Dimitri, II. Dünya Savaşı sonrasında Moda'da doğan bir Politis, yani bir İstanbullu Rum'dur. Biricik annesiyle geçen toz pembe çocukluk yıllarının ardından büyümenin sancılarıyla baş etmek zorunda kalacağı günler gelir, daha da kötüsü memlekette 6-7 Eylül 1955 utancı yaşanır. Türkiye'nin yakın tarihinde derin yaralar açan bu 2 gün, Dimitri'nin de hayatını darmadağın eder. O da tası tarağı toplayıp önce Londra'ya sonra da Kanada'ya göç eder, kalbinin bir parçasını İstanbul'da bırakarak. Byron Ayanoğlu'nun ta kendisi olan Dimitri annesinden öğrendiği tariflerle İstanbul'un Rum mutfağını dünyada yeniden yaratır. Ve hayatını film setlerinde, ünlülerin mutfaklarında güveçler, salatalar, cacık, lakerda, imambayıldı gibi birbirinden leziz yemekler hazırlayarak kazanmaya başlar. Bir de hiç unutamadığı Leyla'sı vardır, çocukluk aşkı. İstanbul'dan Montreal'e, özünde bir aşk hikayesi. Çocuk yaşta ayrılan ve biri İstanbul'da kalan öteki dünyanın öteki ucuna göç eden iki aşığın ilerleyen yıllarda birbirlerini özlemelerini, unutmalarını, başka insanlarla başka şeyler yaşadıktan sonra yeniden birbirlerine rastladıklarında bu kez farklı bir sevgi ilişkisi kurmayı denemelerini anlatıyor. Kitabı bulursanız okuyun mutlaka ama önce hayatının büyük bir bölümünü Londra ve New York'ta geçiren ve bir dönem Mick Jagger ve Robert de Niro gibi ünlülerin evlerinde aşçılık yapan yemek eleştirmeni yazarıyla birkaç yıl önce yaptığım bu röportaja göz atın. Bilmeyenlere not: Byron Ayanoğlu'nu ne yazık ki birkaç yıl önce kaybettik ama bu röportajı bulunca yayınlamadan edemedim. Byron çok güzel şeylerden söz ediyordu çünkü. Bilirsiniz, Türkiye'de yemek kadın işidir. Çocuklar da öyle yetiştirilir, mutfağa erkek çocuk hiçbir zaman girmez. Eh, ben de bir Türk çocuğuyum; Türkiye'de doğdum ve mutfağa, yemek yapmaya dair hiçbir şey bilmeden büyüdüm. Aşçı olmaya Londra'da karar verdim. Dil öğrenmek için gitmiştim ve para kazanmam gerekiyordu. Ben de yemek yaptım. Ufak işlerle başladım önce. Şişman olmam bir avantajdı, bir işe başvurduğumda Bu çocuk iyi yemek yapar diye düşünüyorlardı, o yüzden öğrenmek de kolay oldu, sonrasında iş bulmak da. Anneme gidip Bana birkaç şey öğret dedim. Temel bilgileri edinince üzerine kendin ekliyorsun zaten zamanla yeni şeyleri. Avrupa ve Amerika'nın büyük şehirlerinde insanlar yemek yapmazlar. Bilmezler de. Çoğunlukla restoranda yer ya da aşçı tutarlar. Ben de Kanada'da yaşarken evlere gidip yemek yaparak başladım. Hippie zamanlarımdı, bir komünde yaşıyordum, ortak çabamızla McGill Üniversitesi'ni kurduk. Komün hayatı değişiktir, herkes bir iş yapar, Biri ulaşımdan sorumlu olur, diğeri temizlik işlerini üstlenir. Ben, altı yöneticiden biriydim ve yemek işlerinden sorumluydum. Alışveriş, bütçe ayarlamaları, mönü, hepsi benim üzerimdeydi. Asıl orada öğrendim bu işi diyebilirim. Tüm dünyayı gezdim. O seyahatler de öğretici oldu. Her kültürden alabileceklerimi aldım. Bir keresinde Yunanistan'dan bir teklif geldi, Atina, Selanik ve Girit'e gidip oraların yemek kültürünü yazmamı istediler. Orada geçirdiğim süre içinde Ege mutfağına dair çok şey öğrendim. Yazarlık ve seyyahlık benim aşçılığımı besledi. Çok. Özellikle Girit'i. Denizsiz yaşayamayanlardanım, Girit şahane bir yerdi. Gerçi Giritlileri çok sevdiğimi söyleyemem. Fazla maço bir kültürleri var, aksi ve sert, birbirlerini sürekli yanlış anlayan, öfkeli insanlar... Oradaysan, hep tetikte olmak zorundasın; bana göre değil. Benim mutlu olmam için içimden geleni söyleyebilmem gerek. O yüzden hayatımın bundan sonrasını İstanbul'da geçirmek istiyorum. Belki yemek yazarlığıyla uğraşırım, belki de restoranlara danışmanlık yapıp onları yönlendirir, yeni mutfaklar ve füzyon konusundaki tecrübelerimi paylaşırım. Nasıl yapıldığını, içine neler konduğunu, ilk lokmada çözerim. Büyük sırlar yok yemekte. Bütün mutfakların özü aynı. Temel iyi atılmışsa, sonradan her şeyi öğrenebilir, her şeyi yapabilirsin. Şöyle düşünün, hormonlar senede iki kez ürün veren bitkiye senede beş kere ürün verdirtiyor. Olabilir, ucuza geliyor ama işte tadı olmuyor, suyu olmuyor, kokusu, vitamini olmuyor. Yine de bundan kaçınmak mümkün, hele Türkiye'de. Hormonsuz etler belki biraz daha pahalı ama hem daha sağlıklı, hem lezzetli oldukları için aradaki fark göze alınabilir. Hormonsuz yetiştirilen sebzeler de bulunabiliyor. Lezzetli yemek yapmak istiyorsanız, bilin ki hormonsuz sebzeyle pişirmelisiniz. İnsanoğlu için iki büyük haz vardır: Biri seks, öteki yemek. Lakin seks artık birçok sebepten ötürü eski değerini yitirdi. 1960'ların cinsel özgürlük furyası çoktan geride kaldı, şimdi hastalıktan ve şiddetten korkuyor insanlar ve seks yapmıyorlar. Elimizde bir tek yemek kaldı. Öte yandan seks iki kişi arasındadır, yemek ise toplumsal bir aktivitedir. Yemek yerken konuşuruz, sohbet ederiz, eğleniriz, tartışırız, sevgi sözleri söyleriz. En büyük dertler ve en büyük sevinçler sofrada ifadesini bulur. Sofrada her an her şey olabilir, seksten kesinlikle daha sürprizli, daha maceralıdır. Byron Ayanoğlu sağda. Soldakiyse en fiyakalı günlerinde Mick ve Bianca Jagger. Oyun yazarlığında ilerlediğim günlerde New York'a gitmiştim, zira New York tiyatro sanatının merkezlerinden biriydi. Ama tabii yemek yapmak da en iyi bildiğim işti, böylece bir ajansa baş vurdum. İşiniz ne olursa olsun, bir ajansınız yoksa New York'ta iş bulamazsınız. Brezilyalı bir kız vardı ajansın başında. Brezilya'daki National Bank'in CEO'sunun kızı. Sanırım meşhurlarla tanışmanın bir yolu olduğu için ajans açmıştı. Her neyse, bir gün arayıp Mick Jagger aşçı arıyormuş, gelip görüşmen lazım dedi. Fakat telafuzu bir tuhaf olduğu için ben bunu Ms Yager anladım, yani Bayan Yager. Ev sahibi Brezilyalı bir hanım gibime geldi ve verilen adrese gittim. Kapıyı upuzun boylu, sarışın bir kadın açtı, boyu neredeyse iki katımdı, üzerinde dar binici pantolonu vardı. Salonda birkaç kişi oturuyordu, içerisi duman altı, esrar içiyorlar belli ki... Allah Allah dedim, Bayan Yager hayatın tadını çıkartmayı biliyor... Neyse uzatmayayım, meğer o Bayan Yager zannettiğim kişi Mick Jagger'mış. Kapıyı açan sarışın da esas sevgilisi Jerry Hall. Yıllar içinde gördüm, başka bir sürü sevgilisi daha vardı beyefendinin. Evi adeta seks kokardı. Minicik bir adam. Ama enerji topu. Koşturup duruyor, hızlı hızlı konuşuyor. Satisfaction şarkısını yapmış nihayetinde, Hayatta tatmin diye bir şey yoktur... Yaptığım hiçbir şeyin beni tam olarak tatmin etmediği zamanlardı, uyduk birbirimize. Hala da öyleyim galiba. Neyi başarırsam başarayım hep daha fazlasını istiyorum. Rolling Stones üyelerinin hepsiyle tanıştım. Keith Richards'la sohbet ederdik, hep kafası iyi gelirdi. Çayına şeker atıp karıştırması yarım saat sürerdi, uyuşturucunun etkisiyle çok ağır ağır hareket ediyordu. Mick Jagger yemekle pek ilgilenmiyor, uyuşturucuyu tercih ediyordu. Patronum daha çok Jerry Hall'du aslında. Mutfaktan iyi anlardı, çok zeki ve kültürlüydü, gerçek bir hanımefendiydi. Bir Zamanlar Amerika filminin çekimlerinde ekibe yemek yapmıştım. Acayipti. Sergio Leone, Robert De Niro, James Woods... Hepsi başka bir şey istiyor, hepsinin yeme saati farklı. Biri havyar ister, öteki patates, biri 5'te yer, öteki 10'da... Sergio Leone'yle başta bayağı bir takıştık ama sonra anlaştık. İtalyanlar tuhaftır, yemeği sevmezlerse kibar kibar otururlar, ama severlerse sonuna doğru sapıtırlar, birbirlerine çatalla patates falan atarlar... Leone'nin ekibi İtalyan yemekleri istiyordu, Robert De Niro ise balık ve deniz ürünlerine düşkündü.


Büyüdüğümde ne oldu peki? O kitapların hepsi birden sırra kadem bastı. Feminist literatürün yerini de yavaş yavaş hafif aşk romanları aldı, bir kadının feminist olduğunu söylemesi küçük düşürücü, demode bir şey sayıldı. Feminizm akademisyenlere bırakılmayacak kadar ciddi bir iştir diye düşünen Moran, yazılarında sadece kadına yönelik şiddeti, kürtaj haklarını, aynı işi yapan kadınlarla erkeklerin eşit ücret alamadığını dile getirmekle kalmıyor, mastürbasyonun ve uygun sutyeni bulmanın zorluklarından, meme dikleştirme operasyonlarıyla Brezilya usulü ağdanın saçmalığından da bahsediyor. Doğrusu, en sevdiğim röportajlarımdan biri oldu. Caitlin'in röportaj sonrası bana yaptığı teklife gelince, ciddi ciddi düşünüyorum ama bu ayrı konu. Niye olmasın ki! Feminist olmak için özel bir yeteneğe sahip olmanız gerekmiyor, profesyonel feminist diye ortalıkta dolanan ve hayatını bu şekilde kazanan birilerini de yok doğrusu. 21. yüzyılda kadın olmanın ne anlama geldiğini, biz kadınların nelerden korkup nelerden uzak durmayı tercih ettiğimizi, neleri sevdiğimizi ben de anlatabilirim, siz de anlatabilirdiniz... Müzik yazarı da olsam sonuçta kadınım ve hem kendim hem de iki küçük kızım için özgürlük istiyorum. Esas mesleğimin ne olduğunun bir önemi yok. Şu dünyada yaşayan her kadın feminizmin gelişmesine, güçlenmesine katkıda bulunabilir. Blogunuzda yazarsınız mesela ve ertesi gün yüzlerce kişi bunu okur... Kendi adıma bu konuda bir şeyler yapmayı çok istiyordum. Ayrıca memelerim ve seks hakkında anlatacak güzel hikayelerim vardı. Siz benim yerime anlattınız aslında; önemsiz addedilen kadınlık meseleleriyle daha ciddi adaletsizliklerin birbirinden çok da ayrı şeyler olmadığını göstermeye çalıştım. Medyanın dayattığı güzellik standartlarına uymadığınız için ayna karşısında öyle durup kendinizi çirkin, şişman ve kötü giyinmiş bulmanızla Hey, sen kadınsın, yapabileceklerinin sınırı belli diyen adamları dinlemek zorunda kalmanız aynı derecede ıstırap vericidir. Yeni yetme bir kızın dürüstçe anlatılmış büyüme hikayesi, yani cinselliği ve kendini keşfetmesi, hem kanlı ve korku dolu hem de çok eğlenceli olabilir diye düşünüyordum. İki bakış açısı da doğruydu ve gerekliydi. Büyümeyi bu şekilde anlatan bir kadın yoktu, ben ilk olmak istedim. Elbette. Erkek yazarlar bugüne dek her şeyi anlattılar. En önemsiz konuda bile ne düşündüklerini biliyoruz. Fikirleriyle ve buluşlarıyla dünyayı şahane bir yer haline getirdiklerini biliyorum ve bundan şikayetçi değilim. Teşekkürler penisilin, teşekkürler WiFi, teşekkürler Einstein, teşekkürler Beatles! Öte yandan kadınlar yazmak şöyle dursun, konuşmaya bile yeni başladı. Neden, erkeklerle aramızdaki fark ne? Ufacık bir şey, vajinamız... Ve o hala gizli, utanç verici, sözü edilmemesi gereken bir şey. Bu küçük, zarif ayrıntımızla ilgili daha korumacı bir tavra sahip olmamız gerektiğine inanıyorum. Bacak aranızın tahriş olmasına yol açan g-string külotlara, Tina Turner gibi görüneyim derken dans pistinde iki seksen yatmanızın sebebi olabilecek sivri topuklu pabuçlara, mastürbasyon dahil giriştiğiniz her eylemi güçleştiren uzun kıvrık manikürlü tırnaklara ve cebinizi boşaltan binlerce dolarlık pahalı çantalara da karşıyım. Yanlış anlaşılmasın, bir kadın vücuduna neyi isterse onu yapabilir, kimse benim beğendiğim gibi görünmek zorunda değil elbette. Ama birilerinin sırf işleri yürüsün diye biz kadınları tabiata aykırı formlara sokmaya çalışmasından hoşlanmıyorum. Hem o binlerce dolarlık pahalı çantaların 90 poundluk deri çantam kadar çabuk kirlenebilmesi size de enteresan gelmiyor mu? Çalınma ve kaybolma gibi kazalardan söz etmiyorum bile. 80'lerin başında kazandığımıza inandık. Güçlüydük. Rahatlayabilir ve eşit işe eşit ücret nidalarını terk edip kürtaj hakkı konusunda gösteri yapmaktan vazgeçebilirdik. Ayrıca durmadan bir şeyler talep etmekten hoşlanmıyorduk. Meğer gücümüz sadece canımızın istediği Spice Girl plağını alabilmemize yetiyormuş, aile içi şiddetin kökünü kazımakta pek etkisi yokmuş, bunu sonradan fark ettik. ABD'de Cumhuriyetçi Parti'den senatör Rick Santorum o ünlü konuşmasında 14 yaşındaki kızına tecavüz edilirse, kürtaj yaptırmasını istemeyeceğini, bebeği Tanrının bir armağanı sayacağını söylemişti. Hala nelerle uğraşmak zorunda olduğumuzu görebiliyor musunuz? Aile içi şiddetin, tecavüzün yasa dışı olmasını istiyorsak, bazı şeylerin değişmesi adına taleplerimizi artırmalıyız. Bunun adı feminizm. Başka da bir kelime bilmiyorum. Türkiye uzmanı değilim, sahip olmadığım bir bilgiyle yola çıkarak ne söyleyebilirim ki? Ama sanırım biz Avrupalı kadınlar sahip olduğumuz özgürlükler bakımından daha şanslıyız. Halbuki ülkeniz, kadınlara tam yasal haklarını tanıyan ilk ülkelerdendi. Fakat bazıları eşitliği bir lüks; zengin ülkelerin bir ayrıcalığı gibi görüyor. Sadece kadın erkek eşitliğinden söz etmiyorum, eşcinsellerin, engellilerin, etnik ve dini azınlıkların hakları da aynı derecede önemli. Herkesin eşit haklar elde edebildiği ülkeler çok daha hızlı gelişecektir. En büyük zenginliğimiz petrol, altın veya uranyum değil sonuçta; zekamız, bilgimiz, yeteneğimiz... Ve feminizmin coğrafyası yok, kadın her yerde kadın! Pornonun tiksinti verici olduğunu ama ihtiyacımız olan şeyin daha az değil daha çok porno olduğunu yazıyorsunuz. Doğru, salt erkeklerin değil kadınların da sevişmekten gerçekten zevk aldığı porno filmler çekilsin istiyorum. Önüne gelene atlayan değil, birbirini gerçekten arzulayan insanların sevişmesini izlemek hepimize iyi gelebilir. Grinin Elli Tonu için ne düşünüyorsunuz? Şahsen bana beyaz dizi kitaplarının pornografik bir versiyonu gibi geliyor. Sizin gibi ben de o kitabı beş para etmez buluyorum. Bir kadın aslında bambaşka şeyler arzularken kamçılanmaya razı oluyorsa, orada bir tuhaflık var demektir. Öte yandan o berbat kitap iyi ki yazıldı ve ilgi gördü. O sayede yayıncılar güzel yazılmış başka erotik romanları da yayınlayabileceklerini fark ettiler. Anais Nin gibi eskiler bile yeniden keşfedildi. Bence bu, kötü bir kitabın yarattığı bir devrimdi. Devrimlerin düzgün, ilham verici ve görkemli bir şekilde gerçekleştiğini kim iddia edebilir? Bazen devrim bir roman karakterinin edebiyat lezzeti taşımayan, zevksiz tarifiyle de başlayabilir. Yani, işin özü, Grinin Elli Tonu'nu okuyup masturbasyon yapmam ama siyasi açıdan onu ve devamında birçok kadının cinsellikten söz etmeye başlamasını kesinlikle desteklerim. Lady Gaga'ya hayranım, dünyayı şenlik ateşiyle sarsan biri o... Bu kitabı yazmam konusunda bana varlığıyla cesaret verdi. MTV ödül töreninde başından aşağı bir kova kan dökülmüş olarak çıkmayı başarabildiyse, ben de adet görmekten bahsederken daha az utanç duyabilirdim. Mae West'e tapıyorum. Gelmiş geçmiş en korkusuz kadın. Kendi olmaktan zerrece taviz vermedi, üstelik toplumun kadın cinselliğini yadsıdığı, buna onay vermediği bir çağda... Defalarca sansürle başı derde girdi ama o hiç kimseye aldırış etmeden işini sürdürdü. En önemlisi sonunda koskoca film ve eğlence sektörünün baş aktörü haline geldi, herkesin saygısını kazandı. Muhteşemdi. Onun gibi zamanının yüzlerce yıl ötesinde olabilen öncü kadınlara her şeyden çok ihtiyacımız var. Jane Eyre ve Küçük Kadınlar'daki Jo March. Kusurlarıyla savaşan ve mizah duygusu olan farklı tipler. Prenses değil, yaşayan insanlar ikisi de, işçi sınıfından geliyorlar. Güzel de değiller. Onlardan önce yaratılmış bütün roman karakterleri birbirine benziyordu; ne yaptıklarını değil, nasıl göründüklerini okuyorduk. Kahramanlarımı soruyorsunuz... Tina Fey. Jennifer Lawrence. Lady Gaga. Beyonce. Anne Hathaway. 25 yaşında Girls adındaki kendi televizyon dizisini yazıp yöneten ve başrolünü oynayan Lena Dunham. Aslına bakarsanız, bir kadının kabalaşmadan ve kendine güvenini yitirmeden neler başarabileceğini herkese gösteren ve kamuoyu karşısında feminist olduğunu söylemekten çekinmeyen her kadın benim kahramanım. Erkek genelevi falan nereden çıktı, röportajda bu konuyu konuştuğumuzu hatırlamıyorum. Sanırım bir daha okumanız lazım. Kelimeleri birebir algılamadan, kavramlar üzerinden tekrar okursanız eleştirilerin haklı olduğunu göreceksiniz. Gayet haklı bir eleştiri yazısı olmuştur, blogu yazan kişiyi tebrik ediyorum duyarlı bakış açısından dolayı.


