Tolga Meriç, hayattaki en yakın arkadaşlarımdan biri. Siz onu gazeteci ve editör olarak tanıyorsunuz. Ayrıca romancı İnci Aral'la, oyuncu-yazar İclal Aydın'la, ünlü ya da ünsüz daha birçok kişiyle kitaplar yaptı; kendi deyişiyle sahneye koyucu oldu, yazıyla yönetmenlik yaptı. Ve şimdi onu tanıyan herkesi şaşırtacak bir işle çıktı okur karşısına. İlk kitabını yazmıştı ve bu bir masaldı. Tolga'nın yazdığı Pati İzleri, kalbe şiddetle ve şefkatle dokunan, dahası okuyanın hayata bakışını değiştiren güçlü bir kitap. Sevdiklerimizle aramızdaki o tuhaf bağı ele alıyor... Bu bağın hem asla kopmadığını hatırlıyoruz içimiz ferahlayarak hem de bir gün kaçınılmaz olarak mutlaka kopacağını fark ediyoruz. Bu küçücük ama sarsıcı hikayeyi okumanızı çok isterim. Ama tabii öncesinde yazarıyla konuştuklarımıza da göz atabilirsiniz. Kedileri tanıyanlar bilir: Anne kediler, zamanı gelince, hayatta kalabilsinler diye yavrularını tanımaz olur, onları hayata terk ederler. Keskin, tavizsiz, dönüşsüz bir ayrılıktır bu. Kitaptaki pati izleri, bu ayrılığın sevgiyle olan ilişkisine uzanıyor. Ama tabii bu sadece kitaptaki Bıdık'la annesinin değil, bütün anne kedilerle yavrularının, aslında bütün annelerle çocuklarının hikayesi. Bendeki hikayesiyse trajik. 1,5 yıl önce, İstanbul'un geçmişi de geleceği de yok eden kentsel dönüşümünden bunalıp kendim ve kedilerim için bahçeler düşleyerek Seferihisar'a taşındım. Kocaman bahçeli müstakil evlerden oluşan mahallemizde sevgili kedim Bıdık bir köpek tarafından öldürüldü. 1 yaşını yeni doldurmuştu, ölümü de bir çocuğun ölümü kadar inanılmaz ve ağır oldu. Onun ölümünden üç ay sonra da yazmaya başladım. Marguerite Duras'ın çocuk kahramanları, etrafta acıklı bir şeyler döndüğünü sezdiklerinde usul usul şarkı söylemeye başlarlar. Yavru kedilerle, köpeklerde de vardır bu. Yolunda gitmeyen, acıklı şeylerin farkındadırlar ama hayatın güzelliklerine ya da kendi mutluluklarına, sevgilerine odaklanırlarsa her şeyin düzeleceğini umarlar. Bıdık da biraz öyle. Annesini, dünyayı, hayatı o kadar seviyor ki, bunun her şeye yeteceğine inanıyor. Ne var ki, bir doğa kanunu olarak karşı çıkılmaz bir ayrılık bekliyor onları. Anne, hayatı simgeliyor en çok. Annesi eksilmiş evlerde hayata dair şeylerin ölüme dair şeylerle yer değiştirdiğini çok görmüşüzdür. Bıdık da işte annesinin yokluğunda yemeden içmeden kesiliyor. Hem de bir deri bir kemik kalana kadar. Dünya her şeye rağmen muhteşem ve yaşanası bir yer. Ama yaşamanın ve yaşatabilmenin acı kuralları var. Sadece sevginin başa çıkabileceği acılıkta kurallar bunlar. Pati İzlerinde ayrılığın şifresi çözülüyor. Anne kedilerin, zamanı geldiğinde yavrularını niçin dönüşsüz bir biçimde terk ettiklerinin şifresi çözüldüğünde, ayrılığın altından sevgi çıkıyor. Dünyanın şifrelerinde de acıyla mutluluk, zalimlikle merhamet, iyilikle kötülük, hayatla ölüm çoğu zaman iç içe geçiyor. Yol göstericiler şifreleri tamamen çözemiyorlar ama bütün bu ikiliklere dayanma gücümüzü artırıyor, dünya üzerindeki hikayelerimizi daha katlanılır hale getiriyorlar. Tanıdığım kişilerin yanında, kendim gibi olma umudumu zamanla yitiririm. Dahası aynı çaresizliği onlarda da görürüm. Öyle olunca da Tennessee Williams'ın dediği gibi, yabancıların şefkatine ihtiyaç duyarım. Yol göstericilerim çoğu zaman yabancılardır. Aynı zamanda kendime giden yoldur bu ve tanıdığım bütün patililerden bir iz mutlaka vardır. İyi İnsan, kedilerin köpeklerin öyle sanacağı kadar iyi biri olabilir ancak. Koku bizi, olmadığımız yerde de var etme gücüne sahiptir. Gittiğimizde, bizden geriye kalan en canlı şeydir. Varlığımızla yokluğumuzu birarada taşır. Yokluğumuzun verdiği acıyı şiddetlendirirken, varlığımızın bir kanıtı olarak da sevdiklerimizi teselli etmeyi başarır. Kitapta en çok bu yönleriyle öne çıkıyor. Görmenin konuşmaktan daha sahici olduğunu öğretti. On altı yaşında kansere yakalanan kedim, tedavisi sırasında bir ara kendinde adım atacak gücü bulmuş, pencereye çıkmıştı. İyi günlerinde olduğu gibi sokağı, ağaçları, kuşları seyretmişti yine. Bu onun hayata vedasıydı. Kimselerin dikkatini çekmeyen, böyle bir umudunun olabileceğini bile bilmeyen albenisiz bir sokak kedisi, araba altında kalmaktan son anda kurtulduğunda, yüzünde verilmiş sadakam varmış ifadesi belirmişti. Minik kalbi çarpıyor ve kimsenin umurunda olmayan canını kurtardığı için şükrediyordu. Onun tatlı, dokunaklı varoşluğuydu bu. Gördüklerinizi birleştirip onun büyük olasılıkla hiç konserve mama tatmamış olduğunu anlamanız gerekir mesela. Hayvanlarla dostluğum bana çok şey kattı ama sevginin, vicdanın, adaletin, anlamanın ya da merhametin bile görmekle doğrudan ilişkili olduğunu öğretti en çok. Kibir, insanın kendini aşağılamasıyla ilgili bana sorarsan. Ölümlü olmakta kabul edilemez bir şeyler buluyor ve insanlıktan çıkmak için çırpınıyoruz. Alt tarafı canlılar arasında bir canlı olduğunu kabul edemeyen insan, hayvan öldürerek kendindeki hayvanı öldürdüğünü sanıyor olabilir. Unutmadan devam edebilir miyiz, bilmiyorum. Yavru köpeği savaşın ortasında, uçurumdan aşağı gülerek atan Amerikalı askeri unutmak zorundayım ben. Sürüden iki metre ayrıldı diye kafasına sahibinden hunharca yumruklar yiyen zavallı koyunun çaresizliğini unutmak zorundayım. Karnı deşilen kedileri, yakılan ya da arabalara iple bağlanıp yollarda sürüklenen köpekleri gerçekten unutmak zorundayım. Adorno'nun deyişiyle hayvan dünyasının sessizliğini ve bu sessizliğe eşlik eden acıyı günde on kere unutmak zorundayım. Bunlar yetmezmiş gibi, denediğim halde vejetaryen olamadığımı da unutmak zorundayım. Yapabiliyor muyum peki? Hayır. Sona yaklaştıkça, bazı şeyleri hiçbir zaman unutamadığımızı daha çok anlayacağız galiba. Yok canım, niye saçma olsun? Kedi, köpek ve at, diyeyim. Pumalarda, leoparlarda ve daha pek çok hayvanda aklım kalarak.


Gestumblindi için Tolkien'in Orta Dünya evrenine hayran olan herkesin okuması gereken harika bir eser, diye yazmış Jasper Kent. Gavin Chappell'ın yorumu, Kadim destan geleneğinden alınmış sürükleyici ve gürüldeyen bir Viking Destanı olmuş. Lila Azam Zanganeh ise Parıldayan bir hayal gücünün ürünü. Zamanla efsaneleşecek bir hikaye. Büyüleyici! demiş. Arda Keskinkılıç'ın Viking mitolojisinin temel figürlerinden sayılan ve Tolkien'in Gandalf'ına esin kaynağı olan Gestumblindi'si için yapılan bu yorumlardan etkilenmemek elde değil. Hele kapağındaki illüstrasyonun Danny Schlitz'in imzasını taşıdığını öğrenince doğrusu insanın heyecan dozu iyice artıyor. Yoğun bir araştırmanın ürünü olan Gestumblindi'yle ilgili yazarına soracaklarım vardı, sordum. Mitoloji üzerine aldığım eğitim ve tüm araştırma konularım ister istemez zihnimi bu okyanusun sonsuzluğuna çekiyordu zaten. Sümer mitolojisi üzerine ihtisas yaparken kendimi bir anda İskandinav mitolojisi üzerine araştırma yaparken buldum. Toplumların mitolojileri tarih boyunca etkileşim halinde oldukları diğer toplumların mitolojileriyle benzerlikler taşıyabiliyor, bunu Sümer mitolojisinin Türk mitolojisiyle benzerlikleriyle örneklendirebiliriz. Ya da İslam'da Allah'a atfedilen 99 isimle... İskandinav mitolojisinde Odin'in de birçok ismi mevcut, bunlardan biri de Gestumblindi. Gestumblindi'ye dair bir şeyler yazmayı üç yıl önce aklıma koymuştum. Serüven böyle başladı. Üç sene her gün araştırmalar yaptım, okudum, İskandinav mitolojisi konusunda uzmanlaşmış yabancı akademisyen ve tarihçilerle irtibata geçip birçok yeni bilgiye ulaştım. Bu bilgiler ışığında kurguladığım evrene Gestumblindi karakterini yerleştirdiğimde de işte bu kitap çıktı ortaya. Gestumblindi, çoktan unutulmuş bir kahraman. İsmine ilk olarak 12. yüzyılda Danimarkalı büyük tarihçi Grammaticus'un Danimarka ve İskandinav sözlü gelenek kaynaklarından yararlanarak yazdığı Gesta Danorum adlı eserde rastlıyoruz. Gesta Danorum, Ortaçağ İskandinavya'sını anlatan en önemli eser. Estonya ve Letonya tarihine dair en eski yazılı eser aynı zamanda. Pagan kültürüne dair birçok bilgiyi günümüze taşıyor. Shakespeare'in meşhur Hamlet'inin ilham kaynağı. Daha önemlisi, Yüzüklerin Efendisi'nin yazarı ve Orta Dünya Evreni'nin kurucusu Tolkien'e ilham kaynağı olmuş. Şöyle açıklamaya çalışayım: Bizler yıllarca Vikingleri barbar bir kavim olarak bildik. Oysa Gesta Danorum'u incelediğimizde karmaşık bazı bilmecelere rastlıyoruz. Gestumblindi'yle alakalı bölümlerde yer alan bu bilmeceler, barbar ve medeniyetten uzak Vikingler algısını yıkıyor. Tolkien en çok bundan etkilenmiş zaten. Hobbit'i okuyanlar ya da filmini izleyenler bilirler, Bilbo Baggins, yüzüğü ilk kez bulduğunda sahibi Gollum'la karşılaşır ve aralarında bilmeceler içeren bir bilgi düellosu geçer. Gesta Danorum adlı eserde Gestumblindi'nin geçtiği kısımlarda olduğu gibi. Orada da Gestumblindi ile devrin zalim hükümdarı Kral Heidrek arasında bilmeceler içeren bir düello geçer, adeta bilgi yarışmasıdır bu. Tolkien bundan çok etkilenir ve kendi evrenine hemen hemen aynen aktarır. Evet, çok doğru. İskandinav Tanrısı Odin, tebdil-i kıyafet gezmek istediği zaman yaşlı bir adam görünümüne bürünüp uzun pelerini, asası ve sivri şapkasıyla başta kralların ve hükümdarların misafiri olarak onların halka nasıl davrandığını kontrol eder. Ya da insanların arasına karışarak onların ne kadar inançlı olduklarına, ne kadar düzgün yaşadıklarına bakar. Tolkien'in Gandalf'ı kurgusal Orta Dünya Evreni'nde İstari adı verilen büyücü ırkından geliyor. Valar, Gandalf ile birlikte beş büyücüyü Sauron tehdidi sebebiyle Orta Dünya'ya göndermişti, hatırlayalım. Gandalf'ın kutsallığı da buradan geliyor. Benim kitabımda Gestumblindi devrin şamanları tarafından kutsanmış biri olarak çıkıyor karşımıza. Farklar da var tabii: Gandalf açıkça bir büyücü olarak geçiyor ama Gestumblindi, bazı özelliklerine rağmen, daha düz bir insan. Ama sonuçta her ikisi de dostlarıyla uzun yolculuklar yapıp haksızlığa ve kötülüğe karşı savaşıyor. Gerçekten de Joseph Campbell'a göre bütün edebi eserler de birer yolculuk hikayesidir, Kahramanın Yolculuğu da mitolojik araştırmalar için koskoca bir rehberdir. Bu yolculuk hikayesinin yapısı asırlardır değişmemiştir. Lev Tolstoy, Bütün mutlu aileler birbirine benzer. Her mutsuz ailenin mutsuzluğuysa kendine hastır, der Anna Karenina'da. Joseph Campbell'sa Mutlu aileler gibi mitler ve kurtarılmış dünyalar da hep birbirine benzer, der. Bir kahraman genellikle olağan dünyadan çıkıp doğaüstü tuhaflıklar bölgesine ilerler, orada masalsı güçlerle karşılaşır ve doğru şeyleri yaparsa sonunda kesin bir zafer kazanır. Kahraman, bu maceradan benzerleri üzerinde üstünlük sağlamasını mümkün kılan bir güçle geri döner. Buna monotimin çekirdek birimi denir. Öte yandan benzerlikler ve farklılıklar dikkat çekse de, bir toplumun ruh halini, yaşam biçimini ve kültürünü bilmeden mitolojik okuma yapmak pek sağlıklı olmayacaktır. Bir Sümer tabletini bugün okuduğunuzda size anlamsız gelecektir. Çünkü o tabletin yazıldığı zamanı, kültürü, ruhsal boyutu ve psikolojiyi bilmiyorsunuz. Bu yüzden Joseph Campbell, Kadim anlatımın simgesel dilini öğrenmeliyiz, der. Bu esrara anahtar olarak psikanalizden daha iyi bir araç bilmiyorum, diye de ekler. Anlayacağınız, mitolojik okumalar yapmak meşakkatli bir uğraştır. Örneğin Sümer tabletlerinin birinde geçen mitolojik bir hikayede, Dicle nehrinin debisinden bahsederken aslında orada su ve Dicle Nehri'nin tanrısı Enki'den bahsettiğini bilmediğimiz takdirde anlam yarım kalacaktır. Sümerlerde her enerjinin ayrı bir tanrısı olduğuna inanılırdı. Akarsu debisinin tanrısı ayrıydı, gökten inen suyun tanrısı ayrı, çakan şimşeğin tanrısı ayrı. Su toprağa değdiğinde bitkilerin canlanmasının da tanrısı ayrıydı. Bu inanışlar zamanla başka toplumlara isimleri ve bazı özellikleri değişerek geçti. Bu da yine Joseph Campbell'ın yol kuramıyla alakalı aslına bakarsanız. Uzakdoğu'da İsa Peygamber çekik gözlüdür, Afrika'da koyu tenli, Guetamala'daysa o toprakların insanları gibi... Başka örnekler de verebilirim: Nuh Tufanı mesela. Semavi dinlerde bu peygamberin adı, Nuh'tur ama Sümerler Ziusudra, Babilliler Utnapiştim derler. Hindistan mitolojisinde ayrıdır, Maya mitolojisinde ayrı ama hepsi tufan olayından bahseder. Her biri kendi kültürel yapısıyla yoğurarak anlatmıştır bu olayı. Çok güzel bir yazıydı. Kitabı hemen sipariş ettim.


