baba ile ilişkisinde baskın olan söylem tasavvuf olsa da A'mak-ı Hayal, başka hakikat düzlemlerine de açılır. Mecusiliğin, Budizmin, Brahmanizmin, Eski Yunan felsefe ve mitolojisinin hakikat kavrayışları da romanda geniş yer bulur. Bu durum da bu inançlardan yola çıkan olay örgülerinin kurulması açısından yenidir. Ahmet Mithat'ın Paris'te Otuz Bin Budi (1890), Avedik İsahagyan'ın Buddha (1913) gibi metinleri bulunmakla birlikte Asya merkezli bu inançların bu kadar kapsamlı bir şekilde kurmacaya dahil edilmesi bakımından A'mak-ı Hayal, yine öncüdür. Şehbenderzade Filibeli Ahmed Hilmi'nin Hikmet, Şehbal gibi süreli yayınlardaki yazılarına, İslam Tarihi kitabındaki tespitlerine baktığımızda bu inançlara dair bilgilendirici ya da çözümleyici birçok satıra rastlarız. Bu minvalde, A'mak-ı Hayal'de bu inançlardan yola çıkan kurmaca deneyimlerin yer alması, inançları çürütmek ya da geçersizleştirmek anlamı taşımaz. İslam'ın hakikatini mutlak olarak görmekle birlikte romanda, diğer inançların hakikat paylarına da yer vardır. Roman içerisinde yer alan çeşitli dipnotlarla göstermeye çalıştığım gibi bu inançlar araçsallaştırılmaz, Filibeli Ahmed Hilmi'nin bu inançlara dair bilgi ve analizleri de kurmacanın yapısına nakşedilir. İnançların kendi kavramlarıyla da ilişki kurularak Raci'nin deneyimi evrensel bir bağlama oturtulur. Romanın, yalnızca inançlar alemi değil coğrafyası da çok katmanlıdır. Bir tarafta İslami edebiyat metinlerinden tanıdık olduğumuz Kaf Dağı, Cablisa, Cablika gibi şehirlerin bulunduğu bu dünyanın kıyısında, sonlu ile sonsuz olanın karşılaştığı hayali sınırlarda konumlanmış bir coğrafya vardır. Diğer tarafta ismi bazen verilmekle birlikte çoğu zaman saklanan yirminci yüzyıl başının Osmanlı şehirlerinde gezeriz. Trenleri, demiryolları, kafeleri, mezarlıkları, Napoli taşlı yollarıyla gerçekçi bir fiziksel coğrafyadır bu. Çoğunlukla şimdiki zamanla hayal alemi arasındaki geçişler, bu iki coğrafya arasında geçişle paraleldir. Uyanıklıktan hayale geçişle tarih içerisindeki şehirlerden hayali şehirlere, dağlara geçiş yapılır ama bu her zaman böyle olmaz; bazen hayaller de tarihsel şehirlerde geçebilir, iki coğrafya birbiri üstüne katlanıp kıvrılabilir. Coğrafya bu iki eksen arasındaki geçişlerden ve kıvrılışlardan ibaret değildir. Raci'nin yolculukları makrokozmosa da uzanır. Kaf Dağı'na doğru Simurg ile yolculuk, uzayda yolculuğu da içerebilir. Dönemin bilim söylemi, klasik anlatıların manevi yolculuk güzergahlarını çeşitlendirir. Alemin sınırları ve bu sınırların anlamına dair bir yolculuk, takımyıldızları, gezegenleri, güneş sistemlerini kat etmeyi de barındırmaktadır. Tam da Halley kuyruklu yıldızının dünyaya çarpacağından bahsedildiği zamanlarda çıkmıştır Birinci Kitap. Romanda da izlerine rastlarız kuyruklu yıldızların. Başka bir düzlemde ise karıncaların alemine geçebiliriz. Mikronun içerisinden dünyanın nasıl görüldüğüne, farklı düzlemlerden hakikatin nasıl değişebileceğine dair hikayeler anlatılır. Karıncanın şehir algısıyla insanınkinin farklılaşması, hakikate dair perspektiflere dair bir tartışmaya yol açar. Raci'nin hareketliliği yalnızca romanın coğrafyasında tarihselle hayali, makroyla mikro arasında geçişleriyle sınırlı kalmaz. Raci, birçok hayalinde şekilden şekle girmekte, halden hale geçmektedir. Bazen çift dillidir, bazense çift bilinçli. Diller, etnisiteler ve bilinçler arasında hareket eder sıklıkla ve olaylara çoğul perspektiflerle bakabilmektedir böylece. Bazen de tüm canlılığın potansiyelinin saklı olduğu, henüz cinsiyet ve türü belirlenmemiş bir varlıktır. Evrenin yaratılışının makro süreci onun mikro varlığında cisimleşir. Hayvanlara dönüştüğü de olur. Raci, oluş halinde ve çok katmanlı bir alemi tecrübe