Mümtaz'ın İhsan için O, sevdikleri için yolları kısaltmayı bilirdi demesi gibi bazı kitaplar da yolları kısaltmayı bilir. Arkeoastronomi, Felaket Arkeolojisi, Kamusal Arkeoloji, Arkeogenetik, Bilişsel Arkeoloji yahut Deneysel Arkeoloji... Arkeoloji-Anahtar Kavramlar kitabı, gerçeğin peşinde koşan ve iğneyle kuyu kazarak ortaya çıkanlarla insanı anlamaya çalışan arkeoloji bilimini ve birlikte çalıştığı alanları öğrenmemizi sağlıyor. Bugün yeni bir kelime öğrendim: Arkeoastronomi. Terim ilk kez 1970'lerde kullanılmış. Tarihöncesi döneme ait yapıların mesela Stonehenge'in Ay'ın, Güneş'in ve yıldızların dizilimine göre yapılıp yapılmadığı ve eğer öyleyse nasıl yorumlanması gerektiği üzerine konuşulurken kullanılmaya başlanmış. Benim aklıma tabii hemen Erich Von Daniken geldi. Çünkü biz küçükken Harry Potter'lar, Yüzüklerin Efendisi, o pek sevdiğim yayınevlerinin filozof serileri yoktu. Kemalettin Tuğcu vardı, Ökkeşler vardı, neyse ki Ursula K. Le Guin vardı. Bir de Erich Von Daniken'in Tanrıların Arabaları vardı; Mayalar, Aztekler, İnkalar, Mısır Uygarlığı ve bütün o devasa yapılar, işaretler hep o kitapla girmişti hayatıma. Tarih sevgisi, her hayran olduğum yapıtın önünde dakikalarca durup arkasındaki sırrı anlama hayalim Tanrıların Arabaları ile başladı. Sonra kitaplığım büyümeye başladı, teker teker farklı uygarlıklarla tanıştım. Asıl mucize Daniken'in iddia ettiği gibi gökten inmeleri değil tam tersine yavaş yavaş ve birbirleriyle müthiş bir etkileşim içinde inşa edildiklerini görmekti. Masallardan batıl inançlara, ritüellerden gündelik hayata, sembollerden yapılara kadar her şey inanılmaz bir yolculuk halindeydi. Şu önünde durduğum taş 2500 yıl önce de buradaymış mesela, 2500 yıl önce de insanlar aynı Tanrı'ya olmasa da benim gibi sağlık ve aşk için dua etmiş. Bu bana hep büyüleyici geldi ve arkeoloji tam da bu noktada imdadıma yetişti. Bildiğim veya anladığım için değil, birilerinin ince uçlu bir fırçayla çalışıp, benim geçmişe uzanmamı sağladıkları ve o işlemeleri, heykelleri önüme serdikleri için. Bir rüyanın peşinden giderken eğer ruhunuza değiyorsa alakasız görünen parçalar bir anda bütünleşir. İletişim Yayınları'ndan çıkan Arkeoloji Anahtar Kavramlar kitabı da tam böyle oldu benim için. Gökyüzü, tapınaklar, söylenceler arasında gezinirken tane tane aralarındaki bağı kurmamı sağladı, bir de bunların isimlerini öğretti. Ne güzel, şairin dediği gibi gökyüzü hiçbir yere gitmiyor. Gökyüzünün izinden gidip bir tarihe varmak. Yine kitaptan öğrendiğimize göre, tarihçi Hesiodos'un eserinden de bildiğimiz üzere Yunanlı çiftçiler MÖ 8. yüzyılda ekim ve hasat içi uygun zamanı belirlemek amacıyla kimi yıldızların yıl boyunca gökyüzünde göründükleri tarihlerden yararlanıyorlarmış. Hatta bu yolla iklim değişikliklerinin neden olduğu sorunların üstesinden geliyorlarmış. Arkeoloji-Anahtar Kavramlar kitabı önümüze bütün bu ilginç örnekleri sunuyor ve sanki çok keyifli bir seyahat için Hadi derken yanımıza almamız gerekenleri de hatırlatıyor. Bütün o yapılar inşa edilirken kullanılan ayrıntılı ölçü birimlerini, geometriyi, o dönem yaşayan insanların ikamet ettikleri dünyayı nasıl algılayıp anladıkları konusunda da fikir veriyor. Her bölümün sonunda konuyla ilgili detaylı kaynakların da sunulması ayrıca hoş, böylece merakını derinleştirmek isteyenlere 'şimdi buradan devam edin' diyor. Kitapta Arkeoastronomi bölümünden sonra en ilgimi çeken bölüm ise Katastrof/Felaket Arkeolojisi kısmı oldu. Biliyorsunuz dünya tarihini felaketçi bir anlayışla yorumlamak 19. yüzyıl öncesinde Avrupalı düşünürler arasında da pek yaygın. Buna göre düzenli olarak doğal afetlere uğrayan yeryüzünün tarihi bir yıkımlar destanı. İskoçyalı James Hutton ise bunun aksini iddia eden ilk jeolog. Theory of Earth'de doğadaki faaliyetlerin şaşmaz, dengeli ve öngörülebilir olduğunu, mutlaka felaketle sonuçlanması gerekmediğini anlatmıştı. Hutton'un eseriyle birlikte yeryüzünün mevcut halinin olağan, bilinen ve gözlemlenen faaliyetler ve uzun zaman zarfında, iklim koşullarına bağlı olarak gelişen aşınmayla oluştuğu görüşü, yani tekdüzelik bakış açısı giderek yaygınlaşmıştı. Modern arkeolojik felaketçiliğin temelinde ister açık ister üstü kapalı olsun Platon'un anlattığı Atlantis'in yok olma hikayesi var. Platon, Timaeus ve Critias diyaloglarında, antik Yunan'da cesur savaşçıların kendilerinden çok daha güçlü Atlantislilere yenilmelerine öfkelenen Tanrıların bu ada kıtayı tamamen yok ettiklerini anlatır. Platon'un mitsel kıtasını Atlantik Okyanus'unun ortasına kondurması ve kendi zamanının 9300 yıl öncesine tarihlemesi ise hiç tesadüf değil. Platon basitçe okuyucularının tarih ve yer bakımından tespit etmelerini istememiş, ki bu aslında o tarihte mümkün olmayacak bir şey. Bu noktada Platon'un Atlantis'i ile modern felaketçilerin Atlantis'i arasında başka bir ortaklık kurulabilir. Felaket arkeolojisinin en bilinen tezlerinde kayıp medeniyetin, herhangi bir kanıtın doğrudan arkeolojik çalışma yapmanın imkansız olduğu Güney Kutbu'ndaki buz tabakasının altında olduğu iddia edilmekte. Hala büyük bir umutla dünyanın büyük müzelerinin kayıp kıtada bulunan hazinelerce dolup taşacağına inananlar var. Arkeoloji bir bilim ve bu bilimde maddi kanıtlar merkeze alınıyor ama yine de gerçekler insanların hayal kurmasını engellemiyor. Taşa, toprağa, tarihe, efsanelere dair öğrenecek çok ama çok şey var. Arkeoloji-Anahtar Kavramlar kitabı, gerçeğin peşinde koşan ve iğneyle kuyu kazarak ortaya çıkanlarla insanı anlamaya çalışan arkeoloji bilimini ve birlikte çalıştığı alanları öğrenmemizi sağlıyor. İnsanı daha iyi anlamak için farklı bilimlerle işbirliğ şart. Mesela Arkeogenetik, mesela Bilişsel Arkeoloji, yahut Kamusal Arkeoloji, Deneysel Arkeoloji ya da Etnoarkeoloji. Tüm bu alanların ne olduğu, insanın tarihini anlamak için bize ne tür katkılar sundukları ve neler yaptıkları gayet açık sunuluyor. İsterseniz bölüm bölüm göz gezdirip ilginizi çekenleri okuyun, isterseniz arkeoloji bilimini satır satır hatmetmeye koyulun, tercih sizin. Kitap bu anlamda işimizi kolaylaştırıyor. Tanpınar'ın Huzur'unda Mümtaz'ın İhsan için O, sevdikleri için yolları kısaltmayı bilirdi demesi gibi bazı kitaplar da yolları kısaltmayı bilir. Her şeyi bilmek elbette mümkün değil ama karıncanın dediği gibi kavuşamasak da yolunda ölmek güzel.


Üniversiteyi bitirdiğim yıl çalışmaya başladık ama daha önce ben lisedeyken onunla görüşmeye başlamıştım. Her liseli öğrenci gibi ben de şiir yazdığımı sanıyordum. Bir arkadaşımla Attila Bey'i telefonla aradık ve şaşırdık; telefona cevap veren oydu ve hiç kapris yapmadan randevu verdi. Şiirlerimi gösterdiğimde kibarca Sen nesre yakın yazıyorsun. Nesir üzerine yoğunlaşmalısın diyerek okumam için birkaç yazar tavsiye etmişti. Üniversitede tez hazırladığım zamanda da Attila beyi tekrar aradım ve yine şaşırttı. Beni hatırlamıştı ve okul durumumu soruyordu. Tezimin konusuna göre Tevfik Çavdar'la görüşmemi tavsiye etti. Görüşmelerimiz devam etti ve okul bitince asistanlık teklif etti. Halbuki ben iktisat mezunuydum ve üniversitede kariyer yapmayı düşünüyordum. Fakat bir tarafım edebiyattan kopamadığı için kabul ettim ve on yıl çalıştık. Öncelikle aynı şehirde oturmamıza rağmen kalp rahatsızlığı olduğu için bankacı tabiriyle 7/24 aynı mekanda çalışmayı teklif etti. Babamın başlangıçtaki muhalefetine rağmen, kabul ettim ve Maçka'daki evinde yaz kış burun buruna çalışmaya başladım. Çalışma açısından tam bir usta-çırak çalışmasıydı. Dediğim gibi yaz kış burun burunaydık. Yaz tatillerine İzmir Ilıca'ya gider, her yıl Karaburun, Ildır ziyaretimizi yapardık. Çok sevdiği futbol maçlarını, doktor yasağıyla canlı izleyemeyip neticeyi sadece spor programlarındaki kritik gol pozisyonlarından öğrenirken, ben tam gol saniyelerinde 72 ekranlık televizyonun önüne geçip hınzırlık yapardım. Attila sinirlenmezdi. Evet Attila diyorum 'İlhan'ı bir kenarda kalıyor, bu kadar iç içe geçmişlik vardı işte. Yengecin Kıskacı hikaye kitabı benim ısrarımla çıktı desem yeridir. Yayınevi yeni kitap istiyordu. Şurada burada kalmış hikayeleri vardı. Asıl önemlisi, bir yapımcı senaryo istemiş; birkaç bölüm yazıldıktan sonra, yapımcı o işi yapamayacağını açıklayınca yarım kalmıştı. Senaryo 'Yengecin Kıskacı' idi. Senaryoyu toparlayıp hikaye kitabı olarak çıkması fikri belirdi ve kitap çıktı. Yoksa o hikayeler dergilerde kalabilirdi. Asistanlık meselesi Attila İlhan'la kapandı. Özel bir çalışma için yapabilirim ama şimdi 'yazmak' benim işim olmalı diye düşünüyorum. Üç roman sahibi, televizyon programcısı arkadaşım Müjgan Tekin ve Selim Hasbal'la geçen yıl 'Düşler Durağı' adıyla bir yazı grubu kurduk. Yeni arkadaşlarımız da katıldı. Yeni dönemde başlayacak bir dizi senaryosu yazdık; 'sitcom'a yakın, üç erkek arkadaşın merkezde olduğu tatlı bir dizi.


