Sadede geliyorum: En genç yayınevimiz Hep Kitap'ın çocuk kitaplarına kelimenin tam anlamıyla bayıldım. Hele Franziska Biermann'ın yazıp resimlediği Bay Tilki'nin hastası oldum. Gerçi Bay Tilki'nin kitaplarla ilişkisi biraz farklı. Kendisi edebi tat aldığı kitapların kütüphanesinde değil de midesinde durmasını tercih ediyor. Eh, iştahlı da... Dolayısıyla başı dertten derde giriyor. Israr etmeyin sonunu anlatmayacağım. Troisdorf Resimli Kitap Ödülü ve Fallt aus dem Rahmen Edebiyat Ödülü sahibi Kitapsever Bay Tilkiyi kendiniz keşfedin. Hoşunuza giderse ikinci macerası da hazır ayrıca... Biraz ipucu: İkinci macerada Bay Tilki, kitabı çoksatanlar listesine girip filme çekilince, uluslararası üne kavuşan bir yazar olarak çıkıyor karşımıza. Ama bir problemi vardır: Bir sonraki kitabı için aldığı tüm notları ve karalamaları çalınmıştır. (Kendi mi yedi mi acaba diye sormak geliyor içimden ama İyiliksever Bay Tilkiyi henüz okumadığım için cevabı bilemiyorum. Küçük sefil ev cini Dobby, Privet Drive'da bir anda ortaya çıkıp Harry Potter'ın Hogwarts'a kesinlikle geri dönmemesi için ısrar edince Harry, bunun ardında ezeli düşmanı Draco Malfoy'un olabileceğinden şüphelenir. Ron Weasley'nin korkunç Dursley'lerden sihirli bir uçan araba yardımıyla kurtardığı Harry, yazın kalan günlerini Kovuk'ta geçirir. Weasley'lerle yaşam dikkat dağıtıcı bir sürü sihirli şeyle doludur, Harry kısa sürede Dobby'nin çılgın uyarılarını unutur. Ama okulda karanlık bir koridorda Dobby'nin korkunç şeyler olacağına dair öngörülerini yineleyen korkunç bir mesaj bulunur... Hatırladınız mı? J. K. Rowling'in klasikleşen serisinin ikinci kitabı Sırlar Odasının konusu buydu. Kitap şimdi muazzam illüstrasyonlarla, ciltli ve büyük boy olarak yeniden yayımlandı. Resimlerin, efsane illüstratör Kate Greenaway'in anısına verilen ödülün en önemli kazananlarından biri sayılan Jim Kay'e ait olduğunu ekleyelim. Kay, büyücüler dünyasını neredeyse büyülü ayrıntılarla canlandırıyor... Hem hayranlar hem de yeni okurlar için mükemmel. İngiltere'de Oxford Yayınları tarafından basıldıktan sonra birçok ülkede yayımlanan ve büyük başarı kazanan Yaratık Öğretmen serisinin ikinci kitabı Yaratık Öğretmen Çıldırdı da tıpkı ilk kitap gibi çocuklara devasa eğlence vaat ediyor. Jake ve sınıfı, Wilf'in Vahşi Macera Parkı'nın açılışına gidiyor. Bu çılgın park muhteşem oyunlarla dolu ama en sevdikleri öğretmenleri Bay Hyde'ın yine o meşhur Yaratık'a dönüşmesiyle işler çığırından çıkıyor, kargaşa başlıyor! Biz de hem eğlenerek okuyoruz hem de merak ediyoruz, acaba Jake ve arkadaşları, gözden kaybolan Yaratık'ı bulup, öğretmenleri hakkındaki gerçek ortaya çıkmadan önce yeniden Bay Hyde'a dönüşmesini sağlayabilecekler mi? Son sürat akan bir nehirde yol almak kadar heyecan verici ve takla atan timsah kadar eğlenceli bir maceraya hazır olun! Soru 1) Belalı bir korsan, şu bizim Zehir Reis. Sürekli hazine peşinde, denizleri aşıyor. Bakalım, bir insanın sahip olabileceği en büyük hazineyi bulabilecek mi? Cevabı, Zehir Reisi okuyanlardan alalım. Soru 2) Büyük Şef, Küçük Kızılderili, sana verilecek adı hak etmek için güneş batmadan önce olağanüstü bir şey yapmalısın... diyor. Peki Küçük Kızılderili'nin adı ne olacak? Cesur Kartal mı, Minik Karınca mı? Küçük Kızılderiliyi okursanız, öğrenirsiniz. Soru 3) Kitaplarla dostluk kurmak öykülerde de güzel... Tıka basa dolu bir kütüphanenin raflarından bir kitap düşer yere, yuvarlanarak. Kitaptaki öyküde yer alan kurt da çarpmanın şiddetiyle dışarı fırlar ve kendini gizemli bir odanın içinde bulur. Ama vakit yok, zavallı kurt acele etmeli! Odada dolaşan korkunç kediden kaçmak için, kendine sığınacağı yeni bir kitap ve acilen yeni bir öykü bulmak zorunda! Bulabilecek mi? Kitaptan Düşen Kurtu okuyalım, öğrenelim. Thierry Robberecht, Gregoire Mabire ve Quentin Greban'ın kitapları Remzi Kitabevi'nden çıktı. Kitaplar, edebiyat sevgisi, merak, yardımlaşma ve paylaşmanın gücü... Hayaller, gizemler ve merak... Japon yazar Sachiko Kashiwaba bizi küçük bir kütüphanede sihirli bir yolculuğa davet ediyor. Okuduğumuz kitaplardaki karakterlerin başlarına daha sonra ne geldiğini merak ederiz ya hep, Bitmemiş Hikayeler Kütüphanesinde tam tersi oluyor, karakterler kitaplardan teker teker fırlıyor ve okurlarının peşine düşüyor. Hadi biraz anlatayım... Küçük bir kasabanın kuytu kütüphanesinde çok acayip şeyler olur. Karakterler durup dururken kitaplardan çıkar ve içine kapanık kütüphaneci Momo'nun yardımına başvururlar. Merak ettikleri şey, hikayelerini okuyan çocuklara daha sonra ne olduğudur. Momo da çaresiz bu vahşi ve haşarı konuklara yardım eder. Ama onun da yardıma ihtiyacı vardır. Bir not: Kitabı resimleyen, Tokyo metrosunun Fukutoshin ve Shinjuku San-chome istasyonlarındaki mozaik duvara Alice Harikalar Diyarındadan motifler yaparak tanınan Yoko Yamamoto. Siz hiç gecenin bir yarısı korsanlar tarafından kaçırılıp Kesin Ölüm'ün Yağlı Sırığı'nda yürümeye zorlandınız mı? Peki ya hiç süt içme yarışında bir dev ayıya meydan okudunuz mu? Ne dediniz, hayır mı? O zaman Mabel Jones'un akıl almaz maceraları sizin için çok heyecan verici, nefes kesici ve hatta dehşet verici olabilir. Will Mabbitt'in 2016 Branford Boase Ödülü finalisti olan kitabı Mabel Jones'un Akıl Almaz Maceraları, Ross Collins'in çizimleri ve Sevin Okyay'ın çevirisiyle macera dolu bir okuma şöleni sunuyor. Konuya gelince... Hiçbir şeyden korkmadığını iddia eden Mabel Jones mışıl mışıl uyurken ani bir gürültü onu uyandırır. Ortamda şüpheli bir sessizlik mevcuttur. Etrafı araştırırken farkında bile olmadan O İŞ'i yapar ve sessiz lemur Uğursuz Sus tarafından anında başka bir mekana ve zamana paketlenir. Mabel artık Korkunç Larva adlı korsan gemisinde Ebenezer Çatlak'ın hizmetindedir ve yeniden insanların arasına dönebilmek için maceradan maceraya koşmak zorundadır. İki Medyum Karşı Karşıya Gelirse Ne Olur? Hele bu medyumlar genç hatta pek gençse... Hayaletleri görebildiğinden artık kesinlikle emin olan Kat, zamanla onlarla iletişim kurma korkusunu da yenmeye başlamıştır. En iyi arkadaşı ve tabii ki gerçek bir hayalet olan Jac'le Fısıldayan Çamlar Dağ Evi'ne gider ve birlikte çoktan ölmüş bir medyumu ait olduğu yere göndermeyi denerler. Fakat bilirsiniz, tecrübe her zaman çok mühimdir ve bizim iki çaylağın beceriksizlikleri sonucu işler kontrolden çıkar. Kısacası iç karartıcı kara bulutlarla savaşmaktan en iyi arkadaşıyla kavga etmeye kadar birçok talihsiz olay yaşadığı Fısıldayan Çamlar Dağ Evi'ndeki bir haftalık tatil Kat için gerçek bir felaket olmuştur. Üstelik şimdi karşısında iki seçenek vardır: Yoluna ya yanlış yönlendirilmiş bir ruhla devam edecek ya da işler ters gittiğinde ondan bile daha tehditkar olabilen en iyi arkadaşıyla karşı karşıya gelecektir. Genç yazar Elizabeth Cody Kimmel, Hayalet Arkadaşlarım serisinin yeni kitabıyla okur karşısında. Bitirirken, yukarıdaki özete bakıp bu kitabın okurken insanı tir tir titreteceğini zannedenlere yanıldıklarını söylemek isterim, çünkü Mutsuz Medyum hem çok eğlenceli hem de resimleri bir harika. Sherlock Holmes gibi zeki bir dedektif, Dr. Jekyll gibi azimli bir bilim insanı ve Harry Potter'dan bu yana görebileceğiniz en sıra dışı genç kahraman, özetle Flavia. Böylece, olasılıklar ve bağlantılarla dolu bir bilimsel araştırma süreci başlar. Önce Flavia'nın cinayetle suçlanan babası Albay de Luce, nezarethanede küçük kızına inanılmaz bir hikaye anlatıyor. Ardından da artık ayrı zamanlarda gerçekleşmiş iki cinayeti birbirine bağlayarak yeni şüphelilerin peşine düşmek için yeterli bilgiye sahip olan Flavia araştırmalarına başlıyor. Ve sonunda karşısında İngiltere Kralı'nı buluyor. Sonrasını okuyun... Turtanın En Tatlı Yeri gizemli ve sürükleyici bir polisiye. Bir çocuk nasıl düşünür, daha önemlisi ne kadar derinden hissedebilir? Soruyorum, çünkü elimdeki kitap, yani Lotarya tam olarak bununla ilgili. O kadar çok sayıda ödül kazanmış, hakkında öyle şahane yazılar yazılmış ki şahsen kitabı alır almaz okumaya başladım. Bir çeşit iskambil destesini andıran kitabın tasarımı da çok farklı ve güzel. Konuya gelince... Dağılmış bir ailenin kızı olan 11 yaşındaki Luz Maria Castillo, konuşmamayı tercih ediyor ve büründüğü sessizliğin içinde teselliyi çok sevdiği lotarya kartlarında arıyor. Her bir kart aşka, sadakata, aidiyete, şiddete, trajediye, umuda dair farklı bir anıyı temsil ediyor Luz Maria için. O kartları teker teker açarken, kartlardan bize başka ailelerin dramları da yansımaya başlıyor.


Hiç yazı kullanmadan hazırladığı sessiz kitabı Uzakla dünya çapında ün kazanan ve böylelikle hepimizin akınla kelimelerin kullanılmadığı bir edebiyatın mümkün olabileceği gibi çılgın bir fikri sokan Avustralyalı yazar-çizer Shaun Tan'den yine evrensel temalar üzerine kurulu güçlü bir resimli öykü. Genç yaşında, kariyerine Oscar dahil sayısız ödül sığdıran Shaun Tan'in, çocukken ağabeyiyle çıktığı balık tutma maceraları ve yaşadığı şehirlerde kendisini etkileyen mimari yapılar gibi kişisel deneyimlerinden yola çıkarak yarattığı bu gerçeküstü dünyada karşımıza çıkan tablo gibi enstantanelerin her biri göz kamaştırıyor. Arka kapakta vurgulandığı gibi; siz siz olun asla kuralları çiğnemeyin, özellikle de ne olduklarını anlamıyorsanız... Hele şu kuralı: Shaun Tan yazmışsa okuyun, düş kırıklığına uğramazsınız! Müze, müzelere ilişkin durağan ve eski algımızı çocuksu bir coşkuyla bozan enerji dolu bir kitap! Amerikalı yazar Susan Verde'yle ödüllü illüstratör Peter H. Reynolds'un birlikte yarattıkları eser, hem küçükleri hem büyükleri etkileyecek nitelikte. Okuru bir sanat müzesinin kapısından içeriye, sınırsız bir hayaller dünyasına davet eden kitap, Van Gogh, Picasso, Rodin gibi ünlü sanatçıların eserlerini örnekleyerek, eğlenceli ve düşündürücü müze yolculukları tavsiye ediyor. Dünyaca ünlü sanat eserlerinin önünde bambaşka duygulara kapılan, hayallere dalan bir kız çocuğu eşliğinde yaşamın bin bir halini anımsatan bu kitabı her yaştan çocuk çok sevecek. Bir eleştirmen, Müzede kahkaha atmanın, poz vermenin, meraklı sorular sormanın aslında ne kadar ne kadar doğal olduğunu hem çocuklara hem de yetişkinlere hatırlatan bir kitap yorumunda bulunmuş. Yazarlıkta karar kılıncaya kadar, boks antrenörlüğünden ressam ve heykeltıraşlara modellik yapmaya, muz plantasyonlarında hamallıktan gece kulüplerinde garsonluğa kadar çeşitli işlerde çalışan Jose Mauro de Vasconcelos'un başyapıtı Şeker Portakalı, günün birinde acıyı keşfeden küçük bir çocuğun öyküsünü anlatıyor. Can Yayınları'ndan Utku Lomlu tasarımıyla çıkan kitap bir Aydın Emeç çevirisi. Bu romanı bitirdikten sonra yazarın Güneşi Uyandıralım ve Delifişek adlı romanlarını da edinebilir ve Zeze'nin serüvenlerinin devamını okuyabilirsiniz. Bir zamanlar Messina'da, Kola adında bir oğlu olan bir kadın yaşarmış. Kola sabahtan akşama kadar hep denizdeymiş. Annesi de ona kıyıdan, 'Kola! Kola! Karaya çık, sen balık değilsin ki!' diye seslenirmiş. Ama oğlu hep daha uzaklara yüzermiş. Zavallı annenin de bağırmaktan karnına ağrılar girermiş. Günlerden bir gün, oğlu onu o kadar bağırtmış ki zavallı kadıncağızın sabrı taşmış, 'Kola! Dilerim balık olasın!' diye haykırmış. Şimdi... Büyük yazar Italo Calvino'yla denizler altına dalmaya, Venedik, Sicilya, Palermo ve diğer şehirlerde anlatılan İtalyan masallarını dinlemeye var mısınız? Deniz Masalları adlı kitapta Balık Koladan Yosunlarla Kaplı Adama sularda geçen altı güzel İtalyan masalı, Barbara Nascimbeni'nin renkli illüstrasyonlarıyla hayat buluyor. Hatırlatırım; Kola'nın yeniden karaya ayak basıp basamayacağını da ancak kitabı okuyunca öğreneceğiz.


