Sağanak halinde geliyor ve sonra gidiyor. Ne dur diyebiliyorum ne de devam et. Tek yapabildiğim zamanını dolduruncaya ve gönlü geçinceye kadar beklemek... Bazen hiç ummadığım, orada bir yerde olduğunu bilmeme rağmen beni unuttuğunu düşündüğüm anlarda, öyle büyük bir şeylerin olması da gerekmiyor, yeniden içimde beliriyor ve baş edemediğim bir hızla içimden taşıp gidiyor. Onca yolu ne için geldiğini bulabilmek uğruna yırtınıyorum. Nedenler ordusunun peşine takılıyorum. Sonrası aynı. Kocaman bir durgunluk ve bomboş gözlerle etrafı seyreden gözler. Kaldığım yer belki de kalmaya meyilli olduğum yer. Mevsim normallerinin üzerinde bir birliktelik bizimkisi. Ya çok soğuk ya da çok sıcak. Rüzgarın şiddetine bağlı olarak yer yer günbatısı veya gündoğusu. Kaynağından kaçıp kurtulmaya öylesine meraklı ki onu cezbedecek bir hikaye her zaman var. Çok önceleri, kahramanların da bu hikayelerde belirgin rolleri vardı ama gün geçtikçe bu hikaye, asıl kahramanını kaybetmeye başladı. İlk nerede yüzü silinmeye başladı çok iyi hatırlıyorum. Akşamdı. Sokaklar her zamanki gibi kalabalık, yoğun ama akıcıydı. Bir asansörün iniş ve çıkışına benziyordu insanların bu uzun koridordaki yürüyüşleri. Az önce çıkmıştık içkilerimizi yudumladığımız ve gereksiz sorgulamaların peşine takıldığımız bardan. Etrafımızdaki gürültü büyüdükçe karşılıklı söylenen sözlerimiz de büyüyordu. Sayfaları çevirdikçe olası sahneleri görebiliyordum. Bu huyumdan oldum olası ürkmüşümdür çünkü ne zaman olacakları henüz olmamışken görmeye başlasam gerçekleşmesi an meselesiydi. Belki de gerçekten, düşünceler eylemlerden önce koşuyordu. Ya da eylemlere varış için başlangıç noktasıydı. Durdurulamaz bir şekilde yol alıyorduk. İşin kötü tarafı ne ben ne de o durdurmak adına bir şeyler yapıyorduk. Sanki başımıza gelecekleri önceden kabullenmiş ve çoktan boynumuzu eğmiştik. Ne de olsa kalbimizdeydi bizi birbirimize bağlayan kelepçeler ve bir kelepçeden kurtulmak hiç de öyle sanıldığı gibi kolay değildi. Aklımda tuttuğum soruyu sordum. Cevabını hiç geciktirmeden verdi ama koca bir ama yı da peşine takarak. Bir bağlacın, bir bağı kopartabileceğini işte o an fark ettim. Küçücük, kendi kendine bir anlamı olmayan üç harf, bir cümleden diğerine köprü kurmaya çalışırken yıkıldı her şey. İpler yavaş yavaş parçalandı ve en nihayetinde de koptu. O dakikadan sonra söyleyebileceğim herhangi bir kızgınlık cümlesi yoktu. Çaresiz, yanı başında göz kapaklarımı aşıp yanaklarıma tutunmaya çalışan gözyaşlarıyla yürüdüm. Sessizliğin kahredici şiddetini, dudaklarımın içe doğru kıvrılan sızısında hissedebiliyordum. Yol boyunca nelerden bahsetti, bir türlü anlayamadığım öfkesini nelere ve kimlere kustu hatırlamıyorum. Kelepçeler koptu. O sağanak yağmur durdu. Mevsim başlangıcı yerini, yazın kavurucu sıcaklarına bıraktı. Denizin gürültüsü, dalgaların durgun sohbeti, kitapların sayfaları arasına sıkışan kum tanecikleriyle geçip gitti. Ne dur diyebildim ne de devam et. Tek yapabildiğim kalbini saran karanlığın, bana bıraktığı korkuların dinmesini ve zamanın tacizinden kurtuluncaya kadar beklemek oldu. Yine de bazen içimde bir yerde, kendi kendini hapsettiğine inandığım anlarda, oracıkta bir yerde beliriveriyor. Beni saran duygunun adını bilmiyorum. Hiçbir yerde, konuştuğum hiç kimsede bulamadım. Ne pişmanlık ne hüzün ne acı ne korku ne yalnızlık ne de... Sadece karşı koyamadığım bir hızla içimden, içimi delip gidiyor.


Hiç yetmediğini bildiğim halde seni seviyorum demenin eksikliğini tadıyorum. O iki kelimenin içini yaşadığımız sabahlar, geceler tamamlıyor. Okuduğunda, duyduğunda onları da katıp mı alıyorsun içine, anlayayamıyorum. Eksik deyişim bundan. Geçmişimizden getirdiğimiz o kağıt kesiği, kara kaplı deftere yazılıp gün ışığına çıkartmaktan içten içe sakındığımız kirli duygular bu dağınık dünyanın en orta yerinde duruyordu. Ne sen bana ait olanları biliyordun ne de ben sana ait olanları biliyordum. Yaşamak ve belki yaşatmak uğruna çektik silahlarımızı hep. Gelmek istedin. Git dedim. Sahip olmayı denedin. Benim bağlarım yok dedim. Bıkmadan anlattın. Dinlermiş gibi yaptım. İnadın ruhumun anahtarıydı. Sakla dım. Sorularla devrildin üzerime. Yetmedi gücüm. Bilinmez vakitlerin günün birinde varolacağına inancın tamdı. Yarım kalan bendim. Kalbin sulhu kolay sağlanmıyordu. Arzular, istekler, karşı konulması güç fırsatlar zihnimizi ele geçirmek için çalışıyorken sen bana, ben de sana bir bilinmez öyküde tutunmaya çabalıyorduk. Bu yüzden sözlerimizin gel giti çok oldu. Bu yüzden kelimeler kurşun yarası gibi delip geçti ruhumuzu. Kalkıp gitmeye çalıştığın gecelerde içimdeki yangını söndürmek için yutkunurken ben, gitmek istemediğini ama gitmezsen de kalmanın bizi biz yapmayacağını düşündüğünü biliyordum. Bir yanın korkuyordu o kolu tutup da 'gitme' dememe ihtimaline karşı. Parçalamak değildi belki niyetimiz ya da kırıp dökmek ama en az bir duygumuz tetikteydi. Ruhuna karşılık koymuştun ruhumu. Ağırdı. Zordu. Sonluydu. Her şeyi bilerek kırdım inadımı. Özledikçe daha fazla özlem koydum yerine. Kalbimin duraklarını kaldırdım her geldiğinde bekleme diye. Zamana kafa tuttum altında kalacağımı, duygularımı sokacağını bile bile. Hayırlarım evete, gitlerim gele, kaçmak için kullandığım bütün o yollar evimin sana açılan kapısına dönüştü. Dünyayı toparladım. Şimdi öyle bir gök/yüzünün altındayım ki güneşi de yağmuru da gecesi de gündüzü de bir. Ama tek bir an, tek bir gün var ki sanki tüm yıldızlar bir bir yanaklarımdan aşağıya bir toz bulutu halinde dağılıp düşüyor. O an gök/yüzün kayboluyor gözlerimin önünden. Ebedi bir istirahate çekilecekmişçesine kalbimin hüzünbaz köşesine gelip kuruluyor. Dokunmak istiyorum. Bir ufak dilek düşüyor aklıma. Yanımda ol istiyorum. Kader dudaklarımın kenarında olmaz diyor çizgilerin içine saklanıp. Başım omzuma yakın, parmak uçlarım seni haykırıyor. Sen orada, kendi evinde akıp gidenlerden habersiz öylece oturuyor ve belki de uyuyorken ben burada sensizliğimi dolduruyorum. Hiç yetmediğini bildiğim halde seni seviyorum demenin eksikliğini tadıyorum. O iki kelimenin içini yaşadığımız sabahlar, geceler tamamlıyor. Okuduğunda, duyduğunda onları da katıp mı alıyorsun içine, anlayayamıyorum. Eksik deyişim bundan. Geride kalan onca yılda verdiğim mücadelenin altında kalmamak uğruna dünyama dağılmasın diye duygularımı süzüp kelimelerden cümleler inşa ediyorum. Sorgularımı, kalbime kesikler atan soru işaretlerimi yok olsunlar diye dillendirmiyorum. Ufacık bir sızıntının içinde çırpınıyorum. Göstermiyorum.


Egoist Okur takipçisi olarak hayatımıza giren ama artık Egoist Okur'un yazarlarından biri olan Burcu Yıldızer'den yeni bir yazı... Ama aslında bir öykü... İşin tuhafı yeni de değil aslında. Çünkü Burcu bunu bana aylar önce göndermişti ama ben hayatımın en zor döneminden geçtiğim için biraz savruk davranıp yazıyı kaybetmiştim. En güzeli yeniden istemek olacaktı, öyle yaptım. Kalabalığın tam ortasındaydım. Adımlarım neredeyse duracak kadar yavaşlamış, göz bebeklerime düşen ışık giderek azalmıştı. Karanlığa doğru sessizce kendimi bırakacağım ana kadar yürümem gerektiğini hissetsem de sonunda ne olabileceğini ben dahil kimse bilmiyordu. Yine de insan kendisine en tanıdık gelen ayrıntıların peşinden gitmeyi istiyordu. Seçenekler arasındaki geçişte, düşünceleri hiçe sayan bir yaşanmışlık mutlaka vardı. Tecrübeler her zaman sabit bir öğrenilmişliği getirmiyor ve hata payı, varlığını daima koruyordu. Önceleri her şey kalın bir çizgiden ibaretti. Zaman içerisinde görüntüler silindikçe çizgi üzerindeki hakimiyetim de kayboldu. Kurşun kalemle yazı yazmak gibi değildi kağıtların üzerine değen darbelerin geride bıraktıkları. Harfler yaşarken inceliyordu. Daha az önce kalem tıraşa ihtiyaç duyacağımı bildiğim için yanı başıma koymuştum. Şimdiyse kalın çizgilerle başladığım hikaye birdenbire incelmeye, neredeyse okunamayacak kadar belirginliğini kaybetmeye başlamıştı. Kalemi değiştirdim. Yine aynı şey oldu. Bir diğeri... Değişmedi. Belki de masanın başından kalkmalıydım. Kafamı toplamalı, yanlış bir yola girmemeliydim. Uzun değil birkaç ay boyunca hep aynı yere geldim. Kısa süreli vazgeçişlerim bir işe yaramadı. Çizgiler önünde sonunda beni buluyordu. İnsan kendi bıraktığı izlerden en fazla ne kadar uzağa gidebilirdi ki? Hayatı boyunca taşıyacağı bir zorunluluk vebali gibiydiler. Boynunda, kalbinde, bacaklarında, ellerinde; onu var eden her yerinde yıllarca duracaklardı. Geldiğimde parmaklarım bıraktığı yerden devralmıştı zamanı. Ardımda kalan ama hiçbir zaman önümde başlamayacak anların yüzleşme sahneleriyle işe koyuldum. Soyundum. Ne var ne yoksa harflerin arasına savurdum. Yapmam gereken teslim olmaktı. Teslim oldum. Korkuyordum. Her sorgulamanın başında bütün bedeni titreyen bir suçlu gibi ben de korkuyordum. Ne yapacağımı tam olarak bilemesem de çizgileri takip ederek nihayetinde yeni bir cümle bitimine kavuşacağımı sadece hissedebiliyordum. Yıkım çok önceleri hayatıma girmişti. Engel olamadım. Kalbimden hiç kimseyi teğet geçirmeyi başaramadım. Bu yüzden çok saldırıya uğradım. Ardına kadar açık kalan kapıların her yerinden sızdılar. İçime kadar girdiler. Orada kaldım. Yüz üstü bırakmadım. Kalın duygularla sevdim. Ama yaşarken duyguların da tıpkı harfler gibi incelebileceğine hiç ihtimal vermemiştim. Yazmaya başladım. Herkes kim olduğunu bilsin istedim. Ama öyle göstere göstere değil. Benim çizgim üzerimdeki kelimelerin anlattıkları yeterli olacaktı. Fakat bazen sana ait olanlar da senden habersiz iş çevirebiliyordu. Sen ve senin diğer yansımaların ortaklaşa çalışıyordu. Çizgiler incelmeye başladıkça barınan duyguların sürekliliği de kayboluyor, değişiyordu. Sonuçta, seni açık edecek cümlelerden itinayla kaçsam da okursan yalnızca senin anlayabileceğini düşünsem de kötü bir rastlantı sonucunda herkes bütün olanlara tanık oldu. Alfabeden yanlış harfleri seçebilme ihtimalimin olduğunu söylemiştim. Eskiden bahsettiklerime geri dönmeyeceğim. Derdim yeniyle. Ben onu arıyorum. Çünkü bu kısır döngünün bir şeyler yapmazsam değişip dönüşeceği yok. Bir sürekli bir süreksiz oyalanıp durduğumuzun farkında değil misin? Her şey olabildiğince karmakarışık. Karanlığa doğru yürüyorum. Başlangıç yanılgısı dediğim gün, her ne kadar aydınlık bir zamana denk gelse de kısa bir süre sonra o günün en karanlık gün olduğunu öğrenmiştim. Taş duvarlar arasına serpiştirilmiş birkaç koltuk, ahşap masalar ve avuçlarımın arasında bütün o söylenilenlerden sonra tutmaya çalıştığım karton bardakla kalakalmıştım. Bir ara beklenmedik bir gayret gösterisiyle yerimden kalkmış ama çok geçmeden koltuğun köşesindeki yerime geri oturmuştum. Yığılmıştım. Üzerimde taşıdığım ağırlık bedenimin ağırlığından çok daha fazlaydı. İnsan öldüğünde yirmi bir gram kaybediyor olabilirdi ama yaşarken kaybettiklerinin yirmi bir ton olması içten bile değildi. Daha o akşam, kendi kelimelerinle ortaklaşa çalışan cümleler kalından inceye doğru çoktan yol almıştı. Ayağa kalkmamla oturuşum arasındaki o kısa aralıktaysa ben, bütün bunların tohumlarını kendi ellerimle ekmiştim. Süreklilik halindeki kızgınlığım, kırgınlığım yerini büyük bir suskunluğa bırakmış, kalından inceye süreksiz sert duygularım da ilk o andan itibaren hayatıma yayılmıştı. Süreksizdiler çünkü ne zaman ve nerede karşıma çıkacaklarını kestirmek imkansızdı. Aramızdaki sözüm ona dengenin şaşacağı an belli olmuyordu. Sen uzaklaştıkça sertleşiyor, yakınlaştığındaysa yumuşuyor, biçim değiştiriyorlardı. Bir süre sonra her şey içinden çıkılamaz bir hale geldi. Yakınımdaki arkadaşlarıma hep aynı şeyleri tekrarladığımı fark ettim. İyi, kötü, iyi, kötü, iyi, kötü, kötü, kötü, kötü... Sıralamanın bozulduğu yerde durdum. Artık kalbim kirli duyguları temizlemek için yeterince kan pompalamıyordu. Bu benim yenilgimdi. Görünürde her şeyi bırakmıştım. Ayrıntılara takılacağını biliyordum. Son sahne her zaman geride kalanları unuttururdu. İşine en fazla yarayacağı anda hiç olmamışlar gibi davranmayı severdi insanoğlu. O ana nelerin neden olduğu hatırlanmazdı. Ya da kimileri için umursamamayı becerebilmek büyük şanstı. Her ikisini de yapamadım. Umursadığımı, kalından inceye doğru yol alan süreksiz sert duygularıma nelerin sebebiyet verdiğini defalarca anlattım. Dinliyordun. Susarak. Tepkisiz ve şaşkındın. Ya da bana öyle geldi. Ne de olsa her şey apaçık ortadaydı. İhtimal bunca şeye sebebiyet vermiş olabileceğinin farkında bile değildin. O an bir nesneden farkın olsun istedim. Ama sen orada öylece oturmanın nasıl bir duygu olduğunu bana hissettirmekle yetindin. Sona doğru hafızamdaki görüntüler ansızın silindi. Ben anlatmaya devam ettikçe yaşadığımız her şey büyük bir hızla yok oldu. Geçmişe dair tek bir iz vardı ve artık o, senin elindeydi. Yuvarlak mavi bir kolye. Bunu boynundan hiç çıkarmayacaksın. dediğin günü anımsadım. Oysa aylar önce o kolyeyi, beni inceltmeye başladığın o günde, bir daha takmamak üzere çıkarmıştım. Çizgileri takip ettim. Günlerce, aylarca, bıkmadan takip ettim. Tanıdık ayrıntıların peşinden gittim. İkimizin yerine bir umudu sahiplenmenin ağırlığını işte o zaman anladım. Doğru kelimeleri seçmiştim ama asıl hissettiklerim daha fazlasıydı. Kurşun kalemle yazı yazmak gibi değildi kağıtların üzerine değen darbelerin geride bıraktıkları. Harfler asıl yaşarken inceliyordu. Giderken bile kalan olmanın verdiği ağırlıkla, oturduğum sandalyede, şu anda olduğu gibi duran da ben oldum.