Adım adım HRANT DİNK davası: Utanç duyuyoruz! Her neyse, Fethiye Çetin tıpkı kitabındaki gibi, bu röportajda da cinayetin öncesine ve sonrasına dair tanıklığını, süreçte rol alanları, açılan davaları ve kararları anlattı. Bunların büyük bir kısmı adli makamların gereği kadar ilgilenmediği şeylerdi aslında. Fethiye Çetin de zaten o yüzden sonunda her şeyi esas hakime, yani bu coğrafyada yaşayan vicdanlı insanlara, kamuoyuna anlatmaya karar vermişti. Metis Kitap'tan çıkan Utanç Duyuyorum işte böyle bir aydınlatma çabası. Sizden ricam bu röportajı okumanız, okutmanız... Ama daha önemlisi, yıllardır hayranlık uyandıran bir inat, cesaret ve kararlılıkla davayı aydınlatmaya çalışan Fethiye Çetin'in kitabını almanız. Ondan sonra artık hiçbir şey gözünüze aynı görünmeyecek. Fethiye Çetin yıllardır hayranlık uyandıran bir inat ve kararlılıkla Hrant Dink cinayeti davasını aydınlatmaya çalışıyor. Hatırlayalım; devir, askeri vesayet rejiminin tüm hızıyla sürdüğü dönem ve aynı zamanda 1915'in tartışılmaya başlandığı zamanlar. O günlerde asker son sözü söyler, basın genellikle adeta esas duruşta bu sözün gereklerini yerine getirirdi. Hrant Dink, zaten duruşuyla, söylemiyle unutturulmaya çalışılan tarihi sürekli hatırlattığı gibi bir de Mustafa Kemal Atatürk'ün manevi kızı Sabiha Gökçen'in soykırımda yetim kalmış bir Ermeni çocuk olduğunu haber olarak duyuruyordu. İşte bu kabul edilemezdi! Yine Hrant'ın deyimiyle ona haddini bildirmek gerekirdi. İşte bu nedenle Genelkurmay Başkanlığı sert bir açıklama yaptı, ertesi gün Hrant Dink valiliğe çağrıldı, basın ve birtakım gruplar da Hrant Dink'i hedef göstermek üzere harekete geçti. O günler aynı zamanda, iktidar savaşlarının en keskin olduğu günlerdi. AKP bütün engelleme çabalarına rağmen parlamentoda çoğunluğu oluşturuyor, hükümeti kuruyor, askeri vesayet sisteminin kendini korumak için oluşturduğu mekanizmalar ve kurumlar birer birer elden çıkıyordu. Bu bağlamda verilen savaşın çok keskin günleriydi ve ne yazık ki bu savaş da onun yaşamı üzerinden yürütüldü. Medya, gerek kadim Ermeni düşmanlığında ve gerekse iktidar savaşlarında Hrant Dink'i hedefe koyan ve onu nefret objesi haline getiren sürecin psikolojik harekat kısmında kullanıldı. Ermeni düşmanlığı, bir kısım basında öylesine zihinlere işlemişti ki kimse Hrant Dink'in yaşamını ve onurunu koruma kaygısı gütmedi. Evet. İşte bu cümle, cımbızlanıp yazının bütününden ve bağlamından tümüyle koparılarak dava konusu edildi. Oysa yerleşik yargı pratiği, suça konu edilen cümlenin suç oluşturup oluşturmadığının anlaşılabilmesi için yazının bütününün incelenmesi gerektiği şeklindeydi ve Yargıtay içtihatları da bu yöndeydi. Savcı, yerleşik yargı pratiğine tamamen aykırı bir tutumla açmıştı davayı. Hrant'ın ne hissettiğini sordunuz... Yanlış anlaşıldığını düşünüyor ve bu yanlıştan mutlaka dönüleceğine inanıyordu. Bense bu davada işimin pek de kolay olmadığını tahmin ediyordum. Konu; dışlayıcı ve etnik vurgusuyla Türklük olduğunda Türk yargısının tarafsız olmayı başaramadığını o zamana kadar edindiğim sayısız tecrübeden biliyordum. Ancak burada sözü edilenin Türklük olmadığını anlatabilmem, bunun için de ne yapıp edip hakime yazı dizisinin bütününü okutmam gerekiyordu. Yazılanı anlamak, sakin ve önyargıdan uzak bir okumaya bağlıydı. Nasıl yapsam da yoğun iş yükünden bunalan, üst üste yığılı dosyalar arasında sıkışan hakime yazının bütününü okutsam diye uzun uzun düşündüğümü hatırlıyorum. Sonunda yazı dizinin bilirkişiye gönderilmesini istemeye karar verdim ve ısrar ettim. Yazı dizisinin hukukçu bilirkişiye gönderilmesi talebimi kabul eden hakim, bilirkişileri de belirledi. İ. Ü. Hukuk Fakültesi öğretim üyelerinden oluşan bilirkişi heyeti, Ortada bir suç yoktur şeklinde bir rapor verdi. Bu konuda yargı pratiğimiz şöyledir: Şayet bir davada hakim dosyayı kendi seçtiği bilirkişilere göndermişse, neredeyse istisnasız, gelen rapor doğrultusunda karar verir. Öyle olmadı. Bilirkişi raporu gelmişti, Hrant hakkında beraat kararı verilecekti ama Kerinçsiz ve ekibi çıktı sahneye. İşte o andan itibaren de davanın seyri değişti. Normal seyrinde giden dava neden farklı bir yola girdi, hakim beraat kararına hazırlanmışken ne oldu da üç celse karar veremedi, diye çok düşündüm sonradan. Bir şeyler olduğunu, bir iradenin sürece müdahale ettiğini seziyordum. İşte bu sorularımın cevabını Ergenekon dava dosyalarını incelerken buldum. Ergenekon sanıklarından Özel Harp Dairesi'nde görevli bir binbaşı, bir yüzbaşı, Ümit Sayın ve Sevgi Erenerol'ün Hrant Dink davasıyla ilgili MSN görüşmelerinde... Ancak Hrant Dink isminin geçtiği bölümlerin büyük bir kısmının çözümünün bulunmuyordu, bu kısımlar noktalarla geçiştirilmişti. Hrant Dink isminin geçtiği yerlerin önü ve arkası sansürlenmişti. Buna rağmen kalan kısımlardan bile Özel Harp Dairesi görevlileri ve Ümit Sayın'ın Hrant Dink davasındaki gelişmeleri yakından takip ettikleri anlaşılıyordu. Yaşım gereği bu ülkede çok sayıda cinayete, katliama tanık oldum. Failleri bulunmayan ya da tesadüfen bulunsa da bir şekilde cezalandırılmayan suçlar söz konusu olduğunda esasen toplum hep aynı yapıyı işaret ediyordu: Kontrgerilla ya da Özel Harp Dairesi. Başta Talat Turhan'ınkiler olmak üzere bu yapıya dair çok sayıda kitap okudum. Dink cinayetinde de bu yapının izlerini gördüm. Tek yaptığım, dava dosyalarındaki izleri takip etmek. Son olarak MİT'in TBMM Darbeleri ve Muhtıraları Araştırma Komisyonuna gönderdiği yazı ve ihbar mektuplarında da bu yapının çalışma biçimi, toplantı yerleri, eylemlerini nasıl gerçekleştirdikleri ve eylemlerinden sorumlu tutulmayacakları gibi bilgileri edindim. İlk defa resmi bir kurumun gönderdiği belgeden... Devletin içinde yer almasına rağmen devletin bilgisi ve denetimi dışında hareket eden, dokunulamayan, hesap sorulamayan gizli bir örgüt... II. Dünya Savaşı sonrasında NATO üyesi ülkelerin görünürdeki orduları bünyesinde oluşturulan, İtalya'da Gladyo, Yunanistan'da Koyun Postu adı verilen gizli orduların Türkiye'deki adı. CİA ve M16 tarafından NATO şemsiyesi altında oluşturulan bu gizli orduların fikir babası, Hitler'in beyin takımından Reinhard Gehlen. Gehlen, üst düzey Nazi subaylarından çekirdek bir kadro oluşturmuş ve bu kadronun eğitimiyle de bizzat ilgilenmiş. 