Neslihan Elagöz yahut internet aleminde bilinen adıyla Siz Mutlu Gözler ve ben bu kitabı sanırım aynı zamanlarda keşfettik. İkimiz de edebiyat seviyoruz ama kişisel gelişim kitaplarını tamamen dışlayan ve onlardan uzak durmalarıyla böbürlenenlerden değiliz. Eğlenceli ve ilham verici oldukları zaman itirazımız yok. Hele bu tarz bir hafiflik, hiç itiraz edeceğimiz şey değil. Anne Berest, Audrey Diwan, Caroline de Maigret ve Sophie Mas adlı dört Fransız kadının yazdığı Nasıl Parizyen Olunuru görür görmez aldık, okuduk. Dahası Birbirimizden çok farklıyız ama hepimizin içinde hayatımızı alıp onu fiction'a dönüştürmeye dair bir ortak heves var diyen bu kadınların yazdığı kitabı sevdik. Instagram'ı olup bitenlerden haberdar olmak ve tüm dünyadan son gelişmeleri takip etmek için kullanan her genç kızın bildiği gibi, yaklaşık 6-7 aydır ortalığı kasıp kavuran bir kitap var ve bu kızlardan biriyseniz muhtemelen 5 ila 50 defa arası bu güzel kapaklı kitapla evvelden internetlerde karşılaştınız: How to be Parisian Wherever You Are. Yani her nerede yaşıyorsanız yaşayın, nasıl parizyen olursunuz. Uzaktan uzaktan epey maruz kalmamdan olacak, kitapla ilgili şöyle bir tahminim vardı: Benzeri tüm klişelerden daha az klişe olan bir klişe... Sadece bana öyle gelmemiş olsa gerek ki iki üç erkek arkadaşım bile kitabı linkleyip Okudun mu? sorusunu yöneltti. İşte okudum. Kitabın yazarı olan dört arkadaş diyor ki: Birbirimizden çok farklıyız ama önemli konularda ortak bir görüşümüz olur ve hepimizde, hayatımızı alıp onu fiction'a dönüştürmeye dair bir ortak heves var. Her bir sıradan anlar dizisinden bir hikaye ortaya çıkarmak için epey enerji sarf ettiklerini itiraf ediyorlar. Şahsen ben, Nasıl şöyle olursun, şunu nasıl şöyle yaparsın tarzı kitapları her zaman büyüklenmeci talimat kaynakları olarak görmemek gerektiğini düşünüyorum, içlerinde irili ufaklı ilhamlar saklı olabilir. Bu yüzden parizyen kadın afacanlığı içereceğinin ipucunu veren kitabı da bu gözle okumayı denedim. Gözüme çarpan en çakallll pazarlama taktiklerinden biri olduğunu düşündüğüm bir bölüm takip etti bunu: En meşhur parizyenler, yabancılardır. Paris'te doğmamışlardır ama orada bir kez daha doğarlar. Mesela Marie Antoinette, mesela Jane Birkin... Sonradan Fransız mirası olarak kabul edilen yabancılar. Alttan alta diyor ki; biliyoruz az sonra bir çabaya gireceksin, hevesleneceksin, biz en büyük gazı şöyle bir önden verelim sana. Açıkçası bunu fark ettiğim halde ben bile bir şişindim, ondan sonra da okumaya devam ettim. Yalan değil sonuçta. Paris'in bile Amerikanlaştığı şu zamanda, aslında kitapta parizyen özellikler olarak sıralananlar anti-Amerikanlaşma telkinleri bir miktar. En fazla tekrarlanan laflardan biri mother nature/tabiat ana. Doğallık, kitabın merkezinde. Bu doğallığa yapay ve kalıcı müdahalelere Hayır diyorlarken, doğal görünmek için verilen uğraşı da hazır kapağın arkasına saklanmışken itiraf ediyorlar. Kitapta geçen onlarca konuyla ilgili yüzlerce ipucundan minik bir seçki yaparak burayı Cosmopolitan sayfasına çevirmemeyi tercih ediyorum ve Egoist Okur'a yaraşır biçimde, kitaptan yapacağım alıntıyı, bahsi geçen kadınların Okuduğu, Sevdiği ve Kişiliğinin Bir Parçası Haline Gelmiş Kitaplar Listesi olarak belirliyorum. Son olarak: kitabı okumasanız da, sakın Paris'te kimseye Bon appetite demeyin. Neden olduğunu anlamadım ama bu çok kötü bir şeymiş, onu anladım. Ben kitabı bir ponpon kız olarak okudum ve beğendim. Düşük beklentililere tavsiye ederim. Huysuzlar okumasın.


Rolling Words değişik bir kitap. Yuvarlanan kelimeler anlamına geliyor. Yazarı Snoop Dogg, tasarımcısı ise Pereira & O'Dell. Bu aslında sayfalarına sigara sarabildiğiniz bir şiir kitabı. Fikir hoşuma gitti ama doğrusu almadım, henüz kitapları tüttürmek veya yakmak fikrine alışabilmiş değilim. Ayrıca Snoop Dogg'ın iflah olmaz hayranı da sayılmam. Zaten ünlü rapçi, kitapları yakmak taraftarı değil. Sadece şarkı sözlerinden oluşan bir kitabı sigara kağıtlarına bastırmayı ve kitabın aynı zamanda bir kibrit kutusuna benzemesini istemiş. Böylece tercihen fonda Snoop Dogg'ın bir parçası çalarken şarkı sözünü okuyor sonra da sayfayı acımadan yırtıyorsunuz. Baskı, zehirli olmayan mürekkeple yapılmış, o konuda içiniz rahat olabilir. Ama tabii şahsen şu sigara denen beter şeyden tez zamanda yeniden kurtulmayı istediğim şu günlerde aynısını kağıda saracağınız o tütün konusunda söyleyemem. Not: Başlığı ismini bilmediğim bir Egoist Okur takipçisinin ricasıyla değiştirdim. Kendisine teşekkürler. Küçük bir önerim var. İçilebilir yerine tüttürülebilir konsa sanki ilk anda daha anlaşılır olacakmış yazının başlığı. Sigara kağıtlarına basmaktan bahseden kısma kadar kitabı lıkır lıkır içmekle ilgili ilginç düşünceler kafamda uçuştu.


İyi huylu Köstebek, bir sabah bahar temizliği yapmaktan sıkılıp süpürgesini bir kenara atar. Yeşil kırlarda amaçsızca dolaşırken nehir kıyısında Fare'yle karşılaşınca da bütün hayatı değişir. Kayıkla dolaşmanın keyfini, yeşil çimenlerde piknik yapmanın zevkini, maceralı yolculuklara çıkmanın heyecanını keşfeder. Sonra? Sonrasını kitaptan okuyalım, seçtiğim şu bölüme de özel bir ihtimam gösterelim. Çünkü antik bir yeraltı şehri olduğunu sonradan öğrendiğimiz devasa labirentte yaşayan Porsuk'un ağzından yazılmış o bölüm bize, insanın kibrini ve zayıflığını; peşinde koştuğumuz dünyevi hazların, başarıların, kazanımların nasıl da elimizden kolayca alınabileceğini hatırlatıyor. Hatta dilerseniz ardından gazeteci Alan Weisman'ın Bizsiz Dünya adlı kitabına dair yazıma bir göz atın. Bence ikisi birbiriyle son derece yakından alakalı. Porsuk'la Köstebek salonu geçip büyük tünellerden birinin içine girdiler. Fenerin titreşen ışığı tünelin iki yanında yer alan irili ufaklı odaları aydınlatıyordu Kimisi bir dolap kadar ufacıktı bu odaların, kimisiyse Kurbağa'nın yemek salonu kadar büyüktü. Küçük bir aralıktan geçerek bir başka büyük koridora girdiler. Burası da öncekine benziyordu. Köstebek dolaştıkları yerin büyüklüğünü, koridorların uzunluğunu, tüm duvarların tuğladan örülmüş olduğunu, sütunları, kemerleri gördükçe pek şaşırıyordu. Peki ne oldu onlara? diye sordu Köstebek. Burada yaşayan insanlar gittikten sonra ne olmuş? diye sordu Köstebek.


Sokak sanatına duyulan ilginin artmasıyla birlikte Londra'nın doğu bölgelerinde Street Art London adı verilen yürüyüş turları düzenlenmeye başlamış. Sokak sanatçılarının rehberlik ettiği bu turların süresi 2-4 saat sürüyor. Elbette bu sokakları tek başınıza gezmeniz de mümkün ama bütün o graffitiler ve sanatçılar hakkında ayrıntılı bilgi almak isteyenler için turlara katılmak daha keyifli. Sibel Yılmaz gezdi, yazdı, görüntüledi. İngiltere'nin çokkültürlü yapıya sahip başkenti Londra, sokak sanatçılarının sanatlarını özgürce icra edebildikleri bir yer. Sokak sanatının çeşitli türlerine Londra'nın hemen hemen her bölgesinde rastlayabilirsiniz; ancak çoğunlukla alt gelir grubunun ve göçmenlerin yaşadığı, kentin doğusunda yer alan Shoreditch ve Brick Lane gibi gettolar son birkaç yıldır dünyanın çeşitli yerlerinden gelen sokak sanatçılarının uğrak yeri haline gelmiş durumda. Bu bölgelerde duvar resimlerinin ve graffitinin pek çok örneğiyle karşılaşmak mümkün. Binaların farklı yüzeylerini, kapıları, duvarları ve lokanta girişlerini çeşitli boyutlardaki resimlerle dolduran sanatçılar Shoreditch ve Brick Lane sokaklarını neredeyse bir açık hava galerisine dönüştürmüşler. Sokak sanatına duyulan ilginin artmasıyla birlikte bu bölgelerde Street Art London adı verilen yürüyüş turları düzenlenmeye başlamış. Genellikle sokak sanatçılarından birinin rehberlik ettiği bu turların süresi iki ila dört saat arasında değişiyor. Bu sokakları kendiniz de gezebilirsiniz; ancak rehberler graffitiler ve sanatçılar hakkında ayrıntılı bilgiler verdikleri için turlara katılmak daha keyifli. Yürüyüş sırasında katılımcılara Shoreditch'te sanatçıların birlikte çalıştıkları atölyeyi ve buradaki graffiti malzemelerini görme imkanı da sunuluyor. Sanatın kapalı kapıların ardında değil sokakta yapılması gerektiği fikrinden doğan graffitinin sanat mı yoksa vandalizm mi olduğu tartışılan bir konu olsa da politik sorunlara dikkat çekmek için bir tür protesto biçimi olarak kullanılan sokak sanatının son zamanlarda tekrar itibar kazandığı söylenebilir. Graffiti yapmak yasal olmadığı için sistemle derdi olan ve politik çizimleriyle tanınan sokak sanatçılarının birçoğu isimlerini gizlemeyi tercih ediyor. Sanatçılar resimlerinin altına attıkları imzalarla, motiflerle ya da takma adlarla tanınıyor. Bu tarz sanatçılar genellikle geceleri gizli çalışırken sokak sanatının günlük hayatın bir parçası olarak görüldüğü Londra ve Buenos Aires gibi şehirlerin bazı bölgelerinde sanatçılar gündüz de rahatlıkla çalışabiliyor. Üstelik yanlarından geçen insanlar da onların çalışmalarını izleyebiliyor. Bu bölgelerde sanatçıların çalışmalarını örgütler ya da dernekler destekliyor. Sokak sanatı aynı zamanda kolektif bir çalışma biçimi. Kimi sanatçılar düzenlenen projelerde ya da festivallerde bir araya gelip bir süre birlikte çalışabiliyorlar. Sokak sanatçılarının birçoğu dünya çapında tanınıyor. Bu sanatçıların en ünlüsü İngiliz Banksy. Savaş karşıtı, çevreci çizimleri ve politik sloganlarıyla tanınan Banksy'nin gerçek kimliği bilinmiyor. Banksy'nin çalışmalarına öyle büyük bir ilgi var ki Banksy'nin resimleri kimi zaman bulundukları yerden taşınıp yüksek fiyatlara satılıyor. Banksy'nin bu kadar meşhur olmasını eleştiren ve onun çizimlerinin üzerine kendi resimlerini yapan sanatçılar da var. Shoreditch'te birkaç duvarda Banksy'nin tahrip edilmiş birkaç resmini de görebilirsiniz. Banksy dünyadaki farklı kentlerin duvarlarına yazdığı This wall is a designated graffiti area yazısıyla da tanınıyor. Banksy bu yazıyla meslektaşlarını çizim yapmaya davet ediyor. Shoreditch'te çekilen aşağıdaki fotoğrafta Banksy'nin graffitisinin yanına başka graffitiler çizildiğini görebilirsiniz. Bu sokağın tamamı rengarenk çizimlerle dolu ve insanlar bu resimlerin önündeki banklara oturup içkilerini yudumluyorlar. Sokak sanatçılarının birçoğu hayatları boyunca dünyanın farklı yerlerine gidip kentlerin sokaklarını sanatla dolduruyorlar. Düzenli bir hayatı olan sokak sanatçıları olsa da sanatçıların bazıları evsiz. Bu fotoğrafta görülen evsiz sanatçı John Dolan, bugünlerde Doğu Londra'nın en ünlü sokak sanatçısı. Her gün köpeğiyle birlikte Shoreditch High Street'te gözüne kestirdiği bir köşeye oturan Dolan, özellikle son yıllardaki gelişimiyle Londra'nın yükselen değerlerinden biri haline gelen Shoreditch'in değişen yüzünü çizimlerine yansıtıyor. Eğer bu aralar yolunuz Londra'ya düşerse 19-26 Eylül tarihleri arasında gerçekleştirilecek George the Dog, John the Artist isimli proje kapsamında Dolan'ın diğer ünlü sokak sanatçılarıyla birlikte yaptığı eserlere göz atabilir, Dolan'la konuşma imkanı bulabilirsiniz. Bu resim eserlerinde sürrealist imgeleri kullanan Arjantinli sokak sanatçısı Martin Ron'a ait. Davet üzerine Londra'ya gelen sanatçı bu çalışmayı sekiz günde tamamlamış. Ron, David and Goliath adını verdiği bu çalışmayı tasarlarken İngiltere başbakanı David Cameron'ın porsuklar hakkında yaptığı bir konuşmadan ilham almış. Ağustos ayında çizilen bu duvar resmini birkaç ay sonra göremeyebilirsiniz. Çünkü dünyanın farklı yerlerinden gelen sanatçılar önceden çizilmiş bir resmin üstüne yenisini yapıyorlar. Böylece duvarlardaki resimler birkaç aylık aralıklarla değişmiş oluyor. Sokak sanatının geleneği bu bir anlamda. Politik içerikli çizimler ise genellikle kent meclislerinin kararıyla siliniyor. Sokak sanatı kendini sürekli yenilediği için buradaki resimleri Shoreditch ve Brick Lane'de göremezseniz sakın şaşırmayın. Gerçek kimliğini gizlemeyen ve ürünlerini galerilerde satışan sunan sanatçılardan biri de Christiaan Nagel. Nagel, Londra'nın yüksek binalarının ve duvarlarının üzerine yerleştirdiği farklı renkteki mantar tasarımlarıyla tanınıyor. Poliüretan, fiberglas ve paslanmaz çelikten yapılan bu mantarlar canlı renklere boyanıyor. Londra sokaklarında -özellikle Doğu Londra'da- gezintiye çıktığınızda dikkatlice bakarsanız çok sayıda mantar görebilirsiniz Arzu edenler sanatçının internet sitesinde satışa sunulan mantar desenli gömleklerden satın alabilirler. Dscreet isimli Avustralyalı sanatçı ise baykuş çizimleriyle tanınıyor. Dscreet ile birlikte RUN, Thierry Noir, Pablo Delgado, Zomby, Rowdy gibi dünya çapında tanınmış sokak sanatçılarının çalışmalarını Salted Prints adlı bir şirket destekliyor. Bahsi geçen sanatçılar 2012 yılından beri bu şirketin maddi desteğiyle Shoreditch'in duvarlarını boyuyorlar. 1958 doğumlu Fransız Thierry Noir, 1984 yılında diğer bir sokak sanatçısı Christophe Bouchet ile birlikte her türlü tehlikeyi göze alarak Berlin Duvarı'nı boyamaya başlamış. Berlin Duvarı'nı süslemekten çok politik bir mesaj vermeyi amaçlayan Noir'in çizimleri Duvar'ın yıkılmasından sonra özgürlükçü hareketlerin simgesi haline gelmiş. Stik gibi tek bir formu çizmeyi tercih eden Noir'in resimlerini bugün dünyanın farklı yerlerinde görebilirsiniz. Sizlere ilk kez Doğu Londra'da karşılaştığım ve daha önce hakkında bilgi sahibi olmadığım sokak sanatı ve sanatçıları hakkında kısaca bilgi vermeye çalıştım. Şüphesiz ki hayatın ve sanatın kaynağı sokaklarda. Sokağa çıkmadan önce Londra'daki sokak sanatı hakkında bilgi edinmek isterseniz buradaki ve buradaki adresleri ziyaret edebilirsiniz.