Yolculuk biraz da yanılsamalarla dolu bir sürgün rüyasında, hangi sahnenin oyununa dahil olduğunu bilememekti. Uzaklardayım. Tenimin bir kapı imgesinden, tanıdık bir şehirden kendini zorla sıyırıp attığı bir otel odasında, boylu boyunca uzattığım düşüncelerimin seyrini izliyorum. Kalem darbeleri yaşanmadan hemen önce, aklım sanki karmaşık mekan ve zamanlardan görüntüler seçip cümle resmi geçidinde beni uykumdan uzaklaştırıyor. Yörünge hep aynı, değişen yalnızca olayların hızı. Belki de bunca sessizliğin ve bunca gürültünün bir arada olmasının tek sebebi budur. Tavandan aşağıya doğru sarkan spiral ışık huzmeleri, duvarda asılı tablonun içinde yüzünü göremediğim krem rengi sırtı açık bir elbise giymiş kadının çekiciliği aklıma, geçmiş zaman hikayelerini düşürüyor. Caddeden gecenin geç saatinde durmaksızın geçen tramvayın rahatsız eden sesi, patavatsızca bir şeyler söylüyor. Dışarıdan garip sesler geliyor. Apartman boşluğundan zihnimin içine kadar dolan ve dilini hiç bilmediğim bir ülkenin kelimelerinden dökülen bu yalnızlığa bir ad vermek zor. Sesler uzamaya, yayılmaya başlıyor. Sert sessizlerin kavgasına şahit oluyorum. Duygular kırılıyor. Belki de gülüyorlardır ama yüzlerini göremiyorum. Her köşede, şekillerinin hangi harfe denk geldiğini anlayamadığım alfabenin gizli gizli fısıldaşmalarını duyuyorum. Yabancıyım. Bu hissi hep taşıdım. Fakat şimdi, bütün yaşama cesaretimi aldığım bu esriklikten farklı bir şeyler var. Yalnız kalmayı yeğliyorum. Dışarıya çıktığımda, hiç tanımadığım sokak adlarının nereye varacağını bilemesem de uzun uzun yürüyüşler yapmalıyım. Hiçbir yalnızlık beni burada, şu otel odasındaki gibi yabancı hissettirmedi. Sevdiğim adamların bir misafir gibi hayatıma girip çıkmaları bile. Çünkü her şey olup bittikten sonra açıklanması güç bir direnme gücü tam da düşmüşken, orada bir yere yerleşiveriyor. Durdurulamaz bir şekilde önüme gelenleri biçimlendirmek, yepyeni ve açılmamış parantezleri tanıyıp dokunmak istiyorum. Yabancı olmayı seviyorum. Yataktan kalkıyorum. Pencerenin kenarındaki boşluğa sokuluyorum. Perdeler soğuk ve is kokuyor. İğrenmiyorum. Çıplak bacaklarımı iyice sarıyorum. Sert, pütürlü bir dokusu var. Küçük sıyrıklar alıyorum ama umursamıyorum. O sıyrıkların, yüzlerce tel örgünün, ağaç kıymıklarının içinden geçip geceye bakıyorum. Bütün binalar, zamanın durduğu bir şehirde olduğumu anımsatıyor. Herkesin tek kelime bile etmediği sadece mimikleriyle bir şeyleri anlatmaya çalıştığı uzak ve yabancı bir yerdeyim. Çıplaklığımı üzerime örtüp etrafı geziyorum. Yanımda olan insanların hepsi gitti. Uzun bir gece var önümde. Hatırlamak için henüz geç değil. Unutmayı aklımdan bile geçirmedim. Oysa hayat çokça, bir başınalığı ararken peyda oluyor. Ne anlama geldiğini bilmediğimiz rüyaların hemen ertesinde tarifsiz çaresizlikler; yazarken, konuşurken, bir şeyleri okurken ve uyurken elini bedenimize değdirip kaçıyor. El kalıyor. Çaresizlik de. Ama hüküm burada sonlanmıyor. O eli bir başkasına değdirip yepyeni bir doğumun peşinden sürükleniyoruz. Aldatmacası bol bir kısır döngünün çocuklarıyız ve bu döngü, kalabalıkların arasında koca bir yalnızlığı süslüyor. Anlam büyüyor. Karmaşa artıyor. Hiçbir şey 'yaşamak' özleminin yerini belki de tutmuyor. Tek bir kelimenin içinden doğacak yenilikler, yüklenilecek anlamlar için sıramızı kolluyor ve içimizde hep büyük bir beklenti açlığı çekiyoruz. Herkes kendi şehirlerinde tutsak. Şehirler içinde şehirler. Arsız bir kendini kanıtlama isteği dudaklardan dökülüyor. Bir bedeni severken ruh, başka bedenlerde dolaşıyor. Her şeyi burada anlatamam. Doyumsuzluğu ne kadar kanatırsan, bir o kadar daha ister. Doyuramazsın. Birkaç gün önce, daha henüz bu şehre gelmeden bir rüya görmüştüm. Karanlık, loş ışıkların iç içe hüküm sürdüğü, köşe başlarında ahşap sandalye ve masaların olduğu bir yerdeydim. Alkol kokuları, sesleri birbirine karışmış insanların kahkahaları, her şeyi ele geçirmiş gibiydi. Bir adam vardı. Hemen arkamdaki masanın ayakları yere değmeyen kadınlarıyla konuşuyor, elleriyle anlattığı şeyi pekiştirmeye çalışıyordu. Yavaşça yüzümü döndüm. Uzun uzun baktım. Görmedi. Sanki mekanlar içinde başka bir mekandaydım. Ama her nasılsa ben onu görebiliyorken o beni göremiyordu. Sağ kolunun oraya yaklaştım. Başımı kollarına dayadım. Ben sokuldukça o uzaklaştı. Gittikçe düşüyordum. Önce dirseklerine, sonra bileklerine... En sonunda parmak uçlarında kalakaldım. O sonsuz coğrafyanın en hisli yerinde. Uzaklaşmasından korkmuş olsam da geldiğim yerden mutluydum. Dokunduğu her yeri ben de onunla birlikte hissedebilecektim. Sevdiği, sevmediği birçok şeyi öğrenebilirdim. Ama artık gözlerim yoktu. Sadece onun parmak uçları. Orada kaldım. Mademki o da beni göremiyordu, o halde istediğim gibi davranabilir, onunla birlikte yaşayabilirdim. Gece devam ediyordu. Aradan çok zaman geçmemişti ki yürümeye başladı. Gidip bir yere oturdu. Tam olarak ne olduğunu kestiremediğim bir şeylere dokundu. Sanki naylonumsu ve ıslaktı. Kısa aralıklarla ellerini gezdirip geri çekti. Ara sıra heyecanlandığını hissettim. Belki de geri çekmeyi istemediği şeylerdi. Kim bilir. Sonra buz gibi bir bardağa dokundu. Bekledikçe daha da soğuyordu. Herhalde içi buz dolu bir bardakla bir şeyler içiyor diye düşündüm. Müziğin sesi gittikçe artıyordu. Isınıyordum. Elleri alev gibi olmuştu. Birden gürültülerin içinden bir kadın sesini duydum. Sürekli Yapsana! diye bağırıyordu. Parmak uçlarına yerleştiğim adam: Tamam ama biraz sabret, zamanı geldiğinde yapacağım. diyerek sessiz olmasını istedi. Birkaç kişi daha geldi yanına ama ne konuştuklarını duyamadım. Birileri gülüyor, birileri acele acele bir şeyler anlatıyordu. Sonra biraz yalnız başına kaldı. Kimse gelmedi yanına. Tek eliyle yüzünü ovuşturdu. Şöyle bir etrafa bakıp yerinden kalktı. Daha sakin bir yere doğru yürüdü. Sesler gittikçe azalıyordu. Gıcırtılı bir kapı aralandı. İki eliyle kapıyı kapattı. Boyundan küçük bir kanepeye uzandığını, elleriyle kendini sığdırma çabalarından anlayabiliyordum. Bir süre yattığı yerde rahat edene kadar döndü. Sonunda durdu ve parmaklarını saçlarının arasına sokup Ahhhh diyerek saçlarını var gücüyle sıktı. Ağladı. Hıçkırıkları tüm odayı dolduruyordu. Bedeni öylesine kuvvetli sallanıyordu ki bir an 'ya düşersem' diye korktum. Parmak uçları ne sıcak ne soğuktu. Saç telleri de içinde yaşadığı karmaşıklıktan nasibini almış, sırılsıklam olmuştu. Gözlerine değmek, neden olduğunu kestiremediğim gözyaşlarını silmek istedim. Ama parmak uçlarından nasıl çıkacağımı bilmiyordum. Belki bu da rüyamın içindeki bir başka rüyaydı. Kendi rüyamın içinde sıkışmıştım. Karanlıkta çakmak sesiyle irkildim. Sanki benim orada olduğumu hissetmiş olacak ki parmak uçlarını birbirine hızlıca sürttü. Canım yanıyordu. Bağırdım. Sürtmeye devam etti. Kendi çığlıklarımda boğuluyordum ki gözlerimi açtım. Uyandığımda salondaki kanepenin köşesine kıvrılmış bir halde oturuyordum. Televizyon açık kalmıştı. Gece saat üçü gösteriyordu ve yanımda boylu boyunca uzanmış bir adam yatıyordu. Sevdiğim adam... Rüyanın etkisiyle bir an için neye uğradığımı şaşırmıştım. Gülümsedim. Çünkü elleri çekingen, ürkek bir çocuk gibi ellerimdeydi. Derin bir oh çektim. Parmak uçlarımla yüzüne dokunup sabahın ilk ışıklarına kadar onu sevdim, sevdim. Usulca başını yastığa koyup üzerine beyaz hırkamı örtüp salondan çıktım. Bu rüyayı günlerdir aklımın en ücra köşelerinde evirip çeviriyorum. Boşluk ve karanlık arasında gidip geliyorum. İçinden çıkamadığım esaslı bir rol çalıyorum sanki hayattan. Baş etmekte zorlanacağımı bile bile gönüllü bir teslimiyeti devralıyorum. Rüyada geçen sahnelere benzeyen, zamanında gitmiş olabileceğim yerleri hatırlamak için aklımı zorluyorum. Büyük, ağır bir kaya parçası ansızın düşüncelerimin tam ortasına yerleşiveriyor. Kıymıklar şimdi daha çok batıyor. Çıplaklığım derimi soyuyor. Soydukça inceliyorum. Kılcal damarlarımın arasında, anlam veremediğim bir rüyanın peşinden sürükleniyorum. Şehri izliyorum. Gece hala çok uzun; perdeler soğuk ve is kokuyor. Yorgunum. Kelimenin anlamından çok daha yorgun. Perdeden sıyrılıp uyumak için yatağa geri dönüyorum. Sabah olduğunda tramvay, dün geceki gibi gürültülü bir şekilde caddeden geçip gidiyordu. İnsan, kurtulduğunu sandığı bir kabusa her an geri dönebilirdi. Çünkü sanmak sancılıydı. Emin olamadığın her şeyin karşılığı zamanla gizlendiği yerden koy veriyordu kendisini. Uzaktaydım. Ne kadar uzak olduğumu bilsem de asla yetmeyecek bir uzaklıktı. Yabancılık, yalnızlık bunların hepsi ufak, asılsız bir aldatmacadan başkası değildi. Dibine kadar kalabalıktım. Beynimin içinde beni kemiren seslerin, olayların, biriken her şeyin kölesiydim. Onlar istiyor, ben yapıyordum. Dışarı çıktım. Hiçbir köşe başında yaşanmış herhangi bir şeyi bana anımsatacak sokakların, köşe başlarının olmadığı bu şehirde yürüyordum. Yol soran insanlara ellerimle 'bilmiyorum' diyordum. Ellerim beni tanıyordu ama onlar bilmiyordu. Dört beş saat aralıksız bir kayboluştan sonra tarihi binaların göz doldurduğu bir meydana gelmiştim. Olduğum yerde tıpkı bir pergel gibi dönüp etrafa baktım. irili ufaklı hepsi taştan olan binaların tam orta yerindeydim. Belki de bu şehrin merkezi bendim. Anlaşılmayan sözcükleriyle, tanınmamış sokak aralarıyla baktığım her yer benden bir parçaydı. Dokunmak istedim. Hepsine parmak uçlarımla dokunmak... Bile isteye... Soğuk olduklarını, derimi parçalayacaklarını bilsem de onlarla aramda bağ kurmaya çalıştım. Dokundum da oysa ne kadar açık sözlüydüler. Her şeyi bir bir anlattılar. Duydum. Anlatılanların hiçbirisine yabancı değildim. Ama ben yine de 'yabancı olmayı' seçtim. Her insan, hangi şehre gittiğini iyi bildiğin bir yolculuktu aslında ve yolculuklar yalnızca bedenleri uzaklaştırıyordu. Yanılsamalarla doluydu yol ve mola yerinde her zaman iyi yürekli bir anlatıcı beklemiyordu. Çünkü dinlemek zordu. Dinlemek, sürgüne gitmek gibiydi. Sahneyi hazırla... Ben o parmak uçlarında kalmak istiyorum.