1940'ların sonunda eğitim için Türkiye'den 16 kişilik bir grup gidiyor. Evet, Türkiye'de Özel Harp Dairesi adı verilen gizli ordu, Teşkilat-ı Mahsusa geleneğinden Albay Daniş Karabelen başkanlığında oluşturulmuş. Ecevit Kılıç'ın Özel Harp Dairesi kitabında yazılanlara göre, Kuleli Askeri Lisesini 1915 yılında bitiren Karabelen, aynı yıl Teşkilat-ı Mahsusa'nın Maltepe'deki kamplarında özel eğitime alınmıştı. Yani Karabelen, gayri nizami harp tekniklerini Amerika'daki eğitimden önce Teşkilat-ı Mahsusa kamplarında öğrenmişti. İttihat Terakki lideri Talat Paşa'nın talimatıyla kurulan Karakol örgütünde de çalışmıştı. Karabelen, Özel Harp Dairesinde görev alacak subay ve astsubayları da kendisi seçmişti. Savcı Öz, Türkiye'de esas tehlike Özel Harp Dairesi merkezli kontrgerilladır ve ben adımımı attığım her yerde bununla karşılaşıyorum, Doğan Yurdakul ise, Özel Harp Dairesi'nin sivil unsurlarının oluşturduğu birim, kendi arasında 'Ergenekon' adını kullanıyor demişti. Bildiklerimden, okuduklarımdan ve gördüklerimden hareketle söylüyorum; Özel Harp Dairesi ya da yeni adıyla Özel Kuvvetler Komutanlığı, Teşkilat-ı Mahsusa geleneğinin devamıdır. O gelenek ve zihniyet, günümüze kadar devam ettirildi, ırkçılık temelinde zorbalık ve vahşet bu örgütte egemen oldu. Örgütün hedefinde, azınlıklar, Kürtler, Aleviler, muhalifler yer aldı. Komünizm tehdit olmaktan çıksa da bu örgütün savaşacağı düşmanları vardı, olmasa dahi düşman yaratılarak sistem sürdürülecekti. Gelenek bunu gerektiriyordu. Birkaç gün önce Star Gazetesi'nde çıkan Helin Şahin imzalı habere göre, AKP Tunceli İl Başkanı Sinan Yerlikaya, Yeşil'in kendisine, Ben itiraflarımı kasete aldım, birkaç yerde var, ortaya çıkarsa devlet tarumar olur demiş. Bu sözlerden, faili meçhul cinayetlerin, suikastlerin, gözaltında kaybetmelerin devletle ilgili olduğu anlamı çıkıyor. Hatırlayalım, bir emekli general 1990'lar için, O zamanlar faili meçhuller devlet politikasıydı demişti. Hrant Dink cinayeti görebildiğim kadarıyla, iki devlet geleneğinin kesiştiği yerde duruyor. Siyasi cinayetler geleneği ve Ermeni düşmanlığı... Bu işin üstüne gidildiğinde, devletin hemen bütün kurumlarının ve o kurumlarda görevli olanbirçok kişinin cinayetle şöyle ya da böyle ilişkili olduğu ortaya çıkacak, işte bunun için susuluyor. Suskunluğun büyüklüğü her zaman suçun büyüklüğünün de göstergesidir. Hrant Dink cinayeti sonrası Başbakan, Bu bize yapılmış bir harekettir, beni de öldürmek istiyorlar, bu cinayeti çözeceğiz demişti. Fakat AKP iktidarını sağlamlaştırırken Hrant Dink'i de, davasını da unuttu. Acaba Hrant Dink davası bu iktidarı sağlamlaştırmada bir araç, bir dosya olarak mı kullanıldı diyorum ben de. Yani iktidarını sağlamlaştırırken muhaliflerine karşı kullandığı bir koz, masaya koyduğu bir dosya mıydı Hrant Dink cinayeti dosyası? O süreçte feda edilen ve unutulan bir cinayet davası dosyası olarak mı kaldı? Ergenekon soruşturması ve davası bir mutabakat mıydı? Davada yargılanan ekibin tasfiyesi için cinayetler ve eylemler görmezden mi gelindi? Bu öngörümü ya da iddiamı da, Başbakan ile dönemin Genelkurmay Başkanı Yaşar Büyükanıt arasında yapılan ve içeriği sır gibi saklanan Dolmabahçe buluşmasına dayandırıyorum. Ergenekon davasında, kuvvet komutanlarına, genelkurmay başkanlarına dokunulduğu halde hakkında çok ciddi iddialar bulunan Yaşar Büyükanıt'a dokunulmamış olmasını da bu iddiamı gerekçelendirmekte kullanıyorum.


Önemli bir karar alacaksan, yeni ayı bekle ama eğer ilişkini bitireceksen veya kilolarından kurtulmaya karar verdiysen, dolunay zamanını seç... Bilinçdışının yöneticisi aydır, onun hareketlerine dikkat et... Yüzeyinde dikkate değer miktarda su bulunduğu için yeryüzünün geleceğini tamamen değiştirebileceği söylenen ay, bazı arkadaşlarımdan durmadan işittiğim bu sözlere bakılırsa aynı zamanda başka birçok şey... Ruhumuzun aynası. Çılgınlığımızın sebebi. Hayalgücünün, aşkın, deliliğin tetikleyicisi. Duyguların, hafızanın, mazinin, doğurganlığın, ruhun en gizli ve derin ihtiyaçlarının, bilinçdışının simgesi... Yin ve Yang'in gölgeli, karanlık, gizemli; kötülüğe ve ölüme dair yanı. İçinde ay geçen isimlere zaafımı, ayı belki ismimden belki karakterimden ötürü evim kabul ettiğimi herkes bilir. Dolunayda ruhumda fırtınalar koptuğunu, yeniay doğduğunda tuttuğum dileklerin gerçekleşeceğine inandığımı, Çehov'a göre kırık bir kadehte yansıyan bir parça ışık hüzmesinden fazla bir çekiciliği olmayan ayışığında uykuya dalmayı çok sevdiğimi de... Hiç yerinden kıpırdamadan her gece koşabilen, bir gün içinde tüm dünyayı ışığıyla gezebilen ayla ilgili şeyler beni büyüler. Sadece beni değil, başkalarını da... Bilim insanlarını, şairleri, müzisyenleri, romancıları, ressamları, sinemacıları... Aya dair yazılanların, çizilenlerin, söylenenlerin haddi hesabı yok. İsimlerinde ay geçen filmlere gelince... İlk akla gelen herhalde bu hafta gösterime giren Twilight. Vampirleri alemin en trendy mahlukları haline getiren dizinin film versiyonu özellikle gençler tarafından merakla bekleniyor. Eskilere dönersek, sonradan oyunculuğa soyunan ünlü şarkıcı Cher'e Oscar kazandıran Ay Çarpması var. Cher komedi türündeki bu filmde, aşık olunca o güne kadar bastırdığı tüm arzular bir anda baş edilmez bir hal alan bir kadını canlandırıyordu ve onun bu hali ayın aklını başından aldığı lunatiklerle karşılaştırılıyordu. Şu sıralar, yıllar önce işlediği cinsel taciz suçundan başı epey dertte olan Roman Polanski'nin Acı Ay filmi var bir de tabii. Başrolleri Peter Coyote ile sevgili karısı Emmanuel Seigner'a veren Polanski aşkın nefretle, arzunun intikamla iç içe geçtiği karanlık bir hikaye anlatıyordu. The End of the Moon adını taşıyan tiyatro oyunu da unutulmamalı. Müzisyen Laurie Anderson'ın yazıp başrolünü oynadığı bu tek kişilik oyunun sponsoru NASA. NASA Anderson'a iki yıl boyunca kurum içinde konuk işçi olarak çalışma imkanı tanımış. Anderson'ın bu oyunu yazma sebebini açıklarken Anderson, Eskiden ay romantik ve gizemli bir şeydi, şimdiyse bilmediğimiz hiçbir yanı kalmadı, en kuytu mağaralarını, gizli su yataklarını öğrendik. Bu sadece aya dair bildiklerimizi değil, romantizme dair hissettiklerimizi de değiştirecek diyor. Mesela dolunayda 'kafayı yiyen' insanlardan söz edildiğini duymuşsunuzdur. Çatlaklara o yüzden 'ayın etkisi altında' anlamına gelen lunatik denir ya! İstatistikler bunu kanıtlayacak hiçbir veri sunmuyor ama yine de dolunayda karakterinin değiştiğine inanan çok insan var. Bir görüşe göre bu, güneşin iyiliği, ayın kötülüğü simgelediğini öne süren ilk çağ mitlerine dayanıyor. Bir görüşe göreyse dolunaylı gecelerde etraf daha aydınlık olduğu için, bazı şeyler gizli kalamıyor. İsteyen inanmaya devam etmekte elbette serbest. Bir diğer şehir efsanesiyse aslında aya hiç gidilmediği yolunda. Bu komplo teorilerine göre, astronotların yanlarında getirdikleri kaya parçaları bile sahteymiş. Hatta bu konuda çekilmiş bir film bile var. Capricorn One adlı bu filmde bir grup astronot aya gittiğini zannederken, aslında NASA onları bir çöle gönderiyor ama tüm dünyayı sahte görüntülerle aldatıyordu. beyaz tenli olduğum için mi bilmiyorum ama güneşten kaçtım hep. ayın ışıklarının tenimde yansımasını da hep sevdim. güneş; kibirli, bencil ve acımasızdır bana göre. ona itaat etmemizi bekler. yoksa yakar. ama ay; narin, mütevazi ve cömerttir. bir de güneşe bakamayız ama aya bakarız ya, daha tanıdıktır. peki ya karanlık yüzü? belki de bizden saklısı var.