Herakleitos'a zibidi dediği, inanmadığı için bir özür borçlu gitti. İki özür. İyi bir insan bin kişiydi gerçekten. Ben de mi? yarı alaylı sorusu haksızlıktı. Evet, öyleydi. Yapmaz ya, gerçek anlamda nicel olarak yansıladı diyelim, yine borçluydu bir özür. Her şey akar da demişti o zibidi, bilmiyor değildi a! Akmıştı işte. Onunla akmıştı. Kendini icat eden bilge, kendini sokakta tek başına yürüten insan, bin olmuştu şimdi. Tek başına bin niteliğinde. İşte akmıştı, bin niceliğinde, tek niteliklerden oluşan bir sokak. Binlerce bilge. Derken, aktıkça milyon. Bir özür borçluydu Herakleitos'a. İki özür. Gibi yaptığı için borçlu. Bin kişilik olduğunu bilmiyor gibi. Binlerce olunacağından umudunu kesmiş gibi. İnanmadı bu serzenişlerine kendisi de, tersini yazdı yaşadı çünkü. Tek başına olunmaz! dedi. Olunmazdı doğru. Olunmadı. Bu da doğru. Her şey aktı, Herakleitos doğruydu. İki özür. Tek başıma ne yapabilirdim ki ben derken, vazgeçenlerden değil, çağıranlardandı. Bari kendimi kurtarayım diyenlerden değil. Bin olalım diyenlerden. Her biri bin çarpı bin. Kanla bir daha sulandı vatan, ortada bırakmadıklarından toprak değilse de, caddeler, gördü bunu. Provokatörüydü bunun, ne güzel bir cilveyle! Diyordu ya hani, bir mektubunda, imza toplamakmış, açıklama okumakmış filan, hiçbir zaman kağıt üzerinde eylemlere ısınamadım, sokağa çıkmalı, çarpışmalı diyordu ya. Yaşlanınca azalan fizik kabiliyetti belki, ama fikir, ama tavır, ama mücadele azmi yaşlanmazdı ya hani. Barikata çağırmıştı ya, göğüs göğüse çarpışmaya hani... Böyle diyordu ya bir mektubunda. Bilinç akışıymış! Çok da umuruydu, bakalım hangi statik kategoriye uygun yazıyorum diyecekti çok da! Üslup mu, biçim mi aradı sanırsınız, o, içeriği olmayanların işidir kakavanlar! Ünlem, belli bir işarettir, soru işaretinin de adı üstünde. Bunların sembolü karakteri bellidir. Virgül varsa nokta yerine, ünlem midir, soru işareti midir? Yoo, onun seçtiği, koyduğu bir işarettir. Ne ünlem, ne soru işaretidir virgüllüsü. İkisi olmaya da yatkın, ama fluluk barındıran. He gibi basit bir nidanın önüne geliyorsa, bunda ne mana olacak, bir seslenişin anlamsızlığını vurguluyor diyenler isterse dilbilimsel çözümleme filan açısından haklı olsunlar. Pratikte varıldı sırrına onların. Marx'la Freud, Faik'le Beckett ulanırken birbirine, keskin kesinlemelerden ve dipsiz sorgulardan kelleyi kurtarmanın işaretlerine, imlerine çekip götürsün bizi diye var onlar. Nida ve sual işaretlerinden, üç virgüllerden geçmiş bir vargı, daha derinleşsin diye kullanılsınlar maksat. Daha bir düşünülsünler, ne ki bu dedirtsinler. Her şey akar dedirtsinler aslında! Kabullenme, desinler! Boyun eğme! Bitmedi, noktalı değil! Bir başka zamanda aramızdan ayrılsaydı, bizi her şeyi yeniden değerlendirmeye zorlayan günlerden geçiyor olmasaydık, bu yazı farklı çatılırdı. Ama şimdi Herakleitos her şey akar diyen bir zibididir. Tek başına sokağa çıkan, örgüt, örgüt, örgüt diyen bir aydındır. Gorgo'lara biat, başat faktör olmaktan çıkmıştır. Bindir bugün, milyondur. Virgüller, ünlemler, soru işaretleri birer savaş aracıdır. Bunda asla yadsınamaz bir payı olan kişidir ardından yazılan. Sosyalisttir, büyük yazarların, böyle günlerde, yazdıklarıyla bütünleşen hayattaki yerleri, dünya görüşleri, tavırları, saflarıdır gelip yüze vuran. O yüzden bir abideye bakıyoruz, yumruğumuzu kaldırıp ardından. Edebiyat sokak artık! Biber gazı, tazyikli su, mermiler günlerinde, barikata çıkmanın ötesine dudak büken bir büyük devrimcidir giden. Edebiyatın, dilin büyük ustasıdır. Halk olmadan halkçılık olmuyor, halk seni kendisine benzetiyor demekten çekinmeyen, öykünmeciliğe, halk dalkavukluğuna zerrece prim vermeksizin halk için mücadelesini yürüten bir aydının arkasından, halkı kendisine benzettiği günlerde yazmak, acıyı biraz hafifletiyor. Ama bize de borcu var. Mektup yazacak kimsem kalmadı diyordu. Yanlış! Gururla vedalaşıyoruz sizinle... Gözünüzü arkada bıraktırmamanın gururu. Tezer Hanım'a iletiniz: Artık sizi yaşatacakların ülkesidir Türkiye. İmzamız: Örgüt!


Daha da önemlisi, salgın hastalıklarla ilgili edebiyat yapıtlarını okuduğumuzda içimizde gizlenen yabancı düşmanlığını, ırkçılığı, ayrımcılığı, söylemeye dilim varmıyor ama, güçsüz olanı dışlama eğilimimizi gösteren bir ayna da buluyoruz karşımızda. Örnek mi istiyorsunız? Pandemi esnasında can kayıplarının artışını ülkemizdeki yabancıların üzerine yıkanları yahut iki nefes almak için sokağa çıkan yaşlılara yapılanları, mesela üzerlerine içi su dolu balonlar fırlatanları hatırlayalım. Edebiyatın salgınlarla ilişkisi denince akla gelen ilk örnek, antik Yunan şairi Homeros'un İlyada destanı. İlyada, bir salgın anlatısıyla açılıyor. Kral Agamemnon, Truva yakınlarındaki bir şehrin başrahibinin kızını kaçırıp kendine köle yapmış, bunun üzerine de Apollon Yunan ordularını kasıp kavuracak bir veba salgını başlatmış... Lanetin de ancak Agamemnon masumiyetten elini çektiğinde, yani genç kızı serbest bıraktığında ortadan kalkacağını söylemiş. İkinci örnek İtalyan Giovanni Boccaccio'nun Decameron'u... 1348 yazında Avrupa'yı toplu ölümlerle sarsan büyük veba salgınından kaçmaya çalışan yedi kadın ve üç erkekten oluşan bir topluluk, şehri terk edip Floransa'nın kırsalına sığınmak için yola çıkar. Soluklanmak için verdikleri molalardan birinde de bir karar alırlar: Azıcık eğlenmek, 'aklın sınırları dışına taşmayan zevkler tadabilmek' için on gün boyunca her biri onar öykü anlatacaktır. Böylece ahlak, aşk, cinsel politika, ticaret ve güç üzerine toplam yüz öykü anlatılmış olur. Decameron iki yönden önemli: Birincisi, felaket dönemlerinde hikayelerin hayati rolünü vurguluyor. İkincisi kimilerince, kadınlara yönelik edebiyatın da ilk örneği sayılıyor. Zira Boccaccio önsözünde kitabıyla sevenlerin, özellikle de seven kadınların acılarını hafifletmeyi amaçladığını, Decameron'u, işleri nedeniyle sık sık uzak ülkelere giden kocalarının dönüşünü beklemekle ömür tüketen kadınlar için yazdığını belirtmiş. Günün birinde fareler lağımlardan, kalorifer dairelerinden çıkıp sokaklarda ölmeye başlarlar. Apartman kapıcılarından başka kimsenin ciddiye almadığı bu olay, zamanla korkunç boyutlara ulaşır ve insanlar da fareler gibi yollarda ölmeye başlar. Belirtiler apaçık vebaya işaret etmesine rağmen, kimse bunu kabul etmez, daha da kötüsü hastalıktan kaçabileceklerine inanırlar. Ölümlerin önlenemeyecek bir hızla artmasına yol açan da başlangıçtaki bu inkar hali olur zaten. Sonunda giriş ve çıkışlar kapatılır ve şehir bir yıl kadar karantina altına alınır. 1947 tarihli Veba adlı romanında Albert Camus tüm Avrupa'ya yayılan kapkara Nazi faşizmini bulaşıcı bir hastalık metaforuyla anlatıyor. Cezayir'in Oran şehrinde geçen romanda hastalığa karşı alınan önlemler, Nazi işgaline karşı başlatılan direniş hareketine karşılık geliyor. Vebaya yakalananların acılarını hafifletmek için çalışan Dr. Rieux var bir de. Ona göre, veba ile savaşmanın tek yolu, dürüstlük. Herkes içinde taşır bu illeti ve yeryüzündeki hiç kimsenin kendi içindeki vebaya karşı bağışıklığı yoktur, diyen Camus'ye göre yine de kurtuluş yoktur. Mary Shelley'nin 1826 tarihli yarı fantastik, yarı otobiyografik romanı Son İnsan'da olaylar, 2070-2100 yılları arasında geçiyor. Roman, uygarlığın sonunun salgın hastalıklar, nükleer savaşlar, sibernetik isyanlar, doğaüstü olaylar ya da ekolojik felaketler yüzünden geleceğini öngören apokaliptik kurgu türünün ilk örneği. Tüm dünyayı etkisi altına alan büyük veba salgını sona erdiğinde, geriye tek bir insan; bomboş Londra sokaklarını bir çoban köpeğiyle birlikte dolaşan Lionel Verney kalmıştır. Mary Shelley, alter ego'm, ikinci benliğim der Verney için. Romandaki diğer karakterler de gerçektir. Bir yeryüzü cenneti arayışı uğruna tanıdığı herkesi peşinden sürükleyen Adrian, yazarın şair eşi Percy Bysshe Shelley'dir mesela. İstanbul'da öldüğünü öğrendiğimiz Lord Raymond karakteriyse, romantik dönemin en büyük şairlerinden olan Lord Byron'dan başkası değildir. Edgar Allen Poe'nun 1842 tarihli öyküsü Kızıl Ölümün Maskesi, hızla ilerleyen ve insanlığın kökünü kurutacak gibi görünen bir veba salgınını anlatır. Prens Prospero, Kızıl Ölüm olarak bilinen hastalıktan korunmak için kendi gibi bir grup aristokratla birlikte korunaklı bir manastıra kapanır ve ardından manastırın her biri farklı renkte döşenmiş yedi salonunda görkemli bir şenliği, bir maskeli baloyu başlatır. Dış dünya kendi kendine bakabilir, der. Bunu düşünüp kederlenmek budalalıktan başka bir şey değil. Gelin görün ki, Kızıl Ölüm de dış dünyanın kendi kendine bakabileceğini düşünmüş ve insan görünümüne bürünerek dans edenlerin arasına karışmıştır. Pulitzer ödüllü yazar Geraldine Brooks, 2001 tarihli Mucizeler Yılı romanını, Eyam adlı bir köyün yaşanmış hikayesine dayandırıyor. 1665 yılında Londra'dan yola çıkan gezici bir terzi, pazardan aldığı bir top kumaş vasıtasıyla, bu kendi halindeki sessiz köye vebayı getirir. İlk ölen de kendisi olur zaten. Köylüler ne yapacaklarını bilemezler önce ama günler süren toplantıların sonunda bir karar alırlar: Kaçıp kendilerini kurtarmak yerine, sonunda öleceklerini bile bile evlerinde, köylerinde kalırlar. Amaçları kendilerini feda ederek hastalığı burada tutmak, salgının tüm ülkeye yayılmasını engellemektir.


Sağdaki fotoğraf 1940'ta Londra'da çekilmiş. II. Dünya Savaşı sırasında şehir kütüphanesi bombalandıktan sonra okurların yıkıntıların arasında dolaşmalarını gösteriyor. Dağılmış, harap olmuş kitaplar arasından istediklerini seçiyorlar. Demek ki ölüme bu kadar yakın oldukları halde okumaktan vazgeçmeyenler olabiliyor. Soldaki fotoğrafta Lost dizisinin sevdiğim karakterlerinden Desmond Hume var. Ne alaka? demeyin; Desmond'un en büyük tutkusu Charles Dickens okumaktı. Bütün o maceralar, boyut değiştirmeler, zamanda ileri geri gitmeler falan sırasında okumaya da vakit ayırabiliyordu. Fakat Dickens'ın Our Mutual Friend romanını hep yanında taşıdığı halde henüz okumamıştı. Ölümün iyice yaklaştığını hissedettiğinde yapacaktı bunu. Zira bütün Dickens'ları bitirirse eğer, yaşamak için daha az sebebi kalacağını biliyordu. Böyle işte. Lost efsane olduysa bence biraz da bu tür şahane ayrıntılar yüzünden oldu. Desmond Hume'a, biricik Charles Dickens'a ve yaşadıkları şehir bombalanırken bile kitap okumadan duramayanlara bir selam çaktıktan sonra sadede gelelim... Ölmeden Önce Okumanız Gereken 1000 Kitap diye bir kitap var ya, hemen edinin onu ve karıştırın, sonra da ölmeden önce en son hangi kitabı okumak isteyebileceğinizi düşünün. Ölmeden Önce Okumanız Gereken 1001 Kitap'ın yenisi geldi. Tuğla gibi, kocaman, kalın bir kitap. Daha önce de birkaç kez basılmıştı ama belirli aralıklarla yenileniyor ve yeni yazarlar, yeni kitaplar dahil ediliyor. Kendi adıma bir başvuru kaynağı olarak evde durmasına bayılacağımı söyleyebilirim. Listeleri seviyorsanız, sizin de hoşunuza gidecek. İçindeki fotoğraflar, orijinal kapaklar, vintage illüstrasyonlar falan da çok güzel. Ölmeden Önce Okumanız Gereken 1001 Kitap'ın ilham kaynağı Şehrazat. Yani 1001 Gece Masalları'nın yaratıcısı olan gizemli kadın. Hikayeyi bilirsiniz, evlendiği kadınların her birini daha sabaha kalmadan idam eden bir padişah vardır. Günün birinde güzeller güzeli bir kadınla evlenir. Şehrazat'ın diğerlerinden bir farkı vardır, o hayatta kalmaya kararlıdır. Bunun için de en etkili silahı kullanır. Yani padişaha masallar anlatmaya başlar. Masalları da her sabah en heyecanlı yerlerinde bırakır, ertesi gece devam etmek üzere. Padişah merak duygusunu yenemediği için de bir bakarlar 1001 gece geçmiş, Şehrazat birkaç çocuk doğurmuş, padişahınsa artık onu öldürtmek için arzusu falan kalmamış. Böylece bir kadının hayatı ve bir erkeği ruhu masallar sayesinde kurtulur. Tefrika romanların da televizyon dizilerinin de kökekinde bu hikaye varmış gibi gelir bana hep. Romancılar ve senaristler aslında Şehrazat'ın hikayeyi en heyecanlı yerinde bırakıp okurun, yani kocasının bir sonraki bölümü iple çekmesini sağlama ustalığından ders almış olmalılar diye düşünürüm. Neyse bu ayrı konu. Dünyanın her ülkesinden, her kültüründen birçok önemli yapıtı içeren kitap için Peter Boxall'ın editörlüğünde 100 kişilik bir yazar kadrosu çalışmış. Aralarında, dünyanın çeşitli ülkelerinden eleştirmenler var. Önsözü ise ünlü yazar Peter Aykroyd kaleme almış Seçilenlerin çoğunluğunu romanlar oluşturuyor. Öykü koleksiyonları ve otobiyografiler, hatta bir de çizgi roman var: Watchmen. En çok kitabı seçilen yazarlar Charles Dickens ve J. M. Coetzee. Seçkide ikisinin de 10'ar kitabı yer alıyor. Türk yazarlardan Emine Sevgi Özdamar ve Orhan Pamuk da var. Mezarlık kitabıdır heralde neil gaimanın en sevdiğim yanı. Belki de dövüş kulübü asla karar veremem..