Kimse için 'önemli' olmak istemiyorum. İki lokma bir şeyler yeme hevesim vardı, o da sayende boğazımda kaldı. Üç gündür hastanedeyim. Beni tanıyan kimsenin bu durumdan haberi yok. Sadece iş arkadaşlarım aşırı derecede yorulduğum için izin aldığımı sanıyorlar. Onlara göre ben evdeyim ve dinleniyorum. Yalan söyledim. Her gün birkaç tane mesaj geliyor telefonuma. Bir an önce iyileşmeliymişim. Kendime dikkat etmeliymişim. Falan filan. Hastayım ve biliyorum, bu acılar beni öldürecek. Her şey yolundaymış gibi davranmayı sen öğrettin ne de olsa bana. Şimdi öğrendiklerimi tekrar etme zamanı. İkili koltuğu attım. Hastaneye yatmadan hemen önceydi. Zaten sevişmek için oldukça küçüktü. Sen severdin. Zaten hiçbir zaman o daracık koltuğa sıkışıp giderayak yaptığımız sevişmelerimize bir anlam veremedim. Aslında bilmeliydim hani o kapıdan bir sabah çıkarken bana söylediklerinin tam karşılığını bir gün senin bana yapmak için kullanacağını. Yazmak ağır iş. Olmayanı var etmek mi yoksa olanı dökmek mi daha kolay kelimelere, kestiremiyorum. Sen bilirsin, ne de olsa benden daha tecrübelisin. Şimdi bu renksiz, duvarları neredeyse bir ölüyü andıran hastanede kendi tecrübelerimi yazıyorum. Hemşireye söyledim, zamanı geldiğinde hepsini sana verecek. Gitmek daha kolaymış. Hani o malum konu var ya cevabını vermekte zorlandığımız, düşündüm de neyse yaşanan öyle kalması daha iyi. Kimsenin kimseye alacak verecek hesabı yok. Aynı yanılgılar, aynı umutsuzluk, aynı adamlar. Hiç birinin senden bir farkı yok! Asıl bunu itiraf etmesi zormuş meğer insanın kendisine. Seni diğerlerinden ayırt eden bir tarafının olduğuna kendimi inandırmaya çalışmanın yüküymüş bunca zamandır beni kahreden. Bunca hazımsız duyguyla, şiddetli mide ağrılarına neden olan buymuş. Susmanın zamanı gelmiş. Yağmur da bitti artık. Oluklarımdan, içimdeki mazgallardan seni bana taşıyabilecek hiçbir şey kalmadı. Hayat, senin yokluğunda kelimelerimin etrafında dolaşan en büyük tıkaçmış. Sen gittin. Ben gittim. Gidecek kimse ve gidilecek bir yer kalmadığına göre huzurla ölebilirim. Hemşire karşımdaki yatağın hemen yanı başında durmuş hastanın evraklarını inceliyor. İnce ve kırılgan ayak bilekleri var. Benimkilere ne de çok benziyor diye geçiriyorum içimden. Sen seversin. Sana bir sır vereyim mi? Herkes çok sevdi. Uzanıp defteri almak istiyorum, serumların uyuşturduğu kolum izin vermiyor. Morluklar bütün vücuduma yayıldı. Çürüyorum. Üç günde nasıl bir şeye benzediğimi görsen bir daha yüzüme bakmazdın. Hoş, sen benim yüzüme hiç bakmadın ki gerçekten. Hemşire fark ediyor. Gülümseyerek yanıma gelip kibarlıkla defteri bana veriyor. Karalamalarımla dolu, bir yığın birbirinden bağımsız sesler duyuyorum her sayfanın başında. Defterin ortasında kocaman bir boşluk var. Sanki bilincimin içinde olup bitene tanık olan yabancı biri tarafından bilerek işgal edilmiş gibi öylece duruyor. Olası bir uyku düzeni bozukluğunda hayatım boyunca hiç kullanmadığım silgilerden birini elime alıp, o koca boşlukta yaratmış olabileceğim kendi çaresizliğime bakıyorum. Hayır, insan bir defa uzaklaştı mı yeniden bir yakınlık kurması öyle kolay olmuyor. İstemiyor. Kafasının içinde bir şeyler durmadan onu dürtüyor. İçindeki seslere başkaldıramaz, katlanamaz oluyor. Aradaki mesafe açıldıkça sayfaların arasındaki boşluk da büyüyor. Biraz önce hemşire bir kez daha uyuşturmak ve acılarımdan bağımsız huzurlu bir uyku uyuyabilmem için günün son iğnesini yaptı ve gitti. Herkes gidiyor. Her sabah uyandığımda bir önceki günün vardiyası yok oluyor. Üç gündür öyle çok doktor ve hemşire tanıdım ki insan bazen ölümü için bu denli canla başla çalışan insanların olduğunu görmekten sıkılıyor. Bırakın beni diye bağırıyorum. Bari bu defa kendi başıma bir iş yapabileyim. Elimden, kolumdan kimse tutmasın. Gözlerimin içine kimse bakmasın. Bana kaybedilmiş sıcaklıkları hatırlatacak hiçbir şey enjekte edilmesin. Olmuyor. Biri gidiyor diğeri geliyor ve aynı işkence üç gündür devam ediyor. Bugün perşembe. Duvarlar boş boş bana bakıyor. Sesini duymak istemediğim herkes beni arıyor. Açmıyorum. Kendimi iyiden iyiye bu sessiz ölüme alıştırdım. Oysa daha birkaç gün önce sokaklarda gülücükler dağıtarak anlatıyordum başına gelenleri. Sana söylemeyi çok istedim. Bir kez daha buraya geleceğimi anladığımda açıp telefonu, aynı soruyu sormayı bile düşündüm. Tanıdık ve ezberletilmiş bir cevaptan çok, daha fazlasına ihtiyacım vardı. Arasaydım... Arasaydım ne söyleyeceğini iyi bildiğimden vazgeçtim. Gözlerim gittikçe kapanıyor. Sanırım iğne etkisini göstermeye başladı. Pazar günü seni düşünmüştüm. Sırf sen de erken kalkıyorsun diye sabahın köründe yatmış olmama rağmen kalkıp kahvaltı hazırlamıştım. Belki yanımda değildin ama o saatlerde seninle aynı şeyi yapıyor olmak düşüncesi bile beni mutlu etmişti. Karar verdim artık daha fazla yazmayacağım. Kağıdı, kalemi şuraya koyuyorum. Hastane masalarının rengi solmuş. Benim gibi... Koridorlardan gelen ayak seslerini duyuyorum. Yemek dağıtıyorlar. Karşı odadaki kız acılarına daha fazla dayanamıyor. Çığlık çığlığa ortalığı birbirine katıyor. Nedense bir türlü sakinleşmiyor. Ağzımı açıp ona bir şeyler söylemek istesem de yapamıyorum. Dudaklarım uyuşmuş. Kaslarımı oynatamıyorum. Bir iğne, ufak bir doz beni yatağımdan alıp karanlık bir defter sayfasının içindeki boşluğa almaya yetiyor.


Teker teker saymaya başladım. Önce hangi ismin kalbimde titrediğini bulmak onca yıldan sonra çok zor olur sanıyordum. Geçmişin kapıları ağır değildi. Bir durgunluk hali, bir yaprağın olur olmaz kıpırdanışı, aylak bir rüzgarın tenimi sıyırıp geçmesi yeterliydi. Kalbimdeki titreşimler büyümeye başladıkça isimler de harf harf büyümeye başladı. En çok onun adının baş harfi yol oldu damarlarımda, usul usul geçti koridorlarımda. Unuttuğunu sanmanın bakiyesiydi hatırlamak ve yanılgılar daima pusuda bekleyen acılardı. Sonra yeniden saymaya başladım. Üstüne basa basa, geride kalan günlerin takvim yapraklarını yırta yırta onca şey arasından. İçime işlemiş yanılgılarım ve doğrulmak bilmeyen kararsızlıklarımla baş başa günlerce akıp giden hayatın çıtını çıkarmadan saydım. Geriye kalan hep bir isim, varlığıma eklenmeyen bir aşk oldu. İnatla, azimle yerini dolduramadığım bir hayalin üzerime sinmişliğiyle yılları devirip en huzursuz uykuları uyudum. Çare değildi uyanmak, yeni bir günün getirilerini hesaplamak. Oradaydı ve süresi belli olmayan bir zamana kadar da orada kalmaya devam edecekti. Kalbimin o hep beklenmedik anlarda dayanılmaz bir ağrıyla geri tepen ve tıpkı bir gönüllünün her şeye göğüs gerip katlanışı, olanı biteni sahiplenişi gibi sessizlikle karşıladığı o sözler, sancısı büyük bir sızıyla devroldu. Tutsaklığımın meşrulaştırılmış haliydi bu sızı. Kurtulmayı başaramadıkça da hayatım boyunca izlerini her duyduğum cümlede hatırlayacaktım. Çünkü biliyordum, sözler kainatın kara büyüsüydü. Ve bu büyünün tek çaresi bir başka büyüğünün etkisinde kalana kadardı. O son andan kalan izlerin, tek tek kalbimi dağlayan sözlerin sancısı bir türlü geçmek bilmiyordu. Önceleri başa çıkmakta zorlanmıyordum ama zamanla ruhumdaki delikler her geçen gün daha da büyüdü. Şüphe damarlarımda kor bir ateş gibi dolaştı. Kurtulmaya çalıştıkça daha da saplandı. Ne gün geceye ne de gece güne devroldu. Zamanı kaybolmuş odalarda aklıma yenilmemek için savaştım. İtinalıydı sözler. İlmek ilmek kanıma giriyordu. Oysa farkındaydım olup bitenin. Adanmışlığımdı beni çaresizce hareketsiz bırakan, yüreğimi dağlayan. Uğruna kaybettiklerimi düşündüm. Kalbimin içindeki her kımıldayış, ansızın sessizliklerimi bölen her hatırlayış beni bugünden, yaşanabilecek her yeni başlangıçtan alıkoymuştu. En çok da böyle kolu kanadı kırık olmak, bir yol, bir çıkış bulamamak beni kendimle karşı karşıya getiriyordu. Sınırlarımı bilmek istiyordum. Ezberlerimi bozmam, tanıdık gelen onca şeyden kurtulmam gerektiğini anladığım birgün, yeniden teker teker saymaya başladım. Başka türlü olmayacaktı. Yarattığım zindanlardan çıkmak için ona ait olan her şeyi temizlemeli ve belki yerine başarabilirsem yenilerini koymalıydım. Önce eşyalardan başladım. Yatağımın altındaki kutularda, birlikte okuduğumuz kitapların sayfa aralarında, giysi dolabının en kuytu köşesinde saklı tuttuğum anılarda biriktirdiklerimi birer birer hayatımın derinliklerinden çıkardım. Hala ilk gün ki gibi tazeydi anılar. Kendimi izledim. Sonra onu ve bizi... Kolaydı acılara tutunmak, sanıldığı kadar zor değildi. Yaralarla büyümeyi, onlardan eski de olsa yeni bir dünya yaratabilmeyi her nasılsa başarabiliyorduk. Hafızalardan silinmeyen, yaşamdan da silinmiyordu. Kalple beyin yer değiştiriyordu. Hayallerimin başkahramanının, hayallerimin önünde duran bir engel olduğunu da er geç o engeli yıkmam gerektiğini de ona ait her şeyi toplayıp kapının önüne koyduğumda fark ettim. Bir zamanlar onun gelişine açtığım kapılar tek bi anın içine sığıvermişti. Ve kapı tereddütsüz kapanmıştı. An önemliydi. Başlangıç ve sonun sahibi, sürüp giden hayatın kimi zaman iyi kimi zaman da kötü tanığıydı. Her şeyi kendi kıskacında tutan, parçalanmasına müsaade etmedikçe de yerini korumasını bilendi. Korktukça seni kendisine hapseden, vazgeçtikçe yıkıntılarını yüzüne acımasızca vurandı. Beklemezken... Hep içtedir oysa o, adı her neyse. Onca kırılmış hayalin ardından, onca seslenişin kalpte bıraktığı yangına rağmen gelendir. Umulmadık bir sessizliğin bozuluşu hep böyledir.


Kapının önünde durmuş bekliyordu. Geceyle birlikte o da giyinmişti. Vaktimiz yok demeye meyilli ama sessiz kalmayı tercih eden gözlerine baktı. Gökyüzü gibi çıplak ve çaresizdiler. Bir süre öyle kaldılar. Çoğu başarısız birkaç deneme sonrasında bu hikayenin asıl anlatıcısının kendisi değil de O olduğunu bedeninde kalan sıcaklığa sarılınca anlamıştı. Öylesine ona aitti ve o, öylesine ona sahipti ki bir yanlışlığın isimsiz iki kahramanı olarak hikayedeki yerine razı oldu. Kapıyı açtı. Sessiz ve yavaşça ilerliyordu parmakları. Birazdan saatin dolacağını ve az önce yanı başında yüz üstü yatarak yarı uyanık bir halde parmak uçlarının ilerleyişini tenine kazıyan adamın gideceğini biliyordu. Yine de hiç acele etmeden sırtındaki bütün tümsekleri usulca okşadı. Dilinin ucuna her defasında gelip de ondan esirgediği cümleleri teker teker dolaştığı yerlere bıraktı. Gece hiç olmadığı kadar gürültülüydü. Kalbindeki sesler mi yoksa aklıyla verdiği mücadelede ona yeni engeller çıkartan güvensizliği mi bunca sese neden oluyordu? Sorgulamalardan da bu hayata dayanabilmek için her defasında yeni bir hayal bulmaktan ve o hayalin peşinden koşmaya çalışmaktan da çok yorulmuştu. Nereye varacağını bir türlü kestiremediği bu sır dolu ortaklık, zaman geçtikçe kalbinde geniş bir yer kaplamaya başlamıştı. Vücudundaki her köşeyi artık çok iyi tanıyordu. Tanıyacak kadar birlikte vakit geçirmişlerdi. Zaman doğurgan değildi. Onunla birlikte geçirdiği her gece bir sonrakine, bir sonrakine ve hep aynı sona bağlanıp duruyordu. Değişen hiçbir şey olmuyordu. Kendisi hariç. İlk günlerde kaçmak için yollar ararken yıllar geçtikçe kendi yazdığı 'son'dan ne kadar da uzaklaştığını fark ediyordu. Tüm o klişe tanımlarıyla aşkın gerçekte böyle bir duygu olup olmadığını bulmaya çalışıyordu. Son üç yıldır onunla yaşadıklarının kalp çarpıntısı ve sinir nöbetleri arasında tutunacak bir yer arıyordu. Bir yabancıdan bütün bir geçmişi çekip almak kolaydı. Bir gece, üç gün, iki ay... Ama o artık bir yabancı değildi. Üstelik hem her şeyi hem de hiçbir şeyiydi. En zoru da buydu. Parmak uçlarındaki şarkı hala bitmemişti. Yarım saatten fazla bir süredir bıkmadan kollarına, kasıklarının başladığı yerdeki minik çukurlara, gezindikçe ürperen tüylerine, en çok da geniş bir ovaya benzeyen sırtına kendince bir şeyler anlatmıştı. Beni unutamayacaksın. Olur da başka bir kadına dokunursan ben, olmayacağım. Neden birbirimize bu kadar geç kaldık ki? ve daha niceleri... Yani tam da o anlarda yüzünü dönse ve: Aklından ne geçiyor? diye sorsa asla yüzüne karşı söyleyemeyeceği cümleleri, ellerinin marifetiyle dua eder gibi bedeninin içinden geçiriyordu. Çünkü biliyordu. Ten unutmazdı. Kolları yorulmuştu. Saate baktı. Gitme vaktinin geldiğini bilmesine rağmen sesini çıkarmadı. Parmaklarının altında öylesine sessiz ve öylesine huzurlu uzanmıştı ki hangi sebeple hayatına aldığını ve aslında burada olmaması gerektiğini bildiği adamı uyandırmak istemedi. Bugüne kadar uykuya daldığı anlarda onu uyandıran, istemeden de olsa -uğurlamak için- kısıtlı dakikalarını üzerine giydiği geceden sıyrılan hep o olmuştu. Gözlerini kapattı. Hiç gerçekleşmeyecek bile olsa kendi hikayesinin kahramanı olmaya devam etti. İçinde hep bir gong sesiyle, uyandırmamaya çalışarak. Sonra bütün o gecenin büyüsü, yokluk uykusu bozuldu. Adam: Gitmem gerekli. diyerek ve apar topar bedenini sürükleyerek kadını, yataktaki yetmiyormuş gibi ruhunda da kocaman bir çukur bırakarak kalktı. Oda, kadranından fırlamış akreplerle doldu. Yanaklarından süzülen gözyaşları kanadı. Gerçekler hep haklıydı. Kimi zaman baş etmek için hikayesinin kurgusuyla oynasa da er geç sonu onlar yazıyordu. Peşinden gitti. Kapının önünde durmuş bekliyordu. Geceyle birlikte o da giyinmişti. Vaktimiz yok demeye meyilli ama sessiz kalmayı tercih eden gözlerine baktı. Gökyüzü gibi çıplak ve çaresizdiler. Bir süre öyle kaldılar. Çoğu başarısız birkaç deneme sonrasında bu hikayenin asıl anlatıcısının kendisi değil de O olduğunu bedeninde kalan sıcaklığa sarılınca anlamıştı. Öylesine ona aitti ve o, öylesine ona sahipti ki bir yanlışlığın isimsiz iki kahramanı olarak hikayedeki yerine razı oldu. Kapıyı açtı.