Üstteki Sue Zheng imzalı illüstrasyonlar bu adresten alındı. Kitapları benim kadar seven biri için çok kitaba sahip olmak harika bir şey, kabul ediyorum ama bunun ağır bir yüke de dönüşebileceğini iki yıl önce, mecburen ve hızlı bir şekilde evimi taşımak zorunda kaldığımda öğrenmiştim. Kitapları kutulara yerleştirmek, kitaplık raflarını ertesi gün bir daha monte ettirmek üzere sökmek, en kötüsü de bütün o cilt cilt kitabı tozlarını alıp temizleyerek ve kategorize ederek teker teker yeniden raflara yerleştirmek... Bu arada taşıyanların özensizliği yüzünden hırpalanan, bazen de kaybolan kitaplar... Açıkçası zahmetli ve yıpratıcıydı. Dahası bu kaçıncıydı! Demek istediğim her taşınmada durum iyice katlanılmaz hale geliyordu. Aklıma gelen, almak istediğim herhangi bir kitaba 30 saniye içinde sahip olmak müthiş bir şey. Bunun için evden çıkıp arabaya, metroya binmem, kitapçıya gitmek için yağmur çamur demeyip yürümem gerekmiyor... Ayrıca e-kitap platformlarının hemen hepsinde kitapların ilk birkaç bölümünü ücretsiz okuyabiliyorum. Beğenmezsem, satın almıyorum... Dünya edebiyatının klasikleri bonus olarak genellikle bedava. Bağımsız genç yazarları keşfetmek içinse açıkçası e-kitapçılardan daha şahane bir yer bulamadım şimdiye dek. Tek sorun Türkçe e-kitap platformlarının henüz yeterince zengin sayılmayacak durumda olması ama birkaç yıl içinde bunun değişeceğine eminim. Yayıncılar açısından da kağıt, baskı, stok, dağıtım gibi giderleri ortadan kaldırdığı için e-kitapların fiyatları daha ucuz. Bu da korsanla savaşta etkili bir silah olarak çıkıyor karşımıza. Baskısı tükenmiş kitapları okurla buluşturarak yeniden ekonomik hayata döndürmek de yayınevleri için küçümsenemeyecek bir maddi kazanç sayılmalı. Kağıt kullanmak için ağaçları yok etmek gerektiğini düşürseniz bu cihazlar ayrıca çevre dostu. Özetle e-kitapla ilişkimde durum bu. Halihazırda balayı dönemimizi yaşıyoruz... Kitaplarımın çoğunu dağıttığımı yazının başında söylemiştim ama orijinal baskıları, hayatımda önemli yeri olan, tasarımlarını beğendiğim yahut tarafıma imzalanmış kitapları saklıyorum. Üzerlerindeki mürekkep lekelerini, sayfalarındaki kırışıklıkları bile sevdiğim ve kolay kolay vazgeçemeyeceğimi bildiğim eski kitaplarım da duruyor. Onlarla bir geçmişimiz var çünkü; her birini ne zaman aldığımı, kiminle okuduğumu, ilk okuduğumda ne hissettiğimi hatırlıyorum... Bunu da e-kitap okumanın kolaylığına ve kütüphanemi cebimde gezdirmenin rahatlığına bile değişmem, doğrusu. Türkiye'nin kitap ekosistemi Libronet, yayıncılık dünyası için bir devrim anlamına gelen dijital kitap teknolojisini kendi ürettiği elektronik okuma cihazıyla Türkiye'ye taşıdı. Basic ve dokunmatik ekran özellikli Touch Lux olmak üzere iki modeli bulunan ve ekran ışığı ortama göre ayarlanabilen Calibro adlı bu cihaz, ülkemizin en yeni kitap satış ve okuma platformu babil. com'la bağlantılı olarak çalışıyor. Diğer özelliklerine gelince... 6 inç ekran büyüklüğüne sahip ve 3.000 kitap alabiliyor. Çantanızda hatta cebinizde taşıyabileceğiniz kadar hafif. İstediğiniz kitabı 30 saniyede indirebiliyor, Sesli Sözlük desteğiyle okurken istediğiniz kelimeye bakarak anlamını öğrenebiliyorsunuz. Kağıt doğallığındaki ekranı gözü yormuyor. Kitaplar üzerinde istediğiniz bölümleri işaretleyebiliyor, not tutabiliyor, seçtiğiniz metinleri sosyal medyada paylaşabiliyorsunuz. Cihazın şarj süresi 10 bin sayfa okumaya yetiyor, bu da tam 1 ay demek. Calibro, elektronik mürekkep özelliği taşıyan ve paper sense yani kağıt hissi veren ekranı sayesinde bilgisayar ve tabletlerin aksine gözü yormuyor. Ayrıca Babil. com'a üye olduğunuz takdirde kitaplarınıza sadece Calibro okuma cihazından değil, markası ne olursa olsun bilgisayarınız, Android ve iOS destekli akıllı cihazınızdan da ulaşabilirsiniz. Bu illüstrasyonlarla beni tanıştırdığın için teşekkür ederim, bayıldım. Sesli Sözlük'ün İngilizce-Türkçe, Touch Lux modelinde ise ABBYY'nin İngilizce'den birçok Batı diline sözlük desteği var.


Türk edebiyatından lezzetleri gerçek yemeklere dönüştürmeyi ve fotoğraflamayı istesem, mesela bir Gülbeşeker Tatlısı tasarlayıp çekmeyi düşünebilirdim. Bilirsiniz, Çalıkuşu'nda vardır. Daha doğrusu yoktur da, bizim delifişek Çalıkuşu Feride var olduğunu sanır. Halbuki o tatlı aslında tatlı falan değildir de... Neyse ya, size romanı anlatmayayım, okumuşsunuzdur zaten. Her neyse, böyle bir işe bizde girişmiş biri var mı diye merak ettim, baktım iki yıl önce Artanç Savaş enfes bir haber hazırlamış. Buraya da alıyorum. Okul müdiresinin, baş karakteri Feride'ye taktığı lakaptan almıştır adını Reşat Nuri Güntekin'in klasik romanı Çalıkuşu. Çocukken tanırız onu; içi içine sığmayan, coşkulu bir kızdır. Ancak bir o kadar da masum ve kırılgandır. Yıllar geçip öğretmen olduğunda; kendisine başka çıkış yolu bırakmayan aşk acısının etkisiyle, idealizme dönüşür çocukluk mirası coşkusu: Feride, artık ücra Anadolu köylerinin 'Muallime Hanım'ıdır. Öyle etkileyici anlatılmıştır ki yaşadıkları, o dönem romanı okuyan sayısız kadın, genç Cumhuriyet'i geleceğe taşıma arzusuyla Anadolu'daki okulların yolunu tutacaktır. Diğer yandan Kamran'a aşkı nedeniyle çektiği çilelere ve Anadolu'nun 'engebeli' yaşantısına rağmen, çocuksu alışkanlıklarını yitirmez Feride. Kendi deyimiyle 'dünyada en delicesine sevdiği şey' fondandır örneğin. Bir seferinde şöyle anlatır bu şekerleme hakkındaki düşüncelerini: Ben şimdi yalnız fondanlarımla meşgul görünüyordum. Bir mücevher muhafazası seyreder gibi sevinçle kutuya bakıyor, içinden çıkardığım şekerleri, bir resimli gazetenin üstüne sıralıyordum. Aynı zamanda da saçmasapan şeyler söylüyordum: Bunları yemek bir sanattır, Kamran. Bak, mesela sen şu sarıyı kırmızıdan evvel yemekte bir zarar görmezsin değil mi? Halbuki ne yazık? Çünkü kırmızı; hem fazla tatlıdır, hem biraz nanelidir. Onu evvela yersem sanırım o nazik lezzetine, o şairane kokusuna yazık olur. Ah canım şekerler. İnsan, onları ağzında eritirken yüreği de beraber eriyor... Belki öğrenciliğinde Kamran'ın ona fondan hediye etmesidir bu tutkunun sırrı. Belki başka bir şey. Ama biliriz ki Feride'yi Çalıkuşu'na ve hatta 'Gülbeşeker'e dönüştüren etkenler arasında Kamran kadar olmasa da fondanın da yeri vardır. Aslı E. Perker, üçüncü romanında, hayal kırıklıklarının en keskin sembolünü ve iyileşmek için en güzel ilacı bir yemek tarifinde, suflede bulan üç kırık kalbin hikayesini anlatıyor. Karısı Clara'nın yasından arınmak için yemek yapmayı öğrenen Marc, yatalak olmak için elinden geleni ardına koymayan annesinden tek kaçışı mutfakta bulan Ferda ve evinde kalan pansiyonerlere yemek yaparak geçmişin hayal kırıklıklarından kurtulmaya çalışan Lilia... Anlatıcı, sufleyle hayatın birbirine ne kadar benzediğiniyse, belki de en iyi şu satırlarla anlatıyor: Lilia, suflesinin ortası her çöktüğünde kendi yaşamını görüyordu sanki. Kendi yaşamında da ne kadar çabalarsa çabalasın bir anda ruhunun ortası çöküveriyor, hayat etrafına yıkılıveriyordu. İniş çıkışları efsanevi sufleden farklı değildi. Ne zaman fazladan sevinecek olsa bir anda bir mutsuzluk gelip kapısını çalıveriyordu. Baba Evi, Orhan Kemal'in çocukluğundan izler taşır. Okurken fark edersiniz: Kemal içini dökmüştür bu romanda. Ailenin huzurunu bozan otoriter babasından yakınır; merhametli annesiyse mutlu anlarının kahramanıdır. Diğer yandan yokluk ve açlık da Kemal'in romanında ön plandadır. Bu nedenle bazılarınız, son paragrafında Ey açlık! Seni midemde, iliklerimde, kanımın küreyvelerinde duydum. Ve sen, benim iyi, benim şefik ve rahim olan soyum, insan soyu, sen ebedi tokluğu fethedeceksin! satırlarının yer aldığı bu romana, yemek ve edebiyat konulu bir çalışmada yer vermemizi yadırgayabilir. Ancak sakın ola unutmayın: Tok, açın halinden anlamaz. Açlığı yaşamamış kimse, bol soğanlı bulgur pilavının yanında yenilen turşunun lezzetini, Kemal'in Baba Evi'nde yaptığı kadar lezzetli anlatamaz! Yusuf Atılgan, bir ismin bile çok görüldüğü C.'nin hikayesini anlatır Aylak Adam'da. C., bir ilkyaz günü, Karaköy'de yüksekokul öğrencisi Güler'le tanışır. Ardından kimselere görünmemek için uzağa, Sarıyer'de bir balık lokantasına giderler. Denizden yana köşedeki masaya Güler'i, ötekilerin bakışlarından tedirgin olmasın diye arkası onlara dönük oturttu. O aldırmazdı. Lokantalarda oturdupu masaya başka gelenler olursa, çevresine büyük şehir yalnızlarının bildiği görünmez perdeleri çekerdi. Garsonun uzattığı listeyi aldı. Biraz sonra uğrarsın, dedi. Biraz sonra uğrar garson. İki kılıç şiş, iki ıstakoz, iki bira ve bir ufak şarap isterler. Vakit geçtikçe, içkinin etkisiyle rahatlar Güler. Ardından C. sorar: Artık çekinmiyor musun? Onlardan mı? Sen yanımdayken vız gelirler bana!


Ve işte bu yüzden önceki yazıda sözünü ettiğim Al Pacino kitabının en hararetli bölümlerinden birini buraya almakta sakınca görmüyorum. Bu konuya ne zaman geleceğimizi merak ediyordum. Çalışmayı seviyorum, çünkü seksi gölgede bırakıyor. Aksi takdirde seks tek meşgalem olabilirdi. İlk cinsel deneyimim? Hmmm, 9 yaşındayken bir kızla yakınlaşmıştık. Bluzunu çıkarmıştı ve galiba benden büyüktü. Göğüslerine dokunduğumda kıkırdadı. Yaylı bir somyanın yanında ayaktaydı. Biraz itiştik, onu ittim. Yatak yaylıydı ya bu hareket onu havaya zıplattı. Bunu üç dört kez tekrar ettik. Ve ben seksin bundan ibaret olduğunu sandım. Sonra da hemen gidip prezervatif aldım. Hepimiz prezervatiflerimizi cüzdanlarımızda taşıyorduk, ne için kullanılacaklarını bilmesek de. Belki bir tek en yakın arkadaşım Cliffy biliyordu. Cliffy hep bir sır saklıyor gibiydi. Vahşiydi, cinsel anlamda da bizden ilerideydi. 14 yaşında Dostoyevski okuyor ve onun ne mükemmel bir yazar olduğunu anlatıyordu. Bir keresinde annemi pandiklemeye çalışmıştı. 30'unda uyuşturucudan öldüğünü duydum.