Sermet Sami Uysal'ın Eşlerine Göre Ediplerimiz adlı kitabından öğreniyorum. 1950'lerde yazılan kmitaba göre hikaye şöyle... Gencecik bir delikanlı olan Uysal ilk romanını Cumhuriyet'in o dönemdeki genel yayın yönetmeni Cevat Fehmi'ye götürmüş. Romandaki karakterlerden biri de Tolstoy'muş. Üstelik anlaşılan, romanda anlatılan her şey gerçekten yaşanmış. Sonya'yla evli olan Tolstoy, Çarlık Orduları Başkumandanı Prens Nikola Obolenski'nin kızı Elisabeth'e görür görmez aşık oluyor. Prenses Elisabeth, yazarın küçük kızının da en yakın arkadaşı. Üstelik Yunan tahtının varisiyle nişanlı. Fakat hayat bu; Elisabeth günün birinde bir dergide Nazım Bey isimli bir Türk'ün fotoğrafını görüyor. Çalıkuşu ve Yaprak Dökümü'nün yazarı Reşat Nuri Güntekin'in de kuzeni olan Nazım Bey'den öylesine etkileniyor ki, tacı tahtı unutup önüne çıkan her engeli aşarak Türkiye'ye geliyor. Sonunda da Nazım Bey'le evleniyor. Edebiyat meraklılarına bir not: Meğer Reşat Nuri Güntekin'in Ateş Gecesi adlı romanı Hollywood yıldızlarını aratmayacak kadar yakışıklı bir adam olduğu söylenen Nazım Bey'in bir başka gerçek macerasını anlatıyormuş. Ben aradım taradım bir fotoğrafını bulamadım. Bulsaydım, elbette siz Egoist Okur'larla paylaşacaktım. Sermet Sami Uysal'ın hikayesine dönersek; Cevat Fehmi Bey'den onay çıkıyor, Uysal'ın romanı Cumhuriyet gazetesinde hemen, üstelik fotoğraflarla tefrika edilmeye başlanıyor. Lakin umulan ilgiyi görmüyor, bu yüzden de Cevat Fehmi yazardan Eşlerine Göre Ediplerimiz adlı bir dizi hazırlamasını, yaşayan Türk yazarlarının eşleriyle tek tek söyleşi yapmasını istiyor. Böyle işte. İsterseniz Timaş yayınları'ndan çıkan kitabı alıp okuyabilir, o dönemdeki yazarlarımızın pek leziz tuhaflıklarını ayrıntılarıyla öğrenebilirsiniz.


Egoist Okur olarak epeydir ihmal ediyordum yemek tariflerini. Tolstoy'ların ailecek oluşturdukları tarif kitabıyla bir dönüş yapayım dedim. Büyük yazarın kızı Anna Tolstoy da kendi Lev Tolstoy biyografisinde, babasının çok sevdiği geleneksel naneli kurabiyelerin tarifini veriyordu, onu sona ekledim. Kendisi sigarayı, alkolü, et yemeyi 5o. doğum gününde bırakmış. Et yemeyi bırakınca da sınırsız yumurtalı tarifler hazırlamaya başlamış. Brüksel lahanalı ya da fasulyeli yumurta hatta çorbada omlet bile var bunlar arasında. Kitaptaki tarifler arasında tatlıdan tuzluya her şey var. Ruslara özgü bir alkolsüz içecek olan Kvass'ın tarifi de yer alıyor. Tolstoy'ların pancar kabuğunu fermente ederek hazırladıkları bu turşu suyuna benzer sağlıklı içecek benim de son zamanlardaki favorilerimden. Fotoğrafta gördüğünüz ve kreması tereyağı, şeker, yumurta ve üç limonun suyuyla hazırlanan turta da kitapta verilen esrarengiz tariflerden. Kontes turtanın kocasının favorilerinden olduğunu söylüyor ama malzemelerin miktarını vermiyor, Hepsini karıştırıp çamur kıvamına gelene kadar ağır ateşte pişirin, demekle yetiniyor. Alttaki kek kısmı içinse un, şeker, yumurta ve bir bardak su kullandığını öğreniyoruz, hepsi o kadar. Miktar vermemesi kötü tabii, bu durumda denemek isteyenin hayal gücüne kalmış her şey.


Hatırlarsınız, İhsan Oktay Anar'ın bir dergide yayınlanan ilk öyküsüne rastlayınca hemen yayınlamıştım. Sonrasında Facebook ve Twitter'daki takipçilere, Elinizde böyle başka hazineler varsa lütfen gönderin diye yazdım. Gazeteci Dilek Atlı elindeki tüm feminist dergileri göndererek çağrıma şahane bir şekilde karşılık verdi. Sonra da zaten arkadaş olduk. Henüz sadece telefonda konuşuyoruz, İstanbul'a geldiğinde buluşacağız. Ama telefonda konuşmamız bile acayip verimli oldu. İlgilendiğini bildiğimden, Dilek'in kadın sorunlarıyla ilgili olarak yazmasını rica ettim. Bu Dilek Atlı'nın Bikini Bölgesi adlı yeni köşesinin ilk yazısı. Çok çarpıcı; okuyanı altüst ediyor. Sorular sorduruyor. İsyana sürüklüyor. Ben yorum yapmayayım, okuyun. Feminizme niçin Hayır! denmemesi gerektiğini bir kez daha hatırlayın. Siz, bir adamı en fazla ne kadar çok sevebilirsiniz? Mesela size şiirler yazsa sever miydiniz? Tabii ki evet. Peki, büyük aşkınız yüzünüze kezzap atsa da sever miydiniz? Sizce hangisi daha zor; size şiirler yazan adamlar arasında kibire kapılmadan varolabilmek mi yoksa, canınıza kastetse de bir adamı sevmeye devam etmek mi? İki kadın... Birbirinden çok farklı iki kadın ve onların büyük aşkları. Sahip olunamayan kadınlar... Belgin Sarılmışer ve Tomris Uyar. Feminist hareketin Türkiye'deki başlangıç tarihi, 12 Eylül darbesinden sonraya rastlıyor. Bu dönemde çevreciler, başörtülü okuma hakkı isteyenler, eşcinseller ve diğer konulardaki eylemcilerin sesleri yükselerek kamuoyunda dikkatleri topluyor. Kadın özgürlükçülerinin ve kadın hakları savunucularının şiddete ve cinsiyet ayrımcılığına karşı çıkardığı sesler de bu dönemden itibaren yavaş yavaş basında yer bulmaya başlıyor. Tüm bunlar olup biterken, neredeyse kadına uygulanan şiddet olaylarının tümünün tek örnekte toplandığı bir yaşam öyküsü de magazin haberlerinin manşetlerinden düşmüyor: Acıların Kadını Bergen'in yaşam öyküsü. Biri sevdiği adam tarafından baş tacı yapılır, adına şiirler yazılır, anne olur, yüceltilir, büyültülür. Diğeriyse sevdiği adam tarafından dövülür, aşağılanır, yüzüne kezzap boca edilir, sömürülür ve en sonunda öldürülür. Biri edebiyatın, diğeri arabesk müziğin kraliçesi... Tomris ve Bergen... Kimbilir belki gerçekten de seçtiğimiz eş, hayatımızı belirliyordur. Bu ülkede doğmuş sıradan bir kadının hikayesi Belgin Sarılmışer'in hikayesi... Onu asıl ünlü yapan yanık sesi, dönemin arabesk müzik furyasının yükselen yıldızının yanı sıra, aslında yüzüne atılan kezzap, kocasından şiddet görerek geçirdiği hayat ve boşandığı eşinin sırtına sıktığı 6 kurşunla öldürülmesi. Yani, bugün yaşanan kayıtlı ve kayıtsız vakaların bir bedende toplanması. Bu olayların dönemin feminist yayınları içinde beklenildiği kadar üzerinde durulmamasının en önemli sebebi belki de, Bergen'in tüm bu gördüğü şiddeti reklam haline getirmesiydi. Kendine sorsak elbette bunu tercih etmezdi. Hangi kadın yüzüne kezzap atılıp gözlerini kaybetmek ister? Fakat, sahne hayatının acımasızlığı, magazin dünyasının bu şiddeti kınamak yerine neredeyse onayan bir tutumla kendine malzeme yapması ne yazık ki Bergen için bir sözde avantaj oldu. Bu Bergen'in seçimi miydi yoksa olaylar mı onu bu noktaya taşıdı, bilinmez. Simla Hanım, yazıyı ben yazmadım tabii ama söylediklerinize katıldığımı söylemek isterim. Ayrıca bu kısa yorumunuz vesilesiyle sizi tanıdığım için mutluyum, sitenize göz atıyorum şimdi. Harika işler yapıyorsunuz.


Karşımda Tosun Bayrak oturuyor. Yazar, işadamı, ressam, performans sanatçısı, sanat tarihi hocası ve Amerika'daki Halveti Cerrahi Dergahı'nın şeyhi. Onu biraz daha yakından tanımak için yaptığım röportajı, yılda iki ay kaldığı Kanlıca'daki evinin verandasında gerçekleştirdik. Müslüman olmadan önceki adı Jean Linder olan heykeltıraş eşi Cemile Bayrak'la, Spring Valley'deki evlerine, zikir ve ayinlerin mekanı olan mescid/tekkeye dönecekler yakında. Hakkında iki kitap var elimde... Birincisi Timaş Yayınları etiketiyle çıkan hatıratı, ikincisi Yahşi Baraz Galeri'nin çıkardığı Sıra dışı Bir Hayattan Sıra dışı bir Sanata adlı sanat kitabı. Çanakkale savaşında bir kolunu kaybeden Yüzbaşı Hasan Tursun'un oğlu Tosun Bey, ilk ününü 4 yaşındayken Gürbüz Çocuk yarışmasında birinci olarak kazanıyor. Büyüdükçe çarpıcı zekası, karizmatik kişiliğiyle Robert Koleji'nin en sevilen öğrencilerinden oluyor. 1940'ların entelektüel ortamında Robert'in çok mühim bir yeri vardı diye anlatıyor. Gurdjieff'in yazdıklarını ve yakın arkadaşı Bülent Ecevit'in çok sevdiği Tagore'u okuduktan sonra Budizme merak sarıyor. Yetmiyor, güreşe ve şiire başlıyor. Katıldığı müsabakalardan birinde dönemin yenilmez sayılan güreşçisi Çoban Mehmet'i yeniyor. Bir yandan da serbest vezinle gelenekleri paramparça eden şiirlerden oluşan iki kitap yayınlıyor. Berkeley'de resim ve mimarlık eğitimi alıyor. Bitirince Londra'da sanat tarihine devam ediyor. Ev arkadaşları, sonradan siyaset ve sanat hayatımızın önde gelen simaları haline gelen Bülent Ecevit ile Can Yücel. Huzursuz bir ruh ya; orada da kalamıyor, Paris'te modernist sanatın büyük ressamları Fernand Leger ile Andre Lhote'un atölyelerinde çalışıyor. Sonrası çok maceralı upuzun bir hayat. Fas'ta yaşadığı yıllarda 250 işçi çalıştıran bir fabrikanın ve 6 mağazadan oluşan bir zincirin başına geçiyor, Hazır Elbise Kralı lakabıyla anılıyor. Türkiye Cumhuriyeti'nin fahri Fas Başkonsolosu oluyor, rahat durmayıp oralara cumhuriyet rejimini getirmeye kalkıyor, günah keçisi ilan ediliyor, peşine düşülüyor... Tam tutuklanacakken, sahip olduğu her şeyi alelacele değerinin çok altına satıp ABD'ye kaçıyor. Sanata dönmesi bu döneme denk geliyor; önce ressam olarak, sonra da ortalığı birbirine katan irkiltici performanslarla tanınıyor. Bunların hiçbiri ruhunu teskin etmiyor. Halveti Cerrahi Şeyhi Muzaffer Özak'la tanışınca Sufi geleneğine gönül veriyor. Özak'ın isteğiyle önce derviş oluyor, sonra şeyhlik mertebesine erişiyor. Osmanlı'da Arap vardı, Arnavut vardı, Rum vardı, Ermeni vardı... Yahudi para işleriyle meşgul olurdu, Ermeni mücevherat yapardı, Bulgar bahçıvandı, Rum meyhane işletirdi... Çocukluğumda Arnavutköy'de otururduk, o zamanlar bile böyleydi. Babam adaletsizliğe dayanamazdı, ondan bana bir öfke kaldı. Eskiden çok kızgın bir adamdım. Her şeye. En çok da adaletsizliğe. Aç, evsiz, eziyet gören insan olmaması lazım ama bu dünya adaletsiz bir yer. İnsanlar arasındaki kavgalarda mesele hiçbir zaman din, iman, siyaset değil. Asıl sebep başka. Ekmek kavgası. Mangır. Çok acayip bir hal. Hem de Allah bize insan-ı kamil olmak için ihtiyacımız olan her şeyi vermişken. Ben de işte kızgın biriydim. Komünist oldum, bağırıp çağırdım, dertten derte soktum başımı. Bak, sesim değişiyor şu hayatta şahit olduğum bazı şeyler aklıma gelince, sinirleniyorum gene. İçinizdeki bu öfke ressamlığınıza da yansımış. Guerilla art, shock art gibi disiplinlere merak salmış ve şoke eden işler yapmışsınız. Evinin dekorasyonuna, perdene uygun çiçek böcek resimleri yapmak değildir sanat; din hocalığı kadar mühim bir iştir. Nitekim bu yüzden bütün dinler sanatı kullanmıştır. İslam'da yasak deniyor ama hüsn-ü hat da sanat değil mi? Daha sembolik bir dil kullanılıyor İslam'da ama o da bir estetik ifade şekli. Şu yanlış anlaşılıyor hep: Estetik nizama dair bir şey, güzellikle alakası yok. Şeylerin birbirlerine uygun olup boy bakımından, renk bakımından, şekil bakımından, mana bakımından anlaşması meselesi. Allah'ın yarattığı her şey birbiriyle alakalıdır; iyisiyle, kötüsüyle... Düşmanca değil, dostça bir alakadır bu. Sanatın maksadı da bunu göstermektir. Oysa insan Einstein kadar zeki olsa bile, görmek istediğini görür, gördüğüne de hep hayal karışır. İşte ben insanlara görmek istemeyecekleri şeyleri gösterdim, kendilerini kandırmalarına müsaade etmedim. Sanatın kötü bir yanı var. Dünyaya hakim olsan bile gücünü bir yere kadar kullanabilirsin. Padişah olsan, Mağrur olma padişahım, senden büyük Allah var denir. Muktedirin gururu, en sıradan sanatçının gururunun yanında solda sıfır kalır. Çok acayip şeydir sanatçı kibiri. Bir sergi açarsın, hakkında iki makale çıkar, dünyanın en büyüğü gibi hissedersin. Hele güzel hatunların hayranlığı iyice kendini beğenmene yol açar. Olacak iş değil dedim, beğenmedim böyle hissedişimi. Dünyayla mücadele falan etmedim ben. Küfredip durdum, kavga ettim... Mücadele bambaşka bir şey, insanları örgütlersin, birlikte yolunda gitmeyen şeyleri değiştirmeye uğraşırsınız. Ben, hiddetimi kustum. İslam'la hep ilgileniyordum. Bir sürü şeyhe gittim. Değerli insanlardı hepsi. Ama sonra Muzaffer Efendimizi görüp orada kaldım. Peygamber Efendimizin zamanındaki İslam gibi... İslam'ın ilk günlerindeki gibi... Muzaffer Efendi dini kolaylaştırır, güzelleştirirdi. O kadar güzelleştirirdi ki artık hakikaten Müslüman olarak yaşamak isterdin. Müthiş bir alimdi. Her mevzuda konuşabilirdin, sanat, tarih, siyaset, felsefe... Eline bakınca babamın elini görüyormuş gibi hissederdim. Tahsilli, servetli insanlar da gelirdi tekkeye, aşağı tabaka dedikleri türden adamlar da. Aralarında muazzam bir eşitlik vardı. İnsan şeyhine aşık oldu mu o ne derse yapar, ister hayır, ister şer... Ben öyle sevdim efendimi. Allah rahmet eylesin. İsmen derviş olduk. İsmen şeyh olduk. İsmen ressam olduk. Hakkımda kitaplar çıkıyor, halbuki söylediklerinin hiçbiri değilim. Hakikaten bilmiyorum. Şunu biliyorum: Allah bana her şeyi verdi. Uzun bir ömür verdi. Kuvvet verdi. Kabiliyet verdi. İyi bir tahsil gördüm. Bir türlü adam olamamışım gerçi, çünkü bütün o okullar, üniversiteler yetmedi bana. İş hayatımda başarı verdi, sanat hayatımda muvaffak etti. Çok şey gördük. Görmek için gören göz lazım, onu da verdi. 30 yaşımda bile değildim, çok zengin etti. İnsanların istediği ne varsa, Allah bana lütfetti. Ama bunlar tuzlu geldi bana, tatlı gelmedi. Çok dert açtılar başıma. Allah da zaten ne verdiyse hepsini geri aldı ama yerine çok tatlı başka bir şey bıraktı. İman verdi, Muzaffer Efendimizle tanışmama vesile yarattı. Şimdi New Jersey'de 200 evladım, bir sürü de torunum var. Aileyiz. Dizlerim tutmuyor, kulağım zor işitiyor, omuzlarım ağrıyor ama elimden geldiğince hepsinin dertlerini dinliyor, çözmeye çalışıyorum. Galiba hala tuzu seviyorum ama, ağzımda kalan o tadı arıyorum.


