Bazı kitaplar okumaya başlar başlamaz şölene dönüşür; konu ne olursa olsun mutluluk yaratır. Feride Çiçekoğlu'nun Metis Yayınları'ndan çıkan Şehrin İtirazı kitabı da benim için öyle. Çiçekoğlu isyanını, öfkesini gizleyemediği fakat naifliğinden hiçbir şey kaybetmeyen diliyle, benim gibi sinemayla başı hoş olmayanların bile ilgisini hep canlı tutuyor. Alt başlığı Gezi Direnişi Öncesi İstanbul Filmlerinde İsyan Eşiği olan Şehrin İtirazı; Tayfun Pirselimoğlu'nun Pusundan Belmin Söylemez'in Şimdiki Zamanına, Reha Erdem'in Şarkı Söyleyen Kadınlarına dek pek çok filmin, aslında Gezi direnişinden önce, yaşadığımız şehrin günden güne nasıl kimliksiz, ruhsuz, boğucu bir yer haline dönüştüğünü haber verdiğini söylüyor. Şehrin İtirazı, Gezi Parkı direnişi boyunca hiçbir ayrımcılığa meyletmeyen, onurlu bir yaşam için şehir hakkını savunan, zekasını mizahla harmanlayıp direnen güzel insanlara bir selam niteliği de taşıyor. İstanbul'a dair ilk göç filmi olarak kabul edebileceğimiz İstanbul Geceleri (Mehmet Muhtar, 1950) şehrin kimliğini koruma adına göçle gelenleri cezalandırma yolunu seçer. Gurbet Kuşları (Halit Refiğ, 1964) yine benzer bir vurgu yapar; Anadolu'dan şehre gelen aile darmadağın olur ve sağ kalanlar çareyi geri dönmekte bulurlar. Gelenlerin kalıcı oldukları ve şehrin yeni kimliğinin onları da içine almak zorunda olduğu ancak 1970'lerde, Ömer Lütfü Akad'ın Gelin-Düğün-Diyet üçlemesiyle temsil edilmiş. Hızla büyüyen ve konut bloklarıyla betonlaşan bu yeni durumun yol açtığı kimlik kaybına dair filmleri ise ancak 1990'lardan itibaren görebiliyoruz. En çarpıcı ilk örnek C Blok (Zeki Demirkubuz, 1994). Kimliksiz hale gelen, yüzünü yitiren bir fiziki çevrenin ilişkilerde yol açtığı yıkımı yansıtıyor ve geniş seyirci kesimlerinin yüzleşmek istemediği konuları dile getiren daha sonraki diğer şehir temsillerinin kaderini paylaşıyor: Ancak sınırlı sayıda seyirciye ulaşabiliyor. 2000'li yıllarda şehirdeki kimlik kaybını, her biri zengin bir sinemasal tecrübe olan filmlerle anlatan Reha Erdem ve Tayfun Pirselimoğlu için de durum değişmiyor. Onların filmleri de ne yazık ki az sayıda seyirci tarafından izleniyor. Bu durumun sinemayla olan ilişkinin alışveriş merkezlerine hapsolmasının etkisi var elbette. Ancak, Reha Erdem ve Tayfun Pirselimoğlu filmlerinin İstanbul'un geçirdiği değişimi belgeleme anlamında, şehre dair ileriye yönelik bir hafıza oluşturmak anlamında çok önemli olduğunu düşünüyorum. Bundan 10 ya da 20 sene sonra, bugün gişede milyonluk hasılat yapan yerli filmlerden iz kalmayacak, ama Hayat Var (Reha Erdem, 2007) ya da Pus (Tayfun Pirselimoğlu, 2009) her yeni kuşak tarafından tekrar tekrar izlenecektir. Bu soruyu seçimden önce yanıtlamış olsam, toplumun tümüne yayılmış bir ikiyüzlülük derdim. Ama 7 Haziran seçimlerinden sonra daha iyimser bir ruh hali içindeyim. Dün (10 Haziran) Kadıköy Belediyesi'nin gürültü ve çevreye verilen rahatsızlık nedeniyle bir süreliğine yıkım ruhsatlarını durdurduğu bilgisini aldım. Doğruluğunu kontrol etmiş değilim, ama söylenti düzeyinde bile olsa bu işaret inşaat çılgınlığında bir durulma bekleyebileceğimizi müjdeliyor. Tabii ki AKP çevresine yuvalanmış müteahhitler ve onlardan çıkar sağlayan kesimler bu durumdan şikayet edecekler ve ekonominin durduğu gerekçesiyle yeni bir seçim için seferber olacaklardır. Ancak 7 Haziran'da gidişata dur diyen kesimlerin bu girişime de karşı çıkacaklarını ve etkin olacaklarını umuyorum. Dil de kullanana göre şekilleniyor elbette. Hele Türkiye gibi geniş kitlelerin yazılı dil ile bağının zayıf olduğu, dilin bir iktidar aracı olarak sürekli ayıklamaya uğradığı ve travma geçirdiği bir toplumda bunu çok net görebiliyoruz. Askeri darbelerle dilden Osmanlıca sözcüklerin ayıklanması, sonra da AKP'nin yakın dönemde Osmanlıca'yı bu kez bir güç gösterisi olarak dayatması gibi. 1960'lardan itibaren gelişen egemene itiraz dili ise sol görünüm altında yine cinsiyetçi ve hegemonyacı bir üsluba sahipti. Bütün bacı edebiyatı buna örnektir. İktidardakiler bayan diyerek, devrimciler bacı diyerek elbirliğiyle kadını cinsiyetsizleştirmeyi sürdürdüler. LGBTİ bireyler için dilde bulunan çeşitlemeleri tekrar etmeme gerek yok. Gezi direnişi sırasında Çarşı grubunun ibne polis sloganına LGBTİ bireylerin Velev ki ibneyiz, alışın her yerdeyiz sloganıyla karşılık verdiğini, önce kadınların, sonra kitlenin ve nihayet Çarşı grubunun da bu slogana katıldığını hatırlarsınız. Egemene karşı itiraz dilinde bile yaygın olan cinsiyetçi söylemin ilk kez Gezi sırasında bir kırılma yaşadığını ve o dönemin etkisiyle cinsiyetçi söylemin daha geniş kesimlerce mahkum edildiğini düşünüyorum. Bence Türkiye'de kadına bakış, kadın sorunu gibi ifadelerden de vazgeçme zamanımız geldi. Kadın sorunu diyeceğimize, erkek sorunu diyelim. Kürt, Ermeni, Laz, Çerkez, Roman diye ağız alışkanlığıyla peş peşe dizdiğimiz sorunlar yerine Türk sorunundan söz edelim. Belki o sayede normalleşmeye başlayabiliriz. Daha çok sivil inisiyatif kullanarak. Seçimde Oy ve Ötesinin yaptığına benzer bir sorumluluk halini, şehirde sürekli hale getirerek. Mesela Kamp Armen'le ilgili geri adım atıldığını, demek ki o hapsolmuşluk duygusunun ille de bir çaresizliğe yol açmaması gerektiğini düşünüyorum. Evet, Kamp Armen'deki direnişe katılanlar atılan geri adımı yetersiz buluyorlar, iade yerine bağış söyleminin kullanılmasını onaylamıyorlar ama yine de geri adım önemli. Genel bir cevap vermek istemem. Kendi adıma, İstanbul'un sinemadaki temsillerine dair ilk iki kitabın Vesikalı Şehir ve Şehrin İtirazının ardından bir de İsyankar Şehir yazmayı ve diziyi üçlemeyi diliyorum, umuyorum.