etmektedir. Her bir hayal kıssadan hisse çıkarmadan önce bir oluş tecrübesini içerir. Aynalı Baba'nın mürşitliği, buyruklarıyla değil Raci'yi kendisinin çoğulluğunu tanıdığı oluş süreçlerine sokmasıyla icra edilmektedir. İkinci kitapla birlikte romana yeni katmanlar da dahil olmaktadır. Birinci kitap, Raci'nin Aynalı Baba aracılığıyla yaşadığı oluş süreçleriyle belirlenirken, temel eksende bu oluşlar yoluyla hikmetlenmek varken ikinci kitap birden fazla eksene sahiptir. Açılışta eksenimiz Raci'nin Manisa Akıl Hastanesi tecrübesidir. Bu başlangıç ilginçtir: Birinci kitapta tarihsel şehir isimleri saklanırken ikinci kitap doğrudan belirli bir şehrin içerisinde somut bir mekanla açılmaktadır. Raci'nin delilikle velilik arasında gelgitlerine işaret ettiği kadar bu hastanenin koşullarına ve buradaki delilerin hikayelerine yer verilir. Henüz Aynalı Baba ortada yoktur. Akıl hastanesinin koşullarına dair dikkati, A'mak-ı Hayal'i edebiyat tarihinde özgün kılacak bir başka veçhedir. O zamana kadar Osmanlı romanı çeşitli delirme hallerine işaret etse, deliliği yan izlek olarak ele alsa bile akıl hastanelerinin koşulları romanlaştırılmamıştır. Tam da bu yıllarda art arda akıl hastanesi metinleri çıkar. Mehmet Celal'in İsyan'ı (1910) ve Mehmet Hamdi'nin Tımarhane'si (1933 ) A'mak-ı Hayal ile birlikte çeşitli akıl hastanelerini konu alan romanlardır. Manisa Akıl Hastanesi'nin koşulları ise yalnızca A'mak-ı Hayal'de anlatılır ve o yıllarda bu hastanenin kötü koşullarına, burada gerçekleşen ölümlere dair haberler de gazetelerde yer almaktadır. Delilik izleği roman boyunca hakikatle kurulan ilişki bakımından merkezi bir öneme sahip olsa bile, görüldüğü gibi ikinci kitabın açılışıyla bu izlek, birdenbire kurumsal, tarihsel ve toplumsal veçheleriyle karşımıza çıkar. İkinci kitap birincisine göre çok daha toplumsaldır. Bu kitabın ikinci ekseninde yine Raci'nin hayalleri ve seyranları yer alsa da birinci kitaptaki hakikat ve maneviyat arayışları devam etmekle birlikte yeni izleklerle birleşir. Birdenbire İkinci Meşrutiyet döneminin at cinsini iyileştirme ve hayvan haklarını korumayla ilgili derneklerinin izine de bu hayallerde rastlarız. Ya da aynı dönemin bilim kavrayışları, din tartışmaları, sosyalistleri, immoralistleri de bu hayallerde dolaşmaya başlar. Filibeli Ahmed Hilmi isim vermeden yalnızca imalarda bulunarak dönemin aydınlarının bilgi ve hakikatle kurdukları ilişkinin parodisini de yapar. Bu örneklerde de görüldüğü gibi romanın tarihsel gerçeklik düzeyi artar. İkinci kitabın son eksenini Aynalı Baba'nın yazdığı hikayeler oluşturur. Şimdiye kadar kurmacaları belirleyen deneyimleri harekete geçiren ve hakkında konuşulan Aynalı Baba, anlatıcı konumuna geçmiştir. Şaşırtıcı bir şekilde bu mürşidin hikayeleri tarihsel gerçekle en sıkı ilişki kurulan, hayal düzleminden en uzak metinlerdir. Çeşitli Arap şehirlerinde geçen ibret verici gündelik tecrübelerle A'mak-ı Hayal tamamlanır. Hakikat arayışının tamamlandığı, Raci'nin kemale erdiği bir son değildir bu. Deneyimin sonlandırılamazlığına, yolculuğun devamlılığına işaret eden açık bir kapanıştır. Aynalı Baba'nın kıyafetlerine yapıştırdığı ayna parçaları gibi roman da parça parça ama çok katmanlı bir metin olarak vücut bulur. Şehbenderzade Filibeli Ahmed Hilmi, Türkiye'deki roman pratiğini daha önce hiç karşılaşmadığı bir terkiple tanıştırır. Bu terkibin hakkı hala tam olarak verilememiştir. Yazarın külliyatıyla daha yakından ilişki kurulduğunda, hala hepsi Latin harflerine aktarılmamış makale, risale ve kitaplarıyla tanışıldığında A'mak-ı Hayal'de yapılan tartışmaların, seçilen ifadelerin, gerçekleştirilen göndermelerin ve bunların hepsinin oluşturduğu ilişki ağının daha iyi anlaşılacağını düşünüyorum.