Füsun Çetinel'in Günışığı Kitaplığı'ndan çıkan Ayasofya Konuştu adlı romanının kahramanı yoksul bir ailenin çocuğu olan Veli. Ayasofya Müzesi'ne ilgiyle, merakla, tutkuyla bağlı. O kadar ki müzenin ayrılmaz bir parçası olmuş; ne arkeologlar, ne turistler, ne de bekçiler düşünebiliyor onsuz bir Ayasofya'yı. Hele, Alman arkeolog Martha'yla sıkı dost olmuşlar. Yazar olarak bunları planlayarak çıkmadım yola. Öykülerimde, romanlarımda mekan çok önemli. Dahası İstanbul çok önemli. Şehrin tarihi semtlerini, pasajları, kaybolmaya yüz tutmuş zanaatkarların dükkanlarını gezmekten, arka sokaklarda kaybolmaktan keyif alıyorum. İnsanların, yerlerin hikayelerini dinlemeyi çok seviyorum. Fakat sizin sorunuz, şu ana kadar bilinçaltıma ittiğim bir gerçeği daha su yüzüne çıkardı. İlk üniversite seçimim İstanbul Üniversitesi Arkeoloji Bölümü'ydü. Annem, mezar kazıcısı mı olacaksın, elalemin adamlarıyla çadırlarda mı kalacaksın deyince o yıl tercümanlık yaptım. Ah, benim için de geçerli aynısı. Babam vazgeçirmişti arkeolojiyi yazmaktan... Müze memuru mu olacaksın diyerek. İçimde ukde kaldı. Suçu tamamiyle ona atmam haksızlık olur, demek ben de pek istekli değilmişim. İkinci yıl Boğaziçi Üniversitesi İngilizce Öğretmenliği'ni kazandım. Mezar kazıcısı olmadım ama dağcılık kulübünün faal bir üyesi olarak elalemin adamlarıyla çadırlarda kaldım. Öğretmenlik de bir nevi arkeologluk diyerek kendimi rahatlatabilirim. Öğrencinin içindeki cevheri, onu zedelemeden kazıp çıkartmaya çalıştım hep. Umarım öğrencilerime fazla hasar vermemişimdir. Koleksiyon yapmak, bitpazarları, kumsalda dalgaların sürüklediklerini toplamak, deniz dibinden çıkardığım çanak çömlek parçaları, eskicilerden bulduğum mektuplar, anı defterleri, fotoğraflar, kazı alanlarına olan düşkünlüğüm hep bu arkeoloji merakımdan olsa gerek diye düşünüyorum. Olmaz olur mu hiç? Çocukluk var. Sır, gizem var. Merak var. Öğretmenlik yaptığım yıllar var. Yazları Almanya'da sosyal sorumluluk projelerinde çalıştığım okullardaki öğretmenler var. Doğduğum, yaşadığım ve hiç şikayet etmediğim İstanbul var. Veli'nin evine benzer bir evde yaşamadım, onun sokağında oturmadım ama İstanbul'un böyle yerleri olduğunu da hep gördüm, hep bildim. Çalışmayı sevdiğim kadar yürümeyi, gezmeyi de seviyorum. Yeşim Cimoz'un, üç yıl boyunca, düzenlediği İstanbul'u Yazıyorum yazı grubumuzla Ayasofya'nın efsanelerini yazmak üzere Sultanahmet'te toplanmıştık. Müzenin önündeki meydanda yetişkinlerden oluşan upuzun bir kuyruk vardı. Bir çocuk tek başına bu müzeye girse yetişkinlerin merak etmediği nereleri merak eder, nerelere girmek ister acaba, diye geçti içimden. Yetişkinlerin göz hizasıyla çocuklarınki çok farklı. Ben bu farkı anlamaya, yazmaya çalıştım. Ayasofya devasa bir mekan, kurguda tezatlık iyi gidiyor. Karakter ufacık olunca her deliğe girebiliyor, başına her şey gelebiliyor. Tarihi maalesef ezberlemek zorunda olduğumuz sıkıcı ders kitaplarına hapsediyoruz, bir çocuk için daha feci ne olabilir ki... Veli gibi çok çocuk tanıyorum ben... Hasankeyf'te, Mardin'de, Harran ovasında, Dupnisa'da, Aladağlar'da ve diğer birçok yerde ne Veliler var. Değme rehberlere taş çıkartacak heyecan ve bilgi birikimiyle anlatıyorlar mekanları. El kol hareketleri, mimikleri, yöreye özgü kelimeleriyle şiir gibiler. Yaratıcı, sorumluluk sahibi ve en önemlisi yaptıkları işi seven minyatür rehberler onlar. Çocukların bir şeyi ciddiye almalarını istiyorsanız onlara sorumluluk verip geriye çekilmeyi bileceksiniz. Onlara güveneceksiniz. Evet kitaplar önemli ama her şey de kitaplardan öğrenilmiyor. Gerçek hayatın içinde yaşananlar çok daha kalıcı, çok daha öğretici. Burgazada Sait Faik Müzesi'nde düzenlediğimiz öykü atölyesinde, Sait Faik İlköğretim öğrencileriyle tam da bu anlattıklarımı yapmaya çalışıyoruz. Bir sürdürülebilirlik projesi bu. Çocuklar müzeyle toplum arasında bir köprü oluşturuyor. Müzede öğrendiklerini, deneyimlediklerini diğer çocuklara, kardeşlerine, ana babalarına iletiyorlar. Çocuklarımız, müzenin gönüllü rehberleri. Bu sayede milli, kültürel ve tarihi değerlerine sahip çıkmayı öğreniyorlar. Ve bunu severek, canı gönülden yapıyorlar. Bir işe yaradıkları için gururlular. Biz de onlarla gururlanıyoruz. Çocuklara ve gençlere yazma, yaratma, uydurma cesareti veriyorum. Edebiyatın korkutucu bir şey değil, bir özgürlük kapısı olduğunu ve bu kapının arkasında onları harika bir dünyanın beklemekte olduğunu göstermeye çalışıyorum. Bir öykü okuyorum, içindeki karakteri resmediyoruz. Veya o karakteri canlandırıyoruz. Nasıl yürüyor, nasıl konuşuyor, nasıl yemek yiyor? Hikaye kutumuz var. İçindekilerle bir öykü kuruyoruz. Renkleri beş duyu üzerinden tanımlıyoruz. Sonra karakter ağacımız var. Altı dakika kelimelerimiz, aklımızdan geçen düşünceler, öykü tamamlama, drama. Zaman yetmiyor bize. Çocukların, gençlerin, başkasının hikayesini merak etmelerini istiyorum. Ancak böyle daha iyi anlayabiliriz birbirimizi. Paylaşmak, ortak bir şeyler üretmek, birbirimizi dinlemek, başka değerlerin, başka hayatların olabileceğinin farkına varmak... Kötülük başka nasıl durdurulur bilemiyorum. ukde diye bir kelime yoktur efendim uhde olacak o. Ukde ve uhde aynı anlamlara gelmiyorlar, sözlüğe bakın. kızmak yok!


Annelerimiz, annelerimizin arkadaşları, arkadaşlarımızın anneleri hatta arkadaşlarımız, kısacası çevremizdeki bütün evli kadınlar bizi de bir an evvel hayırlı bir kısmetle başgöz etmek için yarışıyorlar. Sanki evlilik şahane bir kurummuş ve mutluluğun garantisiymiş gibi. Öte yandan yeni kuşak birçok genç kadın, evliliğin nimetlerinden o kadar emin değil. Evlilik bu yüzden en çok eleştirilen ama gene de vazgeçilmez bir kurum olarak varlığını sürdürüyor. Mutlu bir evliliği yürüten senarist Aybike Ertürk, Bayan Hiçbiri adlı ilk romanında kitabında, kadının evlilikteki yerini şüpheci ama çok eğlenceli bir dille sorguluyor. Bizler çoğu ev hanımı olan annelerin, sırtında tülbenti eksik olmayan, pamuklar içinde yetiştirilmiş çocuklarıyız. Ancak annelerimizin bizim için kurduğu hayaller kendi yaşadıkları hayattan farklıydı, kızlarını ayakları yere basan, ekonomik özgürlüğünü kazanmış kadınlar olarak yetiştirdiler. Bizim lanetimiz, annelerinin hayalini yaşayan ama aynı zamanda tıpkı anneleri gibi anne olmaya özlem duyan arada kalmış bir nesil olmamızdan kaynaklanıyor. Ama umutluyum; bir sonraki neslin böyle sıkıntıları olmayacak bence. İnsanız nihayetinde. Herkesin meziyetleri olduğu kadar kusurları da var ama nedense sahip çıkmıyoruz kusurlarımıza. Eksikliklerimizle yüzleşmeden tamamlanmamız mümkün değil. Kadınlar sürekli birbirleriyle karşılaştırılıyor. İşin kötüsü, hepimiz düşüyoruz bu tuzağa. Kendi içimizdeki mutluluğu sorgulamak yerine başkalarının eksiklikleri üzerinden mutlu olup halimize şükretme yolunu seçiyoruz. Kariyer sahibi kadın, evde oturanı küçümsüyor, evde oturan, kariyer sahibi kadını kötü anne olmakla suçluyor, sevgililer ise evli ve çocuklu kadınlara acıyarak bakıyor. Oysa kendi içinde mutlu olan insan, başkalarının mutsuzluğu veya eksiklikleriyle beslenmez. Kusursuz olmaya harcayacağımız enerjiyi kendi mutluluğumuz için harcarsak daha huzurlu ve güzel hayatlar yaşardık. Toplumun kadınlar üzerindeki baskısı tartışılmaz. Hepsi olsun, hemen olsun isteniyor. Oysa her şeyin bir zamanı var. Yeni doğum yapmış bir kadının bebeğini gönül rahatlığıyla başkasına teslim edip işine konsantre olması çok zor. Aynı şekilde kariyer yapmış bir kadının da evde oturup bebeğine bakarken geçmişine özlem duymaması imkansız. Ayrıca acı bir gerçek daha var: Çocuk doğduktan sonra o ateşli sevgili de hormonlar tarafından eli ağzı bağlanıp bir süreliğine çeyiz sandığına kaldırılıyor. Ve içimizdeki felaket tellalı sürekli olarak Artık hayatın bitti deyip duruyor. Geçmişe saplanıp kalıyor, geleceğimizi depresif ruh halimizle şekillendirmeye başlıyoruz. Bir an önce eski halimize dönme telaşı yüzünden de hayatımızın bu en özel döneminin tadını çıkartamıyoruz. Aslında biri çıkıp tünelin ucundaki ışığı gösterse şöyle rahat bir nefes alacağız. Kendimi çok sorguladığım ve çevremdeki anneleri sıkça