Bu ürpertici satırlar, Ferit Edgü'nün ilk kez Dost dergisinin Ocak 1966 sayısında yayınlanan, ertesi yıl da Av adlı kitabın bir parçası olarak okur karşısına çıkan öyküsü Yargıç Karak'tan. Daha sonra çeşitli vesilelerle defalarca yayınlandı ama ben her zaman her şeye geç kalan, en azından kendini öyle hisseden biri olarak yazarın bir süre önce Sel Yayıncılık'tan çıkan toplu eseri Leş'te okuyabildim. Tuhaf güzellikte bir öykü Yargıç Karak. Tıpkı bir düş gibi... Ayrıca yazılmasının üzerinden neredeyse 50 yıl geçse de değerinden, öneminden hatta geçerliliğinden hiçbir şey yitirmemiş. Yani tamamen gerçek. Sizi Yargıç Karak'la ve zihninizde canlandırabilecekleriyle baş başa bırakmadan önce hem Ferid Edgü'ye öyküsünü yayınlamama izin verdiği için teşekkür ediyor hem de Av için yazdığı 1967 tarihli önsözden bir bölümü buraya almak istiyorum. Yargıç Karak'a duyduğum ilgi yalnızca adının garipliğinden mi ileri geliyordu? Kendisi, bir gün, bu konuda yaptığı açıklamada, bu adın eski bir ad olduğunu, atalarının üç yüzyıl önce gelip bu kente yerleştiklerini, kendisinin de, tüm garipliğine karşın bu simetrik adı değiştirmek ve herkes gibi bir ad almak gerekliliğini duymadığını söylemiş, haklı olarak, İmamı imam yapan cüppesi değildir demişti. Yargıç Karak'a duyduğum ilginin kaynağı, onun, bu simetrik Karak adını taşımasından başka bir yerde olmalı, diyordum. Bu ilgi yalnızca yargıç olmasından, özellikle kendisinden önceki yargıcın ölümünün ardından, kentimizin tek yargıcı olarak kalmasından da doğuyor olamazdı. Kentimizin tüm davalarına bakan, kentimiz halkını yargılayan tek adam olması, onu, hiç değilse benim gözümde diğer kişilerden ayırıyor olabilir miydi? Belki. Ama Yargıç Karak'a duyduğum ilginin derecesi bununla da ölçülemez. Belki onun, bizlere benzemeyen beden yapısıyla, yüzünün garip görünüşüyle ilgimi çektiği söylenebilir. Ortalama boyu 1.60'ı geçmeyen bizim gibi insanların arasında, iki metreye varan boyuyla dolaşmasının, çevresindekiler üstünde olağanüstü bir etki bırakmaması garip olurdu. Gerçeği, hayatıma ilerde yön verecek Yargıç Karak'la başlangıçta hiçbir ilişkim olmadı. Hiçbir zaman yasalarımızın suç saydığı edimleri gerçekleştirmediğim için değil, böylesi durumlarda ne bir tanık, ne bir davacı olarak, Yargıç Karak'ın, dolayısıyla onun temsil ettiği tüzenin önüne gitmemek için kendimi bildim bileli elimden geleni yaptığım, yasadan, yasa adamlarından, vebadan kaçtığım gibi kaçtığım için, bunun başıma gelmediğini söyleyebilirim. Kolaylıkla anlaşılacağı gibi bundan yakınmıyorum. Tüzel işler, niçin söylemeyeyim, bende her zaman, bir baş dönmesi, bir mide bulantısı yaratmıştır. Birkaç kez, herkesin içinde, tüzeye, özellikle de Yargıç Karak'ın tüzesi üstüne olan düşüncelerimi bağırmak istedim. Ne var ki buna hiçbir zaman cesaret edemedim. Neydi bu bağıramadığım düşünceler? Bunları derli toplu anlatabilmem için olayların başlangıcına inmem gerekiyor. Lapsus; Hiç şüphesiz halkı değil, suçluları demeliydim. Üç yıl öncesine değin, kentimizin tüzel işlerini yürüten, yani insanları yargılayan yaşlı bir yargıcımız vardı. Yargıç Karak, o zamanlar yargıç olmasına yargıçtı, ama yargılamaya tam bir yetkisi yoktu. Ancak başyargıcın hastalığı durumunda onun yerini alabilirdi. Ama sanırım, bu hiçbir zaman başımıza gelmemişti. Başyargıcın zamanında kentimiz cezaevindeki tutukluların sayısı 15-20'nin üstünde değildi. Bugünse bu sayının 1500'ün üstünde olduğu söyleniyor. Belki bu sayıyı aştı bile. Nüfusu 20 binin üstünde olmayan bir kent için bu sayının ne demek olduğu bir düşünülsün! Tutuklu sayısının artması durumuna kafa yoran herhangi bir yurttaş olarak, bu artışın nedenleri üstünde, ister istemez, ben de durdum. Başlangıçta kesin bir açıklamaya varmam mümkün olmadı. Tüzel işlerden, yargılamalardan olan tiksintim yüzünden, o güne değin hiçbir duruşmada bulunmamıştım. Duruşmaların hangi koşullar içinde yapıldığı üstünde en küçük bir bilgim bile yoktu. Dostlarım arasında da bu konuda beni aydınlatabilecek hiç kimseyi tanımıyordum. Tüm çaresizliğime karşın, hiç değilse kendi kendime bu tutuklamaların artışı olgusunun açıklamasını yapmam gerekiyordu. Aynı lapsus: Anlamışsınızdır, suçluları, daha doğrusu suçlu-insanları demek istiyorum. Belki yukarda sözünü ettiğim kurt, bir kuşku kurdu değil de bir korku kurduydu ve günün birinde kendimin de tutuklular arasında bulunabileceğim düşüncesinin kafamda belirdiği gün içime düşmüştü. Bu noktada kesin bir şey söyleyemeyeceğim. Ama ne olursa olsun, ister bencil bir korku, ister yalnızca gerçeği öğrenme tutkusu... bir kez kafam bu soruya takılmıştı. Bundan kurtulmanın tek yolu da, bu konuda aydınlanmamdı. Nasıl oluyordu da tutukluların sayısı üç yıl içinde yüzde bin artmıştı? Bu süre içinde değişen, kentimizin halkı mıydı? Kötüye, suça doğru bir eğilim mi başlamıştı? Böylesi bir eğilime kentimiz insanları artık karşı koyamıyorlar mıydı? Bu sav bana pek üstünde durmaya değer gelmedi. Toplumsal koşullarımızda pek büyük bir değişiklik olmamıştı. Tabii, bunu söylerken son kuraklık yılıyla, bu yılki çekirge akımının ekinlerimize getirdiği zararı unutuyor değilim. Ama bu ekonomik bunalımlar, sanmıyorum ki tüm bu suçların nedeni olsun. İlk işim tutukluların işledikleri suçların türleri üstünde durmak oldu. Bu konuda aydınlanmakta oldukça güçlük çektim; daha doğrusu aydınlanamadım. Ne var ki bu çabam bana, sorunun başka görünüşleri üstünde düşünmek, araştırmak olanağını verdi. İlk şaşkınlığım, kentimizde işlenen suçlar üstünde hiçbir sayımın yapılmamış olduğunu görmekle başladı. Bu işi benim, kendimin yapması gerekiyordu. Başarabilmek için ilk başvurduğum, son üç yıllık gazete denemeleri oldu. İkinci şaşkınlığım bunu yaparken belirdi: Başyargıcın ölümünün, Karak'ın tek yargıç olarak atanmasının hemen ardından, gazetelerimizde, cinayet, hırsızlık, ırza geçme gibi olayların yankısı azalmaya başlıyordu. Bu, bizim gazeteler gibi yazacak bir şeyleri olmayıp en küçük hırsızlık olayını birinci sayfada, koca koca harflerle veren gazeteler için çok garipti. İlk altı ayda, cinayet, yaralama, ırza geçme haberleri birinci sayfaya geçmişti. Bundan sonra, bu haberler son sayfada ve hemen hemen hiçbir ayrıntıya girmeden yalnızca bir haber olarak veriliyor, daha sonraları da tümüyle yok oluyordu. Bu durumda kafanızda şöyle bir soru belirebilir: Öyleyse tutukluların sayısının arttığını nereden öğrendin? Hayır, hayır, kulak gazetesi ya da yerin kulağı var, demeyeceğim. Kentimiz halkı, geleneği gereği, tam bir kapalılık içinde yaşar ; kentimizin toprağıysa sayın baylar, bildiğiniz gibi sağır ve dilsizdir. Ve de kördür. Tutuklu sayısının arttığını, yalnızca, geçen yıl yapılan cezaevinden biliyorum. Eski cezaevinin beş yüz tutukluyu barındırabileceği, halkımızın bildiği bir gerçektir. İkinci bir cezaevinin yapılması, elbet, birincisinin gereksinmeyi karşılamamasından doğmuştur. Bu ayracı burada kapayıp yeniden gazetelerimize dönelim. Karak'ın, yargıçlığa asaleten atanmasının sekizinci ayından sonra, gazetelerde işlenen suçlar, verilen cezalarla ilgili hiçbir haberin yayınlanmamasının nedenleri üstünde düşündüm. Bu konuda yapacağım en aklı başında iş, hiç şüphesiz, gazetelerden birinin yazı işlerine bir mektup yazmak, durumun açıklanmasını ondan istemekti. Ben de bunu yaptım. Yazdığım mektupta bu durum üstüne dikkatleri çekiyor, bunun belirli bir nedeni olup olmadığını soruyordum. Bu mektubum cevapsız kaldı. Yazdığım ikinci mektupta, birinci mektubumda söylediklerimi yineliyor, soruma olumlu ya da olumsuz bir cevap vermeleri, bunun uğraşlarının en ilkel bir kuralı olması gerektiği üstünde duruyor, bu konuda beni aydınlatmalarını bir kez daha rica ediyordum. İkinci mektubuma dört gün sonra bir cevap aldım. Kısa bir yazıydı bu. Gazetenin yazıişleri sorumlusu, mektubunda, bana, ne yazık ki hiçbir açıklama yapamayacağını, buna yetkisi olmadığını belirtiyor, böylesi garip soruların kafamda nasıl doğduğu konusundaki şaşkınlığını gizleyemediğini söylüyor ve saygılarını sunuyordu. Önümde bir kapı daha kapanmıştı. Cevapsız kalan her bir soru gibi, bu soru da, gün geçtikçe, daha bir yiyip bitirmeye başladı beni. Gözüme uyku girmez olmuştu. Bir sabah, ne olursa olsun, Yargı Sarayı'na gidip durumu orda inceleyeceğim, dedim. Orasının hepimize açık olduğunu, duruşmaları dinleyebileceğimiz gibi, eski tutanakları incelemeye hakkımız olduğunu da duymuştum. Bu ziyaretin benim için pek kolay olmadığını kabul edersiniz. Bu kararı bir uykusuzluk gecesi vermiştim. Bugünmüş gibi anımsıyorum: Yağmurlu, perşembe gecesini cuma sabahına bağlayan bir geceydi. Sabah, erkenden yatağımdan kalkıp yıkandım, tıraş olup en yeni giysilerimi giydim. Betimlenemez, acımsı bir duygu içindeydim. Sabah çayımı içecek iştahı bile bulamamıştım kendimde. Evden çıktığımda hafif yağmur çiseliyordu. Karanlık bir gün, dedim kendi kendime. Yargı Sarayı'na gidecek günü iyi seçtin. Artan bulantımla, ayaklarım sanki geri geri gidiyordu. Bu, insana hayranlık veren kentimizin en güzel yapısının önüne vardığımda büyük saat, dokuzu vuruyordu. Mermer giriş merdivenlerini çıktım; büyük kapıyı geçip içeriye adımımı attığımda önümde büyük bir boşluğun açıldığını gördüm. Loş, sınırsız, tek sözcükle, korkunç bir boşluk ve bu boşluğun tamamlayıcısı, mutlak bir sessizlik. Bu boşluğun içinde birkaç kişi oradan oraya koşup duruyorlardı: sırtlarında kara cüppeler, kollarının altında kalın dosyalar... Bunlar savunmanlar olmalıydı. Bu boşluğun sağ ve sol yanlarından iki merdiven çıkıyordu. Soldaki merdivene doğru yürüdüm. Titriyordum: Tüm bedenimi bir ürperti kaplamıştı. Bu taş yapının soğukluğudur, diye düşündüm. Birinci kata vardığımda bu soğukluğa karşın ter içinde olduğumu gördüm. Sağda, merdivenin bitiminde kırmızı bir okla Duruşma Salonu'nun yönü gösterilmişti. O yöne doğru yürüdüm. Geçitte benden başka kimseler yoktu. Bir süre, bu, bana sonu yokmuş gibi gelen geçitte yürüdüm. Bir ara, ardımda koşuşan ayak sesleriyle irkildim. Umutla başımı çevirip baktım: Gelen Yargıç Karak'tı; yanında, kara cüppeleri içindeki savunmanlarla konuşuyordu. Onlara engel olmamak için duvarın dibine çekildim. Beni görmeden gelip geçtiler. Arkalarından baktım: Yargıç Karak, dik, uzun adımlarla ilerliyordu; savunmanlarsa ona yetişebilmek için koşuşuyorlardı. Anlatılmayacak gülünç bir görünüm! Kendim gibi bir dinleyici görürüm umudum boşa çıkmıştı. Yeniden tüm gücümü toplayıp önümde uzanan, nereye varılacağını kesin olarak bilmediğim geçitte, tek başıma ilerlemeye koyuldum. Büyük geçidin bitimine vardığımda soluk soluğaydım. Duvarın üstünde, gene kırmızı bir okla Duruşma Salonu'nun yönü gösteriliyordu. O yöne döndüm: Bu penceresiz, kapısız, iki uzun, yüksek duvarın arasında uzanan geçitte yürümeme devam ettim. Böyle kaç geçit geçtim, bilmiyorum. Bir an, hiçbir zaman bir duruşmada hazır bulunamayacağımı düşündüm. Bu başlayan umutsuzluğu yenmek için, gerilen bacak kaslarıma, dizlerimin dermansızlığına, her adımımda artan boğuntuma, korkuma karşın, Bir kez başladın, devam! diyerek yürüyüşümü sürdürdüm. Üstünde Duruşma Salonu yazılı kapının önüne vardığımda, içimde, birazdan kendi yargılanmama tanıklık edecekmişim gibi bir duygu vardı. Kapının önünde, içeri girip girmemek konusunda bir an duraksadığımı açıkça söylemeliyim. En sonunda, büyük bir güçle, kapıyı aralayıp girdim. İçeri girdiğimde, gözüme ilk çarpan, Yargıç Karak oldu. Sırtında, yakaları sırmalı, kara, parlak kumaştan bir giysi vardı. Olduğu yerde, tüm odayı dolduruyor gibiydi. Öbür kişiler onun yanında ne kadar küçük kalıyordu! Çekine çekine, boş dinleyici sıralarına doğru ilerleyip ön sıralarda bir yere iliştim. Yargıcın önünde sırtı bana dönük iki kişi vardı. Karak'ın gözleri onların üzerinden benimkileri buldu. Gözlerini benden ayırmadan sorgusuna devam ediyordu. Aldığı cevapları, değişik sözcüklerle uzun cümleler halinde, anlaşılması güç bir dille, önündeki daktilo kıza yazdırıyordu. Sorular, cevaplar uzadıkça, bu önümdeki iki kişiden hangisinin suçlu, hangisinin davacı olduğunu sordum kendi kendime. Hemen karar vermek güçtü: İkisinin cevapları da birbirine benziyordu. Yalnız verdikleri cevaplar değil, giysileri, yüzleri de. İkisi de, her soru karşısında, bir an bocalıyor, sonra kekeleyerek Karak'ın beklediği cevabı vermeye çalışıyorlardı. Bu, Yargıç Karak'ı çok sinirlendiriyordu. Çok geçmeden anladım ki söz konusu olan bir miras davasıydı. Dolayısıyla ne sanık vardı ortada, ne de davacı. Daha doğrusu, bu iki insandan ikisi de ya sanık ya da davacıydı. Duruşma bir başka güne ertelendi. Karak'ın dosyayı incelemesi gerekiyordu. Onlar çıktıktan sonra, içeri iki kişi daha girdi. Birinin yanında bir savunman vardı: Bundan, onun sanık olduğunu çıkardım, ama çok geçmeden yanıldığımı anladım. Doğrusu, duruşmanın sonuna değin kimin sanık, kimin davacı olduğunu anlayamadım. Görülen yalnız Karak'ın yargıçlığı ve kara cüppelinin de savunmanlığıydı. Bu duruşma kısa sürdü. Karar okunurken herkes ayağa kalktı. Ben de onlara uymak zorunluluğunu duydum. Kararı dinleyen savunman, Yargıç Karak'a teşekkür etti; yanındaki sanık ya da davacı da ona öykündü ve hep birlikte çıktılar. Yerime oturmadan, salona girdiğimden beri gözlerini üstümden ayırmayan mübaşir yanıma yaklaşarak, salonu boşaltmamı istedi. İlkin ne demek istediğini anlamadım. Sonra, yaptığı açıklamadan, buradan çıkmam gerektiğini algılayabildim. Ama o, bunu beklememiş, çoktan kolumdan tutup iteleyerek kapı dışarı etmişti bile beni. Bir süre, kapının karşısındaki duvara dayanmış, bir dördüncü davayı izlemek olanağını bulurum umuduyla bekledim. Bir ara mübaşir yanıma gelerek ne beklediğimi sordu. Bir dördüncü dava dedim. Bugün başka dava yok, dedi. Son duruşma içerde görülüyor. Bu duruşmada ben bile bulunamam diye ekledi. Nedenini sorduğumda bilgiç bilgiç gülümseyerek, Bu gibi davalar, yani miras ve toprak davalarının dışındaki davalar büyük bir önemi haizdir, işbu sebeple gizli celse usulüyle yapılmaktadırlar dedi. Ne zamandan beri? dedim. Koca, patlak gözlerini daha bir açarak, Ne zamandan beri mi? diye sorumu tekrarladı. Bir an durdu, sonra, Her zamandan beri, yani Yargıç Karak'ın iş başına geldiğinden beri dedi. Sonra gözlerini kuşkulu kuşkulu gözlerime dikerek, bu tüzel konulara karşı niçin böyle ilgi duyduğumu sordu. Başka yapacak işim yok muydu? Bir yalan uydurmaya çalıştımsa da başaramadım. Kekeleyerek bunun beni eğlendirdiğini söyledim. Söylediklerimin inandırıcı hiçbir yanı olmamalı ki, o gözlerindeki kuşkuyu daha bir artırarak, Sana bu sevdadan vazgeç derim, dedi. Senin ilginin nerde toplandığını görüyorum. Yargıç Karak, öyle değil mi? Ama şunu kafana koy ki, onunla oyun olmaz. Onu anlamaya da çalışma. O bir dava adamı. Bu sözler üstüne, sanki bir suç işlemiş de pişman olmuş gibi yanımdan ayrıldı. Yeniden aynı geçitleri geçip aynı merdivenlerden indim. Hiç değilse, arşivde son üç yılın tutanaklarından birkaçını okurum; bu belki aydınlanmama yardımcı olabilir, diye düşündüm. Arşivin nerede olduğunu sorduğum bir savunman, eliyle karanlık merdivenleri göstererek, Alt katta, en alt katta dedi. Alt kat dediği, yeraltında, sığınağımsı bir yerdi. Geçitlerin köşelerine yerleştirilmiş lambalar bu yeraltı karanlığını yenmekten oldukça uzaktı. Karşımdaki, üstünde, Arşiv yazılı demir kapının tokmağını çevirip içeri girdiğimde, burasının, beni buraya getiren yoldan daha karanlık, daha soğuk olduğunu gördüm. Odanın tam ortasında, paslanmış bir demir masa vardı. Masanın başında, yaşlı bir adam oturuyordu. Başını kolları üstüne dayamıştı; ben içeri girdiğimde uyuyordu sanıyorum. Duvarlar, yıpranmış, tozlu dosyalarla doluydu. Odanın tek ışığı, masanın üstündeki lambadan geliyordu. Buranın sorumlusu sandığım bu adama doğru ilerledim. Ayak seslerimle uyandırmış olmalıydım kendisini. Beni karşısında görünce, önünde duran tel çerçeveli yuvarlak gözlüğünü takıp saçını başını düzeltmeye başladı. Büyük bir saygı göstererek ne istediğimi sordu. Ona, son üç yılın duruşma tutanaklarından birkaçını görmek istediğimi söyledim. Buna karşılık olarak o, yeni atanan yargıç yardımcısı olup olmadığımı sordu bana. Sonra cevabımı beklemeden, Nicedir bekliyorduk sizi dedi. Ona, yanıldığını, yargıç yardımcısı filan olmadığımı, basit bir yurttaş olduğumu söyledim. Basit bir yurttaş mı?.. Basit bir yurttaş ha?.. diye mırıldandı dişlerinin arasından. Bir anda, saygılı görünümü yitmişti; sol elinin baş ve işaretparmaklarını yeleğinin cebine sokarak, üstüme yürürcesine, Peki niçin görmek istediğinizi sorabilir miyim faturaları? Kentimizde işlenen suçlar üstünde bir inceleme yapmak istiyorum dedim. Gene dişlerinin arasından, Kentimizde işlenen suçlar... Kentimizde işlenen suçlar ha... diye mırıldandı. Sonra, Bu konuda Yargıç Karak'tan izin aldınız mı? diye sordu. Hayır dedim. Bunun üstüne bana fatura matura gösteremeyeceğini söyledi. Her yurttaşın kentimizin tüzel arşivinden yararlanabileceğini, bunun Anayasamızda belirtilmiş en ilkel haklarımızdan biri olduğunu anlatmaya çalıştımsa da boşuna. O eskidendi diye cevapladı beni. O eskidendi. Şimdi izin almadan değil faturalara bakmak, bu kapıdan içeri adım atmak bile yasak. Hem sonra, siz, buraya değin, nasıl sokulabildiniz? Ona, yeniden Anayasadan söz ettim. Ben anayasa babayasa tanımıyorum dedi. Peki bu yasağı koyan kim? dedim. Nasıl kim? Tabii, Yargıç Karak. Bu Yargıç Karak da artık... diye başladımsa da, o devam ettirmedi: Bir anda kolumdan tutulup bir kez daha kapı dışarı edildiğimi gördüm. Mektubu burada bıraktım. Başım dönmeye, gözlerim kararmaya başlamıştı: Devam etmeye gücüm yetmiyordu. O gün, bütün günüm bir cehennemde yaşar gibi geçti. Gece yattığımda da gözüme uyku girmediğini söylemem gerekli mi? Yatağın içinde oradan oraya dönerken, Yargıç Karak'ın, arşivcinin, sabah mektubu getiren çocuğun yüzlerini görüyordum. Sonra, kentimiz çevresinde yüksek bir duvarın örülmeye başlandığını düşlüyordum. Yavaş yavaş Karak'ın bunu gerçekleştirebilecek bir insan olduğuna inanmaya başladım. Hiç şüphesiz gerçekleştirecekti de günün birinde bu duvarı. Bizden sonra gelecekler, bu tüze duvarıyla çevrili olarak yaşayacaklar, kim bilir, gözlerini açtıklarında bu duvarı görmüş olacaklarından, belki onun gerçek anlamını da anlamayacaklar; varlığını yadırgamayacaklardı. Bu durumda ne yapabilirdim? Yargıç Karak'ı öldürmek? Ama o zaman gerçekten bir suçlu olarak, hiç şüphesiz derdimi kimseye anlatamayacak ve kentin ortasında diri diri yakılacaktım. Bir de, bu durumun bilincinde olanlarla birleşip Karak'a karşı savaşmak vardı. Ama nerede bulacaktım o kişileri? Konuyu kendilerine açtığım en yakın dostlarım bile, Yahu senin başka işin yok mu? ya da Adam sen de deyip geçiştirmemişler miydi? Gündoğumundan önce kararımı verdim: Doğup büyüdüğüm bu kentten ayrılacak, bu yaştan sonra kendime yeni bir yurt arayacak, dillerinden anlamadığım, gelenekleri, görenekleri benim için yabancı insanların arasında, kendi kendimin sürgünü olarak yaşayıp gidecektim. İçimdeki küçük bir umut, gideceğim yerde, belki Karak'a, onun bu kara, iğrenç tüzesine, kurmakta olduğu düzene karşı savaşma olanağını sağlayabileceğim düşüncesinden doğuyordu. Hemen kalkıp bavullarımı hazırladım. Biliyorum, içimdeki o küçük umut kıvılcımına karşın, bu kaçış hiçbir şeyi çözümlemiyordu gerçekte. Ama insanların birer uyurgezer olarak dolaştığı, cellatları çocuklarının sütüyle beslediği, kurtuluşlarını gerçekleştirmek için küçük parmaklarını oynatmak istemedikleri bir ülkede yapılacak tek şey, insanın kendi paçasını kurtarması, başka bir deyişle o ülkeden tası-tarağı toplayıp kaçmasıdır, diye düşünüyordum. Bavullarım elimde son bir kez daha, bu doğup büyüdüğüm eve baktım. Artık ilençli saydığım bu kentte, ardımda hiçbir iz bırakmamak için, Yargıç Karak'ın mektubuna değin ayrılmayı aklımın köşesine getirmediğim doğup büyüdüğüm baba ocağını tüm anılarımla birlikte ateşe vermeyi de unutmadım.