Hiçbir romanını okumadım ama yazılanlardan anladığım kadarıyla Ruslar bu yazarı bir rock yıldızını sever gibi seviyorlar. Sokaklarda posterleri satılıyor, imza günleri hınca hınç dolup taşıyor, dergiler, gazeteler boyuna ondan söz ediyor. Kısacası, son 10 yılda birçok önemli ödülü toplayan Zahar Prilepin, Rus gençliğinin yeni idolü. Rusların yazıyla ilişkilerinin sağlamlığı ortada. Edebiyatın en önemli yazarlarından birkaçını hatırlamak yeter bunun için... Tolstoy, Dostoyevski, Puşkin, Gogol, Lermontov, Çehov, Gorki... Daha yakın tarihlere gelirsek Aleksandr Soljenitsin, İzak Babel, Vladimir Nabokov... Şimdi de Zahar Prilepin. 1975 doğumlu Zahar Prilepin Rus edebiyatının en parlak yıldızı. Rusya'da, Fransa'da hatta Çin'de kazandığı ödüllerinin haddi hesabı yok. Ülkesindeyse, her yazara nasip olmayacak türden kalabalık bir hayran kitlesi var. Halk onu bir rock yıldızını sever gibi seviyor. Sokaklarda posterleri satılıyor, imza günleri hınca hınç dolup taşıyor, dergiler, gazeteler boyuna ondan söz ediyor... Anlayacağınız; Zahar Prilepin, Rus gençliğinin yeni idolü. Kendi adını taşıyan internet sitesinde, edebiyatın bu son parlak yıldızının karakterine dair ipuçları edinmek mümkün. Mesela aile bağlarına çok önem veriyor, eşiyle ve çocuklarıyla çektirdiği sayısız fotoğrafı var. Karısı belli ki onun çocukluk aşkı, çünkü ilişkilerinin her dönemine ait görüntüleri sitede yerini almış. Çocuklarıyla oynarken, arkadaşlarıyla iki tek votka atarken, köpeğini severken, saunada dinlenirken... Uyurken, yüzerken, hayranlarına sarılırken, başka yazarlarla hararetli tartışmalar yaparken, giyinikken, çıplakken... Prilepin'in Çeçenistan'da savaşırken bile fotoğrafı var. Doğrusu ben, hiçbir yazarın bu kadar çok fotoğraf çektirdiğini görmedim. Ne geçmişte, ne günümüzde. En narsisist ya da en PR sempatizanı olanların bile. Çağdaşı olan çok satan yazarlardan farlı olarak Prilepin siyasi bir şahsiyet, hatta bir nevi kanaat önderi. Eh, filoloji öğreniminin ardından edebiyata boşvererek Rus Ordusu'nun özel polis birimine katılmış, 1996-99 arasında da Çeçenistan'daki sıcak savaşın içine dalmış. Rus insanı savaşmak için yaratılmıştır zaten. Biz bu konuda başka halklarla karşılaştırılamayacak kadar yetenekliyiz diyor. Bu son derece milliyetçi ve tehlikeli adam, Çeçenistan'dan döndükten sonra hem roman yazmaya başlamış, hem de aktivist olarak Rusya'daki siyasi partileri tek bir çatı altında toplamayı hedefleyen Öteki Rusya hareketine dahil olmuş. Şimdi Novaya Gazeta'nın editörü, yani siyasi gündemin tam merkezinde. Ayrıca faaliyetleri yasaklanan Ulusal Bolşevik Parti'de yöneticilik yapıyor. Dolayısıyla günümüz Rusya'sında olup bitenleri anlamak için Prilepin'i anlamak da şart. Kitapları henüz dilimize çevrilmeyen Zahar Prilepin, Brejnev rejiminde büyümüş. İlkgençlik yıllarında ülkesinin yıkılışına tanıklık etmiş, Sovyetlerin bir ideolojiler bukalemunu gibi renkten renge geçişini görmüş. Romanlarında bir miktar Tolstoy mistisizmi, bir miktar Alman milliyetçiliği, bir miktar da Amerikan tarzı idealizm olması bundan. Kahramanları genellikle distopik bir dünyaya doğan gençler. Bir zamanlar eşkıya sayılanların artık hükümdar olduğunu, kirli hırsızlarınsa siyaset arenasında alkışlandığını izledikleri için onlar Rusya'nın kayıp kuşağı. Son 150 yılda çıkan bütün Rus yazarların politik olmalarının tesadüf sayılamayacağını düşünen adamımız, Dünyayı, elinde kelebek ağıyla dolaşan Vladimir Nabokov için bile geçerli bu. Ruslara dair yazan hiç kimse bu toprağın insanlarının devletle olan aşk-nefret ilişkisini görmezden gelemez diyor. Ama o, Nabokov tarzında değil, Maksim Gorki ya da Dostoyevski tarzında politik... Kendilerinden çok daha kuvvetli bir iktidar odağıyla mücadele eden kırılgan insanları anlatırken, arınmanın karşı konulmaz güzelliğine övgüler düzüyor. Romanlarındaki en vahşi karakterler bile bir şekilde yürek burkuyor. Terörist olmak isteyen Negatif adlı punkçı genç, evinde yetiştirdiği çiçeklerle sohbet ederek huzur buluyor mesela. Patolojiler, San'ka, Günah ve Terra Tartarara: Bu Benim Meselem adlı romanların yazarı Zahar Prilepin'e yöneltilen en ciddi eleştiri hep kendini anlatması. Sonuçta Pathologies'in kahramanı gibi o da savaşmak için iki kez Çeçenistan'a gitmiş. Onu bu açıdan Çanlar Kimin İçin Çalıyorun yazarı Amerikalı Ernest Hemingway'e benzetiyorlar. Erkeklik ritüelleri, tıpkı İspanya İç Savaşı'na katılan ve edebiyat dünyasının en maço yazarlarından sayılan Ernest Hemingway gibi onu da büyülüyor. Ayrıca Hemingway gibi o da sıcak savaşın içinde olmayı erkekliğin en büyük sınavı olarak görüyor ve Kadınlar çocuk doğurmak için, erkeklerse savaşmak için tasarlanmıştır diyor. Prilepin, başbakan Vladimir Putin'den de, Kremlin'deki öteki hırsızlardan da nefret ediyor. Altında 34 kişinin imzasını taşıyan ünlü Putin Gitmeli manifestosunu kaleme alan kişi de zaten o. Nobel ödüllü Aleksandr Soljenitsin'in edingenliği ve konformizmi reddeden tavrını hatırlatırcasına Bir an önce harekete geçmezsek, kıyamet içimizde başlayacak diyor.


Karanlıkta 33 Yazar adlı kitaplarda bu topraklarda az tanınan birçok korku edebiyatı yazarının hikayelerini derledi. O da korku edebiyatı, fantastik edebiyat ve bilimkurgu gibi türlerin bizde çeşitli sebeplerle dışlandığını, aşağılandığını düşünüyor. Bana kalırsa, korku özneldir, ölçütü olmaz. Aynı uyaran sizi daha az korkutabilir, beni daha çok; bu tamamen iç dünyamızdaki dürtülerimize, çelişkilerimize, arzularımıza ve düş kırıklıklarımıza bağlıdır. Demek ki hammadde korkulan nesne değil, insanın kendisi. Bu durumda korkunun niceliği yere, zamana ve kültüre göre değişiklikler gösterebiliyor. Dikkat ediniz, niteliği demiyorum, niceliği diyorum. Yani korkunç olan, her insan için korkunçtur. Ama Kızılderiliyi en çok korkutan şeyle, sözgelimi, bir Vikingi en çok korkutan şey aynı değildir. Ya da ilkçağ insanının en büyük kabusu, çağdaş insan için o denli korkutucu olmayabilir. Yani korkuyu ölçüye vurmayı, ya da sınır koymayı bir tarafa bırakalım. Peki, bir yapıtı korku romanı diye nitelemek için neye bakacağız? En yalın anlatımıyla söylersek: Eğer okumakta olduğumuz bir roman bizi eğlendiriyor, güldürüyorsa, tamam, bu bir mizah yapıtıdır, deriz. Eğer cinsel arzularımızı kamçılıyorsa erotik bir yapıttır. Aynı şekilde, okuduğumuz roman eğer bizi korkutuyorsa -lütfen tedirginlikle, endişeyle, panikle karıştırmayalım-, bu bir korku romanıdır diyebiliriz. Aslında, tıpkı büyük usta Richard Matheson gibi ben de edebiyatın ille de sınıflandırılmasının gerekmediğine inanıyorum. Iyi yapıt vardır, kötü yapıt vardır. Başarılmış olan vardır, başarılamamış olan vardır. Bu, yazarlar için de geçerlidir. Falanca şahıs sadece korku romanları yazar ya da Filanca şahıs sırf bilimkurgucudur diye zorlamanın alemi yok. Örneğin, Peter Straub'un Yitik Oğlan Yitik Kız adlı romanı asıl olarak bir korku yapıtı, ama aynı zamanda çok güçlü bir dram da içeriyor. Ya da sinemadan örnek verecek olursak, Alien filmi korku mu, bilimkurgu mu? Ikisi de. Bilimkurgu fonunda işlenen bir korku öyküsü... Dolayısıyla kantara vurmayı, sınırlar koymayı, sınıflandırmalar yapmayı bu kadar çok sevmeyelim. Korku, bilimkurgu, polisiye gibi yazın türlerinde belirleyici olan, hayal gücüdür. Insanın korkması için hayal gücünün geniş olması gerekir. Karanlığın neleri saklayabileceğini düşleyemeyen kişi karanlıktan korkmaz. Ama aç kalmaktan korkar. Milletimiz de şu sıralarda karanlığın değil, ne yapar ederim de köşeyi dönerimin derdinde. Sanat, toplumun aynasıdır. Bilim üretmeye başladığımız vakit bir bilimkurgu edebiyatımız da olacak. Kentleşmeyi becerdiğimizde polisiye edebiyatımız zenginleşecek. Spor halkın tüm katmanlarına yayıldığında spor öykülerimiz yazılacak. Üzerimizdeki ölü toprağından silkinip hayal kurmaya başladığımızda da korku romanlarımızı okuyarak eğlenebileceğiz. Dışlama, hatta aşağılama meselesine gelince... Bu sadece korku için değil, aynı zamanda ve özellikle bilimkurgu için de geçerli. Nedeni de basit: Dergileri ya da yayınevlerini kendilerine tekke yapmış üç-beş edebiyat şeyhiyle eleştirmen, okuyup öğrenecek kapasiteleri olmadığından ve özgüvenlerindeki defektlerden dolayı anlamadıklarını dışlamak, beceremediklerini aşağılamak yöntemini seçmektedirler. Olay budur. Boşverin. Korku edebiyatının temelinde cinselliğin ve dinin gerçekten de çok önemli yeri vardır. Cinselliğin ve dinin bizde çok uzun bir süre tabu sayıldığı ve bunun korku edebiyatımızın oluşmasını engellediği şeklindeki görüşe yüzde yüz katılıyorum. Ancak bugün toplumumuz çok daha farklı bir boyutta bulunuyor. Artık cinsellik ve din toplumu değil, ticaret, köşedönücülük ve hırs hem cinselliği, hem dini, hem de toplumu yönlendiriyor. Kutsal olanı tahrip etme duygusu her ne demekse bir tarafa bırakalım, eğer yeterince dolarınız varsa en kutsal şeyleri bile, tahrip etmeyi boşverin, satın alabilirsiniz. İnsanın altbenliğinde pusuya yatmış temel dürtüleri vardır: Açlık, susuzluk, saldırganlık, cinsellik gibi. Normal bir yaşam sürebilmemiz için, bunların doyurulması olmazsa olmaz koşuldur. Sadece öncelikleri farklıdır. Aç ve susuz insan her şeyi yapar. Hayatı tehlikeye girdiği vakit en mazlum kişi bile saldırır. Cinsellik de, diğer üretici ve yaratıcı süreçlerle bir noktaya kadar telafi edilse bile, doyurulmadığında benlikte derin yaralar açar. Cinsellik, ergenliğimizden yaşlılığımıza dek üzerindeki denetimimizi yitirmeyi kesinlikle istemediğimiz bir silsiledir. Bu denetimin yitirilmesi çoğumuz için kabusların en korkuncudur. Erkek, asil, güçlü ve ilk kanın dökücüsü olan vampirin Ingiliz edebiyatında öne çıkması Viktorya dönemine denk düşer. Cinselliğin şiddetle baskılandığı bu dönemde semboller ve metaforlar sık kullanılmıştı ve vampirlik de bunlardan biriydi. Şu sıralarda ise vampir cinsel güce değil, ölümsüzlüğe işaret ediyor. Dinle korkunun bağı çok açık. En büyük korku bilinmeyen karşısında duyulandır, en büyük bilinmeyen ise ölüm. Korkumuzu yatıştırmak için, bizi korkutan her neyse, onu akla uygun hale getirmeye çalışırız. Örneğin, ilkel adam yanardağdan korkuyorsa bakireleri kurban ederek ona yaranmaya çalışır. Ortaçağ insanı vebadan kırıldığında bunu tanrının bir cezası olarak kabul eder ve bedelini Yahudileri yakarak ödemeye kalkar. Vampirlerin vampiri, hortlakların hortlağı ölüm ise ancak ve yalnız daha sonra yaşanacak mutlu ve sonsuz bir hayata inanılarak akla uygun hale getirilebilir. Bu görevi yapacak olan da dindir. Her ne kadar ölümden sonra cennet bahçelerinin bizi beklediğine inanmaya gayret etsek de, maddi dünyanın egemenliği bilincimizin arsız bir köşesinde hala sürmektedir. Biz solucanlara yem olurken ölümlü dünyada bir çocuk bırakabilmişsek, ölümsüzlüğü de bir ucundan yakaladığımızı varsayarız. Işte cinselliğin ölümle hesaplaşması da budur.