Türlü çeşit acayip ve büyüleyici ruh arasında, çok eskiden, yani fotoğrafın ilk icat edildiği yıllarda yaşamış J. E. Bellocq da var. İyi giyimli, entelektüel Bellocq, Storyville genelevlerinde çalışan fahişelerle arkadaş oluyor; onlarla sohbet edip dertlerini dinliyor, gerektiğinde çocuklarına bakıyor... Hatta okuma yazma öğrenmeleri ve bu işi bırakıp başka hayatlar kurmaları için bu kadınları cesaretlendiriyor. Tüm bunlar olurken de sürekli fotoğraflarını çekiyor. Fotoğraflardaki bazı kadınların yüzleri silinmiş. bana ürkütücü geldi, sebebini merak ettim. Halil Turhanlı'ya göre Bellocq fotoğraflardaki yüzleri, sonradan evlenip aile kuran kadınların başına bela olmasın diye tahrif etmiş. Ne incelik! Bellocq'un hayatını, Fransız Louis Malle'in yönettiği Pretty Baby filminde izlemiş olmanız muhtemel. Hatırlarsınız, başrollerini Keith Carradine ile Susan Sarandon'un paylaştığı film, Brooke Shields'in 12 yaşında bir fahişeyi canlandırması sebebiyle büyük hadise yaratmıştı. İşte oradaki Keith Carradine aslında Bellocq. Uzun anlatmak isterdim ama Halil Turhanlı her şeyi çok güzel anlatmış zaten. O yüzden siz en iyisi hemen bir Tuhaf Günler Peşimizde edinin ve okumaya başlayın.


Gerçi Tuna fazla bekletmedi beni ve sonunda aşağıda okuyacağınız şahane yazarlık dersini yolladı. Şimdi yazar adaylarına, yazma heveslilerine yahut sadece bu konular üzerine düşünmekten hoşlanan akıllı insanlara diyorum ki bence Tuna'nın yazdıklarını bir ustanızdan, bir abinizden dinliyormuş gibi okuyun. Sonra... Bir kez daha okuyun ve itiraflarını, serzenişlerini ve tabii ki tavsiyelerini kulağınıza küpe niyetine bir kenara muhakkak not edin. Yazıda ve hayatta çok faydasını göreceğinize eminim. Ben ölü bir yazarım. Yüzyıllar önce parladım, sonra bir linç esnasında öldüm. Şimdi de ölü olmanın avantajlarını kullanıyorum; özellikle yaşayanlar ve ötegezegenler hakkında yazarken insanın işini kolaylaştırıyor. Bütün karakterlerle mesafenizi koruyabiliyorsunuz. Ayrıca ölü olduğunuz için, nefsiniz de mesele çıkarmıyor. Bir arkadaşımla, ama akıllı bir arkadaşımla konuşur gibi yazmaya çalışıyorum. Bulabildiğim en iyi üslup bu. Bazı kitapları sabah bazılarını ise gece yazıyorum. Aslında her kitap günün hangi diliminde yazılmak istediğini fısıldıyor, duymasını bilene. Yazmaya başlamanın tek yolunun bir an önce masanın başına oturup yazmaya başlamak olduğunu unutmadan yazıyorum. Yoksa insanı her şey ayartabilir yazmaktan, Yeats'ın dediği gibi. Japon Haiku şiirleri gibi yazmak istiyorum: Yukarıdan bakınca dibi görülecek kadar duru ama aynı zamanda yeterince derin. Ayrıca, en rahat okunan kitapların en iyi Türkçeyle yazılanlar olduğunu hatırlayarak yazıyorum. Çetrefil dil ve bulanık anlatım, yüzeyselliğin kamuflajıdır genellikle. Her koşulda mizah duygumu korumaya çalışıyorum. Bazen gerçekten komik bir espri, kederli bir öykünün dramatik yapısını beklenmedik şekilde derinleştirebiliyor. Komik öykülerse bunun tersine ihtiyaç duyuyor. Sulu komediden ve gözüyaşlı melodamlardan hiç hazzetmedim. İlham denen o kıskanç periyi beklemeden yazıyorum. Hatta galiba ona inanmıyorum bile. Odaklanmaya ve bunun getirdiği yoğun enerji akışına inanıyorum. Kıskanç peri duymasın. Karakterlerimi yargılamadan yazıyorum. Ancak bu şekilde belli bir gerçekçilik duygusu yakalamak mümkün. Ben kimim ki onları yargılayayım? Yazarın karakterlerini yargıladığı bir romanın birinci sınıf olma şansı yok denecek kadar azdır. Siz insanı anlatın, bırakın okuyanlar yargılasın. İlla birilerini yargılamak gerekiyorsa tabii. Roman yazılırken yazarın benliğini susturup karakterlerine kulak vermeye başlaması gereken bir an vardır. O anı kaçırmamaya çalışıyorum; karakterlerin ne yapmak istediğini doğru anlayabilmek için. Bir karakterin başına gelebilecek en vahim şey, doğasına aykırı bir şeyi sırf yazar istiyor diye yapmak zorunda kalmaktır. Çalışmaya başlamadan önce, romanın ruhuna uygun bir müzikle havaya giriyorum. Gönül Meselesiinde İncesaz, Selanik'te Sonbaharda Queensryche, Dualar Kalıcıdırda ise bol bol Ute Lemper dinledim. Risk almaktan korkmadığımı sanıyorum. Hasbelkader ticari başarı kazanmış kitaplarımı klonlamayı hiç düşünmedim. Her zaman yeni şeyler denemek, çalmadığım notaları çalmak istedim. Bu sebeple az satan kitaplarım da oldu ama pişmanlık duymadım. Belki de budala olduğum içindir. Sufiler Ölmeden önce ölünüz der, zen budistleri de aynı fikirde. Efraim Kişon ise İnsan ancak ölünce yazar olur diyor. Üçü de yazarken yalnız bırakmıyor beni. Sorarım, insan daha ne ister!


Hatırlayacaksınız, birkaç ay önce Tuna Kiremitçi'den bir yazı istemiş ve ona yazarlık sırlarını anlattırmıştım, o da Ben ölü bir yazarım. Yüzyıllar önce parladım, bir linç esnasında öldüm. Şimdi de ölü olmanın avantajlarını kullanıyorum demişti. Sonun Geldi Sevgilim adlı yeni romanını, bir de geçen hafta basında çıkan yazılarda Tuna'nın geçmişiyle roman arasında kurulan paralellikleri okurken o cümle ve linç kelimesi geldi aklıma. Flaubert'i anlayışla karşılamak gerek, neticede adamcağız romanı hakkında çıkan dedikoduları bitirmek için öyle demişti. Bense romanımda onun günümüzdeki iyice kafayı yemiş halini anlatıyorum. Neden başkalarının hayatını merak ettiğimizde romanlar yerine magazine koşuyoruz sence? Neden başkalarının halinden anlamak yerine onların dertleriyle vahşice eğlenmeyi seçiyoruz? Nasıl bu hale geldik, çıkış yolu yok mu? İşte aklımdaki deli sorular bunlar. Filibeli hemşerim Şehbenderzade Ahmed Hilmi'nin dediği gibi, iyilik ve kötülük çok gevşek kavramlar. Asıl mesele farkında olmak. Evet. Kendime ve dünyaya karşı farkındalığımı artırmaya çalışıyor ve her gün daha iyi bir savaşçı olmaya çalışıyorum. Bu kitaptan sansasyon çıkarmaksa biraz ironik, kitabın konusunu düşünürsen. Devrim olsa All that jazz! derdi. Ben Long live rock! diyorum. Hayır, kitaptaki bütün karakterler gibi o da tamamen hayali bir karakter. Herhalde mizahi olması. Son zamanlarda toplumca çok karardık. Biraz kahkahaya ve ferahlığa ihtiyaç var. Ayrıca, Jonathan Safran Foer haklı. İcabında acıklı bir öyküyü bile anlatmanın en iyi yolu onu komik şekilde anlatmaktır. Mizah meselenin ciddiyetini bozmuyor, tam aksine ona yeni boyutlar katıyor. Bir de malum, Gezi'den sonra hiçbirimiz artık aynı değiliz. Rosa oyunu kuralına göre oynarsa Matrix'te bir yere varabileceğini düşünüyor. Zavallının bilmediği, bu çılgınlığın kuralının falan olmadığı. Medya sürekli illüzyon üreten bir icat. Bugün bir illüzyonlar dünyasında yaşıyoruz. Gerçeklerden çok onlara bağımlıyız. Toplumlar da öyle. En iyi illüzyonistler en başarılı siyasetçiler, kanaat önderleri, rol modelleri falan oluyor. Roman yazmaksa bu illüzyonlar dünyasında gerçek kırıntıları aramak gibi. Yani tehlikeli bir spor. Doğu düşüncesiyle ilgiliyim epey zamandır. Her akşam sığınağıma döner dönmez bir süre meditasyon ve tefekküre dalıyorum. O günkü muharebede bir yara açılmışsa bu sayede akut hale gelmeden kapanıyor. Tavsiye ederim, insanın kılıç tutuşu bile değişiyor. Kollektif hafıza hakkında bir araştırma duymuştum. Türk toplumu her şeyi 15-20 günde unutuyormuş. Memlekette her gün çok fazla şey olup bitiyor, aşırı yüklenme yüzünden devreleri yakıyoruz herhalde. Romandaki Devrim o kadar zor durumda ki, bu bile onun umudu oluyor. Aslında su götürür bir tez çünkü milletçe neyi hatırlayıp neyi unutacağımız hiç belli olmuyor. Balık hafızalıyız ama bizi kutuplaştıran şeyleri inatla hatırlıyoruz. Gün geliyor, hayatında bir yabancının olduğunu fark ediyorsun. Bu yabancı senin baban. Şansın varsa hayat size birbirinizi tanıma fırsatı veriyor. Yoksa ebediyen iki yabancı olarak kalıyorsunuz. Erkeksiniz çünkü, duygularınızı kadınlar kadar rahat ifade edemiyorsunuz. Bu benim kuşağımdaki çoğu erkeğin yaşadığı bir son. İnşallah oğlumun kuşağı için farklı olur. Dostlarım ormanda tek başıma dolaşmaya devam edersem kurda-kuşa yem olacağımdan korkup beni aralarına aldılar. Sevinçle kabul ettim. Kötüler maddiyat uğruna birleşiyorsa iyiler de maneviyat uğruna birleşmeli.


Pek az kişi bilir, hatırlar ama yazar ve yönetmen Tuna Kiremitçi aslen müzisyendir. Kendi deyişiyle müzikal eğitimini İstiklal Caddesi'nde tamamlamıştır. Ortaokul yıllarından beri çeşitli vesilelerle buluşup Kemancı ruhuyla müzik yaptığı mahalle arkadaşları vardır. Gerçi arada Kumdan Kaleler adlı bir grup kurup Eylül Bar ruhuna kaymış, yani çocukluk arkadaşlarını terk etmiştir ama bu kendini arayış dönemi kısa sürmüş, Tuna özünde hep hard rock'a sadık kalmıştır. Tuna Kiremitçi: Ben 2012'ye kadar yaklaşık 2 sene Bulgaristan'da yaşamıştım, biliyorsun. Döndüğümde de işler yolunda gitmedi, Hürriyet gazetesinde köşe yazarıydım, kovuldum. İşler kötü gidince insan yeni bir başlangıç yapmanın yolunu arıyor. Burak'tan Ekibi topluyoruz, besteleri kap gel telefonu tam böyle bir zamanda geldi. Ve kendimi bir anda Ömerli'deki bir evin garajında demo kayıtları yapmaya başlamışken buldum. Şahsen hayatımdaki kötü giden şeylere teşekkür borçluyum, olmasalardı bu grup da olmazdı. Tuna Kiremitçi: Açıkçası en çok rahmetli babam sevindi bu işe, çünkü benim müzisyen değil yazar olmamı istiyordu. Hatta Oğlum madem işsiz güçsüz kaldın, bari roman yaz dedi. Oyalanmak için romana başladım ama biraz fazla oyalanmışım demek ki... Şaka bir yana, insan insanı çağırdı, olaylar bir şekilde kendiliğinden ilerledi ve bugüne gelindi. Tuna Kiremitçi: Çocukken dinlediğimiz rock türevlerinden etkilenerek yarattığımız ama bu toprakların müzikal renklerine de açık olan bir müzik diyebilirim. Burak Aldinç: Sirtolar, sultaniyegahlar da var. Bu toprakların blues'u onlarla yapılıyor sonuçta. Burak Aldinç: Sadece şartlarımız daha iyi. Stüdyoya girdiğimiz zaman, bir zamanlar aynı yatakhanede uyuyan ve ailesinden çok birbirlerini gören küçük çocuklar gibiyiz, evet. Hasan Köseoğlu: Köpeğimizin adı o. Burak'ın ailesi ve benim ailem Ömerli'de aynı evde yaşıyoruz. Onun bir oğlu var, benim çocuğum yok. Kıskandım herhalde. Her neyse, bu fotoğrafta gördüğünüz Danua-Labrador kırması Atlas gelip bizi buldu sonuçta. Grup üyeleri olarak hepimiz çok seviyoruz onu, tabii ben diğerlerinden biraz daha fazla seviyor olabilirim, o ayrı. Burak Aldinç: Hiç yalnız bırakmadı bizi. Tuna sözleri yazıyor alt katta mesela, bakıyoruz Atlas yanında. Ben gitar çalarken de öyle. Hasan Köseoğlu: Aslında Atlas başından sonuna tüm stüdyo aşamasında yanımızdaydı. Burak Aldinç: İlk yola çıktığımızda değil ama stüdyoya girdiğimizde başlamıştı. İster istemez etkilendik... Yani şarkıların çoğu yazılmıştı ama geri kalanlarda Gezi'den etkilendiğimiz aşikar. Ne bileyim sert olmayacağını düşündüğümüz bir şarkının hayata geçerken acayip sertleştiğini gördük mesela. Nihayetinde Selim hariç hepimiz alaylı müzisyenleriz. Koşullardan etkilenmeyecek kadar da profesyonel olamayız yani. Ve ortalık bu derece toz dumanken bundan ruhen uzak durmamız mümkün değildi. Tuna Kiremitçi: Evrendeki iyilikle sürekli olarak temas halinde olmak, ondan beslenmek ve onu beslemek... Gücün aydınlık tarafında olmak. Müzik de bizim için tam bu aslında.