Unutmadan, Alp'le gelecek için birkaç projemiz var, vakitsizliğimden belki de tembelliğimden ötürü bir türlü el atamadığım ve başlayamadığımız... Ama o zamanda dek Egoist Okur'da yazılarını okumayı çok istiyorum. Modern Cam Mezbahalar'daki hayata karşı bizi ayakta tutan kelimeler bunlar. Uslu edebiyat? Hayır. Çoksatar roman tasarımları? No! Reklam ışıklarının, parlak neonların ötesinde; edebiyat baronlarıyla işbirliği içindeki ajanların ilgilenecekleri yazarlardan değil. Saf gerçeklik, duru dil. Hayata indirilen kıldan ince kılıçtan keskince kelimeler, darbeler; eleştiri değil, tespit değil. Acımasızca biraz. Ama hepimizi yaran dil, efendi veya uysal olabilir mi, boyun eğebilir mi, yerlerde sürünebilir mi? İzzet Yasar, bağırmadan, haykırmadan saplıyor çuvaldızı. 'Özel Sektör İmamı'ndaki (2003) hikayelerin çoğu; kentli insanın, seçilmiş ve süreli sabitliklere çaresizce uzaklaşmaya çabaladığı, üretim ilişkilerinden, işbölümünden, kentin kargaşasından, kaosundan kaçtığı, En güzel, ama en korkunç yaz tatillerinin geçtiği kıyı kasabalarındaki pansiyonlarda hayat bulur. Mevsim genellikle yaz sonudur, ailelerin, taşkın tatilcilerin ve çılgın kalabalığın nispeten hafiflediği zaman. İşte o vakitlerde bu tatil kasabalarında, Yasar'ın anlatıcısı bize, içinde yaşadığımız ama asla farketmediğimiz garip dünyanın, bilinmeyen görünmeyen hikayelerini, usul usul, damla damla anlatır. Gökdelenler yoktur bu hikayelerde. Artıdeğer üretirken, emeklilik ve sağlık sigortaları ve toplukonut taksitleri ile beraber otuz yıl boyunca insan ruhunun her gün kesildiği bu mezbahalardan uzaklardadır dil. Kentteki kargaşadan sonra elde avuçta kalan 'artık' zamanları ısrarla yazan bu hikayelerde, 'mekan' daima, ücretli kölelik ile zihinlerin bulanmadığı, nispeten az tahrip edilmiş, uzak bir ölüdoğadır. Cam Mezbahalar'daki elementlerden beslenen bazı tuhaf canlılar, acayip hin ve kötücül fikirlerle, bu tabiatta arz-ı endam ederler. Hayal, fantazma, bakış'ları ucubeleşmiş varlıkların düşünceleri ve eylemleri, hepsi, bir ülkeyi, bir dili, bir coğrafyanın zamanını çağrıştırır gibidirler ama aynı zamanda bu hikayelerdeki zaman ve zemin, bütün dünyadır ve bütün dillerdir. Hikayecinin dili, öyle bir yalınlıktadır ki bebeklere masal anlatıyor gibidir sanki. 'Temiz Tarih' hikayesinde, Tavşan Adasına giden çocuk, Yanıma birkaç tane havuç almıştım. Tavşanlara attım, yediler. Ama bir tanesi hiç yemedi, der. Çocuk daha sonra, zaman içinde yolculuğu mümkün kılan bir çeşit, 'Einstein-Rosen köprüsü' bulacaktır; istihbarat teşkilatının görevlendirdiği genç ve güzel nükleer fizikçi Nükhet aracılığıyla kurmayların eline geçen bu bilgi sayesinde ise, yaşadığımız toplumun tarihini 'temizleme' görevini başarıyla yerine getiren 'Siliciler' peydahlanacaktır. 'Özel Sektör İmamı' (2003) olsun, 'Dönüşü Olmayan Hikayeler' olsun, İzzet Yasar'ın, nev-i şahsına münhasır derinlikli Türkçesiyle, yalın ifade gücüyle tatlandırdığı lezzete, okuyucuyu da ortak ettiği kitaplar. Yasar'ın hikayelerine, popüler edebiyatla beyni yıkanmış okuyucuların, ilkokul öğrencisi mi yazmış merakı ve ilgisiyle yaklaşma ihtimalleri yüksek. Oysa o duru ve basit dilin içinde, en karmaşık hakikatler gizli. Ve İzzet Yasar, edebiyat magazininde görünmese de veya gazetelerin haftasonu eklerinde evini ve çalışma odasını teşhir eden yazarlar sınıfına hiç girmese de, bir kez okuyanın asla bıyıkaltından gülmezlik edemeyeceği, unutulmayacak, unutulmaz bir yazar.


Evet, havadan yani bir hiçten karaktere benzer bir şey elde ettiniz. Yeni bir arkadaş edinmek gibi, öyle değil mi? Fakat romanlarda, hele polisiye romanlarda ilgi çekici karakterler yaratmak romanı zevkle okutmaya yetmez. Bütün o karakterlerin konuşmaları, birbirleriyle diyaloga girmeleri de gerekir. Bu, üzerinde ciddiyetle çalışmanız gereken bir konudur. yeterince zaman ve enerji harcarsanız, emin olun polisiye roman yazmakta çok başarılı olacaksınız. Metnin içinde diyalog gerektirecek bir dinamik olmasını sağlayın. Patrik yaşlı kadının kapısını çalarak açmasını bekledi... tarzında sıkıcı bir cümle yazmaktansa doğrudan diyalog yazın ve karakterin ne yaptığını, kiminle karşılaştığını o vesileyle anlatın. Bence cümle içinde aşırı zarf kullanmak da berbat bir şey. Zarfları kullanırken bir parça cimri olmaya çalışın. ... dedi kısık bir sesle, ... diye fısıldadı sessizce, ... diye bağırdı öfkeyle gibi zarfları kastediyorum. Bunun yerine okurun kavrayışına ve satır aralarını okuma kabiliyetine güvenin. Gerçekçi diyalogların nasıl yazılacağı da ayrı bir konu. Gerçek hayatta insanlar birbirlerini gördüklerinde bir sürü gereksiz cümle sarf ederler. Ayrılırken de tabii. O yüzden hikaye için gerekli olmayacak her ayrıntıyı kırpın. Net olmak her zaman gereksiz süslemeler yapmaktan iyidir. Son tavsiyem: Yazdığınız diyalogları yüksek sesle okuyun ve kulağınıza nasıl geldiğine bakın. Metroda, bir kafede ya da başka tür bir açık have mekanında çevreye kulak kabartıp konuşulanları dinlemek feci yararlı olabilir. Duyduklarınızı kaydedin ve bu diyalogun geçtiği bir entrika tasarlayın. Ardından, söz konusu diyalogu defalarca yeniden yazın. Ama karakterlerin yaşlarını, mesleklerini vb. değiştirerek... Bu konuda sınırsız özgürlüğünüz var. Neticede yazar sizsiniz, kim ne karışır! 2. Bir karı koca, oğullarının genç kızlara tecavüz edip öldürdüğünden şüphelenmektedir. Baba hemen polise gitmeleri gerketiğini düşünür, anne ise sessiz kalmaları gerektiğini söyler. Donna Tartt'tan Gizli Tarih... Bu kitap, yazılmış en iyi gerilim romanlarından biridir. Başlıbaşına onu okumak bile bir eğitim sayılır.


Bir önceki diyalog ödevi zordu, öyle değil mi? Ama eminim eğlenceli de buldunuz. Sizden istediğim şeyleri, mesela kalabalık yerlerde başkalarının konuşmalarını dinleme işini ben hala zevkle yapıyor hatta sonradan o konuşmaları küçük değişikliklerle yeniden yaratıyorum. Kitaplarımdaki bazı diyaloglar açıkçası bu küçük egzersizlerden sonra ortaya çıktı. Polisiye romanda önemli bir diğer unsur da çevredir. Hatta bana göre çevre başlı başına bir karakter sayılır. Kendi sesi ve tonu vardır. Şimdi bunun üzerine çalışalım. Romanınızın geçeceği ortamı dilediğiniz gibi seçin. Ama dikkat! Tatil için birkaç haftalığına kuzeye gitmiş ve çok beğenmiş olabilirsiniz, yine de romanınız burada geçmesin. Zira orayı ne kadar severseniz sevin, üzerine ne kadar çok araştırma yapmış olursanız olun, kuzeyi çok iyi tanımıyorsanız romanınızın burada geçmesi saçma olur. Bence hikayeniz sizin yaşadığınız ve zamanınızın çoğunu harcadığınız yerde geçmeli. Orada atmosfer size asla yabancı değildir, insanları tanır, tabiatlarını bilirsiniz. Mesela benim romanlarım Fjallbacka'da geçiyor. Çünkü orada büyüdüm. Tamam, 13 yaşıma bastığımda oradan ayrılmış olabilirim ama yine de hakkında bilinebilecek her şeyi biliyorum. Şu anda yaşadığım Stocktholm'ü bile çocukluğumun geçtiği bu kasaba kadar iyi anlatamam. Mekan tariflerinde beş duyunuzun beşini de kullanın. Görmek değil sadece, koku almak, dokunmak, işitmek ve tatmak da çok önemlidir ve romanınızı gerçekçi kılar. Sonra Yağmur yağıyordu demektense yağmur yağdığında olanları anlatın. Bu da üslubunuza gerçeklik katacaktır. Her mekanın kendi tarihi, ekonomisi ve elbette efsaneleri vardır. Bunların hepsini okura anlatmanız gerekmeyebilir ama sizin bilmeniz kesinlikle şarttır. Bir kadın 20 yıldan sonra ilk kez çocukluğunun geçtiği yere döner. Çevreyi ve kadının duygularını iki A4 kağıtta anlatın.


Evet bir polisiye roman yazmak için gereken birçok unsuru hızlıca gözden geçirdik. Ama tabii kimse her şeyi bilemez. İşte burada devreye araştırmanın önemi giriyor. Bilmediğiniz konularda araştırma yapmalı, işi şansa bırakmamalı, hikayenizin gidişatını kumar oynar gibi yazı tura atarak belirlememelisiniz. Almanız gereken ilk önemli ders şu aslında: Kitabınızda anlattığınız her şeyin doğru olması gerekmiyor. Ama inandırıcı olması kesinlikle gerekiyor. Polisiye romanınızı yazarken, konuya dair sahip olduğunuz bilgileri gözden geçirin. Takıldığınız noktaları araştırmanız gerektiğini de bilin. 1. Adli tıp uzmanı, bir kadın cesedi üzerinde otopsi yapmaktadır. Kimse kadının nasıl öldürüldüğünü bilmiyordur, bu sorunun cevabını uzman bulacaktır. İki A4 uzunluğunda bir metin yazın. 2. Hannukah bayramını kutlayan bir Yahudi, kutlamaların tam ortasında ailesinden brinin öldürüldüğünü fark eder. İki A4 uzunluğunda bir metin yazarak kutlamaları ve karakterinizin cinayeti keşfetmesini yazın. Bir adli tıp sözlüğü edinmeniz işinize yarayabilir.


Umarım başladığımız ilk bölümden bugüne, polisiye roman yazmak için seçilmiş insan falan olmak gerekmediğini, işin yönetimi bilir ve onun üzerine çalışırsa herkesin polisiye yazabileceğini artık öğrenmişsinizdir. SİZ DE yazabilirsiniz! Bugün son ve bence en önemli dersimizi görecek, esas karakterimizi yaratmayı öğrenecğiz. Esas karakteri olmayan ve yine de başarılı olmuş pek az polisiye yazar vardır. Esas karakter romanınızın tonunu belirlemenize yardımcı olur. Dolayısıyla belirli bir kişi çevresinde dönen olaylar yaratacaksanız, onu gerçeken sevilebilir hatta özdeşleşilebilir biri haline getirmenizde yarar vardır. Öncelikle karat verin: Karakteriniz bir dedektif olarak amatör mü yoksa profesyonel mi? Bir polis memuru yaratmanın avantajları büyüktür, karakterinizin niye kendini zırt pırt cinayetlerin ortasında bulduğunu açıklamanız gerekmez. Öte yandan amatör bir dedektif yaratırsanız bu da heyecan verici olabilir çünkü bu şekilde polisiyeye farklı bir bakış açısı kazandırabilirsiniz. Ingrid Kampas'ın hemşire, Liza Marklund'un gazeteci, Agatha Christie'nin örgü örmeye bayılan yaşlı kadın karakterini düşünün. Bir de yarı profesyoneller vardır. Kay Scarpetta'nın tıbbi araştırmacı, Asa Larsson'un avukat ve Jonathan Kellerman'ın psikolog karakterlerini hatırlayın. Bence karakterinizin iyi bildiğiniz bir mesleği olması avantajınızadır. Mesela Ingrid Kampas yazar olmadan önce hemşireydi ve hepimizin bildiği gibi Liza Marklund da gazeteciydi. Esas karakterinizi tasarlayın ve iki A4 kağıtta onu bana anlatın.


En Güzel Günlerini Demek Bensiz Yaşadın, Kırık Beyaz ve çocuklar için İnce ile Uzun serisinin yazarı olan, zaman zaman da Egoist için Cennet de Cehennem de Bu Ellerde öyküleri kaleme alan Can Gürses'in cevaplarını okuyunca anladım ki bir zamanlar sahilde Kafka okuyan o küçük kız hala en çok güzel kitapları seviyor. İllüstrasyonlar yazar ve enteresan şahsiyet Audrey Niffenegger'ın çizdiği The Night Bookmobiledan. Hayran olduğum bir yazarın daha önceden bilmediğim bir kitabının kitapçıda karşıma çıkıvermesi akıl almaz heyecanlandırır beni. Aynı şiddette cazibeli bir başka tanışma ise bir ömür benim yazarım olacak yepyeni bir yazarı, kitapçının kuytu köşesinde bulmaktır. Kendi dünyasında yaşayan yazar kaderini paylaşabileceğim bir dosta kavuşma duygusudur bu bir anlamda. Antoni Casas Ros son zamanlarda bana bu duyguyu yaşatan yazar oldu, sağ olsun!