1986'da kızım, daha doğduğu gün öldü. Ve bu beni bir yazar yaptı diyen Amerikalı yazar Lidia Yuknavitch'in Freud'a Kafa Tutan Kız: Dora adlı kitabı April Yayınları'ndan çıktı. Önsözünü Chuck Palahniuk'un yazdığı romanda yazar sarsıcı bir cinsel taciz hikayesi anlatıyor. Romanın iyi adamı da kötü adamı da aynı: Dr. Sigmund Freud. İnsanlar keder, öfke, sevgi gibi yoğun duygu durumlarını deneyimlediğinde, beden de kendine has ifade biçimleri arar. Eğer kendini fiziksel olarak ifade etmesi için bedenimize bir şans tanımazsak bütün mücadele hatta savaş içeride olup biter ve bunun sonu yıkımdır. Kızım öldüğünde, misketlerini kaybetmiş bir çocuk gibiydim. Bir evsiz olarak sokaklarda yaşamaya başladım, sonra da psikiyatri kliniğine yatırıldım. Sabahtan akşama kadar resim yapıyordum. Tamamen fiziksel bir şeydi, bedenim ruhumdaki acıya, öfkeye bir şekil, bir renk bulmaya çalışıyor gibiydi. Bulabilsem kurtulacaktım. Aman yarabbim! Bu kadar saçmalamış olamam. Bence içten içe çatlağın teki olduğumu düşünüyorsunuz. Yoksa bu soruları sormazdınız. Bence değilsiniz. Ya da sizin gibi düşündüğüme göre ben de çatlak olabilirim. Güzel. Edebiyat da kuantum da zamanda ileriye ve geriye hareket edebilir. Sonra, ikisinin de onlardan bekleneni yapmak gibi bir mecburiyetleri yok. Hayatı başlangıç saymıyor, ölümü son addetmiyorlar. Yeniden düzenlenebilen, birbirinin yerini alabilen, değiştirilebilen ve sonsuzca yeniden düzenlenebilen mikropartikül ve mikrodevinimlerden oluşuyorlar. Tek fark, kuantum mekaniğinin, edebiyatın yaptığı şeyin matematiksel bir tarifini verebilmesi. Evet, bu romanı yazmaya Freud'un Dora'yla ilgili vaka analizini okuyunca karar verdim. 20'lerimin başında öfkeli bir genç kadındım. Freud Dora'nın her şeyini yanlış yorumlamıştı; rüyalarını, hayat koşullarını, her şeyini... Ve zaten konuşamamaktan mustarip bir genç kızın sesini tamamen elinden alacak kadar sert davranmıştı ona. Fakat... Bu kısmı iyi dinleyin. Bugünden bakınca haklıymışım gibi gelmiyor bana; Freud'a gereksiz yere yüklenmişim. Neyse, o zaman Dora'nın hikayesinden öyle etkilenmiştim ki fiziksel semptomlarının bazıları bende de çıkmıştı. Böylece önce sesini, sonra bedenini, sonra da hikayesini ödünç aldım. Ama yazmak için 25 yıl beklemem gerekti. Bir gece Dora beni sarsarak uykumdan uyandırdı. Onu işittim. Doğru söylüyorum. Sahiden çığlıklarını işittim. Öfke, arzu, kafa karışıklığı ve kaos, hepsi genç kızlar ve kadınlar için çok önemli gelişim safhaları. Bunları yaşamazsak iki şey kalıyor bize, ya içimizde birikenlerin şiddetiyle canımızı yakıp duracağız ya da başkalarının istediği türden kadınlar olmak için debeleneceğiz. Aralarındaki fark o kadar devasa ki, bir cevap bulmak imkansız. Jung akıl hocasından rüyalar, beden, arketipler ve cinsellik bakımından ayrılıyor. Açıkçası Kırmızı Kitap'ın da büyük hayranıyım. Jung'un misketlerini kaybettiğinde acıyla yazdığı bir kitaptır bu ve anlaşılır olabilimek için o da bir sürü resim yapmıştır. En zor kısım, nasıl yazarsam romanımın çok satacağını söyleyenlerin öğütlerine katlanmaktı. Taslakları okuttuğum insanlardan bazıları Dora'yı nahoş buldu ve onu daha cici biri yapmamı öğütledi. Böylece okur kendini onunla özdeşleştirebilirmiş falan filan... Ne ahmakça şey! Söylenenlerin hepsine kulağımı tıkamak, Freud'un analizlerini tekrar tekrar okumak, çoğunluğu öğrencim olan çevremdeki gençlerle sohbet etmek ve kendi zihnimdeki Dora'ya ihanet etmemek zorundaydım. Benim Dora'm nahoş kalabilirdi. Hem zaten onu bu haliyle çok seviyordum. Sadece onu da değil, galiba hepimizin içindeki sevimsiz karakterleri çok seviyordum. Sanırım haklısınız, en hızlı ve kolay yol yazmak. Daha doğrusu yaratmak. Sanatla uğraşmak, müzik, resim, edebiyat, ne olursa... Ama kendi usulümüzce. Halihazırda çözüm bekleyen acil bir krizimiz var: Ataerkil güçlerin bizi şekillendirmesine, hatta nasıl görüneceğimizi ve nasıl konuşacağımızı olduğu gibi nasıl yazacağımızı da belirlemesine izin vermeyi sürdürecek miyiz? Yoksa anaerkimizin cesur sesinin tarih boyunca fısıldadığı ipuçlarını kullanarak kendi imgemizi kendimiz mi yaratacağız? Feminist yazar Marilyn French epey zaman önce sorduğu gibi, neye benzediğimizi gerçekten biliyor muyuz? Çünkü kültür her zaman bize yanlış imgeler sunmaya hazırdır. Şahsen yazacağım bütün kitaplarda hep tavanarasından çıkış yolunu bulmaya ve göstermeye çalışacağım. Mary Shelley, Kathy Acker, Marguerite Duras, Gertrude Stein, Virginia Woolf, ama aynı zamanda ressamlar ve müzisyenler. İlham kaynağım her zaman edebiyat olmayabiliyor. Evimde tamamen yazıya ayırdığım özel bir odam var. Duvarları ve tavanı çivit mavisine boyadım. Masamsa kan kırmızısı. Etrafta bir sürü acayip nesne ve tılsım duruyor. Kocaman bir de penceresi var. Yazarken hiçbir günüm sıradan geçmiyor. Bazen yazmaya başlayınca saatlerce, günlerce kendimi durduramıyorum. Bazen de haftalarca hiçbir şey çıkmıyor. Böyle. Karışık. Mecburen akşamları ve gece olunca yazıyorum, çünkü gündüzleri ders vermek zorundayım. Adaçayı yakıyorum. Şarap içiyorum. Meditasyon yapıyorum. Bunalırsam yürüyüşe çıkıyorum. Sonra da kalbimi parçalarcasına yazıyorum.


Hep söylüyorum, güneşin altında gerçekten de yeni bir şey yok, her şeyin bir eski versiyonu aranırsa mutlaka bulunuyor. İnternetin bile... Tarih fısıldayan adam lakaplı araştırmacı Tom Standage'ın Duvara Yazmak: Sosyal Medyanın İlk 2000 Yılı kitabından öğrendiğime göre, interneti oluşturan iletişim sisteminin, sosyal medyanın hatta tablet bilgisayarların kökeni çok eskilere, antik Roma dönemine dayanıyor. Arthur C. Clarke'ın, Stanley Kubrick'in siparişi üzerine yazdığı ve 2001 A Space Odyssey filminin gösterime girmesinden hemen sonra, 1968'de yayınladığı romanında Newspad adlı bir cihaz vardı. Kitapta uzun uzun anlatılıyor, filmde de açıkça görülüyor; Newspad hakikaten adı üstünde, görünüşü ve işleyişi bakımından bugün elimizden düşmeyen tablet bilgisayarın neredeyse aynısı. Öte yandan, bu tarz önermeler pek yeni değil. 19. yüzyıl sonunda ortaya çıkan telgrafın da o dönem günümüzdeki sosyal medya gibi işlediği yazılmıştı mesela. Kıtalar arası iletişimi bile mümkün kılan telgraf, başlangıçta sadece zorunlu iletişim, yani ticari, askeri ve politik haberleşme için kullanılıyormuş ama zamanla işler değişmiş. Telgraf aracılığıyla chatleşerek tanışıp evlenen çiftler bile olmuş. Başka tezler de var. Kimileri sosyal medyanın 16. yüzyılda reformcu teolog Martin Luther'in tüm Avrupa'ya dağıttığı broşürlerle, kimileriyse Amerikan Bağımsızlık Savaşı ve Fransız İhtilali sırasında elden ele geçirilen propaganda kitapçıklarıyla başladığını öne sürüyor. Bu olaylarda karşımıza çıkan türden bir yazılı iletişim, belki de denetlenemez olduğu için, fazlasıyla interneti andırıyor. Tarih fısıldayan adam lakaplı ünlü yazar Tom Standage ise, Duvara Yazmak: Sosyal Medyanın İlk 2000 Yılı adlı provokatif kitabında işi daha da geriye götürüyor ve hem tablet bilgisayarların hem de internet ve sosyal medyanın kökenlerinin antik Roma dönemine, tarihçi Cicero'nun meslektaşlarıyla memleket meselelerini konuşmak için icat ettiği bir yönteme dayandığını öne sürüyor. Bu iletişim şeklinin fikir babası, Romalı devlet adamı ve yazar Cicero'ydu. M. Ö. 56'da Pompeius, Caesar ve Crassus'un kurduğu yeni birlik için çalışmaya başlayan Cicero, devletin çeşitli kademelerindeki muazzam kirlenmeye şahit olduktan sonra M. Ö. 51 yılında, merkezi terk ederek bugün Akşehir yakınlarında bulunan Kilikya'ya vali olarak atanmayı talep etti. Amacı Roma'dan uzaklaşmak, biraz nefes almaktı. Tabii siyasi arenanın kirli dinamiklerini de merak ediyor, kapalı kapılar ardında neler olup bittiğini öğrenmek istiyordu. Böylece eski adamlarından ve arkadaşlarından güvendiği birkaçını gizlice gelişmiş bir bilgi ağı kurmakla görevlendirdi. İşleri gereği çok seyahat eden tacirler, askerler, seyyahlardan da yararlandı. Bilgiyi elden ele dolaşarak gelen tabletler ya da papirüs rulolara yazılan mektuplar aracılığıyla alıyor, daha sonra da bunu başkalarıyla paylaşıyordu. Bazen bir mektubun birkaç kişiye birden hitap ettiği de oluyordu. Bu durumda belirli saatlerde agorada toplanarak yazılanları yüksek sesle okuyorlardı. Özetle; insanlığı canlı tutan yeni fikirlerin ve bilginin yazılı ya da sözlü şekilde aktarılması olmuş hep ve iletişimin yolu bir şekilde mutlaka bulunmuş. Dolayısıyla, her önemli buluşu modern zaman insanları icat etmiş gibi davranarak kendimizi gereğinden çok önemsememiz anlamsız. Sosyal medyada bugün kullanılan ARO tarzı kısaltmaları eleştirenlere duyurulur: Antik Romalıların bile ARO dediğini düşünürsek, tutuculuk edip kısaltmalara kızmak lüzumsuz. Sosyal medyaya benzer ağlara verilebilecek bir örnek daha var; 17. yüzyılda İngiltere'de arka arkaya yüzlercesi açılan kahvehaneler, yani coffeehouse'lar. Bizde kıraathane deniyor ya, aynı onlar gibi. Sırf kahve içmek için değil; son yayınları ve adları henüz gazete bile olmayan gazeteleri okumak, gündemdeki taze dedikoduları tartışmak için de gidilirmiş. Sınıfsal ayrımların gözetilmediği bu mekanlara zenginler ve siyasetçiler de uğrar; hem kendilerine gelen mektupları alır hem de tanıdıkları, tanımadıkları insanlarla konuşurlarmış. Tematik olanlar da varmış aralarında, bazılarında sadece siyaset, bazılarında ekonomi, bilim ya da edebiyat tartışılırmış. + İngiltere'nin önde gelen bilim kuruluşu Royal Society, tartışmaların boyutu genişlesin diye toplantılarını bu mekanlarda yapıyormuş. Bilim adamları yeni buluşlarını yine ilk kez kahvehanelerde açıklıyormuş. + Isaac Newton, modern bilimin temel eserlerinden Principia Mathematicayı böyle bir yerde katıldığı tartışmadan sonra yazmaya başlamış. + Felsefeci Adam Smith başyapıtı Ulusların Zenginliğini İskoçyalı entelektüellerin gittiği British Coffee House'da kaleme almış. + Birçok dev şirket buralarda kurulmuş, yeni iş modelleri icat edilmiş. Bugünkü Londra Borsası'nın temelleri Jonathan's adlı mekanda atılmış, Edward Lloyd's adlı bir başka mekan, zamanla günümüzün ünlü sigorta pazarı Lloyd's'a dönüşmüş. Bugün bu kahvehane ruhu bazı sosyal medya platformlarında yeniden doğdu diyor Tom Standage. Tek fark birinde konuşmaların gerçek, diğerinde sanal olması. Ama ikisi de bol bol konuşma ve dünyayı değiştirme potansiyeli taşıyor. Örnek olarak da tek bir tweet'le başlayan ve bugün dünyanın her yerinden biyologların buluşup bilgi paylaşmasını sağlayan sosyal medya ağı OpenWorm'u gösteriyor. Ayrıca günümüzde sosyal medyaya yönelik itirazların benzerleri, 17. yüzyılda İngiltere'deki kahvehanelere de yöneltilmişti. Cambridge'li avukat Roger North 1673 tarihli İngiltere'nin başındaki büyük bela başlıklı broşüründe, Başlangıçta bir yenilikti ama sonradan zaman israfından başka işe yaramadıkları anlaşıldı. Genç beyefendilerin yıkımı sayılması gereken bu mekanlarda, ne kafa kaldı ne fikir demişti. Oxford'lu akademisyen Anthony Wood ise 1677'de, Ülkede ciddi ve sağlam bir eğitim sistemi kalmamasının gerçek sebebini biliyor musunuz? Gençler tüm zamanlarını kahvehanelerde geçiriyor da ondan diye özetleyebileceğim bir makale yayınlamıştı.