Evet, Güneşi Kıskandıran Kız, Gönül Meselesi'ndeki Gönül'ün yazdığı, Arda'nın kıskançlıktan yaktığı ama sonunda küçük Dünya'nın hafızası sayesinde yok olmaktan kurtulan masalın ta kendisi. Bazı okurlar, keşke gerçekten böyle bir kitap olsaydı dediler. Çocuk edebiyatından anlayan birkaç arkadaşım da aynı şeyi söyleyince dayanamayıp yazmaya başladım. Haklısınız, kıskançlık, temelde özgüven eksikliğine dayalı bir duygu. Nerede, ne zaman ortaya çıkacağı hiç belli olmuyor. En muktedir göründüğümüz zamanlarda bile özgüven sorunu yaşıyor, yani duygusal kontrolümüzü kaybedebiliyoruz. Kontrol edilemeyen her duygu gibi, kıskançlık da zehirli. Çocukları bu tuzaktan haberdar etmek lazım. Çocuk önyargısız ve açık zihinlidir. Büyürken yaralanır, önyargıdan zırhlar kuşanırız. O zırhlar yaralarımızın kabuklarıdır. Edebiyatsa zırhlarımızın ötesine geçip doğuştan gelen en saf şeylere dokunur, bize gönül bağlarımızı hatırlatır. Gönül Meselesi'ni bu amaçla yazmıştım. Çocuk kitabını da bu amaçla yazdım. İsterim ki Arda ve Gönül'ün tesadüfen keşfettiği gönül bağını biz de sonunda fark edelim. Galiba biraz öyle. Herkes kendinden farklı olana alerji duyuyor. Herkes birbirinin zencisi, ötekisi, umacısı... Bir türlü birbiriyle dayanışan, gerçek bir toplum haline gelemiyoruz. Benim kitapları okudu mu bilmem ama Başbakan da son zamanlarda bundan sık bahsetmeye başladı. Toplumlar da özgüven sorunu yaşayabiliyor. O zaman da tahammülsüz ve hoşgörüsüz hale geliyorlar, tıpkı bireyler gibi. Sonra farklı olandan korkma, ötekileştirme, dışlama... Sıranın er-geç sanatçılara gelmesiyse kaçınılmaz çünkü göze batıyorlar. Masaldaki köyün sakinleri de güneşsiz geçen onca yıldan sonra korku içinde. Sağlıklı düşünemiyor ve suçlayacak birilerini arıyorlar. Böyle vahim hatalar hep korku yüzünden yapılır. Kara bulutlar korkuları temsil ediyor. Üstat Yoda'nın her zaman dediği gibi, korku öfkeye, öfke nefrete, nefret de ıstıraba giden yol. Edebiyatın bir görevi varsa o da bize şu dünyada sandığımız kadar yalnız olmadığımızı hissettirmek. Bu sayede korkularımızdan kurtulur, sevmeye cesaret ederiz. Büyüklere yazmaktan çok da farklı değildi. Zaten en başından beri Orhan Veli şiirleri gibi kitaplar yazmak istedim. Derin ama yukarıdan bakınca dibi görünecek kadar duru. Tabii büyüklere yazarken bu niyet yanlış anlaşılabiliyor. Eleştirmenler için zor anlaşılır, girift kitaplar daha önemli. Ama çocuklar için Zen kafasıyla yazabiliyorsunuz. Bu büyük bir özgürlük. Yazarlar bazen böyle ego sorunları yaşar, aldırmamak lazım. Edebiyatı hizmet meselesi olarak görmek daha iyi. Bu hizmet iki yönlü. Bir taraftan çocukların duygusal eğitimine katkıda bulunmak, bir taraftan da onların zaten bildiği şeyleri büyüklere hatırlatmak. Çocuğun empatiye ihtiyacı varsa, biz yetişkinlerin de bakir gözlere ihtiyacımız var. Eskiden onun sevdiği masalları karıştırıp bir şeyler anlatıyordum. Zamanla özgün şeyler uydurabildiğimi fark ettim. Çocuk kitabı yazma konusunda bana cesaret veren de bu oldu. Yazdığım en iyi şey olduğunu düşünüyor. Kitabı heyecanla götürüp sınıf kütüphanesine koydu. Okurdum herhalde. Güzel çocuk kitapları sadelikle derinliğin buluştuğu yerler. Aynı Şarlo filmleri ya da Japon Haiku şiirleri gibi. Saf bir bakışa ulaşmak adına, onlardan öğrenecek çok şey var. Belki de tüm yazarlar arada çocuk kitabı okumalı. Çocuk kafasıyla düşünmeli. Bu bizim için bir çeşit meditasyon. Sanırım yazacağım. Sadeliğin en özgür olduğu yer çocuk edebiyatı çünkü. Yalvaç Ural ve Ülkü Tamer'in Milliyet Çocuk dergisiyle büyüdük ya, biraz Jules Verne nesliyiz. Michel Strogoff, Ay'a Yolculuk, 80 Günde Devrialem... Tabii Gülten Dayıoğlu'nu, Samed Behrengi'yi, Enid Blyton'un Gizli Yediler serisini de çok severdim. En çok da Pıtırcık hayranıydım. Şimdi oğlumla okuyoruz. Pıtırcık'ın maceralarına hala gülüyorum. Pippi Uzunçorap'ı oğlum sayesinde keşfettim ve çocukken ıskaladığıma üzüldüm. Ursula K. Le Guin'in eserlerine hayranım. Onun sayesinde keşfettiğim Lao Tzu ve İbn Arabi'yi, Nazım Hikmet'in Memleketimden İnsan Manzaraları ciltlerini dönüp dönüp okurum. Bunlar Borges'in Kum Kitabı gibi, her okuyuşta yeni şeyler söyleyen kitaplar.


Turgay Kantürk'ten Peri Çıkmazı: Benzerini arama o sensin! Turgay Kantürk'ün bütün şiirleri, pardon bütün sihirlerinin toplandığı Peri Çıkmazı Sel Yayıncılık tarafından yayınlandı. Bütün Sihirler; Peri Çıkmazı adlı kitapta daha önce yayınlanmış şiirlerin yanı sıra, şairin ilk kez bu toplamda günışığına çıkan Alfabe Meleği, Alacakaranlık, Sis İçin Şarkı, Hepsi Bu!, Ay! İçim, Kent Kırıkları, Kışevi, Yaprakarası Sözleri, Yakın Tarih adlı çalışmaları da yer alıyor. Deniz Durukan'ın kaleminden. Turgay Kantürk'ten Peri Çıkmazı: Benzerini arama o sensin! Hercai bir aynadır yüz, kendi kokumuzu bile gizleyen. Öyle midir? Duruma göre değişir. İçimiz ve dışımız çoğu zaman aynı tepkiyi vermez. İçerden ağlarken, dışarıdan maskeleriz kendimizi. Mesele, o maskeyi nasıl taktığımız. Ustaysak, kendimizi gizleyebiliriz diğerlerinden. Hatta kendimizden. Ama yazı yalan söylemez. Yalan yazı anlaşılır diyor Turgay Kantürk 'Peri Çıkmazı'nda. Şair kendine yalan söyleyebilir, hatta kendini gizleyebilir ama şiire dökülen her sözcük yalansızdır ve anlaşılmayı bekler. Mesela; Mikadonun Aşkları şiirindeki bizi yalnızca yazı anlayabilir ya da Dağ kendini anlayabilir; şiir gibi dizeleri, şairin anlaşılma duygusuyla beraber başka bir durumu da işaret ediyor: Yazma eylemi, bir başka açıdan dostla yapılan naif bir sohbeti, iç döküşü, belki de yazarak kurtuluşu, kişinin diğer yarısını bulma arzusunu da imler. Bu durum Turgay Kantürk'ün şiirlerinde daha da belirgindir. Çünkü Kantürk'ün şiirlerinde sıklıkla geçen ikiz sözcüğü, ikizini arama hali; hem tek başınalığına hem de yalnızlığına derin bir vurgudur. Dolayısıyla şiirlerde dikkatimizi çeken 'ikimiz' söyleminin ya da 'çift' olma durumunun onun şiirlerindeki asıl karşılığı; birleşerek değil bölünerek diğer yarısını bulmaktır. Ancak o zaman, her şeyle bütünleşebilecektir. O yüzden de aydınlıklar, kazanılan ekmek, umut, yaşam, sahne, aşk... kısacası her şey ikiye bölünür onun şiirlerinde. 80'lerde ilk şiirlerini yayımlayamaya başlayan Turgay Kantürk, o kuşağın ruh halini, iç yenilgisini de işaret eder. Aslında dışarıda kalmışlık halinin 'biz' arayışıyla bertaraf edilmeye çalışılmasıdır bu durum. Ve 'biz'den, 'ben'e geçmenin sancılarıdır. Çünkü biz yoktur artık! 80 darbesiyle yaşanan sürecin, her anlamda kopmanın yansımasıdır bu. Tiyatro oyuncusu ve yönetmen olan Kantürk'ün Öteki Sahne şiirleri mesleğine bir gönderme olduğu kadar, hayat içersindeki asıl sahneyi de işaret eder. Öteki sahne dediği kuşkusuz gerçeğin kötücül yüzüdür. Gerçek; kara ve kötücül bir melektir. Ama kağıt beyazdır, sabah beyazdır, mesela çocuklar beyazdır; ama çocukluk siyah bir sızıdır. Yazı karadır, yol karadır. Kantürk, kendini de kara olarak lanetler. Çünkü yazgı denilen şey karadır. Nesneleri, duyguları, yaşamı da siyah ve beyaz olarak ikiye ayırır. Bu aşamada başka bir renk yoktur artık, diğer renkler gizlenir. Bunu, kaybetmek/kazanmak ikilemi olarak da yorumlayabiliriz. Çünkü 80'den sonra oluşturulan politikaların kaybetmek ve kazanmak üzerinden yürütülmesi söz konusudur. Ya da, ak ve kara, iyilik ile kötülüğün çarpışmasını imler. Yine de, beyaz gibi görünen her şeyin, her aydınlığın, her zaman iyiyle, iyilikle ilgisi olmadığını da vurgular. Gerçek aydınlık çevresini de parlatmalıdır. Bu arada, bize öğretilen iyiliğin, aslında hiç de anlatıldığı gibi olmadığı kuşkusunu ortaya koyar. Çoğu zaman iyilikle kötülük yer değiştirmiştir. Tuzak Kitap'daki Gördüğüm, Kördüğüm şiirinde yer alan Kötülüğe ışık tut! Hepimiz için ve her zaman! dizeleri bu durumu tüm açıklığıyla ortaya çıkartır. Böylece, 80 sonrası oluşturulan yeni düzene de gönderme yapılır. Yine aynı şiirde geçen görmenin tek yolu vardır; kötülüğe yakın durmak... kötülüğün rengi koyudur... dizeleriyle, kötü ile iyinin renklerini netleştirir Kantürk. Kötülüğü; sürekliliğin ve yaşamsal olanın nefes aldığı yer olarak ifade eder. Yani, ışığı belirlemeye yarayan karşı gerçek! Yaratım da o karanlıktan beslenir; aydınlık bir çağrı yapma adına. Umut ise, her zaman yeşermeye hazır bir şekilde saklıdır ancak, bunun boş bir düş olduğu gerçeği de derinden kemirir şairi. Çünkü sunulan tüm düşlerin bir tuz'ak ve önceden kurgulanmış olma ihtimalinden söz eder. Özellikle bu çağın referanslarının düşlenmiş bir düş olduğundan dem vurur ve gördüğümüzü sandığımız şeylerin gerçekliği sorgulanır. Peri de yok, masal da. Isır elmayı... özgürlük bu önermesiyle okuyucuyu uyarır. 'Peri Çıkmazı', şairin yayımlanmış şiir kitapları dışında, ilk kez bu toplamda gün ışığına çıkan yeni şiirlerinin de yer aldığı bir çalışma. Kantürk'ün şiirdeki otuz yıllık yolculuğunun bir tezahürü bu kitap. Geçen dönemi, bugünü ve bir şairi anlamanın en iyi yollarından biri toplu şiirlerin bir arada okunması olduğuna göre, parçalamak, sonra o parçaları birleştirip bütüne ulaşmak isteyenler için Karıştır tüm renkleri! Ordayım, sonsuza kadar diyen Turgay Kantürk'ün 'Peri Çıkmazı' çok iyi bir fırsat.