Kırmızı Kedi Yayınları'ndan çıkan Saf, son zamanlarda gördüğüm en güzel kitap kapağı olarak çarptı beni önce. Kitabın Costa dahil birçok önemli ödüle layık bulunduğunu öğrendikten sonra tarihle edebiyatı kusursuz şekilde buluşturabildiği için Yeni Hilary Mantel olarak selamlanan Andrew Miller'la -romanı vasıtasıyla- tanışmaya karar verdim. Saf çok iyi bir roman. Üstelik bize gayet aşina temalardan söz ediyor. Onunla yapılan röportajlardan birinde, romanının bir endişe koleksiyonu olduğunu söyleyen ve yazarken endişe denen duyunun insanlara tek tek ve toplu olarak ne yaptığını öğrenmeye çalışan Miller Geçmişin üstünden geçerek, anılarının kalıntılarını bile silip süpürerek sağlıklı bir şekilde ilerlenebilir mi? diye soruyor. Yıl 1785. Fransa Kralı, Aydınlanma Çağı düşünürlerinden aldığı ilhamla Paris'i arındırmaya niyetlenmiştir. Kral'ın halkı zehirlediğine inandığı Les Innocents Mezarlığı'nın duvarlarında görülmeye başlayan sloganlar ise bir devrim öncesinin gizemli atmosferini yansıtmaktadır. Saf, edebiyatın yeni Hillary Mantel'i olarak selamlanan İngiliz romancı Andrew Miller'ın 2011'de yazdığı ödüllü romanı. Yukarıdaki özette okuduğunuz gibi devrim öncesi Fransa'sında geçiyor ve aşırı doluluğundan ötürü çevreyi kirlettiği düşünülen bir mezarlığı, Paris'in Les Halles bölgesindeki Masumlar Mezarlığı'nı temizlemekle, daha doğrusu kilisesiyle beraber başka yere taşımakla görevlendirilen genç bir mühendisin hikayesini anlatıyor. Jean-Baptiste Baratte o güne kadar sadece doğduğu küçük kasabada bir köprü inşa etmiştir, o yüzden böyle zorlu bir işle görevlendirilmesi kendisini bile şaşırtır. Üstelik mezarlığın olduğu gibi kalmasını isteyenler de ona türlü çeşit yöntemle mani olmaya çalışmaktadır. Bize gayet aşina temalardan söz ediyor roman. Röportajlarından birinde, romanının bir endişe koleksiyonu olduğunu söyleyen ve yazarken endişe denen duyunun insanlara tek tek ve toplu olarak ne yaptığını öğrenmeye çalışan Miller Geçmişin üstünden geçerek, anılarının kalıntılarını bile silip süpürerek sağlıklı bir şekilde ilerlenebilir mi? diye soruyor. Romanı yazmaya ortaçağ tarihçisi Phillippe Aries'in 1977 tarihli L'Homme devant la mort adlı kitabını okuyunca karar vermiş. Kitapta Masumlar Mezarlığı'ndan uzun uzun bahsediliyormuş. Andrew Miller'ın Saf adlı romanı bu ürpertici mekanla ilgili yazılmış en kapsamlı romanların başında geliyor. Çok farklı türde olmakla beraber daha eskilerden akla gelen bir örnek daha var... Korku edebiyatının en popüler isimlerinden Anne Rice'ın Vampir Lestat adlı romanında Lestat Paris civarındaki bir grup vampirle karşılaşıyor ve onların Masumlar Mezarlığı'nın gizli bir köşesinde yaşadıklarını öğreniyordu. Mezarlık yok edilene kadar da hep birlikte orada yaşamayı sürdürüyorlardı.


Son yılların gözde canavarları Alacakaranlık dizisi dolayısıyla vampirlerdi. Danielle Trussoni'nin Asi Melekler adlı tozu dumana katan romanıysa bizi yarı insan-yarı melek bir ırkla, yani nefillerle tanıştırmıştı. Meleklerden kaçmak bazen artık pek mümkün değil gibi geliyor bana. Koruyucu melekler, ilham verenler, aşk getirenler... Çok uzun zamandır tişörtlerin, kartpostalların, posterlerin; banyoda, mutfakta, yatak odasındaki her türlü dekoratif materyalin üzerinde onlar var. Kişisel gelişim sektörünün de en güçlü dinamikleri arasındalar. Rönesans sanatı ve öncesinin sözünü etmeyeceğim bile. Lakin Danielle Trussoni'nin ilk romanı Asi Melekler'in kahramanları bunların hiçbirine benzemiyor. Kitapta Tanrı'nın, insanoğlunun yaradılışıyla birlikte Cennet'ten kovduğu melekler anlatılıyor. İnsandan daha üstün oldukları halde kıskançlık ve kibir denen iki büyük günahın pençesine düştükleri için kovulan bu meleklerin sayısı İncil'e göre 7 milyondan fazlaymış. Sonunda dünyayı mesken tutarak insanlarla cinsel ilişkiye girme cüretini göstermiş ve çok güzel ama korkunç karakterli bir ırkın, yani yarı insan-yarı melek nefillerin doğmasına sebep olmuşlar. Elbette tamamen kurmaca bir hikaye anlatmasına ve neredeyse bir James Bond macerası hızıyla ilerlemesine rağmen, Danielle Trussoni Asi Melekler için epey araştırma yapmış, yüzlerce anı, günlük, araştırma kitabı, mektup, sanat tarihi dokümanını taramış. Sonuç olarak Asi Melekler, son yıllarda iyiden iyiye şişirilen cicili bicili melek kavramının pespembe spiritüelliğinden uzak bir keskinlikle yazılmış sürükleyici bir roman. Melekleri İncil'i, pagan efsaneleri, Bulgar coğrafyasını, sanat koleksiyonculuğunu, müzikolojiyi, Ortaçağ derebeyliklerinin günümüzdeki karşılıklarını bir araya getirerek ele alışında da etkileyici bir cesaret var. Kitabın merkezindeki sürprizli aşk hikayesi ve çarpıcı final ise hakikaten çok güzel.