Feylesof yazar Mark Vernon'a göre mutluluğun tarifi: Düşünmeyin, nefes alın! Feylesof yazar Vernon'a göre mutluluğun tarifi: Düşünmeyin, nefes alın! Bunu başarmanın sırlarını da ben mi sorsam? :) Yani bu hangi dönemde neleri hissettiğine bağlı olarak elbette değişiyor. Her ne kadar söylediklerini bilsek de birçok şey de olduğu gibi bazı şeyleri bilmek gidiştı da her zaman değiştirmiyor. Mutluluk böylelikle daha çok rulete benziyor.


Hangi annelerin günü kutlu olsun? Peki ya anne kimdir? Bizi doğuran kadın mıdır, yoksa bakıp büyüten, bizimle gülüp bizimle ağlayan mı? Annelik, dünyaya getirmekten öte anaçlıkla yavrusuna kanat germek değil midir? Onunla doğup büyümektir. Asla pişman olmamaktır. 'Anne Kimdir?' kitabında Feyza Hepçilingirler, aynı mahallede yaşayan dört çocuğun, bir arkadaşlarının annesinin öz olmadığını öğrendiklerinde yaşadıklarını anlatıyor. Kitap, çocuk kötücüllüğünün nasıl bir yere varabileceğini de gösteriyor. Bir çocuğu dünyaya getiren ya da dünyaya getirmediği çocuğuna yepyeni bir yaşam sunan tüm annelerin Anneler Günü kutlu olsun. Bir insanın annesi ya da babası artık hayatta değilse, uzun zaman olmamışsa ya da onlarla hiçbir anı yaşanmamışsa, Anneler ya da Babalar Günü gibi özel günlerde yaşanan iç sızısı can yakabilir. O yüzden bu tip kutlamalarda biraz dikkatli olmakta fayda var. Hatta şu günler hiç ilan edilmeseydi, ne güzel olurdu... Canı isteyen bir gün değil her gün annesini, babasını kutlasaydı. Berkay, Salih, Mustafa ve Zehra dörtlüsünün en kötü karakteri Berkay... Özgür'ü üzmek ve ona annesinin öz olmadığını söylemek için çırpınıyor. Özgür'e kıyamayan Zehra, ne yazık ki olayların akışına engel olamıyor. Onu destekleyen Salih'e rağmen... Suç ortağı Mustafa'yla bir olup Özgür'ü ortama getirten ve büyük bir heyecanla 'o senin öz annen değil' diyen Berkay'ın mutluluğu ise kursağında kalıyor. Özgür'ün bunu bildiği ve önemsemediği ortaya çıkıyor çünkü. Onun gözünde 'Aynur Teyze' öz annesi aslında. Fısıltı ve hayal kırıklığıyla 'biliyormuş' diyen sinsi Berkay'a sırtımı dönüp Özgür'e sarılıyorum. Kırmızı Kedi'nin Çocuk ve Gençlik Kitapları dizisinden çıkan 'Anne Kimdir?' hem öykü hem tiyatro oyunu olarak yazılmış kısacık bir hayat dersi. Başkalarının özel hayatının kimseyi ilgilendirmediğini, arkadaşlığın önemini, kötülüğün kimseye bir fayda sağlamadığını hatta rüzgarın bir anda tersine esebileceğini 'kısa ve öz' anlatıyor. Kitabın arkasında, tiyatro oyunundan hemen sonra, sorular ve etkinlikler bölümü var. Feyza Hepçilingirler'in sadece büyükler için değil çocuklar için de yazması şans. Bu kitabı çocuklar ve anneler okusa, annelik hakkında biraz oturup konuşsalar keşke. Bir çocuğu dünyaya getiren ya da dünyaya getirmediği çocuğuna yepyeni bir yaşam sunan tüm annelerin Anneler Günü kutlu olsun.


Bir süredir pop gecelerinde şunu fark ediyordum: Şarkıları uslu uslu dinleyenler sıra onun şarkılarına gelince canlanıyor, adeta şarkıyı yaşar hale geliyordu. Anlamazsın, Bambaşka Biri, Uykusuz Her Gece, Kimler Geldi Kimler Geçti; herkesin bir Fikret Şeneş şarkısı vardı. Ve istisnasız hepsi kadının özgürleşmesine, bağımlılıklarından, mecburiyetlerinden kurtulup kendi ayakları üzerinde dimdik durabilmesine dairdi... Pop müziğimizin ilk kadın şarkı sözü yazarı Fikret Şeneş, Kapı açık, arkanı dön ve çık diyen bir dişi ses yaratarak kadınlara bağımsız olabileceklerini göstermişti. Feministler bir ara beni benimsedi ama ben feminist değilim; kadının da erkeğin de haksızlığa uğraması aynı derecede yaralar beni demişti röportajımızda. Çocukken bile müthiş bir adalet duygusu vardı bende. Leyli okuduğum Arnavutköy Kız Koleji'nde yoktan kavga ederdim birileriyle. Sadece bana değil, başka birine haksızlık edildiğinde de... Mesela ortaokulda yemekleri beğenmediğim için isyan çıkarmış, koca koca ablaları bu isyana katılmaya ikna etmiştim. Bomboş yemekhaneyi gören müdiremizin yüzünü unutamam. Odasına çağırtıp Sakın gizleme, bu işin altında sen varsın dedi. Anlattım ben de yemekleri beğenmediğimizi. O zaman ineceksin aşağıya, ne istiyorsan tarif edeceksin, ona göre pişirecekler dedi. Şafak attı tabii. Yemek tarifi bilir miyim ki ben? İki gün sonra süklüm püklüm gittim, Düzeldi efendim, öğrettim aşçılara, yemekler artık güzel çıkıyor dedim. Haksızlığa hiçbir zaman tahammül edemedim. Birine haksızlık edildi mi, bir yolsuzluğa tanık oldum mu, tutamam kendimi, söyleyeceğimi söylerim. Feministler bir ara beni benimsedi, ama ben feminist değilim. Çünkü kadının da erkeğin de haksızlığa uğraması aynı derecede yaralar beni. Mutfakta elim çok iyidir. Ajda sufleme bayılır. Değişik bir tarifim vardır, bana özel... Acayip lezzetli olur. Annem de babam da müzik severdi. Ud çalınırdı evde, klasik Türk müziği dinlenirdi. Bense gece yatmalarını bekleyip radyoyu kısar, kulağımı dayarak cızır cızır caz dinlerdim. Konservatuarda da okudum bir yıl. Hiç unutmam, seçme sınavında Schubert'in Serenadını söylemiştim, hiç kesmeden sonuna kadar dinlemişlerdi. Şişman bir kadınla Ferdi Statzer vardı. Şişman kadın heyecanla ayağa kalkıp kimlerden ders aldığımı sormuştu. Oysa hiç ders almamıştım ben, bildiğim her şeyi radyodan öğrenmiştim. Aşık oldum çünkü. Okulu bitirir bitirmez bizimkilere gidip Biz sevişiyoruz dedik. Annem ağladı sızladı, babam hiddetlendi, sonra ister istemez ortalık sakinleşti. Evde kalırım diye korkuyordum herhalde. Arkadaşlarım arasında ilk evlenen ben, ilk doğuran ben... 18 sene sürünmek demekti evlilik. Halbuki kolejin en havalı en sükseli kızıydım, paylaşılamazdım. Meğer parasız pulsuz bir hayat bekliyormuş beni. Gerçi genciz ya, parasızlık filan da umurumuzda değildi, sevişip duruyorduk. Hayatımda hiç çalışmadım ben. Evlendikten, çoluk çocuk yaptıktan çok sonra gece hayatını keşfettim. O zamanlar gece hayatı muazzamdı. Ne istersen dinleyebilirdin. Beyoğlu'nda Lale Sineması'nın karşısındaki sokakta bir yer vardı, gece 12'den sonra jam session yapılırdı. Başka yerde sahnesi biten sanatçılar oraya caz yapmaya gelirdi. Mikrofon elden ele dolaşırdı, piyanonun başına biri oturur biri kalkardı. Nişantaşı'nda Kulis vardı. Aman ne güzel eğlenirdik. Kavga gürültü olmazdı. Ömrümüzde ne küfür duyduk, ne bir kötü laf. Şimdiki gibi ticaret için değil, müzik için gidilirdi oralara. Parasız, pulsuz sürünüyorduk dedim ya, 18 senelik evliliğimin son birkaç senesinde talih yüzümüze güldü, para kazanmaya başladı çocukcağız. Eh, para kazanan erkeğin gözü dışarıda gezinmeye başlar. Bedri Bey de bir sevgili buldu kendine. Kimdi biliyor musunuz? Seneler, seneler sonra benim batı müziği sanatçısı yaptığım Gönül Yazar. Biz boşanınca, evlendiler. İkinci aya kalmadan Gönül bunun kafasında bir şişe patlattı, duyunca içimden Eline sağlık kızım dedim. İhtilal patlamıştı ve ben ihtilalin içine aşkla girmişim. İhtilal kurbanıyım, diyelim. Aslında şarkı sözü yazmaya başlamıştım. Erol Büyükburç'a ve İhsan Kayral, Haldun Özdemir gibi şarkıcılara... Askerlik dairesinde gibiydi bizim caz dünyamız, erkek şarkıcılar ağırlıktaydı. Askere gittiklerinde bile mektuplar yazarlardı, ödleri kopardı benden. Böyle 13 tane İngilizce şarkı sözüm vardır. Bugün biraz sevimsiz bir mahluğa dönüştü ama ama o zamanlar adeta prensti Erol Büyükburç. Oğlum Ahmet Tarabya Oteli'nin bahçesinde çalışıyor, Celal daha küçücük... Ben de Kulüp Reşat'ın altındaki mekana gidip geliyorum. Atatürk'ün kızı Ülkü ve kocası, Kerim Beyazıt, Rus şarkıcılara benzettiğim şahane sesli Işıl Yücesoy; böyle bir arkadaş grubumuz vardı. Salıları batı müziği gecesi yapıyoruz. Beş parasız olduğumuz için, gündüzden rezervasyon yaptırıp yemeği evde yiyoruz, içkimizi de içiyoruz. Kulübe üzerimizde bir tek bahşiş parasıyla gidiyoruz. Erol Büyükburç yeni yeni parlıyor... Bir oğlan ki aman yarabbi, tablo gibi ağzı burnu, şarkı söylerken güzelleşiyor. Ajda'nın öyle bir sorunu vardı başlangıçta, dudakları inceydi, sonra onu halletti. Artık şarkı söylerken çok güzel oluyor. Neyse, İstanbul'un bütün kızları Erol Büyükburç'a aşık. Bir tek benim ona aşık olmayan. Çok hoşlanıyorum, o ayrı. Peşimi bırakmıyor Erol. Yanı sıra biri daha dolaşıyor arkamda. Bıyıklı bir adam, üniformalı. İlk defa bir askeri bu kadar yakından görüyorum, başka da bir özelliği de yok benim için. Çarpıyor, özür diliyor, konuşmaya çalışıyor, ilgilenmeyip sırtımı dönüyorum hep. Müzik peşindeyim sadece, o mekandan bu mekana geziyorum. Evet işte o, az önce sorduğun kişi, bütün şarkılarımı yazdığım adam. Benim o adamla karşılaşmam gerekiyormuş ki o şarkılar yazılabilsin. Gene böyle peşimde dolaştığı bir gece elimdeki içki bardağını üzerine boca ettim yanlışlıkla. Özür dilemeye çalışıyorum ama baktım aldırmıyor hatta beni dansa kaldırmak istiyor. Erkekler bir şeye inandıklarında, onu doğru sanırlar. Aradan bu kadar yıl geçti, o hala içkiyi üzerine bilhassa döktüğüme inanıyor. Ayol seni fark etmedim bile. Bilemem, ama böyle tanıştık. Farkında değildim, ama yepyeni bir devir açıldı hayatımda o gece. Tutkulu bir ilişkiydi. Aslında su ile yağ gibi katiyen bir araya gelemeyecek, müşterek hiçbir yönü olmayan iki kişiydik. İnançlar ayrı, prensipler ayrı, yaradılış ayrı, yetiştiriliş ayrı. Sevişirken anlaşan iki vücut arasındaki yoğun tensel çekim vardı, başka da bir şey yoktu. Haliyle anlaşamadık. Yok, Tanju Okan'ın ısrarıyla Strangers in the Night'a söz yazmıştım. Çok acayip gelmişti bana, hiç olur mu Türkçe şarkı diyordum. Ama asıl patlama 1868'de Semiramis Pekkan için yazdığım şarkıyla gerçekleşti. Olmaz, olmaz, bu iş olamaz... Büyük hadiseydi. Bıyıklıya kızmıştım. Kızgınlığımı göstermek için de başkasıyla evlenmişim, bu sefer o bana kızmış evlenmiş. Sevgiliye kızıp başkasıyla evlenmek... Hiç çekinmiyormuşsunuz. Pop müziğimizin ilk kadın şarkı sözü yazarı olduğunuzu düşünürsek, mutsuz aşkınız size bir devrim yaptırmış aslında. O da bilsin istedim. Buluştuk, koydum plağı cebine, dinlesin diye. Evinde karısı var tabii. Ama bak, o evlendikten sonra beraber olmadık biz. Bana ait bir insan, sevdiğim erkek kalkıp bir başkasına gidecek, ben de onu hiçbir şey olmamış gibi kabul edeceğim. Olmaz öyle şey! Elini tutmadım bir daha. Bana ait değildi artık. Sildim onu, ama unutmadım da. Boyun eğmemek kuru kuruya yapılacak şey değildir. Önce kendindeki defoları düzeltmen gerek. Yanlış yapmamalısın, kendini sevmeli, yükseltmelisin ki, karşındaki sana değersiz muamelesi etmesin. Verici olacaksın, duygularında cimrilik etmeyeceksin, o zaman karşılığını mutlaka alırsın. Sevilmeyi istemeyen kimse yoktur. Tabii zamanla, bir şeyleri tecrübe ettikçe öğreniyor insan bunu. Ben de galiba aslında birkaç yıl önce olgunlaştım. Birkaç yıldır onunla arkadaş olarak da görüşmeyi reddediyorum. Valla, ben sana bir şey söyleyeyim mi, insanlar öğrenmez, hepsi bıraktığı yerden devam eder. Yaşadıklarının kenarından köşesinden biraz tecrübe koparabilirsen, o senin en büyük kazancın. Ama elini ateşe tutmadıkça öğrenmiyorsun, illa yanacak o el, yanmadıkça akıllanmıyorsun. Hem hata bilmeyerek yapılmaz. Her insan hata yaptığını bilir, gene de yapar... İki tezim var... Birincisi şu: Yalan erkeğe yakışır. İnsanlar hata yapabilir, erkekler haydi haydi yapar. Yalan söylemek böyle durumlarda son derece asil bir harekettir. Seni dürüstlüğüne ikna edene kadar uğraşıyorsa bir erkek ve inandırabiliyorsa söylediklerine, o erkek hakiki erkektir. Yaptımsa yaptım, sana ne? diyen erkek çok fena. Fikret Şeneş ve Ülkü Aker bir dönemim unutulmaz kadın söz yazarları. İkisinin de şarkılarını çok severim.