Yaşadığının bir düş olduğunu geç fark eden kadının hikayesini bi' tanecik Burcu Yıldızer yazdı. Okuyalım, okuduktan sonra ne kadar üşüdüğümüzü fark edelim ve ısınmanın bir yolunu bulabilelim diye... Öyle ya, insan üşürken en çok ısındığı anları özler. Yürüyordum. Sadece tek bir duyguyla durabilir, bir tek onunla dizlerimdeki yorgunluğu bağlayabilirdim. Geçen her saniyede, kayıp bir notanın izini sürerek ve yavaşça günlere bölünmüş bir sanrının peşinden sürüklenerek, kendimden çıkıp yola koyulmuştum. Bilinmeyenin çekiciliği tarafından ele geçirilmiş ve tam anlamıyla anlatılanlara inanmamış bir duygunun günlerce devam eden şüphelerine hapsoldukça saatler geçiyor, bir duygudan diğerine amansız bir bekleyiş de devam ediyordu. Çoğu kez suskunca olduğum yerde kalıyor, kimsenin duyamayacağı bir şekilde, Belki de bu benim için kötü bir oyundan başka bir şey değil, diyordum. İç sesim ve dış sesler birbirine karışıyor, bildiğim bütün önermeler yerle bir oluyordu. Sonra telefon çalıyor. Ansızın. Merhaba demeyi unuttuğumu fark ediyorum. Susuyorum. Sustukça karşıdaki ses de susuyor. Büyük, anlamsız bir sessizliğin çekiciliğine kapılıp gidiyoruz. Bir şey kırılsa! Tam da o an, bütün o başlangıcı oluşturan kelimeler parçalansa... Sığınmak istediğin yer bir tarafa, affedilmeyi dileyen ruhun öteki tarafa dağılsa... İkimiz de oturduğumuz yerden ayağa kalksak ve bu felaketin sınırlarına henüz gelmeden Hoşça kal demeyi becerebilsek. Biliyorum, olmayacak. O geceyi öldüreceğiz. Bir defa yaşanacak, yerle bir olacak ve sonunda kendimi yine yürürken bulacağım. O gece de buna benzer bir şeyler olmuştu. Ev çok sessizdi. Bir yerlerde kar yağıyordu ve kalbimin içi alevler içindeydi. Yatağa uzandığımda beklenmedik bir anda bozulan sessizliğin, gürültüye dönüşen kelimelerin hızına şaşırıp kalakalmıştım. İş olsun diye kalkıp birkaç adımda odalar arasında kısa bir gezi yapmış, yatağa geri dönmüştüm. Cümle düzenindeki melodi hızlandıkça sabırsızlığım artmaya başlıyordu. Neyle oyalansam, yeterli olmadı. Birdenbire hangi ara elime aldığımı anımsamadığım kitabın sayfaları arasında bilinçsizce dolaşmaya başladım. Çok uzun değil kısa bir süre sonra, okuduklarımı algılamadığımı fark edip garip bir sızıyla irkildim. Dakikalar, saatler geçti. Parmaklarımın arasına sıkıştırdığım kitabın ciltli kapağı canımı yakmıştı. Beni bu ana gelene kadar ayakta tutan, heyecanımı körükleyen her duygu solmakla kalmamış, içimdeki güç de uçup gitmişti. Sımsıkı kendisine kapanmış, birdenbire körelen düşüncelerime yol açan neydi, bilmiyorum. O gece daha sonra ne oldu, hatırlamıyorum. Aynı gürültü yeniden yaşandı mı? Belki yaşandı. Uyudum mu? Uyumuş olmalıyım. Hafta sonları ne zamandır telaşsız ve bilinen tarihinin çok uzağında geçiyordu. Yıllar arasında meydana gelen değişikler, silinmeyi bekleyen bazı anlar, belleğimdeki yerlerini kaybetmemek uğruna yine de direniyordu. Kara kutunun ardındaki adam artık hiç gelmiyordu. Daha o zamanlar yazmaya başladığı öyküler çoktan başka insanların evine girmişti. Herkesin onun öykülerinde altını çizdiği bir cümlesi mutlaka vardı. Ben de çok çizdim. Kalemimin tutukluk yaptığı zamanlardaysa gözlerimle iyice yerlerini belirginleştirdim. Artık yok edemeyeceğim kadar yakınımdalar ve bir sessizlik anında, onlardan herhangi birini tutup tutamayacağım konusunda hiçbir fikrim yok. Bazı şeyler öyle beklenmedik anları kollar ki sahibinin onlar üzerindeki etkisi neredeyse yok gibidir. Çıkıp gitmek, yalnız kaldıkları her an için öç alırcasına kendilerini bırakmayı isterler. Ne de olsa karşı taraf kendi sözleriyle vurulacaktır. İnkar edeceği, türlü yalanlara başvuracağı ve kaçmayı deneyeceği bütün çıkışlar kapanacaktır. Sabah olduğunda uğultulu bir ses, yataktan çıkmamı engellemişti. Yakın tarih, henüz gerçekleşmemiş bir tarihle dans ediyor gibiydi. Durup dururken hatırlananlar, unutmaya fırsatın olmayanlar ve bunlar arasında süre giden amansız söz düellolarıyla, bir süre daha yatakta düşünmeye devam ettim. Sonunda kendimi bir odada, ayaklarımı boylu boyunca uzatmış onu izlerken buldum. Kısa bir düş. Yanımdaydı. Ellerini alıp parmaklarımın arasında tuttum. Teninden önce derisine dokundum. Uzun uzun. Bastıra bastıra... Ses çıkarmadı. Oysa ben konuşmasını istiyordum. Kaybolan heyecanını arıyor, bulabilmek uğruna bir açıklık bulup oradan sızmaya ve olup bitenleri anlamaya çalışıyordum. Düş yoluyla da olsa içimde dirence dönüşen bu kendini koruma içgüdüsünü fark etmesini bekliyordum. Canı yandı. Patlamış bir lambanın parçaları gibi öfkesi yüzünden etrafa dağılmaya başladı. Bir şeyler söylemesi için bekledim. Konuşmadı. Elimi çektim. Oysa dokunmaktan hiç korkmamıştım. İçimdeki, bastırılmış ve susturulmuş bir isyandan başkası değildi. O geri çekildikçe bu duygu, bilinmeyen karanlık koridorlarda düzenli bir şekilde yol almış, kaos çemberinin en ortasına da beni koymuştu. Yataktan apar topar kalktım. Düşten çıktım. Bir sonraki günün ne getireceğini bilmiyordum. Yapılan planlardaki sıra yer değiştirmişti. Dışta usul usul içte gürül gürül hayata devam ediyordum. Tanıdık sessizliklerdi. Yine de baş etmesi neredeyse imkansızmış gibi görünüyordu. Kış, karın yağışıyla birlikte kendini hissettirmeye başlamıştı. O gece söylenen sözler, sakladığım sesimin duyulmasıyla kaybolup gitmişti. Zaman ağırdı. Sakinleşmek uğruna yaptığım hiçbir şey işe yaramıyordu. Bilinmeyen, çoğu zaman beni büyük bir mücadeleye sürükleyen bir dizi kalabalık duyguyla boğuşuyordum. Yazmak her geçen gün biraz daha zorlaşıyordu. Saatlerce masanın başında oturuyor ve tek bir cümlenin kağıda düşmesi için bekliyordum. Olmuyordu. Üstelik okunmayı bekleyen kitaplarıma bile yaklaşamıyordum. İsteksizliğim günden güne büyüyordu. Sürekli sandalyenin başında oturup derin derin dalıyordum. Düşüncelerim hiçbir sonuca bağlanmayan, birbirinden kopuk yol çizgilerine benziyordu. Kısacık bir Teşekkür nelere mal olmuştu. İnanılır gibi değildi. En zoru da insanın kendi kendine verdiği sözlere karşı yenik düşmesiydi. Uzun zamanlar alıyordu duyguların inşası ve bir boşluğun yeri öyle kolay dolmuyordu. Ama boşluğu büyütmek için bütün her şey büyük bir hızla çalışıyordu. Beden, gittikçe genişleyen bir çemberin ortasında dört dönüyordu. Bu huzursuzluğun sebebi benim! Adı kimseye lazım değil. Sonra birden yön değişti. Herkes, o da dahil, yollara düştü. Uzun sessizliklerin yerini o salı günü aldı. Akşam oldu. Biraz çıplak biraz sabırsız. Hazırlıksız yakalandık ben ve şehir. Gürültülü sesler ve bakışlar arasında tanıştık. Uzunca. Ellerim üşüyordu. Dışarıda kar başlamıştı. Isıt dedim. Tut onları. Şaşırdı. O soğukta sadece ikimizdik. Bir şeyler düşündü. Baktı. Neredeyse vazgeçecektim. Hayal gücümün seni ele geçirmesinden korkuyordum ve yalnızca ben istediğim için benimle olmak istediğini düşünmeye başlamıştım. dedi. Geciktiğini biliyordum. Yolunda gitmeyen bir şeylerin varlığını da ama işte buradaydık. Haftalardır yokuş aşağı yuvarlanan onca şeyi alt etmeyi başarmıştık. Bir adımda içeri girdim. Kapı kapandı. Uzun uzun odaya baktım. Söz verdiği gibi şarap, masada duruyordu. Yaklaştı. Boynumdaki atkıyı yavaşça çözerek çıkardı ve kendi boynuna doladı. Gök boşaldı. Kar dışarıda kaldı. İçeride yalnızca saksafonun baş döndürücü sesi yankılanıyordu. Sıcaktı. Hala soğuklar mı? diye sordu. Gülümsedim. Şaşkın, minik bir soluk aldım. Ben sokakları severim. Bir yanılgı gibi adım adım büyürler bedeninin altında. Bazen de küçücük kalırlar. Çıkmazları çoktur. Bizler gibi... dedim. Ellerimi ellerinin arasına koydum. Tenine dokundum. Uzun uzun. Hissede hissede... Konuştu. Seni bekliyordum. Bütün kaldırımlara ayak basalım, bütün taşları yerlerinden oynatalım. Çıkmaz sokaklara rastlarsak şayet o zaman da sonuna kadar gidelim. Elimizi duvarlara sürüp geri dönelim. Başka başka sokaklar için yeniden yürüyelim. dedi. Doğruldum. Elim soğuktu. Kar yağmaya devam ediyordu ve kalbimin içi buz kesmişti. O katıksız heyecandan geriye kalanları arayıp bulmaya koyuldum. Yazdıklarım silinmişti ama bir yerlerde az da olsa bir şeyler vardı. Bundan emindim. Işıkları kapattım ve yatak odasına doğru yürümeye devam ettim. O gece daha başka ne oldu hatırlamıyorum. Kim bilebilir daha sonra ne olduğunu? Kimilerine çok uzak düşer anlatılanlar. Gerçeklik kazanmayan bütün o şaşalı sözler, aklıselim olmayan duyguların içinde yerle bir olur. Yaşama aykırı olsun isteriz. Oysa yaşam, tam da bu aykırılığın koynunda uyur her zaman. Büyük, baş edilmesi güç bir korku gelip ele geçiriverir her şeyi. Bir odanın, saatin ilerlemiş olduğunu fark etmesi imkansızdır. Ama üşürken en çok ısındığımız anları özleriz. Biz fark ederiz. Geriye kalansa sadece kötü bir oyundur!