Adını ilk olarak unutulmaz televizyon dizisi Öyle Bir Geçer Zaman kinin senaryo yazarlarından biri olarak duyduğumuz Can Gürses, ilk romanıyla okur karşısında. İyi bir kitap karşısında okur nefsine hakim olamaz. Çünkü iyi bir kitap, dediğim dediktir. O an aşk sarhoşu da olsa varoluş bunalımında da olsa öfkeli de olsa huzurlu da olsa gözünün yaşına bakmadan okuruna kafasındakini yapar. Ama En Güzel Günlerini Demek Bensiz Yaşadın iyi bir kitapsa eğer; aynı zamanda hem iştah kabartmalı hem iştah kapatmalı. Çünkü evet, okurumu mükellef bir aile sofrasında ağırlıyorum ama söz konusu aile olunca iştahın kapanmaması da elde değil. Okurun ruhunda, zihninde ve dahi vücudunda türlü duyguları iştahlandırıyorsam ne mutlu bana! Dilerim okuyan o sofradan edebiyata doymuş olarak kalkar. İnsanı sevdiği bir şey üzerinden anlamak ve anlatmak, zannettiğimizden zor. Ben vapur iskelelerini seviyorsam, siz eflatun seviyorsanız, bir başkası zeytinyağlı pırasa seviyorsa oturup bunlar üzerinden o kişileri bir yere kadar açıklayabiliriz. Sevenle sevilen arasındaki tuhaf bağa dair başka birinin söyleyebileceği söz sınırlı. Oysa insanın sevmediği şey üzerinden ona avuç avuç tanım, kabahat veya nitelik bulabiliriz. Ben de bu inançla, romanımın her bölümüne aile üyelerinden birinin sevmediği yemeğin adını verdim ve bir başka aile üyesinin o yemeği sevmeyen akrabası üzerine iç dökmelerine kulak verelim istedim. Düşünsenize; biri size revani sevdiğini söylüyor. Siz de o kişiyi seviyorsanız ona en iyi revaniyi yedirmeye çalışırsınız. Ama o sonuçta revaniyi seven nicesinden birine dönüşür. Revani sevmediğini öğrendiğiniz biriyse aklınıza o şekilde kazınır. Ve bu bilgi üzerine insan ne güzel kafa patlatır! Neden revani sevmiyor sorusu bizi o kişiye dair keşfedilmemiş gizemlere götürür. Abarttığımı düşünüyorsanız, etrafınızdaki insanlara hangi yemeği sevmediğini bir sorun. Romanımın yüzde doksanını Edinburgh'ta yazdım. İskoçya'nın bir sofrası yok. Şahane somonu var, o kadar. Ben daha ziyade Fransa'dan, İtalya'dan gelmiş peynirleri yiyordum. Zaten daha çok tatlıyla beslenen biriyim. Gözüme kestirdiğim bir iki pastane sağ olsun hayatta kaldım. Oysa her zamankinden iyi ve çok yemem gerekiyordu, çünkü hava eksi 25 dereceydi ve ben daima hastaydım. Hasta olup kendime çorba yapmak zorunda kaldığımda bir lokma daha büyüdüm. İşin fena yanı, ben o çorbayı taş çatlasa iki üç kez yaptım. Hem halsizlikten hem insansızlıktan... Tek başına yemeyi hiç mi hiç sevmeyen biriyim. Bunu da büyüyememiş yanıma vermeli. Zaten her an zihnimdeki o mükellef roman sofrasında oturduğum için birden doyuveriyordum. Edinburgh'taki en güzel yemeklerim, bir dilenci arkadaşımla yediğim, daha doğrusu içtiğimdi. Ne zaman buzlu sokakta oturur görsem ona sıcak çikolata, kendime çay alıp yanına gidiyordum. Ve yanına oturup onunla beraber içiyordum. Bir kez olsun konuşmadık. Ama o gökyüzü rengi gözleriyle bana nasıl baktığını bir ömür unutamam. Türk mutfağına gelecek olursak... Benim için yemeğin ne olduğundan çok kimin elinden çıktığı önemli. Annesinin yemeklerine alışmış birine başka birinin yemeklerini beğendir beğendirebilirsen! Benim annem çok az yemek yapmayı bilir ama ne yapsa herkesten iyi yapar. Çünkü sevgiyle ve beraber yiyelim diye yapar. Uzun sözün kısası, yemekleri milletlere değil kişilere, daha doğrusu annelere mal etmeli! Ama sofra denen şeyin her millet için aynı anlamı taşıdığına inanıyorum. Ailenin kim olduğu, sofra başındaki insanlardan belli olur. Her toplum için bu böyledir. Aslında roman kalabalık içinde yalnızlıkla başlıyor ve yalnızlık içinde kalabalıkla bitiyor. Kalabalık ve yalnızlık, aynı ironinin iki ayrı yüzü. Hele söz konusu aileyse... Kimi akraban bazen varlığıyla bazen yokluğuyla seni ısrarla yalnız eder. Kimi akraban ise seni var da olsa yok da olsa daima kalabalık tutar. Hayatı güzel kılmak istiyorsak güzel sofralar kurmalı ve oturup beraberce, keyifle yiyip içmeliyiz. Hayatı güzel kılmak istemiyorsak, dahası buna becerimiz yoksa zaten o sofraları kurmak içimizden bile gelmez. Sonuçta yol her zaman yalnızlıktan açılıp yalnızlığa çıkar. Kalabalık denen şey bir his yanılmasıdır. Herkes yalnız kendi hayatını yaşar ve kendi hayatını ölür. Yalnız öleceksek bari birlikte yaşayalım. Eşyalar, bu dünyadaki en sabırlı varlıklardır. Görmedikleri, bilmedikleri şey yoktur. Senin unuttuğunu eşya hatırlar ve iyi bir romancı gibi tam zamanında sana hatırlatır. Eşyalar canı istediğinde domuz gibi susar, canı istediğinde bülbül gibi öter. Ser verir sır vermez derken kafası atar, gider senin sırrını başkasına döker. Ne yapacağı hiç belli olmaz. Hakkı da vardır. Eşya, zaman dışı bir masal kahramanıdır. Çünkü bazen bir tek eşya, bir insanın bütün bir zamanıdır. Ne şanslıyım ki 2011'den bu yana nefis Bir+Bir dergisinde edebiyat eserlerinde başrolü oynayan kılık kıyafetlerin öykülerini yazıyorum. Şimdiye dek gardıroptan Marguerite Duras'ın Sevgili'sindeki pembe erkek şapkasını, Oğuz Atay'ın Beyaz Mantolu Adam'ının amma da mantosunu, Tolstoy'un Anna Karenina'sının Anna kırmızısı çantasını, Sabahattin Ali'nin Kürk Mantolu Madonna'sının ruhani kürk mantosunu, Lewis Caroll'ın Alis Harikalar Diyarı'ndaki Çılgın Şapkacı'nın zamanı çaya batıran şapkasını, Sait Faik'in dünyaya küsen İpekli Mendil'ini, Mehmet Rauf'un Eylül'ündeki aşkın eldiven tekini, Gonçarov'un Oblomov'unun hırkasını ve Orhan Pamuk'un Masumiyet Müzesi'ndeki Füsun'un hüzünlü küpe tekini çıkarıp, ballandıra ballandıra anlattım. Edebiyat Gardırobu'na dair iki hayalimden biri, En Güzel Günlerini Demek Bensiz Yaşadın'da Koza'nın giydiği gülkurusu pantolonu ve geçen yaz tamamladığım ikinci romanım Kırık Beyaz'ın baş kahramanın mor kadife sabahlığını bir gün Edebiyat Gardırobu'nda görmek. Diğer hayalim ise İstiklal Caddesi'nin orta yerine, anahtarının çok az sayıda edebiyat tutkununda olacağı, devasa bir Edebiyat Gardırobu yerleştirmek. Bir insanı yargılamanın en zahmetsiz yolu onu görüntüsü üzerinden yargılamaktır. Bunu aklımızın bir köşesinde tutarak giyiniriz. Ancak ne giyersek giyelim, istediğimiz gibi görünemeyiz. Çünkü herkes aynı şeyi başka görür. Ben yine de giysilerin, ön yargılara dair elimizdeki en büyük kalkan olduğuna inanıyorum. Çoğu insan giydiğine bilinçle yaklaşmaz, anlam yüklemez. Oysa ben yüklerim. Korkunç önemserim giydiklerimi. Çünkü hayatım boyunca önyargılarla karşılaştım ve daha nice önyargıyla karşılaşacağıma da eminim. Madem öyle, ben de beni en iyi ifade eden şeyi giyer, yargımı herkesten önce kendim koyarım. Roman kahramanları, giysilerine bu bilinçle yaklaşmazlar. Ama her kişinin, ister hayat kişisi olsun ister roman kişisi, giysi seçimini bilinçaltındaki bir şeylerle yaptığını düşünüyorum. En nihayetinde giyinmek, her gün yenilenen bir seçimdir. Renk, kumaş, doku, kalınlık, incelik, desen, uzunluk, darlık, bolluk, silme felsefeye, silme -izm'e taş çıkartacak kadar derindir. Giyinmeyi sevmemin bile edebiyat sevgimle bir ilgisi olmalı. Çünkü ikisi de ayrıntıcılığı, inceliği ve bütünü görmeyi gerektiriyor. Benim için giysi yorumlamak, rüya yorumlamaktan daha matrak. Çünkü rüyanı yalnız sen görürsün ama giysini cümle alem görür. Benzetme bana ait. Kemal Gökhan Gürses'in çizdiği ıspanaklı gül böreğini Alis'in Tırtıl'ına benzettim, Can çok güldü. bilmem siz ne dersiniz? Bence yanılmıyorum, Can da anlatıyor zaten macerayı uzun uzun aşağıda. Sait Faik, Edip Cansever, Tezer Özlü, Turgut Uyar, Oğuz Atay, Jean Rhys, Kafka, Marguerite Duras. Tüm bu isimler kahraman olamayacak kadar insandılar. Belki tam da bunun için benim kahramanlarım onlar. Süt Çorbası: Sütü sebebiyle Koza'nın hala içemediği çorba. Yaprak Ciğer: Haziran'ın artık yiyemediği et yemeği. Kekikli Bulgur Pilavı: Kekiği yüzünden Mine'nin yemediği pilav. Acılı Ezme: Laubali bir bahaneyle, Semih'in geri çevirdiği meze. Ispanaklı Gül Böreği: Ispanak sevmeyen Yılmaz'ın yemediği börek. Biber Dolması: Hicaz'ın, kabuğunu ayırdığı dolma. Zeytinyağlı Kereviz: Ruhunun açlığını doyuramayacağını anlayan Kor'un yemediği yemek. Mine'ye göre Edibe'nin en güzel yemeği. Topik: Ermeni mezesi olduğundan Kıvanç'ın ağzını sürmediği, Kor'unsa kişilikli bulduğu meze. İrmik Helvası: Tatlı sevmeyen Korkmaz'ın tenezzül etmediği, Haziran'ın elinden çıkan tatlı. Brie Peyniri: Koza'nın, ilk defa Rosa'nın elinden yediği, pek beğendiği ve hep ekmeksiz yediği Fransız peyniri. Levrek: Hicaz'la Haziran'ın, Neşe çok seviyor diye, Galata Köprüsü'nden tuttukları balık. Kılçığı Hicaz'ın boğazına kaçan. Simit: Haziran'ın, Kamer'le bölüşüp yediği nimet. Kurabiye: Haziran'ın, kucağında bebeğiyle dilenen genç kadına hediye ettiği tatlı. Börülce, tahin-pekmez, badem: Edibe'nin babası Cemal Bey ile annesi Belkıs Hanım'ın '64 senesinde İstanbul'a, Edibeler'e, sandıkla gönderdiği gıdalar. Dondurma: Tarih dersinde başına gelen olay sonucu huzursuzlanan Mine'nin annesinden gizlice alıp yemeyi düşlediği tatlı.