Film durmaz, film kopmaz. Gidemezsin, kaçamazsın! Film durmaz, film kopmaz. Gidemezsin, kaçamazsın! Evin içindeki sessizliklerden yorulduğum anlarda perdenin hemen arkasında kendime kuytu bir yer seçiyor ve sokağı izliyorum. Pencereyi açmaktan korkuyorum. Sanki hayat, varlığını hatırlattıkça kendime biçtiğim bu zindanda çürüyüp yok olacakmışım hissine kapılıyorum. Her gün akşama doğru aynı saatlerde annesiyle birlikte karşı kaldırıma gelip oynayan kız çocuğu birkaç gündür huysuz. Bağırarak konuşuyor. Yanındakiler onu umursamadıkça el kol hareketleriyle bir şeyleri anlatmaya çalışıyor. Yapamıyor. Çünkü kimse onunla ilgilenmiyor. Delirmiş gibi orasına burasına vuruyor. Hopluyor, bağırıyor, zıplıyor, bağırıyor, kollarını aşağı yukarı hareket ettiriyor, bağırıyor... Duyuyorum. Belki de bir tek ben. Susmasın istiyorum. Havada ağır bir yağmur kokusu. Bu evin duvarları arasında mıyım yoksa dışında mıyım çözemiyorum. Bedenimin bu evin içinde bir yerlerde olması hiçbir şeyi değiştirmiyor. Düşünce bedenden önce gidiyor. Daima. Oturduğumuz yerler, güldüğümüz sokaklar, ilk defa el ele tutuşup karşı kaldırıma birlikte geçtiğimiz caddeler, ağladığım masalar, hayranlıkla onu izlediğim mekanlar, kucağımda gözlerini iki yıldan sonra ilk defa kapattığı an, gecenin bir yarısında tost yemek istediğimde yüksek sesle 'hayır' dediği sahil yolu ve geri kalan her şey tek bir yerde topluca karşıma diziliyor. İçlerinden yalnızca birini çekip istediğim sırayla hepsinin üstesinden gelmek istiyorum. Olmuyor. Anılar bir yüklüğün orta yerinden bir yorganı almaya çalışırken üst taraftan yıkılmaya başlaması gibi topluca üzerime devriliyor. Dayanağım yok. Hasarlıyım, düşüyorum. Bir elimde yorgan, üzerimde geçmiş, güçlükle nefes alıyorum. Yağmur başladı. Döndüğümde odanın soğumuş olacağını bile bile pencereyi açık bırakıp dışarı çıkıyorum. Çıkmak zorundayım. Hayattan kaçamayacağımı her fırsatta hatırlatan zorunluluklarım var. Çürümek istemiyorum. Karşı kaldırımdaki kızla aynı kaldırımdayız şimdi. Şeker yiyor, bağırıyor, ip atlıyor, bağırıyor, annesinden su istiyor, bağırıyor. Kaldırımdaki kız susmuyor. Bir şey desem bana da bağıracak. Yanından geçiyorum. Yan gözle bakıyor. Gözlerimi kaçırmıyorum. Göz gözeyiz. İç içeyiz. Ben susuyorum, o ise bağırıyor. Hiçbir farkımız yok. Biriz. Yavaşça yanından uzaklaşıyorum. Kısa bir an durup ardıma bakıyorum. Yüzlerce yün yumağı benimle birlikte aynı anda, uçlarındaki düğümden kurtulup açılmaya başlıyor. İpler diğer uçları açıkta kalana kadar benimle birlikte yürüyor. Geçtiğim her yerde bir parçamı bırakıyorum. Kalbim sökülüyor, durduramıyorum. İnsan diyorum, hasarlı bir dalgınlık sonucunda yok olup gidebilir. Sonra biraz düzlük... Soluklanıyorum. Nefes almak yetmiyor. Bıraksam kendi nefesim içinde boğulacağım. Neden nefes alışımızla aynı hızda atmıyor ki kalbimiz? Bir, iki, üç tıp! Yürümeye devam ediyorum. Yol bu defa ucu bucağı görünmeyen derin bir uçuruma benziyor. Adımlarım hızlanıyor. En ufak bir engelde yerle bir olacakmışım gibi. Aldırmıyorum. Yokuş aşağıya bırakıyorum kendimi. Kalbim dökülüyor, toplayamıyorum. Zaman çaresizliği besledikçe tıpkı bir hırsız gibi insanın hayatını çalmaya devam ediyor. Tutunacak dallarını cümleler kırıp attığında ve onarmak için daha fazla gücün kalmadığında olası sonlardan birini seçmek zorunda bırakılırsın. Seni bir yerde tutan, yıllarca saplanıp kalmana neden olan ve yıkılması güçmüş gibi duran duygularının peşin sıra gelmesine müsaade etmek istemezsin. Verilen izinler, hayattan ve dahi hayatından çalınmasına senin gönüllü olarak izin verdiğin her şey bir gece ansızın, tam da başını yastığa koyduğunda hücum eder. Gözlerini kapatamazsın. Geceler boyunca gözyaşlarını duyan, gören duvarlar biçim değiştirir. Işıklar söner. Karanlık, bir film oynatıcısıdır artık. Yatak odan kararır ve belli belirsiz ışıkların duvara yansımasıyla film başlar. Senin filmin! Bir başkasının hayatıymış gibi izleyemezsin. Film durmaz, film kopmaz. Kalkıp gidemezsin. Kaçamazsın... Ruhun karanlıkla barışmaktan çoktan vazgeçmiştir. Gelen aydınlık kanatsa da çocukluktan kabuk bağlamasına aşina olduğun dizlerini, razı olursun. Kanamadan geçmez. O yüzden insan bazen oyuncularına ve hikayesine aşina olduğu bir filmin sonuna yaklaştığında sinema salonunu terk eden izleyicilerden önce 'sadece' kalkıp gitmek ister! Kahramanlardan biri uzun zaman önce sessizliği seçmiştir ve bu filmi ilk defa izleyişi değildir.


Susan Herbert'ın Shakespeare Kedileri albümüyle ilgili yazı o kadar çok sevildi ve okundu ki, ünlü ressama yeniden yer vermek şart oldu. Herbert'ın filmlerin başrollerine kedileri yerleştirdiği bir albümü de var.


Kediler beyazperdeyi işgal etmeye devam ediyor!


Okuyan Us Yayınları'ndan çıkan müthiş bir kitap ve senaryo yazımının sırları... Hem de George Lucas'ın fenomen filmi Yıldız Savaşları ışığında.


Açgözlüler, varyemezler, hüsnü kuruntular, çabuk heyecanlanıp zor gözyaşı dökenler. Sezer Duru sanki büyük bir müzikale karakter seçiyor. Sahne, sürekli yeni insanlarla doluyor. Bir karakteri, hemen, öteki takip ediyor. Herkes nefes nefese kalırken, Duru konumundan zerre sarsılmıyor. Duru edebiyatının özeti bu, daralan anlara sığdırılan öz ve herkesin gelip geçiciliğinde kendi kalabilmek. Hoş Hikayeler, bu bağlamda yazarın Beyaz Gecelere Doğru kitabıyla benzeşiyor. Beyaz Gecelere Doğruda peşi sıra fotoğraflar gibi ülkeler geçerdi Duru'nun elinden; Hoş Hikayelerdeyse insanlar, haller. Sezer Duru'nun Edebi Şeyler'den çıkan kitabı Hoş Hikayeler'i şair Fırat Demir yazdı. New York'ta yaşayan Demir halen çeşitli gazete ve dergilere köşe yazıları, sanat eleştirileri kaleme alıyor, röportajlar yayımlıyor. Yeni Cüret Çağı adlı bir şiir kitabı var. Sezer Duru ile bir türlü tanışamadım fakat onun peşini de bırakmadım. Birkaç yıl önce bir sanat dergisinin edebiyat ekini hazırlıyordum. Ek, Leyla Erbil'in ölümünün ardından, Leyla Erbil'in anısı için yayınlanacaktı. Hemen Sezer Duru'dan bir yazı istedim. Ek yayınlandıktan sonra beni kovdular. Editörlük denen şeyi sevmediğimden mi, kovulmayı yediremediğimden mi kendi hazırladığım işe yabancılaştım. Sonrasının peşine düşmedim. Eki Sezer Duru'ya göndermeyi unutmuşlar. Haftalar geçtikten sonra öğrendim. Sezer Duru da haklı olarak bana kızmış. Sonra Duru'dan bir de 13. İstanbul Bienali'ne paralel yayınlanan, benim seçtiğim yazarların ve şairlerin yazdıklarıyla oluşan 'Hala Barbar Mıyız?' kitabı için yazı istedim. Bir gün sonra iki sayfalık, tertemiz, keskin bir yazı karşımdaydı. O kitaptaki en sevdiğim yazılardan biri olduğu için, biraz daha uzatabilir misiniz, diye sordum. Maksadım daha çok okuyabilmekti. Cevabımı aldım: Fırat Bey, uzun yazılar yazma niyetim hiç olmadı. Aklımdaki Sezer Duru imgesi bana bir kere daha kaşlarını çatmıştı. İki durumda da mahcup olmuştum. Ama bir yandan Sezer Duru'nun çatık kaşlı hali hoşuma gidiyordu. Yazıları gibiydi, netti. Biri bana net bir karşılık verdi miydi, durum ne olursa olsun, heyecanlanıyordum. Zamanımızın laçkalığından, sinsiliğinden sıyrılmış gibi hissediyordum. Hem bu netliği kadın dünyasının gücü olarak görüyordum, bu güce erkek egemen bir yazı dünyasında ihtiyaç duyuyordum. Sezer Duru, yeni kitabı Hoş Hikayelerde hem kaşlarını çatıyor, hem de yanağına ince bir gülüş konduruyor. Duru'nun uzun yazılar yazmayaysa hiç mi hiç niyeti yok. Keza Hoş Hikayeler, 56 sayfalık bir eser. Her hikaye, en fazla üç sayfaya taşıyor, bazen bir paragrafta kapandığı bile oluyor. Bu bir ekonomi değil. Bu dilin matematiğinde ağır bir yeniden düzenleyiş. Duru, bir sözcük orkestrasyonu ile gereksiz her şeyi sınır dışı ediyor. Dil, yazarın sesinin berrak bir taşıyıcısı olmak zorunda kalıyor. Duru'nun kaleminde Türkçe kendi gölgesinden önce silah çekebilecek kadar hızlı bir nişancı! Hız bir kere kesilmiş, o da ta en başta, kitabın yayınlanmasından önce. Kitabın ismi Tuhaf Öyküler olacakmış, öyle anlatıyor Duru önsözde. Sonra bu isim Duru'nun arkadaşı Aras tarafından aşırılmış ya da Leyla Erbil'in Tuhaf Bir Kadınını çok fazla anımsatmış. Yani Duru'ya yanaşmamış. Duru'nun bir isim bulamayıp yayınlanışını geciktirdiği kitabı Hoş Hikayeler diye çağıransa, Metin Celal'miş. Ne farkeder, demeyin. Tuhaf'ın hoşa evrilmesi, Hoş Hikayelerin başlangıç noktası. Keza tuhaflık halinin kabulü, bu hikayeleri hoş görmek için dayanmamız gereken bir eşik. Duru bu eşikten nasıl atladığını anlatarak aslında kitabının koordinatlarını belirtiyor. Duru, tuhafı kendine saklıyor, hoşu yazma oyununun işaret fişeği yapıyor, öykünün yerine de daha bulutsu, hikaye geliyor. Hoş Hikayeler, bir gözlem kitabı. Fakat gözlemin o kalabalık masasına da oturmuyor. Duru, dimdik ayakta ve kimseye gerektiğinden fazla vakit ayırmıyor. Uçucu ve görünmez bir varlık gibi alanlara doluyor ya da birinden ötekine ışınlanıveriyor. Kaş sahillerinden Baudrillard'lı yemek masalarına, anlar/kişiler Duru'nun bakışıyla başlayıp bitiyor. Metinlerin saçılmasını önleyense, yine yazarın kendisi oluyor. Bu metinlere belki de anlatı demek adaletli bir isim vermek olur. Anlatı çünkü metinlerin merkezinde bizzat Duru beliriyor. İşbu benlik hali yoğun Hoş Hikayelerde anlatıcının sesi, giderek bir karaktere dönüşüyor. Son dönem edebiyatımızdaki karakter eksikliği üzerine düşünenler, Duru'nun kendi sesini nasıl cisimleştirdiğini, merkezileştirdiğini görmeli. Merkez, çekirdek bu kadar iyi tanımlandığındaysa görüş alanı genişliyor ve gözlemci en tepeye kadar çekilebiliyor. Belli ki o tepeden Türkiye gayet net gözüküyor. Hoş Hikayelerin rengi, turkuaz. Derdi de, Türk-i Haller. Bu turkuaza bazen Kuzeyli Çılgın Ziyaretçi bulanıyor, bazen de, uzaktakini buralara taşımaya gerek yok, emekli memur Engin, en hakikisinden Türk-i Haller neymiş bize özetliyor. Türk-i Haller takip edildikçe, bir sınıfsallık sorgusunun da kapısına dayanıyoruz. Duru, yakın çevresinde 'kaydettiği' anları kendine has bir mesafeden anlatırken, aslında hem bir ülkenin duygusal topografya haritasını çıkarıyor, hem de bu haritadaki yükseklikler ve alçaklıklar altındaki yegane sebepleri deşiyor. Açgözlüler, varyemezler, hüsnü kuruntular, çabuk heyecanlanıp zor gözyaşı dökenler. Duru sanki büyük bir müzikale karakter seçiyor. Sahne, sürekli yeni insanlarla doluyor. Bir karakteri, hemen, öteki takip ediyor. Herkes nefes nefese kalırken, Duru konumundan zerre sarsılmıyor. Duru edebiyatının özeti bu, daralan anlara sığdırılan öz ve herkesin gelip geçiciliğinde kendi kalabilmek. Hoş Hikayeler, bu bağlamda yazarın Beyaz Gecelere Doğru kitabıyla benzeşiyor. Beyaz Gecelere Doğruda peşi sıra fotoğraflar gibi ülkeler geçerdi Duru'nun elinden; Hoş Hikayelerdeyse insanlar, haller. Bu kısacık kitap bir solukta bittiğindeyse okur bir bilinçle karşı karşıya kalıyor. Duru'nun çağdaş bilinciyle. Çağdaşlık, hem adalet kadar herkese ait, hem de bir tekillik, biriciklik, kendilik. Hoş ile hikayeler arasına kocaman bir boşluk koyalım, o boşluğa Duru'nun anlattıklarıyla birlikte yeniden bakalım. Hoş olan, kendini ilan etme gereği duyuyor, hoşluğuyla kendini sakınıyor. Hikaye olansa, aramıza katılıp anlatmak, yorumlamak, anlam aramak istiyor. Sezer Duru tam ortada, bizim için iki uca da dokunuyor.