Çok acayip bir amca ve arkadaşı zebra! Gökçe Gökçeer'in yazılarını ne kadar sevdiğimi biliyorsunuz. Bu yazı için de ona sıkı sıkı sarılmak istedim. Beni böyle tatlı bir kitapla ve şahane yazarıyla tanıştırdığı için. Efsane grup Mavi Sakal'ın solistiyken kariyerine solo devam etmeyi seçen ve daha da güzeli bu kariyeri çocuk kitaplarıyla renklendiren Genç Osman Yavaş'ı, Gökçe gibi artık ben de takip edeceğim. Final Kültür Sanat Yayınları'ndan geçenlerde çıkan Amcam ve Ben serisinin ilk kitabı Havaalanında Bir Zebra, genç yerli yazarlara daha çok şans verilmesi gerektiğini bir kez daha ispatlıyor. Gerçi son dönemde bu şansın verilmediğini söylemek de pek doğru olmaz. Artık eskisi gibi belli isimlerin etrafında dönmüyor çocuk edebiyatı. Hem yerli hem yabancı, özgün yapıtlara her zaman ihtiyacımız var. Genç Osman Yavaş, yazar olarak adı gibi genç ama müziğe yıllarını vermiş biri. Onu efsane Mavi Sakal grubunun solisti olarak hafızamıza kazıdık. 2012'de çıkardığı Gökyüzü Masmavi albümüyle kariyerine tek başına devam eden Yavaş, aslında yayın dünyasında daha önce çevirmen olarak da iz bırakmış; Goethe ve Rilke çevirileri yapmış, bu yolda ilerlemeye de ediyor. Ne iyi etmiş ki, bir de kitap yazmış. Amcam ve Ben serisinin ikinci kitabını heyecanla bekliyorum, çünkü ilk kitabı okurken çok eğlendim. Ben de arada mesajımı verdim, rahatladım! O halde, yazımı nihayetlendirebilirim. Kitabı yeğenleri Peri ve Elif'e ithaf eden, son derece akıcı ve eğlenceli bir dile sahip olan Genç Osman Yavaş'ın çocuk kitabı yazmaya devam etmesini naçizane tavsiye eder, yeni kitaplarını okumayı çok istediğimin altını çizerim. Bu arada kitabın arkasında yer alan, Yavaş'ın bu seri için özel olarak bestelediği şarkılar da işin son dakika sürprizi olsun. Yazarı ve kitabı keşfedip yayımlamaya değer bulan Final Kültür Sanat Yayınları'na ve çizimleriyle hikayeye bambaşka bir hava katan Nalan Alaca'ya teşekkürler.


Suya, toprağa, gökyüzüne, ağaçlara hatta rüzgarda uçan yapraklara yazan Hande Şarman bu kez bir aşk masalı yazdı. Birbirine aşık iki büyücünün hikayesi biraz melankolik, çokça hüzünlü ama çok güzel. Bir varmış bir yokmuş. Zamanın birinde bir yerlerde hiç eşyası olmayan ferah ama küçücük bir evde yaşayan bir çift varmış. Nehir kenarındaki bu ev, misafir ağırladığı görülmemiş, bacası tütmeyen, kendi halinde ama değişik bir evmiş. Sözü geçen çift de kadim zamanlardan kalma en güçlü büyülere hakim büyücülermiş. Onlar aslında birer su perisiymiş. Zavallı güzel yaratıklar bir tür lanetle yaralanmış, aynı anda bir tür kutsama ile ödüllendirilmişlermiş. Kendilerinin bile tam hatırlayamadıkları kadar uzun zaman önce olmuş bütün bunlar. Cezalandırılmalarının sebebi birbirilerine aşırı düşkünlükleriymiş. Aşkları o kadar büyükmüş ki asıl işlerini çok uzun zaman ihmal edip büyücüler topluluğunda bir sürü soruna yol açmışlar. En affedilmez suçları ise izinsiz bir şekilde sık sık zamanda yolculuk etmeleriymiş. Yasak olan ve ancak kurul kararlarıyla onaylanıp uygulanabilen bu büyüyü yaparak defalarca birbirilerini büyük ve geri dönüşü olmayan yaralardan, kazalardan ve savaşlardan kurtarmışlar. Zamanla bu şekilde oynamak, kaderi değiştirmek, evrende kötülüğü tetiklediği ve güçlendirdiği için çok tehlikeli ve yasakmış. Bizimkiler ise birbirileri için her şeyi göze almaya daima hazırlarmış işte. En eski büyücüler, hem bu aşkı göz ardı edememişler hem de bu suçlara izin veremeyiz demişler ve bu çifti birbirilerine ve insanlar diyarında yaşamaya mahkum etmişler. Aslına bakarsınız bizimkilerin umrunda bile olmamış. Nasılsa birlikteler. Eskisi kadar güçlü olmasalar ne çıkar! Hayattalar, birlikteler; yeter. Şimdi nehir kenarındaki evde tek başlarına kalmış olan bu çift, artık sadece birbirilerine büyü yapabildikleri ve dünyada kaldıkları için insan formunda gezdikleri için temkinli olmak zorundalarmış. Birbirilerini bir şeylere dönüştürerek oyunlar oynar, işlerini görür, işleri bitince büyüyü sonlandırırlarmış. Sanki gerçekten de birbirilerinden başka hiçbir şeye ihtiyaçları yokmuş. Bir fincan çay mı istedin? Al ben senin için bir fincan çay oldum, iç. Uykun mu geldi, ben senin için dünyanın en rahat yatağına dönüşürüm. İyi uykular. Avlanmak için mızrak mı lazım oldu? Benden daha ölümcül bir mızrak bulamazsın! Ancak gün gelmiş bizim çift bazı şeyleri birlikte yapamamaktan yakınır olmuş. Binlerce yıl yaşamaktan da sıkılmış olabilirlermiş ama bunu kendilerine bile itiraf edemezlermiş. Çünkü bir şeylerden sıkılmak aslında onların doğasında da varmış. Cezalarını çektikleri bu coğrafyada yaşayan insanlar gibi. Günlerden bir gün, canlarına tak edince evin önünde nehre bakarken Başımıza ne gelebilir ki demişler. Çıkalım yola, gidelim. Belki bu büyüyü bozacak biriyle karşılaşırız. Belki kaderimiz bu değildir, görelim. O anda evi bırakıp çıkmışlar yola. Yollarda ağaçsız kalmış orman perileri, taş kılığında ajanlar, ruhsuz insanlar, dengesiz kediler, kafası karışık devler gibi pek çok tehlike atlatmışlar. Biri diğerini bir ormana dönüştürmüş, büyüyü bozarken ormanın büyük kısmını gerçeklikte bırakmışlar; orman perileri mutlu olmuş. Ruhsuz insanlara kitaplar okutup masallar anlatmışlar. Taş kılığındaki ajanlara, bu işin yaş olduğunu fısıldamışlar. Dengesiz kedilere güzel kuyruklar hediye etmişler. Kafası karışık devlere şarkı söylemişler. Çünkü tehlikeleri güzellikle, iyilikle bertaraf edecek kadar olgun ve deneyimlilermiş. Ancak ne olduysa, yönlerini kaybedip aynı yollardan geçmek zorunda kalınca uzun zamandır insanların hüküm sürdüğü bu topraklarda hiçbir şeyin onların bildiği gibi yürümediğini anlamışlar. Ormanlar yine yağmalanmış, ruhsuzlar kitapları yakmış, ajanlar iki katına çıkmış, kedilerin kuyrukları kesilmiş, devler huzursuz edilmiş. Kaos ve kötülük kol geziyormuş. Yollarda oldukları için kendi formlarında rahatça gezdikleri ve insan kılığına girmeye gerek görmedikleri için de başları belaya girmiş. İnsanlar, kendilerinden farklı olan her şeyi yok etmek istermiş. Bu güzel büyücü su perileri çok yara almış, çok incinmiş, çok üzülmüşler. Aslında başından beri kendilerine yapılan en büyük kötülüğün insanlara yakın yaşamak zorunda bırakılmak olduğunu fark etmişler. Ne güçlerinin ellerinden alınması, ne diğerlerinden ayrı kalmak ne de birbirilerine mahkum bırakılmak. Zamanında yasaklanmış o büyüleri yaparak acaba bütün bunlara biz mi neden olduk diye de düşünmüşler. Varsa hatalarını tamir etmek için çok uğraşmışlar. İnsanlık tarihinden çok daha yaşlı olan bu iki güzel ruh, bütün bilgeliklerine rağmen uğraşlarının emeklerinin hiç işe yaramadığı görmüş. Bunu kabullenmeleri kolay olmamış. Mücadele etmişler. Hatta daha çok fayda sağlamak için bir süre ayrılmışlar. Bütün güçlerini kullanmışlar. Bildikleri bütün büyüleri yapmışlar. Defalarca tanrı ilan edilmiş, sonra terk edilmiş, cadı diye yakılmış, başka gezegenden diye kovalanmış, ölümle burun buruna gelmişler. Olmuyormuş. Olmuyormuş. İkna olmuşlar; insan denen varlık çok farklı. Çok genç. Çok acımasız. Çok yıkıcı. Çok aptal. Çok cahil. Çok bilmiş. Çok merhametsiz. Binyıllar süren, yorucu ve yıkıcı mücadeleden sonra zor bir karar vermişler. Daha önce hiç denemedikleri bir şeyi yapacaklarmış. 3-2-1! Aynı anda birbirilerini birer kayaya dönüştürmüşler. Sonsuza dek kaya olarak kalacak iki kaya. Sarmaş dolaş gibi görünen, birlikte kalmak isteyen, umudunu şimdilik yitirmiş iki güzel dev kaya. Deniz kenarında, dalgaların okşadığı, yıpranmaya gönüllü, bir arada kalmaya niyetli kayalar olarak sonsuza dek bir arada kalmışlar. İnsan değişir mi diye beklemekten içten içe vazgeçmemişler ama beklerken neyi beklediklerini defalarca unutacak gibi olmuşlar. Bu masal da burada bitmiiiş. Merhaba, İnsan umudunu kaybetmeye görsün elinde geriye tutanacak hangi dal kalır ki. Sadece boşluk. Umudumuzu kaybedince kaybecek başka hiçbir şeyimiz kalmaz ve gerçekten kayadan farkımız olmaz. Bize bunu hatılatan Harika bir masal ellerinize sağlık.


Gerçeği kabul edelim; bugün birçok kişi, televizyonu, bilgisayarı ve sinemayı kitaplara tercih ediyor. Bir çeşit zihin tembelliği söz konusu; entelektüel çaba gerektiren ciddi kitaplar birkaç istisna dışında okumuyor. Öte yandan Dan Brown, J. K. Rowling, Stephen King, Stieg Larsson, Adam Fawer, Stephenie Meyer, Paulo Coelho, Jean-Christophe Grange, Umberto Eco gibi yazarların tüm romanları tüm dünyadaki gibi Türkiye'de de çok satıyor. Anlaşılan, birçok başka üründe olduğu gibi çok satanlarımızı da Batıdan ithal ediyoruz. Ve bizim çok satan edebiyatçılarımız, arada sırada göze çarpan şaşırtıcı tesadüfler bir yana bırakılırsa; Orhan Pamuk, Elif Şafak, Ayşe Kulin, Ahmet Ümit, Tuna Kiremitçi ve gazeteciliğe başladığından beri edebiyatı unutmuş görünen Ahmet Altan'dan ibaret gibi görünüyor. Bu arada yazmak hala erkek egemenliğinde sayılsa da, kadın yazarların sayısının her geçen gün artması sevindirici bir gelişme. Erkekler biraz okuma tembeli. Onlar için tarihi romanların daha fazla şansı var. Bir kere tarihe meraklı erkekler, ana karakterin cinsiyeti ne olursa olsun o kitaba ilgi gösteriyor. Hem tarih dağarcıkları gelişiyor, hem macera dürtüleri kışkırtılıyor. Kimbilir bir kısmı da belki kadınları daha iyi tanımak için okuyordur. Çok satan birkaç kitabın yazarıyım ama özel bir formülüm yok. Yazdığınız kitabın türü ne olursa olsun kendi duygularınızı katabilmeli, yarattığınız karakteri gerektiğinde ruhuna bürünebilecek kadar iyi tanımalısınız. Yazmak da hayat gibi bir çeşit kumar sonuçta. yine de size som altından bir kural verebilirim: Uçmayı başarabilecek kadar çok hayal etmeli, ama yeniden iki ayağınızın üzerine konabilecek kadar da mantıklı olmalısınız. Çok satan bir kitap yazmanın formülü yok. Ama bazı tavsiyelerim var: Yazmadan önce okumak, okumak, okumak... Sonra da içinden geldiği gibi yazmak... Yazmadan yapamıyorum diyen yazarlar olmalı. Okur, kendini kahramanın yerine koyabildiği, mekanı ve atmosferi zihninde canlandırabildiği hikayeler istiyor ve dil oyunlarından ziyade kolay takip edilecek cümleleri yeğliyor. Galiba biraz da hayat üzerine formüllere ihtiyaç duyuyor. Mutlu olmanın yollarını gösteren kitapların çok satmasının sebebi bu. Öte yandan okurun yüreğine dokunmak şart. İnsanların yüreğine dokunan birçok hikaye yeterinci iyi pazarlanmadığı için kıyıda köşede unutuluyor. Çok okunmak isteyen biri, önce kitap kurdu, sonra dil ve hikaye cambazı olmalı. Psikolojiden ve sinemadan anlamalı. Matematik ve ekonomi yönü güçlü olmalı. Ekonomi duygusu olmayan biri, hikayesini gereksiz karakter ve ayrıntılarla doldurur. Matematik duygusu olmayan biri ise anlatır da anlatır... Bence müzik ve mimari bilgisi de gerekli. Romancı için 'bulmak' önemlidir. O özü bulduktan sonra yazar romanını bir ayda da yazar, üç yılda da... Yazar adaylarına şunu da tavsiye ederim: Yazdıklarınızı güvendiğiniz birine okutun. Gözlerine bakın. Gözleri parlıyorsa, tamamdır. Sadece şöhret ve para hayalleri kurarak yazmaya çalışan, 50 adet A4'ten sonra Marquez kesilen tiplerin hiçbir şansının olmadığının altını kalın kalın çizmek isterim. Nasıl bir kitap yazarsam çok satar? sorusunu soran bir yazarın başarılı olabileceğine inanmıyorum. Çünkü çok satan kitap yazabilmek çok başka bir yaratıcılık ve sezgi istiyor. Eğilimleri hissetmek, özlem ve beklentilere hitap etmek, sonra da bunları okuyucunun beynine ya da yüreğine dokunacak biçimde kaleme almak gerek. Alacakaranlık dizisinin yaratıcısı Stephenie Meyer'in başarısı burada gizli. Aşk kavramının içi o kadar boşaltılmış, tutkulu ve güçlü bir aşka özlem o kadar artmıştı ki, Meyer romanlarıyla böyle aşkların hala yaşanabileceğini gösterdi, hatta okurlarına Keşke vampir sevgilim olsa dedirtti.