Emrah Serbes'in yeni romanı Deliduman nihayet raflarda. Onunla yeni kitabını konuşamadık ama Tolga Meriç'in yıllar önce yaptığı bir Emrah Serbes söyleşisini yeniden yayınlayabilirim gibi geldi bana. Evet, röportajın yeni kitapla hiç alakası yok ama emin olun ruh aynı. Beni yazmaya çağıran karışık bir his. Tür olarak polisiye ya da bir yazım stratejisi olarak ironi, yolda öğrendiğim şeyler diyebilirim. İroniden kasıt dolaylı, mesafeli, mizahi bir anlatımsa, evet bunu seviyorum. Çünkü polisleri anlatıyorum, kafamda cop kıran Türk polisiyle özdeşim kuracak halim yok, o yüzden biraz mesafeli duruyorum. Bu da Tanıl Bora'nın deyişiyle cool bir anlatım sağlıyor. Zaten ikinci Behzat Ç. romanını da onun cesaret vermesiyle yazdım. Bunun yanında ilahi bir bakış açım yok, yazdığım kişilere tepeden bakmıyorum, Behzat Ç. bir açıdan baktığınız zaman kötü bir adamdır, başka bir açıdan baktığınız zaman iyidir. Pislik yönleri de vardır, ama temiz kalpli munis bir adam olduğu zamanlar da vardır. Ne kadar çok anlama tekabül ederse o kadar iyidir. İyi polis kötü katil masalına inanmadığım için, sonunda suçluların cezasını çektiği bir hayal dünyasına inanmadığım için, yani didaktik olmak istemediğim için ironiye yaslandım diyebilirim. Bir de şuna inanıyorum, ben yazarken ne kadar çok sıkıntı çekersem, okur okurken o kadar haz duyar. Roman kuramsal düşünceden değil, mizah duygusundan doğmuştur. Bunu Milan Kundera söylüyor Roman Sanatında. İlk örneklere bakın, Don Kişot'a Gargantua'ya, ziyadesiyle komik kitaplardır. Bir sayfada komik bir şey varsa, sizi tebessüm ettiren ya da güldüren bir şey, onu dikkatle bir daha okuyun, daha yakından bakın, bu komik şeyin aynı zamanda hüzünlü ve hatta korkunç bir şey olduğunu görürsünüz. Kafka, Davanın ilk bölümünü arkadaşlarına sesli olarak okurken odadaki herkes gülmüş. Ne var orada, iki tane müfettiş gelip Joseph K.'yı sorguluyor, bir yandan da kahvaltısını mideye indiriyorlar. Komik olanla korkunç olanı birbirinden ayıran çok ince bir çizgi var. Benim mizahtan anladığım bu. Bana yazma isteği veren şey genellikle okuduklarım oluyor. Çok güzel bir şey yaşadım, şimdi bunu yazmalıyım, hayatım roman duygusundan ziyade, iyi bir kitap okuduğum zaman heyecanlanıyorum. Bütün kitapların aslında tek ve büyük bir kitap olduğu, her yazarın aslında aynı öyküleri dönüp dolaşıp kendi üslubuyla anlattığı düşüncesi bana çekici geliyor. Bu yüzden göndermeleri seviyorum. Olayla tematik bir bağı varsa daha çok seviyorum ama illa ki olması da gerekmez, kimi zaman sezgilerle, okuduklarından kalan izlerle hiç beklemediğin bir yere savrulabilirsin. Polisiye için bu tür savrulmalar bir risk taşıyabilir ama varacağın yeri bildikten sonra fazla bir sorun olmaz, ekstradan bir güzellik olur. Her Temas İz Bırakırda başına gelenlerden sonra Behzat Ç. kimseyle konuşmaz oldu, benimle de konuşmaz oldu, onu konuşturmaya çalışmanın da pek bir anlamı yoktu aslında. Olduğu haliyle yazmaya çalıştım. Olduğu haliyle zorlamadan anlatmak bir avantajdı ama zorlukları da oldu tabii. Çünkü kişinin söyledikleri, girdiği diyaloglar benim için çok önemlidir. Onu, kağıt üzerindeki bir karton olmaktan çıkarıp sahici bir kişi yapar. Behzat Ç.'yi kaldığı yerden sahici bir kişi yapmaya çalışırken roman mı yazdım kavga mı ettim belli değil. En sonunda biraz barıştık, bir iki laf çıktı ağzından. Bu memlekette yaşamak ve kulaklarını açmak yeterli. Çünkü kallavi bir küfür dağarcığımız var. Geçen minibüste bir kadın yolcu kapıyı biraz sert kapattı, şoför Yavaş bacım kapının. mına koydun, dedi büyük bir içtenlikle. Tedavülde olan argoyu yakalamak için, insanın bir ayağının sokakta olması lazım. Maça gitmek, salaş meyhaneleri gezmek, vesaire. Bunun yanında Hulki Aktunç'un Büyük Argo Sözlüğü ve Filiz Bingölçe'nin çalışmaları da hep başucumda durur. Benim yazdıklarım, polisiye edebiyat içinde, polis prosedürü olarak bilinen türe yakındır. Yani soruşturmayı yürütenler özel dedektifler değil, Komiser Maigret ya da Martin Beck örneğinde görüldüğü gibi gerçek polislerdir. Benim bu türü yerli kılabilmem için Türk polisini yakından tanımam gerek. Tanıdığım kadarıyla, Türk polisi bir doğal afettir. 1 Mayıs'ta, gaz bombası tüfeğiyle gazeteci dövdüler. Tekme tokat cop neyse de, bu nedir yani? Türk polisi şikayet eder, fazla mesai yapıyoruz diye. Herkes yapıyor. Doktorlar daha fazla mesai yapıyor. Benim bir cerrah arkadaşım var, üç gün çalışıyor bir gün uyuyor. Dalağını kesip eline verse isyan edersin. O zaman kimse cerrahlar fazla mesai yapıyor demez. Ama Celalettin Cerrahlar kafanı kırsa, sorun fazla mesai olur. Polisin içinde münferit olan şiddet uygulamamaktır. Emniyetin alım ihalelerinde dönen rüşvetin haddi hesabı yoktur, bunları herkes bilir ama kimse söylemez, çünkü bu memlekette kimse polisle başının belaya girmesini istemez. Yazılanı yerli kılabilmek için bir de memleketin atmosferini koklamak lazım, bir yanda makul bir eğitim almış, nispeten belirsiz bir geleceğe sahip gençler var. Diğer yanda dini imanı para olmuş adamlar ve onların alışveriş manyağı karıları. Bir yanda 500 YTL asgari ücretle geçinmeye çalışanlar var, diğer yanda dolar milyarderleri. Bütün memleket bir sirki andırıyor ve yoksullardan bu sirkin cambazı olması isteniyor. Mesele yerli olmaksa, nerede yaşadığımızı bilmemiz gerek. Evet, bir arkadaş vasıtasıyla tanıştığım üst düzey bir emniyet mensubu var, o ilk kitabı okudu. Genel olarak beğendiğini söyledi, bir iki yanlışı düzeltti. Ben de Son Hafriyatı yazarken ona zaman zaman danıştım. Ziyadesiyle faydalı oldu. İlişkide bulunduğunuz insanları yazı malzemesi olarak görmek pek ahlaki bir tutum değil. Bunu bir yazarlık refleksine dönüştürmemek lazım. Ama bir yandan da bu bir paradoks. Yani bir insanı anlatmak için insanları da az çok gözlemlemek gerekiyor. Sanırım bir denge bulmak lazım.