gözlemlediğim bir dönemde başladım bu kitabı yazmaya. Bu yüzden Ela doğum yapmış çoğu kadının yakınlık duyacağı bir karakter. Birçok yönden ben de Ela gibi hissettim zaman zaman. Dolayısıyla mutlaka Ela'da benden bir şeyler vardır. Ama işin aslı Ela, bu hikayeye en doğru şekilde hizmet edebilmesi için kurgulanmış bir roman karakteri. Hiçbir zaman hırslı bir insan olmadım. Bu yüzden de kusursuz olabilmek hayatımın hiçbir döneminde pek gündemimde olmadı. Ama herkes gibi ben de sevdiğim insanlar tarafından takdir edilmek istedim. Sorun şu ki mutluluğunuzu başkalarını mutlu etmek üzerine kurarsanız, hayattaki tek besin kaynağınız diğerlerinin takdiri olur. Eh, takdir etmek konusunda da millet olarak pek bonkör olduğumuz söylenemez. Bu yüzden evlenip anne olduktan sonra önce kendimi mutlu etmeyi seçtim. Mutsuz kadın ne mutlu bir evliliği sürdürebilir ne mutlu bir çocuk yetiştirebilir ne de başarılı bir kariyere imza atabilir. Kadının toplumdaki yerinin değişmesiyle birlikte toplumun yapısı da değişti. Artık daha bireysel hayatlar yaşıyoruz. Kadınlar da erkekler de kendi alanlarını koruma peşinde. Kolay kolay kimseyi almıyoruz hayatımıza. Yalnızlığa çok alıştık ama aşk hala vazgeçilmezimiz. Toplumun yapısı değişse de algı aynı. Ancak evlendiğiniz zaman saygı duyuluyor yaşadığınız aşka. Bir süredir birlikte olduğunuz adam size evlenme teklif etmezse, ilişkiniz başkaları tarafından acımasızca sorgulanmaya başlıyor. Belki o adamla evlenmeyi aklımızın ucundan bile geçirmiyoruz ama bir bakıyoruz o teklifi duymak için can atar hale gelmişiz. Evlenmek istediğimiz için mi gerçekten? Yoksa Bu adam beni seviyoru topluma kanıtlamak için mi? Hedefe kilitlenip aslında o adamla bir ömür geçirmek isteyip istemediğimizi sorgulamıyoruz bile. Hal böyle olunca da en çok duyduğumuz cümle Şiddetli geçimsizlik oluyor. Ekonomik ve kültürel farklılıklarımıza rağmen aynı toplumun kadınlarıyız ve aynı kodlarla hareket ediyoruz. Kostümler ve dekor değişiyor ama bize biçilen roller aynı kalıyor. İster hava limanında güvenlik görevlisi olarak çalışın, ister bir holdingin üst düzey yöneticisi olun; fark etmiyor. Yaşadığımız sıkıntılar bir. Gün içinde çocuğumuzu özlüyor, karşımızdaki erkeğin başını döndüren kadın olarak kalmak istiyor ve kendimize vakit ayıramadığımız için hayıflanıp duruyoruz. Günün sonunda geldiğimiz nokta ise aynı: Kimse Sen fedakarlık yaptın diye altın madalya takmıyor. Dertlerime gülebildikçe hafiflediğimi söyleyebilirim. Hayatla başa çıkma refleksim nedense böyle gelişti. Dolayısıyla bu durum kalemime de yansıyor. Her anne gibi ben de evladım için her şeyin en iyisini istiyorum. Tek amacım vicdan sahibi, sevgi dolu, doğada yaşayan her cana saygı duyan bir insan yetiştirmek. Bunun dışında rahat bir anneyim. Zeyno beş günlükken dışarı çıkmaya başladı, bir daha da eve girmedi. Çukurcuma'da restoranımızın bulunduğu caddede, kalabalık bir insan topluluğu içinde büyüdü. Dolayısıyla çevresindeki herkesin sevgisinden nasibini doyasıya aldı ki bu benim için çok önemli. Sonuç olarak Ela'yı bilmem ama kitaptaki diğer karakterlerden organik Nermin'le kapışamayacağım kesin. Hiçbir zaman düzen insanı olamadım. Zaman zaman parka gittiğimde hala başka annelerden ıslak mendil dilendiğim doğrudur. Hiçbiri olmak en büyük özgürlük. Ben de bunun tadını sonuna kadar çıkartıyorum. Benim kahramanım annem. Hayatta en çok güldüğüm, en çok eğlendiğim, dertleştiğim insan. 20 yıldır MS hastası ancak hiç karalar bağlamadı. Atak dönemlerinde, yani yatağa bağlı yaşadığı günlerde bile kendinden ve alışkanlıklarından vazgeçmedi. Fönlü saçları ve boynuna bağladığı ipek fularıyla karşıladı ziyaretçileri. Annem sıra dışı bir kadın, harika bir anneydi. Her zaman aktif ve bakımlı oldu, babamın aşık olduğu kadın olarak kaldı. Umarım ben de ileride kızımın damağında böylesine güzel bir tat bırakabilirim.


Aycan bu yazısında Ivan Karamazov'u yazar gibi görünürken, aslında kendi şahsi okuma macerasının başlangıcından söz ediyor. O yüzden cinsellikten çok kitaplara dair bir yazı bu. Babamın kütüphanesinde dururdu Karamazov Kardeşler. Çocukken birkaç kez kitabı alıp alıp baktığımı hatırlıyorum. Hiçbir şey bilmediğim zamanlarda salt isminin hacmi büyülemişti beni. Karamazov ismi hayli görkemli, tutkulu gelirdi bana; bunun ses dizilimi yüzünden olduğunu düşünmüştüm. Doğru ama eksik... Sadece fonetik değil... O zaman sanki 'kara' hecesi karanlık bir şeyler çağrıştırıyordu ve sonundaki Z harfinin yarattığı etki de hiç anlamadığım bir şekilde büyüleyiciydi... Hiçbir zaman bana sıradan Rusça bir soyadı gibi gelmemişti. Bir yazarın bir karakter yaratırken anlatmaya murad ettiği enerjinin sözcüklere ve isimlere de yansıdığını, hiçbir ismin sadece isim olmadığını ise sonradan anlayacaktım. Dostoyveski Karamazov adını bir karanlık hikaye anlatmak için seçmişti. Nihayet yirmilerimin başına geldiğimde, gidip aldım iki ciltlik Adam Yayınları'ndan Nihal Yalaza Taluy çevirisinden kitabı. Tanrı'nın olmadığı bir dünyada her şeyin mübah olduğuna inanıyordu, nihilistti ama aslında çok yalnızdı, ben de yalnızdım... Çok şüpheciydi, kendi akılcılığında ıstırap çekiyordu, sevmeye korkuyordu, hiçbir kurtuluş olmadığına inanıyordu, aslında kabul edemediği Tanrı değil, onun yarattığı 'kötülükler'le dolu dünyaydı... Ben de öyleydim. Aslında ruhu inanma ve sevme açlığıyla perişandı... Perişandım. Nasıl da kurtarılmayı bekliyordu, bir kadın tarafından, benim tarafımdan... Şeytanla savaşır, o derin sancıları çekerken nasıl da şefkat uyandırıyordu... Nasıl da o güzel başını göğsüne yaslamak istiyordun... O kendi şeytanıyla ölümüne kavga ederken nasıl da teselli etmek istiyordun onu. İnanmak isteyen ama inanamayan bir ruh. Aslında kendi inkarıyla en derin bağlığı arasında gidip gelen bir sarkaca takılı, en şiddetle inkar ettiğine en çok muhtaç olan, gölgesiyle kavgalı bir ruh. İvan Karamazov bir romanda karşılaştığım ilk animus'umdu.


Bitimsiz ağrıları biraz olsun hafifletmede yüzleşmenin ve edebiyatın ne denli etkili olduğunu hatırlatan Dünya Ağrısı hem sarsıcı ve unutulmaz bir roman hem de bu ülkede maruz kaldığımız şiddetin kısa ama etkili bir tarihçesi. Ayfer Tunç'un yazarlığının yirmi beşinci yılında yayımlanan Dünya Ağrısı, hiç tereddütsüz söyleyebilirim ki son yıllarda okuduğum en etkileyici kitaplardan biri. Yolları kasabaya benzeyen bir Orta Anadolu şehrinde kesişen iki dostun hikayesini merkeze alan roman, bizi insan olmanın açmazları üzerinde düşünmeye itiyor. Kitabın başkahramanı Mürşit, derinliği olan bir karakter. Yaşama uzaktan bakan Mürşit'in yalnızlığı, huzursuzluğu ve etrafındaki her şeye, herkese yabancılaşması çok iyi resmedilmiş. Mürşit, etrafındaki insanlarla ilişkisini minimum düzeye indirmiş, yaşamın gündelik dertleriyle ilgilenmiyor. Sürekli bir suçluluk hissiyle mücadele ediyor. Kendini yaşadığı şehre ait hissetmese de atalet onu öyle esir almış ki eyleme geçme gücü yok. Mürşit'in eylemsizliğinin sebeplerinden biri de vicdan yükü. Kendilerine karşı derin bir bağlılık duymasa da ailesini bırakmayı göze alamıyor. Kitap, Mürşit'in rüyasıyla açılıyor ve rüya sahneleri romanın farklı yerlerinde ortaya çıkarak Mürşit'in geçmişi ve iç dünyası hakkında bilgi edinmemizi sağlıyor. Mürşit'in hayatını etkileyen sırrı da ona işlediği suçu hatırlatan çocukluk arkadaşı Cumhur'un rüyasına girmeye başlamasından sonra öğreniyoruz. Olaylar taşranın kendine özgü, ağır akan zamanında anlatıldığı için romanda çok fazla hareket yok. Olay yerine diyaloglar, iç monologlar ve rüya sahneleri aracılığıyla karakterleri tanıyoruz. Kitabın ikinci kahramanı Madenci ise tıpkı Mürşit gibi yalnızlığının kabuğunda yaşayan biri. Geçmişine ait sırrının ağırlığını taşıyarak İstanbul'u terk edip maden ocağında çalışmak için Mürşit'in yaşadığı şehre geliyor. Mürşit ve Madenci birbirlerini yaralarından tanıyan iki arkadaş olarak başka kimsenin anlayamayacağı bir bağ kuruyorlar zaman içinde. Dağlara bakıp düşüncelere daldıkları rakı sofralarında kurtulmaya çalışıyorlar dünyanın ağırlığından. Ayfer Tunç hikayelerini genellikle erkek kahramanlar aracılığıyla anlatır. Dünya