Küçücük bir kitap Beyefendi ama Kontrol Kulesi'nin bekçisi Deniz Durukan'ın da bu yazıda belirttiği gibi önemli ve kıymetli bir kitap. O yüzden ikinci kez konuk oluyor Egoist Okur'a... Hatice Meryem erkekleri ve kadınları, onların ezeli beraberliklerini ve çatışmalarını bu çok tekinsiz ama büyüleyici metin aracılığıyla yorumlarken cinsiyetçi zihniyeti ve yaklaşımları da acı bir ironiyle eleştiriyor. Etnik kimlikler üzerinden yürütülen politikalara çomak sokmayı da ihmal etmiyor. Not: Deniz'in bahsettiği Arkadaş Z. Özger şiiri Merhaba Canım'ı da en altta okuyabilirsiniz. Böyle diyor Hatice Meryem, Erkeklere Methiye altbaşlıklı Beyefendi kitabında... Erkekleri seviniz adı Arkadaş Z. Özger'in 1970 tarihli Merhaba Canım adlı şiirine de gönderme bir taraftan. Arkadaş Z. Özger'in bu şiiri Zeki Müren'i seviniz dizesiyle bitiyor. Hatice Meryem'in Beyefendi'si ise Erkekleri Seviniz önermesiyle mücadele ediyor. Ama önce neden Arkadaş Z. Özger'e selam çakıyor Hatice Meryem, onu açıklamam gerek. Bir hakkaniyet belirtisi mi bu? Bir yanıyla öyle. Ama bu hakkaniyette ya da Arkadaş Z. Özger'le kurduğu bağda, aynı zihniyete karşı çıkmanın yoldaşlığı da var. Özger'in erkek olma ritüellerine, toplum tarafından biçilen rollere karşı verdiği mücadele, özellikle Sakalsız Bir Oğlanın Tragedyası şiirinde çok net. Sadece toplumun uyguladığı baskı değil, aynı zamanda içinde bulunduğu ama bir o kadar da dışında kaldığı şairler loncasının tavrı fazla sakallı bıyıklı bir Cumhuriyet olmuş. Geçelim! Çünkü değişen bir şey yok! O nedenledir ki; Hatice Meryem'in bu ilk şiir kitabının ana mevzusu kadının ötekileştirilmesi meselesine dokunuyor. Ama bunu öfkeyle veya hırçın bir dille yapmıyor. Aksine, kadınlara öğretilmiş olan o dişiliğini kullanma meselesini sözcüklerle sevişerek hatta ayıptır söylemesi en olmadık harfleri yalayarak gösteriyor, en ince ayrıntısına kadar... Üstelik bunu büyük bir ironiyle, fırlama bir söylemle yapıp bir anlamda punduna getiriyor. Yanlış anlaşılmasın, bu şiirlerde büyük bir aşk da var, tutku da. Dolayısıyla genelde kadının ötekileştirilmesi meselesine değinirken, özelde ikili ilişkilerdeki beklentilerden ya da çıkmazlardan da dem vuruyor. Mesela; korkmayın bizden çıkmaz/ isyanımızdan çıkar/ sizi gerçekten sevecek/ yeni kadın dizeleri kadının özgürleşmesiyle gerçek aşkın ve birlikteliğin mümkün olabileceğinden söz ediyor. Asıl korkucu olan; tabularla, yasak ve günahlarla baskılandırılmış kadının sevgisizliği. O halde Hatice Meryem'in yeni kadın sözü yabana atılmamalı. Yeni kadın aşk vaad ediyor çünkü. Köhnemiş fikirlerle ağır aksak ilerleyen bir toplumun da yenilenmesi anlamına geliyor bu. Dahası da var. Başta aile, evlilik gibi kurumların miras hukuku aracılığıyla sadece sermayenin korunması için kutsallaştırılması, kurgulanmış bir ahlak sistemini doğuruyor. Kirli ve çok pis bir sound'u var bu sistemin; özellikle kadın üzerinden yürütülen... O nedenle kadın özgürleşirse, toplum da özgürleşir, egemen ideolojinin yeniden üretilmesi sekteye uğrayabilir. Çok mu iyimserim? Belki! Kuşkusuz bu, egemenler için endişe verici. Yine öğretilmiş kadınlık, dişilik mevzularıyla vuruyor Hatice Meryem. Aslında bizim nasıl yetiştirildiğimiz ve yönlendirildiğimize de bir nazire bu söylem. Ve erkeklerin en zayıf noktası, yine ayıptır söylemesi, Hatice Meryem'in söylemiyle vinçlerinin kendiliğinden çalışmamasıdır. Aslında Hatice Meryem, iktidar baskısının dünyayı kontrol etme hırsını tetiklediğine kadar vardırıyor işi. İnsanoğlu kendi bedeniyle barışırsa dünyayla da barışacak, bu önermeyle de bakabiliriz şiirlere. Ne bileyim, psikanaliz yöntemiyle de inebiliriz insanın karanlık odalarına. Ama ben anlamam. Biz dizeleri kısım kısım ayrıyoruz ya, psikiyatristler de insan ruhunu kısım kısım ayırıyor. Hatice Meryem, Beyefendi'de erkekleri ve kadınları dize dize, hece hece bölüyor, çarpıyor, topluyor. Kadının ev içindeki ruh halini de odalara göre ayırmış. Yatak odası, uyumak ya da sevişmek için ayrılmış bir bölümden çok, erkekle kadının hesaplaşma yeri. O nedenle karanlık yatak odamız diye bir başlık açılmış. Tüm korkuların, zaafların, söylenmemiş kelimelerin, sustuklarımız ya da biriktirdiklerimizin hesabının dürüldüğü yer orası. Salonda durumlar farklı. Orası daha aydınlık bir yer. Aydınlık olmasının mekanla da bağlantısı var. Salonlar misafirlerin ağırlandığı bir yer olması sebebiyle her zaman daha gösterişli, bol ışıklı ve ferah alanlardır. Dolayısıyla aydınlığın konforla da ilişkisi bulunuyor. Zaten Hatice Meryem'in salonunda, erkek konforlu bir biçimde ağırlanıyor, ikramlar, hoş sohbetler eşliğinde... Bir nevi ısınma turları atılıyor. Ön sevişme denebilir buna. Aydınlık salon imgesi biraz da bundan. Beyefendi; önemli ve kıymetli bir kitap. Önemi sadece anlattıklarından değil, dili kullanma biçiminden de kaynaklanıyor. Kendine has üslubu, cesareti ve sözcükleri kullanmasındaki esneklik çok çarpıcı. Hatice Meryem'in ilk şiir kitabı ama biz onu öykücü ve romancı kimliğiyle tanıyoruz. Neyse anlatacaklarım bitmedi, lütfen uyuyup dinleniniz... diyor Hatice Meryem. Şiirler yazacağız size, söz.


Avustralyalı Damon Young, Can Yayınları'ndan çıkan Bahçede Felsefe adlı kitabında, insan ve doğa ilişkisine değişik bir pencere açıyor, tartışmanın merkezine bahçe kavramını oturtarak bu ezeli ve ebedi ilişkinin dinamiklerini anlamaya çalışıyor. Felsefe ve edebiyata ilgi duyanlar kadar, dünyaya değişik açılardan bakmayı sevenler için de son derece çekici bir okuma ve bence tam bir yaz kitabı. Aşağıda kitaptan Colette'le ilgili kısa bir bölümü okuyabilirsiniz. Sinema, zaman aralıklı fotoğraflama yöntemiyle çiçekleri çok büyük ölçekte gösterebilir. Öyle ki bezelye bitkisi bir piton gibi, zambak bir timsah gibi görünebilir. Bu imgeler Colette'i rahatsız ediyordu fakat kapıldığı dehşeti iyimserlikle bastırıyordu. Fleurs et Fruits'de sineklerin üşüştüğü çürüyen bir bitkiyle ilgili olarak, Hiç bilmesem daha iyi diye yazmıştı. Bırakalım da o küçük kara sır, bitki cehenneminin derinliklerinde kalsın. Colette'in dünyasında çiçekler masumdu. Ona göre, çiçekler evrenin normal yasalarından farklı işleyen sihirli bir molaydı. Claudine a'l'ecole adlı eserinde, Claudine'in yaşadığı kasabanın çiçekli bir kameriyeye dönüştüğü sahne, gençliğin bir tür fantezi diyarıydı. Colette'in gülleri sadece dekoratif amaçlı değildi. Aynı zamanda gülün ayırt edici karakterini hayal etmeye bir davetti. Alman filozof Arthur Schopenhauer'in derin düşünce dediği hali yaratmaya yardımcı oluyordu. Bu haldeyken derin düşünceye dalan bilinç, şeylerin ne zaman, nerede, nasıl ve niye öyle olduğunu düşünmeyi bırakır, sadece ve sadece ne olduklarına bakar diye yazar Schopenhauer. Colette için bu, hayal ederek yeniden kurgulama anlamına geliyordu ve bu, çiçeklerin hayvanlar gibi ayırt edici özelliklere sahip bireyler olmadıklarını fark etmekle başlıyordu. Colette onların düzenli şekillerini, renklerini alıp evrensel kişiliklere dönüştürüyordu. Schopenhauer buna tek ve değişmeyen bitki gerçekliği der. Sözgelimi hercai menekşeler VIII. Henry gibiydi, sıradan ama asil... kendinden memnun... çabuk bozulan... Dağlalesi kararlıydı, belli bir zamanı geçirdikten sonra bir anda açılıveriyordu; rüzgara kapılmış bir paraşüt gibi. Güllerin hanedanları vardı, tek bir hanedana mensup kızkardeşler gibi yüzlerce çiçekten oluşuyorlardı. Colette'in Dişi Kedi adlı romanında Alain karakterinin, annesinin bahçesinde en sevdiği şey devamlılıktır; geçen onca yıla rağmen bahçenin hala ayakta olmasıdır. Genç karısını annesinin bahçesi için terk eden Alain, Oh, adaçayı hep aynı! diye haykırır. Colette'e göre bu bilimsel olmasa da bir tür edebi keşifti, sanatla dikkatli doğa gözlemini birleştiriyordu. Amaç, daha az hesapçı, daha cömert bir başka hayatın portresini sunmaktı.


Albümlerini dinleyiciye parasız ulaştıran Bandista gibi müzik grupları gittikçe artıyor. Aynısını yapan yazarlar, sinemacılar ve bilim insanları da var. Kimileri karşı çıksa da, Copyright'ın, yani telif hakları sisteminin karşıtı olarak ortaya çıkan Copyleft, sadece parası olanın kültüre, bilime ve sanata erişmesini önlemeyi hedefleyen yepyeni ve özgürlükten yana bir dağıtım sistemi... Bir göz atmaya, hatta derinden incelemeye değer. Copyright yani telif hakları başlangıçta sanat eserlerini ve fikirsel üretimleri korumak adına üretilmiş bir kavramdı. Fakat artık bambaşka amaçlara hizmet ettiğinden kuşku duyanlar var. Copyright'ın karşısında ise Copyleft duruyor. İnternetle birlikte sayıları hızla artan Copyleftçiler, insanlığın hizmetindeki fikir ve sanat eserlerinden kazanç beklemenin yanlış olduğunu düşünüyor. Biraz daha fazlasını öğrenmem gerek... Ona Copyleft'in normal prosedürde nasıl uygulandığını soruyorum. 'Bu ürün copyleft'tir, alın istediğinizi yapın' cümlesi bile kuralsızca iş görür diyor. Öte yandan yasal zeminde karşılığı olan gayet kurallı uygulamalar da var. Creative Commons bunların en popüler olanı. Bir de ticari kullanıma izin vermeyen ama sanatsal kullanımları serbest bırakan Art Libre Lisansı var. Özetle Copyleft'e dijital çağa iyi ayak uyduran güncellenmiş bir telif yaklaşımı diyebiliriz. Örneğin bir müzik albümünü bu şekilde yayınlamak, onu dinleyiciyle arada para ilişkisi olmaksızın paylaşmak demek. Bu ne CD/DVD satışına engel olur, ne de lisans ücreti ödenmesine... Tüm Hakları Saklıdır yerine Bazı Hakları Saklıdır denmiş olur, hepsi bu. Ayrıca özellikle müzisyenler açısından artık tek gerçekçi gelir kaynağı performanslar, yani konserler... Dolayısıyla Copyleft ya da Copyright fark etmiyor, kimse albüm satışından zaten çok para kazanamıyor. Tabii bağış toplamak da söz konusu... Mesela Röyksopp ya da Radiohead gibi müzik toplulukları, albümlerini bağış yöntemiyle satmayı denediler, yani dinleyicilerden gönüllerinden ne koparsa istediler. Zarar etmediklerini biliyoruz. Biz özellikle bir lisanslama yöntemi benimsemedik. Copyright, yani yayın hakkı kitabın yazarına ve altKitap'a aittir diyoruz. Tercihimiz kendi sitemizden dağıtım yapmak. Olasılıkla, CreativeCommons'ın bazı alt lisanslama önerilerine uyuyor olabiliriz. Bilmiyoruz, önemsemedik de... altKitap, özgürce paylaşmayı destekliyor ve okurla para alışverişinde bulunmuyor. Ancak Copyleft'te olduğu gibi ürünleri yeniden yapmayı, değiştirmeyi ve yeniden yaymayı benimsemiyor. Düşünsel üretimin her alanında işlevi var. Bilim zaten böyle çalışıyor. Bir şeyi yapmanın, bir sözü söylemenin, bir sayıyı işlemenin, ıslıkla çalabildiğiniz bir melodinin, bir aşk dizesinin, bir devrim marşının, bir küfür cümlesinin, küf tutmayan bugdayın, siyah lalenin, pamuk sekerin tarifinin copyright'ı alınabilir belki, hatta alınıyor. Ve Copyleft butün bunları paylaşmayı mümkün kılıyor. Şan, şöhret! Bu işin şaka kısmı, Bill Gates'i herkes tanıyor, fakat Richard Stallman veya Lawrence Lessig'i kaç kişi tanır? Üretimleriyle para kazanmak, geçimini sağlamak herkesin hakkı. Copyleft'le parayı sınırsızca kazanmak, bunu bir iktidar aracı haline getirmek zorlaşıyor. Güç kendini, özgürlük herkesi sevmektir demişti Hazzlitt. Hepimiz, tüm insanlar kazanıyor copyleft'le.