32. İstanbul Film Festivali'nde Hannah Arendtin hayat hikayesinden yola çıkılarak çekilmiş bir film vardı. Gerçi konumuz filmin kendisi değil, yan rollerden birinde izlediğimiz Sascha Ley. Ley, aynı zamanda müzisyen, daha daha doğrusu bir gezgin şarkıcı. S. Ley & L. Payfet Duo, S. Ley & N. Gehl Duo ve Kalima gibi topluluklarıyla dünyanın dört bir yanını dolaşarak insanlara şarkılar ve hikayeler götürüyor. Bu nevi şahsına münhasır kadını Egoist Okur takipçisi Sinem Dinçer yazdı. Hem okuyun, hem de şarkılarını dinleyin. Sinem Dinçer, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi'nde Türk Dili ve Edebiyatı okurken bir yandan da Digital Film Academy ve çeşitli workshoplarda sinema eğitimi aldı. 2007'ten beri kısa ve uzun metrajlı filmler ve video kliplerde çalışıyor. Ayrıca Bilgi Üniversitesi Kültür Yönetimi bölümünde tezini hazırlıyor, çeşitli webzine'lere müzik ve sinema yazıları yazıyor. Almanya'nın güneybatısında, Saarbrücken'da 1967'de başlar Sascha Ley'in öyküsü. Lüksemburg'lu bir anne ve Alman-Fransız karışımı bir babanın kızıdır. Bu yüzden çocukluğu ve ilk gençliği Almanya-Lüksemburg arasında geçer. Anlaşılan bu durum onun hayatında belirleyici bir rol üstlenir. Çünkü daha çocukken bile sıla hasretinden ziyade yolculuk özlemi çekmeye başlayan Ley, o gün bugün en çok hareket halinde olmayı sever. Tesadüf odur ki ilk önemli yolculuğunu bundan tam 27 yıl önce Türkiye'ye gerçekleştirir. İlk egzotik ve sıradışı seyahatine karar verdiğinde rotasını Hindistan'a çevirir Sascha. Yetiştiği coğrafya ve kültür koşullarından çok farklı bir dünyaya açmıştır artık yelkenleri. Amsterdam ve Saarbrücken'da aldığı müzik eğitiminden de çok başka bir yönde bulur kendini. Hindistan macerası gerçekten de bir nevi dönüm noktası olur hayatında. Bir turist olarak orada bulunmanın ötesinde, merakı ve yetenekleriyle yeni bir dünyayı keşfeder hatta belki kendini yeniden tanımlayarak bundan yaptığı işe sağlam malzemeler katar. Hayatın akışı durmaksızın değiştiğinden hayatı algılamak yahut tek türlü algılamak konusunda çok net konuşulabileceğini düşünmüyor Sascha. Çünkü ona göre algı zaten anlık ruh hallerine göre değişebiliyor. Sascha Ley, Margarethe von Trotha'nın yönettiği Hannah Arend filminde. Oyunculuk eğitimi almamasına rağmen tiyatro ve sinemadan hiç vazgeçmez. Asıl eğitimi müzik üzerinedir ancak oyunculuk konusundaki hırsı ve kararlılığı, birçok uluslararası yapımda yer almasını sağlar. Oyunculuk gelişimini ise kendince yöntemlerle şekillendirir, geliştirir. Başta işini sıklıkla müzikal yapılar ve dürtülerle tanımlar. Şimdilerdeyse tüm teknik ve psikolojik birikimini ve dilini kullanan ama sezgisel yaklaşıma da sadık kalan bir isim Sascha Ley. Müzik mi yoksa oyunculuk mu önce geliyor? Sascha'ya yöneltilen en favori soru hala bu. Oysa gerçek bir tercihi olmadığını açıkça ifade ediyor. Bir keresinde Söz konusu sanatsa ben tek eşli değilim demiştim, hala böyle hissettiğimi söyleyebilirim. Sascha için müzik, şarkı söylemenin çok daha ötesinde bir kavram. Yıllar önce şarkı söyleyerek başladığı müzik kariyerini artık kendi var ettiği seslerin peşinden giderek şekillendiriyor. Sascha, zaman zaman bazı projelerde konuk olarak da yer alıyor. Son zamanlarda Caroline Thon'un fantastik grubu Thonline konuk olduğu projelerden sadece biri. Ayrıca geçen hafta şarkı ve enstrümanlarla çocuklar için sahnelenen deneysel bir dans oyununda çalışmaya başladı. Oyunun adı Jungala.


Haruki Murakami Sputnik Sevgilimde, her şeyin çoktan kaybolmuş olduğu bir zamana ve aradıklarımızı ancak kaybolarak bulabileceğimiz bir yere götürüyor bizi. Sahilde Kafka, Yaban Koyununun İzinde, Kadınsız Erkekler, 1Q84 gibi kitaplarıyla ülkemizde hatırı sayılır bir okur kitlesine sahip olan Haruki Murakami, dilimize çevrilen son romanı Sputnik Sevgilimde yalnızlığın ve aşkın tuhaf doğasını anlatıyor. Bu şaşırtıcı girişle başlayan roman, üç kişinin varoluşçu bir tiyatro oyununu andıran ilişkileri üzerine kurulu. Fakat tam da bu sayede, roman, ruh uzayının daha önce pek ayak basılmamış, benzersiz yerlerine gidiyor. Anlatıcı K, Neden insanlar bu denli yalnız olmak zorundalar? Neden bu denli yalnız olunmak zorunda? Bu dünyada bu kadar çok insan yaşarken, her birimiz bir başkasından bir şeyler beklerken, neden bu kadar yalnızız? Ne için? Yoksa gezegenimiz, insanların yalnızlığından beslenerek mi sağlıyor dönüşünü? diye soruyor. Hemen ardından da, başını göğe kaldırıp yerkürenin yörüngesinde dönmekte olan yapay uyduları düşünüyor. Sputnik'in dünyayla tek bağları yerkürenin çekim gücü olan, gökyüzünde dolaşmaya devam eden torunlarını düşlüyor. Bu yapayalnız metal kütlelerin uzayın dipsiz karanlığında birdenbire karşılaşıp birbirlerinin yanından geçip gittiğini, bir daha asla karşılaşmamak üzere ayrıldıklarını düşünüyor. Birbirlerine ne söyleyecekleri bir şey vardı, ne de yerine getirmek üzere verecekleri bir söz, diyor. Fakat bunları yalnızlığı betimlemek üzere söylemiyor sadece. Sumire aşkla sevdiği Myu'nun şarap şirketinde çalışmaya başladıktan sonra birlikte bir Yunan adasına gidiyorlar iş gezisi için. Myu, Sumire'ye çok tuhaf bir deneyimini anlatıyor orada. Geçmişte, on beş yıl kadar önce, İsviçre'nin Fransa sınırına yakın bir yerinde, bir gece, sabaha kadar lunaparkın dönme dolabında unutulduğunu söylüyor. Lunaparkın yaşadığı apartmanın tam karşısında olduğunu ve o gece dönme dolaptan kendisini dairesinde yaşamaya devam ederken gördüğünü anlatıyor. Dönme dolaptan dürbünle dairesine bakıyor ve dönme dolapta olduğu halde baktığı odada yine kendisini görüyor. Üstelik bir anlığına falan değil. Kendini bayağı bayağı bir hikayesi ve görsel akışı olan, ayrıca hiç istemediği bir ilişkinin içinde yaşarken görüyor. Saçlarını bir gecede beyazlatan bu paralel evren deneyiminden sonra bir daha hiçbir zaman eski kendisi olmadığını söylüyor. Yaşadığı bu sarsıcı deneyimi anlattıktan kısa bir süre sonra, gittikleri Yunan adasında Sumire de bir duman gibi yok oluyor. Kayıplara karışıyor. Ne polis bulabiliyor onu, ne konsolosluk, ne de Myu. İşte o zaman, Myu'nun aklına, tanımadığı halde Sumire'den çok dinlediği için tanımış kadar olduğu K'yı arayıp çağırmak geliyor. Bir duman gibi uçup yok olan Sumire'yi birlikte aramaya başlıyorlar. K, Myu'nun geçmişte yaşadığı kendini başka yerde yaşıyorken görme deneyimini o sırada öğreniyor.


Tarihçi Stefan Ihrig'le Harvard Üniversitesi Yayınları'ndan çıkan Atatürk in the Nazi Imagination adlı kitabıyla ilgili röportajı şubat ayında yapmış ve yayınlamıştım. Bu çok önemli kitap Türkiye'de Everest Yayınları etiketiyle yeni çıktı. Ben de röportajı yeniden yayınlamaya karar verdim. Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulduğu 1923 önemli bir yıl. O yılın sonlarında Adolf Hitler hezimetle sonlanan bir darbe girişimi yapıyor ve ardından yandaşı komplocularla birlikte yargı önüne çıkarılıyor. Duruşmalarda rol modeli olarak da sık sık Atatürk'ün adını anıyor. Aradan yıllar geçiyor, Naziler 1933'e kadar yasal ve siyasi olarak yavaş yavaş güçleniyorlar. Türkiye'ye ve Atatürk'e hayranlıklarını dile getirmeyi ise hiç bırakmıyorlar. Hatta Hitler Atatürk için karanlıkta parlayan yıldız bile diyor. Bilinmemesi doğal. Türklerin Kurtuluş Savaşının ve Atatürk'ün Avrupalılar üzerindeki etkisi çeşitli sebeplerle gözardı edilir. Kurtuluş Savaşınız Weimar Cumhuriyeti'nde acayip bir medya hadisesi olmuştu. Bazı gazeteler savaşı gün gün birinci sayfadan; Almanya'nın mühim meselelerinin hemen yanı başında rapor ettiler. Anadolu'da olup bitenler bir milliyetçi için bir rüyanın gerçekleşmesiydi. Naziler, Kemalistler ne yaptıysa Almanya'da aynısını yapabileceklerini düşündüler. Derken 1923'te Hitler, Münih'te alternatif bir hükümet kurmak amacıyla Birahane Darbesi adı verilen şu başarısız darbeye kalkıştı. Atatürk'ün İstanbul yerine Ankara Hükümeti fikrinden de epeyce ilham almıştı. Evet ama o büyülenme ve borçluluk hissi sonra da devam etti. 1933'te verdiği bir söyleşide karanlıkta parlayan yıldız olarak bahsettiği Atatürk, Hitler için liderliği, militarizmi, milliyetçiliği ve Naziler'e göre demokrasi ve bolşevizm karşıtlığı sebebiyle bir rol model oldu. Türkiye'nin hızlı modernizasyonu ve sekülerleşmesi de bu hayranlıkta etkiliydi. Hakikaten her şey bir milletin güçlü ve sorgusuz lideri olma arzusundan ve tabii Atatürk'ün karizmasından kaynaklanıyordu. Bir de tabii alternatif bir siyasi üslup arayışından... Yeri gelmişken, kitabımın bir karşılaştırmalı tarih çalışması olmadığını vurgulamak isterim. Türkiye'yi ve Atatürk'ü değil, Nazilerin onları hangi perspektiften gördüğünü anlatıyorum. Yeni Türkiye algısından etkilendiler ama Yeni Almanya da dedikleri III. Reich'i yaratırken her şeyi birebir kopya etmediler. Örneğin Atatürk Türkiyesi'nde kadınların özgürleşmesi adına yapılanlar Nazilerin görüşlerine hiç uygun değildi, bu yüzden Türkiye'deki çağdaşlaşmanın o bölümünü görmezden geldiler. Türkiye'de sekülerlik çok önemliydi, Naziler ise Almanya'da Kilise'nin nüfuzunu ortadan kaldırma hedeflerini gerçekleştirirken hep çok dikkatli olmak zorundaydılar, bu yüzden fazla ileri gitmediler. Naziler ve savaş dönemi Almanyası'nın diğer milliyetçi kurucuları için Türkiye'nin I. Dünya Savaşı'nın başından Kurtuluş Savaşının sonuna kadar kendini Ermenilerden ve Rumlardan temizlemesi olgusu, Yeni Türkiye'nin yükselişi adına bir ön koşul, bir şart değilse bile çok çok mühim bir şeydi. Tabii Türkiye'de ve İstanbul'da azınlıkların varlığını sürdürdüğü gerçeğini basitçe göz ardı ettiler. Türkiye'yi başarılı bir homojen milli devlet olarak resmetmek onlar için çok daha önemliydi. Açıkçası Alman milliyetçileri I. Dünya Savaşı'nın hemen ardından ağır bir travmayla karşı karşıya kalmıştı.. Bir kere savaşı kaybetmişlerdi ve sebebini tam olarak anlayamıyorlardı. İmparatorluk da ellerinden gittiğinden, çok küçümsedikleri bir yeni demokratik sistemde kalmışlardı. Dahası gerekirse silahla karşı çıkmaları gerektiğini düşündükleri çok sert barış antlaşması düzenlemelerine maruz bırakılmışlardı. Birden hayallerini gerçekleştiren bir grup insanı, Kemalistler'i gördüler. Yeni Türkiye, o dönem Almanyası'nın aydınlık bir aynası gibiydi. Bu ülke ve lideri onlara umut, ilham ve muhtemel stratejiler aşılıyordu. Yok, süreçler arasındaki benzerlik aslında sınırlı. Naziler olanları abartıp tüm ayrıntıları kendi görmek istedikleri şekilde gösteriyorlardı. Fakat bu bence sadece Atatürk'ün projesinin yeni ve çok özgün bir şey olduğunun altını çiziyor. Tabii bu yaşananların nelere yol açacağını kestirmek, Avrupalı gözlemcilerin çoğu için henüz pek mümkün değildi. Erken dönem Kemalist projenin yeniliği ve belirsizliği hem Nazilerin hem de İtalyan faşistlerinin Türkiye'yi niçin kendilerine, politkalarına ve özlemlerine yakın hissettiklerini açıklıyor. Yeni Almanya'yı bir bakıma yeni Türkiye'yle özdeşleştiriyorlardı. III. Reich döneminde bu konuda hem medyada sayısız makale çıktı hem de arka arkaya kitaplar yayınlandı. Gerçi daha sonra işler biraz değişti. Alman Propaganda Bakanlığı Nazileri eleştirdiği için Türkiye'yi cezalandırmak istedi ve medyadaki pozitif tabloyu tersyüz etmeye karar verdi ama bu artık çok zordu. Bir propaganda yetkilisinin anlattığına göre, o güne kadar Türkiye'yle ilgili öyle olumlu bir imaj yaratılmıştı ki geri dönmek imkansızdı. Alman çağdaşlarına göre Atatürk kesinlikle bir diktatördü. 1920'lerde ve 1930'larda Türkiye'nin gelecekte nereye gideceğini bilemezlerdi. Karşılarında hiçbir gücün karşı koyamadığı heybetli bir lider, bir tek parti devleti ve dünyanın çoğu memleketi için imkansız denecek bir yeniden inşa süreci duruyordu. Bunlar Nazilere çekici geliyordu elbette, ayrıca demokratik bir yönetime uygun değildi. O tuzağa düşmeyelim; kitabımda anlattığım şeyler bütünüyle Nazi'lerle alakalı. Nasıl desem, söz konusu olan aslında tek taraflı bir aşk hikayesiydi. Bilebildiğim kadarıyla Hitler'in tehlikeli biri olduğunu gören Atatürk bu aşka hiç karşılık vermedi. Bakın; Atatürk öldükten hemen sonra bir Alman gazetesinde şöyle bir makale yayınlandı... Bir liderin hangi nitelikleri taşıması gerektiği anlatılıyordu; lider olmayı hak etmek için ne yapmalı falan... Kusursuz liderin memleketi dışında da barış adına çalışması gerekiyor deniyordu. Barış burada altı kalın kalın çizilen önemli bir mesajdı ve makalenin yazarı bizzat Atatürk'tü. O yüzden onu yayımlamak, sadece Atatürk'ün III. Reich'taki hakim imajını temizlemekle kalmıyor, aynı zamanda Hitler'e karşı çıkmak anlamına da geliyordu. Tarihle ilgili tartışmaları, söylemleri ve algı farklılıklarını milletlerüstü bir perspektiften, derinlemesine incelemek fikrini heyecan verici buluyorum. 10 yıl önce Türkiye'nin AB üyeliği çevresindeki tartışmalar zirve yapmıştı, Almanya'da Türklere karşı sergilenen düşmanca davranışların tarihin derinliklerinden beri yaygın biçimde sürdüğü düşünülüyordu. Oysa ben 20. yüzyılın genişçe bir bölümünde, 1919'den '45'e kadar Türklere aşırı pozitif yaklaşıldığını gösteriyorum. Jön Türkler İhtilali sırasında, I. Dünya Savaşı boyunca ve sonrasında... Elbette bambaşka, birbirinden tamamen farklı sebeplerle... Bu, algının ne kadar hızlı değişebildiğini de gösteriyor.


1. Fırını önceden 200 derece ısıtın. 10 santim çapında bir kek tavasına biraz tereyağı sürün. Daha sonra tereyağını, bisküvileri mikserde hamur kıvamına gelene kadar iyice ezip karıştırın. Daha sonra bunu tavanın dibine ve yanlarına yayın. Isıttığınız fırında beş dakika pişirin. Bir kenarda soğumaya bırakın. Diğer malzemeleri hazırlarken fırını yeniden aynı şekilde ısıtın. 2. Kızılcıkları, şekeri, portakal suyunu ve tarçını orta büyüklükte bir kaba koyun ve hafiften kalınlaşana kadar ara ara karıştırarak 5 dakika pişirin. Onu da soğuması için kenarda bırakın. Sonra blender'a koyun ve pürüzsüz bir hale gelene kadar çırpın. Sonra ayrı bir kaba alıp ağzını sıkıca kapatın ve iyice soğuması için buzdolabına alın. 3. Elektrikli mikserle krem peyniri krema kıvamına gelene dek çırpın. Şekeri, yumurtaları katıp bir kez daha çırpın. Son olarak yoğurtu ve portakal kabuğu rendelerini ekleyin. 4. Bu malzemenin üçte birini kek tavasındaki bisküvilerin üzerine yayın. Üzerine kızılcık pürenizin üçte birini ekleyin. Aynı işlemi iki kez daha tekrar ederek bu iki malzemeyi bitirin. Kek tavasının yanlarındaki ve altındaki parçaları çıkararak bu yarı pişmiş keki normal bir fırın kabına koyarak kabarana kadar 1 saat pişirin.