Ağrısı'nda da durum değişmiyor; ancak Mürşit'in işlettiği otelde kalan Madenci'nin iç dünyası Mürşit'inki gibi ayrıntılı bir şekilde işlenmemiş. Yazar, başta Mürşit'in karısı Şükran olmak üzere hepsi de kendilerine özgü mutsuzluklar biriktiren kadınları da anlatıyor arka planda. Madenci'nin intihar eden karısı Arzu, Pehlivan'ın kendini uçuruma bırakan kızı, Mürşit'le Şükran'ın kızı Elvan romanın diğer kadın karakterleri. Mürşit babadan kalma oteli işletiyor şehirde. Babası gibi olmak istemediği için baba yadigarı otele fazla sahip çıkmıyor. Felsefe okumak için şehri terk edip İstanbul'a gittiğinde hayatın anlamını bulacağını zanneden Mürşit, babasının hastalığı nedeniyle okulu bırakıp şehre geri dönüyor. Bundan sonra Mürşit'in hayatı hiç de istemediği bir yönde ilerliyor. Yatalak bir babası, kendisinden evin reisi olmasını isteyen bir annesi ve bakılması gereken kız kardeşleri var. Mürşit sevmediği, sevemediği için hicap duyduğu Şükran'la evleniyor ve yıllarca aynı döngü içinde sürecek bir hayata başlıyor. Tabii bu hayata ait hissetmiyor kendini hiçbir zaman. Ayfer Tunç, karakterlerini yaşadıkları mekanın içinde anlatmayı seven bir yazar. Mekanın çoğu zaman simgesel bir değeri de var romanlarında. Toplumun farklı kesimlerinden gelen insanları bir mekana toplayarak hayatlarının izlerini sürüyor. Bir Karadeniz şehrinde geçen Bir Deliler Evinin Yalan Yanlış Anlatılan Kısa Tarihi romanında, sırtını denize dönmüş bir yamaçta kurulmuş olan akıl hastanesi nasıl Türkiye tarihinin panoramasını sunan bir mekansa Dünya Ağrısı'nda da Mürşit'in oteli ve yaşadığı şehir, içinde barındırdığı insan hikayeleriyle simgesel bir mekana dönüşüyor. Otel, Mürşit'in uzaklara gidemeyişini, hep aynı yerde kalmaya yazgılı oluşunu da imliyor aynı zamanda. Otel nasıl yıllardır değiştirilmeden kalmışsa, bakımsızlıktan dolayı şehre gelen ayaktakımının sığınağı haline gelmişse Mürşit de yıllardır değişmeyen bir akışın içinde asılı kalmış gibi duruyor. Romanda olaylar bir Orta Anadolu şehrinde geçiyor ama tam olarak belli bir şehirden bahsetmiyor yazar. Çünkü kitabın yayımlanmasından sonra yaptığı röportajlarda dile getirdiği gibi İstanbul dışında koca bir taşradan oluşuyor Türkiye. Ayrıca mekanın simgesel değeri de olduğu için belli bir adresi işaret etmemesi gerekiyor. Şehrin silüeti değişirken ağaçlar kesiliyor, meydanlar küçülüyor, lokantalar azalıyor, meyhaneler kapatılıyor. Ufukları kararmış, parksız, kelebeksiz, arkadaşsız bir şehir burası. Yazar, taşranın kendi içine kapanan dünyasındaki ikiyüzlülükleri ve yalanları resmediyor. Romanda bir de şehir halkının altın bulma hayalinden bahsediliyor. Yaşamlarını boş bir umuda bağlayan halk, şehirde altın madeni açılacağı söylentilerinin ardından zengin olma hayaline kapılıyor. Bu onlar için kabuklarını kırma anlamı taşıyor. Edebiyatımızdaki taşra algısı hakkında çokça tartışıldı son yıllarda. Taşrayı romantik ve nostaljik bir atmosferde anlatan yazarlar olduğu gibi Nurdan Gürbilek'in deyimiyle taşra sıkıntısını anlatan pek çok yazar ve yönetmen de var. Sinemada taşra sıkıntısının son örneğini Nuri Bilge Ceylan'ın Altın Palmiye kazanan filmi Kış Uykusu'nda izledik. Taşra sıkıntısını anlatan eserlerde varoluşçu felsefenin etkisi görülür. Dünya Ağrısı'nda Mürşit'in yaşamının tekdüzeliği Albert Camus'nün absürt felsefesinden ilham alınarak yazılmış. Ayrıca Mürşit'in ve Madenci'nin ağzından yaşamın anlamsızlığı üzerine aforizma niteliği taşıyan cümleler duyuyoruz. İplerini başkalarının çektiği bir kukla gibi hareket eden Mürşit, karşılaştığı olaylar ve durumlar karşısında tercih yapmayıp ikisi de bir diyen Yabancı'nın kahramanı Meursault'yu hatırlatıyor. Dünya Ağrısı Türk ve dünya edebiyatından farklı eserlere açık ve kapalı göndermeler yapan bir roman. Ayfer Tunç belli ki kurguyu tasarlarken sevdiği yazarlarla bir bağ kurmak istemiş. Romanın asıl mekanlarından birinin otel olması da akla hemen Yusuf Atılgan'ın Anayurt Oteli'ni getiriyor. Romanda yabancılaşma ve baba-oğul çatışması temaları ön planda. Mürşit, Bende gördüğün her şey babamla başlar. diyen Aylak Adam gibi hayatını otele ve şehre hapseden babasına karşı müthiş bir öfke duyuyor. İstediği hayatı yaşayamamasının sebebi olarak gördüğü babasını sevmiyor. Erkek evlat olmanın ağırlığı ve sorumluluğu altında ezilmiş olan Mürşit, iyi bir baba olmayı da beceremiyor Mürşit'in oğluyla kurduğu ilişki sağlam değil. İçindeki özgürlük isteğinden dolayı Özgür adını verdiği oğlu, Mürşit'in yapmak istediklerinin tam tersini yapan, geleceğe dair hayalleri olan ve şehir halkının tasvip ettiği bir hayatı yaşayan normal biri. Oysa normallik Mürşit'in en çok korktuğu şey. Kitaba adını veren dünya ağrısı, Almancadaki weltschmerz teriminin Türkçesi. İlk kez Johann Paul Friedrich Richter tarafından kullanılan bu kavram, 19. yüzyıl Alman romantiklerini etkilemiş, ardından da farklı yazarlar ve filozoflar tarafından kullanılmış. İnsanın hayat karşısında duyduğu iç sıkıntısı ya da varoluş ıstırabı olarak tanımlabilir. Mürşit başlangıçta dünya ağrısını sadece kendisinin ve onun gibi olan birkaç kişinin -Madenci, Pehlivan- çektiğini zannediyor. Oysa vicdan sahibi, dünyada yaşanan haksızlıkların farkında olan herkes dünya ağrısı çekebilir. Mürşit'in sıradan bir hayat yaşadığına üzüldüğü kızı Elvan bile; Yaşamak böyle bir şey değil mi zaten, baba... Dinmeyen bir ağrı (s.242) diyerek herkesin içindeki dünya ağrısıyla yaşadığını söylüyor. Yazarın deyimiyle içinde yaşadığımız duygusal taşlaşma çağında herkesin içinde bir ağrı var. Mürşit geçmişte yaşadıklarını hatırladıkça içindeki ağrıyan yeri kapatmaya çalışıyor. Fazla ipucu vermek istemem ama romanın sonunun beni şaşırttığını söyleyebilirim. Romanda intihar vurgusu sıkça yapılırken, karakterlerden ikisi intihar etmişken, Yusuf Atılgan'ın Zebercet'inin hayali otelin içinde gezinirken okur bir intiharla karşılaşacağı hissine kapılıyor ama Mürşit, Madenci'ye hikayesini anlatıp içini döktükçe onu nefessiz bırakan ağrıyı biraz olsun dindiriyor. Mürşit iç sıkıntısını giderebilmek için şehirdeki kırtasiyeden bir kitap alıyor. Kitabın ilk cümlesi şöyle: İnsan bir uçurumdur. Romanın farklı yerlerinde karşımıza çıkan bu leitmotif, Rumen yazar ve filozof Emil Cioran'dan alınmış. Ezeli Mağlup, Çürümenin Kitabı, Tarih ve Ütopya gibi kitapların yazarı Cioran, edebiyatçıları fazlasıyla etkilemiş bir düşünür. Nihilist düşünceleri ve karamsarlığıyla bilinen Cioran, aforizmalarıyla da dikkat çekiyor. Ayfer Tunç da bu kitabı yazarken anlatmak istediklerini destekleyen bir cümle olarak kullanmış İnsan bir uçurumduru. Ayfer Tunç dertleri olan bir yazar. Roman yazarken farklı anlatım teknikleri denese de üzerinde kafa yorduğu meseleler tekniğin bir adım önüne geçiyor. Kitaplarını okuduğumuzda dünyayla ilgili dertleriyle yazı yoluyla hesaplaşmak isteyen bir yazar kimliğiyle karşılaşıyoruz. Üstelik kendisi de yarattığı karakter Mürşit gibi dünya ağrısı çektiğini ifade ediyor. Bu yüzden varoluşçuların aksine yarattığı karakterlerin bunalımının toplumsal arka planını da gösteriyor. Mürşit'in hikayesini toplumsal olaylara bağlayan zeminde geçmişle hesaplaşma, vicdan, adalet, hafıza, şiddet ve toplumsal bellek temaları ön plana çıkıyor. Şehirde yaşayanların hayat hikayeleri ile birlikte Maraş katliamı, mezhep ve inanç farklılığı, linç kültürü gibi meselelere değiniliyor, bu ülkedeki şiddetin kısa bir tarihçesi veriliyor romanda. Ancak yine olaydan çok, olayların Mürşit'in iç dünyasına olan etkilerini yansıtıyor yazar. Bu hikayelerin her biri başka öykülerin, romanların konusu olabilecek nitelikte. Romanda sinematografik unsurlar var. Bu hikaye bir film olarak da izlenmeli diyorsunuz. Mürşit'in eylemsizliği, karakterlerin derinliği, taşranın ağır işleyen zamanı ve mekanın olanakları bize iyi bir film izleyeceğimizi düşündürüyor. Hatta bu filmi Zeki Demirkubuz çekmeli diye düşünmeden edemedim. Demirkubuz'un çektiği Masumiyet ve Kader filmlerinin otelde geçen sahneleri ile Dünya Ağrısı'nda otele gelen müşterilerin yaşadıkları ve konuştukları arasında bir paralellik kurduğumu da söyleyebilirim.