J. K. Rowling'in Robert Galbraith adıyla yazdığı ve Zeynep Heyzen Ateş çevirisiyle Pegasus Yayınları'ndan çıkan Guguk Kuşu'yla ilgili aradığınız her ayrıntı bu yazıda. Baştaki sorunun cevabını baştan vereyim. Her bir cildini kafam attıkça tekrar tekrar okuduğum Harry Potter serisine bayılıyorum, çok önemli buluyorum ama açıkçası Guguk Kuşu'nu da çok sevdim. Ordudan ayrıldıktan sonra özel dedektif olarak çalışmaya başlayan pejmürde görünümlü ve meteliğe kurşun atan kahramanımız Cormoran Strike'a ise hakikaten aşık oldum. Roman sinemaya uyarlanırsa onu Jeff Bridges oynasın istiyorum. Bu tür dileklerim genelde pek gerçekleşmez ama ben gene de söyleyeyim, dilekler evrene gitsin :) Ha bu arada, Cormoran mı Harry mi daha iyi sorusuna cevaplarınızı bekliyorum. Yayıncılık alemine ve medyaya sıkı bir dersti bu aynı zamanda. Gerçek öğrenildikten sonraki gün Cuckoo's Calling 18 bin adet sattı, ardından 4709'uncu sıradan 1'inci sıraya yükselerek hatırı sayılır bir rekorun sahibi oldu. Belli ki ortada büyük bir açmaz vardı ve Rowling gerçeği tokat gibi yüzümüze çarpmıştı. Bu alemde işlerin yürümesi; bir kitabın hakikaten okuruna ulaşması ve çok satması için PR gücü şarttı. İsimsiz bir yazarın ilk romanı ne kadar iyi ve sürükleyici olursa olsun, dağıtımcıların, kitabevlerinin, dergilerin, gazetelerin ve dolayısıyla okurun pek ilgisini çekmiyordu. Galbraith'in gerçek kimliği ortaya çıkınca Cuckoo's Calling'in Dan Brown'un Cehennem'i başta olmak üzere birçok parıltılı çok satan romanı geride bırakması da bunun en bariz kanıtıydı. Daha enteresanı ilk iki ay boyunca kitabı doğru dürüst tanıtan, eleştiren kimsenin çıkmamasıydı. Ancak Galbraith'in aslında Rowling olduğu ortaya çıktıktan sonra birçok eleştirmen romanı ne kadar beğendiğini yazdı. Rowling, ezelden beri eski ABD başkanlarından Robert F. Kennedy'ye hayranmış. Bir de çocukken yeni tanıştığı insanlara kendini Ella Galbraith olarak tanıtıyormuş. O yüzden alter ego'suna isim seçerken zorlanmamış; Kennedy'nin adını, Ella'nın soyadını alması yetmiş. Web sitesinde yayınladığı kısa tanıtımda, Çocukken hep Ella Galbraith diye çağrılmak isterdim. Sebebini hiç bilmiyorum ama bu isim beni büyülüyordu diyor. Kitabın arka kapağında tıpkı The Cuckoo's Calling'in kahramanı Cormoran Strike gibi Galbraith'in de ordu istihbarat servisinden emekli olduğu yazılı. Onu eski istihbaratçı ve asker yapmamın çok pratik bir sebebi vardı. 'Yazarın neden hiç fotoğrafı yayınlanmıyor' sorusunu bertaraf etmek için bulduğum bir yoldu bu. Bilirsiniz, istihbarat elemanları emekli olduktan sonra bile pek röportaj vermez diyor Rowling. J. K. Rowling Cuckoo's Calling'de tıpkı Harry Potter gibi yaralı bir karakter yaratmış. Ordudan ayrıldıktan sonra özel dedektif olarak çalışmaya başlayan pejmürde görünümlü ve meteliğe kurşun atan Cormoran Strike ilk bakışta sıradan biri gibi. Hayatının büyük iniş çıkışlarına, sırlarına hikaye ilerledikçe vakıf oluyor ve J. K. Rowling'in yazarlık hüneri sayesinde büyüsüne kapılıyoruz. Bu arada da hem bir cinayeti çözmeye çalışıyor hem de yan hikayeleri takip ediyoruz. Potter serisinden de bildiğimiz gibi, iç içe geçen hikayeler örmekte usta bir yazar Rowling. Mesela daha romanın açılış sayfalarında Strike'ın şahane güzellikteki aristokrat sevgilisinden henüz ayrıldığını, daha doğrusu kadının, sebebini bilmesek de onu terk ettiğini keşfediyoruz. Bu durumda adamımızın büyük aşkına yeniden kavuşup kavuşamayacağı roman boyunca en merak ettiğimiz şeylerden biri oluyor. Bir de Strike'ın evlilik dışı bir çocuk olarak doğduğunu fark ediyoruz. Babası efsaneleşmiş bir rock yıldızı, annesiyse onunla kısa bir ilişki yaşamış olan bir groupie'ymiş. Neyse spoiler yağmurunu burada keseyim, bunlar okudukça öğreneceklerinizden sadece bir kısmı. Bir de asistan Robin var... Kazara Cormoran Strike'ın ofisinde sekreter olarak iş buluyor. Çocukken en büyük hayali dedektiflik yapmak olduğu için de elbette havalara uçuyor. Fakat nişanlısı durumdan çok rahatsız, Cormoran'dan hazzetmiyor ve bir an önce istifa etmesi için Robin'e baskı yapıp duruyor. Açıkçası ben kitabı bir solukta okudum. Hatta bittiğinde, Agatha Christie ve Ruth Rendell gibi İngiliz kadın polisiyecilerin üzerine polisiyeci tanımadığımı düşündüm. Kanepeye uzanıp hanım hanımcık ama keskin zekalı büyükanneler tarafından yazılmış hissi uyandıran bu romanlara zevkle gömülebilirdim. Cuckoo's Calling de bu tarz bir kitap, sürükleyici ve eğlenceli. Lüks malikanelerden leş gece kulüplerine kadar birçok yeri gezip çeşit çeşit insan tanırken bir an bile sıkılmıyorsunuz, üstelik şiddetten kusacak hale gelip kendinizi kan banyosu yapmış gibi falan da hissetmiyorsunuz. Hayalim Cormoran'ı Jeff Bridges'ın oynaması, bakalım gerçekte kim oynayacak. İri yarı ve kaba saba tavırlı dedektif Cormoran Strike, dev Hagrid'den epeyce ilham almış gibi. Zaten Grimm Kardeşler'in bir masalında geçen devin adı da Cormoran. Potter serisi, Harry'nin aslında sihir yapabildiğini ve bu yüzden öğrenci olarak Hogwarts Sihir Sanatları Akademisi'ne kabul edildiğini öğrenmesiyle başlıyordu. En büyük hayali dedektiflik olan Robin ise yeni işinin bir dedektiflik bürosunda çalışmak olduğunu, tam nişanlandığı gün öğreniyor. Ve bu inanılmaz rastlantı için sanki sihir diyor. Cuckoo's Calling'deki maktulün adı, Lula Landry. Süpermodelin öldürülmesi haberi tabloid gazetelerin sayfalarını haftalarca süslüyor. Potter serisindeki tabloid gazete bağımlısı kızı hatırladınız mı? Bildiniz, Luna Lovegood. Yanlış bir büyü sonucu Hermione'nin ön dişleri irileşmiş ve herkes tavşan dişli diye onunla dalga geçmeye başlamıştı. Cormoran Strike'ın işvereni ve öldürülen kızın üvey abisi John Bristow'un da gerçek olamayacak kadar iri tavşan dişleri var. Cormoran, ilkokul öğretmeninin hayatının en büyük talihsizliklerinden biri olduğuna inanıyor ve onu hatırlatan her şeyden nefret ediyor. Cormoran'ın öğretmeniyle Harry'e hayatı zehir eden öğretmen Deborah Umbridge arasındaki benzerlikler bariz. Rowling hep okurlarını çikolotayla baştan çıkarıyor. Potter'larda çikolatalı sahneler boldu, hatta bir tanesinde kahramanlarımız beladan sihirli çikolata yiyerek kurtulmuştu. Burada da bitter çikolatalar, kakaolu bisküviler ve çeşitli vesilelerle çekmeceden çıkarılıp ikram edilen çikolatalı lezzetler resmen iştah açıyor. Mesela hipoglisemiden mustarip Cormoran eski sevgilisinin başka bir erkekle nişanlandığını öğrenince aşırı içtiği bir gecenin sabahında ayılmak için aile boy çikolata yiyor. Cormoran Strike serisinin ikinci kitabı olan Silkworm'un henüz yayınlandığı şu günlerde J. K. Rowling, hayranlarının karşısına bir sürprizle çıktı. Ünlü yazar, yeni bir Harry potter öyküsü yazıp sitesi Pottermore'da yayınladı. Son Potter romanının 2007'de yayınlandığını düşünürseniz, bu sahiden büyük olay. Öyküde kahramanımız 34 yaşında Harry'i yetkişkin bir adam olarak okuyoruz. Yuvarlak gözlükleri değişmemiş ama saçları hafifçe ağarmış, şakağında da daha önce görmediğimiz bir yara izi var... Ron ve Howard'la Quidditch Dünya Kupası final maçında buluşuyor. Ron'un ailesinden kalan şaka dükkanının başına geçtiğini, Hermione'nin İse Sihir bakanlığı'nda çalışmaya başladığını öğreniyoruz. Neville Longbottom ve Luna Lovegood gibi yan karakterler de aralarda karşımıza çıkıyor. Öykü, Günlük Kehanet Gazetesinin hırslı muhabiri Rita Skeeter'ın ağzından yazılmış bir dedikodu haberi formunda ilerliyor. Rowling gene hakkında türlü çeşit dedikodu çıkararak zamanında kendisinin de canını epey yakmış olan tabloid gazetelerle dalgasını geçiyor. Fakat görünen o ki Potter hayranlarının sevinci kursaklarında kalacak. Rowling ufukta yeni bir Harry Potter romanı olmadığını açıkça söylüyor çünkü.


Çok eski arkadaşım Cüneyt Cebenoyan sinema ve müzik eleştirileriyle tanınan bir yazar. Birgün'de köşesi var, zaman zaman Bir+Bir gibi bağımsız dergilerde de rastlıyoruz. Onunla yapılmış bir röportajda, Türkiye'nin en özgür film eleştirmeni olduğunu söylemiş. Doğrudur... Ayrıca sağlam kalemdir. Filmlere dair girişi, gelişmesi, sonucu belli yazılar kaleme almaz. Yazılarını bağlarken de o sinir bozucu yüzeysellikteki sevdim-sevmedim, beğendim-beğenmedim, olmuş-olmamış yargısıyla yetinmez. Vicdanlı, komik ve iyi kalpli biridir; okuyanın ufkunu açmayı, zihnini harekete geçirmeyi, kasvete boğmadan düşündürmeyi seçer. İşte Cüneyt Replikas grubunun aylar önce Egoist Okur için hazırladığı Efkar Karması'nı görmüş geçenlerde. Güzel bi'şeyler söyledi. En hoşuna giden de listede Bonnie Prince Billy'ye rastlamak olmuştu. Kaçırır mıyım fırsatı, başladım hemen hadi, hadi ısrarlarına... Böylece içinde Bonnie Prince Billy'den de iki şarkı bulunan nefis bir liste geldi.


Kimi yazarlar, iki yoksul çocuğun emekle ve dostlukla filizlendirdikleri bir şeftali ağacının hikayesini anlatan Samed Behrengi'nin Bir Şeftali Bin Şeftalide yaptığı gibi romanını yazar ağaçların, kimileri de alfabesini hazırlar. Aileden gelen bir yeşil sevdam var benim. Çocukluğum bahçesinde muşmuladan Trabzon hurmasına, karaduttan fındığa kadar her tür ağacın bulunduğu bir bahçede geçti. Çocukluk yıllarımda İstanbul'da kolaylıkla bulunabilen ıhlamur ağacını ve çeşit çeşit incirleri saymıyorum bile. Ortaköy Dereboyu'ndaki bu bahçede dedemin seraları vardı. Dayım, evin önünde bir köşeyi çitlerle çevirmişti ve burada ticari amaç gütmeden, az bulunan bitkiler ve çiçekler yetiştirdi. Hatta babamın dayıma yurtdışından tohumlar getirdiğini hatırlıyorum; çiçek ve ağaç sevgisi hayatıma doğal yollardan girdi ve gönlümdeki yerini hep korudu. Evimde, pencerenin önünde ve balkonda hep bitkilerim oldu. Uzun lafın kısası bitki ve ağaçlara zaten çocukluğumdan beri düşkünüm. Elbette, yetiştirip hayranlık duymanın dışında bitki ve ağaçlarla ilgili kitaplara göz atmayı oldum olası seviyorum. Kitaplıkları da... 2015 yazında Cevat ile Gönül Çapan'ı yazlıklarında ziyarete gitmiştik. Kitaplara bakarken gözüm Tuğrul Mataracı'nın Ağaçlar, Doğa Severler İçin Rehber Kitap, Marmara Bölgesi Doğal Egzotik Ağaç ve Çalıları kitabına takıldı. Bu kitabın baskısı maalesef çok uzun zamandır yapılmıyor. Bulmuşken kitabı karıştırmakla kalmadım, defterimi çıkarıp notlar da almaya başladım. İçindeki kimi ağaçları tanıyor ama kimileriyle ilk defa karşılaşıyordum. Ağaçların isimlerine odaklanınca bir de yıllardır zihnim çocuk kitaplarıyla meşgul olunca bir alfabe yapabilir miyim diye düşündüm. Çocuklara ağaçları tanıtan yayınlar vardı, çoğunluğu kurgu dışı denen ve birçoğu ülkemizde olmayan ağaçlardan oluşan... Ama o anda ilk duygusu içimde boy atmaya başlayana kadar böyle bir alfabeye rastlamamıştım. Yapraklarını döken, dökmeyen, meyve veren, vermeyen, simgesel özelliği olan ve memleketimizde yetişen ağaçlardan bir liste oluşturmaya karar verdim. A'dan Z'ye sayısız liste yaptıktan sonra da eleye eleye nihai haline getirdim. Türkçemizde ğ ile başlayan kelime yok. Ama ğ olmazsa ağaç da ağaç alfabesi de kendini tamam edemezdi. Öte yandan kitapta 29 ağaç var aslında. Kitabın kapağında alfabeyi oluşturan ağaçlardan biri değil de mabet ağacı yer alıyor. Manolyayla beraber en sevdiğim ağaçlardan biri... İkisinden de vazgeçemediğim için böyle bir çözüm buldum. Hem kapak görseli şiir gibi olduğu için yazıya, anlatılmaya da muhtaç değildi hem de alfabemizin asal ve asil sayısına ulaşmış oldum. Bence bu sevgi çocukların dünyayı görme biçimleriyle alakalı. Hayvanlara da öyle yaklaşıyorlar. Eğer çevresindeki bir yetişkin aksini söylemezse çocuklar hayvanlardan pek korkmaz, bilakis onları sever. Çocuklara ağaçlarla ilgili kötü bir şey söyleneceğini sanmıyorum. Hoş sinek yapıyor diye incir ile dut ağaçlarını kestirmek isteyenler, polenleri uçuşuyor diye kavak ağaçlarına balta vuracakların olmadığını söyleyemeyiz. Yapraklarını döküp tekrar yapraklanması, çiçeğinin yemişe dönüşmesi çocuk gözünde mucize değil de nedir! İnsan, doğadaki doğal döngünün bir parçası olduğu için onu seyretmeyi de sever. Geceden sonra gün, kıştan sonra bahar... Tohumdan sonra fidan, çiçekten sonra yemiş... Bu zorunlu takip çizelgesindeki derin anlamı en iyi çocukların kavrayabildiğini, büyüdükçe belirginleşen, hesaplanmış doğadan kopuş ediminin çocukları bu kavrayış zenginliğinden uzaklaştırdığını düşünüyorum. Ağaç insanlığın çocukluğudur. Her şey onunla başlar ve güzelleşir. Tabii eğer çıkıp dallarından sallanmasına izin verilirse ağaçlar çocuğun ayağını yerden kesen oyun arkadaşlarıdır da. En fazla İncir ağacına çıkma düşersin! diye uyarırlar. Hatırlıyorum, ben bu öğüdü dinlememiş ve kolumu kırmıştım. Ama ağaçlara hiç küsmedim, nihayetinde incir ağacı bir şey yapmamıştı, sakarlık edip düşen bendim. Kuzey Amerika'da General Sherman adını verilmiş bir sekoya ağacı var. 84 metre uzunluğunda ve gövdesi 11 metre genişliğinde. 2 bin yaşında olduğu tahmin ediliyor. Muhtemelen Roma İmparatorluğu zamanında bir fideydi. Osmanlı İmparatorluğu onun ömründe kuruldu ve yıkıldı, Kıta Amerikası onun ömründe keşfedildi, sonra binlerce savaş yaşandı, hatta uzaya gidildi. Tüm bunlar olurken o hep aynı yerdeydi, işini yapmaya devam ediyordu, halen ediyor. Havayı temizliyor, kuşlara yuva oluyor, gövdesinde başka canlıları barındırıyor. General Shermandan ne olursa olsun mevzimizi terk etmemeyi öğrenebiliriz. Neredeyse herkesin memleketi terk etme planları yaptığı, başka ülkelere gittiği bu dönemde olduğumuz yerde kalıp ne yapıyorsak onu en iyi şekilde yapmayı öğrenebiliriz. Vaghar benim çok yakın dostum. İkimiz de bitkilere ve ağaçlara düşkünüz, hatta Vaghar'ın Orman diye seslendiği bir oğlu var. Kaç kişi evladına Orman adını verebilir? Bu kitabı elbette Vaghar ile yapacaktık. Vaghar çalışmaya başladığında farklı bir tarz denemek istedi. Birkaç çizim yaptı, sonra çok soyut olabileceğini düşündüğünden vazgeçti. En nihayetinde kitaptaki narin, naif ve romantik ağaçlardan bir ormanımız oldu. Şimdi o orman hem benim aklımda göğeriyor hem de ulaşabildiği çocukların kütüphanelerini süslüyor. Sanırım dünyada bundan büyük mutluluk azdır.