Bizim oraya dünyanın her yerinden meraklı turistler gelir. Hepsi nasıl hassas, nasıl hislidir. Normalde görmezler beni, ama bir görseler, o yel değmemiş yürekleri çabucak inciniverir. 1900 derler, 40'lar gibi derler, ekmek bile karneyle demek, vah zavallılar, filan derler. Kendi hayatları bayram yeriymiş gibi, bana bakıp bakıp içlenirler. Bilmezler. Her şeyin satın alındığı bir dünyanın mahsulü olduklarını bilmezden gelirler. Şimdi bizim sokaklarda reklam yok; caddelerde ışıklı tabelalar, yol üzerinde afili mağazalar, mahalle aralarında devasa marketler, efendime söyleyeyim raflarda ambalajlı yiyecekler, reyonlarda üst üste yığılmış rengarenk giyecekler yok ya, bu onlara büyük yoksulluk gibi gelir. Baktıkça içleri acır. İşte bu zevat hep böyle, kendi talihine inanabilmek için başkalarına çilekeş hikayeler biçme telaşındadır. Ben alınmam, anlarım. Zaten ancak anlamayanlar alınır. Nurlar içinde yatsın, bendeniz yıllar evvel Mari Cruz isimli şahane bir hanımefendinin kıymetli ellerinden çıktım. Parmak izleri uzun kağıt ruloları tarafından silinmiş bir matbaa işçisiydi kendisi. Annemdi. Yani Gepetto Pinokyo'nun neyiyse, Mari Cruz da benim için öyle bir şeydi. Hakikatli kadındı bu Mari Cruz. Diktiği bütün karnelere şefkat gösterirdi. Sayfalarımızı okşarken eski bolerolar söyler, kalbimize ılık muhabbet tohumları ekerdi. Yanmış kibritler gibiydi çalışırken. Daima hafifçe öne eğilir, saçlarının koygun buklelerini zarifçe üzerimize dökerdi. Uzak yosunlar gibi, ne bileyim denizyıldızları yahut köpüklü sular gibi kokardı saçları. Galiba kocası denizciydi. Ama bu tatlı hayat uzun sürmedi. Günün birinde Mari Cruz'un atölyesinden çıkarılıp karanlık, küf kokulu bir depoya atılıverdim. Depomuz galiba Malecon'a yakın bir yerdeydi. Geceleri büyüyen dalga sesleri, sayfalarımın arasında gezinirdi. Bazı akşamlar rüzgar çöp kokuları taşırdı içeri; bazı akşamlar şeker kamışı, bazı akşamlarsa yorgun bacaklarını rumba ile canlandıran işçilerin şehvetli terini. İşte bütün bu kokular ve sesler arasında kim bilir kaç gün kaç gece geçirdim. Derken bir gün, bizim devreden çocuklarla birlikte Prusya mavisi bir kamyonete yükleniverdim. Dış cephesine devasa ebatlarda Che'nin nakşedildiği İç İşleri Bakanlığı ile Camilo'nun heybetle dikildiği Ulaştırma Bakanlığı binalarını geçtik; sarı boyaları pul pul dökülmüş perişan bir devlet dairesine getirildik. Nihayet, camekanlı bir bölmenin ardına sıralanıp, emekliliğine üç ay on iki gün kalmış yaşlı bir memur olan Pedro Bueno tarafından, şehir sakinlerine imza karşılığında takdim edildik. Sahibimin ellerine böylece kavuştum. Sahibim, Ulssyses namlı bir adamdı. Ona bu nefis adı veren babası, Fidel'in komünizmi dosta düşmana duyururken yanına aldığı talihli partililer arasındaydı. Oğluna harika bir miras bıraktığını düşünerek ölmüştü. Ulysses de harika bir miras devraldığını düşünerek büyümüştü. Ama işte babalar ölünce ve çocuklar büyüyünce, aralarındaki yaş farkı kapanıyor. O zaman hisler ve hevesler aynılaşabildiği gibi, bazen de farklılaşıyor. Ulysses büyüyünce mirasa burun kıvırmadı ama evladına değil çevreye güvenmeyen vesveseli analar gibi, onu tenkit etmeye başladı. Beni verdiği kadına, memleketinde hükümete laf etmenin güç olduğunu söylemişti. Kadın vahlanmaya kalkınca da Sizin düzende kolay mı sanki? Sahi, siz daha yeni çoluk çocuk sokaklarda ölmediniz mi? diye cevabı yapıştırıvermişti. Sevmediği bir şey varsa eski sahibimin, o da birinin, diğerine acıyarak kendini talihli saymaya çalışmasıydı. Zira gördüğüm kadarıyla, anlamadan biriktirmekten başka bir şey değil, bunların hayat diye yaşadığı.