Bazı yazarlar vardır, ne yazsalar çıkar çıkmaz alır okurum. Ayfer Tunç onlardan. Mağara Arkadaşları, Aziz Bey Hadisesi, Taş, Kağıt, Makas, Evvelotel, Bir Deliler Evinin Yalan Yanlış Anlatılan Kısa Tarihi ve Yeşil Peri Gecesi gibi muhteşem öykü ve romanların yazarı Tunç'un zaman zaman günlük hayatımıza, insan öykülerine, yakın tarihimizin ayrıntılarına baktığı kitapları da var. Bir Maniniz Yoksa Annemler Size Gelecek veya Ömür Diyorlar Buna gibi... Yeni çıkan kitabı Memleket Hikayeleri onlardan biri. Ama benim için bunun, öncekilerden bir farkı var. Yazılacağını, yazılmakta olduğunu bir süredir sezdiğim bir kitap o. Zira Ayfer Tunç uzun süredir gezdiği, dolaştığı yerlerin fotoğraflarını çekiyordu. Kırık dökük evlerin, harabe haline gelmiş olsalar bile gözalıcı bir güzelliğin izlerini hala taşıyan tarihi binaların, çirkinleştirdiğimiz şehirlerin, sadece bu ülkede rastlanabilecek kadar acayip ve oyuncaklı dükkanların fotoğraflarına bakarak bütün bu kararlı çabanın bir amacı olmalı diye düşünüyordum. Yıllardır İstanbul sokaklarında en az yarım saat yürümeden güne başlamıyorum. Her seferinde de bu şehre olan aşkım depreşiyor. Ama bu kitabı yazış sürecime fotoğraflar tesadüfen eklendi. Kurtuluş'ta zalimce yıkılmaya terk edilmiş, bir zamanlar çok güzel olduğu her halinden belli olan bir binanın karşısında ansızın büyük bir acı duydum ve o anda bir amacım olmaksızın fotoğrafını çektim. Böyle başladı. Öte yandan hayatımın tesadüfleri bu memleketi zaman zaman bir seyyah gibi dolaşmamı gerektirdi. Bunun yazarlığıma katkısının tarif edilemez ölçüde değerli olduğunu söylemeliyim. Ama bu kitap için özellikle bir yere gitmedim. Ruhum daima bu memleketi geziyor ya da gezdiğim zamanların birbirine karışmış hatıralarını hep canlı tutuyor. Değerbilmez bir toplum haline geldiğimizi, tarih bilincimizin gelişmediğini, ağır bir ifade olacak ama yıkıcı bir topluma dönüştüğümüzü. Geçmişimize ve tüm hücreleriyle bizim olana ilişkin şefkatimizi kaybettik. Artık şefkatli bir toplum sayılamayız ne yazık ki. Benim için edebi varlığımın biricik kaynağıdır. Parçası olduğum için şükrettiğim şehirdir. Ama toplum olarak değerini bilmediğimiz ve giderek daha hızlı ve daha büyük bir açgözlülükle yağmaladığımız, dünya kültür başkentlerinden biri. Biz somut kültürel varlıklarımızla, atalarımızın yarattığı uygarlığın eserleriyle gurur duyan bir toplum değiliz. Öyle olsaydık, sokak aralarında gizli mücevherler gibi duran tarihi camilerin çevresini çöplüğe çevirmez, canım çeşmeleri ölüme terk etmez, uygarlık şaheserlerimizi binlerce çirkinliğin içine gömmezdik. İstanbul'u var eden o çokkültürlü zenginliği gizlemek için, kültür mirasımıza dahil olduğunu ısrarla reddettiğimiz kiliselerin çevrelerini derme çatma binalar, egzozcular, oto yıkamacılar, lastikçilerle sarıp gizlemiş bir toplumuz biz. Pek çok sayfasını kendi yazdığımız soyut ve yüzleşmesiz bir tarihle gurur duyan bir toplumuz. Dolayısıyla, kitaplarda kalmış bir İstanbul'un geçmişte oluşuyla gurur duyarız herhalde, bilemiyorum. Bitmiş bir aşkı dile getireceğiz. İşin acısı yaktığımız bu ağıtlar gelecek kuşaklar için ne ifade edecek bilmiyorum, Beyoğlu'na şapkasız çıkılmazdı klişesi haline gelecek belki de. Onların İstanbul'u başka olacak çünkü. Bütün Türkiye devasa bir taşra haline gelmeden önce, bir yanıyla haddini bilen, kendin memnun, sempatik yurt köşelerini, bir yanıyla da tıpkı Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Teslim adlı hikayesinde olduğu gibi boğuntulu bir kıstırılmışlığı ifade ediyordu. Bugün anlamı yok olmuş, arkaik bir sözcük. Bu kitap için özellikle bir yere gitmedim. Bugüne kadar gittiğim yerlerden, bana anlatılanlardan, okuduklarımdan, dinlediklerimden, bölük pörçük hatırladıklarımdan çıkan bir kitap oldu. Bu kitabı yazarken yazma sürecim sırasında tesadüfen gittiğim yerler olduysa da fiziksel bir yolculuk yapmadım. Buna karşılık zihinsel yolculuklarım bitmek bitmedi. Gittiğim tüm Anadolu şehirlerini yeniden yaşadım. İlginç olan şu, ben köklerimle ilgili asıl keşfi Bir Deliler Evinin Yalan Yanlış Anlatılan Kısa Tarihi'ni yazarken yaşadım. O roman Karadeniz kıyısındaki bir ruh sağlığı hastanesini merkez alır. Annemin anneannesi Karadeniz'in doğu kıyısında, Sohum'da, annemin babası Rize'de, Annem Adapazarı'nda doğmuş. Karadeniz'in doğusundan batısına doğru gelmişler. Buna karşılık babaannem, dedem ve babam Bulgaristan'da Varna'da doğmuşlar, Adapazarı'na gelmişler. Böylece doğudan batıya tam Karadenizli olduğumu o kitabı yazarken keşfettim. Köklerim bende yara değil, hiç olmadı. Ama yaş aldıkça merak haline geldi. Sohum'u da Varna'yı da görmek istiyorum. Aslına bakarsanız Osmanlı çok sağlam kayıt tutan bir toplumdu. Çünkü büyük bir devlet olduğunun bilincindeydi ve yarattığı uygarlığı en azından uzun bir dönem boyunca işletmeyi bildi. Cumhuriyet, tarihi sıfırladı. Arşiv ve kayıt sıkıcı bir bürokratik işleme dönüştürüldü. Ama asıl sorun devlet mekanizmasındaki arşivde değil, toplumların kayıtlara olan ilgisizliklerindedir. Bir devlet tarihi sıfırlayıp her şeyi kendiyle başlatıyorsa, o devletin toplumu da kayıtlara karşı ilgisiz kalacaktır. Buna bir de tevekkül toplumu oluşumuzu, zamanla ilişkimizin modern ve uygarlık odaklı bir ilişki olmayışını ekleyin, sonuçta geliştiğini sanırken kaosun içinde debelenen bir toplum resmi çıkar. Özellikle deprem ve İstanbul bağlamında öyle bir zamanı yaşıyoruz ki rant kaynaklı yıkımların coşkusu arşa yükselmiş durumda. İş makineleri yıkımlara karşı duracakların üstüne yürümeye hazır bekliyor. Dolayısıyla bu büyük gürültü arasında ne söylesek duyulmaz halde gelecek. Diyeceksiniz ki işe bu tür büyük yıkımlardan mı başlamak zorundayız? Hayır değiliz, ama unutmayalım ki koruma bilinci bir bütündür, mikro olanı da makro olanı da kapsar. Dolayısıyla şu anda yapılacak şey, boğulup gideceğini bile bile, umutsuzca da olsa ses çıkarmak ve sevmek. Ülkenin siyasal tablosuna bakarsak, sevmekle ilgili sorunlarımız olduğu açık. Hiç hatırlamıyorum desem.. Kitabın Büyük siyah lekeler başlıklı yazısında da anlattım nasıl hatırlayamadığımı. İthaflı olan hikayeler kaynağı belli olanlar. Onlarla da hayat yolumu kesiştirdi diyelim. Bence edebiyat hayatla asla aşık atamaz. Çünkü hayat edebiyatı da kapsar, ama edebiyatın amacı hayatla aşık atmak değildir, onu dönüştürmek, görünenin ötesini göstermek, anlamak, anlam yaratmak ve dolayısıyla insanlaşmaktır. Benim edebiyatımın bir ayağı muhakkak yere basar, kaynağı hayattan alırım. Dolayısıyla hayat ve edebiyat benim için tam ortasında durduğum bir etkileşim alanı. Hiç beklenmedik, ama çok değerli bir andı. Hikayem Yunan kökenli bir İngiliz olan Andrea'yı ağlattı. Andrea hikayemi çok dokunaklı olduğu için değil, tarif edilmez, açıklanamaz bir şeyin bizi birbirimize yakınlaştırdığını gördüğü, onda memleket sızısı yarattığı için ağladı. Diğer İngilizlere anlatmakta çok zorlandı. Çünkü hikayemde ona Rebetiko'yu hatırlatan şeyin ne olduğunu kendi de kendine açıklayamıyordu. Öte yandan düşmanlığın varlığımızın ayrılmaz bir parçası değil, sonradan konmuş bir hastalığı olduğunu gösterdi. İnsan hayatında böyle anlar çok azdır. Dolayısıyla şanslı olduğumu düşünüyorum. Fotoğrafların bir kitapta yer bulacağını ben de hissetmiştim. Ayfer Tunç'un fotoğrafları konu içinde sunuluyor sanki ve bir bütünün farklı parçalarını bırakırken de ister istemez belki de yazar kimliğinden dolayı, bir şekilde onların anlam kazanacağını düşündürtüyor. Bilgisine, anlatımına, saygı ve sevgi duyduğum bir yazar. Sonbaharı iple çekiyorum. En kısa zamanda okuyacağım kitaplardan.