Oyunun adı, Bent. Çok genç yaşlardaki üç genç aktörün kurduğu yeni tiyatro topluluğu D22 tarafından sahneleniyor. Ben birkaç hafta önce seyrettim ve kelimenin tam anlamıyla çarpıldım. Çok sert, lafını dolandırmadan söyleyen ve seyircinin makul bir ruh halinde kalmasına, neşelenip hafiflemesine izin vermeyen acayip bir oyundu. Halbuki bir parça önyargılı gitmiştim; bir La Cage aux Folles veya Birdcage versiyonu seyredeceğimi sanıyor ve Yeni bir taneye daha ihtiyacım var mı? diye düşünüyordum. Öyle olmadı. Bent'ten çıktığımda gözlerim dolu doluydu, boğazımda felaket bir ağrı vardı ve ben kendimi hasta gibi hissediyordum. Ardından vakit yitirmeden Bent'le ve yazarı Martin Sherman'la ilgili ne bulabildiysem okudum. Oyunun yıllar önce Ian McKellen'ın oynaması için yazıldığını, Richard Gere'ın Broadway'de parlamasını sağlayan ilk oyun olduğunu, yıllar sonra çekilen sinema filminde Cliwe Owen, Jude Law ve Mick Jagger'ın oynadığını öğrendim. Yetmedi oyunun yönetmeni Meltem Cumbul'u aradım, tiyatro D22'nin kurucuları olan Berkay Ateş, Can Kulan ve Emir Çubukçu'yla konuştum. Her neyse, notlarım aşağıda, okuyun. Sonra iyiliğe, kötülüğe, zorbalığa, başkaldırıya, adalete dair bu harikulade oyunu bir an önce izleyip düşündüklerinizi burada anlatın. Sağda Bent'in sahnelenişi sırasında arka planda oynayan video performanslarından bir karede Berkay Ateş'le Necati Kutlu'yu, solda ise Bent'e konu olan gerçek şahsiyetlerden birkaçını, Nazi Almanyası'nın toplumsal hiyerarşinin en altında saydığı için bin türlü işkenceye maruz bıraktığı pembe üçgenli eşcinselleri görüyorsunuz. D22'nin kurulma hikayesi enteresan. Lee Strasberg'in adıyla anılan ve Marlon Brando, Robert de Niro gibi büyük aktörleri yaratan metot oyunculuğundan gelen D22, tam da oyunu nerede sahneleyeceklerini düşünürken Kuledibi'ndeki Hamursuz Fırın'ı görüp aşık olmuşlar. Neden öyle hissettiklerini anlamak benim için güç olmadı. Yağmurlu bir gece vakti ara sokaklara girip çıkarak aradım Hamursuz Fırın'ı ve tamirhanelerin olduğu bir sokakta aniden karşıma kırmızı bir kapı çıktı. İçerisi eski taş avlusu ve renkli ışıklarıyla adeta bir masal alemi havasında, acayip sıcak ve güzel bir yerdi. Berkay Ateş, Can Kulan, Emir Çubukçu ve diğer oyuncular yıkılmak üzere olan Hamursuz Fırın'ı kendileri yenilemiş, boyasını, badanasını, tadilat işlerini bizzat yapmışlar. Tiyatronun her aşamasında ter akıtmanın metot oyunculuğunun bir gereği olduğunu söylüyorlar. Oyunun benim için farklı ve çarpıcı bir yanı daha var. Gerçek duygularını, ruh hallerini açığa çıkarmak amacıyla her oyun öncesinde yaptıkları ısınma egzersizlerini doğrudan seyircinin önünde tekrarlamayı tercih etmiş D22. Böylece gong çaldığında salona giriyorsunuz ve oyuncuların en büyük korkularını, heyecanlarını, umutlarını dinlemeye başlıyorsunuz. Çok heyecanlıyım diyor bir tanesi gözünüzün tam içine bakarak. Bunu başarmak için çok çalıştım, hayatımı buna adadım diyor bir diğeri. Korkuyorum diye içine kapanıyor bir üçüncüsü. Meltem Cumbul sahne arkasında hissettikleri her şahsi duygunun kıymetli olduğunu ve oyunun hizmetine sunulabileceğini öğretmiş onlara çünkü. Metot oyunculuğunda buna işçilik adı veriliyormuş. Bu enteresan deneyimi izleme şansını bence kaçırmayın. Olaylar II. Dünya Savaşı öncesi Almanyası'nda geçiyor. Büyük savaşa arsızca hazırlanan Hitler ve taifesi bir gece içinde yönetici kadrosundaki tüm eşcinselleri öldürüyor. Uzun Bıçak Gecesi diye anılan o meşum gecenin ardından sıra ülkedeki diğer eşcinsellere geliyor. Hepsi teker teker bulunup toplama kamplarına gönderiliyor. İnsanın eşcinsel olması o dönemde çok büyük suç, eşcinsel olduğunu açıkça ifade etmesiyse iki katı büyük suç. Cumbul'a ilk yönetmenlik denemesini tiyatrodan öğrencisi olan genç oyuncularla yapmanın nasıl bir deneyim olduğunu da soruyorum. Onlar artık öğrencilerim değil, meslektaşım diyor. Oyunu yönetme kararını onların bana verdiği cesaret ve inançla aldım. Beraber olduğumuz her çalışma günü benim için çok güzel, adeta kutsanmış anlardan oluşuyor.


Evet, öyle diyebiliriz. Hatta şimdi düşünüyorum da, bugüne kadar yazdığım hikayelerin çoğu vicdanların suyunu çekmesiyle başlıyor. Sonra da o vicdan denilen şey her neyse, hayat adındaki cerrah tarafından, bir apandisit gibi sökülüp alınıyor. Galiba bu hikaye de, böylesi bir ameliyat sonrasında olanları anlatıyor. Bazı karakterler, vicdansız hayata anında alışıyor, bazıları da yeniden bir insan gibi hissedebilmek için hayatları boyunca bir vicdan naklinin peşinde koşuyor. İnsan kaçakçısı Gaza'nın evinin bahçesinden öldürülmüş insanların cesetleri çıkıyor. O bahçe Türkiye toprakları gibi; faili meçhuller mezarlığı... Siz de kitabınızı diri diri gömülen hayatlara ithaf etmişsiniz zaten. Bence insanın ve dolayısıyla devletlerin bütün sırlarını ve suçlarını gizlemek için aklına gelen ilk yer, üzerlerinde yaşadıkları toprak. Dolayısıyla bu dünya, her şeyden önce, büyük bir kasa. Ama yaptıklarından, gömerek kurtulabileceğini sananlar için bir sorun var çünkü bu kasanın bir anahtarı yok. Kapısının açılıp geçmişin gün yüzüne çıkması sadece bir zaman meselesi. Üstüne bir baraj da inşa etseniz, elbet ortaya çıkıyor. Diri diri gömülenler içinse durum biraz daha farklı çünkü onların dışarı çıkmasına bile gerek yok. Seslerini duymak için kulağınızı toprağa yaslamanız yeter. Evet, bütün mikropları öldürdüğüne inanılıyor ama insan da en nihayetinde bağışıklık kazanıyor ve belli bir dozdan sonra antibiyotik hiçbir halta yaramıyor. Ayrıca her bireye aynı reçetenin yazıldığı bir eğitimden pek bir şey beklememek gerekiyor. Bence, hafızaya ilişkin bu oyunların çoğu birer savunma mekanizması. Hatta bir refleks. Ve unutarak ya da yanlış hatırlamaya çalışarak kendinizi sürekli savunmak zorunda hissediyorsanız, hiç bitmeyen bir saldırı altında olduğunuzu düşünüyor olmalısınız. Bütün dünyanın size düşman olduğunu düşünüyorsanız da dünyanın merkezi olduğunuzu düşünme eğiliminiz vardır. Tabii bütün bu yanılsamalar bir akıl hastalığının belirtilerini çağrıştırıyor... Belki de hafızayla bu kadar derdi olan toplumların, geleceğe ilişkin hayallerinde bir sorun vardır. Yani doğru dürüst kuramadıkları hayaller ve doğru hatırlamak istemedikleri bir geçmiş arasında sıkışıp kalmışlardır. Eğer derdiniz bir hikaye anlatmaksa, bir bulutun hayatını da anlatsanız, elbet o buluttan çıkan yağmurun düştüğü toprağı da anlatacaksınız. Belki de amacınız hiçbir zaman toplumsal hafızayı diri tutmak olmayacak ama hikayeyi tamamladığınızı hissettiğinizde, karşınıza bir resim çıkacak. Ve o resim belki de bütün dünyanın unutmak için uğraştığı bir olayın yerini almış olacak. Dolayısıyla iyi bir hikayeden, insanlık tarihini uzak tutmaya çalışmak, işin doğası gereği mümkün değil. Sadece şimdiyi bile yazsanız, geçmişin sonucu olan bugünden bahsediyorsunuzdur. Geleceği bile yazsanız, şimdiden bakıp anlatıyorsunuzdur. Evet, Gaza, ne kadar büyüse de daima çocuk kalan bir karakter. Dolayısıyla yaşadığı toplumun değerleri karşısında da, namus meselesi gibi bir kavram karşısında da saf tepkiler veriyor. Yani bir yetişkine dönüşüp, çocuk çalıştırmanın namus meselesi olarak ele alınmayışını doğal karşılaması mümkün olmuyor. Çevresine bakınca görebildiği tek şey, insanın, onur gibi bir kavramın içini nasıl sahtekarca doldurduğu. Ve bir çocuk olarak, sahte namus meselelerini bir görüşte tanıyor! Kaçak göçmenleri, Doğu'dan Batı'ya taşıyan bir organizasyonun parçası olan Gaza için Türkiye'nin tanımı bu. Aslında yıllar içinde geliştirdiği bir tanım. Hangisinden hangisini çıkarınca geriye Türkiye kalır, bilmiyorum ama aralarındaki fark Türkiye, ondan eminim diyor. Kültür kavramını büyütmemek gerek diyor anlatıcı. Kültürün, hiçbir alışkanlığından vazgeçmeyip, bütün davranışlarını nesilden nesile aktararak dünyayı bir çöp eve çevirdiğinden bahsedilip Kültür, toplumsal hafızaydı ama Alzheimar'a yakalanma eğilimi vardı deniyor. Binlerce yıllık kültürlerin birbirlerine davranışlarını ve kendilerini inşa ederken başkalarını yıkma eğilimlerini gördükçe, kültür kavramı üzerinde düşünmeye başlıyor Gaza. Ve insanın kültür dediği birikime katmak için ne gibi kavramları muhafaza ettiğine bakınca, o noktada da bir tezgah olduğundan şüpheleniyor. Bireyin geleceğe doğru uzanmasına ve dönüşmesine imkan verecek olan kavramların özellikle es geçildiğini hissediyor. Dolayısıyla kültürün bireyi yarına fırlatacak bir mancınık olarak değil de, bir pranga olarak inşa edildiğini gördükçe, herhangi bir kutsallığı olmadığına ikna oluyor. Eşcinselleri öldürmek bazı ailelerde ata sporuydu diyor anlatıcı. Eşcinsel cinayetlerine karşı tepki olarak yapılan simgesel eylem müthiş... Birini öldürdünüz ama yeni bir eşcinsel akrabanız oldu demek için katledilen eşcinselle evlenen bir başka eşcinsel. Bence nefret suçlarındaki ortalama zeka seviyesi o kadar düşük ki bunlara verilen tepki ne olursa olsun, müthiş görünecektir! Dünyanın en basit tepkisini de verseniz, bir nefret suçlusunun yanında daima bir dahi gibi kalırsınız. Ne de olsa bir insanın nefret suçu işleyebilmek için yapması gereken ilk şey, aklından tamamen vazgeçmek. Daha benim için, sözlükteki tanımının çok ötesinde anlamlar taşıyan kelimelerden. Sadece bu kelimenin varlığı bile, hiçbir şeyin bitmediğine bir kanıt gibi. En nihayetinde bir romanın adı, hikayenin üstüne çektiğiniz bir örtüdür. Her şeyin görünenden fazlasını taşıdığını anlatan bir hikaye kurmak istiyordum ve doğru örtünün Daha olduğunu düşündüm. Hikayem, bireyle toplumun ya da tek olanla çok olanın her türlü ilişkisi üzerine kurulu. Dolayısıyla linç de, bu ilişkilerden biri olarak var. Tek olan karşısında birleşmek, bir topluma dönüşmek için kullanılan araçlardan biri... Tabii hikayede bunun tersinin de geçerli olduğu bölümler var: Yani tek olana karşı duyulan nefretin tam tersi: Tek olana duyulan hayranlık... Ve bu topraklarda linçle ilgili tarihsel örnekler vermek gerektiğinde çok zorlanmıyorsunuz. Kulağınızı toprağa yaslamanız yetiyor!


Müren: Sus, bayılırım. Laf aramızda, muhit müsait olursa pek de tatlı anlatırım, bilirsin. Yaz kış duş almadan kat'iyen yatağa girmez. Takside olsun, hususide olsun daima arabanın önünde oturur. Sevdikleriyle konuşurken hayatım, şekerim, tatlım tabirlerini çok kullanır. Sevmedikleriyle zaten konuşmaz. Bedia Muvahhit, Mualla Gökçay, Cahide Sonku, Melahat İçli, Malatyalı Fahri, Nevzat Akay gibi sanatkarların taklitlerini çok güzel yapar. Ayak numarası 38'dir, gözlük camı astigmat 1.50'dir. Sabah kahvaltısı yapmaz, sadece 1 bardak meyve suyu içer. Soğuk yiyemez, yedi senedir dondurma yememiştir. Akademi mezunu ressam Zeki Müren, tablolarına alem isimler veriyormuş. Mesela... Bulutlar Kan Ağlıyordu, Nereye Kaçtın Sen, Acıdım Bıldırcınlara, Mora Bayılırdım Seni Tanımadan, Neron'un Çırası, İhanetin Şimşek Şimşek... En kasvetli eserlerinden birine Pollyanna adını vermesindeki ironiye ne demeli, bilmiyorum. Efendim, önümüzde bayram ve yılbaşı gibi tatlı günler var. Kış da yavaş yavaş yaklaşıyor. Mutlu yuvalarımızda rahat rahat, ılık ılık oturduğumuz geceleri bendenizin buluşu bir içkiyle süslemek istersiniz diye sizlere Müren Kokteyli'nin tarifini veriyorum. Deneyiniz, hem çok kolay hem de nefis oluyor. 10 limonun kabuklarını tertemiz hatta hiç kullanılmamış bir rendenin orta delikli kısmından güzelce rendeleyip bir komposto tabağına koyacağız. Sonra limonları iyice sıkıp suyunu üzerine dökeceğiz. Bir su bardağı toz şeker ilave edip karıştıracağız. İçkiyi içebilme dozumuza göre bir şişe konyak ve bir şişe votkayı beraberce kaba dolduracağız. Buz parçalarını ilave edip bir saat bekleteceğiz. Rendelenen limon kabukları şişip üste çıkacaklar.