Burhan Sönmez, 2009'da yayımladığı ilk romanı Kuzey'in ardından Masumlar ile şimdiden adını edebiyatın kalıcıları arasına yazdırdı. Neden, çünkü Masumlar, daha dumanı tüterken, Türkiye Gazeteciler Cemiyeti 2011 Sedat Simavi Edebiyat Ödülü'ne değer bulundu. Tabii bir de bu kadar kısa zamanda fanlarını yaratmış olması da bu iddianın diğer nedeni. Öyle ki genç bir çift, birbirlerine duydukları aşkı Kuzey'deki kelimelerin izini sürerek itiraf edebilmiş. Sönmez, ona bu hikayelerin ruhunu fısıldayan annesiyle babasının, kitaplarını okuyamamasından ötürü kederli. Gazeteci, editör, senarist ve yazar arkadaşım Meral Aslankaya, şu sıralar üçüncü kitabı üzerine çalışan Burhan Sönmez'le buluşup Egoist Okur için bir röportaj yaptı. Sönmez'in, onu var eden süreci birbirine bitişik iki ayrı bahçe yahut iki ayrı alem imgesiyle anlatması, suçunu bilmek isteyen Kafka karakterleriyle cezasını arayan Dostoyevski karakterlerini karşılaştırması ve her metnin ruhunu düzenleyen gizli bir el olduğundan bahsetmesi bu röportaja da masalsı bir atmosfer katıyor. Çocukluğumdan benim zihnimde kalan iki temel parça varsa, birincisi, doğduğum, büyüdüğüm köy. Bozkırın ortasında, ücra, sanki dünyadan yalıtılmış bir küçük alem. Çerçilerin beş on günde bir uğrayıp at arabalarıyla eşya sattığı, parayla pek az teması olan çocukların birer avuç buğdayla veya dikenlerden toplanan koyun yünleriyle çerçiden bir şeyler aldığı, sonra elektriksiz günlerin ve gecelerin içinde büyüklerin dünyasının parçası olarak onlardan masal ve mesel dinlediği, radyonun büyülü bir şey olduğu, onun ise sadece günde yarım saat ya da bir saat açıldığı bir dünya. O dünyadan şehre geçtik sonra, ama ruhumuza ilk saplanan şeyler topraktan sökülemeyen kayalar gibidir, zihin coğrafyamıza yer eder. Şehirle beraber farklı bir dünyayla karşılaşmamdan önceki yan buydu, birinci yan. Köyümüz Haymana Ovası'nda, Şexan Köyü, Türkçe adı Büyükkonakgörmez. Taşındığımız şehir ise Polatlı'ydı. Oradaki hayat yarı-göçer hayatı gibiydi. Yılın yarısını, yani okul zamanını şehirde, geri kalan yarısını yani harman zamanını ise köyde geçirirdik. Büyüme zamanım, siyasi kargaşalar ortamına denk geliyordu. Ama çocukluk ile ergenlik arasındaki zihnim, o günleri, büyülü bir atmosfermiş gibi algılıyordu; veya sonradan ruhumda öyle bir yer edindi. O zamanlar içimde ikinci bir alemin oluşmaya başladığını hissediyordum. Beni var eden süreci bu iki bahçe ile, ayrı ama bitişik iki bahçe ile tanımlayabilirim. Birinci bahçede, köyde annemin anlattığı masallar ve onunla simgeleşen bir dünya var... Buna Sokrates Devri diyorum. Sokrates çünkü kendi yazmamış, ama yazacak kişileri yaratmıştır, Eflatun'u ve Aristo'yu... Annemin bende böyle bir yeri var. Büyüdüğüm ikinci bahçeye ise, Palto Devri diyebilirim, Rus edebiyatının Gogol'ün Palto hikayesinden çıkmasından ilhamla... Beni var eden ikinci bahçe, o zamanlar özendiğim abilerimin 'palto/parka'sından, onun arkasındaki ütopyadan çıkmıştır. Herkesin hayatının bir Sokrates'i ve bir de palto simgesi varsa, benimkiler böyle oluştu. Kuşkusuz, insan tek harfli bir ses değil, zengin bir alfabedir. Hayatımın bu yanlarına zamanla çok şey dahil oldu. Ama kendimizi anlatmak bir alfabeyi baştan sona okumaksa, benim için ilk iki harf, yani elif ba, bunlardır. Sosyolojik bir dil veya didaktik bir söylemle aktarılmaz bunlar, ama yazarken zihnimizdeki dünyada bunların nefesini hisseder ve bu nefesi kelimelere üfleriz. Zihnimizdeki sosyal arka plan veya Selim İleri'nin ifadesiyle sosyal endişe, bazen görünmez bir el gibi hareket eder. Piyasayı düzenleyen gizli bir el vardır derler ya, buna pek itibar etmem ama edebi metnin ruhunu düzenleyen gizli bir el vardır. Küçüklüğümde abimin verdiği şiir kitapları, Özdemir Asaf, Ahmet Arif, Enver Gökçe; Çoban Çeşmesi gibi şiirler... orta okulda, bir tatil günü kütüphaneye gidip, raftan kitaplar seçtiğimi hatırlıyorum, güneşli güzel bir gündü. Neruda'nın Yirmi Aşk Şiiri ve Bir Umutsuz Şarkı adlı kitabını orada buldum, kim olduğunu bilmeden. Yorgo Seferis'i orada görüp tanıdım, Anadolu'nun ortasındaki bir taşra kentinin tenha kütüphanesinde. O zamandan şiire heves ettim. Zaman içinde şiirle yeşeren hayatım sonra başka dallar verdi. Şiirden uzaklaşmak insan için yenilgidir, ama burada, m. duras gibi ben boyun eğerken başkaldırıyordum demek gerek. Şimdi elim roman tutuyor olsa da, eğer kader diye bir şey varsa, ölmeden önce bana bir de şiir kitabı nasip etmesini dilerim. Romantik ve gerçekçi bir yolda olduğumu hissediyorum. Sadece romantik tek yanlıdır ve sadece gerçekçi olmak ise eksiktir. İkisinden birer tutam alıp, güzel kokulu bir çay yapmak iyi olur. Ama bunların ötesinde, esas olarak her yazar kendi ruhuna ait, kendini anlatan bir söyleyiş bulmak ister. Hani derler ya, Dostoyevski aslında günah işlemiş karakterler yaratır ve bu karakterler kendi cezalarını ararlar. Kafka'da ise tam tersi, yani cezasını bulmuş karakterler vardır, ama bu cezanın, günahın nedenini bilemezler. Dava'da, Dönüşüm'de... Her yazarın buna benzer hareket noktaları vardır veya var olması umulur. Ben dünyanın bizi körleştiren gerçekliğine biraz masal tozu katarak, ona hakiki bir gerçeklik kazandırmaya çalışıyorum. Rousseau'nun Gerçek dünyanın sınırları bellidir, ama hayal dünyası sınırsızdır sözü rehber olabilir. Yazarın bulmaya çalıştığı kendisine ait ses, sadece bir üslup değil, romanda vaadettiğimiz alemi kurarken ister istemez uç veren bir şey. Bu sayede yazar ve hikaye benzer bir iklimde buluşur. Dünyanın gerçekliğini daha hakiki kılmak derken, buna umudu eklemek gerek. Bütün hikayeler, en acılı olanı bile bir umut taşır. Bunun iki yanı vardır; birincisi geleceğe dair iyimserlik ise, ikincisi, geçmişe dair de benzer bir iyimserlik taşımaktır. Çünkü geleceğe dair yaratacağımız her iyi şeyin aslında geçmişte kökü vardır. Bu temel inanca yaslanıyorum, iki romanımı da bu atmosferde kurmaya çalıştım. Kuzey'de insanlığın geleceğini kadınların kadim kudreti üzerine kurarken, hem insanın geleceğini onlara bağlamış oluyorum, hem de geçmişimizin en güzel parçasını yine kadınların prizmasından yansıtmaya çalışıyorum. Bu açıdan, geçmişle gelecek arasındaki süreklilik benim için asli öneme sahip. Belki de hakikat, geçmişin kendini gelecek içinde var etmesidir. Yazının farklı yolları öğretilebilir, ama yazarlık öğretilemez. Resim yapmak isteyen birine, ışık, perspektif ve renklerin uyumu anlatılabilir, ama ondan sonra güzel bir resim yapmak o fırçayı tutan kişiye kalmıştır. Kimseye dışarıdan bir şey verilemez, bu bizim insan felsefemize aykırıdır. Kant, her insanın içinde yaratıcı bir cevher bulunduğunu söyler. İnsanlara bu cevher dışarıdan akatrılamaz, ama bu cevheri açığa çıkartmanın imkanları birlikte aranabilir. Bazen insanlar, bir bahçeye nereden gireceklerini bilemez. Biz onlara bir bahçe sunamasak da o bahçenin kapısına nasıl ulaşılabileceği konusunda yardımcı olabiliriz. Sonrası ise onların kendi potansiyeline bağlıdır, çünkü o bahçe onlara aittir. Okurun dünyası, yazarın kudretinin ötesindedir, orada neler olup biter bilemeyiz. Kuzey romanını birbirlerine hediye eden ve sonrasında oradaki kelimeleri birlikte takip ederek gizli aşklarını dile getiren bir çiftle tanıştım. Belediye otobüsünde Masumlar romanını okurken ağlamaya başlayan bir kadının otobüsten indiğini duydum. Acı olan şey ise, annemin ve babamın, bana bu hikayelerin ruhunu veren iki güzel insanın benim kitaplarımı okuyamıyor olmasıdır. Kuzey üç yıl önce, Masumlar ise geçen yıl yayımlandı. Hala onlarla vedalaşabilmiş değilim.


Kuzey ve Masumlar gibi romanların yazarı Burhan Sönmez'in üçüncü kitabı İstanbul İstanbul İletişim Yayınları'ndan çıktı. Sönmez romanını İtalyan yazar Giovanni Boccaccio'nun ölümsüz klasiği Decameron'dan ilhamla yazmış. Orada bir veba salgını sırasında karakterler birbirlerine 10 gün 10 gece boyunca hikayeler, masallar anlatıyorlardı; aynısını burada hapishanedeki mahkumlar yapıyor. 10 gün ve 10 gece boyunca hücrede İstanbul konuşuluyor. Neden İstanbul? diye soruyorum röportajımızda Sönmez'e. İnsan bazen insana benzemez de, kentler insana benzeyebilir. İstanbul, yaşadıklarıyla, tanıklık ettikleriyle, sakladıklarıyla insanın derinliklerine kök salan müstesna bir mekan. Bazen çok konuşan, bazense dilsiz... Eh, onca çekiciliği, kirliliği, bozuluşu ve yeniden yapılanışıyla orada dururken, İstanbul'a el atmamak olmazdı, olamazdı diye cevap veriyor. 10 günlük bir zaman dilimini kapsıyor İstanbul İstanbul. Ama tabii geriye dönüşlerle bu süre genişliyor, uzuyor. İstanbul'u bir hapishane hücresinden anlatmak fikrinden söz eder misiniz? Görülen İstanbul'u değil hatırlanan ve hayal edilen İstanbul'u anlatıyorsunuz. Kitapta hücre, hayatın pek çok vechesinden sadece bir tanesi. Hücrede olmak ama aslında orada olmayı zihinde aşarak, kendi içinde başkalaşmak, başka olmak... Borges, Mutluyken pek bir şeyin farkında olmazsınız, farkında olmak mutsuz eder der. Şimdi bunu tersine çevirelim ve hücrenin o titreme, korku billurlaşmasının olduğu odağa dönerek orada mutsuzluk yaratması gereken o daracık evrende, mutlu bir insan olmanın saf arayışına bakalım. Hücrede insan zorlukların çıplak yalnızlığında insan olmayı deniyor. Bu durumda tek bir hücreden değil, insan dediğimiz hücrelerden, onların var olma çabasından söz etmek daha doğru. Burada da işte hayal devreye giriyor. Hayata tutunmanın ve zaman denen sınırı aşmanın bir yolu bu. İstanbul, bu hayalin tükenmez kaynağı, gizli öznesi ve merkezi... Zorlukların aşılmaz göründüğü yerde hayal gerçek ile yer değiştirir ve gerçeğin o dayanılmaz gerçekliği bazen sadece hayale tutunarak aşılır. Dillerde ve hayallerde direniyor, hayallerin direnmesine yardım ediyor. Önemli bir nokta bu. Yaşadığımız kenti trafiğinden geçim sıkıntısına kadar bütün sorunlarına rağmen seviyorsak, bunu o kenti zihnimizde canlı tutan imgeler sayesinde başarıyoruz. Hikayeler bize gerçeğin içindeki başka katmanları verirken, dünyayla aramızdaki bağı farklı bir yerden örüyor. Ölümü, korkuyu ve acıyı aşabilmenin pek çok yolu var, mizah gibi, hikaye anlatmak gibi... İstanbul İstanbul bu açıdan, bir geleneği yeniden kuruyor ve o kurma çabası içinde İstanbul kentini de yeni baştan, yeni bir gözle yaratıyor. Evet, kahramanlar, yaşamla ölümün, tek parça kalmakla parça parça olmanın kıyısında, kendi gerçeklerini minimalize ederek azar azar anlatmayı deniyorlar. Az az anlattıkları, üçüncü ellerde birbirlerinin aleyhine kullanılacak bir şeye dönüşmemeli. İşkence halinden değil sadece, daha geniş bir manada insan olma halinden bahsediyoruz. Sır! Hayat, bir sır, insan bütünüyle sır. Ama sırların bazen zorlandığı, büküldüğü yerler vardır. İşte buna meydan vermemek adına dikkatli birer hayat ve hayal anlatıcısı oluyorlar. Hikayeler ve içindeki İstanbul, insanı ele vermemek adına kendilerini ele veriyor diyebiliriz. Yer altında hikayeyle soluk almak, hikayeden güç almak, insandan güç almaktır. İstanbul, onca karmaşasıyla burada dev bir şemsiye görevi üstleniyor ve romanda yeni bir kahraman, baş kahraman rolüne bürünüyor. Ben de bu ülkedeki pek çok kişi gibi, hapishanenin, oradaki insan karşıtı muamelenin tanığı ve muhatabı oldum. Ama kitabın tüm kahramanları yazara ait değil mi zaten? Oradaki herkes bir yanıyla benim! Ama aynı zamanda ben oradaki hiç kimse değilim! Kitabın geniş perspektifinde bir ülke, bir kent, bir kültür, bir insan panoroması görülsün istedim. Fichte, büyük düşünür, Lohusada, ölmek üzere olan bir kadına, bebeğinin öldüğünü söylemek gerekir mi? sorusuna, mutlaka doğruyu söylemek gerekir, çünkü bu tek bir insana ait bir durum değil, bütün insanlığa ait bir durumdur yanıtını verir. Yalansız gerçek! Felsefe bazen böyle bir iddiada bulunabilir, bunun hayat karşısındaki zorluğunugeçelim. Edebi düzlemde, Tolstoy eşsiz bir yalancı mı yoksa yaratıcı mıdır? Sanat, günlük hayatın yalan sandığı şeyi bir yaratma eylemi olarak taşır kendinde. Sevdiğimiz yazarlar, kendi sözlerinin dehlizlerinde kaybolurken bize yalanı mı, salt gerçeği mi veriyorlar? Yoksa iç içe geçmiş iki durumu mu? Edebiyat, yalanı yalan olmaktan çıkarıp, onun hayatla yer değiştirmesini sağlama becerisidir de. Yazarın buradaki yaratıcılığı, gerçeğin zıddı değil, onun dönüştürülmesi, olmadık hale sokulması ve kafalarda bir inanç haline getirilmesidir kimileyin. Bir hikayeye inanmak dediğimiz şey, olmamışa inanmak diye basitçe geçiştirilemez. Onun insanın ruhunda karşılığı olduğunu unutmamak lazım. Bu yüzden, nice gerçek vardır ki, insanda karşılığı yoktur, nice hikaye vardır ki, içimizde karşılığı bulunur. Romantizm, insanın eksikliğinin, esrikliğinin derin yarılmasının, yabancılaşmanın boy vermesinin olduğu yerde bir ad, bir çağrıydı. Ama çağrısını tek yanlılığını çokça düşünmeden yapmak gibi bir naifliğe de sahipti. Gerçek nedir? Gerçeğin ne olduğunu kim söyleyebilir. Biz gerçekliği, gerçek zannediyoruz. Halbuki elimizdeki gerçeğin saysız türevlerinden herhangi biridir. Romantizmin, gerçeğin onca hırçınlığına rağmen, gerçek denen şeyi bulmadaki çaresizliği, insanı ikisi arasında bir arayışa itti. Son iki asrın edebiyat geleneği içinden bakıldığında bu romantik çaba, dönemi açısından saygıdeğer olabilir ama kesinlikle yetersiz. Artık romantizmin de gerçeğin de tersi hallerine meftunuz ve açıkçası ben öyle yol almak isterim. Sözünü ettiğiniz röportajda verdiğim yanıt, edebiyat denen realitenin bir anına ve yanına karşılık gelmiştir ama bu cevap da diğer hepsi gibi sürekli değişebilir, değişir de. Bir paradoks olarak, Virginia Woolf'un sözünü hatırlayalım... Gerçek denen kahrolası şeyden bir tane yeter. Gerçek, gerçek, gerçek, diye sürekli vurgulamak yerine, hayallerden vazgeçmemiş insanın yarattığı dünyayı dile getirmek ve bunu istemek, yeni bir insanın ve yeni bir İstanbul'un varolması demektir.