Çok sevgili Fırat Demir, 160. Kilometre'den çıkan ikinci şiir kitabı Öte Geçelerle okur karşısında. Kitaptaki şiirleri yolda yazmaya başlamış. Otostopla Doğu'yu geziyor ve bindiğim her arabaya bir önceki arabanın şoförünün adını veriyordum. Ve her arabaya kendimi başka türlü tanıtırken aslımı, gerçekte kim olduğumu unutmamak için zihnimde çok sevdiğim albümleri, müzisyenleri, şarkıları tekrarlıyordum diye anlatıyor. Anlayacağınız, bu kitap müzik olmazsa yazılmayacaktı belki de. Müzik Öte Geçeleri oluşturan karmaşanın, peyzajın vazgeçilmez bir parçası. Fırat Demir, bu peyzajı oluşturan bütün o dağların, taşların, ovaların, çöllerin, savaşların, gecelerin, büyülerin, kervanların, buğday arabalarının, uzak diyarların, kardeşlerin, annelerin, gelinlerin, cadıların, şairlerin, atların, kertenkelelerin arasında duyguların kökenini arayarak dolaşıyor. Ve kulaklığından Suede'i, Kate Bush'u, David Bowie'yi, Nico'yu, Klaus Nomi'yi, Morrissey'i dinlerken eline verilmiş olan kaderi anlamak için de malzeme topluyor. Seveceksiniz. Ve ayrıca Egoist Okur için hazırladığı aşağıdaki şarkı listesini de çok seveceksiniz. Son zamanlarda dinlediğim en iyi seçki... Sanki benim için hazırlanmış gibi. Klaus Nomi'nin unutulmamış olması ise kesinlikle harikulade. Kiralık evler, yoksulluk, varoş delikanlıları, devlet okulları, uzanıp yattığım yatağım, tuhaf bir erkekliğim. Sonra çocukluğumu bitiren bir şarkı. Beni güzelleştiren Suede. Herkes ruhunun yankısına bir şarkı seçse, ben Suede'i seçerim. Öte Geçeler'i yolda yazmaya başladım. Otostop çekerek Doğu'yu geziyordum. Bindiğim her arabaya bir önceki arabanın şoförünün adını veriyordum. Her arabaya kendimi başka türlü tanıtırken aslımı unutmamak için aklımda çok sevdiğim albümleri, şarkıları tekrarlardım. Yola en çok yanaşan: Kate Bush. George Michael'ın müziği anlaşılamadı. Kimselere nasip olmayan bir kişisellikte müziğini kendisine kale yaptı. Ama o kale her seferinde yıkıldı. Yıkıntıdan yükselir: George Michael'ın AIDS yüzünden ölen erkek arkadaşına ağıtı. Nico, Öte Geçelerin en büyük ilhamlarından biri. Bir an bile ışık sızmayan bir trajedi onunkisi. İlk kitabımda, Bir Anadolu Göçü şiirinde Nico'yu ailemin kiralık evine, sobamızın yanına getirmiştim. O, beni terk etmeye çağıran üzüntünün solgun yüzüydü. Sonra yazdığım kaderim olup göç başladığında elime haritayı Nico tutuşturdu: Lanetliler, şafak vakti sevgilisini bekleyenler, dağın tepesine tüneyen kartallar, uğursuzlar, büyücüler... zamansızlığın içinde her şeye değip bir aşka değmeyenler. Bowie'nin yüzüne düşen şimşek benim de yüzüme düştü. Ona bakarken hem yere, hem göğe bakarım. Bana her şeyi gösterir. Faustyen albümü Station to Station, Suede'in Dog Man Starı ile birlikte üzerine gitmem gereken karanlığın sesleriydiler. Evden günlerce çıkmayıp Öte Geçelere kapandığım günlerde, kaybolma isteğim ile bir ideale olan inancım arasında hep bu şarkı çaldı. Şeytan'a mı, melek'e mi yazıldığı belirsiz bu dua. Klaus Nomi: uzaydan geldi, insan bedenine indi, o beden Nomi'ye ihanet etti. Bu videoda new wave operacısı Nomi, Aids'ten ölmek üzere. Boynundaki yaraları, yaklaşan ölümün izlerini kıyafeti kapamış. Purcell'in bestesini, soğuk şarkıyı, daha önce kimsenin cesaret edemediği bir biçimde, ürkütücü bir gerçekliğin eşiğinde, sanki kendi sonu için okuyor. Keşke orada donsa, bedeni dursa, donsa, ölmeseydi. Daha o zaman ne olduğu bile anlaşılamayan, adı bile olmayan AIDS'in ilk kurbanlarındandı. Yazdığı son şarkı: I haven't got the answer, I think I die of cancer. Özgürleşmek isteyen bireyin mabedi The Smiths. Bu mabedin kutsalı da Morrissey'in şarkı sözleri. Morrissey: cayır cayır bir duygunun sesi. Açılıp kapanan cinselliği. Yalnız odalara dolan yüzü. En çok da hissi. These New Puritans, şimdinin en iyi grubu. Savaş davullarından kartal seslerine, her şey müziklerine sızabiliyor. Aynı anda hem Ortaçağ gibi, hem de gelecek gibi tınlayabiliyorlar. İlk iki albümlerinde borazanların gümbürtüsü vardı, son albümleri Field of Reeds ise savaş sonrası güzellik arayan bir Orpheus var. Eşsiz, ilham dolu, yalnız. Sylvian, Japan grubu ile sahneye fırladığında müzik dergilerinde hem en seksi erkek, hem de en seksi kadın kategorilerinde birden bir numara gösterilen allı pullu bebekti. Sonra bu bebek Japan'ı glam parodisinden New Romantics müziğinin en sofistike ekibine çevirdi. Makyajlar silinmedi ama parıltının yerini huşu aldı. Japan işinin en iyisini yapıp kısa sürede dağılınca Sylvian'a da müziğini ta en derine kadar götürmek vazife kaldı. Sylvian'in yankılı sesi, Ryuichi Sakamoto'nun bestesi, Merry Christmas, Mr. Lawrence filminin biricik melodisi. Rachmaninoff'un kanı köpürüyor. Onun romantizminin içerisinde yalnızlığın şiddeti var. Bu şiddeti yanına alırsan yıktığın duvarın arkasında sana bir ağlama odası açılacak. Meryem Xan'ı ilk Mardin'de duydum. Bazen Mardin Kalesi'ne çıktığımı hayal ederdim. Oraya çıkabilseydim, radyomu ayarlardım, Bağdat Radyosu'na ayarlardım, Meryem Xan'ın yaşadığı yıllara ayarlardım ve ovaya bakarak sadece Meryem Xan'ı dinlerdim. Hiçbir müzisyeni, şairi, sanatçıyı, yazarı, ressamı... Brett kadar sevmeyeceğim. Brett, Suede'e ara verip bir süre kendi mağarasına yaslandı. Bu sefer yalnızca yaraları vardı. O, mutsuz öleceği anlattı.


Oscar Wilde'ın Dorian Gray'in Portresi romanını, daha ilk sayfasını, hani şu Lord Henry Wotton, ressam Basil Hallward ve güzeller güzeli genç Dorian Gray arasındaki konuşmanın başlangıcını okuyup almıştım. Ortaokulda falan olmalıydım ve o gün bugün roman benim için sihrini, güzelliğini yitirmedi. İçinde Dorian Gray geçen ne varsa, üzerine atlamam bundan. Şu fotoğrafı görünce de ilgilendim haliyle. Fotoğraf moda fotoğrafçısı Vincent Alvarez'in Soon International için Dorian Gray'in Portresi'ne ithafen gerçekleştirdiği çekimdendi. Başka kareler de vardı. Karanlık, kasvetli ve tehditkar bir çekim olmuştu. O romana da ancak böylesi yakışırdı.


Fotoğraf, tıp fotoğrafıdır, endüstri fotoğrafıdır, röportajdır, hatıra fotoğrafıdır. Şiirselliği olduğu sürece. Ama örneğin kedi resmi çekilmekteyse o, benim kedim, şunun kedisi değil de, tüm kedilerin kediliğini içermeli o mesajı vermesi için. İçindeki mana yeterli değilse, ışık ve kompozisyon ne kadar mükemmel olsa da çekmem diyen Yıldız Moran'ı Emine Çaykara anlattı. Zamansız Fotoğraflar: Yıldız Moran Sergisi, 19 Ocak'a kadar Pera Müzesi'nde sürecek. Haliç Köprüsünün üzerinde öylece duran o iki çocuk... Puslu Süleymaniye'ye hayran Eminönü'ne doğru yürürken yanımdan mı geçmişlerdi? Nasıl da koşturuyordu biri, elinde gazete kağıdına sarılı ekmeklerle. O samimi ve sahici ve de belki acımasız şiirselliğin içinde tatlı tatlı gülümsüyorum. Az ötede suyun, Haliç'e vuran güneşin ışıltısı altında balıkçılar... Sanki öndeki kayıkta oturuyorum ama görünmezim. Kürekle yaklaşanların 'rastgele' dediğini duyuyorum. Hafif bir uğultu var ama suyun huzuru her şeyi unutturuyor. Beyazıd Kulesi ve Süleymaniye'den uzaklaşasım, kayığın içinden çıkasım gelmiyor. 1998'de yazdığım bir yazı vesilesiyle fotoğraflarıyla tanıştığım Yıldız Moran hep kalbime en yakın yerlerde duran kişilerden oldu. 1932'de İstanbul'da doğmuş, dayısı, sanat tarihçisi Mazhar Fuat İpşiroğlu'nun yönlendirmesiyle resim terine fotoğrafa kaymıştı. Cambridge'te bir gün süren ilk sergisini açtığında henüz 21 yaşındaydı ve 25 fotoğrafı bir gün içinde satılıvermişti. 1950'lerde bir başına Anadolu'ya, kimsenin gitmediği yerlere gitmişti. Cumhuriyet döneminin ilk kadın fotoğrafçısıydı. Ama esas önemlisi, neredeyse hemen her karesine samimiyeti, sahiciliği ve şiirselliği katan bir ruhtu. İnternet ortamında ya da fotoğraflar aracılığıyla bir sanatçının dünyasını tanıyabilir ve onun hayranı olabilirsiniz ama hiçbiri bir sergide onuna buluşmanın etkisini vermez. O yüzden 1970'de son sergisini açan, 1995'te vefat eden Yıldız Moran'ın Zamansız Fotoğraflar sergisine koşarak gittim. Bir kez daha çektiği karelerle, sahneler/zamanlar arasında kendimi kaybetmiş ve büyümüş olarak döndüm.


Zoetrope, Kıyamet ve Baba filmlerinin efsane yönetmeni Francis Ford Coppola'nın film şirketi. Yönetmen birkaç yıldır sinema dışında işlere de zaman ayırıyordu. Bunlardan biri şarap üreticiliği, ikincisi ve asıl önemlisi ise edebiyat dergiciliğiydi... Sadece öykü yayınlayan ve çok satan All-Story adlı dergiyle, edebiyatın ölmekte olan bir sanat sayılması gerektiğini söyleyenlere itiraz kabul etmez bir cevap vermişti.


Schopenhauer'ın önceki postta yer alan hikayesini alıp bir adım öteye taşıyarak insan ilişkilerinin bir çeşit haritasını çıkaran Freud'a göreyse, ilişki kurma kabiliyetleri açısından insanlar temelde dörde ayrılıyormuş. 1782 yılında yayınlandığında büyük bir yankı uyandıran, bugün de okunup tartışılmayı sürdüren Tehlikeli İlişkiler, Choderlos de Laclos'nun ilk ve tek romanı. Roger Vadim, Stephen Frears ve Milos Forman tarafından sinemaya, Heiner Müller tarafından tiyatroya uyarlanan Tehlikeli İlişkiler, entrikalarla dolu öyküsü, baştan çıkarma ve intikamdan kaynaklanan son derece karmaşık ahlaki belirsizlikleri dolayısıyla yazarının Sade Markisi ile karşılaştırılmasını sağlamış tartışmalı bir eser. Üstelik ana karakterleri arasında edebiyat dünyasının unutulmaz tilkilerinden en ünlü ikisi var: Merteuille Markizi ile Valmont Vikontu. Laclos'nun karakterlerin birbirlerine gönderdikleri mektuplardan oluşan romanının her kişisi, Malraux'nun dediği gibi birer anlatım biçimi... Mektupların yazarları ile okurlarının yanı sıra kuşkusuz genel anlamda romanın okurları da irili ufaklı çarklar, dişliler, iğneler, miller ve yaylarla çalışan muazzam bir mekanizmanın adeta parçaları. Şair Baudelaire, Bu kitap ancak buzun yakabileceği şekilde yakar insanı demiş. Okuyan aynı kalmaz diyorum ben de. Paris'in merkezinde, gösterişli bir apartmanda, müzik, resim ve felsefe meraklısı, Rus edebiyatı ve Japon sineması tutkunu bir kapıcı kadın. Ellilerinde... Son derece zeki ve üstün yetenekli ama tuhaf, melankolik hatta yaş gününde intihar etmeyi planlayan bir kız çocuğu. Henüz 12 yaşında. Bu fazlasıyla utangaç ve içine kapanık iki insanı birleştiren bağ, oturdukları apartmana yeni taşınan kibar Japon beyefendisi olacaktır. Sessiz insanların zengin iç dünyalarında gelişen, göze çarpmayan güzellikleri yücelten, sınıflar ve nesiller ötesi bir dostluğu konu edinen Kirpinin Zarafeti, etkileyici bir roman. Söylemeye gerek var mı bilmiyorum ama esas karakterleri iki kirpi. Bir eleştirmen, Bütün büyük yapıtlar gibi bu hikaye de kalbinizi kıracak, ama bazen hayatın bu hüzne değeceğini anlamanızı ya da hatırlamanızı sağlayacak yotumunu yapmış. Bir diğeriyse, Her şeyin, özellikle de hayata dair mutlak olguların aslında nasıl da pamuk ipliğine bağlı olduğunu gösteren nefis bir hikaye demiş.