DAHİYANE TAVSİYE: Kendi kusursuz eşini kendin yarat! Wendy Moore'un kitabının adı bile beni paralize etmeye yetmişti: İyi Bir Zevce Yaratmanın Yolları: Britanya'nın En İstenmeyen Bekarı ve İdeal Eşini Eğitmenin Peşindeki Mücadelesi. İşte karşınızda Moore'un anlattıklarının küçük bir özeti. 1769 baharında, 21 yaşındaki Thomas Day nişanlısınden bir mektup aldı. Genç kız ayrılmak istiyordu. Mektupla terk edilmek elbette Thomas'ın pek ağrına gitti. Halbuki ne umutlarla başlamıştı bu ilişkiye... Bir arkadaşının çekici, kültürlü ve neşeli kızkardeşi Margaret'la önceki yaz tanışmışlardı. Lakin anlaşılan birbirlerine pek uygun değillerdi. En azından genç kız somurtkan ve aşırı ciddi Thomas'ı yeterince çekici bulmuyor gibiydi. Genç adamın hayali, her an yanında olacak ve ona sadık kalacak bir eşle yaşayarak bilimsel çalışmalarını sürdürmekti. Margaret'in esas kabahatiyse aslında Thomas'a uygun olmamak falan değil, dünyanın onu kirletmesine izin vermekti. Sonradan Meğerse bir hayali sevmişim diye yazacaktı genç adam. Thomas Day'in dönemin ünlü ressamlarından birine yaptırttığı portresi. Bunları ve daha başka ayrıntıları Wendy Moore'un İyi Bir Zevce Yaratmanın Yolları: Britanya'nın En İstenmeyen Bekarı ve İdeal Eşini Eğitmenin Peşindeki Mücadelesi isimli kitabından öğrenebilirsiniz. Thomas Day, doğru kadını o güne dek bir türlü bulamadığı için doğru kadının hiç var olmadığına inanıyordu diye yazıyor Moore. Ama pes etmemiş. Tıpkı Pygmalion yahut daha da beteri Dr. Frankenstein gibi, o da kendi eşini kendi yaratmaya karar vermiş. Rousseau'ya göre çocuklar okullarda tercih edilen ezber yöntemiyle değil, oyun ve keşif aracılığıyla öğrenirlerdi. Onlara cesaret verilmeli, ruhları beslenmeliydi. Bilimsel deneylere katılmalarına imkan tanınmalı ama soğuk ve açlık gibi zor deneyimleri yaşamalarına da ses çıkarılmamalıydı. Bu, karakterlerini kuvvetlendirirdi. Kahramanı Emile bu ilkelere uygun yetiştirilir. Fakat sıra kendine bir hayat arkadaşı aramaya gelince, olası bütün eş adaylarının eğitim açısından ondan çok daha vasat olduğunu fark eder. Anlaşılan Emile için kusursuz eş, basit, sanattan anlamayan bir taşralı kız olacaktır. Gerçi bu işin resmin 'bok'unu çıkarmaya kararlı olan Thomas Rousseau'nun tavsiyeleriyle yetinmeyecektir. Onun eşi hem Emile'in zekasını, kültürünü taşımalıdır, hem de adeta sihirli bir şekilde taşralı bir kız kadar itaatkar olmalıdır. Margaret olayından sonra, yani 21 yaşına geldiğinde genç adama hatırı sayılır bir miras kalır. Artık zengin de olduğuna göre deneylerine bir an evvel başlayabilecektir. Öksüzler yurduna giderek biri 11 öteki 12 yaşında iki küçük kız seçer. Kızlar, Day'in Fransa'daki yakın bir arkadaşının evinde yaşayacaktır. Onlara Sabrina ve Lucrecia adlarını koyar, yeni giysiler alır ve yeni eğitimlerine başlayacakları Fransa'ya gönderir. Aman yarabbim! Söyleyecek söz bulamıyorum. Hakikaten bir kez daha, ne zihinler, ne zihinler! Sabrina ile Lucrecia'ya okuma yazma, aritmetiğin yanı sıra hizmetçilerin bilmesi gereken her şey öğretilir. Fakat Lucrecia umutsuz vakadır. Thomas bir yıla kalmadan onun feci şekilde salak olduğuna karar vererek, küçük kızı yıllık 400 Sterlin ücretle bir şapkacının yanına çırak olarak yerleştirir. Belli ki müstakbel karısı, zeki ve itaatkar Sabrina olacaktır. Rousseau'nun erkek çocukların eğitimi için tavsiye ettiği her şeyi Sabrina üzerinde uygulamaya başlar. Misal, ilkin kollarına sıcak balmumu döker. Sonra yüzme bilmediği halde onu göle atar ve çırpınışını izler. Başka bir sefer gürültüye dayanıklılığını ölçmek için, kuru sıkıyla dolu silahlarla ateş eder. Ha, tabii bir zevcede dişilik de önemlidir, o yüzden kıza yeni bir elbise alır. Ama bir yere kadar... Adamımız iki dakika sonra kızdan elbiseyi ateşe atmasını ister ve cayır cayır yanmasını seyrettirir. Bütün bu alelacayip deneyler Sabrina'nın önce kafasını karıştırır, sonra da resmen çileden çıkmasına sebep olur. Eğitim artık neredeyse tamamen bitmiş gibidir, kız artık daha çok evin hizmetçisi gibidir. 14 yaşına geldiğinde Thomas'ın kusursuzluk hayaliyle uzaktan yakından alakası kalmamıştır. Feci hayal kırıklığına uğrayan genç adam cebine bir miktar para sıkıştırıp, onu yatılı okula gönderir. Deney hezimetle sonlanmıştır. Thomas Day elbette sonunda aradığı sadık kadını bulup evlenir. Sabrina ise 26 yaşına geldiğinde evlenmek için Day'in yakın arkadaşlarından birini seçecektir. Bunun sebep olduğu hayal kırıklığından mı bilinmez, Day 41 yaşındayken atından düşer ve hafızasını kaybeder.


Ilsa ile Rick, yani şu meşhur Casablanca filminin kederli ve cazibeli aşıkları yeniden çıkıyor karşımıza... Bir Emily Dickinson cildinin gizlediklerini keşfediyoruz... Amber'in Zaman Kapsülü'nde geçmişini geleceğe taşıyanların öyküsünü dinliyoruz... Kıvrım kıvrım ince bıyıklarıyla bir çocuk kitabının sayfalarında boy gösteren egzantrik dahi Salvador Dali'yi selamlıyoruz... Hayaltoplayan'la hayali maceralara çıkıyoruz... Güzel güzel eğleniyor, güzel güzel hüzünleniyor, çocuklar için hazine değerinde kitaplara gömülüyoruz. Peki bu sonuncunun kahramanları kim, biliyor musunuz? Ilsa ile Rick elbette; yani şu meşhur Casablanca filminin kederli ve cazibeli aşıkları. Bu gizemli ve gölgeli dünyada, müzik bitse, plağın cızırtılı sesi kesilse bile dünya dönmeye devam ediyor. Çünkü Gürses'in bize incelikle hatırlattığı gibi, insanlar birbirlerini sevdikçe zaman akıyor. Bu 11 yaşındaki küçük kızın adı, Emily Elizabeth Davis. İsmi boşuna konmamış, İngiliz Edebiyatı profesörü olan annesi, günün birinde Emily Dickinson gibi büyük bir şair olmasını istiyormuş. Hatta kızının ağzından çıkan ilk sözcük, yürümeye başladığı ilk günün tarihi gibi hayati önem taşıyan bilgileri Emily Dickinson'ın Bütün Şiirlerinin kenarına not düşmüş. Emily bir gün kitabın bir kenarında babasının adının da kaydedildiğini öğreniyor. Ama aksi gibi hemen ertesi gün kitabı kaybediyor. Artık hayatının tek bir amacı var: O kitabı bir an evvel bularak babasının kimliğini öğrenmek. Bu serüvende en yakın arkadaşı Wavey, kuzeni Mortie ve bazı gizemli güçler de ona yardımcı olacak. Zaman-geçmiş-anılar arasında ilginç bağlantılar kurarak geçmişe takılıp kalmadan daima geleceğe bakmamız gerektiğini anımsatan Amber'in Zaman Kapsülü, merak uyandıran konusu, hayatın içinden renkli karakterleri ve metaforik düşünmeye dayalı süreç odaklı kurgusuyla dikkat çeken ustaca yazılmış bir ilk roman. Sizden daha iyi yazan biri varken kitap yazmaya gerek var mı? Ya da ressamlar en güzellerini kullanmışken renklere uzanmaya? Peki, mor gökyüzü olur mu? Rüyalarınızın sonu sizden niye kaçar? Kısacası, beğenilmeyen hayallere ne olur? Yanıtı Hayal Kasabası'nın sokaklarında!


Yazarın hayranlarından biri de Patti Smith. Okuduğum en acayip romanlardan biri olan 2666, birbirinden bağımsız olarak da okunabilen beş novella'dan oluşuyor. Dilerseniz bunları birbirinden bağımsız addedebilirsiniz. Hepsini tamamladığınızdaysa, aslında bir bütün oluşturduklarını fark edeceksiniz. İçinde görünüşte kendi halinde ama içten içe cehennemi andıran küçük bir kasabada işlenen kanlı cinayetler, ölüm, sonuçsuz ama zevkli edebi tartışmalar, Bolano'nun en küçük ayrıntısına kadar anlattığı hayal ürünü kitaplar, varolmayan yazarlar, başka ülkelerde yaşayanların bir tutku yüzünden kesişebilen yolları, arayışlar, buluşlar, kayboluşlar, arzular, düşkırıklıkları yalnızlık ve kasvet var. Bolano'nun keskin üslubu yazmaktan çok labirent kurmayı andırıyor. Neyse ki ironiden yoksun bir üslup değil bu, o yüzden bir an için bile sıkılmıyor, yorulmuyorsunuz. Stephen King'den Patti Smith ve Kazuo Ishiguro'ya birçok ünlü yazarın hayranlıkla söz ettiği romanın her şeyi, hatta adı bile esrarengiz, şifreli. Çünkü epeyce kalın olan kitabın herhangi bir sayfasında 2666 tarihine bir gönderme yok. Öte yandan 2666 tarihi yazarın daha önce yazdığı birçok kitapta çeşitli şekillerde karşımıza çıkıyor. Mesela Amulet adlı romanında Mexico City'deki bir caddeyi 2666 yılının mezarlığı gibi diye tarif etmişti. Vahşi Hafiyeler adlı romandaysa şöyle bir bölüm vardı: Cesarea gelecek günleri anlattı. Öğretmen ona hangi zamanları kastettiğini ve neler olacağını sordu. Cesarea 2600 civarında bir yıldan bahsediyordu; iki bin altı yüz bir şey... İlgisi var mı bilmiyorum ama İncil'de bu tarih, Yaratılış'tan tam 2666 yıl sonra gerçekleşecek ruhsal arınma, masumiyete dönüş zamanı geçiyor. Hayatı boyunca politik görüşlerinden ötürü polisle başı epey derde giren, defalarca hapis yatan ve hayatının bir döneminde eroin bağımlısı olan huzursuz ruh Roberto Bolano, Metis Kitap'tan çıkan Vahşi Hafiyeler romanında 'damardan gerçekçiler' adlı bir edebiyat akımı kuran birkaç genç şairin trajik, hüzünlü ama eğlenceli hikayesini yazmıştı. İnsan, kendisinin de bir zamanlar infrarealizm akımını kurduğunu hatırlayınca, hafiyelik ile edebiyat eleştirmenliğini bir araya getirmeyi sevdiğini düşünebilir. 2666 zaten tam olarak böyle bir şey; damardan gerçekçi bir üslup denemesi. Ama kesinlikle üsluptan ibaret değil. Roman, gerçek bir olaya dayanıyor. 1993-1997 arasında Meksika'nın Ciudad Juarez kasabasında işçi sınıfından gelen 400 genç, yoksul, eğitimsiz kadın vahşice katledilmiş. 1993'ten bu yana esrarengiz şekilde ortadan kaybolan ve bir daha haber alınamayan kadınların sayısıysa 5000'miş. Roman bu ürpertici cinayetler serisinden ilham alıyor. Sadece Ciudad Juarez'in adı Santa Teresa olarak değiştirilmiş. Müzisyen, şair, ressam, fotoğrafçı ve yazar Patti Smith, Roberto Bolano'nun başyapıtı 2666'yı okuduğunda nasıl altüst olduğunu, Kitaplar pek çok işe yarar, sizi bazen çalışmaya bazen eğlenmeye ve bazen de yazmaya teşvik eder. Bolano'yu okumak bana yazma konusunda ilham veriyor. Tam bir dahi. Simya gibi bir şey yapmış burada, edebiyatı gerçeğe dönüştürmüş. Okurken hiç bitmesin istedim, bittiğindeyse en yakın arkadaşımı kaybetmiş gibi hissettim sözleriyle anlatıyor. Smith, Bolano'nun eleştirmenlerin gözdesi olduğunu, sadece İspanyolca'da değil, tüm dünya edebiyatında Gabriel Garcia Marquez'in yerini dolduracak güçte bir yazar sayıldığınıysa kitabı okuyup bitirdikten çok sonra öğrenmiş. Japon yazar Kazuo Ishiguro'ysa Bu yılki okumalarıma çoğunlukla Roberto Bolano hakimdi. Bolano, 2666'da Güney Amerika, ABD ve Avrupa geleneklerini; modernizmin vahşi gerçekçiliğiyle suç romanlarını pürüzsüz bir şekilde bir araya getiriyor. Bolano'nun, modern edebiyat tarihinde çok önemli bir yeri var diyor. I. Eleştirmenlerle ilgili bölüm: Benno von Archomboldi adlı kült Alman yazarın izini süren dört eleştirmenin Santa Teresa'ya uzanan hikayesi. II. Amalfitano'yla ilgili bölüm: İlk kitabın sonlarında tanımaya başladığımız Meksikalı profesör Amalfitano'nun, Meksika'nın, aşkın ve deliliğin hikayesi. III. Fate'le ilgili bölüm: Santa Teresa'ya bir boks maçının haberini yapmaya gönderilen ama aslında öldürülen kadınları yazmak isteyen ve bu arada Amalfitano'nun kızına aşık olan gazeteci Oscar Fate'in hikayesi. IV. Suçlarla ilgili bölüm: Santa Teresa'da işlenen cinayetlerin, yani cehennemin hikayesi. V. Archimboldi'yle ilgili bölüm: Polonya, II. Dünya Savaşı, bir adam ve bir kadın... Kitabın neredeyse yazılma sebebi denebileek Archimboldi'nin belirişinin ve kayboluşunun hikayesi. Çok uzun zamandır bir kitabı okumaktan böyle büyük bir keyif almamıştım. Okurken de bitirdiğimde de o heyecanla kitap hakkında iki blog yazısı yazmıştım. Yeniden okuyacağım kitapların arasındaki yeri aldı. Üzerinden biraz zaman geçtiğinde yine o kitap hakkında yazabilirim ve bu ara arkadaşlarım benim bu kitap hakkında konuşmamdan sanırım sıkılmışlardı. Ama hala kitaptan bölümler aklıma geliyor, ne yapayım. Çevirinin ne kadar özenli olduğunu da belirtmek isterim. Lütfen çevirenin adını yazı içinde/kitap künyesinde belirtin ve çevirinin kalitesi hakkında da bir yorum yapın. 1) Bu kitabın telif hakkı çevirenindir; 2) Mükemmel edebiyat eserleri kötü çeviri yüzünden okunmaz hale gelebiliyor. Egoist gibi bir yayından bu özeni beklemek hakkımız. Haklısınız. Kitabı Zeynep Heyzen Ateş çevirdi. Fakat benim çeviriyi eleştirebilme yetkim yok. İngilizce biliyorum ve kitap İspanyolca orijinalinden çevrilmiş. En azından öyle yazıyor künyede. Ben Türkçesinin düzgün olduğunu söyleyebilirim ama kitabın orijinal İspanyolca versiyonunu okumadığım için de çevirisi üzerine yorum yapmak istemedim. Fakat uyardığınız için teşekkür ederim. Bundan sonra kitapların çevirilerine dair de yorumlarımı yazacağım. İnsanların kafasında İngilizce İspanyolcadan kolay gibi bir imaj olduğu için ve/veya İngilizceden de çeviri yaptığımı görüp bu soruyu yöneltenler oluyor. İngilizce benim dördüncü dilim. İspanyolcayla çok daha rahatım. Bu kitabı İngilizceden çevirmek, Joyce'un Ulysess'ini çevirmeye benzerdi. Benim ingilizcem öyle bir yükün altından kalkmaya yeter miydi bilemem. Ama ispanyolcam yetiyor. Virgüllere bir diyeceğim yok ama miş'li geçmiş benim tercihim. Bence metnin lezzetini korumak açısından doğru da bir tercih. Yine de her zaman -iyi niyetli olduğu sürece- eleştiriye açığım. Aslında herhangi bir imalı söz etmedim, söz öyle anlamışsınız. Sadece kendi İspanyolca bilmeyişimi vurgulamak istedim. Öte yandan kendi adıma çeviride bir sorun olduğunda, özellikle de Türkçe kullanımıyla ilgili, bunu belirtiyorum. Bu kitapla ilgili yazıda belirtmedim, çünkü takıldığım bir yer olmadı. Dediğim gibi orijinalini okumamış biri olarak söylüyorum bunu. Gene de ayrıca söyleyeyim, Zeynep Heyzen Ateş'in de iyi iş çıkardığını düşünüyorum. Ben de kitap çıktığından beridir, çevirisiyle ilgili bir yorum arıyordum. Piyasada o kadar çok okunamayacak derecede kötü çeviri, çeviri iyi olsa bile, yayıncılık dünyasında o kadar çok sansürcü zihniyet var ki... insanın eli çeviri bir kitap almaya gitmiyor. Gülenay Hanım, bir cümleyle de olsa, çeviriye dair yorum bekleyen çok insan vardır bu yüzden eminim. egoistokur birçok insan için bir edebiyat-kültür-sanat dergisi niteliğinde. Kemal, İnce Memed'te okurla sohbet eder gibi anlatır hikayeyi, sanki gözleriniz kapalı yazarı dinliyormuş gibi kolayca okursunuz, bu yüzden bırakamazsınız elinizden, Kemal gibi, Bolano'nun üslubu da, okurla sohbet ediyor gibi, okumuyor da sanki, yazarı dinliyorsunuz... Bu nedenle çok kolay yazdıklarını, doğuştan gelen bir anlatım yetenekleri olduklarını düşünüyorum bu tür yazarların. Atay'ı da aynı kategoriye alıyorum; çok kolay yazabilenler kategorisi. Örneğin Eco ya da Pamuk romanları gibi değil... Eco, Pamuk gibi edebiyatçıların yazarlarken sancılandıklarını, kıvrandıklarını, aradıklarını, araştırdıklarını, denediklerini, vazgeçtiklerini, yeniden yazdıklarını, zorladıklarını, zorlandıklarını... düşünüyorum. Bu kitaba iki kez başladım ve ikisinde de yarım bıraktım. Ne anlattığı nereye gittiğini konusunu bir türlü anlamdıramadığım koca bir kitap. Niye aldın diye soracak olursanız bu kitap hakkındaki olumlu ve heyecanlı eleştiri yazılara bakarak aldım. Boşa verilen para bence. Açık ve net söylüyorum. Emeği geçenlere saygısızlık değil amacım, ancak benim gibi kitap kurdu olmayıp sıradan bir okursanız kitabı almayın. Olumlu eleştiriler size kitabı satın almanızı söylemezler. En azından bunu dikte eder bir tonla söylemezler. Ama siz beğenmediğiniz bir kitap için okurlara düpedüz Bunu almayın diyebiliyorsunuz. Tuhaf!