İyi yürekli, sakin, kendine ait dünyası olan bir adam. Gözünün içine bakıyorum. Anladığını gösteren ama seni çözdüm havasıyla beni psikyatrist koltuğunda da hissettirmeyen biri. Solcu ama fakir edebiyatı yapmıyor, edebiyat seviyor ama karşımda Hamlet mi var yoksa diye beni endişelendirmiyor. Kibar ama yapay değil. Rakı seviyor ama sigara içmiyor. Ve mutlaka Turgut Uyar okuyor. Gerçi kendimi yalnız hissettiğim, el ele yürüyen çiftlere bakıp içlendiğim zamanlarda Turgut Uyar okumasa da kim olduğunu bilsin, en azından ben okuduğumda yüzünü ekşitmesin yeter dediğim oluyor ama yok adam Turgut Uyar okusun istiyorum. Tanımıyorum ama bir yerlerde yaşadığından eminim. Bayıldım dediğim gökyüzüne beraber bakacağız. Onun koluna girince bir biz varız güzel öbürleri hep çirkin diyeceğim. Ne zaman hayata karşı güvenimi yitirsem ondan güç alıp ben tam kendime göre/ ben tam dünyaya göre dizeleriyle herkese kafa tutacağım. Garsonun gözleri güzel diye lüzumsuz yere iki kere bir şey isteyip de flört etmeyi özlediğimi fark ettiğim anlarda bile Allah bilir ya ne saklayayım yanında ihtiyarlamak istiyorum diye iç geçireceğim. Sen beraber yatacağımız yatakları hazırla/ sen bir onu yap yeter bak göreceksin diyeceğim, yanında bile Uyanınca üşümek gibi onu özleyerek uyanacağım. İnsan hep şiirle masalla vakit geçirince elbette aşk hikayesine de afili bir başlangıç istiyor. Şimdi sanırım burada bir parantez açmalıyım ki ben coşkuyla aşkımdan ve Turgut Uyar'dan söz ederken birileri hayatın gerçekleri dersi vermeye kalkmasın. Çünkü bazıları siz, gece sürdüğünüz ojenin üzerinde sabah kalktığınızda nevresim izi var diye üzüldüğünüzü söyleyince çok seviyorlar dünyadaki acılardan bahsetmeyi. İlla düşündüğünüz gibi değil diye açıklama yapmalısınız sanki. Hayır düşündüğünüz gibi saten geceliğimle Balat'ın çatılarına baka baka parmağımın ucuyla saçlarımın lülesini düzelterek ve sadece Reşad Ekrem ile Turgut Uyar okuyarak geçmiyor günlerim rahat olun. Bir patronum, bir ev sahibim, faturalarım var. Sabahları erken kalkmak hep çok zor. Evet ne diyordum; ben hep bu Bay Doğru ile tanışmak için büyülü anlar hayal ediyordum. Mevsim bahar olsun, vakitlerden akşamüstü, üstümde de uzun uçuşan bir elbise ve tabii ki onu görür görmez tanıdığımı düşüneyim. İşsizdim üstelik patronum tarafından tacize uğramış ve öyle işten çıkarılmıştım. Birkaç gün önce düştüğüm için sol kolumda iki tane çatlak ve bir ödem vardı ve nerede ise o kolumu hiç kullanamıyordum. Majezik, Gaviscon, Voltaren arasında battaniyenin içine girmiş Facebook'ta oyalanıp erkeklere, kendi beceriksizliğime, bir türlü yoluna girmeyen hayata, düştüğümde hepten yaraya dönüşen bacaklarımdaki alerjilere küfrediyordum. Sonra o Akçaburgazlı Yekta'dan birkaç dize yazdı. Alt alta dizeler sıralanırken adamı tanımadığımı hatırladım, altı yedi ortak arkadaş hatırına sağ tarafta çıkıp da eklenen arkadaşlıklardan biriydi. Bir yandan fotoğraflarına bakıyorum; erkekte siyah boğazlı kazak zaten favorimiz ama onun fotoğrafını gördükten sonra hemen bir karar alıyorum; o giyiyorsa başka kimse giymesin artık, bu kadar mı yakışır. Biraz Turgut Uyar şiirlerinden konuştuk, bir iki tane Zeki Müren şarkısı paylaştık. Hep siz-biz diye konuşuyoruz bu arada. Ben henüz salon kadını imajımı bozup Demet Akalın'a bağlamamışım. Bir gün oturalım isterseniz diyor. Memnuniyetle diyorum. O kadar. Kitap, Kadıköy'de bir sahafta çıkıyor. Vapura bindiğimde elbette onun siyah kazaklı fotoğrafını ve rakı içerken ona okuyacağım Turgut Uyar şiirlerini düşünüyorum. Bir gece önce onun için rüyaya yatmışım ve çok güzel şeyler görmüşüm, evet Tanrı da benden yana. Sahafa doğru yürürken Cemal Süreya Sokağı'nın önünden geçiyorum. İçimi bir kıskançlık kaplıyor. Nasıl Cemal Süreya Sokağı olur da Turgut Uyar Sokağı olmaz İstanbul'da diyorum. Kitabı alıp eve geliyorum. Birden aklıma yazın Hande ile Hisar'da kahvaltı yaptıktan sonra Turgut Uyar'ın mezarına gittiğimde kopardığım yapraklar geliyor. Kalp şeklinde yapraklar. Koparırken şairi seven birkaç arkadaşımı bir de zamanı geldiğinde karşılaşacağım Bay Doğru'yu düşünmüştüm. Gün bugündür. Kitabın arasına koyayım. Unuttum tabii. Ben öyle kendi kendime denizi gökyüzünü aşkı istediğim gibi boyayacağımı düşünürüm ve hayat her seferinde haddimi bildirir. Derken adamla görüştük. Bütün dostlarının yanında Theodora gibi rahat olan ben adamın yanında bir Kibritçi Kız'a dönüştüm. Bir türlü kendimi ifade edemediğim saatler arasında bir akşam geçti. Çok heyecanlı olduğum ve aç karnına içtiğim için kustum. Banyonun kapısında iyi misin diye soran bir adam. Tanrı'm hiçbir şiire uygun değil bu olanlar. Bir daha aramayacak. Bir süre çok yoğun olacağını, önünde yapılması gereken bir sürü iş olduğunu anlattığı halde ben adamın beni aramamasını göz kaleminin sol gözümde biraz daha kalın olmasından, yaptığım yemeğin tuzuna, o söz ettiği yazarı daha önce hiç duymamış olmama kadar bir sürü şeye bağladım. Adamın hayatımın erkeği olduğu şeklinde başlattığım hikayem aslında iyi bir insan, en azından dost olarak hayatımda kalsın şekline dönüştü. Adam muhtemelen aynı makalenin çevirisi ile uğraşırken ben kendi kendime evlendim, kitaplarımı onun kitaplarının yanına dizdim. İki tane olan kitaplarımızdan fazla olanları öğrencilere falan verdik. -Hala aramadı- boşandım, çocukları paylaştık. Yasını tuttum, başka birini sevdim, o başka biri ile yolda yürürken onunla yeniden karşılaştık. Karşılaştığımız gün ben artık istediğim gibi kilo vermiştim. Acılar insanı olgunlaştırır derler. İşte ben çürüttüm. Aramadı diye evi temizledim. Silip silip başka renklerde ojeler sürdüm. Saatlerce yürüdüm. Edirnekapı'ya, Turgut Uyar'ın yaşadığı sokaklara gittim. İnatla hayal kurdum, Vaiz Sokak Numara 70'teki ev kiralık olsa mesela dedim, şairin anlattığı iki katlı ahşap evde şimdi biz yaşasak, perdelerimiz basma olsa. Hatta onun Edirnekapı'dan işyerine hangi yoldan daha rahat gidebileceğini hesapladım. Bunu da yaptım. Sonra şiiri abisine okumuş, abisi de bunun vezni bozuk demiş. Vezin nedir bilmiyordum ama abime inanıyordum diyor. İnsanın ne olduğunu bilmese de birilerine inanması güzel şeydir diye düşünüyorum. Tanrı'm bu ne cüret! O an Turgut Uyar Aşiyan'dan kalkıp gelse Abla hakkaten işi vardı, seni seviyor, biliyorsun dese yine içim soğumayacak. Ama adamın yokluğunda günlerimiz -dokuz gün- falcılarla ve astrologlarla geçmiş. Çok güvendiğimiz bir falcı, Sen şu an adamın hayatında sekizinci sırada falansın ama korkma ilk yedi sırada başka bir kadın yok demiş. Astrologumuz ise adamın haritasına bakıp asla yaptırıma ve tahakküme gelemeyeceğini yirmi kere tekrarlamış. Bu arada bizimki aynı Turgut Uyar gibi Aslan burcu. Tanrım, tesadüfler! Konuşuyoruz. Beni mutlaka götürmek istediği meyhaneden bahsediyor, bana getirmeyi düşündüğü kitabın benden olup olmadığını soruyor. Ben de ilk görüştüğümüzde getirdiği kitabı okuyup bitirdiğimi falan söylüyorum. Tanrım, bizim de iki katlı ahşap bir evimiz olsun, perdelerimiz varsın basma olsun. Çalışmak yorulmak da dert değil her gece sevdiğim adamın göğsünde uykularım olsun. Yazdıklarımı herkes okusun, herkes beğensin istiyorum ama sen yine de bana önce biraz özgüven ve sukunet ver ve lütfen İstanbul'da bir sokağın adı Turgut Uyar Sokağı olsun.


M. Kutlukhan Perker, çizgi aleminin rock star'larından biri. 16 yaşında başladığı profesyonel çizerlik hayatına birçok başarıyı sığdırdı. Türkiye'den ayrılıp çizgi roman dünyasının merkezi sayılan New York'a gitti mesela ve uzunca bir süre orada yaşadı. Orada The New York Times, The Wall Street Journal ve The New Yorker gibi yayın organları için çizdi, Cairo, Air, Insomnia Cafe gibi çizgi romanları yarattı, hatta çizgi romanın mühim isimlerine verilen Eisner Ödülü'ne aday oldu. Şimdi birkaç yıldır yeniden Türkiye'de. Üstelik bugüne kadarki en parlak, en cüretkar işiyle karşımızda... Açıkçası çizgi alemimizde denenmemiş, dolayısıyla tarihe geçecek bir olayla karşı karşıyayız. Türk Mucizesi, tamamını M. K. Perker'in yazıp resimlediği ve üç ayda bir yayınlanacak 52 sayfalık bir öykü dergisi. İçinde Anadolu rock gitaristi Timur Abi, Hulki, Hikaye Anlatma Sanatı, Altan: NASA'nın gece vardiyasında bir Üsküdarlı, Fuat Borman nerede?, Karda yürümek zordur, elinde çiçekle yürümek daha zor, Uzman konuk: Doçent Dr. Fatih Tekdal, Ofiste kahve içme alışkanlıklarından karakter tahlili, Suadiye plajında bir cumartesi, Edebiyat öğretmeni Faruk Bey'le matematik öğretmeni Funda Hanım'ın imkansız aşkı, Kamu spotu, 10 kere maşallah, Profesyonel, Utangaç balıklar için buzlu camdan akvaryum gibi öyküler var. Şahsi favorilerim Karda yürümek zordur, elinde çiçekle yürümek daha zor, Suadiye plajında bir cumartesi, Profesyonel ve bilhassa Utangaç balıklar için buzlu camdan akvaryum adlı öyküler oldu. Arkalı önlü bir bütün oluşturan kapak çizimine gelince; en küçük ayrıntısına kadar o kadar canlı ve güzel ki görür görmez aşık olabilirsiniz. Bizde genellikle çizgi romancılar hikayeyi de yazarlar. Batıda bu şart değildir, biri hikayeyi yazar, biri çizer. Çizerin sinematik anlatım konusunda ustalık geliştirmiş olması gerek. Nerede durması, nerede hızlanması, hangi duyguyu vurgulaması gerektiğini içgüdüsel olarak kestirebilmeli. Çizgi roman yazarının ise hikaye anlatma kabiliyeti olmalı. Bazı insanların mutlaka topluluk içinde anlatacak güzel hikayeleri vardır. Anılarını, gözlemlerini bile eğlenceli bir şekilde aktarırlar. Onlar, farkında olmasalar da, aslında iyi birer hikaye anlatıcısıdır. Bir de çizgi romancı olmak istiyorsan gözünü her daim açık tutacaksın! Mesela ben, Neden böyle şeyler hep seni buluyor lafını çok duyarım. Halbuki enteresan şeyler zaten her an her yerde. Bütün mesele görebilmek. En son Foça'ya giderken tarlada çalışan bir adam görmüştüm, kafasına mendilini çok acayip bir şekilde bağlamış, kan ter içinde çalışıyordu. Biliyorum ki o adam ve mendili bir gün benim çizgi romanlarımdan birine girecek. İyi hikaye anlatıcılarının çok önemli bir sırrı vardır: Onlar yalnızca anlatmayı değil, dinlemeyi de çok severler. Ben severim. Çok ilgimi çeken şeyleri hemen bir kenara not ederim, üşenmem.


Cinsellik ve seks bizde daima kapalı kapılar arkasında kalan, dile getirilmesi bile neredeyse ayıplanan bahislerdir. Hatta denilebilir ki, bu toprakların en netameli saydığı konu daima cinsellik olmuştur. Öte yandan kahraman Türk yayıncıları satış potansiyeli fevkalade yüksek olan bu konuya o kadar da bigane kalamazlardı, kalmamışlar. Cumhuriyet kurulduğundan beri İstanbul matbaalarında neler basılmış neler. Kah tamamen bir kişisel gelişim başlığı olarak, kah inceden bir edebi kisveyle süslenerek, kimi zaman da tamamen sağlık ve tıp yayınına dönüşerek... Bugün kitapçı raflarında görmeyi hayal bile edemeyeceğimiz nice kapaklar, başlıklar, konular geçmiş okurun önünden. Bu ay Bizi Hatırlayınızda sıra onlarda. Türk yayıncılarının ateşten bile sıcak bir mevzuyla imtihanını hatırlıyoruz. Eğlenmek vesaitinden mahrum kalan Anadolu halkı arasında çirkin eğlenme tarzları vardır. Bunlardan biri ve belki en çirkini oturak alemidir. Kadın oynatmanın çirkin bir şekli olan oturak alemini bizzat gören bir arkadaşımız müşahedelerini aşağıda naklediyor. Ağustos 1928 tarihli Resimli Ay dergisinin kapağı da mevsim gereği elde dürbünle tekne gezintisine çıkmış Avrupai bir kadın imgesine ayrılmış. Harf inkılabının eli kulağında, sayfa numaraları artık Latin rakamlarıyla veriliyor. Sayfa 21'e geldiğimizde karşımıza çıkan konunun başlığı, fotoğraf seçimini açıklar nitelikte: Avrupa'da Yazı Nasıl Geçiriyorlar? Tabii ki sahillerde eğlenerek! 1937 baskısı Erkeklerde İzdivaç ve Zifaf. Üstad Daniş Remzi Korok (en meşhur eseri Ölü Ciğeri Yiyen Adam, 1944) can alıcı bilgiler veriyor bize. Kendi deneyimlerinden de yola çıkıyor zahir. Kız babalarına diyor ki, kızlarınızı tecrübesiz genç delikanlılara vermeyin. Onların kıymetini bilmezler. Şu paragrafı kişisel çıkarlarım için kullanmışlığım dahi vardır: Bir sürü çapkınlıktan sonra izdivaç eden her erkek, her şeyden gam almış ve yorulmuş olduğundan büyük bir susayışla içine gireceği aile ocağının kadir ve kıymetini bilir... Katılmamak mümkün değil! 1940: İzdivaçta Aşk, Cinsiyet Müşküllerinin Hal Çaresini Gösterir Bir Eser, ki bu eser İzdivaçta devamlı aşk arayan genç zevç ve zevcelere ithaf edilmiştir. Muhtemelen Nasuhi Baydar çevirisi. Gerçekten İngiliz bir fen profesörü tarafından yazılmış bir yardımcı kitap mahiyetindedir. Yine 1940 tarihli bir ansiklopedi fasikülü: Tenasül Hayatımız. Yani seks hayatımız. Yayıncı Türkiye Yayınevi'nin sahibi olan Tahsin Demiray 1961'de milletvekili seçilecek. Tamamen bilimsel bir yaklaşımla hazırlanmış, çok sayıda çizim, tablo, şema barındıran Almanca'dan çeviri hakiki bir ansiklopedi. Ama satışlar o kadar iyi gidiyor ki, ilk fasikül bayide tükenince aynı hafta ikinci baskıyı yapıyorlar. İlim Bakımından Şehvet Dr. Cavit Göncer imzalı bilimsel bir çalışma. Hiçbir görselliği olmamasına rağmen müthiş tutuluyor. Basıldığı yıl olan 1945'ten beri bir kült kitap statüsünde. Ölülerin tenasül azasını seçen marazi şehvet gibi konuları bütün açıklığıyla anlatması bunda rol oynamış olabilir. 1955 Seksoloji Yıllığının yayıncıları tanıdık isimler: Nihat-Orhan Karaveli kardeşler. İçinde Balzac'dan Sait Maden'e, Tarık Buğra'dan Nihal Yeğinobalı'ya sayısız aşina imza var. Madam Bovary ve Anna Karenin romanlarının özeti, resimli romanlar, hikayeler, güzel sözler, şiirler, fıkralar ve çizimli tablolar var içinde. Kısacası tam bir seksoloji şenliği bu yıllık! Cinsi Hayat 1959 baskısı. Bekarlar, evliler, doktorlar, mürebbiler için en mühim cinsel sorulara yanıt arıyor içinde. Örneğin istimna zararlı mıdır, ya da cinsi iktidar nasıl uzatılabilir? Kapağa yazılan konu başlıklarının magazinel çağrışımlarına rağmen, kitap özünde bir doktor tarafından kaleme alınmış tıbbi çalışmadır. Cinsel Sapıklıklar 1966 basımı. Kapak tasarımı insanı hipnotize edecek denli derin ve çağrışımlara açık. Yazar Dr. Benjamin Morce dönemin normal/sapkın anlayışını yansıtan bir yaklaşım sergiliyor. Dolayısıyla homoseksüellik, örneğin kan emicilik ya da nekrofili ile birlikte giriyor sapıklıklar listesine. Ve bir dönemin tartışmasız en bilinen başlığı. Herkesin duyduğu ama çok az insanın gerçekten okuma bahtiyarlığına ulaştığı kült eser: Fırıncının Kızı. Böyle bir kitap yok aslında. Soldaki ilk baskı 1971 tarihli ve Kazanova'nın Maceraları adlı bir erotik kurgunun hafif uyarlanmış hali. Türkçe'ye geçerken aradan gereksiz bölümler atılmış ve sadece aksiyon sahneleri muhafaza edilmiş. Meraklısı için not: Metinde bir fırın ve fırıncı kız var ama, o kız fırıncının kızı değil yeğeni. Sağdaki 1978 baskısı ise Lükres Borjiya'nın Floransa saraylarında kırdığı cevizleri anlatıyor. Muhtemelen bir tarih kitabından apartma olduğu için aksiyon dozu son derece düşük. İçinde fırın da yok fırıncı da. Buna karşılık yarı çıplak kadın fotoğraflarına ayrılmış olan son forma heyecanlı okura fantastik bir bonus olarak eklenmiş. 1972 tarihli bu kıymetli eserin adı konusunda emin olmak pek mümkün değil. Çünkü kapakta Günah Kampı yazıyor. İçeride olay birden İhtiras Kasırgası halini alıyor. Neyse ki metni biraz inceleyince Luis-Charles Royer'in Love Camp adlı eserinden çevirme olduğu anlaşılıyor. Romina'nın maceralarını merak edenlere tavsiye olunur. Türk sinemasının yaşayan belleği Agah Özgüç de konumuzun kapsamına giren çok sayıda incelemeye imza atmış bir isim. 1983 baskısı bu küçük derleme Türk Sinemasında Seks başlığını taşıyor. Ana metin samimi bir çabayla erken dönemden 80'lere dek geçilen yolları, seçilen tarzları tatlı tatlı anlatıyor. Ama üstad asıl bitirici darbeyi resim altlarında vurmayı tercih etmiş. Tıpkı 54. sayfadaki fotoğrafın altına düşülen notta olduğu gibi: Aşırı yuvarlaklıkları olan, Anadolu'ya dönük bir cinsellik: Oya Aydoğan. Bu sınıflandırmaya elbette ki şapka çıkarıyoruz. 80'lerin ortasından itibaren ülkede bir doğu rüzgarı esmeye başlıyor. 1984 baskısı Ying Yang, Çin'de Sevişme konuyu her yönüyle ele alan tüketici bir eser. Yeşim köşke saldırı ya da Yeşil kameriyelerin bayanları gibi bölüm başlıkları hayal gücüne sesleniyor. Cinsel tadı arttırıcı araçlar, birleşmenin uzatılması gibi can alıcı konularda çekik gözlü kardeşlerimizin sergilediği yaratıcılık ise imrenilmeyecek gibi değildir. Hint Aşk Sanatı Kama Sutra çıkar çıkmaz liste başına yerleşmiş, haftalarca da oradan inmemişti. Limbo Yayınları adını 1991'de bu kitapla duymuştuk. Kalitesiz baskısı, derhal dağılan özensiz cildi bir yana, o günlerde bu kitabın anılmadığı sohbet yok gibi bir şeydi. Bilmeyenin zır cahil sayıldığı, okumayacak olsanız dahi en azından aradaki birinci hamur formaya basılan tarihi resimleri incelemek için göz atmanız gereken bir eserdi Kama Sutra. Ve koleksiyonun son parçası: 1995 basımı Taocu Seks, erkek ve kadınlar için cinsel gücü artırmanın yolları. Çok değil, sadece 19 yıl önce bir haftalık dergin promosyon olarak okurlarına dağıtmıştı bu küçük kitapçığı. Nereden nereye.