Fikir öyle güzeldi mi soluğum kesildi. Ve çok geçmeden Can'dan ilk öykü geldi: Köşebaşındaki İğde. Şimdi aradan çekiliyorum, lütfen Can'ın ilk öyküsünü okuyun. Kimi eller para saymak, kimi eller yaprak sarmak için yaratılmıştır. Yaprak saranların para saydığı pek görülmediği gibi, para sayanların yaprak sardığı da görülmüş şey değildir. Cennet'in elleri, yaprak saran ellerdendi. Gençken, binbir ihtimamla yaptığı yaprak sarmalarından bile ince olan parmakları, hüneri para saymak olan ellerin evlerini temizleye temizleye, baştan savma sarılmış, pirinçleri fazla pişmiş, yaprakları katır kutur kurumuş, kalın mı kalın sarmalara dönmüştü. Çok şükür, para sayan çoğu elin aksine, Naciye Hanım'ın elleri, en az yüreği kadar açıktı. Naciye Hanım, Cennet'in bal rengi arap sabunuyla halı silmekten, doğal limon özünden yapıldığı iddia edilen ne idüğü belirsiz kimyasallarla bulaşık yıkamaktan -ki Naciye Hanım ona her defasında bulaşık makinesini kullanmasını söylese de Cennet, ömründe sahip olamayacağı incelikteki tabakların canı varmış da incinirmiş gibi endişelendiğinden hanımının bu önerisini kulak ardı ederdi- ellerinin keçe gibi olduğunu, bir bayram günü Cennet'in avcuna kızları için harçlık sıkıştırırken fark etmiş ve hemen birkaç gün sonra sadık ve hünerli hizmetkarına kendisinin de kullandığı beta glukanlı -bir diğer değişle piyasadaki en pahalı- el kremini hediye edip, her gece sürmesini tembihlemişti. Otobüste oturacak yer bulabildiği eşsiz akşamlardan birine denk gelmişse, Cennet hemen çantasından Kuran-ı Kerim'ini çıkarır, merak ve adanmışlıkla, ineceği durağa dek başını kaldırmadan okurdu. Geçenlerde otobüste bir delikanlı kendisine yer verdiğinde Cennet minnettarlıkla sevinmiş, ancak yerine oturur oturmaz çok yaşlı görünüyor olmalıyım diye iç geçirip, hüzünlenmişti. Çantasından el alışkanlığıyla çıkardığı kitabını dizlerinin üzerine muntazam bir şekilde yerleştirirken bir süredir boyatmadığı saçlarını en yakın zamanda boyatma kararı almıştı. Aldığı kararla yaşlanma korkusunu başka bir iş dönüşüne ertelemiş ve rastgele bir sayfa açıp, okumaya koyulmuştu. Elbette önemli olan Cennet'in rahatlamasıydı ancak senin çok rahatlamaya hakkın yok okurcuğum. Zira Cennet, sarışın da olsa beyazlı-kestane saçlı da olsa başı bağlı çıkardı sokağa. Cennet kutsal kitabını okurken, ona yer veren delikanlı da ayakta dikilmiş, sırt çantasından az evvel çıkardığı tuğla gibi -Anna Karenina olması pek muhtemel- romanı okuyordu boşta kalan eliyle; diğer eliyle de tutamaca asılmıştı, ömrünü yarı idamlık geçirmeye mahkum bir adam gibi. Onların bu simetrik hali, pek çok şeyi anlatmaya yeteceği için midir nedir, Cennet huzursuzlanıp, kitabını kapatıp, kitabın üzerinde istiflediği ellerini seyredalmıştı. Bir gece önce, Hayırlı geceler dilediği kocası -ki kendisi ülkemizin eşkıyası İşsizlik sağ olsun, kah evde oturup semirir kah kahvede lak lak ederdi- Cennet'e, Kadınlığından bi hayır görmüyoruz yıllardır. Acık gel şöyle koynuma deyip, yirmi altı yıllık karısını kendine çekmişti. Cennet, annesi hastalanıp, İstanbul'a yanına taşınalıberi gitmediği Müfettişler Köyü'nün süt kokulu serin rüzgarını duymuştu içinde. Diri bir ürperti. Yıllanmış bir canlılık. Kocasının göğsüne başını yaslayıp yummuştu gözlerini, alnında bir öpücüğün, ellerinde bir okşayışın yolunu gözlemeye. Öyle değil yahu! Kalbimde üfürme var bilmiyon mu? Ne koydun kafanı öyle tam kalbime? Nefes almıyım diye mi? Kaldır kafanı da şu benim cengaverle ilgilen hadi. Bozuk süt tadı. Mide bulantısı. Açsa kapıyı. Yalınayak çıksa sokaklara. Baş örtüsüz, sade geceliğiyle sırtında. Kimse dönüp bakmasa. Sokak, Cennet yürüdükçe aydınlansa. Yol denize varsa. Cennet -yüzme de bilmez ama- geceliğini atıverip yüzse her nasılsa. Ne duruyosun be kadın! Cennet işte o zaman anladı, köşebaşındaki iğde gibi, gidemeyip orada duradurduğunu. Hamuru oklavayla incecik eder gibi öfkesini mırıldandığı duayla sakinleştirdi. Ürkütücü bir donukluktaydı. İstediği her şeyi yapabilecek kadar nefret ve inanç doluydu. Kocasının ayakucuna doğru kaydı. Sol eliyle, bir celladın yumuşaklığıyla, kocasının, adını içinden bile söylemekten iğrendiği organını sıvazlamaya başladı. Yetime merhamet eder gibi değil! Kadın gibi yap şunu! Kaç gece rüyasında kocasını boğduğunu görerek ter içinde uyanırdı Cennet. Aklının derinliklerinde bile olsa böylesi bir isteğe kapıldığı için ne dualar okumuş ne rekatlar kılmıştı. Kocasının tek mal varlığı olan o el kadar çükünü boğazlamak -evet, Cennet bu sözcükle düşünen ve derhal tövbeler eden- kocasına verilebilecek en münasip ceza olurdu. Onca yılın, onca cefanın karşılığında ona bu bile azdı. Ne hikmetse bu arzu, az önceki sözcük kadar utandırmamıştı onu. Naciye Hanım'ın tabaklarının onda biri kadar kıymeti yoktu kocasının. Otobüs, Cennet'in evinin durağına varmıştı. Cennet, dün geceyi anımsayarak, bir yabancıya aitmiş gibi duran ellerine bakıyordu. Gözü sokağın köşesindeki iğde ağacına takılınca geldiğini anladı. Hızla davranıp, ayağının yanına yasladığı borcamı kucakladı -Naciye Hanım'ın oğluna sevdiği kekten yapmıştı. Onların evinde borcam yoktu. Cennet ne zaman kek yapacak olsa kendi evinde, kendi borcamında yapar, Naciye Hanımlar'a taşır, onların ince tabaklarının genişine keki özenle aktarır, borcamı bir güzel yıkayıp, gecesinde de evine getirirdi-. Cennet, Fransızca olduğunu bilmediği, ancak hayırlısından sonra en çok kullandığı sözcük olan pardonu ortalığa büyük sesiyle saça saça kapıya ilerledi. Cennet'e yerini veren delikanlı, kapının hemen aşağısındaydı. Cennet'in bir yandan eteğini toparlayıp, bir yandan da solcu olduğunu zanneden gazeteye sarılı borcamı zaptederek inmeye çalıştığını görünce, Elinizdekini bana verin dedi. Cennet, bir anlık tereddütten sonra borcamı oğlana verdi. Oğlan boşta kalan elini Cennet'e uzatıyordu. Güneş üzerine varmış gibi, Cennet'in saç diplerini, dudağıyla burnunun arasını, en çok da gerdanını ter basmıştı. Hadisene bacım diye huysuzlanıyordu arkadaki. Cennet, sol elini delikanlıya uzattı. Yalnızca iki basamaktı indiği. Sanki birazdan başka bir diyara atacaktı adımını. Masallardaki gibi olmasa da köyündeki gibi bir diyar. Hayırlısıyla sütbeyaz çocukluğuna varacaktı. Sokak karanlıktı. Lamba gene bozuktu. Cennet, gözlerini kaçırarak, Allah razı olsun dediği oğlanın yanından çarçabuk uzaklaştı. Evine vardığında, arkasını dönüp, delikanlıya el sallamak istedi. Yapmadı. Hem nereden biliyordu oğlanın orada olduğunu? Biliyordu işte. Gece boyu, sırtı kocasına dönük, zamanı ezanlara bölmüş sabahı beklerken, delikanlının ellerine tutunmuştu. Sıcaklığı, tazeliği, dostluğu avcunun içinde sımsıkıydı. Ertesi gün, Nalan Hanım'ın günüydü. İşini erken bitirince, Nalan Hanım Cennet'e çıkabileceğini söyledi. Nalan Hanım, her seferinde Cennet'in gözü önünde sayardı paraları. Cennet hep utanıp, önüne bakardı. Keşke Nalan Hanım da Naciye Hanım gibi zarfa koyup usulca veriverseydi parasını. Parayı öyle gözü önünde sayınca kendini suçlu hissediyordu. Kuaförün parıltılı aynasının karşısında ağır ağır çözdü başının bağını. Kuaför Firdevs onu sevgiyle karşılamıştı. Kııız! Uzundur görünmüyodun. Her zamankinden mi? Holivud sarısı? diye sordu. Gülümseyerek başını salladı Cennet. Saçlarına çiğ süt rengi boya sürülürken, Manikür pedikür ister misin abla? diye sordu kalfa kız. Cennet tökezledi. Ellerine bakım yaptıran kadınlar, o olamayacak kadar yabancıydı Cennet'e. Cennet'in elleri de onun olamayacak kadar yabancı değil miydi? Özür diler gibi, Ele olan hangisiydi? diye sordu. Manikür ablam. İster misin? Günahını kabul eder gibi, başıyla olurladı Cennet. Ooo Cennet diye atıldı Firdevs, bir başkasının saçını kabartırken, Ne bu bakımlar filan? Ayıp mıydı gençliğini yitirmiş bir kadının güzelliğine umutlanması? Nasıl bu kadar çabuk uydurduğuna şaşmaya bile zaman bulamayarak, Bizim bi akrabanın düğünü var da... El sıkışıyosun onca insanla... Benim eller de temizlikten az biraz berbat... Ayıp oluyo... deyiverdi. İyi iyi. Yarasın! dedi Firdevs, çapkın gülücüğüyle. Sonra, kalfa kıza yönelip, O kremden de sür bitince! diye seslendi. Cennet heyecanlanmıştı. Çocuk ilgisiyle seyretti parmaklarına olan şeyi. Sokulduğu o küçümen kabın içinde eğreti duruyordu nasırlı, emektar elleri. Cennet'in ellerini kendi dizleri üzerindeki beyazı atmış havluya koyarken, Oval mi keseyim küt mü? diye sordu manikürcü kız. Cennet ikisini de gözünün önünde canlandıramamıştı. Gönlünden hangisi geçerse dedi kıza. Alıcı gözle Cennet'in ellerine bakan kız, Oval yakışır senin ellerine. Öyle herkeslere de yakışmaz, deyip, becerikli hamlelerle Cennet'in tırnaklarını Nalan Hanım'ınkiler gibi kesti. Naciye Hanım, tırnaklarını kendi keserdi. Süse ihtiyaç duymayacak kadar kendiliğindendi güzelliği. Ne renk oje sürelim? diye sorunca kız, Cennet alev gibi endişelendi: Gerek yok. Yeter bu kadar. Şu şeyden sürsen tamam olur... Firdevs'ten edindiği işini mükemmel yapmaya yemin içmiş düsturuyla, kız, Cila sürseydik bari ablacım diye hayıflandı. Gerek yok. Firdevs Abla'nın dediğinden sür sen. Manikürcü kız, rengarenk ojelerin arasından yamru yumru bir el kremi çıkardı. Tüpü sıktı ama krem akmadı. Kremi yaprak sarar gibi rulo yapıp, var gücüyle üzerine bastırınca, nihayet bir top krem fışkırdı. Havluya bulaşan kremi serçe parmağının tersiyle sıyıran kız, kremi, ustalıkla Cennet'in ellerine yedirdi. Ellerinin sütlerle yıkandığını hissetti Cennet. O ucuz krem, kimseyi mutlu edemeyeceği kadar çok mutlu etmişti Cennet'i. Saçları yıkandı. Boyası tam kıvamındaydı. Aramızda kalsın ama bu saç rengi, Cennet'i olduğundan daha yaşlı gösteriyordu. Başının eşarbını sıkıca bağladıktan sonra, Cennet manikürcü kızın avcuna, tıpkı Naciye Hanım'ın usulüyle bir beşlik sıkıştırdı. Kız sevecen bir muziplikle, Bir dahaki sefere kırmızı oje sürücem sana deyince bir an evvel oradan çıkmak istedi Cennet. Parasını ödediği Firdevs'e, aceleyle Hayırlı işler dileyip kendini sokağa attı. Ellerini cebine saklayıp, yağmurun yağdığını bile duymayarak evine dek yürüdü. Kuaförün kreminin etkisi bir gün bile sürmemişti. Ertesi güne, denizsiz bir coğrafyanın hakimiyeti altındaydı elleri. Canım elleri, o yok olmak bilmez deriyle silbaştan kaplanmıştı. O kırçıllı deri, Cennet'in başka bir hayatı yaşamasına engeldi. Naciye Hanımlar'ın yeşil sarı mutfağı. Bağdaş kurup yere çökmüş Cennet. Önüne dünya gibi yuvarlak bir tepsi dizmiş. Gece beli ağrıyacak. Yapraklar bir tencerede, tarçınlı iç diğer tencerede. Sol avcunun içini açıyor Cennet, paletini tutan ressam edasında. Zarifçe bir yaprak alıp yerleştiriyor oraya. Yaprak ona hep yürek biçiminde görünüyor. Bir tutam pirinç alıyor sağ eliyle, renk seçer gibi eserine. Pirinci avuç içindeki yaprağın orta yerine dolduruyor. Önce sol, sonra sağ kanadını örtüyor yaprağın, kendi içine kapanan bir yürek gibi. En son uç kısmını da kapatıp, Hayırlısı dercesine sarıyor yaprağı ince ince. Tepsi tepeleme yaprak sarmayla dolana dek eğile doğrula çalışıyor Cennet. Çok çok güzel, dil sade, konu anlaşılır, zevkle okunacak bir metin, kalemine sağlık Can.


İspanyol yazar Enrique Vila Matas yola gazeteci olarak çıkmış, hem de dünyaca ünlü şahsiyetlerin röportajlarını çevirerek. İlki bir Marlon Brando röportajıymış. Genç Vila Matas, editörüne İngilizce bilmediğini söylemeye utanmış. Ayrıca o yıllarda Google'ın çeviri makinesi de yokmuş, o yüzden hem soruları hem de cevapları oturup yazmış. Uydurmuş anlayacağınız. Bir süre böyle idare ettikten sonra, daha da beter bir durumla karşılaşmış. Bir gösteri için Barcelona'ya gelen Rudolph Nureyev'le röportaj yapması bekleniyormuş. O güne dek yarım yamalak da olsa İngilizce konuşmayı biraz öğrenmiş aslında, ama iş soru sormaya, çatır çatır cevapları almaya gelince gene dili tutulmuş. Böylece eski usulle, yani gene uydurarak tamamlamış röportajı. Hem bu kez çevirdiğini değil, ünlü baletle bizzat gidip konuştuğunu söylemeye de cüret etmiş. Böyle böyle piyasada genç röportajcı olarak hatırı sayılır bir isim yapmışken, bu kez Anthony Burgess'la konuşması gerekmiş. Soru hazırlamaya vakit yok demiş kendi kendine ve o gece sabaha kadar uyumayıp Burgess'la Vanguardia gazetesi için hayali bir röportaj yapmış. Söylemeye lüzum var mı, röportajın hayali olduğunu bir tek kendisi biliyormuş. O zaman uyanmış Vila-Matas ve aslında kurmaca yazmak istediğini, içindeki roman ve öykü yazma arzusunu da röportajlar uydurarak tatmin ettiğini anlamış. Ve bütün bu işlerden uzaklaşıp kurmacaya vermiş kendini. Shandies denen gizli örgütün dadacılar gibi şakacı, fütüristler gibi aşırılığa meyilli, sürrealistler gibi düzenbaz olan üyelerinin ortak özellikleri her birinin birer taşınabilir edebiyat meraklısı olması. Örgüt üyeleri arasında kimler yok ki... Duchamp, Tristan Tzara, Aleister Crowley, Scott Fitzgerald, Walter Benjamin, Federico Garcia Lorca, Man Ray, Berta Bocado, Paula Negri, Maurice Blanchot, güzeller güzeli Georgia O'Keeffe... Anlatılanlar elbette gene kurmaca ama ayrıntılar çok gerçek. Tavsiye ederim. Edebiyatın büyük ideallerin yanı sıra, biraz da can sıkıntısını şifalandırmak için icat edildiğini unutmazsanız, çok eğlenebilirsiniz. Enrique Vila-Matas, Walter Benjamin'e geleceği parlak, sıkıcı, bunaltıcı, minyatürleştirilse bile valize sığmayacak kitapları hemen tespit edecek bir makine tasarlatıyor. Hayli karmaşık olan bu makine, Vila-Matas'a da tanıdık gelmeyen parçalarla donatılmış: geniş açı mercekler, odaklanma aygıtları, bakır halkalar, oval silindirler, madeni düğme ve tıkaçlar, mıknatıslı iğneler, somun ve cıvatalar. Walter Benjamin makinenin tasarımının bir aydan kısa bir sürede tamamlanacağına emin. Görünüşe bakılırsa, metinleri yüklemek için kitaplar silindir şeklinde bir hazneye yerleştirilecek, burada devasa yuvarlak bir mercek tarafından incelenecek. Portatif, yani okumaya değecek kitaplar derhal siyah bir silindirden geçip özgür bırakılacak, yere dik açıyla konumlanan bu ağır görünümlü silindirin en tepesinde, üzerinde YÜCE ÜSLUBA KARŞI yazan küre şeklinde koca bir ampul bulunacak ve ampulden yayılan mavi ışığı gündüz gözüyle bile görmek mümkün olacak. Makinenin heyecanlı titreşimleri yüzünden ampul birkaç saliseliğine söndüğünde camının renkli olmadığı, ışığın kendisinin mavi olduğu açıkça görülebilecek. Derken ışık, makinenin en yüksek noktasına, mümkün olursa 27 dilde, YAŞASIN VERMEER ifadesini yazacak, böylelikle az önce özgürlüğüne kavuşmuş bütün kitapları coşkuyla selamlamış olacak.


Will Schofield'in şahane blogunda Erkin Koray'ın bir şarkısı eşliğinde 25 eski Türk kitap kapağı yer alıyor. Bazıları çok güzel, bazıları felaket... Aralarında Giovanni Scognamillo'nun Uzaydan Geldileri de var. Bir de Komünistlerin Söylediklerine İnanılabilir mi? adlı nadide eser... Tepenize inmeye hazır gibi görünen kızıl bir elin parmaklıklarla engellenmesini gösteren kapak komik denecek kadar ürkütücü. Kitabın yazarı Dr. Fred Schwarz. Nereden nereye... Bu konuyu aklıma getiren şeyin ne olduğunu ayrıca düşünmem lazım!