Ben korkmam mesela ama bu konu açıldığında nedense hemen herkes tersini söylüyor. Oysa palyaçolar, genellikle çocukları, kısmen de yetişkinleri güldürmeye çalışan, zaten hayatlarını da böyle kazanan insanlar değil mi? Yine de palyaço korkusunun bir dayanağı, temeli olmalı. Sizce ne kadar geriye gidebiliriz palyaçoların kökenini araştırırken? Biraz inceleyelim bunu. Hem tam zamanı aslında. Zira Stephen King'in O romanı gösterime girdi. Ayrıca kitap olarak da yıllar sonra yeniden, üstelik bu kez eksiksiz bir çeviriyle yayımlandı. Hatırlayacaksınız, Altın Kitaplar'ı, Stephen King romanlarını hunharca kısalttığı için eleştiriyorduk. Dolayısıyla bu genişletilmiş basım işi, yazarın benim gibi iflah olmaz tutkunları için şahane oldu, geçmişin bir hatasını telafi ettikleri için çok teşekkürler. O GELDİ: Küçük Amerikan kasabası Derry'yi farklı kılan, varlığını kanalizasyon dehlizlerinde sürdüren ve ya kabuslar ya da gerçek hayata kattığı tehlikeler aracılığıyla insanları kendi karanlık dünyasına çeken bir gücün varlığıdır. O'nunla yıllar önce yüzleşen ve sonra kasabayı terk eden 7 çocuk, bugün geçmişin dehşet dolu günlerini çoktan unutmuş birer yetişkindir. Fakat esas hesaplaşma, adı konulamayan o korkunç mahluk, yıllar sonra canlandığında başlayacak, geçmişin kabusları, bugünün dayanılmaz hakikatleri olacaktır. Bana sorarsanız, Stephen King imzalı Onun yeniden yayınlanması tam zamanında oldu. Romanın yeni film uyarlaması gösterime girmek üzere. Konuyla yakından ilgiliyim, çünkü Andy Muschietti'nin yönettiği 2017 yapımı filmde uğursuz palyaço Pennywise'ı normal hayatta nefes kesecek kadar yakışıklı bir aktör olan Bill Skarsgard canlandırıyor. Açıkçası alışılmadık ama şahsen vaatkar bulduğum bir seçim. Hem kitabı sevdiğimden hem de Skarsgard'ın güzelliğinin hikayeye ne katacağını görmek için gideceğim. Bir görüşe göre söz konusu korku, ortaçağda başlamış ve palyaço, soytarı, budala gibi adlarla girdiği edebiyat ve tiyatro aleminde kelimenin tam anlamıyla kasırgalar estirmiş hatta Shakespeare oyunlarının en önemli figürlerinden olmuş. İster kral olun ister dilenci, soytarı Shakespeare oyunlarında soytarı hep hakikati söyleyen, vahşi doğanızla, içinizdeki karanlıkla temasa geçmenizi sağlayan ve ölümlü olduğunuzu unutmanıza izin vermeyen kişi. En önemlisi size sandığınız kadar zeki ve iyi olmadığınızı söylüyor ve siz ona yüzde yüz hak veriyorsunuz. Tabii içinizden. Amerika'da Büyük Depresyon diye anılan dönemle birlikte sirklerde geçen karanlık hikayeler yazılmaya, bu hikayelerde palyaçolar ahlaksız, güvenilmez hatta şeytani karakterler olarak resmedilmeye başlasa da palyaçoların, soytarıların kötü anılması esas 1980'lerde oldu. O kitabıyla ortalığı birbirine katan Stephen King'e göre palyaçolar korkutucuydu, çünkü doğaları gereği 'uslu' duramıyor, beklenmedik şeyler yapıyorlardı. Fotoğraflarına uzun uzun baktığınızda, sürekli gülümseyen o koca ağızları bir süre sonra kanla yıkanmış gibi geliyordu size. 1800'lerde yaşayan Londralı Joey Grimaldi, bugünkü palyaço makyajı ve kostümünün yaratıcısıydı. İlk pop kültür starıydı aynı zamanda, yani insanlar onun özel hayatına dair her şeyi bilmek istiyordu. Charles Dickens, David Copperfield ve Zor Zamanlar romanlarında ondan ilhamla 2 gezgin komedyen yaratmıştı. Mutsuz bir adamdı, karısı doğum yaparken ölmüştü, oğlunu da yıllar sonra aşırı alkolden kaybetmişti. Kendi de bir kemik rahatsızlığı yüzünden şiddetli ağrılar çekiyordu. Sahnede milleti kırıp geçiren bu adamın gerçek hayatta güldüğü görülmemişti. Ama ilk katil palyaço Fransa'dan çıktı: Kederli Pierrot maskesinin yaratıcısı komedyen Jean-Gaspard Deburau 1836'da küçük bir çocuğu bastonuyla vura vura öldürdü ve böylece kahkahaya cinayet karışmış oldu. 1970'lerde gündüzleri palyaçoluk yapan geceleriyse tecavüz ettiği genç erkekleri öldüren John Wayne Gacy de unutulacak gibi değil. Bir katilin saklanmak için seçeceği en iyi yol palyaço kılığına girmektir demişti, neyse ki 1980'de yakalandı. Palyaço kılığı onu kurtaramamıştı. Açıkçası ben palyaçolar adına biraz üzüldüm. King'in cevabını ise pek umursamaz buldum. Anlatacak bir hikayem varsa anlatırım, izin almama gerek yok. 'O', palyaçolara değil büyümeye dair bir roman deyip geçmiş çünkü.


Stephen King'in rotasından çıkmamı sağlayan şey, bir gün bir kitapçıda durduk yere bir arkadaşımın bir John Steinbeck almasıydı. Birlikte ne zaman kitapçıya girsek, ben her zaman aralarında King'inkilerin de bulunduğu korku kitaplarının rafına gidiyordum. Dünyada yazılmış diğer kitaplar yoktu benim için. Bir çırpıda 15 tanesini filan okumuş, derhal korku hikayeleri yazacak seviyeye gelmiştim. Sonra bir gün arkadaşım Milliyet Yayınları'ndan çıkmış, sarı kapaklı bir Steinbeck romanı olan Bir Savaş Vardıyı aldı. Henüz hiçbirimizin Steinbeck'ten haberi yoktu. Liseye geçeceğimiz yaşlardaydık. Edebiyatla hemen hiç ilgisi olmayan arkadaşım, ben yine bir King alınca bana Büyü artık minvalinde şeyler söylemişti. Sonra gerçekten kitabı daha o okumadan dayanamayıp ben okudum. Bu arada konu Steinbeck güzellemesi veya çocukluktan ilk gençliğe geçiş filan değil, haberiniz olsun. Oraya doğru gider gibi oldu, evet ama işin aslı, ben bambaşka bir şeyden bahsetmek istiyorum. Şunu sordunuz mu hiç kendinize? Acaba bir şeyleri sevmek, sadece bizzat o şeyin kendisinden kaynaklanan bir öz yüzünden mi? Tamamen bizden, doğadan, dünyadan kopuk bir 'şey' var mı gerçekten? Bir kitabı, bir kadını, bir yeri; sırf onlar gerçekten güzel oldukları için mi seviyoruz? Oysa hiçbir şey bizden bağımsız var olamaz dünyada. Her zaman ama her zaman, bir bağlamın içinden, sadece bizim görebileceğimiz bir gözlüğün gözünden görebileceğiz dünyayı. Filmleri, konserleri, yemekleri bembeyaz bir araştırma merkezinde, objektif olmak adına bir laboratuvarda deneyimlemiyoruz. O gün filmi hiç sevmediniz çünkü kız arkadaşınızdan ayrılmıştınız. Moraliniz bozuktu, içinizde kimseye anlatmak istemediğiniz hislerle, boğazınızda bir yumruyla, korkunç bir iştahsızlıkla, insanların dans edip eğlendiği o sahte filmi, klişelerle dolu iğrenç filmi bir gram sevmediniz. Halbuki film kendi çapında, kendi dünyasında takılıyordu. Bu gözle bakmayı bir denesenize dünyaya... Belki de Steinbeck'i bu kadar sevmemi sağlayan şey hep topu bir kitabın kapağıdır... Belki de çevremizde dönen dünya bizim kişilik dediğimiz şeyin ucundan tutup onu hiç bırakmayan ve hep peşimizden gelen bir çeşit bulaşıcı hastalıktır ve biz, o bize bulaşmadan yaşayamadığımız için kronik bir hasta olma yolunda kararlı adımlarla ilerliyoruzdur.


Bir Zamanlar Teknoloji manyağı olduk hepimiz:) Geçenlerde bir blogda iPad'in fikren aslında 1968'de, Arthur C. Clarke tarafından icat edildiğini okudum. Üşenmedim araştırdım. Clarke'ın ünlü romanı 2001 A Space Odyssey'deki ve tabii daha sonra Stanley Kubrick'in romandan uyarladığı filmdeki Newspad'ler eminim ilginizi çekecek. Ünlü bilim kurgu yazarı, mucit ve fütürist Arthur C. Clarke kitaplarında defalarca geleceği görmeye çalıştı, üstelik tahminleri isabetli oldu. Mesela 1968 tarihli romanı 2001 A Space Odysseyi ele alalım. Romanın dokuzuncu bölümünde newspad diye bir cihazdan bahsediyor. Newspad'leri size şöyle anlatayım: Bugün kullandığımız iPad'lerin tıpkısının aynısı... iPad'in aşağıda okuyacağınız bölümün yazılmasından 32 yıl, Clarke'ın ölümündense iki yıl sonra yani 2010'da piyasaya sunulduğunu düşünürseniz, muazzam bir tahmin gücü. Jules Verne'in de bu yönde çok yerinde akıl yürütmeleri var. Karpatlar Şatosu'ndaki projeksiyon sistemi geldi aklıma, yazıyı okurken. Hep yerinde tespitler, muazzam bir geleceği algılama yetisi... Bu tahminlerine bakarak, bilimkurgu yazarlarının distopyalarının da gerçekleşebileceğini, hatta büyük olasılıkla gerçekleşeceğini düşünmeden edemiyorum. Neden iPad? iPad'den önce piyasada bir çok tablet vardı zaten, yazıda tasvir edilen gibi... Sadece adının benzerliğinden olabilir ki iPad 2002 yılında Fujitsu tarafından tanıtılsa da bu ismin çok daha önceden Mag-Tek'e ait olduğunu öğrendi. Apple kendi cihazı için iPad ticari ismini ancak 2010 yılında satın alabildi. Dolayısıyla iPad değil de TABLET kavramı o yıllarda düşünülmüş olabilir ancak.


Fransız yönetmen Jean-Luc Godard, film çekmek için bir silah ve güzel bir kızın yeterli olduğunu söylemişti. Amerikan edebiyatının 'sert ve cool' adamı Raymond Chandler'sa polisiye yazmak isteyenlere şu öğüdü vermiş: Kafanız karışıksa, ne yazacağınızı bilemiyorsanız, elinde silahla kapıya dayanmış bir adamla başlayın. Basit bir formül ama işe yaradığı kesin. Bir kere, işin içinde silah varsa suç da var; işlenmiş ya da işlenecek olan bir suç veya hiç değilse tasarlanan bir suç... Gene Chandler'ın dediği gibi sadece polisiye romanlar değil, genel olarak sanat, arınma duygusuyla çokça ilişkili olduğuna göre, ceza da kaçınılmaz. Eh, hayatta herkesin işlediği bir suç vardır, haliyle herkesin maruz kaldığı bir ceza da. Dolayısıyla polisiyenin popüler olma sebebi bana kalırsa gayet açık. İyi bir polisiye roman öncelikle 'hikaye' anlatır. En basit haliyle oyalar, insan tanımanızı sağlar. Dahası, gerçek hayatta pek yaşanmayacak türden maceralar vaat eder; size dedektiflik yapma, arama hatta bulma şansı tanır. Bu maceradan size ne kalacağı yazarın ustalığına ve sizin hevesinize kalmıştır. Polisiyenin bizde de sevilen bir tür olduğuna şüphe yok. Mike Hammer'ın 300 küsur macerasının 'sadece bizde' yayınlandığını ya da tüm dünya Agatha Christie'nin 80 romanı var sanırken burada yayınlananların sayısının 120 olduğu düşünülürse bence haddinden fazla seviliyor. II. Abdülhamit'in tam bir polisiye tutkunu olduğu ve bu konuda şahane bir kütüphane oluşturduğu güzel bir bilgi. Bir de Nazım Hikmet'ten Kemal Tahir'e, Necip Fazıl Kısakürek'ten Refik Halit Karay'a takma isimlerle polisiyeler yazan edebiyatçılarımız var. Peyami Safa'nın Server Bedi adıyla yarattığı Arsene Lupin-vari Cingöz Recai de unutulmamalı. Yazarın Selma ve Gölgesi adlı kitabıysa, okuduğum en iyi polisiyelerden. Günümüzdeyse dünyadaki örnekler teker teker dilimize aktarılırken, bir yandan da Pınar Kür, Celil Oker ve Ahmet Ümit'le başlayan yerli polisiye furyası devam ediyor. Sayıları giderek artan yeni yazarlar, kafayı farklı şeylere takmışlar, farklı tercihleri ve çıkış noktaları var. Bu durumda da ortaya gayet renkli kitaplar çıkıyor. Bunlar sadece popüler bir trendin uzantıları mı, yoksa gelecekte de okunacaklar mı tartışmasına girmeye pek gerek yok. Bazıları çok iyi. Neyse ki hepimiz Chandler'ın, hiç değilse bu konuda yanılmış olduğunu biliyoruz. En güzeli polisiye yazarlarımız artık takma isim de kullanmıyor. 1880 yılı, Londra'nın yoğun sisli, tekinsiz sokakları... Kurbanlarının parçaladığı bedenleriyle yarattığı sanatsal kompozisyonlarla adeta efsaneye dönüşen bir seri katil, yarattığı korku dalgasından beslenerek büyür. Onun ürpertici tek kişilik gösterisini izleyen her Londralı sıradaki kurbanın kendisi olabileceğinin bilincindedir. Peter Ackroyd, Cinayet Sanatı adlı kitabında, hem bir seri katil hikayesi anlatıyor hem de Victoria dönemi Londra'sının yaşam koşulları hakkında inanılmaz bilgiler veriyor. Bir taşra kasabasında yaşayan, dedikoduculuğu sebebiyle tüm kasaba halkının düşmanlığını kazanan yaşlı bir kadın öldürülür. Sonrasını farklı bakış açılarından okuruz. Stephen King'in En beğendiğim polisiye roman yazarı, asla onunkiler kadar iyisi yazılamamıştır dediği, Jo Nesbo'nun Adamım diye andığı ve kitapları Raymond Chandler, Dashiell Hammett ve şahsen en sevdiklerimden olan ve neden bir türlü dilimize çevrilmediğini anlayamadığım Cornel Woolrich'in karışımı olarak kabul edilen Jim Thompson'ın Öldür Gitsin adlı kitabı ilk okuyacaklarım listesinde yerini aldı bile. Hardboiled tabir edilen türün en önemli yazarlarından sayılan Jim Thompson, güvenilmez anlatıcıları, sıra dışı kurgusu, ölü karakterlerin iç monologlarıyla ilerleyen yarı-gerçeküstü anlatımıyla polisiye türe sanatsal bir derinlik de katabilmişti. Bir eleştirmen onu 'Ucuzcu dükkanların Dostoyevski'si' olarak adlandırmıştı. Zeynep Ergun filolojiden hocam. Polisiyeyle alakasını sonradan, Kardeşimin Bekçisi adlı kitabı çıkınca öğrendim. Ülkemizde polisiye edebiyat üzerine akademik çalışmaların eksikliğini giderecek bir eser. Polisiyenin kısa tarihi ama aynı zamanda türün dinamiklerine ilişkin çarpıcı tespitler içeriyor. + Melankolik ama çılgın dedektif Cormoran Strike ile zeki, inatçı asistanı Robin Ellacott'un maceraları devam ediyor. Harry Potter'ın yaratıcısı J. K. Rowling'in Robert Galbraith adıyla kaleme aldığı Guguk Kuşunun devamında serinin ikinci kitabı İpekböceği de çıktı. + Osmanlı İmparatorluğu üzerine yaptığı çalışmalarla tanınan Jason Goodwin'in sarayın, haremin, yeniçerilerin ve gizli tekkelerin mistik dünyalarını araladığı romanı Yeniçeri Ağacı pek yakında çıkıyor. Devamında The Baklava Clubda yayınlanacak.