Sigmund Freud bildiğimiz kadarıyla Osmanlı İmparatorluğu'na dair tek satır yazmadı. Fatih Sultan Mehmet üzerine de herhangi bir şey söylemedi. O halde Bu başlık ne alaka! demeyin. Yazının, edebiyatın sihirli dünyasında her şey olabilir hatta Freud, Fatih'i rüyada da olsa psikanaliz koltuğuna oturtabilir. En azından Ahmet Ümit'in yeni romanı Sultanı Öldürmek'te böyle oluyor. Daha doğrusu Ümit'in Freud'u kafasını Osmanlı'ya ve Fatih'e takmış tarihçi kahramanı analiz ediyor. Okuyun... Bu arada, fotoğrafını gördüğünüz, hakikaten Freud'un analizlerinde hastalarını yatırdığı kanepe. Annie Leibovitz çekmiş. Her erkek çocuğu gün gelir babayla anneyi paylaşmak zorunda kalır. Büyümenin aşamalarından biridir bu diyorsunuz. Fatih'in durumunda anne sorunu yok, ama babayla ülkeyi, iktidarı paylaşma zorunluluğu var. Siz de romanınızın tam burasında bizzat Freud'u sokuyorsunuz devreye, karakterlerden biri olarak... Ve ona hem Fatih'in hem Osmanlı'nın psikanalizini yaptırıyorsunuz. Çok karmaşık bir şahsiyetti Fatih Sultan Mehmed. Ve onu çözümlemekte psikanaliz kesinlikle işe yarayacaktı. Zira görünenin altını deşmek, insan ruhunun sırlarını çözmek için mükemmel bir yoldur bu. Ama biz gerçeklerle yüzleşmekten korkan bir toplumuz, komplekslerimiz var. Tarih bizim için ya geçmişi yüceltmek, ya da karalamaktır. Oysa geçmişi doğru anlayabilirsek eğer, bugünün meselelerini de daha kolay çözümleyebiliriz. Dahası bugünü çözümleyebilirsek, geleceğe dair doğru teşhislerde bulunmaya başlarız. Bu romanda tarihi açıklamalar yapmıyorum. Eğer Fatih'i ve Osmanlı'yı gerçekten öğrenmek istiyorsanız, romanın sonundaki kaynakçada adı geçen tarihçilerin yapıtlarını okuyacaksınız. Halil İnalcık'ı, İlber Ortaylı'yı... Sorunuza gelince; bence asıl Fatih nasıl bir çocuktu? diye sormalısınız. Kendinizi onun yerine koyun, şehzade olmak şahane değil korkunç bir şey. İki yol var önünüzde: Ya tahta çıkacaksınız, ya öleceksiniz. Öldürtülebilirsiniz de... II. Mehmed çocukluğunda hep öldürülme tehdidiyle yaşadı. Tahta çıkma ihtimali zayıftı, çünkü iki ağabeyi vardı. Ahmet ve özellikle babası II. Murad'ın en sevdiği evladı Alaaddin Ali. Fakat birtakım olaylar onun önünü açtı ve II. Mehmed henüz 12 yaşındayken, yani daha ergenlik çağına bile gelmemişken kendisini Osmanlı tahtında buldu. II. Murad, Osmanlı derin devletinin çatışmalarından, çekişmelerinden öylesine bıkıp usanmıştı ki, vakitsizce çekildi. Zaten öteki oğulları ölmüştü. II. Mehmed'inse gizlemediği bir hırsı vardı. Padişah olduktan sonra kendini Allah'ın yeryüzündeki gölgesi olarak görüyor. Ama ona teslim edilen taht iki yıl sonra elinden alınıyor ve babası yeniden padişah oluyor. Haçlı seferleri başlayınca II. Mehmed babasını geri çağırıyor. Ama isteyerek değil... Hatta Gelip sarayda otursun, ben Haçlılarla savaşırım diyor. Fakat dedim ya; her devirde olduğu gibi o devirde de derin devlet vardı. Osmanlı Sarayı ikiye bölünmüştü. Bir yanda Çandarlı Halil Paşa grubu, diğer yanda Sarıca Paşa grubu... II. Mehmed, tek bir başarısızlığı bile olmadığı halde, sahibi olduğu tahttan apar topar indirildi. Bunun travmasını düşünebiliyor musunuz? 14 yaşında bir çocuk saraydaki akıl almaz entrikalara, bir padişahın bile ayağının kaydırılabileceğine şahit oluyor. Çok iyi bir eğitim aldığını zaten biliyoruz ama en büyük eğitimi bu deneyimle aldı. Fatih Sultan Mehmed'e kahraman derler, cesaretini överler. Öyledir de. Ama aldığı kusursuz eğitimden de bahsedilmeli. Hem Doğu hem batı felsefesine vakıf, ilime yatkın, edebiyat biliyor... Kendisine örnek olarak Sezar'ı, İskender'i almış, en büyük hayali günün birinde bir dünya imparatorluğu kurmak. Gerçek bir dahi. Fakat çevresindeki akıllı adamlar olmasa hayalini gerçekleştiremeyebilirdi, çünkü düşmanları da çok kuvvetli, sarayda acayip bir siyasetler çatışması var. Çandarlı Halil Paşa mesela. Aralarında siyasi görüş ayrılığı var. Fatih'in arzusu dünyayı zapt etmek, Çandarlı Halil'se barıştan, sükunetten yana. Aslında burada ne enteresan, biliyor musunuz, Çandarlı Halil Türk kökenli, II. Mehmed'i destekleyenlerse devşirme. Yani diğerleri doğdukları toprakların fethine itiraz etmiyor hatta bunu destekliyorlar. Zeki ve atak bir genç adamdı. Olağanüstü bir stratejistti. Soğukkanlıydı, beklemeyi biliyordu. Constantinopolis için çok bekledi, çünkü bu onun büyük idealiydi. Burayı alırsam, Doğu da benim olacak, Batı da diye düşünüyordu. Başka seçenek de yok gibi görünüyordu. Bu fetih, padişahlığının üzerindeki gölgeyi kaldıracak, onu nihayet bu kez imparatorluğun tartışmasız yöneticisi yapacaktı. Onun soğukkanlılığını göstermeye sadece şu örnek bile yeter: 1451'de ikinci kez tahta çıkıyor. 29 Mayıs 1453'te İstanbul'a giriyor. 30 Mayıs'ta da Çandarlı Halil'i tutuklatıyor. Bunun için tam iki yıl bekliyor, yapabilecekken yapmıyor. Karmaşık bir kişilik tabii. Bir yanıyla şair, bir yanıyla önüne çıkan her şeyi yakıp yıkabilecek kadar atak. Nefret diyemem ama babası tarafından sevilmediğini hissediyor. bir kere istenmeyen bir hamileliğin ürünü olabilir. Annesi öldüğünde mezar bile yaptırılmamış. Sonra II. Murad oğlunu tahttan alıp yerine kendi geçeceği sırada bir vasiyetname hazırlatıyor ve öldüğünde Bursa'ya, büyük oğlu Alaaddin Ali'nin yanına gömülmek istediğini söylüyor, yanlarına ailesinden başka kimsenin gömülmesini de yasaklıyor. Eh, ailede kalan tek kişi II. Mehmed olduğuna göre, aralarında bir husumet olduğu ortada. Alaaddin Ali'yi korumak için II. Mehmed'i başka şehre göndermiş II. Murad. Onun öfkesinden korkuyormuş. Zaten II. Mehmed de Devlet-i Aliyye'nin sürekliliği adına kardeş katlinin münasip olduğunu bir fermanla açıklamış sonradan. O ferman malumun ilanıdır aslında. Yoksa kardeş katli II. Mehmed'le başlamadı, hep vardı. Bırakın Osmanlı'yı, Hititler zamanında bile... II. Murat da kardeşini öldürtmüştü mesela. Öncekiler gizler, Ben yapmadım, vezirler yaptı derlerdi. II. Mehmed net adamdı. İktidar öyle iffetli bir gelindir ki iki kişinin birden karısı olamaz diye düşünüyordu. Keşke daha barışçıl çözüm yolları bulunabilseydi. Öte yandan iktidarın kendisi kanlı bir süreç ve yapılan herşeyi o dönemin koşullarıyla değerlendirmek gerek. Şimdi bize düşen, geçmişimizle yüzleşmek. Benzer hatalara düşmemenin tek yolu bu. Bunu ben söyleyemem. Ama ölümünün doğal yollardan olmadığı yolunda kuvvetli kanıtlar var. Onun ölümünden kimin çıkarı olabilirdi? Aklımıza ilk gelen, Venedikliler ve Memluklular. Üçüncü olarak da oğlu II. Bayezid. Çünkü babasına karşı gelerek onun koyduğu vergileri kaldırtıyor, bu aslında gizli bir savaşın başlaması demek. Cevabı bilemeyeceğim için romanımda bu meseleyi belirsiz bıraktım. Ama Fatih'in cesedinin günlerce bir köşede bırakıldığını hatta koktuğunu biliyoruz mesela. Tabularımız yüzünden hiç konuşmuyoruz bunları. Bence ondan almamız gereken en büyük ders, hoşgörü. Contantinopolis'i aldıktan sonra adını Konstantiniyye yapmıştı. Bu bile yeter. Ayasofya'yı cami haline getirdi ama adını değiştirmedi. Topkapı Sarayı'nın içindeki kiliseyi kaldırtmadı. Her kültürden, her dinden, her milletten insanın barış içinde yaşayabildiği bir dünya imparatorluğu kurmak yolunda adımlar attı. Romanım Fatih hakkında olumsuz fikirler içermiyor. Yaptığım insanlara yeni bir bakış açısı önermek, bazı konuları artık tartışabilmemiz gerektiğini dile getirmek. Bir yazar, bir aydın olarak buna hakkım yok mu? Bir risk varsa da ne yapalım. Birey olmakta zorlanıyoruz. Kul kültüründen kurtulamadık. Devlet adamlarını baba olarak görüyoruz. Osmanlı'da baba padişahtı. Atatürk geldi, yeni bir babamız oldu. İsmet İnönü, Adnan Menderes, doğrudan baba lakabıyla andığımız Süleyman Demirel, şimdi de Tayyip Erdoğan... Benim romanımda babayı öldürmek, geçmişle bir hesabı kapatmak ve geleceğe bakmak anlamına geliyor. Biz bunu hayatta da edebiyatta da daha önce yapamadık. türk edebiyatında babayı öldürmek teması hiç ele alınmadı. halbuki batı romanı biraz da bunun üzerine kurulu. Cumhuriyet de Osmanlı'yla hesaplaşmadı, bunun yerine onu toptan reddetti. Göbek bağımızı koparıp kendi ayaklarımızın üzerinde durabileceğiz, yetmez mi? babayı ancak, töre diyerek sarıldığımız eski kültürdeki olumsuz şeylerden kurtularak öldürebiliriz. O zaman ne olacak biliyor musunuz, nihayet hayata atılacağız. Geçmişin ahlak sistemi yerine kendi ahlak sistemimizi oluşturacağız. Bağımsız düşünmeye başlayacağız. Büyük çelişkilerimizden kurtulacağız. Fatih Sultan Mehmed için şanlı ceddimiz, babamız edebiyatını yapanlar bir zahmet Edirne'ye gitsin. Oradaki Osmanlı Sarayı'nda II. Mehmed'in Konstantinopolis'in fethini tasarladığı, planlarını yaptığı Cihannüma Kasrı bugün içler acısı bir halde. Çöplük gibi. Berduşlar içki içiyor. Çevresinde bir dikenli tel bile çevrilmemiş korumak için. Görünce yetkilileri arayıp Ne olur bir şeyler yapın, ben karşılarım masrafları dedim, bir şey yapılmadı. Romanınızda Fatih'i dünyanın en ünlü tragedya kahramanlarından biriyle, Shakespeare'in Hamlet'iyle karşılaştırıyorsunuz. Aralarında benzerlikler büyük. Ama en önemlisi şu: Amcası, Hamlet'in babasını öldürüp annesiyle evlenerek kral oluyor. Halbuki kral olmak Hamlet'in hakkı aslında. II. Mehmed'in başına gelen de buna benziyor. Onu padişah yapıyorlar, sonra birden bire iktidarı elinden alıyorlar. Olmak ya da olmamak ikisinin de sorunu. Bunu sadece felsefi bir mesele gibi algılamayın. Var olmak ya da olmamak, hayatta kalabilmek ya da öldürülmek meselesi o aynı zamanda.


Adını ilk kez Bir Milyon Küçük Parça skandalıyla duyduğumuz Amerikalı romancı James Frey tüm dünyayı bir hazine avına davet ediyor... Endgame üçlemesinin ilk kitabı olan Çağrı'daki bilmeceyi çözene vaat edilen ödül 500,000 dolar. Devamı da var: Ödül ikinci kitapta 1 milyon, üçüncüde 1,5 milyon dolar. Yani bu kitapları okuyarak toplam 3 milyon dolar kazanabilirsiniz. Kitap bizde de -dünyayla aynı anda- raflarda yerini aldı. Fotoğrafta sanırım yeni dönemin en popüler kitapları olan Açlık Oyunları ve benzerlerinden epeyce etkilenmiş görünen Frey'i görüyorsunuz. Soldaki fotoğraf ise, Fenerbahçe-Manisaspor maçından bir an. Neden? Çünkü roman bir kıyamet öyküsü anlatıyor ve dünyanın sonunu getirecek olan olaylar dizisi Fenerbahçe-Manisaspor maçı sırasında başlıyor. Bir itiraf: Çağrı'nın ilk sayfasında verilen Aziz Mahmut Hüdayi Mh., Hafız Ali Paşa Sk., İstanbul adresine gidip bir şey bulabilir miyim diye bakınmayı düşündüm önce aslında. Sonra ünlü İngiliz yazar Geoffrey Chaucer'ı hatırladım; Canterbury Masalları'nda defineyi bulanlar sonunda birbirini gırtlaklıyordu. Robert Louis Stevenson'ın Define Adası romanında içi altın dolu bir sandıktan bahsediliyordu ama sandığa dokunan yanıyor, hayatı mahvoluyordu. Define avcılığı bugüne dek hiç kimseye mutluluk getirmemişti, ben de fazla uzatmadan maceradan vazgeçtim. Bu romanla 3 milyon dolar kazanabilirsiniz! Evet, şifre çözücüler iş başına: Bir Milyon Küçük Parça'dan tanıdığımız James Frey hepimizi define avına davet ediyor. Nils Johnson Shelton'la yazdığı Endgame üçlemesinin ilk kitabı Çağrı'daki bilmeceyi çözene vaat edilen ödül tam 500,000 dolar. Kitap, ekim başında Türkiye dahil 38 ülkede raflarda yerini aldı. Bu kadar da değil: İkinci kitapta 1 milyon, ardından gelecek üçüncüdeyse 1,5 milyon dolar kazanabilirsiniz. Toplam 3 milyon dolar... Açıkçası hiç fena değil! O halde belki gerçekten de James Frey'in çağrısına uyup oyunu oynamaya başlayabiliriz. Endgame: Çağrı'da hikaye Fenerbahçe Stadı'nda, Fenerbahçe-Manisaspor maçı sırasında başlıyor. Ve çok acayip bir şeye şahit oluyoruz: Gökyüzü aydınlanıyor. Yazar bunu, Gök tanrıları Fenerbahçe'ye yardım için sahaya iniyorlardı sanki diye anlatıyor. İnen tanrılar değil, bir meteor. Dev ateş topu sahayı tam ortadan ikiye ayırıyor. İnsanlar kaçışırken birbirini eziyor, on binlerce kişi yanarak ölüyor, İstanbul'u sarsan büyük panik dalgası, aslında bir işaret, dünyanın sonunu getirecek felaketlerin ilki. Genç yetişkin kategorisinde yayınlanan romanın 12 kahramanı var. Doğdukları günden beri dünyayı kurtarmak için yetiştirilmiş 12 genç. Aslında sadece bedenen gençler. Kadim bir geçmişten geliyorlar. Binlerce yıl önce Uzay'ın bir köşesinde yaratılmış ve dünyaya ışınlanmışlar. Yaşları 13 ile 20 arasında değişiyor ve farklı yetenekleri var. Amansız düşmanlarını alt ederek bir anahtar bulmaları gerekiyor. Seri tamamlandığında işler yolunda giderse dünyayı kurtaracak üç anahtar da bulunacak, huzur temin edilecek. Bu romanlar Endgame projesinin bir ayağı. Endgame, kitapların yanı sıra sinema filmleri, TV programları, bilgisayar oyunları, akıllı telefon aplikasyonları ve başka bir sürü interaktif uygulamayı içeren bir bütün. Yakında tanıtılacak oyun ve aplikasyon platformu Google'a bağlı Niantic Labs tarafından geliştirilmiş. Filmlerin ve TV programlarının yapımcısı ise Hollywood devi 20th Century Fox. Filmlerin teknik işleri, Alacakaranlık ve Labirent'i yaratan ekibe teslim edilmiş. Pazartesi gününden itibaren ise kitabın kahramanlarının sosyal medya profilleri açılacak ve okurlar onlara kafalarına takılan her türlü soruyu sorabilecek. Kitaptaki ipuçları; sözcükler, matematik formülleri ve hikayenin geneline yedirilmiş bağlantılarla veriliyor. Hiç kolay değil ama eminim şifreyi çözmenin bir yolu vardır. Bunu yapabilen okurların, önce uçağa atlayıp dünyanın herhangi bir yerinde gizlenen anahtarı bulmaları, sonra da doğruca Las Vegas'a gitmeleri gerekiyor. Zira 500.000 dolar şu an orada, Caesars Palace Oteli'nin lobisinde duruyor. Son bir not: Edebiyat eserlerinin içinde bilmecelerin gizlenmesi fikri çok da yeni sayılmaz. Borges'ten Shakespeare'e, Lewis Carroll'dan Jane Austen'a, James Joyce'tan J. R. R. Tolkien'e birçok edebiyatçı yapıtlarına okuru eğlendirecek, oyalayacak, çileden çıkaracak hatta delirtecek bilmeceler yerleştirdiler. Bu yüzden British Library'nin okuma odaları, sadece araştırmacılarla değil, bilmece avcılarıyla da dolup taşıyor. Bu arada; kitaptaki olayların hepsi gerçek mekanlarda geçiyor. Şahsen James Frey'in Türkiye'yi bu kadar iyi tanıdığını bilmiyordum. Şüpheci tabiatım yüzünden üşenmeyip orijinaline de baktım... Sırf İstanbul'da değil, E5 Otoyolu'nda, Kayseri'de, Göbeklitepe'de ve memleketin dört bir köşesinde süren macerada ayrıntılar, bilen biri tarafından yazılmış gibi, çok canlı. Gerçi 12 kahraman macerayı Peru'dan Şili'ye, Küba'dan Londra'ya, Paris'ten Moğolistan'a dünyanın farklı ülkelerinde eşzamanlı olarak yaşıyor. Yani Frey-Shelton ikilisi kabul edelim ki sıkı araştırmış.