Taşınmayı sevmesem de o bahaneyle kitapları derleyip toplamak hoşuma gider. Her seferinde dolapların, çekmecelerin diplerinde, kaybolduğu için uzun süredir üzüldüğüm kitaplar elime geçer çünkü. Ancak bu kez farklı bir şey geldi başıma. Mart ayının son haftasıydı, ben bir yandan taşınma günü yağmur yağarsa ne yapacağımı düşünürken bir yandan da kitaplarımı kolilere aktarıyordum. Eski dostları teker teker elden geçiriyor, birbirlerine vurarak tozlarını silkeliyor, hatta bazılarının sayfalarını şöyle fırt fırt diye hızla çeviriyordum ki Görünmez Kentler ile Yüzyıllık Yalnızlık'ın arasından daha önce hiç görmediğim ufak tefek bir kitap çıktı. Bütün kitaplarımın kapaklarını ezbere bilirdim ama buncağızı hatırlayamamıştım, anlaşılan hiç okumamıştım da. Kitaplığımın bu yeni konuğu ele pütürlü gelen samanlı kağıda basılmıştı. Hem eskiydi, hem de yıpranmış görünüyordu. Üst kenarın tarazlı haline bakılırsa alındığında kapalı olan sayfalar, bıçak niyetine kullanılmış tarak gibi bir şeyle açılmış olmalıydı. Öteki sayfalardan biraz daha kalın bir kağıda basılmış olan kapakta resim de yoktu, çerçeve de; yalnızca ortada iki sözcük okunuyordu, iri harflerle Registanname ve onun altında biraz daha küçük Hikayeler. Yazarı, çevireni, basımevi, basıldığı yıl... Bütün bunları boşuna aradım. İç kapağın arka sayfasında on üç öykü adı sıralanmış, karşılarına da sayfa numaraları yazılmıştı. Böyle eski kitaplarda pek içindekiler bulunmadığından bu liste beni şaşırttı. Yüze yakın sayfanın tümünü gözden geçirdim, sahibine ya da kullanan kişiye ait olabilecek bir not, imza ya da herhangi bir karalama bulamadım. Registanname'nin nasıl olup da kütüphaneme girdiğini hiç mi hiç anlayamamıştım. Sonunda çok değerli olabilir diye bu kitabı bir süre hiç kimseye göstermemeye karar verdim. Bir iki gün sonra taşınma işi kabaca bitti, ben de yeni keşfimle ilgilenme fırsatı buldum. Önce içindeki öyküleri gözden geçirdim, sonra okumaya başladım. Anlatılanlar tanıdık geliyordu. Örneğin ilk öyküde kahramanımız kendisinin bir benzeriyle karşılaşıyordu, Poe'nun William Wilson'unda, Dostoyevski'nin Öteki Ben'inde olduğu gibi. Galiba Paul Auster'in bir romanında da buna benzer bir şeyler vardı. Kitap öyle ilginç geldi ki okuma keyfi çabucak sona ermesin diye ilk öyküyü bitirince kenara koydum, yarın devam ederim diye. Ertesi gün York Kilisesi'ndeki sarışın bir Norveçli kadından söz eden ikinci öyküyü okurken fark ettim ki ayın ikisi olmuştu. Bu ilginç rastlantı bana bir işaret gibi göründü. Kaderin istediğini yaptım, ayın üçünde yalnızca üçüncü öyküyü okudum, o da bütün kitapları bir araya getirmeye çalışan bir grubu anlatıyordu. Dördüncü günün öyküsünde ilginç bir sözcükle tanışmıştım, amfisbena; 'kuyruğunda da kafası olan yılan' anlamına geliyordu. Ayın on ikisinde ise yalnızca tek yüzü olan bir diskin de var olabileceğini öğrenmiştim. On üçüncü gün, yani ayın on üçünde son öyküyü okuyup kitabı bitireceğimi düşünerek Registanname'yi elime aldım, fakat bir sürprizle karşılaştım. İçindekiler listesinin sonuna bir öykü eklenmiş, bütün öteki öyküler bir üst sıraya kaymıştı. Dünkü ilk öykü ise kaybolmuştu, listede de, kitapta da izi yoktu. Sayfa sayıları da değişmişti. Heyecanla o günün on ikinci öyküsünü okudum, son başlığı ertesi güne bıraktım. Kitabı yastığımın altına koyup uyuduğum o gece gördüğüm düşü hiç unutmayacağım. Çöldeydim, dört yanımda göz alabildiğine kum tepeleri uzanıyordu. Ne tarafa gideceğimi kestiremiyor, fakat bundan dolayı bir rahatsızlık duymuyordum. Çünkü kum taneleri her türlü ihtiyacımı gideriyordu; susuzluk, açlık hissetmiyordum. Sabah uyandığımda ilk işim Registanname'nin sayfalarını karıştırmak oldu. Evet, beni şaşırtan olay tekrarlanmış, kitabın sonuna yeni bir öykü eklenmiş, dünün ilk öyküsü ise silinip gitmişti. Artık neler olup bittiğini biriyle konuşmanın zamanı gelmişti. O gün yalnızca on ikinci öyküyü okumakla kalmadım, kitabı göstermek ve kendi başıma çözemediğim gizemi danışmak için sahaf arkadaşım Cafer'i aradım. Gittiğimde Cafer meraklı bir yüzle beni kapıda bekliyordu. Bir eliyle benimle tokalaşırken öteki eliyle sakalını sıvazladı, dükkanı kilitledi. Sonra hoş geldin bile demeden koluma girip Yürü! diye beni yakındaki köfteciye sürükledi. Belli ki buraya önceden telefon etmişti, bizi üst kata, özel bir odaya aldılar. Oturur oturmaz Registanname'yi cebimden çıkarıp masaya bıraktım; her şeyi başından anlattım, dün geceki düş hariç. Cafer dikkatle kitabı eline aldı. İlk sözü, Registan neresi, biliyor musun? oldu. Sonra cebinden bazı fotoğraflar çıkardı, önüme koydu. Cafer, çevresinde cami benzeri tarihi yapılar olan bir meydanda pozlar vermişti. On on beş yıl oluyor, Semerkand'a gitmiştim, bunlar orada çekildi. Registan bu şehrin kalbidir. 'Reg' ya da bulmacalardan hatırlayacağın şekliyle 'rıh' Farsça 'kum' demek. Semerkand'daki üç büyük medresenin ortasında kumla kaplı bir meydan vardır, oraya 'registan' derler. Ayranlarımız geldi, bardaklarımız dolarken sustuk. Garson gidince sordum: Peki, 'registan' aynı zamanda 'çöl' anlamına da geliyor mu? Cafer bıyığında kalmış beyazlığı peçeteyle silerken Evet, dedi, Yalnız hikaye bu kadar değil. Ben Registanname'yi önüme çekerken kitabı gözleriyle takip ederek devam etti: Zamanında o meydanda idam cezaları infaz edilirmiş. Kılıçla. Dökülen kanın kolayca emilmesine yarar kum. Köfteler geldi. Zeki Usta da şu köftenin lezzetini hiç bozmadı, dedim. Cafer başını salladı, Biliyor musun, dedi, Hani şu gladyatörlerin dövüştüğü 'arena'nın adı da aslında 'harena'dır. Bu sözcük Etrüskçedir derler, o da 'ince kumla kaplı' demekmiş. E arenada da kanı emecek bir zemin gerekiyor tabii. Cafer durakladı, son köftesini ağzına attıktan sonra, Yani Registanname Türkçeye 'Arena kitabı' diye çevrilebilir. dedi. Bir süre sessiz kaldık. Kemalpaşa tatlımızı yerken sordum: Sence ne zaman basılmıştır? Cafer önce lokmasını yuttu, sonra kitabı önümden alıp karıştırdı, Latin harflerine 1928 de geçildi, bunun da o tarihten eski olmaması gerek. Fakat içindeki öyküler değişebildiğine göre harfleri neden değişemesin ki? Masadan kalktığımızda kafamdaki soru işaretleri azalmamış, tersine iyice artmıştı. Artık her gün kitabımın başından bir öykü eksilirken sonuna bir yenisi ekleniyor, ben de on ikinciyi okuyup son öyküyü ertesi güne bırakıyordum. Saçma da olsa bir düzenin var olması iyidir, ne olacağını bilmek insanı rahatlatır. Bu düzene de kısa sürede alıştım. Registanname ile kurduğumuz dostluk ilişkisi epey sürdü. Yine de gidişte bir değişiklik olacak diye duyduğum endişeden kurtulamıyordum. Her sabah olduğu gibi 30 Haziran'da, yani dün de uyanır uyanmaz yastığımın altından kitabımı aldım, on üçüncü sıraya, yeni isme baktım: Registanname'nin Öyküsü. On ikinci öyküyü okuyup kitabı yastığımın altına koydum. Dün gece kendimi çölde bulduğum düşü yeniden gördüm, yalnız bu kez çölde gece olmuştu, ben üşümeye başlamıştım. Kum taneleri de pek arkadaş canlısı gibi görünmüyorlardı. Bu sabah içine baktığımda Registanname beni bir kez daha şaşırttı; içindekiler listesinde de, öteki sayfalarda da düne göre bir değişiklik yoktu. Aynı öyküler, aynı yazılar. Son öykü de aynı. Bugün onu okursam kitap bitecek. Sonra ne olacak? Bilmiyorum. Ama korkuyorum.


Behçet Çelik, çocuklar ve gençler için yazmayı sevmiş görünüyor. Ama bu işin ayrı zorlukları da var gibi, çünkü Yazarken, kitabınızı çocukların, gençlerin okuyacağını göz ardı etmemeniz, birçok karakteri onların diliyle konuşturmanız gerekiyor. Dikkatlerinin ne kadar çabuk dağılabileceği düşünülünce, olayların hızlı bir kurguyla ilerlemesi de şart diyor. Sık sık kendi çocukluğunu hatırlatması ise Çelik için çocuklara yazmanın en güzel yanı olmuş. Edebiyat bazen hiç gelmeyecek sandığımız şeylerin bir zamanlar var olduğunu ve bir gün yine geleceğini, onlarla yeniden karşılaşacağımızı hatırlatır. Oyun sayesinde çabucak kaynaşmış beş çocuk var romanda, temel dertleri oyunu sürdürebilmek. Kavgaları, tartışmaları da hep oyunlardan çıkıyor. Bir gün kendilerine oyun alanı olarak seçtikleri mekanı kaybedeceklerini öğreniyorlar ve orayı korumak, kendilerini, birbirlerini ve daha önemlisi arkadaşlıklarını korumak anlamına geliyor. Benim dönüş biletim doğa ve çocukken okuduğum kitaplar. Şehirde büyüdüm ama yazları iki ay yaylaya çıkardık. Çocukluğuma dair hatırladıklarımın büyük kısmı yaz tatillerinde yaylada geçirdiğim zamanlarla ilgili. Ben 10 yaşına gelene kadar elektrik bile yoktu yaylada, ama doğayla iç içeydik. Oyun alanımız bahçe, orman, ağaçlar, dereler, tepelerdi... kitaplar önemliydi; Pal Sokağı Çocukları ve diğerleri. Şimdi yaz günleri öğle saatlerinde uzanıp kitap okuyabildiğimde, çocukluğuma gitmiş gibi oluyorum. Hareketsizliğin sebep olduğu fiziksel gelişim farkı. Ev-okul çemberi arasında bir de saatlerce bilgisayar başında oturuyorlar. Onların ruhsal-duygusal gelişimini etkiliyor bu. Sokağın, mahallenin canlılığı, kalabalık oluşu, barındırdığı çeşitlilik çocukların sonraki hayatlarını da belirler. Bunlar önemsiz gibi gelebilir ama ama yetişkinlikte nasıl biri olacağımızı, dünyaya nereden bakıp gözümüzü nereye dikeceğimizi, olaylar karşısında nasıl tutumlar alacağımızı belirleme ihtimalleri küçümsenecek gibi değil. OKUL ÇANTASI: Kitaptaki biraz da benim çocukluğum. Çocukken ne bulursam pantolon ceplerime doldururdum, hele yaz tatillerinde. Öteberiyi çantaya değil cebe tıkıştırmak, yazı, tatili, meşguliyetlerden kurtulmayı, aylaklık özgürlüğünü hatırlatıyordu sanırım. Şimdi sabahın erken saatlerinde okula gitmek için servis bekleyen çocukların kendilerinden büyük çantaları sırtlanmaları bana üzücü geliyor. OYUN: Oyun çocukların temel meşguliyeti, varlıklarının bir parçası. Birbirlerini tanımalarının, yaşıtlarıyla iletişim kurmalarının, yaratıcılıklarını ortaya koymanın, kaynaşmanın, yarışmanın yolu... Sosyalleştiren bir yanı da var. Başkalarının varlığının bize güç kattığını ilk olarak oyunlarla deneyimliyoruz. Hem bize benzeyen hem de bizden çok farklı başka çocuklarla arkadaşlık ederken, kendimiz olmanın ve başkalarının varlığının önemini kavrıyoruz. Gelecekteki fikirlerimizi, duruşumuzu belirleyen de bu ilk deneyimler. YARDIMLAŞMA: Bir başkasını bizden farklı kılan özellikleri, davranışları nedeniyle eşitimiz olarak görüp görmeyeceğimiz sorusuyla ilk kez çocuklukta karşılaşıyoruz. Bir de şunu görüyoruz: Tek başımıza altından kalkamayacağımız işler söz konusuysa, el ele vermek, dayanışmak gücümüzü arttırıyor. Romanı kurgularken, böylesi anlarda çocukların ne gibi tepkiler vereceklerini düşünmeye çalıştım. 'Arkadaşlık' sözü ilk anda oyunu çağrıştırıyor ama sırf o değil. Arkadaşlarımızın bize ne kadar güç verdiğini hatırlamamız gerek.


Madem hayat bir kaltak, bari ben de öyle olayım diyor en sevdiğim 'Batman' filminin en sevdiğim kahramanı Selina Kyle, nam-ı diğer Kedi Kadın. Ve vahşi bir intikam duygusuyla ortalığın tozunu attırıyor. Ezenlerle ezilenleri aynı cehenneme gönderiyor, ezmeye ve ezilmeye devam etsinler diye. Elinin değdiği her şey parça parça olup havaya savrulurken Kedi Kadın, adı üstünde, ısırıyor, tırmalıyor... Güzelliğini bir çirkinlik maskesiyle gizleyip dokuz hayatının dokuzunu da fütursuzca harcayarak kendisini en çok sevenlere veriyor en büyük zararı ve en sevdiklerini hırpalıyor en fazla. Aşık olduğunda yaptığı ilk şey, yara izlerini gizlemek oluyor. Yeni yaralar uyduruyor kendine, sahici olanlar çakılmasın diye. Ve her seferinde insanın ağlayası geliyor onun sevmeyi bir türlü beceremeyişini seyrederken. Çünkü, öyle ya, sende yeri bu kadar ıssız olan bir şeyi başkasına nasıl verebilirsin! Düşünün; her akşam eve Sevgilim, ben geldim diyerek giriyor, her seferinde anahtarları Ama benim sevgilim yok ki! diye fırlatıp atıyor. Güzelleştiğinde bile çok öfkeli. Hayallerini gerçekleştiremediği için, kalbi boş olduğu için, erkeklerle flörtten daha derin bir iletişimi katiyen beceremediği için, kendine tahammülü olamayan birine başkasının da tahammül edemeyeceği bildiği için... Madem hayat bir kaltak, bari ben de öyle olayım kararını verdiğinden beri de, öfkesini sadece alter ego'su aracılığıyla, yani Kedi Kadın olarak dile getirebiliyor. Şüphesiz, bu kadar nörotik ve 'maskeli' bir kadına Bruce Wayne'den daha uygun bir sevgili bulunamazdı. Selina Kyle'ın cazibesine kapılan Bruce, onun aslında Kedi Kadın olduğundan habersiz. Selina da Bruce Wayne ile nefret ettiği Batman'in aynı kişi olduğunu bilmiyor. Sevişirlerken giysilerini çekiştirerek Batman ve Kedi Kadın olarak birbirlerine farkında olmadan armağan ettikleri yara izlerini kapatmaya çalışmaları öyle acıklı ki. Hakikati, finaldeki maskeli baloda, punk grubu Siouxie and the Banshees'in insanı kalbinden vuran şarkısı Face to Face eşliğinde keşfediyorlar. Bu çağın insanları oldukları için çok yalnızlardı ve çevrelerini görünmeyen dikenli tellerle örmüşlerdi. Engelleri aşıp içeri girebilen olmuyordu. Üstelik bu öyle bir tuzaktı ki, dışarı da çıkılamıyordu. Öpüşmenin sonu hep kan revan oluyordu.


Gary Syder'ın kim olduğunu bilmiyorsanız okuyun. Bu yazı en azından merak etmenizi sağlayacak. Gary Snyder'ın bu sözleri bilemezsiniz nasıl güzel geldi bana. Kahve üstüne kahve devirdiğim gençlik günlerimi hatırladım, son zamanlarda sebze meyve sularına merak salışımı düşündüm. Fal bakan olmazsa kahve içmiyorum artık pek, sebze meyve sularıysa işte susuzluk gideriyor, açlık bastırıyor, o kadar. Lakin insan yetinemiyor tek bir şey olmakla; canı istediğinde kirlenmeyi de seviyor, vakti geldiğinde arınmayı da gereksiniyor. Kim bu Gary Snyner derseniz, konuyla bir alakası yok ama söyleyeyim yine de; Jack Kerouac'ın 'Zen Kaçıkları' diye çevrilen kitabındaki Japhy Ryder karakterine ilham veren adam, Pulitzer ödüllü bir şair ve çevreci. Ben yeni keşfettim çayın nefasetini, ruha iyi gelmesini, bedene enerji vermesini, düşünceleri harekete geçirmesini, mutsuzluğu seyreltmesini... Her fincan çayla yeni bir yolculuğa çıkmayı... Çay içilen her yerin bir biçimde sıcak bir yere, eve dönüşmesini... En çok da insana oyun oynuyormuş hissi veren hazırlanış biçimini... Çay içmek siz içerdeyken ve hava bulutluyken de piknik yapabilmektir diyen yazar Alice Walker haklı bence.