Tüm dünyada bir milyonun üzerinde satan Gerçekten Bilmeniz Gereken 50 Fikir serisini yazmayı epeydir erteliyordum. Derken bir vesileyle yeniden karşıma çıktılar ve açıkçası birçok konuda hakikaten çok işe yarayabileceklerini fark ettim. Hayır, derin okumalar için değil elbette ama el altında dursunlar ve ihtiyaç durumunda az da olsa yolumuzu aydınlatsınlar diye. Domingo Yayınları etiketli bu eğlenceli ve bilgilendirici seriyi şahsen bilhassa gençlere, öğrencilere tavsiye ediyorum. Kabul edelim, bir sanat müzesi ziyareti ilham verici bir deneyim olabileceği gibi feci sıkıcı bir hal de alabilir. Sırf sanat eseri diye baktığımız her resim ya da heykeli seveceğiz diye bir kaide yok elbette. Ama şu da gerçek: Baktığımızın arkasındakini görmemizi sağlayacak bilgiye sahip olmak, o eseri başka türlü görmemize, anlayabilmemize ve hatta ondan etkilenebilmemize sebep olabiliyor. Başka bir deyişle, barok ya da post-modern gibi tanımlar biz dost meclisinde kullanıp havalı -ya da komik- gözükelim diye uydurulmadı: faydalılar. Gerçekten Bilmeniz Gereken 50 Sanat Fikri, Rönesans, klasik Yunan ve eski Mısır gibi ana sanat dönemlerinin yanı sıra romantizm, minimalizm, sürrealizm ve pop art gibi önde gelen hareketleri önemli temsilcilerinin eserlerinden örneklerle sunan, ideal bir sanat tarihine giriş kitabı. Tüm dünyada bir milyon adedin üstünde satan Gerçekten Bilmeniz Gereken 50 Fikir serisine ait bu kitap, Degas ile Monet ya da Dali ile Duchamp arasındaki farkı ayırt edemeyenleri -yalnız değilsiniz!- tarih öncesinden bugüne yaratıcılık, emek ve isyanla dolu bir yolculuğa çıkarıyor. Sanattan biraz daha fazla keyif almak isteyenler için güzel bir kitap. Kabul, konuyu Felsefe yapma! diye kestirip atabilmek büyük konfor. Felsefenin çetin sorularıyla cebelleşmektense filozoflara fildişi kulelerde yaşayan ve kaşıyacak bir şey olsun diye uyuz icat eden gerçek hayattan kopuk muhteremler klişesiyle bakmak mümkün. Ama klişeler üstünden yaşamak yerine kendi yolumuzu çizmek istiyorsak; ne yapabilirim? değil ne yapmalıyım? sorusunun cevabını arıyorsak yüzümüzü dönmemiz gereken yer felsefedir. Bırakın hayattan kopuk olmayı, tam da hayatın özüne dair konuşan şey felsefedir. Gerçekten Bilmeniz Gereken 50 Felsefe Fikri, anlatım dilinden tasarımına kadar kolay anlaşılabilir olmayı hedeflemiş, okuru dolambaçlı yollarda yalnız bırakmayan ideal bir felseye giriş kitabı. Her zaman felsefenin odağında olmuş bilgi, bilinç, kimlik, etik, hukuk ve estetik gibi kavramlar hakkındaki tartışmaları, kavanozdaki beyin problemi, Platon'un mağarası, berber paradoksu, ünlü düşünüyorum öyleyse varım önermesi ve tutuklu ikilemi gibi keyifli ve zihin açıcı başlıklar üzerinden okurla paylaşıyor. Önyargılarını kırıp adabıyla felsefe yapmak isteyen herkes için hayli faydalı bir kitap. Matematik hiç bu kadar keyifli olmamıştı! Hemen herkesin sizin psikolojiniz üzerine sizden çok kafa yorduğu bir zamanda yaşıyoruz. Şampuanınızın üstündeki yazı karakterinden ofis duvarlarının rengine; sevgili seçiminizden kime oy verdiğinize; tükettiklerinizden bağımlılıklarınıza hemen her şey psikolojik araştırmaların konusu ve bunların etkisi altında şekilleniyor. Psikoloji bilimi, hakkınızda o meşhur beni anlamadılar! serzenişiyle kestirip atamayacağınız kadar fazlasını biliyor; insana başka türlü bakmanızı sağlayacak kadar fazlasını. Gerçekten Bilmeniz Gereken 50 Psikoloji Fikri, anlatım dilinden tasarımına kadar kolay anlaşılır olmayı hedeflemiş, şahane bir psikolojiye giriş kitabı. Duygu, düşünce ve davranışlarımızın kökenine dair bilim insanlarının yaptığı keşifleri, sonuçlarına inanmakta zorluk çekeceğimiz deneyleri ve neden itaat ederiz? gibi mühim soruların cevaplarını paylaşıyor. İnsanı -öncelikle de kendini- tanımak isteyen herkes için güzel bir rehber.