Meksikalı sürrealist ressam Frida Kahlo yaşadığı dönemin, yani 1930'ların kadınlarından bambaşka görünüyordu. Kapkalın kaşları bir yana, Paris ve New York'taki davetlere ve açılışlara bol köylü bluzlarıyla katılıyordu. İşlemeli ve farbelalı bu bluzlar dikkat çekici ve cüretkardı. İlerleyen yıllarda daha kendine has ve fazlasıyla cazibeli bir stil geliştirdi. Takıları, elbiseleri, etekleri, bluzları, bilhassa da büstiyerleri Madonna'dan Gwen Stefani'ye hatta Jean Paul Gaultier gibi tasarımcılara kadar çok kişiyi etkiledi, ilham verdi.


Hayatta incelikli dikkatler geliştirmemiz için gerekli olan şeyler bozuluyor... Kabalık gündelik bir alışkanlık durumuna geçti. Çevremizi saran her şeyin kirletilmesi bu hoyratlıkla besleniyor. Türk edebiyatının en büyük isimlerinden biri ama 1999'dan beri yeni bir kitabı yayımlanmadı. Hayatını, yazarlığını, film yönetmenliğini, aşklarını, kederli ya da sevinçli anlarını anlattığı Füruzan Diye Bir Öykü hariç. Pek ender olarak söyleşi vermeyi kabul eden Füruzan'la kitabını, aşkı, masumiyetin yittiği yeri ve hayatın değişen yüzünü konuştuk. Annem, evet. Her çocuk için anne bir çeşit öğretici değil mi? İlk adım dille başladı. Günlük hayatın düzenlenmesi, terbiye... Büyürken gerçi bu yöntem göstermeler, tembihler sık sık can sıkıcı gelse de, uymak kaçınılmazdı. İleriki yıllardaki karşı koymaların da tohumları tam orada atıldı belki. Çünkü bir çocuğa öğretilenlerin tümünün doğru olduğunu kim söyleyebilir ki! Ben özel bir özgürlüğü olan bir çocukluk yaşadım bu kentte. İyi ki de öyle oldu. Işığını, seslerini, mevsimlerini, kokusunu ezberledim. Bu gönüllü ezberler beyin kıvrımlarınızda öyle bir yer ediyor ki, kentinize cahilce müdahaleler yapıldığında öfkeleniyorsunuz. Rumeli Anadolu Yakası arasında denizde yürütülen tüp geçit kazılarında mesela, İstanbul'un tarihi oluşumu birkaç bin yıl daha geriye gitti. Öylesine benzersiz bir kentte yaşıyoruz ki, ona bilge bir akılla sahip çıkmamız gerektiğini hiç unutmamamız gerekiyor. Oysa özellikle yönetenler içinde bunu unutanlar çok. Kişi anlamadığı bir durumu anlatabilir mi? Bu zaten olanaksız. Nefret ise insanı sakatlar. Hele bir yazarı daha da fena sakatlar. Birçok şeyi, birçok ilişkiyi sevmeyebiliriz. Bazı kişileri, onların davranışlarını hiç, hiç sevmeyebiliriz. Ama sonuçta onlara el verdiğince hayatın dışında tutabiliyoruz, değil mi? Bir edebi metin çalışmasına gelince; bu benim için yazarla yazacakları arasındaki çok mahrem bir zamanın yaşanması anlamına geliyor. Seçtiğiniz kişileri yargılamak yerine onları tartışmalı bir noktaya çekebilmelisiniz. Masumiyetlerini yitirdikleri noktaya... Buradaki masumiyet sözcüğünün altını özellikle çizmek isterim. Yoksa 'Benim Sinemalarım'ın baş kişisi güzel Nesibe'nin kötü yola düşmesi gibi bir şey değil bu. İnsanı değiştiren bir olgudur aşk, evet. Kimileri böyle bir şansı yakalayabiliyor, kimileri de elinden ancak o kadarı geldiği için hoşlandığı bir ilişkiyle yetinmek zorunda kalıyor. Sevdalanmak da ayrı bir yetenek olmalı. Bana sorarsanız, her yeni duygu kayması halini aşk sanmamak gerek. Belki daha barışçıl duygular olan hoşlanmak, sevmek de olanaklıdır... En sık yaşananlar da bunlar zaten. Barışçıl derken; tarafları çok sarsmaz ama gündelik hayatı renklendirir, hırçınlıklar, acılar içermez... İnsanlar her derinleşmenin acı pahasına olduğunu bilmeli. Bilirler de sanırım. Acıdan kaçarak aşık olamazsınız. Aşk sözcüğü tam bu noktada ayrı bir yerde durur. Sizi değiştirir, algılarınızı, duyarlılığınızı biler, öğretir, gerçekten öğretir. Doğru, son kitabım Sevda Dolu Bir Yaz 1999'da yayınlandı. 10 yıl olmuş. Az zaman değil. Ama edebiyata, sanata küsmek, bunlar benim asla içinde olamayacağım duygular. Neredeyse ilk adımlarımı attığımdan beri sanatın yol göstericiliğinde geziyorum dünyayı. Onun bana kattığı mutluluk, zenginlik öylesine engin ki. Başka bir sebep yazma tembelliği olabilir mi acaba? Aralıksız zihnimde yeni konularla dolaştığıma göre, bu duruma tembellik de demeyelim. Yazılmayı bekliyorlar, diyelim. Hem, basılmamış yeni bir kitap görünürde yoksa, bu yazılmıyor demek değildir. Ülkemizde ve dünyada 80'lerle başlayan politik değişimler sonucu, sanat ve edebiyat 'seçkinleştirilme' düzeyine çekildi. Yani kitleler düzeyli yapıtlara yabancılaştırıldı, ilgileri dağıtıldı. Popüler olan hayatın her döneminde vardı, olacaktır da. Ama şimdiki durum öyle kafa karıştırıcı ki, her şeyden önce demokrasileri sorgulamak gerek. Halklar oylarını TV dizilerinden edinilebilecek bir algıyla kullanıyor. Zevklerini, düşünce derinliklerini yitirip cahilleşerek politikacıları besliyorlar. Politikacılar da onları elbette. İtalya gibi köklü bir sanat geleneği olan bir ülkede bile Berlusconi, parası ve medya patronluğu gücüyle ikide bir başbakanlığa seçilebiliyor. Onun yalanları, yaptığı konuşmalar, hayat tarzının şımarık revü sahneleri dikkatle ele alınmalı... Bizde de bunun örnekleri yaşanıyor çünkü. Evet, düzeyli yapıtların kalabalıklara ulaşmamasının temelindeki nedenler sayısız. Eğitimdeki kalıplar, ezberler, bıktırılmış öğrenciler, kolaycılık, hayattaki amaçları araba, villa, pahalı seyahatler, marka giyim nesneleri olan bir gençlik.... Merak duygusu bununla çerçevelenmiş toplumlar sanatla nasıl ilgilenir ki? Oysa biz gençlik yıllarımızda biz sırt çantamızla dünyayı gezdik. Sadece edebiyat değil, resim, müzik, sinema, tiyatro da meraklılarını bekliyor. Onların sayısı kimi ülkelerde her şeye rağmen kendi akıllı fikirli izleyicisini bulabiliyor. Ama bizde kimlerin hakkı tam teslim ediliyor ki! füruzan benim gençliğimin yazarlarından, aycan'ın duvarında görünce röportajı o yaptı sandım. çok da keyifli bir röp. okuyunca galeyana geldim ve imzaya bakmadan aycan'a yazdım yukarıdaki notu.


Okumayı sürgit çok sevdim. Fakat yazar olmayı hiç düşünmemiş hatta aklıma bile getirmemiştim. Şaka bir yana çok iyi film anlatırdım. Bu ayırıcı bir özellik sayılmasa da... 1960'ların diri, devingen dünyasında olanlar bu zamanı derinlemesine yaşayan beni de sarsıyordu. Martin Luther King'in o güzelim konuşmasını yaparken 'siyahlar ve beyazların kardeşliği'ni anlatması, Vietnam Savaşı, ülkemizdeki özgürlük ve adalet tartışmaları birikimlerimi yeniden gözden geçirmemi gerektirdi. Yazma kararımı böyle verdim. Edebiyata, yanıtımı daha geniş tutarsam, sanatlara küsmek; işte bu benim asla yapamayacağım bir şey. Hayatımı anlamlı kılan bu kavramları duyumsamadan yapamam. Üstelik bu kendimi kendim olarak ayrımsadığımdan beri böyledir. Sanırım yazarlar yayımlama kararı verdikleri yapıtlarına bir sınava girme gözüyle bakarlar. Bu açıdan kitaplarımın benim ölçülerimle tamamlanmış olduğunu kabul edersek, ayrı türleri de buna katıyorum. Yeni Konuklar, Ev Sahipleri, Balkan Yolcusu, Redife'ye Güzelleme benim için eşit çizgidedir. Olabildiğince okumalarını, türler arası metin bilgilerini bıkmadan geliştirmelerini. Yaşadıkları çağı, öncesini meraklıca öğrenmelerini öneririm. Birinci adımın etik, estetik donanım olduğunu söyleyebilirim. İçtenlikle belirteyim, yazmakla ilgili sırların ne olabileceğini inanın bilmiyorum. Her yazarın bir formülü var mıdır, bilemem. Benimkini en yalın haliyle anlatmam gerekirse konuyu içselleştirip onunla didişmek, tartışmak... Tabii eğer buna formül denebilirse. Bu tartışmalar acaba türler arasında rekabet ve heyecan yaratmak amacıyla mı ortaya atılır? 1970'lerde öykü öldü mü, ölüyor mu tartışmaları yapılmıştı. Dönüp baktığınızda o yıllardan bu yana nasıl seçkin öykücüler ve öykü kitapları çıktı. Üstelik öykü özellikle doğu coğrafyasında binlerce yıllık bir geleneğe sahiptir. Masallar, söylenceler, anlatılar hep bir hikayenin aktarılmasının ürünüdür ve farklı kültürler arasındaki göbek bağını oluşturur.


Günışığı Kitaplığı'ndan çıkan Ayasofya Konuştu için röportaj yaptığımda, çocuklar ve gençler için yazı atölyeleri düzenlediğini anlatmıştı Füsun Çetinel. Etrafta yaratıcı yazma dersi veren çok kişi var ama içimde derslerde ne yaptıklarını izleme isteği uyandıran pek az. Bu bir furya ve geçecek gibi geliyor bana daha çok. Füsun Çetinel içinse böyle düşünmedim, röportajımızda derslerde yapmaya çalıştığı şeyi çok güzel anlattı çünkü. Çocuklara ve gençlere yazma, yaratma, 'uydurma' cesareti veriyorum. Edebiyatın korkutucu bir şey değil, bir özgürlük kapısı olduğunu ve bu kapının arkasında onları harika bir dünyanın beklediğini gösteriyorum dedi. Egoist Okur'da bir süredir okuduğunuz yaratıcı yazarlık dersi bölümünde, elimden geldiğince cesaret aşılayacak makalelere yer verdiğim için, Füsun'u da aramak istedim. Ve tam beklediğim gibi harika bir yazı gönderdi. Başkalarını incitmeme derdinde olduğum sürece hep bir şeyleri eksik yazıyor, yazdıklarımda maalesef eksik kalıyorum. Çocukluğum, gençliğim, ailemle ilişkilerim, mutlu, mutsuz fotoğraflarım hep anlardan ibaret. Bunların hepsi apaydınlık anlar değil elbette, karanlıkta kalan belli belirsiz alacakaranlık dönemlerim de var. Çocukluğumun masum suçları, gençliğimin gizli kalmış dönemleri, karanlık düşüncelerim, çetrefilli ilişkilerim. Kimi duygular, kimi olaylarla ilgili olarak yapmış olabileceğim, farkına varmakla kendimi ve başkalarını suçlayabileceğim, daha doğrusu suçlama yanılgısına düşebileceğim çok kıymetli anlarım. Bilinçaltımın kuytularında saklanan sırlar, yani benim kıymetli gömütlerim, gömmelerim. Kutsal yazı hazinem! Ailemle, arkadaşlarımla, çevremle ilgili gibi görünse de, bu hafif aydınlatılmış dönemler sadece bana ait şeyler. Başkalarını ilgilendirmeyen, onları hedef almayan süzmelerim. Beni ben yapan şeyler. Yapmaya çalıştığım tek şey yazmak, gürültü çıkarmadan haykırmak. Yazdıklarım, kendi çıplaklığım, kendi dünyam. Kimsenin üstüne alınmasını istemediğim kendi gerçeklerim. Kalemimle en derinlerimi dürtüp en gizli hazinelerimi bulmaya cesaret edebiliyorsam ne ala, yoksa yazmak bana göre boşuna! İnsanların içindeki hikayeyi merak ediyor, o hikayeyi ortaya çıkaracak öze, anılara ulaşabilecek soruları soruyorum. Bu sorular beni detaylara, çocukluğun kokularına, geçmişin seslerine, tatlarına, en özel dokunuşlara götürüyor. Yıllar içinde kendi soru arşivimi, kendi alıştırmalarımı oluşturdum. Hayatındaki ilkleri düşün! Aklına gelenleri listele. Ne kadar çok ilkin olduğuna şaşıp kalacaksın. İlk öpücük, ilk ev, ilk iş, ilk okuduğun kitap, ilk defa seni seviyorum dediğin zaman. Kim bilir sen neler hatırlayacaksın? Listeden bir tanesini seç ve düşünmeden yazmaya başla. Kendi içimdeki ve diğer insanların içindeki hikayeleri oltayla balık yakalar gibi çekip çıkarmayı deniyorum. Ancak böyle yazabilirim ben. Sosyal medyaya yorum yazana kadar roman yazarım. Her gün metrobüse binsen sen de yazardın. Okul kitaplarının içinde bir sürü boş yer var. Yayınla ya da yaylan bu alemden. Mal mülk bırakamadık sabilere, bari bir kitap bırakalım. Kendime ait bir odam olsun diye. De, da takısını ayrı yazabilmek için. Hayal gücüm çok vahşi, dizginlemek gerek. J. K. Rowling'den daha iyi bir anne olduğumu kanıtlamak için. Yanlış kapıyı çalmışım. Jinekolog yerine Yazı Evi'ne girdim.