Bir grup akademisyen adayı tarafından hazırlanan Monograf, edebiyata dair meselelerin eleştirel bilgi ve fikir düzleminde tartışılacağı yeni bir alan oluşturmayı hedefliyor. Edebiyatın, sosyal bilimlerle kurduğu doğal ilişki gereği disiplinlerarası yöntemlerle de okunabileceğini öngören bir yayın anlayışına sahip olan Monograf, akademiyle bağı olan veya olmayan herkesin araştırmalarına açık, içeriğini bilimselliğin ve çeşitliliğin belirlediği bir dergi olarak tasarlandı. Hakemli, uluslararası ve ücretsiz bir e-dergi olarak yayımlanacak olan Monograf okurla yılda iki kere olmak üzere altı ayda bir buluşacak. Derginin internet adresinde Türkçe ve İngilizceye ek olarak Ermenice ve Kürtçe dil seçenekleri de mevcut. Genel yayın yönetmenliğini Melek Aydoğan'ın yaptığı derginin yayın kurulu Ercan Akyol, Aysu Akcan A., Hazel Melek Akdik, Özge Ata, Betül Havva Yılmaz'dan oluşuyor. Son olarak... Monograf Journal'ı linkleri takip ederek takip edebilirsiniz. Bir grup akademisyen adayı tarafından hazırlanan Monograf, edebiyata dair meselelerin eleştirel bilgi ve fikir düzleminde tartışılacağı yeni bir alan oluşturmayı hedefliyor. Edebiyatın, sosyal bilimlerle kurduğu doğal ilişki gereği disiplinlerarası yöntemlerle de okunabileceğini öngören bir yayın anlayışına sahip olan Monograf, akademiyle bağı olan veya olmayan herkesin araştırmalarına açık, içeriğini bilimselliğin ve çeşitliliğin belirlediği bir dergi olarak tasarlandı. Hakemli, uluslararası ve ücretsiz bir e-dergi olarak yayımlanacak olan Monograf okurla yılda iki kere olmak üzere altı ayda bir buluşacak. Derginin internet adresinde Türkçe ve İngilizceye ek olarak Ermenice ve Kürtçe dil seçenekleri de mevcut. Monograf'a görüş ve önerileriyle katkıda bulunan danışma kurulu, edebiyat, tarih ve sosyoloji gibi alanlardaki çalışmalarıyla tanınan akademisyenlerden oluşuyor: Nazan Aksoy, Murat Belge, Besim F. Dellaloğlu, Rita Felski, Sibel Irzık, Selim Sırrı Kuru, Mahmut Mutman, Oktay Özel, Jale Parla ve Nuran Tezcan. Yazarı, okuru, eleştirmeni bir araya getirip, kimlik ve konum ayrımı gözetmeyen bir mecra yaratmayı hedefliyoruz. Susturulan ve bastırılan yaklaşımları, söylemleri, imkanları dile getirmeyi sorumluluk olarak görüp; siyasal, toplumsal ve kültürel tutumlara bağlanmayı değil eleştirinin yüzeyselleştiği yerde bütün yönelimleri sorgulamayı tercih ediyoruz. Monograf, ilk sayısında Edebiyat ve İktidar konusunu odağına taşıdı. Odak konusunda iktidar olgusunu siyasal erkle sınırlamaksızın, tarihsel ve kültürel dinamikler doğrultusunda sorular soran çalışmalara yer verdi. Bu bölüm, Shakespeare özelinde İngiliz edebiyatı, klasik Osmanlı edebiyatı ve yakın dönem edebiyatları gibi farklı alanlara yönelik bilimsel incelemeleri kapsıyor. Edebiyat ve İktidar'ın ilk makalesi Anthony P. Pennino'nun yazdığı The Reconstructed Bard: Chartism and Shakespeare. Pennino, çalışmasında İngiltere'de sanayileşme döneminde kentli işçi sınıfını örgütleyen Çartist hareketin Shakespeare yazınını yeniden tanımlama biçimini değerlendiriyor ve ozanın yeniden üretilmesi olarak kavramsallaştırdığı bu sürecin, Shakespeare'in işçi sınıfını destekleyen bir kimliğe bürünmesinde nasıl etkili olduğunu kültürel pratiklere dayandırarak açıklıyor. İkinci olarak Siyasi ve Edebi İktidara Tanıklık Edebiyatı ile Direnmek: O Hep Aklımda adlı makalesiyle Hülya Göğercin Toker, 12 Eylül döneminin edebi üretimine tanıklık edebiyatı perspektifinden bir okuma önerisi sunuyor. Toker, makalesinde 12 Eylül 1980 darbesinin getirdiklerini anlatan bir edebiyatın yaratılamadığı yönündeki yaygın kanıya karşılık son yıllarda bu döneme ilişkin çok sayıda roman ve anı türünde eserler yayınlandığına dikkat çekiyor. Bu eserler arasından 12 Eylül'e dair bir tanıklık anlatısı niteliğindeki Pamuk Yıldız'ın O Hep Aklımda adlı kitabını inceleyen Toker'e göre, tanık-yazar aracılığıyla kültürel belleğin metne aktarımı hem siyasi hem de edebi iktidara karşı bir direniş biçimi olarak tezahür ediyor. Odak konusunun üçüncü makalesi olan Secular Trauma and Religious Myth: The Case of Said Nursi Bediuzzaman's Risale-i Nur başlıklı çalışmasında Emel Taştekin, kültürel travmanın oluşumunda mitleştirme sürecini örnekleyen bir metin olarak Risale-i Nur'u inceliyor. Taştekin, incelemesinde Batılılaşma hareketiyle kesintiye uğrayan İslami geçmişin kültürel travma olarak algılanmasında genelde apolitik bir metin olduğu düşünülen Risale-i Nur'un aslında kolektif bir kimliğin kuruluş metni olarak yorumlanabileceğini ortaya koyuyor. Son olarak Naim Atabağsoy, Klasik Dönem Osmanlı Şiirinde Patronaj ve Şairin Üretim Süreci İlişkisine Bir Bakış başlığını taşıyan makalesinde patronaj sisteminin Divan şiirinin üretim sürecindeki hakimiyet alanını sorguluyor. Makale, şairin ürettiği şiirin değer görmesinde padişah kadar saray çevresinin zevk ve eğilimlerinin de etkili olduğuna değinmesi bakımından önemli ayrıntılar içermekte. Ayrıca Divan şiirinin sistematiği ile onu değerlendiren çevrenin, şairin bireysel yeteneğini göstermesinde ne ölçüde belirleyici olduğunu tartışıyor. Monograf'ın, odak bölümünde makalelere ek olarak bir de söyleşi bulunuyor. Melek Aydoğan'ın, geçtiğimiz günlerde Koç Üniversitesi Yayınları tarafından Türkçeye çevrilen Geç Osmanlı ve Erken Cumhuriyet Dönemlerinde Okumayı Öğrenmek kitabının yazarı Benjamin C. Fortna ile gerçekleştirdiği söyleşide, okuma pratiğinin küresel/yerel, aile/devlet gibi ikilikler üzerinden, doğrudan devlet kontrolünde olmayan ders kitabı, dergi ve anı gibi materyaller kullanılarak nasıl okunabileceği ve Osmanlı'dan Türkiye Cumhuriyeti'ne geçişin, okumanın tarihi perspektifinden nasıl değerlendirilebileceği konuşuluyor. Monograf, bir sayıda bütün ayrıntılarıyla ortaya konulamayacak kadar derin ve kritik bir konu olan Edebiyat ve İktidar üzerine önümüzdeki sayılarda da makale kabul edecek. Dergi ayrıca odak konusunun dışındaki makaleler için Pasaj başlıklı ayrı bir bölüme yer ayırdı. Bu sayının Pasaj'ında Emrah Pelvanoğlu, Ahmet Hamdi Tanpınar'ın romanı Saatleri Ayarlama Enstitüsü'ne modernist edebiyatın anlatı stratejileri üzerinden bir yaklaşım getiriyor. Janus'un Gör Dediği: Saatleri Ayarlama Enstitüsü'nde, Öznellik, Tarihsellik ve İroni başlıklı makale, romanı, gerçekliğin farklı düzlemlerde sorgulandığı modernist bir anlatı olarak ironi ekseninde yorumluyor. Monograf'ın her sayısında Monograf Buluşmaları üst başlığıyla düzenlenen açık oturumlara yer veriliyor. Monograf Buluşmaları'nın ilki Yalçın Armağan moderatörlüğünde, Türk edebiyatı alanındaki çalışmalarından tanıdığımız Nüket Esen, Erol Köroğlu, Deniz Aktan Küçük ve Erkan Irmak'ın katılımıyla gerçekleşti. Akademik Eleştiri Alanında Aklın Kötümserliği, İradenin İyimserliği başlıklı oturumda konuşmacılar, Türkiye'de edebiyat alanında üretilen bilgi ve eleştirinin mahiyetini tartıştı, akademi içinde ve dışında kabul gören eğilim ve anlayışların edebi eleştirinin inşasında üstlendikleri rollere değindi. Bir seri olarak sürecek Türkiye'de Akademi Konuşmaları'nın ilkinde ise Özge Ata ODTÜ Tarih Bölümü öğretim üyesi Ferdan Ergut'la söyleşti. Gerçek üniversiteyi iktidar fikrini boşa çıkaran bir mekan olarak tarif eden Ergut, üniversitelerin sermayenin mantığına göre işleyen yapısına karşılık bir yandan da bu ortamın nasıl özgürlükçü bir mücadele alanına dönüştüğüne dair fikir ve izlenimlerini paylaştı. Derginin bir sonraki odağı Edebiyatta Görsellik Temsilleri. Monograf, edebiyat ve görsellik ilişkisine ayırdığı ikinci sayısı için özgür ve özgün fikirlere dayalı Türkçe veya İngilizce metinleri en geç 1 Mayıs 2014 tarihine kadar info@monografjournal. com adresine bekliyor.