Burroughs, Ginsberg, Kerouac ve diğerleri: JUST BEAT IT! Burroughs, Ginsberg, Kerouac ve diğerleri: JUST BEAT IT! Sel Yayıncılık ile 6.45'i bir araya getiren, kimisi için büyülü, kimisi içinse tehlikeli olan Beat kavramı oldu. Okur, sonunda 'Beat Kuşağı Antolojisi'ne kavuştu. Şenol Erdoğan'ın hazırladığı, yayın yönetmenliğini İrfan Sancı'nın yaptığı, kapak tasarımı Erol Egemen'e ait olan bu antoloji sayesinde, hem beat kuşağı yazarlarını daha yakından tanıma, hem ürünlerinden örneklere ulaşma, en önemlisi de, zaten iyi kötü bildiğimiz halis beat kuşağı yazarlarının yanı sıra, Frisco'nun aslarını, beat edebiyatına meraklı olanların bile muhtemelen çok yakından tanımadıkları Black Mountain ekolüne, New York Okuluna, Ashburg tayfası ve aktivist kuşağa dahil olan yazarları da tanıma fırsatı bulduk. Hatta, beat kuşağının kadın şairleri için ayrı bir bölüm bile hazırlanmış antolojide. Elimizde böyle derli toplu ve kapsamlı bir kaynak bulunması elbette önemli. O yüzden, 'Beat Kuşağı Antolojisi'nin yayınlanmasını bir bayram çocuğu edasıyla bekledim. Antolojinin önemi bununla da sınırlı değil. Çünkü bu antoloji ne kadar önemliyse, yayınlanma tarihi de bir o kadar manidar! Her ne kadar 'edebi eser' nitelemesi konusunda son kararı verebilecek düzeyde akademik yetkinliğe sahip olurlarsa olsunlar, tüm bir beat kuşağını takip edemeyebilirler. Misal, Burroughs, Ginsberg, Kerouac, Ferlinghetti görüldüğü yerde yakalansa bile, Tuli Kupferberg, Kenneth Rexroth, Lew Welsch gibi isimler pekala gözden kaçabilir. Oysa bu antolojiyi, yasaklanacak sözcükleri daha büyük bir hassasiyetle seçilebilmek için bir rehber olarak da kullanılabilir artık! Beat yapıtları, bilinç akışı da sıklıkla kullanılarak, tam bir esriklik ve kendinden geçme haliyle, bir tür ruh boşalımıyla üretiliyor, dünyevi kaygıları tamamen dışlıyor, ille de dünyevi olacaksa, kaygılar ya da hırslar yerine zevkler önceleniyor. Oysa günümüzde, içinde bulunduğumuz toplumsal yapı içinde hiç kimsenin kendinden geçmesine, esrimesine, bir tür meditasyon duygusu içersine girmesine olanak tanınmıyor. Çünkü bu hal, bilincin sınırlarını zorlar, insanın gerçeklerin ötesine geçmesini sağlar, hatta görünmeyenin görülmesi, fark edilmeyenin fark edilmesi riskini de beraberinde getirir. Bu da, sistemin asla izin vermeyeceği bir tehlikedir. Yoksa, bir yapıtın içinde argo sözcükler olmasını ya da 1950'li, 60'lı yıllarda roman yazan bir adamın 2011 yılındaki Türk aile yapısını hesaba katmadan kitabını yazmış olmasını kimsenin umursadığını düşünmüyorum. Beat'in başka bir yaşam tarzını, algılayış biçimini, hırs yerine zevki öncelemesi, plastikleşen dünya yerine doğal olanı tercih etmesi, madde yerine ruha önem vermesi, maddi, manevi her şeye ticari değeriyle değil de etik ve estetik değeriyle ele alması, içinde yaşadığımız sistem açısından ciddi bir tehlike oluşturuyor. Değil kitaplara, bu sözcüğe bile tahammül edilememesinin nedeni bu. Bugün gündemde olan popüler edebiyatın, neden beat'in tam tersi olan bir anlayışla üretildiğini, daha doğrusu günümüzün ekonomik, politik ve hatta stratejik koşullarına uygun olarak üretilen yapıtların neden popülerleştirildiğini düşünürsek de, konuya aksi istikametten yaklaşıp aynı sonuca ulaşırız. İçinden geldiği gibi, esrikleşerek, kendinden geçerek değil; her sözcüğü hesaplayarak, okurun ilgi alanlarını ve ticari başarıyı planlayıp ona uygun bir proje geliştirerek yazmak... Samimi olmak yerine ürün stratejisine uygun olarak yazmak... İşte tam da bu noktada sorun, edebiyat tarzları arasındaki farklılıktan çıkıyor, küreselleşmenin dayattığı yazma tarzı ve metalaştırma anlayışıyla, hiçbir şeyi hesaba katmadan hayatı kendine dahil etmeye çalışan insanların önerdiği yazma biçimi ve metalaşma karşıtlığına dayanıyor. Beat'in edebiyatından değil, adından bile tedirgin olunmasının nedeni bu.


Jeffrey Eugenides'in ünlü romanı Middlesexten daha önce birkaç kez bahsetmiştim. Domingo Yayınları'ndan Solmaz Kamuran çevirisiyle çıkan romanın, Bursa'da başlayıp İzmir'de devam eden, oradan Amerika'ya hatta Berlin'e uzanan bir hikayesi var. Hikayenin bizi ilgilendiren kısmıysa, Türkiye ile Yunanistan arasındaki mübadelenin öncesini ve sonrasını anlatması... Kendi ailesinin geçmişte yaşadıklarından yola çıkarak yazdığı bu roman için Eugenides uzun uzun tarih, coğrafya, mitoloji, sosyoloji, biyoloji, ekonomi çalışmış ve tam 9 yılını verdiği bu romanla daha sonra bir de Pulitzer Ödülü kazanmış. Aşağıda yazarla röportajımızı okuyacaksınız. Romanı da mutlaka okuyun. Başlangıçta, hayır. Çiftcinsiyetli bir bireyi odak alan uzunca bir öykü yazacaktım. Ama yazarken çiftcinsiyetliliğin bazı izole azınlık topluluklarında ortaya çıkabildiğini keşfettim. Yabancıların, ailelerine girmesini istemedikleri için korunmak amacıyla çocuklarını kendi içlerinden insanlarla evlendiriyorlardı, bu da genetik sorunlara yol açabiliyordu. Ben tabii en iyi bildiğim azınlık topluluğunu anlatmaya, yani hikayemi babaannemle dedemin doğup büyüdüğü yerde; Bursa'nın hemen dışındaki o küçük köyde başlatmaya karar verdim. Anlayacağınız, bir ailenin üyeleri tarafından kuşaktan kuşağa aktarılan mutasyon geçirmiş bir genin peşine düşmüştüm. Sorunuza dönersem; başlangıçta değil ama bu noktadan itibaren artık büyük bir şey yazdığımın farkındaydım. Sizin aileniz felaketin öteki yüzünü yaşamış... Evet, bizimkiler Türkiye'nin bir köyünde yaşarken Amerika'ya göç etmek zorunda kalmışlardı. Büyükannem hayatı boyunca o toprakları, evini özledi, kalbindeki özlem onu hasta etti. Kötü olaylar yaşanmıştı ve hepsi de çok uzun yıllar öncesinde kalmıştı ama işte unutulmamıştı. Ben çocukken bizim eve hep Anadolulu Rumların geldiğini hatırlıyorum. Teyzelerimden birini yenilerde kaybettik, 100 yaşındaydı ama büyükannemle dedem öldüğünde çok küçüktüm, bu konuları uzun uzun konuşacak fırsatı bulamadık. Zaten doğru dürüst İngilizce konuşamıyorlardı. Açıkçası Middlesexi yazarak, kalanların yaralarını elimden geldiğince iyileştirmek, olanları hiç değilse bir romanın sınırları içinde tamir etmek istedim. Sürekli ailemin Anadolu'da nasıl bir hayat sürmüş olabileceğini hayal etmeye çalışıyordum. Beni bu hikayede ilgilendiren, başkalarından farklı doğmuş bir insanın kimseninkine benzemeyen bir hayat sürmesiydi. Kahramanım hem kadın hem erkek özellikleri taşıyor ve hangisinin hangisine ağır bastığını okur bir türlü kestiremiyor çünkü oranlar akış içinde değişebiliyor. İlham kaynağım Ovidius'un Dönüşümlerde anlattığı Tiresias karakteriydi; evren ve hayat bilgisinin derinliği, enginliğiyle beni büyülemişti. Neticede hem bir kadının hem de bir erkeğin hayatını yaşıyordu ve bu bir roman kahramanına çok uygun olabilirdi. Öte yandan üslup konusunda zorlandığımı itiraf etmeliyim, anlatı ne fazla maskülen ne fazla feminen olmalıydı ama açıkçası, maskülen ya da feminen olmayan bir sesin neye benzeyeceğini kestiremiyordum. O noktada imdadıma biyoloji yetişti, Cal'in kromozomlarının onun bedenini, sesini, beyin kimyasını, hafızasının işleyişini nasıl etkilediğini araştırdım, onunla tıpkı bir hekimin hastasıyla uğraştığı gibi uğraştım. Evet, bir romancı kesinlikle her iki cinsiyetin iç dünyasını da aynı ustalıkla anlatabilmeli. Cal bu bir yazar için ideal kahraman, ama zorlayıcı da. Tabii ben ona salt kadın ya da salt erkek diye bakmadım, o tamamen kendine has biri olmalı, kendi olarak yazmalı, konuşmalıydı. Dolayısıyla her cümleyi inceden inceye düşünecek kadar da kendi üslubumun polisi olmadım. Ama tabii hikayenin küçük ayrıntılarını oluştururken şahsi deneyimlerimden yararlandım. Kahramanım çiftcinsiyetliydi ve ben hiç bilmediğim, şahit olmadığım bir deneyimi anlatıyordum, hikayeye bir sahicilik duygusu kazandırabilmek için de mümkün olduğunca otobiyografik ögelere yer verdim. Cal ile benim doğum tarihimiz aynı, 1960. Ve ikimiz de aynı şehirde, Detroit'te dünyaya geldik. Hayır, hayır, Lucifer'la alakası yok. Karakterlerime isim verirken bu tarz bir sembolizme gerek duymam. Ama The Obscure Objectin adının Bunuel'in Arzunun O Belirsiz Nesnesi filminden geldiği doğrudur. Tarih ve genetik üzerine okumalar yaptım. Dinler tarihine, göçmenlerin hayatlarına, kahramanlarımın ait oldukları ve yaşadıkları toplumların geleneklerine baktım. O kadar çok araştırma yaptım ki neredeyse yıllarca kütüphaneden çıkmadım. Bu araştırmalar belirli konularda bilgi edinmemi sağladı elbette, ama daha önemlisi anlatacağım öyküyü geliştirdi, zenginleştirdi. Okudukça aklıma yeni yeni fikirler geliyordu. Mesela bir ara tesadüfen Amerika'daki İslam Milleti hareketinin kurucusu Fard Muhammad'in tıpkı benim kahramanlarım gibi 1930'larda Detroit'te yaşadığını öğrendim. Böylece kaçınılmaz bir biçimde o da romanımda yer aldı. Bunun gibi birçok örnek var. Özetle hikayeme çoğu zaman gerçekler ilham verdi.


Roman, öykü ve anlatı türündeki yapıtlarıyla tanıdığımız Yasemin Eğinlioğlu, hayatı edebiyatın merceğinden yaşarken, edebiyatını da kendinden yola çıkarak kuran yazarlardan. Fakat son kitabı Sincaplar Ülkesinde Sincap Anneannede, çocukluğun o kendine has muhteşem dünyasını görünür kılmak için kendini özellikle geri çekmiş. Sincaplar ülkesi Amerika'da bir orman evinde yaşayan, doğayla piyanosu aracılığıyla iletişim kuran ve kitaplar yazan anneannenin yazarın kendisinden izler taşıdığını yetişkin okurları sezecektir. Yasemin Eğinlioğlu bu konuda zaten cesur bir yazar. Kendini saklayanlardan, kendinden korkanlardan değil. Edebiyatı bunun değil, tersine, kendini inkar etmenin zedeleyeceğine inananlardan. Fakat çocuk edebiyatı söz konusu olduğunda, içindeki duru bakışı, katıksız neşeyi, saf sevgiyi ve çocukluğun dilini korumakla yetinmiş. Başrolleriyse üç küçük toruna bırakmış: Tomurcuk, Kestane ve Boncuk'a. Bu üç torun, anneannelerinin sihirli olduğuna inanıyor. Onu bazen ormanla, bazen okyanusla, bazen sincaplarla konuşurken görmeye zaten doğduklarından beri alışıklar. Fakat zamanla, özellikle de anneannelerinin kitaplarını okumaya başlayınca, onun iksirlerini de keşfeder gibi oluyorlar. Sadece müzikle değil, kelimelerle de sihirler yaptığını fark ediyorlar. Kitaplarından pasajlar seçip anneannenin sihirlerinin peşine düşüyorlar. Örneğin, anneanneleri onlara bir şeyi hikaye ettiğinde, o hikaye bilmedikleri, hatırlamadıkları zamanlara bile dair olsa, anında anılarına dönüşüyor torunların. Sanki sinemada seyretmiş gibi oluyorlar anneannelerinin anlattıklarını. Bunun nasıl mümkün olabildiğini öğrenmek için de sık sık anneannelerinin Hatıralar Sineması'na gidiyorlar. Yani kendilerini anneannelerinin sihirli kelimelerine bırakıp canlıymış gibi yaşadıkları hayallere kapılıyorlar. Anneanne torunlarına onların doğumlarını hikaye ediyor tek tek. Birbirinden canlı ve güzel bu hikayeler, okuru da Hatıralar Sineması'nın içine sokuyor. Anneanne bunu nasıl yaptığının sırrını torunlarına açıklıyor açıklamasına ama aslında onları bir adım daha ileriye taşımak istiyor. Sadece geçmişi değil, geleceği de canlandırmanın mümkün olduğunu fısıldıyor ve onlara Zaman Makinesi'nden söz ediyor. Bileti görmeyi öğrenmek olan bu makineye torunlarını bindirmek istemesinin çok önemli bir nedeni var. O da, çocuk doğasında ilk uç veren duygulardan biri olan kıskançlıkla nasıl başa çıkabileceklerini öğretmek. Sincap Anneanne, lakabını Nazım Hikmet'in şiirindeki sincaptan alıyor. Yaşamanın dışında ve ötesinde hiçbir şey beklemeden, bütün işi gücü yaşamak olan sincaptan. Sincaplar Ülkesinde Sincap Anneanne bu çetin ve muhteşem uğraşın ürünü.