Popdater Emrah Güler'in popüler kültür tutkusu, üç yaşında Snoopy ve televizyonla tanışmasıyla ortaya çıktı. Şeker Kız Candy, Dallas ve Zagor'la büyüdü. Eğitimini vampirler üzerine bir tez yazarak tamamladı. İlk kitabını kimsenin anlamadığı Lost üzerine yazdı. Kendisi de Lost'u pek anlamadı. Gene de yazmaya devam etti. Şimdi çizgi roman okuyor, film izliyor, dizi izliyor. Bir yandan da yazıyor. Henüz kendi süper gücünün ne olduğunu keşfedemedi. Aşağıda Emrah'la ilk romanı Sudan Gelenle ilgili röportajımızı okuyacaksınız... Umarım röportajdan sonra kendinizi artık bir süper kahraman olmaya hazır da hissedebilirsiniz, kim bilir... En azından hayallerinizde. Süper kahramanların iki nedenden biz süper olmayanlara çekici geldiğini düşünüyorum. Toplumda dışlanmış, öteki, azınlık psikolojisini ve baskısını yaşamış herkes için dayatılanın dışında gizli, alternatif bir kimliğin çekiciliğini sunuyorlar. Süper kahramanlar bir yandan süper kimliklerini gizlerken, bir yandan da gizledikleri toplumdan daha güçlü, daha özel hissediyorlar. İkincisi de, sınırlı varoluşumuzda potansiyelimizin ötesinde bir şey olabileceğimiz fantezisine hitap ediyorlar. Arada, Batman gibi kendi süper gücünü kendisi yaratan kahramanların çıkması da herkes süper kahraman olabilir fantezisini besliyor. Çoğu kişi gibi ilk tanıştığım süper kahraman olduğu için Superman'in özel bir yeri var bende. Ama onun dünyayı kurtarmaya çalıştığı, kötülerle savaştığı hallerini değil de büyüme sancılarını, yalnızlığıyla başa çıkmaya çalıştığı kırılgan hallerini seviyorum. Birincil kimliğinin Clark Kent değil de, başka bir gezegende mahsur kalmış, ırkının son temsilcisi Kal-El olması ve bu dünyada kendini kabul ettirebilmek için Superman kimliğine bürünmesi beni etkiliyor. Bir de, X-Men ekibini seviyorum. Süper olmayanların zulmünden kaçarak, birbirlerine kenetlenmelerini, kendi mutant toplumlarını yaratmış olmalarını seviyorum. Popüler kültürün en fantastik azınlık hareketi gibi geliyor. Çekinme değil de, Batman'i sevimsiz ve sıkıcı buluyorum. Hepimizin yakınındaki birçok kişi, bize dokunduğu özel yerlerle birer süper kahramandır aslında. Kimi her zaman doğru soruyu sorar, kimi yalnızca varlığıyla başka bir ruh haline taşır bizleri, kimi de yeni dünyalarla tanıştırır. Çocukluktan beri arkadaş olduğumuz Dicle benim için bunların hepsi ve daha fazlasıydı. Ama onu birkaç kez görmüş birçok insan için de süper kahramandı Dicle. Sokakta gördüğü sakat bir köpeği hiç düşünmeden evine alırdı, Marmara depremi sonrası her şeyi bırakıp aylarca depremzedelerin yanındaydı, her zaman kadınların daha özgür, daha eşit bir dünyada yaşayabilmesi için çalıştı. Kendisini çok fazla tanımamış insanlar üzerinde bile nasıl bir iz bıraktığını görmek için internette kendisi için yazılmış olanları okumak yeterli aslında. Nehir Nadir'in iki gücü var. İlk önce Şekildeğiştirme gücü gelişiyor. Şekildeğiştirici olarak başkalarının biçimine bürünebiliyor. İstediğinde Scarlett Johansson'a dönüşebiliyor, istediğinde de yalnızca fotoğrafını gördüğü bir erkeğe. Bir başka gücü de su altında nefes alabilmesi. Bu güce sahip olanlara da Sualtı Eşrafı deniyor. Yolculuk endişesi olan ve hayatımız boyunca gezmek için vize almak zorunda olduğumuz bir ülkeden gelen birisi olarak Teleporter olmak isterdim. Anında istediğim yere ışınlanmak güzel olurdu. Çakırkeyifçi olmak, yani bakışlarımla önümdeki içeceği alkollü yapabilmek de fena olmazdı. Sahip olmak istediğiniz süper güçlerin bir listesini istesem... Gerçi bilmiyorum bu konuda insan yeni ne söyleyebilir, hepimiz üç aşağı beş yukarı aynı hayallerin peşindeyiz gibi geliyor bana. Hayat kalitemizi zenginleştirecek, yaşadığımız hayatta çaktırmadan kullanabileceğimiz süper güçleri düşlemek iyi geliyor sanırım hepimize. Uçmak, duvarlardan geçebilmek, görünmez olmak, ışınlanmak gibi. Kimse sinirlenince yeşil bir deve dönüşmeyi hayal etmiyor, ya da ellerinden demir pençeler çıkmasını. Sizi heyecanlandıran, ilham veren, başka bir dünyaya götüren, başka birine dönüştüren ne varsa, bunları gönül rahatlığıyla hayatınıza sokmanız gerektiğini düşünüyorum. Bu bir edebiyat klasiği olabilir, bir televizyon dizisi, çizgi roman, bir sinema film ya da kedi videosu. Oscarlı yönetmenlerin televizyon dizisi yönettiği, yazarların şarkı sözü yazdığı bir çağda zaten tanımlar giderek iç içe geçiyor, karışıyor. Popüler kültürün toplumsal algı ve dönüşüm üzerinde, akademik araştırmalardan da yüksek sanattan da daha büyük ve çabuk bir etkisi var. Bu geleneksel ve muhafazakar olanı besleyen bir şey de olabilir, öteki olanı anaakıma taşıyan, gelenekselin içinde konumlayan bir şey de. Bazen de ikisi birden. Evlilik programlarının koşulsuz, şartsız evliliği dayattığını da düşünebilirsiniz, evlilik kurumunun çivisini çıktığını herkese gösterdiğini de. Popüler kültürün en büyük keyiflerinden birisi de sizi heyecanlandıran bir şeyi paylaşabileceğiniz bir kitleye çok rahat ulaşmanızı sağlıyor olması. Anna Karenina'nın ölümünü kendi içinizde yaşamak zorunda kalırken, Ned Stark'ın ölümünü dünyanın her yerinden milyonlarca kişiyle konuşabiliyorsunuz. Romanı yazma aşamasında hep görsel olarak nasıl olabileceğini hayal ettim, filme yakın bir kurgu oluşturmaya çalıştım. Ama, Türkiye'de sinema sektörünün bulunduğu duruma ve de Sudan Gelen'in nasıl pahalı bir yapım olacağına bakılırsa, film uyarlamasını hayalden öteye götürmek şu aşamada uzak geliyor.