Sahnelendiği ilk günden itibaren büyük heyecan yarattı Garaj. Esas karakterleri bir otoparkta karşılaşan daha doğrusu çarpışan iki ruh; fotoğrafçılık öğrencisi Kahraman ve Orkide adını seçmiş bir trans. Birbirlerinden farklı kişiler oldukları için çarpışmanın şiddeti de haliyle ikisi için farklı oluyor. Ve biz, izledikçe, tanıdıkça ikisini de seviyoruz ama başka başka şekillerde... Kahraman, korkuları ve tedirginlikleriyle olduğumuz, Orkide ise cesareti ve parıltısıyla kalbimizin en derininde olmak istediğimiz kişi. Açıkçası kalbe işleyen, zihne çakılan anlar, cümleler, diyaloglarla örülü bu oyunun kalıcı bir metne dönüşmesinden, yani kitap olarak yayınlanmasından mutluyum. Oyunun yazarı Kemal Hamamcıoğlu'na Garajı niçin kitaplaştırdığını sordum, Orkide'lerin sesi daha gür duyulsun diye dedi. Duyalım. Karanlığına sahip çıkan iki insanı anlatan ve hikayesi klişelerle dolu olan Garaj, sanırım karanlığın derinliğini seyirciye kırık bir tebessümle hatırlattığı için bu kadar sevildi. Karanlık iyidir; kir tutar. Köpeğimi her sabah Beşiktaş'ın çiçeksiz apartmanları arasındaki çocuk parkına götürüyorum. Geçen hafta 3-4 yaşlarındaki torunuyla bir dede geldi. Torunu köpeğimi sevmek istedi, dedeyse onu alıp parktan gitmemi. Orası çocuk parkıymış, torunu köpekten korkuyormuş. Yalan! O sırada torunu gülerek köpeğimin peşinde koşuyordu. Dede aksileşince dayanamayıp Köpeklerden değil, insanlardan kork! diye bağırdım. O da torununu da aldı ve kaçtı. Park da böylece bana, köpeğime ve bir kutunun yanında oynayan yavru kedilere kaldı. Sorunuza dönersem; işte Orkide ile Kahraman inatla o parkta kalmayı seçenlerden. Çocukken onları köpek ısırmış olsa bile köpeklerden korkmuyorlar. Dedeleriyse hiç olmadı. Dinlememekten değil o, her anını teşhir etmekten. Bir de canım, dostum kelimelerinin fazlalığından. Seni çok seviyorum dostum, İyi ki varsın canımların ortalıkta fütursuzca dönmesinden, ilişkilerin gündelik çıkarlar üzerine kurulmasından, her şey olmaya çalışıp hiçbir şey olamamaktan... Yoksa yalnız ve mutsuz olmak kıymetlidir. Pencere kenarında içilen her sigaranın bir hikayesi olduğunu ancak o zaman anlar insan. Ben yürümesini bilmiyorum, düşmem ondan. Orkide'yse yüksek topuklarıyla sapasağlam yürüyor. Sadece yürürken bir yandan da kendini ifade etmeye çalışmaktan bıkmış. Anlaşılmayı bir kenara bırakalım, ben sevmesini iyi bilirim, bunu konuşalım diyor. Sevmekten konuşsak ya! Sevmekten konuşalım. Ama şunu da duysun birileri... Garajın Isherwood uyarlaması Cabaret ve Capote uyarlaması Tiffany'de Kahvaltı türünden harika bir film olabileceğini hissediyorum.


Anna Karenina'yla ilk karşılaşmamın dikkat çekici bir yanı yoktu. Romandan değil, karakterden bahsediyorum. Anna ne çok baştan çıkartıcı bir kadındı, ne de öyle aman aman güzeldi. Tombuldu mesela, ayva tüyü bıyıkları vardı ve yazar bunları bize peşinen bildiriyordu. Öte yandan görünüşüne dair her şeyi bildiğimi iddia edemem. En basiti dört ciltlik romanın hiçbir yerinde burnunun neye benzediği bize söylenmiyordu. Gerçi kimin umurunda! Sorsalar, Anna'nın çok güzel ve cazibeli bir kadın olduğunu söylerdim. Bugün sorsanız, cevabım yine aynı olur. O yüzden sinema ve televizyonlardaki Anna Karenina uyarlamalarında seyrettiğim Anna'ların hiçbiri bana Anna gibi gelmedi. Greta Garbo fazla asil, Keira Knightley fazla kusursuzdu. Tolstoy'un yarattığı o müthiş gerçeklik duygusu istisnasız bütün filmlerde toz olup havaya karıştı. Ve ben, her seferinde kendi hayatımın filmini geri sardım, Anna Karenina'yı ilk okumaya başladığım güne döndüm. Bunları, ünlü kitap kapağı tasarımcısı Peter Mendelsund'un Metis Yayınları'ndan çıkan ve resmen aşık olduğum kitabı Okurken Ne Görürüz vesilesiyle yazıyorum. Mendelsund okurun da farkında olmadan yazar gibi yaratıcı bir eylem içine girdiğini söylüyor ve bir bakıma, Ne okuyorsan o aslında sensin diyor hatta bir adım ileri gidip, Okuduğun bütün kitaplardaki karakterler aslında sensin demeye getiriyor. Kitabı bir çırpıda özetlemem zor. Sırf bunlardan ibaret değil çünkü. Okumak ile zihinde canlandırmak arasındaki bıçak sırtı ilişkiyi son derece özgün bir dille, üstelik çizimler, fotoğraflar aracılığıyla, oyuncu bir üslupla anlatıyor ve okuma deneyiminin de en az okunan yapıtlar kadar ilgi çekici, üzerinde düşünmeye değer olduğunu gösteriyor. Eh, tutkulu okurların sevdikleri romanların filmlerini seyrederken hep hayal kırıklığına uğramaları işte bu yüzden. Yazar bize pek az veri sunduğu için ben kendi Anna'mı hayal ediyorum, yönetmen kendi Anna'sını... Hem yazarın verdiği ipuçlarına birebir uyulsa gene bir şey değişmeyecek hatta belki hayal kırıklığımız daha da büyüyecek. Mesela yukarıda beyazperdenin son Anna Karenina'sı Keira Knightley'nin bıyıklı bir fotoğrafını hazırladım, film bir anda şapşal bir komediye benzedi. Neyse ki, Mendelsund'un yaptığını yapmadım, siz ona şükredin. Kitabında Anna rolündeki Greta Garbo'yu burunsuz hale getirmiş. Doğrusu ben onun kadar zalim olamazdım. Mendelsund'un çok basit görünen Ulysses kapağı da sevdiklerimden. Üstelik orijinal Ulysses kapağına bir gönderme içeriyor.