İsmail Yaprak'ı Serbestiyet ve Sinematopya'daki yazılarından tanıyor olabilirsiniz. Ara sıra Egoist Okur'a da yazıyor. Kendisi tutkulu bir Stephen King hayranı aynı zamanda. Arkadaş olmamızın sebeplerinden biri bu. Ve Türkiye'deki yayıncılarının Stephen King'e büyük haksızlık ettiğini, onu yanlış yayınladıklarını düşünüyor. Haklı. Orası burası kesilip kuşa döndürülmüş berbat çeviriler, kimi zaman çok saçma tasarlanmış kapaklar, dizgi hataları, bölünüp başka isimlerle ayrı ayrı basılan kitaplar, değiştirilen isimler, bir yazarın seçtiği mahlasın önemsiz olduğunu düşünme yüzeyselliği ve daha neler neler... Bu yazısında, daha doğrusu mektubunda Türkiye'deki yayıncılarının Stephen King'e ettiği haksızlıkları yazmış İsmail. Ben de bir Stephen King hayranı olduğum için mektubuna yer vermemezlik yapamazdım. Lütfen okuyun ve konuya dair fikirlerinizi yazın. Not: İsmail Altın Kitaplar'a bu konu hakkında mail atmış ama dönüş yapmamışlar. Bu yazı umarım ilgili kişilere ulaşır. Birçoğumuz Stephen King'i çocukluğunda ve ilk gençlik yılında keşfetmiştir. Benim King'le tanışmam da aynen böyle oldu. O zamanlar ortaokula giden, okuma meraklısı bir çocuk olduğum için aldığım kitapları sadece okumakla kalmaz, incelemeye de bayılırdım. Sayfanın kalitesi, puntoları, kapağı... Derken hayatımıza İngilizce girmeye başladıkça okuduğumuz kitapların birer çeviri olduğunu fark ettik! King'in Türkiye'deki macerasında beni en çok şaşırtan şeyi King okurlarının tahmin edeceği aşikar: Türkiye'de King'in ilk romanı Gözün orijinal adı meğer Carrieymiş! O çocuk kafasıyla kitabın adının neden böyle çevrildiğini anlayamayıp nasıl da sinirlendiğimi tahmin edebilirsiniz. Four Past Midnight isimli dört adet öyküden oluşan toplama kitap bizde -nedense- Gece Yarısını 2 ve 4 Geçe şeklinde iki ayrı kitap olarak basıldı. Yine dört ayrı öyküden oluşan toplama kitabı Different Seasons, bizde Kuşku Mevsimi olarak, ancak içinden -nedense- bir adet öykü eksik olarak basıldı. Bu eksik olan öykü ise başka bir King öyküsü olan Rage/Öfke ile bir arada yayınlandı. King'in yedi ciltlik devasa magnum opus'u Dark Tower/Kara Kule ise o zamanlar Amerika'da henüz dört cilt halindeydi, fakat -yine nedense- bizde Kara Kulenin üçüncü cildi Waste Lands iki kitap olarak ayrı ayrı basıldı. Ama King'in Türkiye'deki en büyük talihsizliği öykü kitaplarında karşımıza çıktı. Bir başka öykü kitabı Nightmares and Dreamscapes, Rüyalar ve Karabasanlar olarak basıldı. Orijinalindeki 24 öyküden bizde sadece kaç tanesi çevrilmişti biliyor musunuz? Sadece 8! Bizde Bachman adıyla basılmış herhangi bir King romanı yok. Ayrıca söz konusu romanların bizdeki baskılarının içinde bunların King değil Bachman adıyla basıldığına dair bir not da yok. Zaten her şey karmakarışık... Azrail Koşuyor isimli kitabın içinde Uzun Yürüyüş de yer alıyor örneğin. It/Oyu 1000 küsur sayfalık çeviriyle orijinal metne sadık kalarak tekrar bastılar. Çok iyi bir gelişme! Four Past Midnightı Gece Yarısını 4 Geçe olarak, orijinaline sadık kalarak tek bir kitapta topladılar. Kara Kulenin iki ayrı kitap olarak basılan üçüncü cildini de tek bir kitap haline getirdiler. Benzer bir özeni İnkılap Kitabevi de gösterdi ve sadece 8 öyküsünü bastığı Rüyalar ve Karabasanlar adlı kitabın kalan öykülerini de bastı, fakat bunları bir kitapta toplamaktansa en sevmediğim şeyi yapıp öyküleri üç kitaba yaydı. Gelelim asıl meseleye... Tüm bu anlattıklarım orijinali uzun olan romanların ayrı ayrı basılarak kısaltılmasıyla ilgili bir nevi. Yani, sonuçta dil bilmeyen okur bir şey kaybetmiyor, ayrı ayrı kitaplarda da olsa, karmakarışık da basılsa nihayetinde eserleri okumuş oluyor. Fakat özellikle hala King'in iki öykü kitabının bu saatten sonra neden tüm öyküleriyle çevrilmediği gerçekten bir muamma. Altın Kitaplar keşke bu yazıyı ve ricayı dikkate alsa ve iki öykü kitabındaki kalan öyküleri de çevirtse ve bu kitapları yeniden bassa. Sisten çevrilmemiş 13, Hayaletin Garip Huylarından çevrilmemiş 9 öykü bulunuyor. Ne diyeyim, yazının girişinde söylediklerimden de bellidir sanırım, İsmail'e ve size kesinlikle katılıyorum. Mahşer konusunda masumlar çünkü orada da iki türlü mahşer var. İlkinde King çok uzun diye 400 sayfalik bir bölümü dışarıda bırakmayı uygun görmüş. Kitabın uzun versiyonunu yayıncıya daha sonra vermiş ve bu sefer 'uncut' şeklinde yeniden basiyorlar. Hikayesi bu. Tam metin basımlarında Altın Kitaplar'ın bir suçu yok.. Amerika'da da sansürlenmiş bir şekilde basıldı kitaplar.. Bu benimde çok sinirimi bozan birşeydi. Birkaç kitabını okumuştum ama KARA KULE serisinin ilk kitabının rezalet çevirisinden sonra bir daha cesaret edip alamadım Stephen King romanı. Umarım vardır, yoksa ingilizce roman okumayabilecek seviyeye gelmeme daha 2 sene kadar var ve kesinlikle bu berbat çevirileri almak istemiyorum.


Sesini bir ton daha yükseltip Birkaç yıl sonra hepiniz ölecek, unutulacak ve hiçbir şey olacaksınız; onun için, kendinizi buna bir an önce alıştırmaya bakın! dedi. İşte o an, Pierre Anthon'u o erik ağacından bir an önce indirmemiz gerektiğini anladık. Hayatlarımız niçin sonu gelmez bir anlam arayışı üzerine kurulu? Yaptığımız işleri, verdiğimiz kararları, sürdürdüğümüz ilişkileri sürekli bir anlam terazisinde tartmamız neden? Anlam gerçekten o kadar önemli, adının yansıttığı kadar anlamlı bir şey mi? Yoksa toplumca kafayı anlamla bozduk da, bu takıntımızın farkında mı değiliz? Öyle ya da böyle, Danimarkalı bir grup genç, anlam denen şeyi feda etmemeye kararlı! İzin vermeyecekleri bir şey varsa, o da her şeyin hiçbir şey, birilerinin de hiç kimse olduğunun kendilerine dayatılması! Romanın hem basılı, hem e-kitap, hem de bugün hayal dahi edemeyeceğimiz birtakım yeni medya formlarında var olmaya devam edeceğini düşünüyorum. Bence interaktif romanlar daha çok bilgisayar oyunlarına benzer -bizim bildiğimiz tanımıyla romandan daha farklı bir şey. Okur, karakterler için kendi yolunu seçebildiği an, roman artık romancının biricik ruhunu aktaramaz ve tamamen başka bir şeye dönüşür. Kendi çerçevesinde düşünüldüğünde bazı kişilerin interaktif romanlar talep etmesi bir sorun değil. Ancak bu, romanın yerini alacak bir şey de değil. İnsanların öykülere ihtiyacı vardır ve içinde yaşadığımız dünyayı daha iyi kavramak için de kurgu öykülere ihtiyaç duyarız. Başlangıcından bu yana romanlar, yazarla okur arasında içgörü değişimimin ve paylaşımının gerçekleştiği yakınlaşma alanları olmuşlardır. Kanımca bugünün yüksek hızlı teknolojik dünyasında, böyle sessiz bir samimiyet ilişkisine olan ihtiyaç artarak devam edecek. Özellikle de, bugünün hızlı iletişim araçlarıyla karşılaştırıldığında bir dezavantaj gibi görülen romanın yavaşlığı, uzun vadede romanın en büyük gücüne dönüşecek. İnsanlar yavaşlamaya ihtiyaç duyarlar. Yaşamı hazmetmek zaman alır ve roman bunu yapmamıza yardımcı olur. En başta bu beni şok etti ve Ağaçtaki'nin neden yasaklandığını bir türlü anlayamadım. İçeriğinde seks yoktu, küfürlü konuşma yoktu. Bilgisayar oyunlarına, vampir edebiyatına ya da suç romanlarına kıyasla çok çok az bir dozda şiddet içeriyordu. Bazı yetişkinleri kitabın yasaklanmasını isteyecek kadar rahatsız eden şeyin, toplumun normalde sorgusuz sualsiz kabul ettiklerinin sorgulanması korkusu olduğunu anlamam oldukça uzun zaman aldı. Ne yazık ki, bir kitabın yalnızca sorduğu sorular nedeniyle yasaklanabilmesi, Avrupa düşünce yapısının bugünkü durumuyla ilgili oldukça fazla şey söylüyor. Sansüre inanmam, ancak sorumluluğa inanırım. Ve yazarlar olarak, başka insanların önüne koyduklarımıza ilişkin sorumluluğumuz vardır. Edebiyat yoluyla, daha derinlikli ve evrensel bir insanlık gerçeğini aradığınız sürece, bunun okurlar için tehlikeli olacağına inanmam. Velev ki iktidardakiler için öyle olabilir! Kitabımın hiçbir zaman yasaklanmamış olmasını dilerdim. Kitap aleyhindeki sert tepkiler beni çok uzun süre üzdü ve rahatsız etti. Gazetelerde, gençlerin bu kitabı okurlarsa intihar edebileceklerine dair makaleler yayımlandı! Bununla nasıl başedebileceğime dair hiçbir fikrim yoktu. Çalışma masamın altına kıvrılıp orada kalmalıymışım gibi hissettim. Ağaçtaki'ni kimseyi kışkırtmak için değil, kahramanım Pierre Anton ve sınıf arkadaşlarının, hayatın anlamına dair soruları olduğu için, hatta benim kendi sorularım olduğu için yazdım. Ve benim için bu, yazılması çok doğal bir öyküydü. Bu yüzden de şiddetli tepkiler beni gerçekten şaşırttı insanların neden bu denli düşmanca tepki verdiklerini anlayamadım. İnsanlar var olduğu sürece yaşamla ilgili varoluşcu sorular da olagelmiştir. Bu soruları ben icat etmedim, kendimce ortaya koydum, o kadar. Bunun bu denli hiddet yaratabilmiş olması, bunun için dövülme biçimim, gerçekten beni bir süreliğine dağıttı. Öylesine duygusallaşmıştım ki, sanki bu kitap benim değilmiş gibiydi, kitapla ilgili konuşamıyordum bile. Belki de bu yüzden, son yıllarda kitabım yalnızca kabul görmekle kalmayıp dünyanın dört bir yanında her yaştan okurdan takdir ve övgü aldığı için büyük mutluluk duyuyorum. Birisi bana gelip ya da yazıp, kitabımın ona özel bir biçimde dokunduğunu söylediğinde hala çok mutlu ve müteşekkir hissediyorum. Edebiyatın doğası gereği politik olduğunu düşünüyorum. Doğayla ilgili en apolitik şiir bile, yaşama dair bir algı ve duygu ifade eder, değerlerin önceliklendirmesinin bir yoludur, dolayısıyla politik bir ifadedir. Edebiyat, insanların kendilerine ve dünyaya bakışlarını değiştirebildiğinden, doğallıkla politikayı da doğrudan etkileyebilir. Ancak, edebiyat en önde olmalıdır. Mesela karakterler ve mekanlar için yapılan seçimlerin, yazarın politik görüşüne veya moral değerlerine ters düşse de, içgüdüsel doğruluğu olmalıdır. Has edebiyat ürünü bir romanın da politik etkileri olabilir, ama bu, yazarın dileklerinin ve hedeflerinin ötesinde bir şeydir. Yalnızca makalelerde, yazarın edebi niteliği kaybetmeksizin doğrudan politik olabileceğine inanıyorum. Edebiyat bence daha derinlikli bir gerçeği aramanın ve anlatmanın bir yoludur. Ve eğer yazar, edebiyatının anlattığı gerçeğe müdahale etmeye çalışırsa, bu edebiyat olmaktan çıkıp salt politik ya da pedagojik bir projeye dönüşür... Ve okur bunu hemen hisseder.


Tüyler Ürperten Bir Gece Yarısı, Edgar ve Allan Poe'nun Gizemli Serüvenleri serisinin devam kitabı. Büyük-büyük-büyük amcaları Edgar Allan Poe'ya çok benzeyen ve tıpkı onun gibi korku hikayelerine bayılan ikizlerin ilk macerasını okuduysanız, bunu da seveceksiniz. birbirlerinin zihninde dolaşabilen ve bu sayede her seferinde beladan sıyrılan ikizler, onları çılgın bir deneyde kullanmak isteyen baş düşmanları Profesör Perry'i zekice bir planla alt ettikten sonra ülke çapında ünlü olmuşlardır. Büyük-büyük-büyük amcaları Edgar Allan Poe'nun hayatı üzerine çekilecek filmde rol almak üzere New Orleans'a doğru yola çıkarlar. Ancak hayatları tehlikededir, çünkü peşlerinde yine kötü niyetli birileri vardır.


Takip edilmek yahut edilmemek: İşte bütün mesele bu! Takip edilmek yahut edilmemek: İşte bütün mesele bu! Virginia Woolf,1915'den 1941'e, yani 33 yaşından intiharından dört gün öncesine kadar aralıksız bir biçimde günlük tutmuştu. 26 ciltlik günlükleri dünyaya dair kayıtlarının bir özeti, duygu ve düşünce dünyasının en özel, en gizli anlarının ifadesiydi. Başka anlamları da vardı; onları bir nevi yazınsal egzersiz, roman provası niyetine de tutuyordu Woolf. En önemlisi de, içindeki derin huzursuzlukla mücadele etmek, egosunu törpülemek ve ruhunu teskin etmek için yararlandığı terapötik bir yöntemdi. İşin aslı psikoanalizde de günlük tutmanın iyileştirici etkileri biliniyor. Öte yandan günlükler, bir açıdan edebiyatın paparazzi'liğe en yakın olduğu yer. Tek fark şu: Yazar başkalarını değil kendisini gözetliyor en çok; kendi hayatından enstantaneler paylaşıyor, kendi sırlarını ifşa ediyor. Günlük tutmak, biraz da itiraf etmek, günah çıkarmak demek... Yoksa sıkıcı bir gündelik olaylar silsilesini kim, niçin okusun! Ama yok, bu son cümleyi geri alıyorum. Zira Twitter ve Facebook'ta artık birçok başka ünlü gibi yazarların da gündelik hayatından ayrıntıları, daha teknik bir ifadeyle onların mikro-günlüklerini sıkılmadan okuyoruz. Sıkılmak ne kelime, bu konuda gayet hevesliyiz bile... Bazıları bu konuda son derece temkinli; okurlarına okudukları kitapları, dinledikleri albümleri, seyrettikleri filmleri falan öneriyor, röportajlarını veya imza günlerini haber veriyorlar. Bazılarıysa daha içerden bilgileri paylaşmakta sakınca görmüyorlar. Siyasi görüşlerini, gündeme dair yorumlarını, tatilde veya eylemde çektikleri Instagram fotoğraflarını... Takipçileriyle veya meslektaşlarıyla ortalıkta tartışanlar bile olabiliyor. En son Gezi olaylarının ardından buna benzer birçok örneğe şahit olduk. Okurların sosyal medyada edebiyatçıları takip etmelerinin en önemli sebebi, onların hayatındaki iniş çıkışları, yazmanın yarattığı sorunlarla hatta yazamama halleriyle nasıl baş ettiklerini takip etme isteği. Mesela romancı Hamdi Koç, bu hafta çıkan romanı Çıplak ve Yalnız'ı yazma sürecinde hissettiklerini zaman zaman Twitter'da okurlarıyla paylaşmıştı. O nun bu süreçte son hızla ilerlediğini, bazen araya başka şeylerin girmesine izin verdiğini, bazen de gaza basıp durduğunu falan öyle öğrenmiştik. Susan Sontag'ın günlükleri, oğlu David Rieff tarafından yayına hazırlandı. Sontag en yaralı, en çaresiz olduğu anları da yazdığı günlüklerini genç bir kız olduğu yıllarda tutmaya başlamıştı. Ama tabii şahsen ben, sosyal medyadaki mikro-günlüklerin eski usul defter günlüklerin yerini alabileceğini düşünmüyorum. Bazı istisnalar hariç, eski usul günlükler okunsun diye yazılmıyordu çünkü. Mesela Savaş ve Barış, Anna Karenina gibi dev romanların yazarı Tolstoy, bir değil iki günlük tutuyordu. Bir, evdekilerin bildiği sahte günlük. İki, herkesten sır gibi saklanan esas günlük. İlkine meraklı gözler çok isterlerse gizlice göz atabilirdi, tuzağa düştüklerini, yazarın oyununa geldiklerini bilmeden... İkincisiyse sadece Tolstoy'a özel bir alandı. İşte günümüz edebiyatçılarının sosyal medyada yazdıkları, Tolstoy'un sahte günlüğüne tekabül ediyor bence. Bu yazarların en çıplak halleri yahut sadece kendilerinin bakabildikleri gizli aynaları olan esas günlüklerinin akıbetiniyse henüz bilmiyoruz. Yeni kuşağın umut vaat eden isimlerinden Matt Bell, hem Facebook ve Twitter'da, hem de blogunda küçük notlar yayınlıyor. Bu notlarda Bell kimi zaman meslektaşlarına, kimi zaman da ona şu ya da bu şekilde eleştiren gerçek insanlara, yani okurlara isim vererek saldırmaktan geri durmuyor. Hayatımın güvenli ve mutlu gerçekliğinin çok da anlatılmaya değer olduğunu hissetmediğim için, asla günlük tutmaya ihtiyaç duymadım. Gerçi ne yalan söyleyeyim, birçok klasik günlük sanıldığı kadar samimi değildir; çünkü nasılsa bunların vakti gelince yayınlanacağını düşünenler tarafından kaleme alınmışlardır. Mesela Winston Churchill bence çılgın ama okuması zevkli bir uydurukçuydu.