Büyük Diktatör filminden birkaç kare. En üstteki karede Chaplin aşağıda okuyacağınız ünlü konuşmasını yapıyor. Ama ben imparator olmak istemiyorum. Bu, benim işim değil. Kimseye hükmetmek ya da boyun eğdirmek istemiyorum. Elimden gelirse, herkese yardım etmek isterim: Yahudi olan, olmayan, zenci veya beyaz... Hepimiz karşımızdakine yardım etmek isteriz; insanların doğası budur. Biz birbirimizin mutluluğu için yaşamayı isteriz, kötülüğü için değil. Birbirimizden nefret etmek, birbirimizi aşağılamak istemeyiz. Bu dünyada herkese yetecek yer var. Ve toprak hepimizin ihtiyacını karşılayacak kadar bereketli. Hayatın bize çizdiği yol, özgürlük ve güzelliklerle dolu olabilir ama biz onu yitirdik. Hırs ruhumuzu zehirledi, dünyayı bir nefret çemberine aldı, hepimizi kaz adımlarıyla sefalete ve kana sürekledi. Hızımızı arttırdık ve bunun tutsağı olduk. Bolluk getiren makineleşme bizi yoksul kıldı. Edindiğimiz bilgiler bizi alaycı, zekamızı ise katı ve acımasız yaptı. Çok fazla düşünüyor ama çok az hissediyoruz. Makineleşmeye değil, insanlığa muhtacız aslında. Zekaya değil, iyilik ve anlayışa... Bu değerler olmadan hayat korkunç olur, her şeyimizi yitiririz. Uçaklar ve radyo denen icat bizi birbirimize yakınlaştırdı. Bu buluşların varoluş nedeni, insanın içindeki iyiliği ortaya çıkarmak, evrensel kardeşliği inşa etmek ve birleşmemizi sağlamak. Şu anda bile sesim dünyadaki milyonlarca insana, acı çeken kadınlara, erkeklere ve çocuklara, suçsuz insanları hapse atıp işkence eden bir sistemin kurbanlarına bu sayede ulaşabiliyor. Beni işitenlere şunu söylemek istiyorum: Umutsuzluğa kapılmayın. Üstümüze çöken bela; vahşi bir hırsın, insanlığın gelişmesinden korkanların duyduğu acının bir sonucu. İnsanlardaki bu nefret duygusu geçecek, diktatörler ölecek. Ve halktan aldıkları güç, yine halkın eline geçecek. Son insan ölene kadar özgürlük. Askerler!!! Kendinizi vahşilere teslim etmeyin. Sizleri hakir gören ve esir edenlere, hayatlarınızı yönetmeye çalışanlara, size ne yapmanız, ne düşünmeniz, ne hissetmeniz gerektiğini emredenlere, hepinizi hayvan terbiye eder gibi şartlandırıp topun ağzına sürenlere boyun eğmeyin. Bu doğa dışı adamlara, bu makine kafalı, makine kalpli adamlara boyun eğmeyin. Sizler birer makine değilsiniz! Sizler hayvan da değilsiniz! İnsansınız. Kalbiniz insanlık sevgisiyle dolup taşıyor. Nefret etmeyin! Yalnızca sevilmeyenler nefret eder... Sevilmeyenler ve doğaya aykırı olanlar. Zalimler de böyle sözler vererek iktidara geldiler. Ama yalan söylediler! Sözlerini tutmuyorlar. Hiç bir zaman tutmayacaklar! Diktatörler sadece kendilerini özgürleştirir, insanlarıysa esarete mahkum ederler. Haydi şimdi bu sözleri tutmak için savaşalım. Dünyayı özgürleştirmek için savaşalım. Uluslar arasındaki sınırlar olmadan yaşayabilmek, kendimizi hırstan nefretten ve hoşgörüsüzlükten arındırmak için... Sağduyulu bir dünya için... Bilimin ve gelişmenin bütün insanlığa mutluluk getireceği bir dünya için savaşalım.


Gelenek ve inancı şiirin merkezine koyan Nobel Ödüllü şair, oyun yazarı, eleştirmen, yayıncı T. S. Eliot'un hayatının son günlerinde bir parça eğlenmek için yazdığı ve tüm zamanların en sevilen müzikallerinden biri olan Catse ilham veren kitabı İhtiyar Farenin Kediler Kılavuzu, büyük şairin biyografisiyle eşzamanlı olarak çıktı. İşte gelenek ve inancı şiirin merkezine koyan ve zaten bunlar olmasa başta şiir, hiçbir sanatın mümkün olamayacağını söyleyen Eliot'un hayatının kısa bir özeti: 1888'de Amerika'da doğdu, 1914'te İngiltere'ye yerleşti. 1917'de The Love Song of J. Alfred Prufrockı yazarak ortalığı tam anlamıyla birbirine kattı... Ardından The Waste Land, Ash Wednesday ve Four Quartets gibi başyapıtları geldi. Bir yandan da manzum tiyatro oyunları yazıyordu. 1948'de Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazandı. Son eseri, biraz da eğlenmek için kaleme aldığı tatlı mı tatlı, eğlenceli mi eğlenceli İhtiyar Farenin Kedi Kılavuzu oldu.


Kütüphanemi karıştırırken bir köşede bulduğum kitap bu hafta derin düşüncelere dalmama sebep oldu. Yeterince vaktim vardı. Pandemi dolayısıyla bir süre için evde çalışma sistemine geçmiştik ve bu, herkes gibi benim de eskisine göre çok daha fazla okuduğum, yazdığım ve düşündüğüm anlamına geliyordu. Tahir, ilkin Maksim Gorki'nin Batı dünyasında edebiyat çok da sanatçı yok sözünü -bir tarih ilavesiyle- aktarıyor: 1910'dan bu yana, dünyada roman çok da romancı yok! Ardından kendi büyük romancılarını sıralıyor. Listesi, 1547'de doğan Cervantes'le başlıyor, 1910'da ölen Tolstoy'la son buluyor. Gorki'nin cümlesini değiştirme sebebi de işte bu, yani Tolstoy'un ölüm tarihi. Üstada göre, Tolstoy öldükten sonra başka büyük romancı kalmamış. Ne Zola'ya yer var bu listede, ne de Dickens, Gide, Proust, Steinbeck, Faulkner, hatta büyük Gorkiye... Tahir'in gözünde hiçbiri bu on kişilik listeye girecek kalibrede değil. Kemal Tahir 1910 sonrasında yazmış modernist edebiyatçıları da, daha sonra gelen öncü postmodernleri de listesine almamış. Yani ne Joyce var, ne de Woolf... Bir Türk romancı ise hiç yok. Kemal Tahir'in Cervantes ile başlayıp Tolstoy'la bitirdiği 10 büyük romancı listesinin kısa özeti. Kemal Tahir'in mülakatını okurken, Benim on birinci romancım kim olurdu? sorusunu elbette kendime sordum. Gerçi benim Top 10'um da zaten Kemal Tahir'in listesiyle tam olarak uyuşmuyordu. Cervantes, Laclos, Gogol, Dostoyevski, Flaubert, Tolstoy, tamamdı ama söz gelişi Abbe Prevost'u ve farkındayım, olacak iş değil ama Stendhal'i okumamıştım, Balzac da minör denebilecek birkaç romanı hariç, benim yazarlarımdan olmamıştı. Diğer yandan daha ilk satırlarını okurken vurulduğum Moby Dickin yazarı Herman Melville'in ve Büyülü Dağın yazarı Thomas Mann'ın Top 10'umda olmaması kabul edilemezdi. Tom Jonesun yazarı Henry Fielding'i, Tristram Shandynin yazarı Laurence Sterne'ü ne kadar sevdiğim malumdu. Hemingway ve Faulkner'sa aşık olduğum yazarlardandı ve benim listemde biri Silahlara Vedasıyla, diğeriyse Ses ve Öfkesiyle mutlaka olmalıydı. Başka? Charlotte ve Emily Bronte'ler, Lewis Carroll, Charles Dickens, Henry James, James Joyce, Marcel Proust, Vladimir Nabokov, J. D. Salinger, kesinlikle Joseph Conrad, Albert Camus, offff, uzayıp gidiyordu benim listem. Üstelik daha ucuz zevklerimden, yani Amerikalıların deyişiyle guilty pleasurelarımdan bahsetmedim bile. O yüzden listemi uzatmayıp çok sevdiğim yazarların birincisini anlatacağım. Kendisi Kemal Tahir'in listesindeki son büyük yazar aynı zamanda. Lev Tolstoy'dan söz ediyorum. Tolstoy'un rakipsiz bir hayal gücü vardı, üstelik onun hayal gücü cinlere, perilere, ejderhalara ihtiyaç duymuyor, hayatın en gündelik hallerini kağıda dökerken bile parlıyordu. Yarattığı evren hayret verici bir şekilde geniş, karakterleri şaşırtıcı düzeyde biricikti. En sevilmeyecek, daha mühimi bizzat kendisinin en sevmeyeceği karakterlerini bile anlama, anlatma hatta Anna Karenina örneğinde olduğu gibi sevdirme ve sevme kabiliyeti büyüktü. Savaş ve Barışın Nataşa Rostova'sı, Prens Andrey'i ya da Piyer Bezuhov'u gibi birçok karakteri, sayfalar ilerledikçe olumlu ya da olumsuz ama mutlaka ikna edici bir şekilde değişiyor, gelişiyor, yaşlanıyordu. Mekanları, atmosferleri olağanüstü bir canlılıkla tasvir ediyor, bütün bu her şeye hakim olma çabası esnasında da okuru ihmal etmeyerek onun da kendi fikirlerini geliştirmesine, kendi sonuçlarına varmasına izin veriyordu. Yüzlerce sayfalık devasa romanlarının tek bir sayfası bile sıkıcı değildi. Bütün bunları Tolstoy'un yazarlıktaki teknik becerisine bağlayabilirsiniz, kısmen de haklı olursunuz. Gelin görün ki, İnsan Neyle Yaşar tarzındaki mesellerinde şahit olduğumuz bir şey var ki Tolstoy'u Tolstoy yapan şey, bence esasında bu: Kendisi yukarıda saydığım özelliklerine ek olarak, başka türlü hissetme ve bunu dile getirme cesaretine sahip bir edebiyatçıydı. Açıkçası işin bu kısmını unutmak, manzarayı eksik anlatmak anlamına gelir. Öteki uçta yer alan Joyce'u ise anlatmak için bana sayfalar yetmez. O yüzden onda ve Tolstoy dahil sevdiğim bütün büyük yazarlarda var olduğunu yenilerde fark ettiğim bir özelliğe yer vermekle yetineceğim. Kelimeleri alışılmadık şekillerde kullanan, dilde haylaz bir çocuğun misketlerle oynayışındaki kendiliğindenlikle icatlar yapan, mizah duygusunu her daim diri tutan Joyce'un yazdıklarını ben aynı zamanda ülkesi İrlanda'ya ve elbette İrlandalılara bir armağan olarak görüyorum. Joyce'un romanlarını ve öykülerini okurken Dublin, gecesi ve gündüzüyle, geniş caddeleri ve kuytu mekanlarıyla, tarihi ve geleneğiyle canlanıyor, kağıt üzerinde de yaşayan bir yere dönüşüyor benim için. Dublinlileri neredeyse tek tek görüyorum. Gençken söyleseler itiraz ederdim ama büyük edebiyatın aidiyet duygusundan yoksun, ayağı başka kafası başka yerlerde dolanan bir örneğini kendi adıma ben bilmiyorum. Kafa açıcı bir yazı. Elinize sağlık. Güzel bir içerik olmuş. Emeğinize sağlık. Kemal Tahir büyük ustanın büyük edebiyat eseri ve okuduğumuzda girdiğimiz ruh hali arasındaki ilişkiyi bu şekilde anlatması... müthiş. Ancak, Laclos ve Prevost aşina olmadığım sanatçılar.