Çek sarışını Kozel'in Türkiye'de de üretilecek olması sebebiyle davet edildiğim Prag ve birkaç günlük seyahatim çok güzeldi. Fakat itiraf edeyim, Çek'lerin aşırı et tüketimi yüzünden şu sıralar yeme alışkanlıklarımı değiştirmeyi ciddi ciddi düşünüyorum. İlham kaynağım ise Prag'ın ayrılmaz parçası olan büyük yazar Franz Kafka. Franz Kafka, Kozel için gittiğim Prag'ın her tarafına damgasını vurmuştu. Sağlığında bu şehri hep terk etmek istemiş ama asla yapamamış. Komünist rejim sırasındaysa adından söz etmek yasaklanmış. Yazarla şehrin, aralarında sulh ilan etmesi çok yeni. Ama gördüklerim arasında en güzeli, Kafka Müzesi'ydi. Gezip görünce anladım ki ödül alması, Avrupa'nın en iyi yazar müzesi seçilmesi boşuna değil. Tabii balığın bu sözleri işitip işitmediğini, anlayıp anlamadığını bilmiyorum. Ama Kafka'nın harika bir şey yaptığını hissedebiliyorum. Yazarımın sağlıklı beslenme takıntıları da varmış. İşte bir tanesi: Her lokmayı yutmadan önce en az 32 kez çiğniyor, bunu yaptığı için de hiç kilo almayacağına inanıyormuş. Bir başka tuhaf alışkanlığı da çilek, muz, kiraz gibi meyveleri yemeden önce uzun uzun, adeta sevişir gibi koklamasıymış. Brod'a göre ağzına alkollü içki koymazmış. Yine de bulunduğu mekanda et yenmesinden ve bira içilmesinden çok hoşlanıyor hatta bazen yanındaki masanın tabağına, bardağına uzanıp kokuyu içine çekiyormuş. En büyük hayali, son sevgilisi Dora Diamant'la İsrail'e yerleşip orada bir restoran açmakmış. Prag'da çok gezdim, çok gördüm ama patates, havuç, mantar ve kızarmış sarımsak gibi yeraltı lezzetlerinden oluşan ve çavdar ekmeğinin içinde sunulan bramboracka'ya apayrı bir ihtimam gösterdim. Meğer bramboracka, taze-kuru meyve çorbasıyla birlikte Kafka'nın en sevdiği yiyecekmiş. Hikayesi de var: I. Dünya Savaşı'nın ardından genç Kafka gıda işine girmeye niyetlenmiş. Dedesi kasapmış ama bir vejetaryen olduğundan kendisi patates yetiştiriciliğinde karar kılmış. Neyse ki kader diye bir şey var. Hepinizin bildiği gibi Kafka patates yetiştiricisi değil yazar oldu. İzninizle, İyi ki öyle olmuş diyebilir miyim? Zira çorbasız yaşayabilirim ama galiba Kafka'sız olmaz! 2 adet sarımsak, dişleri ayrılmış, kabukları soyulmuş. Fırını 180 dereceye getirin. Ardından sarımsak dişlerini yağa bulayıp folyoya sarın ve 45 dakika kızartın. Soğuduktan sonra küçük bir kaseye koyun. Bir kenarda beklesin. Tereyağının orta sıcaklıkta ılınmasını sağlayın. Soğanları da katıp iki dakika soteleyin, sonra unu da katın ve hafifçe esmerleşene dek karıştırarak bir iki dakika daha bekleyin. Sonra mantarları ekleyin ve pişirmeye devam edin. Sebze suyunu, havuçları, pırasaları, kimyon tanelerini, kekiği, tuzu ve beklettiğiniz kızartılmış sarımsakları ekleyin. Kaynayana kadar pişirin. Sonra ısıyı minimum getirin ve patatesler yumuşayıncaya kadar pişirmeye devam edin. Servis sırasında dilediğiniz kadar tuz ve karabiber ekleyebilirsiniz. Ekmeğin içinde sunup sunmamak size kalmış. Fotoğrafları görünce bi Prag yazısı beklemiştim zaten. Prag'ı ve Kafka Müzesi'ni daha çok merak ediyorum artık. 'Yeraltı lezzetleri' demişsiniz Gülenay, belki kök sebzeler için kullandınız ama bana mistik şeyler çağrıştırdı ve çok sevdim.


Polisiye bu ülkede ezelden beri tu kaka edilen bir tür olmaktan çıktıysa, bunda Celil Oker'in büyük payı vardır. Zira polisiye denince akla hemen hemen sadece Dashiel Hammet, Raymond Chandler ve Simenon gibi yazarların geldiği ülkemizde Celil Oker ilk saf polisiye romanları kaleme alan kişi olarak okurun gönlünde haklı bir yer edinmiştir. Bir de kahramanı vardır Celil Oker'in, anti-kahraman olmaya daha yakın duran, korsan bir iş yaptığı için polise bulaşmamayı tercih eden, alaycı ve nihilist Remzi Ünal. THY'den kovulmuş bir eski pilottur. Yapacak daha iyi bir iş bulamadığından kendini özel dedektifliğe tayin etmiştir. En büyük benim, korkun falan demez. Kötülerin amansız düşmanı, adaletin yegane sağlayıcısı da değildir. Nedir peki? Ondan istenenlerin hemen her zaman başkalarının el sürmek istemediği pis işler olduğunun farkında olan bir adam. Suçluyu yakaladığında her şey yolunda gitse bile bir süre sonra af çıkacak ve adam serbest kalacak, biliyor. Ama yapacak bir şey yok sonuçta, hayatını kazanmak için bu işi seçmiş bir kere. İlk beş kitabım cesetli isimler taşıyordu haklısınız, bir seri olduklarını bildirmek istedim çünkü. Fakat beşinciden sonra artık kitaplarımın adlarını söylemek yerine onlardan, birinci kitap, ikinci kitap söz ettiğimi fark ettim. Sanki aralarında fark yokmuş gibi. Dolayısıyla altıncıdan itibaren cesetsiz isimler seçmeye başladım. Sizin İstanbul'unuzun aynısı. Şimdi bakın, yıllardır birçok yabancı yazar furya halinde İstanbul'u yazıyor, burayı oryantalist bir bakış açısıyla, gerçekle alakasız egzotik bir şehir olarak anlatıyor. 1960'larda filme çekilen From Russia with Love'da mesela James Bond, Ayasofya, Sultanahmet ve Yerebatan Sarnıcı'nda dolaşıyordu. Elbette, aynı olacak, yabancı yazarların bildiği bu kadar çünkü. Halbuki İstanbulluların hayatı hep Mısır Çarşısı'nda, Sultanahmet Meydanı'nda geçmiyor. Arada bir gidiyoruz, o kadar. Normalde işe giderken alışveriş merkezlerinin önünden geçip trafik sıkışıklığıyla boğuşuyoruz, çay bahçelerinde soluklanıyoruz. Ben romanlarıma oryantalizm bulaşmasın, İstanbul'un gerçek yüzünü yansıtayım istiyorum. Ben onu anlatmamayı seçtim. Uzun boylu olduğunu çıkarabilirsiniz belki ama yaşını, yüzünün neye benzediğini benden duyamazsınız. Okurun kendi Remzi Ünal'ını yaratmasını tercih ederim. Lakin Remzi'nin temel dertleri belli: korsan bir iş yaptığını düşünürsek polisten uzak durmaya gayret ediyor. Ondan istenenlerin hemen her zaman başkalarının el sürmek istemediği pis işler olduğunun farkında. Bildiği bir şey daha var: suçluyu yakaladığında her şey yolunda gitse bile bir süre sonra af çıkacak, adam serbest kalacak. Dolayısıyla temel dürtüsü Kötülerin amansız düşmanıyım, adaleti ben sağlayacağım gibi bir şey değil. Hayatını kazanmak için bu işi seçmiş, hepsi o. Gençliğimde çılgınlar gibi yabancı polisiye okumuştum. Onlara bir çeşit teşekkür belki. Bir de şu var: Okuduğum sayısız yabancı polisiye beni dünyanın farklı ülklerinde dolaştırdı. Şimdi yabancı okurlar da benim romanlarım aracılığıyla İstanbul'u keşfediyorlar ve bu acayip hoşuma gidiyor. En önemlisiyse, dünya halleri, insanlık halleri, ülke halleri konusunda ahkam kesecek yeterlilikte bulmuyorum kendimi, bir sürü şeyi ben çözemedim ki... O yüzden polisiyeye ihanet etmiyor, normal romanlar yazmaktan kaçınıyorum. Bazı şeyler değişiyor elbette. Bebek perişan oldu mesela. Üniversitedeyken Bebek Kahve'yi icat edenlerden biriyim. Bir mahalle kahvesiydi eskiden, caminin karşısında olmasından dolayı farklı bir ağırlığı vardı. Esnaf ne diyecek diye tedirgin olurduk giderken. Derken felsefe hocamız Hilmi Yavuz dersleri orada yapmaya başladı, böylece ayağımız alıştı. Karımla tanıştığımız yerdir aynı zamanda. Çevirilerimi orada yaptım, ilk romanlarımı yazdım. Artık gitmiyorum doğrusu. Remzi Ünal da pek gitmez. Fakat Beşiktaş, Ortaköy, ruhunu her şeye rağmen koruyabilen birçok semt var. Tabii bugünün gençleri kendi mekanlarını yaratıyorlar, buna direnmek anlamsız bir çaba olur. Bu değişimi, hayatın içindeki yeni icatları şahane buluyorum. Kuşkusuz. O gençlere kim ne diyebilir ki? Gezi'yi bir süre için kendilerinin kıldılar, oraya bir ahlak getirip onu ısrarla korudular. Sonra hayata kendileri gibi bakmayanların şiddetine makul bir şekilde karşı koydular. Farklı fikirlerden ve kesimlerden insanlarla yan yana durabildiler. Bence kazandılar. Bu çok önemli bir şey. Önümüzdeki yıllarda edebiyata yansımaları muhteşem olacak. Hayatımızı nasıl değiştirecek, onu henüz bilmiyoruz. Bekleyeceğiz. Bildiğim, toplumların 15-20 günde değişmeyeceği. Ama bir kıpırtı başladı ve bunun gayet somut etkileri olacağını hissediyorum. Ben yazmaya öyküyle başladım, polisiyeyle alakası yoktu o ilk yazdığım öykülerin. Geçen yıl da böyle bir öykü kitabı çıkardım, eski günlere bir selam olarak: Beyaz Eldiven, Sarı Zarf... Öykü kurallarla en rahat oynayabildiğiniz tür. İçiniz rahat bir şekilde yoldan çıkabilirsiniz. Beyaz Eldiven'de yaptım bunu mesela. Roman yazarken de oyun oynayabilirsiniz ama okura verdiğiniz temel vaatlere uymak zorundasınız. Bir cinayet işlenecek ve katil yaptığı işi gizleyecek. Amatör veya profesyonel bir soruşturmacı bu işi takip ederken okuru kandırıp delilleri gizlemeyecek. Bu esnada da arka planda olayların geçtiği zamanın ve toplumun bir paroraması çizilecek... Okurla aramdaki gizli sözleşmenin maddeleri bunlardan ibaret. Edebi anlamda hangi oyunları oynarsam oynayayım, romanlarımda bu kurallara hep sadık kaldım.


Celil Oker yaratıcı yazarlık atölyelerinde, Joseph Campbell'ın ayak izlerini takip ediyor. Birtakım temel ilkeleri var Oker'in, Yaratıcılık doğuştan gelen bir yetenek ya da armağan değildir, öğrenilir, yani çalışarak elde edilir diyor mesela ve Acaba ben de bir gün yazar olabilir miyim? sorusunu zihnimize çakanların, insanlığın başından beri yaptığımız bir eylem konusunda kendimizi yetersiz hissetmemize sebep olduklarını söylüyor. Bu isimde bir kitap da yazıldı ama işin aslı bu soru yanlış bir soru. Celil Oker Bilgi Üniversitesi'nde, masal bilimci Joseph Campbell'ın teorileriyle desteklediği enteresan bir yazma dersi veriyor yıllardır. Campbell, Kahramanın Sonsuz Yolculuğu adlı kitabında, en sıradan görünen insanın hayatının bile bir yolculuk olduğunu ve herkesin kendi yolculuğunda 'kahraman olma' potansiyeli taşıdığını anlatır. Yeter ki dostlarla ya da düşmanlarla karşılaştığı, engellere takıldığı, beklemediği darbeler yediği ve yine beklemediği yardımlar aldığı ama engellerle mücadele ederken bile büyüdüğü, öğrendiği bu yolculuğun sonunda iksiri bulup getirebilsin. İksir, kahramanın deneyimlerinden öğrendiklerini başkalarına da aktarabilmesinin simgesi aslında. Kral Arthur ve Yuvarlak Masa Şövalyeleri için Kutsal Kase, Külkedisi masalındaki prens için ise aşık olduğu genç kızın ayakkabısının kayıp teki olabiliyor. Çok daha başka şekillerde de çıkabiliyor karşımıza. Celil Oker de atölye çalışmalarında bu kuramı roman sanatına uyarlayarak, Campbell'ın ayak izlerini takip ediyor bir bakıma. Birtakım temel ilkeleri var; Yaratıcılık doğuştan gelen bir yetenek ya da armağan değildir, öğrenilir, yani çalışarak elde edilir diyor mesela. Acaba ben de bir gün yazar olabilir miyim? sorusunu zihnimize çakanların insanlığın başından beri yaptığımız bir eylem konusunda kendimizi yetersiz hissetmemize sebep olduklarını söylüyor. Ve bir yol haritası tutuşturuyor okurunun eline. O haritada, kurmacanın olay örgüsü, karakter yaratmak, çatışma, diyalog ve üslup gibi temel öğeleri somut örneklerle anlatılıyor, hikaye sanatının incelikleri gösteriliyor, işin püf noktalarına ve bu alanda sık yapılan yanlışlara dikkat çekiliyor. Genç Yazarlar İçin Hikaye Anlatıcılığı Kılavuzu okuyanı yazar yapar mı bilemem ama cesaret vereceğine şüphem yok.