Fantazya, bilimkurgu, korku, distopya, polisiye ve spekülatif kurgu dallarında haber, söyleşi ve öykülere yer veren web sitesi Kayıp Rıhtım'ın ilk basılı öykü antolojisi olma özelliği taşıyan Tüm Panayırların Heyulası'nı yayıma Onur Selamet ve Özgürcan Uzunyaşa hazırladı. Kitapta, onların da birer öyküsü var. Kapaksa son zamanların parlak çizerlerinden Ebrahel Lurci'ye ait. Aşağıda Onur Selamet'le Tüm Panayırların Heyulası'na dair söyleşimizi okuyacaksınız. Görsel Odilon Redon'un bir resminden alındı. Her an yeniden tanımlanan bir kavram ucube ama mesela bugün içinde yaşadığımız çağ kolaylıkla bir ucube gösterisi olarak anılabilir. Paydaşı olduğumuz mekanlar da ucube yapılar. Restorasyonlar. Kelimenin ilk anlamıyla akla gelmesine asla izin verilmiyor. Şimdilerde öteki ile eş değer bir ruha sahip. Tüm Panayırların Heyulası'nda okurun ucubenin her formunu etraflıca görebilmesini sağlamayı amaçladık. Bu yüzden yazarlarımızdan hiçbir soyutlamadan kaçınmamalarını istedik. Ortaya çıkan eserde ucube bazen bir zaman, bazen bir mekan, bazen de normalin ta kendisi oldu. Tüm Panayırların Heyulası adı nereden geliyor? Panayır gösteriyi, eğlenmeyi imleyen bir kelime, heyulanın ise karanlığa çağıran tehditkar bir tınısı var. Ardına bir hikaye yerleştirebileceğiniz isimleri çok seviyorum. Tezatlık, ikilik yaratan başlıklar ilgimi çekiyor. Ucubelerin izini sürmeye başladığınızda yolunuzun düşeceği meskenlerden birisi de panayırlar. Eğlencenin içine karışan tuhaflık, bir tür zehir gibi gerçeği kırıyor. Heyula ise çift anlamlı bir sözcük. Ürkütücü hayal anlamına geliyor ama ilk prensip, ilk cevher, ilk maddekarşılığını da taşıyor. Bu birleşim bize tüm panayırların aynı cevheri paylaştığını söylüyor. Yeter ki derinlere inip onları keşfetmeyi bilelim. Ötekinin peşine düşen bir kitap bu. Öteki çoğu zaman yerin altına itilmiş, karanlıkta olmayı normali bilmiş bir özne. Keşif deneyimi ise kesinlikle karşılıklı. Onda kendinizden bir şeyler bulmadan onu tanımanıza imkan yok. Dolayısıyla belki de kendi içimizdeki karanlığa davet daha muhtemel bir yanıt olabilir. Kayıp Rıhtım'da 2009'dan beri öykü seçkileri düzenliyoruz. Uzun süredir matbu bir çalışma gönlümüzden geçiyordu. Ancak hakkını vererek üzerine düşebileceğimiz bir zaman dilimini yaratma fırsatı bulamamıştık. Nihayetinde harekete geçmezsek asla öyle bir zamanı yakalayamayacağımızı hissettik. İki yıllık ön çalışmanın ardından da Tüm Panayırların Heyulası ortaya çıktı. Yerli spekülatif kurgunun ne kadar zengin damarlardan beslendiğini göstermek bizim için önemliydi. Bu sebeple bile isteye beşbenzemezi bulmaya çalıştık destemizde. Eserlerini takip ettiğimiz, birbirinden farklı yazın anlayışlarına sahip yazarlara teklifler götürdük. Kimden, nasıl öyküler çıkabileceğini az çok tahmin edebiliyorduk. Yine de yazarlarımız bizi şaşırtmayı başardı. Bu da kitabın çeşnisine fazladan bir baharat olarak geri döndü. Ucube kavramı hayatın her anında bizimle. Edebiyata yansıması da kaçınılmaz olarak bundan izler taşıyor. Tüm Panayırların Heyulası'ndaki öyküler farklı janrları bir araya getirse de özünde aynı cevheri değerlendiriyor. Yalnızca bedensel ve ruhsal anomaliler değil anlatılan, zaman ve mekan da kitabın tartışmaya açtığı konular arasında. Yaşadığımız çağ, ötekileştirilmeye çok uygun. Normali sorgulamaya. İnsana kendini nefes alırken bile hatalı hissettirmeye. Sanki başkasının hayatını yaşıyoruz. Bazı anlarda, yalnız olmadığınızı bilmeniz gerekiyor. Kitabın her olasılık için bir cevabı olduğuna inanmak istiyorum. Bizim için kitabı hazırlamaktaki ana motivasyonlardan birisi de yerli spekülatif kurgu edebiyatındaki çeşitliliği ortaya koyabilmekti. Eserde hem klasik anlatılara hem de postmodern yaklaşımlara yer verdik. Cadı kazanında iksir hazırlar gibi her bileşeni özenle değerlendirdik. Hangi yazarın nasıl bir üslup tercih edebileceğini ve bunun kitaba nasıl katkı sağlayacağını öngörmeye çalıştık. Öykülerin sıralamasında bile yazarların dil ve üslup tercihleri belirleyici oldu. Okuru her defasında farklı bir dünyaya, yeni bir dille ışınlamayı hedefledik ve neticede yazarların birbirlerine yaklaştığı ve birbirlerinden uzaklaştığı anları da kurgunun bir parçası kılmaya çalıştık. Pangea Kitaplığı bilimkurgu, fantazi, korku ve polisiye türlerinde yazılmış yerli eserleri bir araya getirmeyi hedefliyor. İsmini de günümüzdeki kıtaların ortak atası olan o meşhur süperkıtadan alıyor. Bu noktada serinin spekülatif kurgu çatısı altında kapsayıcı bir yayın anlayışına sahip olduğunu söyleyebilirim. Dizide daha önce İlk: Bilimkurgu Seçkisi ve Silsile: Bilimkurgu Öyküleri yayımlanmıştı. Tüm Panayırların Heyulası: Kayıp Rıhtım Öykü Antolojisi serinin üçüncü kolektif çalışması oldu. Kayıp Rıhtım adına spekülatif kurgu odaklı öykü antolojileri hazırlamaya devam edeceğiz. Pangea'da başka seçkilerin de hazırlık aşamasında olduğu kulağıma çalınmıştı. Sürprizlerini kaçırmak istemem.


Kahramanın Sonsuz Yolculuğu, Joseph Campbell. Kurtlarla Koşan Kadınlar, Clarissa Pinkola Estes. Beethoven Kuş Gözlemcisi Miydi?, David Turner. Mavibent, Maggie Nelson. Panzehir: Pozitif Düşünmeye Katlanamayanlar İçin Mutluluk, Oliver Burkeman. Aşk Dersleri, Alain de Botton. Modern İnsanın Kutsal Kitabı, Michael Norton. Her neyse, ben arka kapak yazısını bırakıp küçük bir özet sunmaya çalışayım: Amerikalı antropolog ve mitoloji uzmanı Joseph Campbell, hayatı boyunca insanlık tarihinin çeşitli dönemleri, kültürleri ve dinlerinden binlerce öyküyü, miti derinlemesine analiz ederek ortak noktalarını çıkardı. Döngü hepsinde aynıydı. Kahramanın alıştığı, bildiği, içinde rahat ettiği dünyayı terk etmek zorunda kalması ve daha karanlık ve tehlikeli bir dünyaya adım atmasına Ayrılık deniyordu ve bu ilk bölüm oluyordu. Ardından ikinci ana bölüm olan Yolculuk geliyordu, burada kahraman giderek zorlaşan bir dizi ağır sınavdan geçiyordu ve yendiği her düşman, kazandığı her sınav onun gerçek karakterinin göstergesi oluyordu. Dönüş adlı son bölüme gelince; kahraman her şeyin başlangıcına, evine dönüyor ama yanında mutlaka keşfettiği karanlık dünyaya ait bir şey getiriyordu. Campbell'ın iksir adını verdiği bu şey hem ona aslında ne kadar güçlü olduğunu hayatı boyunca hatırlatacak, ayrıca insanlık adına kurtarıcı bir işlevi olacaktı. Ama yukarıdaki çok sadeleştirilmiş özetle yetinmeyip kitabı okuyun. Campbell, insan yaşamının da bu döngüye birebir uyduğunu ve hayatında türlü çeşit zorluğu aşan, karşısına çıkan irili ufaklı düşmanları yenen ve sonunda evine sağ salim dönen herkesin bir kahraman olduğunu söylüyor. Yeter ki iksiri getirmeyi unutmasın, yani başına gelenlerin etkisiyle olumlu yönde değişmeyi, dönüşmeyi becersin ve öğrendiklerini başkalarına aktarsın. Beethoven'ın 2. Senfoni'sine ilham veren kuş hangisi? Peki ya kuşlar aleminin en fedakar babası? Alabanda Yayınları etiketli kitapta, kuşlarla ilgili bu ve bunun gibi sorulara cevap arıyor, bu arada da edebiyat, bilim, din, sanat ve popüler kültür alanlarına dalıyorsunuz. Mesela hem tanrı gibi tapılan hem de şeytan gibi taşlanan kuş türleri bulunduğunu, bunlardan bazılarının bilim alanında ilerlemelere sebep olurken bazılarınınsa insanlar arasında savaşlara yol açtığını öğreniyorsunuz. Kütüphanemde renklerle ilgili kitapların yeri ayrı. Victoria Finlay'in Renkler: Boya Kutusunda Yolculuklar ve Michel Pasotureau'nun Mavi: Bir Rengin Tarihi adlı kitapları ilk aklıma gelenlerden. Ama açıkçası en sevdiğim, John Harvey'nin Siyah Giyen Adamları herhalde. O korkunç bilimkurgu serisiyle alakası yok; siyah rengin Ortaçağ'dan bu yana erkek giyiminde gittikçe artan önemini inceleyen ve bu rengin nasıl olup da 19. yüzyıldan sonra gözde hale geldiğini ele alan bir kitap bu. Okurken çok şaşırmıştım, çünkü eskiden insanların nasıl da festival havasında rengarenk giyindiklerini bilmiyordum. Hem de neredeyse her toplumda... Wittgenstein'ın Renkler Üzerine Notlar ve Goethe'nin Renk Öğretisi kitapları da hep elimin altında duranlardan. Bunların sonuncusu olan Mavibent, anlatılmaz güzellikte bir küçük kitap. Simone Weil, Cezanne, Leonard Cohen, Joni Mitchell ve Billie Holiday'le beraber yürüyen nevi şahsına münhasır bir yazarın nesir formunda kaleme aldığı 240 şiirden oluşuyor. Ama şiir kitabı değil. Fragmanlar halinde yazılmış bir roman daha çok. Bir renge, maviye aşk ilanı desem, o da yalan olmaz. Zaten yazar doğrudan böyle giriyor konuya ve büyülenmesinin çeşitli safhalarıyla devam ediyor. Alkol ve cinsellik eşliğinde, ıstırap, melankoli, inanç, arzu ve kaybediş dile geliyor ve biz özetle, mavi rengi geçmişte ve günümüzde, hayatta ve ölümde, sanatta ve felsefede takip eden Maggie Nelson'un tuhaf bir dansı andıran arayışını okuyoruz. Zaten kitabın orijinal adı, bir dans türüne gönderme yapan bir kelime oyunu; Bluets. Bu arada çevirmen Selin Siral'ın genel olarak çok iyi bir iş başardığını söylemek gerek. Yazdığı enteresan sonsözü okumak da eğlenceli. Tavsiye ederim. Kişisel gelişim kitaplarının, yani mutluluk arayışının zamanımızdaki örneklerinin bizi mutlu kılmayı başaramayan şeyler arasında olduğu açık. Mutlu olma meselesinin bir kitapta derli toplu çözümler sunan haline can atmamız anlaşılır bir şey, fakat bu kitapların ortak mesajı olan pozitif düşünce son derece tartışmalı bir kavram. The Guardian gazetesinde psikoloji ve kişisel gelişim konularında yazan Oliver Burkeman, Mutluluğun geçerli tek hedef olduğunu kim söylüyor? diye soruyor ve pozitif düşünme çılgınlığına panzehir olarak olumsuz yolu ortaya koyuyor: Olumsuzluğu sürekli neşeli bir ruh haliyle bastırmaya çalışmak yerine, olumsuz olmak yoluyla doğan mutluluğu aramak. Günümüzde normal ilişkiler şu şekilde tanımlanıyor: İki kişi tanışır, aşık olur, bu aşkı evlilikle taçlandırır, çok geçmeden çocuk yapmaya karar verir ve sonsuza dek mutlu yaşarlar. Bu son, aslında hikayenin başlangıcıdır. Alain de Botton uzun zamandır beklenen yeni romanı Aşk Derslerinde bu yanılsamanın peşine düşerek, edebi kamerasını yolları aşka açılan bir kadın ve erkeğe çeviriyor. Uzun soluklu bir ilişkinin karmaşık ve çetrefil yollarının izlerini sürdüğü bu yolculukta, sevgililerin o romantik ve büyülü başlangıçlarının ardından didişmelerden surat asmalara, ilgisizliklerden ihanetlere uzanan küçüklü büyüklü sarsıntılarına odaklanıyor. Bu kitabın alt başlığı, Dünyayı Değiştirmenin 365 Yolu. Dünyada bir fark yaratmak istiyor, fakat nereden başlayacağınızı bilemiyorsanız, artık işe koyulabilirsiniz. Elimizdeki kitap gündelik hayatınızda yapabileceğiniz birçok ilginç ve eğlenceli etkinlikten bahseden heyecan verici bir kılavuz... Modern İnsanın Kutsal Kitabı, uygulamak için fazla beceri gerektirmeyen, fakat olumlu bir değişim yaratacak fikirlerle ve yılın her gününde başvurulabilecek yeni bilgilerle dolu.