12 Eylül 1980 darbesinden sonra susturulmuş toplumdan ilk itiraz üniversiteli gençlikten yükseldi. Demokratik ve özgür üniversite talebiyle kurulan öğrenci derneklerinin demokratik talepleri, protestoları, toplumda üzerine şiirler yazılacak, şarkılar bestelenecek kadar büyük heyecan yarattı. Ömrü kısa olsa da o dönemin anlatılması, tarihe not düşülmesi beklentisi, ancak neredeyse 35 yıl sonra İletişim Yayınları'nın Anı serisinden peş peşe yayınlanan kitaplarıyla gerçekleşti. Bu kitaplardan biri de o dönemde İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi öğrencisi olan Tesadüf Özlem Demir'in kaleme aldığı Süleymaniye Günlükleri. Yazar, 80 sonrası öğrenci hareketinin şekillenme sürecini protestolar, direnişler, gözaltılar ve siyasi tartışmalar kadar öğrencilerin gündelik hayatlarını, barınma sorunlarını, karın doyurma mücadelelerini, aşklarını da anlatısına dahil ederek beklenmedik bir üslupla çıkıyor okurun karşısına. Okura aynı zamanda edebi bir lezzet de vaat eden Süleymaniye Günlükleri'nin yazarı Tesadüf Özlem Demir'le Egoist Okur için söyleştik. Evet, alışıldık bir isim değil. Küçüklüğümden bu yana ismimin anlamının ne olduğu sorusuyla çok sık karşılaştım. Hatta yalnızca bu da değil, bu soruya 'Neden ismini değiştirmiyorsun?' sorusu da eşlik etti çoğu kez. Benden önce bir kız çocukları olmuş ailemin. Kardeşim daha bebekken annemle birlikte hastalanmışlar. Annem iyileşmiş fakat bebeği kaybetmişler. Ardından da annem yedi yıl boyunca hamile kalamamış. Bizimkilerin gitmedikleri doktor, ya da o yıllarda çocuk sahibi olmak için gerçekleştirilen türlü ritüellerden sonra artık ümidi kestikleri bir zamanda çıka gelmişim. 'Tesadüf' bu ansızın gelişi, 'Özlem' ise yedi yıllık bekleyişi ifade ediyor. İsmimden hiç rahatsızlık duymadım. Ailemin, özellikle de çok erken yaşta kaybettiğim babamın yadigarı olan bu ismi değiştirmeyi de hiç düşünmedim. Kitabın yayına hazırlandığı esnada editörüme kitabın yalnızca bir anı kitabı olmadığını, aynı zamanda bir roman olduğunu, bu nedenle de doğru tanımlamanın Anı-Roman şeklinde olması gerektiğini söyledim. Yalnızca kitabın biçiminden kaynaklanan bir tanımlama değildi bu. Anlatıda çok küçük de olsa gerçekte var olmayan, kurgusal dokunuşlar vardı. Bu söylediğimle yaşananların kurgu mu gerçek mi olduğu hususundaki sorunun yanıtını da vermiş oluyorum aslında. Kurgusallığı istisnai olarak, olayların anlatımında bütünlüğü sağlamak açısından ihtiyaç gördüğüm yerlerde kullandım gerçi. Fakat editörüm, yayınevinin yayın kategorileri arasında Anı-Roman şeklinde bir tür olmadığını söyledi. Bu sebeple de yayınevi kitabı Anı türünde yayınlandı ve gerek kapak tasarımını gerekse de tanıtımını bu türe uygun olarak yaptı. Kitabın politik bir metin mi, edebiyat mı olduğu hususundaki soruna gelince, ben kitabımın politik bir metin değil de edebiyat eseri olarak nitelenmesini tercih ederim elbette ama bu sorunun yanıtını okuyucuların vermesi daha doğru geliyor bana. Hababam Sınıfı kitabını daha ortaokuldayken okudum. Serinin tüm filmlerini de çeşitli zamanlarda defalarca izledim. Her ne kadar filmler, kitaptaki politik unsurlar yumuşatılarak verilmiş bu sayede de kitlelerce Hababam Sınıfı yalnızca komedi unsuru ağır basan bir eser olarak algılanmışsa da eğitim sistemine müthiş eleştiriler getiren politik bir metindir. Hababam Sınıfı mizahın yerli yerinde kullanıldığında nasıl büyük bir etki yaratılabileceğini ispatlayan bir yapıttır da. Kitabı yazmaya başladığımda, mizahı yerli yerinde kullanıp kullanamayacağım konusunda kuşkularım vardı. Zira Rıfat Ilgaz'ın bir söyleşisinde belirttiği üzere, Mizah diye bir yazı türü yoktur. Yazı türü romandır, öyküdür, köşe yazılarıdır, anılardır. Mektup bile bir yazı türüdür de mizah bir yazı türü değildir. Tür olsaydı tekniği olurdu. Mizah bir biçemdir. Topluma bakış açısıdır. Mizah şiir, öykü, roman olabilir: Tür değil, biçimdir. Mizacımızdan gelen bir özelliktir, bir çeşnidir. Yazı türleri beceri ister, teknik ister. Bunları sağladın mı başarı tamdır. Mizah ne ister? Mizah insanın mizacından geldiği için bilgi değildir, edinilemez. Teknik de değildir. İnsanın yaradılışında bu özellik varsa mizah başarılı olabilir... Bu yüzden şu andaki, Ekonomi Politik'in içinde gizlice Hababam Sınıfı'nın politik versiyonunu okumak gibi bir duygu şeklindeki nitelemen çok önemli benim için. Tekrarla sorduğun için ben de anlattıklarımın tümünün gerçekten yaşandığını yineliyorum. Ben en başından itibaren nesnel bir geçmiş değerlendirmesi yapmadığımı, anlattıklarımın, belleğimde yer ettiği ölçüde bizzat kişisel gözlemlerime dayanan yaşanmışlıklar olduğunu belirttim zaten. Farklı grupların bakış açılarına ya da eylemlerine yönelik olumlama ya da olumsuzlama içerisinde olmamaya da özellikle gayret ettim. Bu yüzden de anlattıklarım nedeniyle ciddi bir eleştiriye maruz kalacağımı düşünmedim. Şu ana kadar da bu yönde ciddi bir eleştiriyle de karşılaşmadım. Eleştiriler daha çok o dönemi yaşayan insanlarca bazı vakıa ve olayların yazılmamış, atlanmış olduğu yönünde oldu. Yani yazdıklarıma yönelik değil yazmadıklarıma yönelik eleştiriler aldım. Yine de kitabımda adı geçen ya da belleğimin yetersizliği ve kitabın kurgusu nedeniyle yer veremediğim tüm dostlarıma buradan sesleniyor ve sürçü lisan ettiysem affola diyorum. Uzunca bir süredir öykü yazıyordum aslında. Bunun yanında sinema üzerine de çalışmalar yapıyordum. Bu çalışmalarım halen Mavi Gök isimli bir kültür sanat edebiyat dergisinde yayınlanıyor. Süleymaniye Günlükleri'nin diğer tüm çalışmalarımın önüne geçmesi ve bir proje haline gelip kitaba dönüşmesi sürpriz oldu. Hatırlarsın, arkadaşlarımızla gerçekleştirdiğimiz buluşmada bu hikayeleri dinleyince çok beğenmiş ve bunların bir kitaba dönüşmesi için ısrarcı olmuştun. Sonrasında da Türkiye tarihinin ikinci el zamanı konusunda bir kitap yazmak için araştırma yapan bir arkadaşım, seksen sonrası gelişen öğrenci hareketi üzerine benimle söyleşi yapmak istedi. Anlattıklarımı duyunca, bunlar ikinci el değil birinci elden anlatılmalı. Bu anlattıklarını mutlaka kitaplaştırmalısın dedi. Olabilir mi acaba diye yazmaya giriştim. Bir çırpıda bitti kitap. Sözünü ettiğin sadeliği, metnin müstesna bir döneme dair olması ve o döneme ait heyecanın hala kendini muhafaza ediyor olmasıyla açıklayabiliriz belki de. Geçmişi öyküleştirmede öteden beri iyiyimdir aslında. Yaşadığım ya da şahit olduğum anları kolay kolay unutmaz, ayrıntıları ile hatırlarım. Bu hatıraları, kimi eklemelerle dost ortamlarında anlatmaktan büyük keyif alırım. Hatta ortamına göre, aynı yaşanmışlığı farklı versiyonlarıyla anlattığım olur. Konuşurken, sözcükler dışında birçok enstrümana sahiptir insan. Ses tonunu değiştirerek, mimikleriyle ya da aralarda verdiği eslerle konuşmayı istediği gibi yönlendirebilir, dinleyenlerin yüzlerinden ve tepkilerinden ilgi düzeylerini kontrol edebilir. İlgiye göre anlatımı hızlandırıp yavaşlatır, kısaltıp uzatabilir de. Yazmak öyle değildir ama. Yazarken anlatı olduğu gibi sözcüklere emanet edilir. İfade edilmeye çalışılanın okuyana yansıması, onun kavramlara yükleyebildiği anlamlarla sınırlı kalır. Elbette, yazarken kullanılan dilin, anlatıda kurulan çatının ya da öykülenen vakıanın kendisi de önemlidir ama yine de öykü anlatmak ve yazmak birbirlerinden çok farklıdır. Yaşama dairdir öyküler, canlıdır. Bir öykü anlatılırken ona can veren ve ruhunu elinde tutan anlatıcıdır. Oysa aynı öykü yazıyla anlatıldığında ruhu okuyucuya teslim edilir. Ona can verip vermemek, onu yaşatıp yaşatmamak ya da ne şekilde yaşayacağına karar vermek okuyucunun insafındadır. Kitapta anlattığım olaylar daha önce çeşitli vesilelerle arkadaş muhabbetlerinde, rakı sofralarında anlatıp gülüştüğümüz olaylardı. O anlatılardaki neşeyi, o lezzetli havayı yazı diline de aktarmaya çalıştım. Buna ek olarak anlatıyı ince bir mizahla kurma tercihi de eklenince konuşma diline yakın, kolay okunan, yormayan bir biçim çıktı ortaya. Yanıtlamakta en çok zorlanacağım soru bu olacak her halde. Hani Cemal Süreya'nın şiirinde dediği gibi Seni bir kere öpsem ikinin hatırı kalıyordu, iki kere öpeyim desem üçün boynu bükük... Bu soruyu görünce, hangi yazarın adını saysam diğer onlarca yazara haksızlık edeceğim kaygısına düştüm. Gerçi bu soruna karşılık olarak kitapta kullandığım epigrafların belli ölçülerde yanıt olabileceğini düşünüyorum. Bu arada lafı gelmişken biraz da bizim Süleymaniye'li yazarlardan söz etmek isterim. Bu konuda biraz pozitif ayrımcılık yapmam yadırganmaz sanırım. Süleymaniye ekibinden gururla söz edebileceğim yazarlarımızdan Burhan Sönmez, Hayati Sönmez, Behçet Çelik, Sibel Köklü ve Celal Güngördü... Her çıkan kitaplarını sabırsızlıkla beklediğimi ve çıkar çıkmaz da büyük bir iştahla okuduğumu söyleyebilirim. Hiç aklımdan çıkmayan eserler diye sorarsan aklıma ilk olarak Herman Broch'un Vergilius'un Ölümü ve Javier Marias'ın Yarınki Yüzün üçlemesi geliyor. Klasikler yanında günümüz edebiyatını da takip etmeye çalışıyorum fakat maalesef okumalarım istediğim seviyede değil. Geçmişten bu yana sürekli güncellediğim listeler eksileceğine günden güne büyüyor. Edebiyatın bende ne anlam ifade ettiğinden değil de yaşamdaki anlam arayışımda edebiyatın yerinden söz etmek isterim. Edebiyat, en basit ifadesiyle duygu ve düşüncelerin, özel bir dil ve estetik kurallar çerçevesinde yazılı veya sözlü olarak dile getirilmesi olarak tanımlanır. Duygu ve düşüncelerin ifadesi kavramsal olarak bir yere kadar mümkündür gerçi. Ne aktaran kendi duygusunu aktarabilir tam olarak ne de okuyucu aktarılan duyguyu alabilir. Hepimizin içinde potansiyel olarak mevcut olan ve deneyimlenme anında öznel olarak açığa çıkan duygular parmak izi gibidir, kişiye özeldir. Bu açıdan da emsalsizdir. İşte edebiyat bu emsalsiz duyguları, düşünceleri paylaşıma açma, diğerlerine aktarma çabasıdır. Bu çaba sonucunda muazzam bir zenginlik açığa çıkar. Gerek yazar gerekse de okur olarak edebiyat dünyası ile içli dışlı olmak bu zenginlikten pay talep etmektir esasında. Yazar yazdıklarıyla, yaşadıklarını o anki zihin dünyasında yeni baştan yaşar ve yaşatırken, okur daha önce öğrendiği, deneyimlediği ya da potansiyel olarak içinde barındırdığı düşünce ve duygu dünyasında anlatıyı kendince yaşar. Edebiyat dünyası barındırdığı zenginliği paylaşma konusunda bu kadar cömertken, toplumun çoğunluğunun bu zenginlikten pay alma konusunda talepkar olmayışı, üzücü olmanın yanı sıra oldukça da garip bir durum aslında. Avukatlık insana dair, insan ilişkilerine dair bir meslek. Bu açıdan çok farklı çevrelerden insanlarla temas kurma olanağı sağladığı gibi bir o kadar ilişkiyi gözlemleme olanağı da sunuyor. Bu itibarla yazarlığa ket vuran, onu engelleyici değil aksine önünü açıcı, onu besleyici bir meslek olarak görüyorum. Avukatlığa başladığım ilk günden bu yana da severek yapıyor, sağlığım elverdiği ölçüde de bu mesleği yapmaya devam etmeyi düşünüyorum. Avukatlık ile yazarlık arasında bir tercih yapmak zorunda da hissetmiyorum kendimi. Bu arada 'edebiyat dünyası yeni bir yazar mı kazandı' şeklindeki nitelemen çok hoş ama henüz o noktada olduğumu düşünmediğim gibi bunun kısa bir selamlaşma olmamasını da umut ediyorum. Öncelikle Süleymaniye Günlükleri'nin devam kitabı üzerine bir çalışmam var. Onun dışında henüz bir kitap projesi aşamasına gelmeseler de hem öykü hem de sinema üzerine yazmaya devam ediyorum. Başka kitap ya da kitaplar olur mu sorusuna şu an için net bir yanıt vermem mümkün değil fakat olur diye umuyorum. Sinema ile ilişkim özel olmuştur hep. Tür ayrımı gözetmeden dünya sinemalarını takip etmeye, önemli festivallerde ödül almış filmleri ya da takip ettiğim yönetmenlerin yeni filmlerini izlemeye çalışıyorum. Sinema dili ile yazı dili ayrı şeyler elbette fakat teknoloji geliştikçe ve buna bağlı olarak mesafeler kısalıp dünya küçüldükçe sinema dili de yazı dili de değişime uğruyor ister istemez. Nitekim teknoloji geliştikçe sinema dili de farklılaşmak durumunda kaldı. Artık görüntü kalitesi yanında çok farklı planlardan çekim yapma imkanları gelişti. En basit filmlerde bile dron çekimleri kullanılıyor. Bugün artık dünyanın en ücra köşelerine bile gitmek hemen herkes için mümkün hale geldi. Olmasa da ekranlardan rahatlıkla izlenebiliyor. Bu da toplumlardaki görsel dilin gelişmesine, yazıya göre çok daha önemli hale gelmesine yol açtı. Yazı dili de buna ayak uydurmak durumunda belki de. Anlatıda bahsi geçen bir mekanı ya da bir durumu okuyucunun tasavvur etmesini sağlamak için artık uzun uzadıya betimlemeler yapma ihtiyacı kalmadı sanki. Okuyucunun zihninde benzer birçok görüntü zaten var olduğundan birkaç dokunuşla o çağrışım yakalanabiliyor hemen. O nedenle de eskinin o uzun uzadıya yer verilen ve esasında birer edebiyat harikası olan betimlemeleri, artık yeni nesil okuyucuya zihin açıcı olmaktan çok yorucu geliyor. Bu noktada da senin sorduğun sinema merakımın üslubuma etkisi olup olmadığı hususunu bu minvalde değerlendirmek gerekiyor belki de. Sinema ve televizyon gibi görsel aktarımlar sayesinde okuyucunun tahayyül etme kapasitesindeki değişimi, gelişimi bizzat yaşıyor olmam bir avantaja dönüşüyor belki de. Okuyanlar, yalnızca Süleymaniye Günlükleri'nde değil diğer öykülerimde de sinematografik bir dil yakaladığımı söylüyorlar. Bu benim özellikle tercih ettiğim ya da iradi bir çabayla oluşturduğum bir biçim değil. Sinemaya yakınlığım dolayısıyla doğal, kendiliğinden gelişen bir durum bu. ... Ben, Alper ve birkaç kişi daha arabanın önünü kesmek için hareketlendik. Hepimizin yüzleri atkılarla örtülüydü. Alper bir kartal misali arabanın önüne atıldı ve iki eliyle arabanın ön kaputuna sertçe vurarak arabayı durdururken atkısı yüzünden düştü. Arabadakiler, Alper'le göz göze geldiler. Bir süre iki taraf da şaşkın şaşkın birbirlerine baktılar. Bir terslik olduğu belliydi. Hemen Alper'in yanına gelip biz de arabanın önüne geçtik. Aynı okulların dernek çalışmalarında yahut yurtlarda tanışmış, başka bir dünyanın mümkün olduğunu düşünen ve bu uğurda mücadele etmeye niyetli, birbirlerinden başka tutamağı olmayan bir avuç insandık... Kendimize mekan olarak seçtiğimiz yer, bizden önceki muhalif kuşaklara da ev sahipliği yapmış olan, Süleymaniye Camii'nin karşısındaki çay ocağıydı. Sabahtan akşama kadar her türden tartışmanın yapıldığı, ev ve okullarımızdan daha fazla zaman geçirdiğimiz ana karargahımızdı bizim. O yüzden Süleymaniye Taifesi olarak anılırdık. Doksanlı yılların başından itibaren okulları bitirip, yaşam tarafından çeşitli yerlere savrulmuş olsak da biz hep Süleymaniyeli olarak kaldık.


Aşkın da sevginin de tadı kaçtı günümüzde biliyorum; sanal dünyanın bombardımanı altında ruh dünyamız da insani ilişkiler de biçim değiştirdi; sahicisinin tadını almayanların sahtesinin ayırdına varmasının gittikçe daha da güçleşeceği, vakit alacağı kesin. Hız, sahte dünyalar, hayaller her şeyin önüne geçti, aynı anda birkaç işi yapan ilişkiler yumağına dur diyebilen azaldı.. Ama insan, bıraktığı tüm güzelliklerle, varlığıyla, ruhuyla orada. Sanki tüm bu şehirden geçmişler sihirli elleriyle baharatlı, her bir tadın zevkine varacağınız enfes Halil İbrahim Sofraları kurmuşlar. Bir Pazar günü seçim yaptım ve iş nedeniyle buluşma yeri olarak Süleymaniye'yi tercih ettim; bir tatlı huzur, özlem ve çoktandır görmediğine kavuşma isteğiyle. Restorasyon diye rezil edilen sokaklar, kemerler, binalar, evlerden geçtim. Mahsustan yolumu uzatarak. Sinan'ın da elinin değdiği su kemerlerini çoktandır takip ediyordum, ediyorsun da ne oluyor diyeceksiniz, evet o sokakların o hallerini, onarım diye yapılan yanlışlıkları, kültürün ehil olmayan ellerde yağmalanmasını, paraya tevil edilmesine tanık olmak canımı yakıyor, gördüklerimin çoğuna üzülüyorum, sevindirecekler her geçen gün azalıyor, daha doğrusu iyi işler o kadar az ki bütünlüksüz gayretler kötüyü yok etmiyor. Bilmek can yakıcıdır, sevdiğinin zarar görmesine tanık olmak da ama en azından sevdiğime kendimce sahip çıkmış, onu ziyaret etmiş ve yalnız bırakmamış oluyorum. Sadakat böyle bir şey. O her zaman gülümsüyor zaten, bekliyor. Ben de konuşuyor, dertleşip kaydediyorum. KUDEB'in restore ettiği ve yenileyerek yaşatmaya çalıştığı evler ne yazık ki çoğu giydirilerek, dönüştürülerek zorla yeni ruh kazandırılmışlar , garip binalar, tabelalar, çöpler, ve elbette çoktan kurumuş, susuz kalmış çeşmeler, iğreti kondurulmuş ve sözünü etmeye değmeyecek pek çok şey... Sözünü saklayanlarsa mahzun. Herşeyin ucuzladığı ve kültürsüzlüğün yüceltildiği, içi boşaltılarak pazarlandığı günümüzde bir kapıda İstanbul Fikir ve Sanat Merkezi yazıyor, sevindirici. Ama Şüşütown ile Moda Okulu diyen bir ibare de asılı; eşarp tasarlanıyormuş. Town'a mı Şüşü'ye mi, içeriğin boşluğuna mı, o canım eve mi yanayım şaşırıyorum. Gülümseyip geçemeyeceğiniz manzaralar. Anlatamayacak kadar çok boş çaba. Aralardan Süleymaniye'ye ulaşıyorum, işte minareler, işte kubbeler, işte karşımda. Huzur. İstanbullular da koşmuş, görüntü almak istemiyor insan, o anı yaşamanın cazibesiyle. Süleymaniye beni kucaklıyor; sabahın erken saatinde buraya gelip buraya ruhunu bırakmış Sinan'a uğramadan olmaz. Bahçeden çıkıp külliyenin sağına kıvrılıyor ve Sinan'ı ziyaret ediyorum. Kavuşma, dertleşme ve hüzünle utanç. Utanç. Ama o sarıp sarmalıyor. Günün diğer ayrıntılarına hep huzur eşlik ediyor, ele geçirilmiş ama gönülden bir esaret. Kayıt çalışıyor. Anlatacak, haykıracak çok şey var ama nafile. Gitme vakti, Vezneciler çıkışındayım. İstanbul Üniversitesi ile Kuyucu Murad Paşa Medresesi arası, iki güzel binanın ortasında bir pazara düşüyorum. Adeta Eminönü Küçük Pazar; bir Cumartesi gecesi yolumun düşüp hangi ülkenin hangi kurtarılmış bölgesinde hissettiğimi bilemediğim, bir başka 'anlatılmaz yaşanır anı'. Veznecilerdeyim. Beş adım ötesi cadde, yanı Kapalıçarşı, yani Beyazıd, iki yanda estetiğini sıralamış, inşa etmiş Osmanlı ortada kalmış, hiçbir şekilde tanımlanmazlığın ortasında. Cicero, kültürü tanımlarken ruhu besler der. Ruh ve onun beslenmesi mühim konudur. Keşmekeşle, cehaletle ruh beslenmez, bunu bilen atalarımız, devraldıkları yüzlerce yıllık mirası kültüre saygıyla geliştirmiş, üzerine kendi sanatını, ruhunu katmış ve herkesi kendine hayran bırakan o İstanbul'u inşa etmişlerdir. Ezcümle bir şehri ruhuyla besleyen, gözü gibi bakan, ondan zevk alanlar ona zarar veremezler, çünkü ona emek vermiş ve onun büyüsünü içselleştirmişlerdir. Aşk gibi, sevda gibi.