Cem işi okumak ve kitaplara dair yazmak olan biri. O yüzden yeni kitaplarla, klasiklerle ilgili olarak hep yazıyor, köşesinden takip edebilirsiniz. Fakat okuma maceralarını, bu işe nasıl başladığını, ilk olarak hangi kitaplarla büyülendiğini, yoldan çıktığını şahsen hep merak ettim. Aklımdaydı, Yazsana bunları diyecektim ilk kahve çay buluşmamızda ama daha iyisini yaptım ve ondan bir Yangında İlk Kurtarılacaklar röportajı istedim. Kırmadı beni, cevapladı. Gerçi Radikal Kitap'ı yangından kurtaran Cem, 10 kitaplık bir liste vermeyi, Ben böyle bir liste yapamam. Gerçekten... Üstelik yangından da çok korkarım diyerek reddetti. Olsun, bunun dışında o kadar çok şey anlattı ki... Kimi zaman tehlikeli sularda gezindi, kimi zaman da kimsenin bilmediği harikulade okuma maceralarını nakletti. Benim küçük bir çocuk kitapları kütüphanem vardı. Hepsi en az üçer dörder kere okunmuş kitaplar. Yaşadığımız küçük kasabalarda kitapçı yoktu, büyük bir yere gittiğimizde bana da illa bir iki kitap alınırdı ama ben onları hemen okur bitirir sonra da döner yine okurdum. Hayatımda en çok kütüphaneye de çocukluğumda gittim. Geçenlerde yazlık bir yerde İlçe Halk Kütüphanesi'ni görünce burnumun direği sızladı. İçine girip bordo ciltli, sararmış kitaplardan birisini alıp rutubetle karışık kağıt kokan serin salonda bir köşeye oturup okuyasım geldi. Evdeki kitaplar arasında Afacan Beşler, Gizli Yediler serileri, Kolo, Küçük Kara Balık, Okumak İstiyorum, Sefiller beni en çok etkileyenler, döne döne okuduklarımdı. Bir sürü Kemalettin Tuğcu kitabım da vardı. Tabii o zamanki tabirle 'teksas tommiks' yani çizgi roman okumaya da bayılırdım. Sanırım ben yarış atı çocukların öncü kuşağına mensubum. Anadolu Lisesi sınavları için test çözüp hazırlanmak zorundaydım ve o test kitaplarının içine teksas tommiks değil ama yakalanırsam daha az tepki çeksin diye romanlar koyup okurdum. Ve tabii yakalanırdım. İlçe kütüphanesinde en çok Doğan Kardeş ciltleri ilgimi çekerdi. İki Yıl Okul Tatili, Küçük Erkekler, Küçük Kadınlar, Cevat Şakir'in Turgut Reis ve Uluç Reis'lerini de yanlış hatırlamıyorsam oralarda okumuş, pek sevmiştim. Hala denizcilik maceraları okumaya bayılırım. İlkokuldan sonra gittiğim yatılı okulun iyi bir kütüphanesi vardı ve iki yıl boyunca o kütüphaneyi neredeyse yağmaladım. 1984'ü, Moby Dick'i, Goriot Baba'yı, Kızıl ile Kara'yı, birçok klasiği ilk kez orada okudum. Bir sürü de saçma macera kitabı okumuştum, şimdi adları aklımda değil. Tabii daha ilkokul yıllarından itibaren kendi kitaplarım yetmediği için anne babamınkilere de tebelleş olmuştum. Fakir Baykurt'un Yılanların Öcü romanını ve devam kitaplarını ilkokuldayken okudum. Aziz Nesin'in sayısız öykü kitabını da... Tekin Yayınevi baskıları hala gözümün önünde. Kitap kaçırmazlardı, 'Bu sana ağır gelir' diye uyarırlardı o kadar. Okumanın teşvik edildiği bir evdi bizimki. Ben anlasam da anlamasam da yetişkin kitaplarını okumaya çalışırdım. Ne bileyim, Arthur Hailey'in Hastane, Mario Puzo'nun Baba, Cengiz Tuncer'in Kerkenez, Uğur Mumcu'nun Sakıncalı Piyade, Yaşar Kemal'in İnce Memed gibi o zamanlar popüler olmuş, kimi klasik kimi çok satar pek çok kitabı biraz erkenden okumuş oldum. Aslında 'ağır gelir' lafı çok da yanlış olmasa gerek; çünkü mesela Kozinksy'nin Boyalı Kuş'u beni çok etkilemiş, içindeki şiddet hakikaten ağır gelmişti; biraz daha büyüyünce okusam hiç fena olmazmış yani. Pek edebi sayılmayacak macera romanlarını, savaş romanlarını filan çok okuduğum zamanlar oldu. Artık biraz iş icabı yine böyle şeyleri elime alıyor ve sonuna kadar gidiyorum. Şimdi sen sorunca uzun zamandır Conan ve Örümcek Adam okumadığımı farkettim mesela. Ortaokul yıllarımın fenomenleri. Biri o eski albümleri önüme koysa, hemen atıştırmaya başlayacağımdan eminim. Klasikleri hep çok severek okudum. İşin açıkçası, güncel edebiyatın kendi içine doğru kıvrılan helezonlarından çok sıkıldığım bir zaman kendimi tekrar 19. yüzyıla vermiştim. Şimdi her sene biri yaz mevsiminde olmak üzere en az iki 19. asır romanı mutlaka okuyorum. Hala iyi geliyor, herkese de tavsiye ederim. Ben yatarak okurum. Kanepede yatarak ya da koltukta kaykılıp mutlaka ayaklarımı bir şeyin üzerine uzatarak. Herkes gibi, okumak için en ideal zaman bence de gecedir. Kendini bir romana kaptırıp onu gecenin geç saatlerinde, hatta sabaha karşı bitirmenin hazzı hiçbir şeye değişilmez. Yolda da iyi kitap okurum, yani otobüste uçakta filan. Havaalanları ve uçaklar sonsuz sıkıcılıktaki beklemeler, çaresiz koltuğa çakılmalar ama nezih atmosferi ve otobüs gibi sallanmaması sayesinde okumak için şahane yerlerdir. Gürültülü yerlerde de kitap okuyabilirim. Sık sık dikkati dağılan biri olduğum için kitaptan kafamı kaldırdığımda bakacak bir şeyler olması hoşuma gider ve kafelerde okumaya bayılırım. Saatlerce aynı yerde oturup, bir ton da sigara içip bir kitabı bitirip kalktığım olmuştur. Hatta akşamları televizyon açıkken, ekranın karşısında bile oturup okurum. Mutlaka yanımda kalem bulundurum, kitapları hunharca çizer kenarlarına notlar alırım. Köşelerini kıvırırım, ayraç pek kullanmam. Yani nesne olarak aşık olsam da aslında kitaplara çok iyi davranmam. Onların da benimle birlikte ölüp gideceklerini pek azını benden sonra bir başkasının alıp okuyacağını bildiğim için böyle davranıyorum. Bazen aşka gelip elimdeki kalemle deftere bir küçük yazı başlangıcı yapar, o kitapla ilgili ya da aklıma getirdiği meseleyi yazarım. En çok roman okurum. Sonra tarih, sonra da sanat. Tabii ki benim okuma listem çok kalabalık ve karışık, çünkü bir kitap eki yönetiyorum. Kendim için yukarıda dediğim gibi klasik romanları okurum. Bilim kurguya bayılırım. Bir dönem Yüzüklerin Efendisi, Yerdeniz Büyücüsü gibi fantastiğin babalarını da çok severek okumuştum. Ama şunu söyleyeyim, mesela tarihi romanları sevmem. İyisi yazılmadığı için mi, o tür romanlar ister istemez çok geveze olup ha bire bana bildiğim şeyleri anlatmaya çalıştıkları için mi yoksa her birinin illa bir büyük fikri ama hamaset ama tabu devirme derdi olduğu için mi bilmiyorum. Ama tarihi romanlar bende hep tatsız bir etki bırakır. Ben ara ara büyük temizlikler yapıyor, koliler dolusu kitabı sahaf arkadaşlara 'bila ücret' veriyorum. Eve gelenlere kitap vermeyi sevmem çünkü kitap olsun da ne olursa olsun diyenlere gıcığım. Hele artık hali vakti yerine gelmiş arkadaşlarımın beleş kitap peşinde koşmasına çok kızıyorum. Sahafa veriyorum, çünkü bazıları hakikaten çok uzmanlık işi bu kitapların ancak orada meraklısıyla buluşacağına inanıyorum. Zaten gazetede de en sevdiğim şey, bir kitabı tanıtımı bitince onu en çok sevecek meraklısına vermektir. Bu nedenle fazla eski kitabım yok. Mesela bir dönem siyaset bilimi kitapları pek çoktu, sonra ilgimi kaybedince onları verdim. O arada tarih kitapları da gitmiş. Sonra tarih programı yapmaya başlayınca bir sürüsünü yeniden almak zorunda kaldım. Salonun tamamını ve çalışma odasını kaplayan beyaz Billy kütüphanemin bazı bölümleri camekanlı. Oralarda çoğu imzalı Orhan Pamuk, Yaşar Kemal, Selim İleri, Murathan Mungan, Elif Şafak, Ahmet Ümit külliyatları ile ikisi hariç hepsi imzasız Margareth Atwood, Jose Saramago ve Ian McEwan külliyatları durur. Ve tabii ki Nazım Hikmet'ler, Sabahattin Ali'ler ve diğerleri. Ağır oldukları için sanat kitapları hep en alt rafları kaplar ve bir kuşak gibi bütün kütüphaneyi dolaşır. İki büyük raf tıklım tıkış tarih kitaplarına ayrılmıştır. Bu tür, dağınık biçimde bütün kütüphaneye sirayet eder. Raflardan biri, özel bir alan olarak bahriye kitaplarını taşır. Eski donanmalar üzerine Türkçe ve İngilizce ne bulursam edinmeye çalışırım. Deniz Kuvvetleri yayınları bile vardır aralarında. Çok sayıda Çanakkale Savaşları kitabı da bu raftadır. Ben Çanakkaleli olduğum için bu konuyla doğuştan alakalıyım :) Bembeyaz Can Yayınları ile simsiyah Yapı Kredi rafları büyüklükleriyle bu kütüphanede hemen dikkat çeker. Çalışma odasında daha eski kitaplar karmakarışık durur. Buradaki şiir ve oyun kitapları bölümü de hatırı sayılır büyüklüktedir ve karıma aittir. Okuma koltuğunun hemen yanındaki rafta üst üste yeni çıkanlar yığılı durur. Benzer bir yığın da son zamanda çalışma odasının zemininde oluştu. Bu yığın, içinden çekip çekip karıştırayım, okuyayım diye oradadır ve bana keşif imkanı verdiği için pek kıymetlidir. Keşfe değer bulunmayanlar hızlıca tasfiye edilir ve yerlerine yenileri gelir. İki küçük rafta toplanan sözlüklerimi hiç kullanmasam da çok severim. Kütüphanemde hiç dergi yoktur. Oralardaki yazılara bir daha dönülmeyeceğini bilirim. Ansiklopedi olarak da bir tek Tarih Vakfı'nın İstanbul Ansiklopedisi var. Ona sıkça başvurur, bir de Reşat Ekrem Koçu'm olsa ne güzel olurdu diye arada hayıflanırım. Hemen bakayım: Hew Strachan-Birinci Dünya Savaşı, Say. Mehmet Eroğlu-Issızlığın Ortası, İletişim'deki yeni baskısı. İlyas Barut, Bil Ki Hayat Virane, İletişim, The First World War, R. Prior/T. Wilson. Bunlar bugün açtığım tatil valizimden çıkanlar; oradayken okumuştum, çalışma masasının üzerine koymuşum duruyor. Salondaki sehpanın üzerinde ise dergilerle birlikte sözünü ettiğim o yeni çıkanlar yığınından çekilmiş iki kitap var Melida Tüzünoğlu'nun Size Müthiş Bir Yemek Hazırladım romanıyla Dilek Yankaya'nın Yeni İslami Burjuvazi'si. Kitapçı rafında varlığından haberdar olmadığım, yeni çıkmış iyi edebiyat, farklı bir araştırma ve güzel tasarlanmış her şey beni heyecanlandırıyor. Daha bugün Robinson Kitabevi'nin yeni yerinde tuhaf fotoğraf kitaplarını karıştırarak epey vakit geçirdim. Ama başkalarının rafında eski kitaplar ilgimi çeker. Çok eski baskılar, unutulmuş çok satanlar, vaktiyle pek kıymetli olmuş yabancı dildeki kitaplar hatta kalın ciltli meslek kitapları bile... Sırf eski oldukları için. Unutamadığım kütüphane Paris Türk Büyükelçiliği'nde gördüğümdü. Dekor gibi tavana kadar dizilmiş ve belli ki onlarca yıldır yüzüne bakılmamış o ciltleri çektikçe 18. yüzyıl Mitoloji kitaplarından, 19. yüzyılda basılmış Verlaine'ler, Voltaire'ler, Adam Smith'lerle karşılaşmıştım. O kitapları karıştırmak o zaman beni benden almıştı. Radikal Kitap'ı yapan üçlü... Derviş Şentekin, Burcu Aktaş ve Cem Erciyes. Aşk kitaplarını, hele ki çok satan olsun diye yazılmış, basılmış aşk kitaplarını almam. Kişisel gelişim kitapları hiç okumam. Görev icabı herkesi ve her şeyi okuyorum ama 'benim yazarım değil' dediğim tabii ki çok sayıda isim var. Ben böyle bir liste yapamam. Gerçekten... Üstelik yangından da çok korkarım.


Cem Mumcu'ya göre, birinin peşine takılırsak, uygun diyeti yaparsak, en trendy kıyafetleri giyip gerekli sözleri sarf edersek aşkı bulacağımızı sanıyorduk hepimiz... Ve tam da bu yüzden aşk gittikçe uzaklaşıyordu bizden. Aynaya bakınca her şey ters görünür ya; artık aynaya bakıp bugüne dek yaptıklarımızın tersini yapmayı akıl etmeliydik belki. Yani aşkı arayacağız diye soluğumuz kesilene kadar koşmak yerine durup kendimizle ilgilenmenin bizi ne kadar mutlu edeceğini, özgür kılacağını, yazarın deyişiyle zorumluluklarımızdan kurtaracağını keşfetmeliydik. Gerçek olmayan bir seks imgesi sardı etrafımızı. Hepsi görüntüden, dışavurumdan ibaret. Asıl duygularımızı, düşüncelerimizi, kim olduğumuzu saklayan bir perde var hep. Gerçek olmayan insanlar haline geliyor ve gerçek olmayan insanlarla sevişiyoruz. Ne korkunç değil mi! Görüntüden, gürültüden ve kopyalardan ibaret bir dünyaya doğru gidiyoruz. Ve hepimiz star olmak istiyoruz, o yüzden parlayan parlayana... Herkes nasıl daha fazla parlayacağının hesabını yapmakla meşgul. Sonunda dikkat çekecekse her şeyi yapmaya hazır. Memesini sunuyor, dudağını sunuyor, o olmazsa edepsizliğini sunuyor, terbiyesizliğini sunuyor, küfürünü sunuyor. Aslında anormal olan bu değil. Eskiden de insanlar olduğundan daha iyi ve güzel izlenimi yaratmayı tercih ederdi. Ama şimdi daha tehlikeli bir şey görüyorum. Facebook profil fotoğrafı çekilir diye ilanlar çıkıyor mesela... Normal bir insanın fotoğrafı Ajda Pekkan gibi olmayıversin. Kendin gibi göründüğün fotoğraflar çirkin olamaz ki zaten. Başka bir şeye benzeme çabası, hayatın bütün alanlarında prodüksiyon yapma gayreti çirkinleştiriyor her şeyi. Halbuki mesele seksi olmaksa, en seksi olan şey sahicilik, hakikilik. Oysa bizi tersine inandırmayı başardıkları oluyor. Reklamlar, video klipler, televizyonlar, gazeteler, internet bizi etkiliyor nihayetinde. Adama şöyle demek lazım: Silikon göğüsler seksi değil, senin hayatında, tarihinde bir yeri yok. 20 yaşında genç çocukların üzerinde o aynı kareli gömlek. Ucuzundan pahalısına... Kendi egosu, kendi kültürü, kendi tarihi, kendi idealleri, kendi tarzı, kendi sözleri olmaz mı bir insanın yahu! Ama bütün bu aynılaşma öylesine bir sis bulutu gibi kaplamış ki ortalığı, tek ve özel olana yer kalmamış neredeyse. Öte yandan herkes gene aynı derecede yalnız, gerçekten şöhret filan da olunmuyor. Bi dakka, onların tamamen farklı olduğunu söylemiyorum ki. Dizüstü edebiyat çağın görüntüsünü yansıtıyor, benim görüşlerimi, isteklerimi, üslubumu değil... Göklere çıkarıp hepsinin inanılmaz eserler, tam da benim okumak istediğim kitaplar olduğunu söylemiyorum. İyi yanları da var, o kadar iyi olmayan yanları da. Ama yaratıcı ve komikler. Tamamen onaylar mıyım, hayır, ama bir yayıncı olarak verimli buluyorum, ilgi çektiğinin farkındayım. Narcissus hikayesini boşuna anlatmıyorum. Çok ama çok yakışıklı bir adam, günün birinde ormanda, su kenarına oturuyor ve sudaki yansımasına aşık oluyor. O görüntünün aynı kalması, kaybolmaması için hareket etmemesi gerek. Bu da haliyle ölümüne sebep oluyor. Yaşamak için devinim gerek çünkü. İyice yaygınlaşan narsisistik kişilik bozukluğu kadar insanı kıskıvrak bağlayan, hareket ettirmeyen, dönüştürmeyen, değiştirmeyen, insanın etrafa, ne bileyim sevgilisine bile bakmamasına sebep olan bir şey yoktur. Narsisist bir kişi ne sevgili edinebilir, ne mutlu olur, ne de hayatında kötü giden işleri yoluna koyar. Hiçbir şey yapmadan sadece kendine hayran hayran durur. Aynaya bakalım, ama gerçek bir ayna olsun o, bizim her halimizi göstersin. Başkalarına bakacağımıza kendimize baksak, başkaları bize baksın diye uğraşacağımıza biraz kendimizle uğraşsak, her şey tamamen ve iyiye doğru değişir. Sadece kusurlarımıza, çirkinliğimize bakmayı kastetmiyorum, güzelliğimize de bakmamız lazım. Neresinin güzel olduğunu da bilmiyor insanlar. Kendi değerlerini görmez oldular. Başarabiliyor muyum bilmiyorum, onu söylemek büyük bir iddia olur. Bakmaya çalışanlardan, kendine hedef olarak bunu seçenlerdenim diyelim. Hayır, başkalarına bu kadar hoyrat ve acımasızken, kendimize de azıcık bakalım diyorum. Bir imaj olmaktan çıkıp gerçek hallerimizi gösterelim. Saklamayın bazı hallerinizi. Onlar sandığınız aksine sizin kusurunuz değil, güzellikleriniz. Bak, ben yara severim. Gerçekten, fiziksel olarak yara severim. Sevdiğimin bir yerinde yara izi varsa orayı öperim mesela. Güzeldir o yara izi, yaşamıştır. İnsanların romantik imgeleri, bireysel tarihleriyle alakalı olduğu için eşsizdir. 30 yaşında iki insanın karşılaşıp birbirine aşık olduğunu düşünelim, 30+30, yani 60 yıllık bir tarih anlamına gelir bu. Freud'un İki kişi yatağa giriyorsa, geçmişlerindeki herkes yanlarındadır sözünü çağrıştırıyor. Annemizle ilişkimizin bizi çok etkilediği doğru, ama her kadında onu aramayız. Hatta bazen annemize benzediğini düşündüğümüz bir kadınla karşılaşırız ve tam aşık olacakken tüyeriz. Bu işler belli olmaz, karışıktır çok.