Da Vinci Şifresi, Melekler ve Şeytanlar, Kayıp Sembol gibi kitaplarıyla listelerin üst sıralarının değişmez ismi haline gelen Amerikalı yazar Dan Brown'un yeni romanı Cehennem aylardır bekleniyordu. Çıkar çıkmaz satış rekorları kırmasına bu yüzden kimse şaşırmadı. Brown, Dante Alighieri ve İlahi Komedya'dan yeni bir bilim dalı olan transhümanizmden, ölümsüzlükten, yapay olarak hızlandırılmış bir evrimin mümkün olup olmadığından, geleceğe nostalji besleyenlerden, dünyanın doğal kaynaklarının akıl almaz bir hızla tükenmesinden, Grinin 50 Tonu'ndan ve her eve üç çocuk hayallerinin tehlikelerinden bahsettiği romanının 100 sayfasını İstanbul'a ayırmıştı. Gerilimi her seferinde sanat tarihinin başyapıtları ve şifreleri üzerine kuran bir yazarın yolunun günün birinde İstanbul'la kesişmemesi de zaten imkansızdı. Eh işte, kitapta elbette seks yok. Lakin sayfalar boyunca pornografik bir hızla akıp giden bütün o simgeleri ve şifreleri düşünürseniz, İkonografinin 50 Tonu diye bir kitap varsa, bence o Cehennem'den başkası olamaz. Yani Cehennem bir bakıma sanat tarihinin pornografisinden başka bir şey değil. Dan Brown Cehennem'de arka planda tüm haşmetiyle büyük İtalyan şair Dante Alighieri'nin başyapıtı İlahi Komedya'nın durduğu, Floransa'da başlayıp Venedik'te devam eden ve İstanbul'da sonlanan bir hikaye anlatıyor. Kahramanımız her zamanki gibi dinler tarihi ve simgebilim profesörü Robert Langdon. Karşısındaysa bu kez, Dante'yi takıntı haline getirmiş ve eylemlerini ondan alıntılarla şifreleyen bir deli dahi var. Minik bir özet geçeyim... Robert Langdon bir akşam gözünü Floransa'daki hastane odasında açar. Beyin sarsıntısı geçirmiş, hafızasını yitirmiştir. Yetmiyormuş gibi ne Floransa'ya geliş sebebini, ne de kendisine saldıranı hatırlar. Tek bildiği rüyasında yeşil gözlü, gaga burunlu ve pek de insana benzemeyen birini gördüğüdür. Su yerine kan akan kızıl bir nehrin kıyısında duran adam ürkütücü sesiyle dünyaya ölümün yakışacağını söylemektedir. Kızıl nehir, tıpkı Dante'nin Cehennem'indeki gibi çırpınan sefil insanların bataklığıdır. Langdon'un rüyasında meleksi güzellikle bir yaşlıca kadın da vardır. Boynunda nazar boncuklu bir kolye taşıyan bu beyaz saçlı ve yüzü peçeli kadın, kahramanımıza Ararsan, bulursun diye fısıldar. Kafası bandajlı Langdon başına ne gelmiş olabileceğini, hiç tanımadığı o iki insanı niçin rüyasında görüp durduğunu anlamaya çalışırken odasına bir suikastçi dalar. Ama Sienna Brooks adlı doktor tarafından kurtarılır. Şimdi bomboş hafızasıyla Floransa sokaklarında kalakalmıştır. Çok geçmeden peşinde sadece punk saçlı, deri ceketli suikastçinin değil, başkalarının, mesela Amerikan hükümetinin de olduğunu öğrenecektir. Hem hafızasını yeniden kazanmak, hem de bu arada sağ kalmak zorundadır. Tek yardımcısı da güzel Sienna'dır. Üstelik bütün bunlar neredeyse ilk 20-30 sayfa içinde gerçekleşir. Sonra Floransa'nın tarihi mekanları arasında acayip bir koşturmaca başlar. Açıkçası, Dan Brown'ın en büyük başarısı usta Hollywood senaristleri gibi hareket etmesi, yani her bölümün sonunda okura, sonraki bölümü okutacak bir tuzak kurması. Öyle tuzaklar ki bunlar, insan kitaba başlayınca bir türlü elinden bırakamıyor. En basiti kötü adamların bazıları masum çıkıyor, bazıları için de Eh, meğer o kadar da kötü biri değilmiş diyorsunuz. Ayrıca Cehennem'in iyileri kesinlikle kötülerden daha kafa karıştırıcı. Hele bir tanesi var ki önce iyi, sonra kötü, sonra kahraman oluyor. Kim mi? Yok, ısrar etmeyin, bunu öğrenmek için kitabı okumanız gerek. Sanırım Zobrist'in ve şüphesiz Dan Brown'un Cehennem'in kapılarını İstanbul'da açmalarının sebebi açık: Her şeyden önce, binlerce yıllık bir geçmişi olan bu şehir, Doğu ile Batı'nın kesişim noktası. Batı sanat tarihinin temelleri burada atılmış. Yani ilhamını sanat tarihinden alan bir macera romanı için İstanbul müthiş hazineler barındırıyor. Şehri gizli bir ağ gibi birbirine bağlayan labirentsi yeraltı dehlizlerini, su kanallarını ve sarnıçları, Dan Brown'ın övgüyle söz ettiği Göksel Gülensoy'un belgeselinde de izleyebilirsiniz. Düşünün, başka hangi şehirde bir batık saray var ki? Ayrıca İstanbul dünyanın en kalabalık şehirlerinden biri. Avrupa ve Asya'dan her gün sayısız turist buraya gelip gidiyor. Dolayısıyla yaratıcısının kısa sürede tüm insanlığa bulaşmasını beklediği bir virüsü açığa çıkarmak için seçebileceği eşsiz bir başlangıç noktası. Finali azıcık açık etme tehlikesini göze alarak bir soru da ben sorayım: Herkese en az üç, üç de yetmez beş çocuk tavsiye eden başbakanımızın Cehennem'i okuduğundaki tepkisi acaba ne olacak? Hele Zobrist'in İstanbul'da realize ettiği korkunç planın bir veba salgını başlatmak değil, bir kısırlık virüsü yaymak olduğunu, dahası Dan Brown'ın açıkça değilse bile satır aralarında sanki Zobrist'e hak verdiğini öğrenince ne diyeceğini sahiden merak ediyorum. Dan Brown bir önceki kitabında bizi yeni bir bilim dalıyla tanıştırmıştı. Noetics biliminin kurucusu Lynne McTaggart da kitabın yan karakterlerindendi. McTaggart insanın bilincini kullanarak somut bazı eylemleri gerçekleştirebileceğini, mesela hastalıkları düşünce gücüyle tedavi edebileceğini söylüyordu. Ben de o vesileyle McTaggart'ı bulup Habertürk için bir röportaj yapmış hatta onun dünya çapında kalabalık bir grupla gerçekleştirdiği deneye katılmıştım. Deneyin sonucu beni tatmin etmese de konunun ilgi çekici olduğu kesindi. Brown Cehennem'de bizi, yine yeni bir bilim dalıyla, transhümanizmle tanıştırıyor. Ölümsüzlüğün bir hayal olmayabileceğini düşünen transhümanistler evrimin hızını fazla yavaş buluyor ve her türlü teknolojik imkanı kullanarak yapay bir evrim yaratmayı hedefliyorlar. Romandaki ölüm taşıyıcısı Bertrand Zobrist de bir transhümanist. Eylemlerinde ilham aldığı kişi, yani transhümanizmin kurucusuysa son yüzyılın enteresan şahsiyetlerinden İranlı bir fütürist. Dan Brown kitapta hem Geleceğe karşı derin bir nostalji besliyorum sözüyle tanınan Feridun M. İsfendiari'nin hikayesine yer veriyor, hem de karakterlerinden bazılarını onun yarattığı sistemle adlandırıyor. Şöyle ki... Avrupai bir öğrenim gören İsfendiari herkesin en az 100 yıl yaşayabilecek kapasitede olduğuna inanıyormuş. Ailelerimizin koyduğu isimlerin bizi körelttiğini düşündüğü için de kendisine şifreli bir isim seçmiş. Asıl isminin baş harfleri olan FM ve olası ölüm tarihi olarak hesapladığı 2030'u bir araya getirerek FM-2030 adını almış. Cehennem'de Langdon'un mücadele etmesi gereken kişilerden FS-2080'e dikkat edin, sizi epeyce şaşırtacak. Dan Brown, transhümanizmin insanlığa ikinci bir Hitler dönemi, daha doğrusu genetik faşizmi yaşatacağına dair şüphelerini açıkça belirtiyor. Çünkü transhümanist bir dünyada parası olan sağlıklı kalacak, diğerleri gözden çıkarılabilecek. Gerçi en azından Feridun İsfendiari'nin hesaplarının tutmadığını ve gizemli fütüristin 2000 yılında, yani olması gerekenden 30 yıl önce pankreas kanserinden öldüğünü biliyoruz. Fakat cesedi emirleri doğrultusunda dondurularak muhafaza edildi. Kanserin tedavisi kesin olarak bulunursa, İsfendiari'nin yeniden hayata döndürülmesi için çalışmalar başlatılabilecek.


Bu projeye iki sebepten başladım. Birincisi, hastalıklarının sebeplerinin psikolojik olduğunu düşündüğüm danışanlarla daha sık meşgul olmaya başlamıştım ve bu konu çok ilgimi çekmişti. İkincisi, zihin-beden tıbbıyla ilgili araştırmalarımda şaşırtıcı sonuçlar elde etmiştim. Bazı alanlardaki tıbbi araştırmalar dediğiniz gibi inanılmaz düzeyde, bazı alanlardaysa durumumuz Ortaçağ'dan hallice. Nedeni açık: İşin içinde tıbbi teknoloji varsa, bundan etkileniyor ve tıbbın genel olarak bu derece sofistike hale geldiğini varsayıyoruz. Ama tıbben çok ilerlediğimiz algısı bir illüzyon. Aslında insanlara acı veren birçok durum görmezden geliniyor. Bir uzmandan bir uzmana giden ve yine de sorunları bir türlü çözülemeyen hastaları düşünürseniz, ne demek istediğimi anlarsınız. Hastalıkları bütüncül bir bakışla ele almak gerektiğini unutuyoruz. İnsan vücudu, her bir parçasıyla başka bir uzman ilgilenirse iyileşebilecek bir yapı değil. Bu parçaların hepsi bir bütünü oluşturuyor ve o bütünün, yani bireyin ne hissettiği, ne düşündüğü de çok önemli. Konvansiyonel tıp daha çok kronik veya tedavisi imkansız hastalıklarla ilgileniyor, geri kalan hastalıklar konusuna ise yeterince aldırış etmiyor. Doktorundan memnun olmayan hastaların sayısını tahmin bile edemezsiniz. Alternatif uygulamalar bu yüzden yükselişte; insanlar alakasız gibi görünen hastalık semptomlarını ayrı ayrı iyileştirmeye çalışan değil, o semptomların hepsini birden ele alarak sonuca ulaşabilen, en önemlisi de bunu yaparken onları dinleyen kişiler tarafından tedavi edilmek istiyorlar. Valla, işin aslı sizde hala aile hekimliği diye bir şey varsa, şanslısınız. İngiltere dahil birçok ülkede bu sistem kalkmış durumda. Hangi doktora muayene olduğunuz fark etmiyor, hastaneye gidiyorsunuz ve her gittiğinizde karşınızda başka birini buluyorsunuz. Oysa hekimle hasta arasındaki ilişkinin niteliği de ileşme açısından çok önemlidir. İnsanlar arasındaki bağlantı ya da süreklilik boyutu pek umursanmıyor. Bence bu tam olarak doğru değil. Fakat faydalı olduğu çoktan kanıtlandığı halde maddi getirisi olmadığı için birçok tedavi biçimi var. Buradaki anahtar çok basit: Bir çözüm keşfettiyseniz ya da bin yıldır unutulmuş kadim bir çözümü yeniden keşfettiyseniz, bunu dünyaya nasıl duyuracaksınız? Elbette doktorlar, hastanelerve medya aracılığıyla... Ama para, dolayısıyla PR ve reklam sektörleri büyük ilaç firmalarının elinde. Evet, insanlar bedenleriyle ilgili bilgi sahibi olmanın önemini kavradılar. Haklılar, çünkü tıp bilmesi gerekenlerle ilgili her geçen gün daha az şey bilir hale geldi. Nadiren ilaç kullanıyorum ama ilaç kullanmaya karşıyım diyemem. Bu şahsi bir karar. Birçok insan hastalıklarının gerçek sebeplerini aramaktansa bir hap alıp unutmayı seçiyor. Gerçekte neden böyle hep tatsız tuzsuz, keyifsiz hissettiklerini öğrenmek isteyenlerin sayısı az. Bence kültürel düzeyde, bir toplumun alternatifleri bilmesi ve insanları tek tip bir tedaviye mecbur bırakmaması çok önemli bir şey. Öte yandan anti-depresanların aşırı kullanıldığı bir gerçek. Türkiye'deki durumu bilmiyorum ama İngiltere'de bir süre önce musluktan akan sularda eser miktarda Prozac tespit edildi. Neden biliyor musunuz? O kadar çok kişi anti-drepresan kullanıyor ki, duş yaptıklarında veya diğer kullanımlarda bedenlerindeki anti-depresanlar suya karışıyor ve suyun tamamı bundan henüz arındırılamıyor. Bence günümüzün hastalığı yaşlılık. Daha doğrusu yaşlanmayla ilgili hastalıkların hepsi. Kendi adıma, inanılmaz bir hızla yaşlanan bir toplumun mensubuyum. Kimlik dediğimiz şeyse temelde hafızayla; hafızanın devamlılığıyla alakalı. Dolayısıyla yaşlı bir insan size bakıp kim olduğunuzu hatırlamıyor, yani hafızasıyla alakalı problemler yaşıyorsa, o kişi artık birey olarak algılanmıyor. Fakat çok acı bir şey söyleyeyim; araştırmalarıma göre yaşlılar aslında onlardan unutmaları beklendiği için unutuyorlar!