Yumurtalardan korkuyorum... O hiçbir deliği olmayan, yuvarlak beyaz şeyler... diyordu filmleriyle tüm dünyayı korkutan Alfred Hitchcock. Robert Schnakenberger Domingo Yayınları'ndan çıkan kitabı Büyük Yönetmenlerin Gizli Hayatlarında buna benzer birçok sırrı ifşa ediyor, sinemanın Stanley Kubrick, Francis Ford Coppola, Federico Fellini, Jean Luc Godard, Brian de Palma, David Lynch, Pedro Almodovar, Steven Spielberg, François Truffaut, Quentin Tarantino gibi dahileri hakkında sadece arkalarından konuşabileceğiniz gerçekleri açıklıyor. Pedro Almodovar'ın Madrid'deki ilk yılları, en yaratıcı, en üretken ve en tuhaf dönemlerinden biriydi. Star, Vibora ve Vibraciones gibi yeraltı gazete ve dergileri için makaleler yazıp kırmızı noktalı karikatürler çiziyordu. Karmaşık bir aşk üçgeni içindeki bir tampon imparatoru hakkında soft porno bir foto-roman yazdı. Peruk takıp, gözlerine siyah kalem çeken Almodovar, file çoraplarla tamamladığı kostümüyle, arkadaşı Fabio de Miguel'le kurduğu sahneye kadın kıyafetleriyle çıkan punk-rock ikilisi Almodovar & McNamara'nın vokalistliğini yapıyordu. Belki de o dönemdeki en tuhaf icraatı olarak kendine Patti Diphusa adıyla bir kadın porno yıldızı alter egosu yarattı ve haftada bir, onun taşkınlık dolu anılarını La Luna gazetesine gönderdi. (Kitap bizde Patty Diphusa Anıları adıyla yayınlandı. Lafazan yönetmenin had safhada bir ayak fetişi var. İnanmıyorsanız, hem Pulp Fiction ve hem de Kill Bill'de birçok defa ekrana gelen Uma Thurman'ın çıplak ayaklarına, Günbatımından Şafağa'da Tarantino'nun Salma Hayek'in ayakkabısından tekila içtiği sahneye, Tarantino'nun dudaklarının yüzü görünmeyen bir kadının ayak parmaklarıyla buluştuğu sayısız paparazzi fotoğrafına ve 2008'de bir film festivalinde yönetmen John Waters'la gerçekleştirdiği röportajda, o uzantılara meyilli olduğunu kabul etmesine bir bakın. Senarist Joe Eszterhas, Hollywood Animal adlı anı kitabında manikürcüsünün kendisine Tarantino'nun bu ilgisini ve bir keresinde zevk için Cameron Diaz'ın ayak parmaklarını emdiğini anlattığından bahsetmişti. Kill Bill filminin oyuncuları, Tarantino'nun sette herkesin ayaklarını çekmekle oldukça meşgul olduğunu ve isterse sadece bu ayak çekimlerini kullanarak baştan sonra ayrı bir film yapabileceğini anlatmışlardı. Tarantino 2006'da ünlü top model Tyra Banks'in yapımcılığını ve sunuculuğunu üstlendiği Amerika'nın Yeni Top Modeli yarışmasının özel ayak fetişi bölümünde de jüri üyesi olarak ekrana çıkmıştı. Spielberg'i çapkın biri olarak hayal etmek ne kadar güç olsa da, gençliğinde onun da biraz yaramazlık yapmış olduğunu söylemek gerek. Evlenip çoluk çocuğa karışmadan önce Victoria Principal ve Sarah Miles gibi medyatik kadınlarla takıldığı olmuş. Tavladığı en meşhur isimse, valerie Bertinelli'ymiş. Tanışır tanışmaz ikili arasında kıvılcımlar çakmış ve Spielberg, çiçekler gönderip sevimli yıldızı yemeğe davet etmiş. Bertinelli yaşadıklarını bir röportajda sonradan şöyle özetlemiş: Birkaç kez beraber gezip tozduk... bundan daha fazlasını da yaptığımız oldu. İkilinin bu küçük aşk macerası akla hayale gelebilecek en tuhaf nedenden bitmiş. Spielberg'in sarımsağa karşı klinik boyutlara varan bir tiksintisi vardı. Bir akşam onun için yemek hazırlıyordum. Tam sarımsakları doğramaya girişecekken bunu gördü, diye hatırlıyor Bertinelli o günü. Birden 'Hayır, hayır, hayır, sarımsak olmaz!' demeye başladı. Ben de 'Gerçekten mi? Peki' dedim. Ancak o sırada kafamdan geçen şuydu: Sarımsak yiyemeyen biriyle hayatta beraber olamam. 1970'lerde pek çok ergenin hayallerini süsleyen Bertinelli'nin İtalyan mutfağıyla barışık birinin kollarına kendisini atması fazla uzun sürmeyecekti. Bu kişi de, gitar virtüözü Eddie Van Halen'den başkası değildi. Vahşi Batı, Hiç Bu Kadar Vahşi Olmamıştı... Fıstık Gibi Kızlar... Utangaç Kovboylar! Coppola'nın 1962'de çektiği soft porno filmi Tonight for Sure'un afişinde bu slogan vardı. İlk profesyonel işi için tuhaf bir seçim yapan Oscar ödüllü yönetmenin çektiği 69 dakikalık bu müstehcen, yan dairede bir fotoğrafçının yaptığı çıplak fotoğraf çekimini fark eden ve bir sapık için bulunmaz bu fırsat yakalayan ihtiraslı bir röntgencinin maceralarını anlatıyordu. Adam, kadınların çıplak vücutlarını rahatça röntgenleyebilmek için güçlü bir teleskop edinmişti... Coppola, porno eserini ara sıra, birkaç memenin görüldüğü saçma bir komedi olarak tanımlamıştı. Müzikleri de babası Carmine'e hazırlatmıştı. Ardından ikinci bir porno için teklif aldı. The Bellboy and the Playgirls adlı bu filmde de iç çamaşırı mankenlerinin kaldığı odaya sızmak için bir sürü dolap çeviren azgın bir otel komisinin başından geçenleri anlattı. Filmde on yedi yaşındaki bir kız dışında -babası görürse öldürür diye korkuyordu- tüm kadınlar üstsüzdü. Coppola kızın sutyeniyle kalmasına izin verdi. 1960'ların başında, şöhretinin doruğundayken, Godard başrol oyuncularından Anna Karina ile fırtınalı bir evlilik yaşar. Paris'in en gözde çifti olmalarına rağmen ilişkileri berbattır. Godard, durup dururken haftalarca ortadan yok olur. Bir defasında Karina'ya bir paket sigara almaya çıkacağını söyledikten sonra neredeyse bir ay boyunca ortalıkta görünmediği söylenir. Bir aradayken de kedi köpek gibi didişirler. Mesela senaryo yazarı Paul Gegauff çiftin evine yaptığı bir ziyarette, onları, kıyafetlerinin jiletle lime lime doğranıp etrafa saçılmış olduğu buz gibi bir odanın iki ayrı köşesinde çırılçıplak bulduğunu anlatmış. Her yerde cam kırıkları varmış. Godard, Sana içmek için bir şeyler ikram ederdim ancak hiç bardak kalmadı der ve Gegauff'ten evden çıkabilmeleri için üstlerine giyecek birer yağmurluk satın almasını rica eder. Çift 1965'te ayrılır. Fellini, her ne kadar Katolikliği reddedip, bedenselliği kutsayan filmler yapsa da, ruhani dünyaya saplantılı bir ilgi duyuyor ve Penus gibi hoş bir isme sahip favori medyumunun eşliğinde ruhlar alemi ile iletişime geçme şansını hiçbir zaman kaçırmıyordu. Bu yaşlı gizemci,1960'lı yıllarda şoförlü bir limuzin içinde genç erkek asistanıyla beraber Roma'da dolanmaktaydı. Fellini bir dizi başka çatlak kutsal insanla da çalıştı. Aralarında Alman bir astrolog, İtalyan bir inanç şifacısı ve sadece Nardu Amca olarak tanınan ve istediği zaman kendini bir ata çevirebileceğini iddia eden bir büyücü bulunuyordu. 1960'ların ortalarında yönetmen meşhur İtalyan kahin Gustavo Adolfo Rol'un müridi oldu. Rol, iddialara göre, kapalı kitapları okuyabiliyor, zihin gücüyle nesneleri hareket ettirebiliyor ve geleceği görüyordu. Fellini Rol'un bir parkta büyük bir eşek arısını yalnızca telekinetik güçlerini kullanarak öldürdüğünü gözleriyle gördüğünde ısrarcıydı. Bir yandan da filmlerinin gişe başarısı hakkında kendisine önceden bilgi vermeleri konusunda ruhani arkadaşlarına bel bağlamıştı. Bir defasında medyumlarından birinin yönetmene sıradaki iki film gişede çakılacak dediğinin duyulmasıyla, onunla çalışarak kariyerlerinin ölüm fermanını imzalayacaklarından korkan oyuncular, Fellini'nin telefonlarına çıkmamaya başladı. Sonuçta iki film de fiyaskoyla sonuçlanarak Fellini'nin psişik dünyaya olan inancını ölümüne sağlamlaştırdı. Komplo teorisi meraklıları arasında Kubrick'in düzmece olarak kabul edilen aya iniş görüntülerine yaptığı sözde katkılara dair dedikodular yıllardır dolaşıyor. Efsaneye göre 1968 yılının başlarında NASA yetkilileri büyük bir gizlilik içinde Kubrick'e ilk üç ay yolculuğunu yönetmesi için oldukça kazançlı bir teklif sunar. Kubrick 16 ayını, Huntsville, Alabama'da özel inşa edilmiş ses geçirmez bir stüdyoda, Apollo 11 ve 12'nin aya inişinin her evresini sahnelemekle geçirir. Ortaya çıkan filmle, Neil Armstrong, Buzz Aldrin ve diğerlerinin ayın yüzeyinde yaptığı muziplikler televizyondan gösterilir ve her gördüğüne inanan Amerikan halkına gerçekmiş gibi sunulur. Yayın Houston'daki Johnson Uzay Merkezi'nde bulunan Kubrick tarafından, 2001 filmindeki İnsanlığın Doğuşu sahneleri için geliştirdiği önden gösterim metodunun aynısı kullanılarak uzaktan yönetilir. 1970'lerin başında De Palma, daha sonra Süpermen serisinde Lois Lane rolünü oynayacak olan aktris Margot Kidder ile tutkulu bir aşk yaşadı. Çift, çok sık ve azgınca sevişmeleriyle ünlenmişti. Bir keresinde bir arkadaşlarının evindeki dolabın içinde bile seviştiler. Seks yapmadıkları zamanlarda ise satranç oynuyorlardı. Aslında kidder'a oyunu öğretenDde Palma'ydı ancak yeni öğrenen birine karşı sabır göstermek sahip olduğu erdemlerden biri sayılmazdı. Kidder ne zaman akılsızca bir hamle yapsa, satranç tahtasını kaldırdığı gibi taşları oyuncunun tepesinden boca ediyordu. Transandantal meditasyon yapmaya başlamadan önce, Lynch'in hem kendisi hem de köpeği öfke doluydu. Yaklaşık 20 yıl boyunca bastırdığı saldırganlığından arta kalanı The Angriest Dog in the World adlı bir karikatür dizisine aktardı. Bu karikatürlerdeki mizah duygusu, acınası derecede mutsuz ve ızdırap içindeki insanların hastalıklı halinden yola çıkmaktadırdiye de bir açıklama yaptı. En Kızgın Köpek, 1992'de sessiz sedasız ortadan kaybolana kadar, kendine muhtelif gazetelerdeki maceralarını heyecanla takip eden bir kitle yarattı. Lynch, kısa bir süre önce onu sanal alemde tekrar hayata döndürdü. Öte yandan Lynch'in hayvanlara pek de iyi davrandığı söylenemez... Çünkü ünlü yönetmenin kan donduracak bir hobisi var, kendisi eğlence için hayvan kadavraları inceliyor. Bu tuhaf uğraşı, bir veterinerin ona ölü bir kedi hediye etmesiyle başlamış. Lynch ölü kediyi eve götürmüş ve hemen kesip içini açmış. Artakalanlarını bir şişeye doldurduğu hayvan burada katılaşıp adeta sonsuza dek kedigiller familyasından bir Cutty Sark'a dönüşmüş. Ardından Lynch, kendi deyimiyle dokularını incelemek için başka hayvanları kesmeye başlamış. Kadavraları parçalara ayırdıktan sonra onları dikerek deri ve iç organları kalaslar üzerine germekten hoşlanıyormuş. Maket uçağa benzettiği bu kombinasyonlara da set adını veriyormuş. Yıllar içinde kedi, fare, balık, tavuk ve ördeklerden setler oluşturmuş.


Eskiden ekonomist olan Camilla Lackberg, İsveç'in en çok satan yazarı. Buz Prenses adlı romanı bizde de yayınlandı. Her biri rekor kıran öteki kitapları da bu kış sırayla yayınlanacak. Onunla Stockholm'de buluştuğumuzda, yazar olmaya nasıl karar verdiğini anlattı. Camilla Lackberg'in polisiye türündeki romanları sadece İsveç'te değil, tüm Avrupa'da çok satan listelerinin en tepesinde. Gittiği ülkelerde rock yıldızı muamelesi görüyor, imza günlerinde izdihamlar oluyor. Onunla röportaj yapmak için davet edildiğim Stockholm'de buna bizzat şahit oldum. Kitapçı vitrinleri baştan aşağı Camilla Lackberg posterleriyle süslüydü. Kafelerde, parklarda herkesin elinde onun romanları vardı. Düşünün; röportajdan sonra Lackberg'e bindiğim taksilerin şoförleri, kaldığım otelin çalışanları için bile kitap imzalatmak zorunda kaldım. Hem de nasıl! Polisiye romanlara aşık olma sebebim o. İlk kez yedi yaşındayken, babamın kütüphanesinde bir romanını bulup okumuştum. Öylesine büyülenmiştim ki, bir çırpıda bütün kitaplarını bitirmiştim. Şimdi de günümüz polisiyelerini fazla sert buluyorum ve eski usul polisiyeleri okumaya devam ediyorum. Onlarda artık kaybettiğimiz farklı bir lezzet var. En büyük hayalim polisiye romanlar yazmaktı ama bir türlü zaman bulamıyordum. En kötüsü cesaretim yoktu. Sonunda eski kocam Noel hediyesi olarak beni bir yaratıcı yazarlık kursuna yazdırdı. Artık görüşmesek de ona hayatım boyunca müteşekkir kalacağım. Kurs bana cesaret kazandırdı, kendime güvenmemi sağladı. Vay be, meğer yazabiliyormuşum! dedim kendi kendime. Buz Prenses'e de zaten orada öğrenciyken başladım. Tabii sonradan iki yıl gece gündüz bu romanla uğraştım, o ayrı. Karar vermiştim: Sevmediğim bir işi sürdürmek yerine hayal ettiğim işi yapacaktım. En iyi bildiğin şey neyse onu yazmalısın demişti öğretmenlerden biri. Romanlarımda tabii ki kendimi yazmıyorum ama başta annem olmak üzere tanıdığım bütün karakterlerin bir biçimde hikayeye sızdıklarını fark ediyorum. Olaylar hep doğduğum küçük kasabada geçtiği için de çok rahatım. Yazarken yolumu gözüm kapalı bulabiliyorum. Hayatta saf kötülük ve saf iyilik diye bir şey yoktur ki. İnsanlar ruhlarında ikisini de barındırırlar. Bile isteye, hesaplı kitaplı kötülükler biraz daha başka tabii. Bu tür kötülükleri sadece sevgisiz, empati yoksunu kişiler yapabilir. Diğerleri için hep bir umut vardır. Ama bir yazar olarak ben bütün karakterlerimi anlamaya, hak vermeye çalışıyorum. En kötü kalpli olanına bile bir çeşit sevgi duymalıyım, yoksa onlara soluk aldıramam. Hem zaten kusursuz insanlara tahammül edemiyorum. Buz Prenses'i yazarken sadece annemin okuyacağını sanıyordum. Beni bile şaşırtarak çok popüler oldu. Dünyanın her yerinde bir sürü okurumun olması, her seferinde sadakatle bir sonraki romanımı beklemeleri şahane bir şey. Geçen ay İspanya'daydım. Herkesin elinde kitaplarım vardı, imza günlerinde izdiham yaşandı. Nasıl mutlu olduğumu anlatamam. Kendimi bir rock star gibi hissettim. Ama sonuçta yazarlık yalnız yapılması gereken bir iş. Kalabalıkların sevgisi alışkanlık haline gelirse, insan üretemeyebilir. En büyük malzemem insanlar ve kurdukları ilişkiler. Kafelerde rahat etme sebebim de bu. Ara sıra yazmayı bırakıp arkama yaslanıyor, kahvemi içip kekimi yerken etraftaki insanları seyrediyorum. Susabilen biri de değilim pek, birisi ilgimi çekerse yanına gidip çekinmeden sohbet edebiliyorum. Sanırım evet. En çok da bir hayalin peşinden giderek bütün hayatımı değiştirebilme cesareti bulmuş olmamla gurur duyuyorum. Herkesin hayalleri vardır ama pek az kişi bunları gerçekleştirmeye çalışır. İyi ki işimi bırakıp yazmaya başlamışım. Bunu yapmasaydım şimdi hem başarısız, hem de çok mutsuz bir kadın olacaktım. Pek yok. Sadece çocuklar evde çok gürültü yaptığında bazen tek çare bir kafeye gitmek oluyor. İlkem, ofis saatleri dışında asla yazmamak. Akşamları asla çalışmıyorum. Herkesten çok kendim için yazıyorum. Daha doğrusu okumak istediğim romanları yazıyorum. Dolayısıyla yazdıklarımı önce kendime beğendirmek zorundayım. Ben beğendiysem, korkmaya gerek kalmıyor. Gerilim romanları ve polisiye okuyorum. İngilizleri özellikle seviyorum. Peter Robinson, Reginald Hill, Denise Mina... Ama Patrick Süskind'in Koku'su ile Donna Tartt'ın Gizli Tarih'inin aşılamamış olduğuna inanıyorum. İkisi de muhteşem. Ona kendi hayatımdan, karakterimden çok şey ödünç verdim. Arkadaşlarımı, okuma zevkimi, yemek tutkumu... İlerleyen romanlarda onun farklı yönlerini keşfedeceksiniz. Üçüncü kitapta anne olacak mesela. Yok o çok daha sonra. Önce çocuk sahibi olacaklar. Ama sürprizi bozmayayım. Tamamen tesadüf. Çünkü ilk kitabı yazarken başka biriyle evliydim. Şimdiki eşim Martin'le beşinci kitabı yazdığım sırada tanıştık... Belki de kaderdir, kim bilir. Onu daha gerçek kılmak için elbette. Bu tür kusurları okurun Erica'yla özdeşleşmesini sağlıyor. Ben olsaydım ne yapardım? deme şanına sahip oluyorlar. Ayrıca Erica kilolu ama çok cazibeli bir kadın. Okurlarımın onu çok sevmesinin sebebi zekası, yeteneği ve kilolarına rağmen aşırı güzel olması. Çünkü doğup büyüdüğüm ve en iyi bildiğim yer bu küçük kasaba. Herkesi tanıyorum. Ailem hala orada yaşıyor. Hem küçük kasabalar bence daha enteresan. Metropollerde ne yaptığınızı kimse umursamaz ama küçük bir kasabada o gün nasıl göründüğünüz, kimlerle konuştuğunuz hemen dikkat çeker. Yani katilin, işlediği suçları gizli tutabilmek için çok daha zeki olması gerekir. Bu da hikayenizi ilginçleştirir. Bunun için kendimi suçlu hissetmiyorum. Fjallbacka'nın turizmden gelecek paraya çok ihtiyacı var. Bu sayede bir sürü eski bina onarılabildi, yeni okullar açıldı, kütüphanelerin sayısı arttı. Bazen Fjallbacka'nın eski halini özlüyorum ama orada yaşayan insanların, özellikle balıkçıların daha fazla para kazanmasından şikayetçi değilim.