Füsun Saka'yı size daha önce çok anlattım. Gazeteci olduğunu, Egoist Okur'a Zamansız Hikayeler yazdığını, fotoğraf sanatısı ve gezi küratörü Süha Derbent'le evli olduğunu, kedileri ve diğer bütün vahşi yaratıkları sevdiğini, bir de çok yakın arkadaş olduğumuzu biliyorsunuz. İlk romanının bazı bölümlerinin daha çıkmadan Egoist Okur'da yayınlandığını da biliyorsunuz. Ne anlatıyor derseniz... Zamansız, sadece toplumsal tarihimizin değil şahsi tarihimizin de kapatılmamış hesaplarla dolu olduğunu hatırlatıyor bize. Üç damardan akıyor aslında. Birincisi, kadın erkek ilişkileri ve cinsellik. İkincisi, siyasi geçmişimizle hesaplaşma. Üçüncüsü, günümüzün ilişkiden neredeyse kaçan insanlarının temel iletişim yolu olan internet. Bir de tabii çoğu zaman geriye ittiğimiz, görmezden geldiğimiz gölgeli, karanlık alanlarımız. Füsun o gölgeli alanlardan söz ederken, Nasıl başarıyoruz bilmiyorum ama kendimizden saklanmak şu hayatta en iyi başardığımız şey diyor. Biz şimdilik kendini görmezden gelen gölgeleriz. Böyle yapmayıp bir baksak kendimize, kusurlarımıza, karanlığımıza; o zaman belki kendimizi daha iyi anlamak ve sevmek için de bir şansımız olacak. Günün birinde kendi romanının yayınlandığını görmek, belki bütün gazetecilerin hayalidir. Kitap olarak çıkmasa da hep yazıyordum aslında. Zamansız için çok beklemem gerekti, araya öykü, araştırma ve söyleşi kitapları girdi. Bu romanı onlar hazırladı bir bakıma. Başta otobiyografik ögelerin ağır bastığı bir kitap yazmaya karar vermiştim. Sonra bunun benim için bir yük olacağını fark ettim. Hikayeyi otobiyografik olmaktan çıkarınca da hızla ilerleyebildim. İletişimsizlik meselesi hakikaten kitabın ana damarlarından biri. Korkunç bir duyarsızlık görüyorum; kalabalığın ortasında müthiş bir ıssızlık söz konusu. Fazlaymışız gibi hissediyoruz ama aslında çok eksiğiz. Hayatlarımızı neredeyse internet üzerinden sürdürüyoruz, sahici arkadaşlarımız çok az ama biz, yüzlerce arkadaşımız olduğunu düşünüyor hatta sevgililerimizi bile Facebook ve Twitter'da buluyoruz. İletişim en büyük ihtiyaçlarımızdan biri ama internet üzerindeki iletişim de işte aslında iletişim falan değil. Geçmişle hesaplaşma meselesine gelirsek... Romanın bize, bireysel olarak da, toplumsal olarak da tarihimizin kapatılmamış hesaplarla dolu olduğunu hatırlatıyor. Hem gazeteci olduğum için, hem de şahsi tanıklıklarımdan ötürü, Türkiye'nin 30-40 yıllık geçmişine bakabilecek durumda hissettim kendimi. Zaten geçmiş kendini bize hep hatırlatıyor. Bak, bu röportajı 12 Mart'ta yapıyoruz. Hatırladığımıza göre bizim için önemli... Neredeyse her 10 yılda bir darbe oldu; yaşanan tvarmalardan, çekilen acılardan etkilenmememiz imkansız. Bunları doğrudan değil, hiç siyasi tavrı olmayan, edilgen bir karakter üzerinden anlatmayı seçtim. Efsa gençliğinde de devrimci hareket içinde olabilecek biri değil, bildiğimiz anlamda solcu bile sayılmaz. Akışın içinde sürüklenmiş bir sürü kişiden biri. Ama o bile neredeyse çocuk yaşta işkenceye maruz kalıyor. Anlayacağın, kaçış yoktu, o çark herkesi öğütüyordu. İşkence çok onur kırıcı bir şey. 12 Eylül döneminde birçok insan bu tür aşağılanmalara maruz kaldı. Bunların izlerini de hala taşıdığımıza inanıyorum. Kimse Bütün bunları yaşadım, sonra da unuttum, üzerine bambaşka bir hayat kurdum diyemez. Efsa da diyemiyor. Şimdi yaşadığı problemlerin bir kısmı çocukluğunda annesiyle babasının ilişkisinde tanık olduklarından kaynaklanıyorsa, bir kısmı da gençliğinde 12 Eylül döneminde yaşadıklarından kaynaklanıyor. Dedim ya, edilgen bir kadını anlatıyorum. Sıkışmışlığından kurtulmak istiyor ama bunu hep erkekler aracılığıyla yapıyor. Türkiye'deki pek çok kadın gibi... Bu ülkenin kadınları genellikle bir erkeğe tutunarak ayakta kalmaya çalışıyor. Aşık olacağı birini bulup geri kalan her şeyi bırakıyor... Efsa mesela evlenip istifa ediyor. İşini bıraktığı andan itibaren de bütün kusurları teker teker ortaya çıkmaya başlıyor; korkuları, kıskançlıkları, kendine güvensizliği... Kaçışı kocasından ayrılıp başka bir erkeğe sığınmakta buluyor. Bunun için de onu hiç sevmeyecek, onunla ilgilenmeyecek bir adamı seçiyor. Onu deli gibi kıskanırken sadece fiziksel ilişkiler kuracağı başka erkeklere gidiyor. Onun sorunu zihinsel olarak kimseyle ilişki kuramaması... Tek istediği yakınlık. Her seferinde Belki bu defa diyor ama hayali hiç gerçekleşmiyor. Çünkü en başta Efsa bilmiyor başka biriyle nasıl yakınlık kuracağını. En çıplak kaldığımız yer orası çünkü. Yatakta sadece bedenen değil ruhen de çıplağız. Aralarında hakiki bir ilişki olmayan kadınlarla erkeklerin çıplaklığında, geriye itilen, bastırılan, görmezden gelinen bütün karanlık yanlar ürkütücü bir biçimde ortaya çıkıyor. Bilinçaltındakiler somutlaşıyor bir bakıma. Yemek yerken saatlerce güzel güzel sohbet ettiğin biri yatakta sana feci şeyler yaşatabiliyor mesala; birçok kadın bunu yaşamıştır. Ruh eşim dediğin erkek senin kurduğun bir hayal sadece. Aşksa o anlamda bir ütopya. Ama erkek düşmanı gibi algılanmak istemem, anlattıklarım kadınlar için de geçerli. Bir erkek de yatakta aşık olduğu kadının sınırsız bencilliğiyle karşılaşabilir. Bu şekilde karşılıklı bir kısır döngünün içinde hayatlarımızı harcıyoruz. Zor. Çünkü insan kendini görmüyor. Nasıl başarıyoruz bilmiyorum ama kendimizden saklanmak şu hayatta en iyi başardığımız şey. Başaramasak, kendimize katlanamaz, hayatımızı sürdüremeyiz belki de. Böyle bakınca, cinsellik Efsa'nın kendini en gerçek yüzüyle tanımasını sağlayan bir araç. Az önce cinsellikle ilgili anlattıklarımda da bahsettiğim tam olarak bu. Bunları sorgulamanın bir şeyleri çözüp çözmeyeceğini bilmiyorum. Efsa için bile fazla bir şeyin değişeceğini sanmıyorum. Ama anlatmak istediğim hikaye buydu. Bir yolculuğa çıkmak, okuru da çağırmak, hep birlikte geçmişimize, karanlık yönlerimize bakalım istedim. Yalnızlığından ötürü mutsuz ama en kimsesiz kalacağı yola sapıyor. Karşısındakinin yüzü yok, adı yok, tenine dokunamaz, göz rengini bilmiyor... Gerçek değil. Zaten ihtiyacı olan birisiyle konuşmak değil, kendini anlatmak. Hatta belki sadece kendini anlamak. Hayır, değildir. Okur sana benzeyen biridir. Ve yazarla okurunun hayatla meseleleri örtüşmek zorundadır. İlişkileri internetteki gibi yüzeysel değil, gerçektir. Çok tren yolculuğu yaptım. Ara istasyonlarda tren ya yavaşlar, ya da çok kısa bir süre için durur. Hiçbir yolcu hoşlanmaz bundan, çünkü tren giderken iyidir, o kısa duruşlar yolculara çok sıkıcı gelir. Bazen birileri kafasını kaldırıp bakar orada yaşayanlara. Ama çoğunluk bakmaz, oradaki çocukları görmezler bile. Efsa'nın çocukluğu işte o istasyonda geçiyor. Bir göçmen aile onlar, yani ne terk ettikleri yere aitler tam olarak, ne bu ülkeye... Orada yaşaması beklenecek türden bir aile de değiller aslında. Anne çok kültürlü ve eğitimli, kocasıyla arasında büyük uçurumlar olduğu için de yakınlık kurduğu, konuşabildiği tek kişi küçük kızı. Küçük kız çok yalnız, o yüzden oyunlar icat ediyor. Büyüdüğünde yaptığı da aynısı. Hep ara istasyonda kalıyor, birileri de onun hayatına değmeden girip çıkıyor. İnsan kendinde hiç olmayanı yazamaz ki. Benim hayatımda da ara istasyon denebilecek durumlar oldu. Bu bazen kendini koruma isteğinden kaynaklanır. Kabuğunu çatlatmamak için bir süre durmayı tercih edebilirsin. Garip bir şekilde bir rahatlama oldu, evet. Ben bunu mutlaka yazmak istiyorum diye yola çıkmıştım, bittiğinde de müthiş özgür hissettim. Yaızmamı çok istedi ve beni her aşamada destekledi. Galiba öyle. İkimiz de bağımsız ruhlu olduğumuz için çok uyumluyuz. Ama çatışmalarımız da tam bu sebeple ortaya çıkıyor. Gazeteci ve yazar olan bir arkadaşım var, Mine Türkili, sizinki devlerin aşkı diyor. Duygusal hayatımız yoğun ama o zaman kavgalarımız da fırtınalı bir şekilde yaşanıyor. Ve hiçbir şey tükenmiyor. Böyle bir ilişkin varsa, yerine koyabilecek başka bir şey bulman imkansız.


Bir süre önce kaybettiğimiz Uruguaylı yazar Eduardo Galeano'nun Ve Günler Yürümeye Başladı adlı kitabı takvim formatında yazılmış. 1 Ocak'tan 31 Aralık'a her gün için yakın tarihte ya da eski çağlarda o gün yaşanan bir hikaye anlatılıyor. Kadın, erkek, iktidar, yerliler, ırkçılık, emperyalizm, kültürler... Daldan dala atlıyor Galeano ve değinilmedik konu, ulaşılmadık coğrafya, çoğaltılmadık ses bırakmıyor. Okudukça ona hayatı boyunca neden dünyanın vicdanı dendiğini daha iyi anlıyoruz. Önce eski bir röportajından şu küçük bölümü okuyun, sonra herhangi bir kitabıyla, mesela Sel'den yeni basılan Hikaye Avcısı ile başlayın. Zira hepsi çok güzel. Olağanüstü müzik yapan bir Kübalı davulcu bana Ben yalnızca elim kaşındığı zaman çalarım demişti. Bunu ödünç alarak söylüyorum, ben bilincim öyle istediği için değil, yalnızca yazma ihtiyacı hissettiğim zaman yazarım. Adaletsizlik duygusu yazmaya yönelmek için yeterli değil. Yazmak hayatı yüceltmektir, harikulade bir biçimde korkutucu da olabilir, korkutucu bir biçimde harikulade de. Kendimi politik bir yazar olarak görmüyorum. Hayatın gizemlerini, toplumun sırlarını, gizli alanlarını yazıyorum. Çünkü gerçek daima maskelenmiştir, propaganda ise anlıktır, yetersizdir. Ama sanat başka bir şey. Bazı işler, propaganda amacıyla yaratılır, gene de zamana dayanır ve kalıcı olmayı başarır. Tıpkı aslında propaganda amacıyla çekilmiş olan Casablanca filmi ya da Eisenstein'ın filmleri gibi. Güzel hatta muhteşemdirler. Bugüne kadar yazdığınız kitaplarda, Gabriel GarciaMarquez, Cesar Vallejo ve Pablo Neruda üzerine çok şey söylediniz, ama Jorge Luis Borges'in adını sadece bir kez andınız. Neruda Komünist Parti üyesiydi ve bu yüzden zaman zaman hakikaten berbat şiirler yazdı. En iyi şiirleriyse Latin Amerikalı olmanın yaşattığı korku ve sevinçlere, neşe ve pisliğe dair olanlar. Borges'inse bende hiçbir zaman özel bir yeri olmadı. Ustalığına diyeceğim yok ama elektriğini hissedemedim. 'Sadece kafası çalışan' bir entelektüeldi o; kalbi, cinsiyeti, midesi yoktu. Üstün zekalı bir beyinden ibaretti. Ayrıca seçkinci ve ırkçıydı. Pinochet ve Videla'ya bağlılığını gizlemiyordu. Neruda ise bir dönem yaptığı berbat işlere rağmen dünyayla hep ilişkideydi, bu yüzden dünyayı, hayatı, meyveleri, denizi, aşkı anlatan şiirler yazdı. Büyük Latin Amerikalı yazarlar artık ya yaşlandı ya da öldüler. Marquez, Saramago, Fuentes, Llosa, Montalban ve diğerleri... Gelecek kuşak size nasıl olacak gibi görünüyor? Özellikle de politik açıdan. Geleceği tahmin etmek konusunda fazlasıyla yeteneksizim. Ben ne desem, hep tersi olur. Profesyonel falcı filan olsaydım, kilise önünde dilenmeye çoktan başlamıştım. Geleceği bilemem ama görünen o ki, tarih akışkan bir ruha sahip, yani her an her şey değişebilir. Gençler söz konusu olduğundaysa kimse hiçbir şeyi tahmin edemez.


Kulağınızın pasını silmek için, Charlotte'yi takip edin! Ağaç yaşken eğildiğinden, bir çocuğun müzik zevkine yön vermek için eli biraz çabuk tutmak gerek. Harlem Shake ya da Gangnam Style dünyasında bu nasıl başarılabilir bilmiyorum. Çünkü müzik zevkine, beğenisine çok güvendiğim birçok anne babanın bu kabusun önüne geçemediğine, evde klasik müzik dinlemeyi adet edinmişlerin bile 'Op, op, op, op oppa gangnam style'a gözyaşları içinde katlanmak zorunda kaldıklarına şahit olmuşluğum var. Hal böyleyken, tüm bu kirlilik içinde temiz bir sayfa açmak isteyebilirsiniz. Hayır, hiç elitist bir tavırla değil, umudumuzu kaybetmemek için önereceğim bir kitap var elimde: Charlotte'nin Müzikli Maceraları. Kanatlarıyla pır pır uçabilen Charlotte, bir çan kulesinde çok şey öğreneceği müzikli bir gün geçirmek üzere yola çıkıyor. Kuleye vardığında onu karşılayan baykuştan 17 numaralı odanın anahtarını alıyor. Vay canına, ne muazzam bir gün geçireceğini henüz bilmiyor tabii! Saat başı çalan çanın sesi eşliğinde gittiği her yeni katta bir besteciyle tanışıyor. Ortaçağdan bugüne kadar uzanan bir yelpazede, dünyaca ünlü 15 besteciyle harika sohbetler ediyor. Bach'tan Schumann'a, Beethoven'dan Brahms'a kimler yok ki! Her besteci, onu odasında konuk edip hem yaşamını anlatıyor hem de klasik müzikle ilgili çeşitli terimleri öğretiyor ona. Tabii okurlara da... Senfoni nedir, opera neye denir sorularının cevaplarını öğrenen çocuklar, nitelikli müzikle sadece müzikal anlamda değil onu destekleyen bilgi birikimiyle yola çıkabilme gücünü buluyor. Tıpkı Charlotte gibi... Kitapta birçok terimin yer aldığı, çocukların okuduklarını anlayıp anlamadıklarını test eden ve bilgileri pekiştiren eğlenceli bulmacalar da yer alıyor. Sanki ders kitabı tarif ediyormuşum gibi gelmesin size, alakası yok. Bilakis, çok eğlenceli. Kitabın yazarı Christine Mellich ve çizer Maren Baber, Berlin Filarmoni Orkestrası için yazıp çiziyorlar. Her ne kadar bir çocuk kitabı gibi görünse de, büyüklerin de öğreneceği çok şey olduğunun altını çizmem gerek. Klasik müzikle ilgili bildiğinizi sandığınız ya da belki hiç duymadığınız birçok terimin hafızanızda yer edeceği garanti. Mesela kromatik, çembalo, muvman nedir bilmeyen kalmasın!