Saklı Lezzetler, ünü dünyayı tutan Acı Çikolata'nın yazarı Laura Esquivel'den tenceresine sığmayan bir kitap. Esquivel mutfağın, insanın içindeki yaratıcılığı, sevgiyi ortaya koyabileceği bir ortam olduğunu düşünüyor. Ve mutfak aynı anda birçok şey olabiliyor... Aşkın mekanı. Okuma odası. Yalnızların sığınağı. Sıcak bir okul. Aşağıda tasarımıyla da dikkat çeken kitabın en güzel bölümlerinden biri yer alıyor. Çocukken beni çocukların kanını emen cadının hikayesi dehşete düşürürdü en çok. Bütün numaralarını en ince ayrıntılarına kadar gözümde canlandırırdım. Cadının çocuğu yakalayıp kanını emişi, kanı emilmiş çocuğun fersiz gözleri, cesedi teşhis eden annenin attığı çığlık, ama her şeyden çok, ölü cildin o sarımsı rengi. Geceleri bu görüntüleri zihnimden atabileyim diye saatlerce uğraşırdım, arkadan gelen ani bir saldırıdan korunmak için de mutlaka sırtım duvara yapışık olurdu. Ellerin bağlanması iki yönde gerçekleşir... İlkinde vurma, tehdit, şantaj gibi baskılarla çocuğu bir şeyleri yapmaya zorlayarak, ikincisindeyse ellerin çocuğun şahsi isteklerini takip etmesini önleyerek. İtaat etmek zorunda kalan eller kararlılık yetisini yitirerek bir başkasına ait arzuların nesnelerine, cadı anne iktidarının araçlarına dönüşür. Acı Çikolata'nın bir yerinde Tita annesinden ilk kez bağımsızlaştığında, elleriyle ne yapacağını bilemez. Ancak nesne olmayı bırakıp özneye dönüştüğünde, elleri artık onun gerçek doğasının talimatlarını yerine getirmeye başlar. Cadı annenin modus operandi'sinin, ona karşı duran birini safdışı bırakmak için iki farklı yönü vardır; fantazmagorik ve zehirli... Öyle ki sonunda varlığını, bulaşıcı bir hastalık gibi çocuklarından birine geçirir. Mesela Acı Çikolata'daki vampir anne, hastalığını Rosaura'ya geçirdi, yani annesinin ölümünden sonra kötülüğünü kızı sürdürdü, gelenek bayrağını eline alarak onu kendi istekleri, hevesleri, arzuları için kullandı. Öte yandan Tita'nın psikolojik hamileliği, affedilmemiş bir suçun yol açtığı suçluluk duygusunun bir çeşit dışa vurumuydu. Çünkü ağız sadece onu kapatandan kurtulabildiğinde özgürleşir. İşte o zaman hayalet kaybolur, ancak o zaman yemek insanlara yaşam ve rahatlık vererek gerçek işlevini yerine getirir, böylece irademizin ve varlığımızı idrakin eksiksiz kullanımı yeniden bizim elimize geçer. Acı Çikolata'yı yazdıktan sonra ben de cadı anneye karşı çıktım ve onu yendim. Bu sayede ağzım ve ellerim özgürlüğümü besleyen varlıklar olarak kapasitelerini kullanma yeteneklerini geri alabildi. Geceleri kanımı emmek için cadı annenin ortaya çıkacağı korkusuyla boğulup debelendiğim anlarda gördüğüm o kabus da yok oldu. Düşünemeyen, konuşamayan, yürüyemeyen, sevişemeyen, gülemeyen ama annelerine sonsuza dek bağlı kalacak ölüler yaratmak için... Bu kadar doğru bir cümle olabilir mi? Tüylerim ürperdi... İşte benim hayatım. melda hepimizin hayatıdır belki, hatta kendileri farkında olmasa bile anne olanların da. bilmiyorum, ben enteresan buldum bu yazıyı. ve bizim de çocuklarımız olacak :) yani benim olmaz belki ama olma ihtimali var ve gerçek kararımızı o zaman kararımızı vereceğiz aslında. Bunun bilimsel aciklamalari ve bu tarz etkilerden nasil kurtulabiliriz en iyi, psikolog Susan Forward tarafindan yazilmis. Ben cok faydasini gordum. Deytayli aciklamalari, ornekleri, digerlerinin tavirlarinda, ayrilarda yakaladigin gibi kendini de yakalamana, etkilenip degismene dogru yol aciliyor. Bir yerde bu zinciri kirmak mumkun. Bir surec olsa da, bir gecede gerceklesmese de mumkun.