Andre Leon Marie Nicolas Rieu ya da kısaca tanınan adıyla Andre Rieu, Hollandalı bir besteci ve kemancı. Aynı zamanda Johann Strauss Orchestrası'nın kurucusu ve şefi. Son 100 yılın en önemli müzisyenlerinden biri kabul ediliyor. Mart ayında İstanbul'da vereceği konsere giderseniz sakın sıradan bir klasik konser izleyeceğinizi sanmayın. New York Times tarafından Klasik müziğin Madonna'sı olarak tanıtılan Rieu'nün konserlerinde seyirciler dans ediyor, şarkı söylüyor ve tıpkı rock konserlerindeki gibi kurtlarını döküyor! Yani utangaçlık etmezseniz, buradaki konserde siz de çok eğlenebilirsiniz. Elbette öyle. Karamsar olmanın kime ne yararı var ki! Bir keresinde bir arkadaşım bana bir mektup yazmıştı: Güneşe bak, sonra başını hafifçe arkaya çevir ve güneş ışınlarının yarattığı gölgeni gör.. Bence hayat tam da böyle bir şey işte. Bu yüzden işler yolunda gitmediğinde asla geriye bakmam ben, yararı olmayacağını bilirim. İleri bakmayı tercih ederim, yeni planlar yapmayı, yeni müzikler keşfetmeyi, yetenekli gençler aramayı... Beni mutlu eden şey neyse onu yapmalıyım, hayat bunu bana çoktan öğretti. Yok yahu, alakası yok. Bütün diğer çocuklar gibi benim de aklımda hep futbol vardı; bulduğum topa sarılıyor, okuldan ve ders çalışmaktansa nefret ediyordum. Fakat babam orkestra şefiydi ve bu yüzden kardeşlerim ve ben birer enstrüman çalmak zorundaydık. Keman çalmaya 5 yaşındayken başladım. Annem çok yetenekli olduğumu söylerdi ama deha düzeyinde bir yeteneğim olduğunu sanmıyorum. Bu soruya cevap veremeyeceğim. Kemanla verdiğim ilk konseri hakikaten hatırlamıyorum. Çok küçük olmalıydım... Fakat bir keresinde oğlanlar korosuyla kilisede Noel şarkıları söylemiştik, ayine katılan insanlar da bize eşlik etmişti. Benim için büyük olaydı. Öyle çok ki. Franz Lehar'ın operetlerini çalmayı da dinlemeyi de çok seviyorum. Emmerich Kalman'a da hayranım. Beethoven, Mozart elbette başta geliyor. Cosi Fan Tutte ve Saraydan Kız Kaçırma en sevdiğim eserler. Bu ikinciye Mozart'ın Türk Operası denir, bilirsiniz. Verdi, Puccini, Bartok, Carl Orff ve Ravel'i de unutmaman gerek. Anlayacağınız listem epey uzun. Hahaha... Güzel soru! Küçükken Tintin adlı çizgi romanda yer alan Marlinspike Hall şatosuna bayılır ve hep öyle bir yerde yaşamayı hayal ederdim. Şimdi yaşadığım yere gelince; doğru söylüyorsunuz, bir zamanlar gerçek D'Artagnan yaşamış ama orası bir şato falan sayılmaz. 15'inci yüzyıldan kalma eski ve çok güzel bir ev sadece. Orada yaşamak beni mutlu ediyor. Evimde çektiğimiz bir Noel konseri kaydı var, bulup izleyin, ne kadar harika ve romantik bir atmosferi olduğunu göreceksiniz. Onunla sahneye çıkmak benim için bir şeref. Harika şeyler hissediyorum elbette. Çıkardığı ses eşsiz, başka bir kemanla bunu elde edemezsiniz. Fakat onun sahibi olduğumu düşünmüyorum. Birkaç yıl onu çalabilecek olan talihli biriyim sadece. Ben öldüğümde başka bir kemancının olacak ve umarım o da Stradivarius'uyla en az benim kadar mutlu olur. Öyle mi yapmışım, hiçbir fikrim yok. Sigorta işlerini şirketim üstleniyor, bir şeyler yapıyorlar da ama bu konular beni sıkıyor ve işleri tamamen onlara bırakıyorum. Kesinlikle mimar. Bina inşa etmek isterdim veya az önce konuştuğumuz gibi şatolar falan... Bir keresinde dekor olarak Viyana'daki Schönbrunn Şatosu'nun bir kopyasını inşa etmiş, sonra da onunla dünya turnesine çıkmıştım. Şimdi delirdiğimi düşünüyorum, çünkü o maketi inşa etmek bile çok zordu. Kuşkusuz hala bir klasik müzikçiyim. Müziği icra edişimde klasik müziğe aykırı hiçbir şey yok, bundan taviz vermedim, veremem. Strauss valsleri çalarken Johann Strauss o valslerin nasıl çalınmasını hayal etmişse öyle çalıyorum. Pop-vari davullar, DJ usulü disko efektleri falan eklemiyorum. Her şey tamamen Strauss dönemindekiyle aynı. Bir farkımız varsa o da şudur: Klasik müzikçilerin genel olarak takındıkları o ağırbaşlı halden eser yok bizde. Ben ve orkestra arkadaşlarım müzik yaparken sıkılmıyoruz ve bunu her fırsatta gösteriyoruz. Ha bir de stil sahibiyiz. Yani şık ve gösterişli tipleriz, sahne üzerindeki giyimimize kuşamımıza özen gösteriyoruz. Haklısınız, benim konserlerimde seyirciler sahiden de konserin bir parçası haline geliyor. Bunu çok önemsiyorum. Sahnede keman çalarken kendim için değil onlar için çaldığımın bilincindeyim. Yüzlerindeki tebessümü görebiliyor, mutluluklarını hissedebiliyorum.


İşte Eggers'ın biriciğim NanoWriMo için kaleme aldığı bir yazı. O kadar içten ve o kadar hakiki ki, 10 cilt yaratıcı yazma dersleri kitabına bedel. Okumalısınız. Zaten bu yazı da insana cesaret vermezse ne verir, ben artık bilmiyorum. Erteleme nedir, biliyor musunuz: Okuduğunuz bu yazı benden tam üç ay önce istenmişti ama masanın başına ancak şimdi geçebildim. Farklı tarihlerde üç teslim günü geçti aradan ve beni galiba en az 10 kere aramaları gerekti. Doğru söylüyorum. Dolayısıyla ne tür bir erteleme probleminiz olursa olsun, benimle yarışamazsınız, ben bu konuda hep en kötü durumdaki kişi olacağım ve her geçen gün daha da kötüye gideceğim. Şimdiyse bir saatlik işi tamamlayabilmek için bile her gün sekiz saat yazma koltuğuma öyle veya böyle çakılı kalmak zorundayım. Patetik bir oran. Sürekli erteliyor, savsaklıyor, sanki biri beni aslında yapmaktan nefret ettiğim berbat bir işe zorluyormuş gibi bahaneler uyduruyorum. Söz verdiğim hiçbir teslim tarihine de riayet edemiyorum. Söylemeye çalıştığım şey şu: Başlamak önemlidir. Yazma cesaretini toplamak çok önemlidir. En önemlisi de bitirmektir. Neticede nasıl yazı yazacağınızı biliyorsunuz; parmaklarınız var ve bir de hayatınız... O tek hayatta kelimelerinizi yazarak sesinizi duyulur hale getireceksiniz, sonra da başkalarının sizi işitmesini sağlayacaksınız. Bunun için yapmanız gereken şey, yazmak. İnsanlar zihninizin içinde dolaşan fikirleri okuyamaz. Onlar ancak sizin dikkatle ve muazzam bir aşkla kağıda döktüğünüz düşüncelerinizi okuyabilir. O halde lanet olsun ki yazmaktan başka çareniz yok. Bitirdiğinizde koltuğunuzun arkasına yaslanıp mutlu olabilirsiniz. Yaslanır ve rahatlarsınız. Yaslanır ve gurura benzer bir şey hissedersiniz. Sonra yazdığınız şey her neyse onu on kere, yirmi kere yeniden yazacaksınız elbette ama şimdilik konumuz bu değil.


Ünlü bir yazar ve yönetmen de olan Stephen Elliott projeyi gerçekleştirmek için tanıdığı, röportaj yaptığı bütün yazarlara gitmiş. Bazıları ilgilenmemiş, Dave Eggers Marc Maron, Stephen Elliott, Janet Fitch, Nick Flynn, Margaret Cho, Cheryl Strayed, Wendy MacNaughton, Emily Gould, Tao Lin ve Jonathan Ames gibi bazılarıysa ikna olmuş. Letters in the Mail'e üye olmanın yıllık bir ücreti var. ABD'de yaşıyorsanız 5 dolar, başka bir ülkede yaşıyorsanız 10 dolar. Tabii mektuplar size özel değil. Öte yandan başka hiçbir yerde yayınlanmıyorlar. Yani nasılsa daha sonra internette okurum diye düşünmeyin. Her biri özel olarak sadece Letters in the Mail üyeleri için yazılıyor. Bir iyi haber daha... Hepsi değil ama yazarlardan bazıları kendi adreslerini de zarfa ekliyor. Böylece onlara cevap yazmanız, bir nevi edebi mektup arkadaşlığı başlatmanız da mümkün olabiliyor. Ne kadar güzel bir uygulama! Tebrik etmeli dusunen kısıyı.


Egoist Okur'da daha önce de bahsetmiştim; edebiyat dediğimiz romandan, şiirden, öyküden ibaret değil, çağır ruhuyla üretilen yeni türler var artık. Mesela fan fiction... Bir yazarın, hayran olduğu başka bir yazarın kitabının kurgusunu değiştirerek, canı isterse yeni karakterler katarak yeniden yazmasına deniyor. Jane Austen'dan Tolkien'e, Shakespeare'den Kafka'ya, Joyce'tan Flaubert'e, Oscar Wilde'dan J. K. Rowling'e kadar bütün önemli yazarların yapıtları fan fiction'a malzeme olabiliyor. Okuduğum son fan fiction örneği, Siren Yayınları'ndan çıkan Vahşi Şeyler. Pulitzer adayı Dave Eggers bu kitabı Maurice Sendak'ın Where the Wild Things Are adlı resimli masalından uyarlamış. Hem de bizzat Sendak'ın ricasıyla... Dünya çocuklarının 40 yıldır sevdiği masal da böylece yetişkinler için yazılmış komik, sarsıcı ve karanlık bir romana dönüşmüş. Vahşi Şeyler'in kahramanı Max annesi ve ablasıyla yaşayan bir çocuk. Üç kişilik bu dünya küçük ama çok karışık. Zehir gibi zekasına rağmen Max'in bile içinden çıkamadığı şeyler var. Babasının onları niye terk ettiğini, annesinin niçin eve genç bir sevgiliyi getirdiğini bilmiyor. Ha bire süslenip püslenip dışarı çıkan ablasının ona artık niçin vakit ayırmadığını da çözemiyor. En önemlisi yetişkinlerin zevk aldığı her şeyi kabahat saymasını bir türlü anlayamıyor. Yerinde olsanız ne yapardınız? Kahramanımız belki sıkıntıdan belki elinden sadece bu kadarı geldiğinden, vahşi hayaller kurmaya başlıyor. En sonunda da evden kaçıp ormana sığınıyor. Sonrası işte bu macera... Canavarı andıran mahluklarla tanışıyor hatta bin türlü hadiseden sonra onların kralı seçiliyor. Fakat Max şunu keşfediyor çok geçmeden: İnsan ya da canavar fark etmiyor, başkalarıyla birlikteliğin, yaşayarak öğrenmek gereken bazı çok mühim kuralları var. O kurallara uymayan kral bile olsa mutlu olamıyor. Yani işler daima ve mutlaka karışıyor. Eggers ise çağdaş Amerikan edebiyatının en iyi romancılarından. Müthiş Dahiden Hazin Hikaye adlı romanında, her şeyi ve daha fazlasını isteyen, hayallerinden sorumlulukları adına vazgeçmeyi reddeden kayıp kuşağın sayıklamalarını dile getiriyordu. Ne Nedir adlı romanındaysa, Afrika topraklarında tek başına hayatta kalma mücadelesi verdikten sonra Amerika'ya sığınan ve oyunu kurallarına göre oynamayı deneyen mülteci Valentino Achak Deng'in hikayesini anlatıyordu. İkisi de insanın yüreğini acıtacak kadar dokunaklı, deyim yerindeyse hazmı zor romanlardı. Masalsı bir dünyada geçse bile Vahşi Şeyler de öyle. Bir kurt kostümünün içine gizlenmeye ve sinirinizi bozanları ısırmaya pek azınız cesaret etmiştir ama sizin de sizin de kontrolü kaybettiğinize inandığınız, olup bitenleri katlanılmaz bulduğunuz, herkesin size karşı hareket ettiğini düşündüğünüz ve kendinizi çok yalnız hissettiğiniz olur. Öyle zamanlarda kaçıp uzaklara gitmek istersiniz. Ben isterim. Gidebilsek daha mutlu, huzurlu, bilge insanlar olarak geri dönecegiz belki. Ama işte cesaret edemeyiz. O yüzden de devamında neler olacağını hiç bilemeyiz. Vahşi Şeyler bunu görmek için iyi bir yol. Biraz ileri gidersem; birlikte yaşamayı savaşlar ve hırgür yüzünden imkansızlaştırdığımız bir zamanda, birbirimizle yeniden iletişim kurmayı öğrenmek için bir rehber bile olabilir. Sendak hayranıyım ve bu kitaba en sevdiğim yazarın getirdiği yorumu okumak için heyecanlanıyorum..