Ayfer Tunç ve Murat Gülsoy'un Diyaloglar adlı kitabı çıktı. Kitap bu iki önemli edebiyatçının 2013'ten bu yana Diyaloglar adı altında gerçekleştirdikleri etkinliklerin yazıya dönüşmüş hali. Söz konusu buluşmaların video kayıtlarından derlenerek hazırlanan Diyaloglar'da Roberto Bolano, Guillermo Rosales, Thomas Bernhard, Sadık Hidayet, Dag Solstad, Sophie Mackintosh, Hang Kang, Erlend Loe, Jack London, Carlos Maria Dominguez gibi yazarların romanlarını konuşuyor Tunç ve Gülsoy. Ben her edebiyat tutkununun arşivinde bulunması gereken bir kitap diyebileceğim Diyaloglar'ı yeni okumaya başladım. Okurken de aklıma yıllar önce Ayfer Tunç ile Murat Gülsoy'u buluşturduğumuz ünlü Picus röportajı geldi ve bu vesileyle onu burada yeniden yayımlamak istedim. Kayıtları korumak önemli çünkü. Röportajın içeriğinde pek çok şeyin değişmiş olduğunun kuşkusuz farkındayım, en basitinden iki yazarın pek çok önemli yapıtı röportajın yapıldığı tarihten daha sonra yayınlandı, haliyle burada sözü edilen yapıtları hep 2005 öncesine ait olanlar. Hepimizin iyi bildiği üzücü bazı değişimler de oldu kuşkusuz, hala konuşuyoruz o meseleleri, mesela Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi artık yok. Dolayısıyla okuyanların bu röportajın 2005 tarihli olduğunu, 17 yıl önce yapıldığını unutmasınlar isterim. Neyse ki değişmeyen şeyler de vardı, bu iki çok önemli yazarın edebiyat konusunda tutum ve tavırları sözgelişi. Bazı konularda ne kadar öngörülü olduklarını da kendi adıma bir kez daha fark ettim. Yeniden okumak isteyenler için burada dursun. AYFER TUNÇ: Bir işte çalışmadığım zamanlarda yaşadım o gerilimi. Ben, hayatı parçalara ayırabilen biriyim; işle edebiyatı da ayırıyordum. Bence edebiyat bir iş ya da meslek değil çünkü. Edebiyat, benim için bir yaşama biçimi. Edebiyata ayırdığım saatler var, ayırmazsam kendimi kötü hissederim. Okumak da buna dahil. Bir işte çalışmadığım, Sadece yazacağım, dediğim iki uzun dönem oldu hayatımda; bir satır bile yazamadım. MURAT GÜLSOY: Benzer şekilde. Ama tabii şöyle bir fark var: Sonuçta yaz başka, kış başkadır üniversitede. Bir yandan mühendislik alanında, bir yandan da yaratıcı yazarlık alanında ders veriyorum. Biyomedikal mühendisliğinde bilimsel araştırmaların yürütücülüğünü yaparken bir yandan da Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi'nin genel yayın yönetmenliğini üstlenmiş durumdayım. Bir yanda bilim, öte yanda edebiyat, yayıncılık... Şimdi kendimi daha iyi hissediyorum... Daha önceki dönemlerde bir gündüz-gece yaşantısı vardı. AYFER TUNÇ: Bence yazarlıkta bu gündüz-gece yaşantısı kaçınılmaz bir şey. Edebiyat gerçek anlamda bireysel olduğundan işin ne olursa olsun, hiçbiri öbürünün tam olarak üstünü örtmüyor. Hangi meslekte olursan ol, yazıya neyi ayırdığın, onu ne kadar beslediğin önemli. Gazetecilik beni hayat açısından besledi, öte yandan gazetecilik yapmasaydım daha iyi yazar olurdum ya da daha kötü yazar olurdum gibi bir şey söyleyemem. AYFER TUNÇ: Değişimi gerçekleşme aşamasında değil, sonrasında görüyorum kendimde. İnsanın okumaları çok yön değiştirici; ne okuduğun, seni yapan bir şey. Bir Maniniz Yoksaya kadar daha toplumsal, Türkiye tarihine ilişkin okumalara ağırlık veriyordum, çok da zevk alıyordum. Hala zevk alıyorum ama insan kendini tanıma sürecinde yaşı ilerledikçe cesurlaşıyor ve bu süreçte okumalarında da farklı kanallar bulmaya başlıyor. Mesela Max Frisch beni çok etkiledi. Max Frisch okudum, dünyam değişti, diyemem ama onu okumanın dünyama epey büyük katkısı oldu. Taş-Kağıt-Makas, temelde uzun Max Frisch ve Freud okumalarından sonra çıkan bir kitaptır. Ama bunu o anda fark etmedim, sonra gördüm değişimi. Biçime gelince; her zaman kendime soruyorum: Yazdığım metinler içinde beni en memnun eden hangisi? Genellikle şunu fark ediyorum ki, en son yazdığım... Bu bir değişimi gösteriyor olmalı. Eğer son yazdığım bir öncekinden geride kalmışsa, bu beni rahatsız ediyor. Ben de sana şunu sorayım: Bu An'ı Daha Önce Yaşamıştım, bir okurun olarak senin en beğendiğim ikinci kitabın... Birincisi, Alemlerin Sürekliliği ve Diğer Hikayeler. Çok başarılı bir kitap o. Bu An'ı Daha Önce Yaşamıştım da biçim arayışları, anlatımdaki çeşitlilik ve yazarın metne yaklaşımı açısından çok kuvvetli bir kitap ve senin daha önce yazdığın öykülerden oluşuyor. MURAT GÜLSOY: Hakikaten beni de çok memnun eden bir öykü kitabıydı. Ama tabii romanın hemen üzerine, ondan altı ay sonra çıktı, yani talihsiz bir zamana denk geldi. AYFER TUNÇ: Büyübozumuyla da yakın bir zamana denk geldi ama aslında Büyübozumunu tamamlayan bir tarafı var o kitabın. MURAT GÜLSOY: Doğru. Yaratıcı yazarlık derslerinde, atölye çalışmalarında yazma tekniklerini ve sanatsal yaratıcılığı tartıştığım Büyübozumunu okutuyorum. Kırmızı Azap meselesine dönelim. Hem Gerçeklikte bir ucu olsun, diyorsun, hem de özellikle Kırmızı Azapta, gerçeklikle kurgunun hesaplaşması var. Suzan Defterde de benzer bir şey var, gerçekçi bir hikaye denemez ona. Magritte'in tabloları gibi. Her şey çok gerçektir ama onların bir arada oluşlarında fantastik bir taraf vardır. Bu benim edebiyatta da çok sevdiğim bir şey. Aynı dönemde yazan iki yazar olarak benzer bir tema kullanmamız beni şaşırtmıştı aslında. MURAT GÜLSOY: Tabii her ne kadar fantastik kurgular da olsalar, içlerindeki insan ilişkileri çok gerçek. O her zaman sevdiğim bir yaklaşım... Kendi yazma deneyimimizi konuşurken genel edebiyat ortamıyla nasıl bir etkileşimde bulunduğumuzdan da söz edelim bence. AYFER TUNÇ: Türkiye'deki edebiyat ortamından mutlu olduğumu söyleyemeyeceğim ne yazık ki. Sanırım sen de söyleyemezsin. Bizim bir şansımız var, yalnız değiliz. Ben uzun bir yalnızlık dönemi de geçirdim; edebiyata ilgimi paylaşamadığım bir dönem. İyi bir şey değildi bu kadar yalnız olmak. MURAT GÜLSOY: Hayalet Gemi'de kendi kendimizi geliştirdiğimiz bir ortam yaratmıştık. Edebiyat dergisi değildi aslında. Herhangi bir şey dergisi olarak da tanımlamıyorduk. Bir ortam oluşturma çabasıydı, farklı disiplinlerden insanlar vardı. Fizikle, tarihle, sosyolojiyle, psikolojiyle, edebiyatla ilgilenen insanların, ilgilenmekle kalmayıp kaynaklarını da yanlarında getirmeleri bizi çok geliştirdi. İkincisi, dışarıdan gelen yazıları değerlendirmek, bir dergi yaratmak, editörlük yapmak önemli deneyimlerdi. Benim açımdan güzel olan şuydu: Derginin her aşamasında aktif olarak çalışıyordum; masaüstü tasarım ve uygulamasından renk ayrımı, matbaa, dağıtım, tahsilat, reklam bulmak gibi işlere kadar... Bu, bir süre sonra kalıcı dostluklara vesile oldu. Son derece açık bir yapısı vardı Hayalet Gemi'nin. 1992'de başladık, 2002'de bitirmek zorunda kaldık. Her derginin bir ömrü var, bu çok doğal. Zamanında bitirdik bence, üzgün değilim bittiği için. Ama bittikten sonra bir boşluk oluşuyor. Şimdi tabii piyasadaki dergilerin de ömürleri çok kısa, hiçbir dergi kökleşemiyor. Edebiyat dünyasında, düşünce dünyasında benim gördüğüm en büyük sorun bu. Sıkı, köklü düşünce dergilerinin, ciddi gazete ve haftalık dergilerin eksikliğini ben çok hissediyorum. Her şey popüler kültürün ezici hızı altında eriyor gibi geliyor bana. Edebiyatçıların da, düşünce adamlarının da popüler kültürün kodlarıyla konuşmaya, yaşamaya, davranmaya başladıklarını görüyorum, bu da beni üzüyor. İşte postmodern dönemin böyle bir şey olduğunu düşünüyorum. Bunu edebiyattan önce gündelik hayatımızda tartışmalıyız. AYFER TUNÇ: Popüler kültüre sırt çevirmenin günümüz yazarı için yapılabilecek bir şey olduğunu düşünmüyorum. Popüler kültür bu kadar çok imkanla hayatımızın içine giriyorsa tümüyle uzak durmamız mümkün değil. Bence burada soru şu: Yazar, edebiyatçı, düşünce üreten insan, popüler kültürden yararlanıyor mu, yoksa kendisi mi popüler kültürün malzemesi haline geliyor? Yazarın popüler kültüre uzak durması değil, popüler kültürü bir anlama kaynağı olarak değerlendirmesi gerekir. Son dönemde düşünce üreten, yaratan kişilerin giderek popüler kültürün malzemesi haline geldiğini düşünüyoruz ve bu nedenle rahatsızlık içerisindeyiz. Oysa bu, o kadar da yaygın bir şey değil. Bazı görünür figürlerin öyle yapıyor olması, edebiyatçıların tümüyle popüler kültüre teslim olduğu anlamına gelmez. John Fowles'un Zaman Tünelinde bununla ilgili şahane bir bölüm var. Benim betes noires'ımdan biri de, yazarların pop yıldızlarıyla, spor şahsiyetleriyle, film artistleriyle karıştırılmasıdır. Bunların hepsi kamuoyuna yönelik yazma eyleminin, sürekli sahne ışığı, daha çok ün hasretiyle yanmak demek olduğu varsayımına dayalıdır. Bizim okunmak için yazdığımızı hiçbir romancı yadsıyamaz. Şan şöhret için yanıp tutuştuğumuza ilişkin varsayımı ise Çin'e göndermek istiyorum, diyor. Popüler kültür, adı üzerinde, kısa ömürlü bir şey. Yıldızlar var, bir de havai fişekler var... Havai fişek kısa ömürlü. Yıldızsa milyonlarca yıldır orada duruyor. Bu ayrımı yapabilmek lazım. MURAT GÜLSOY: Ama havai fişekler patladığı zaman yıldızlar gözükmüyor. AYFER TUNÇ: Evet, havai fişek çok göz alıcı bir şey ama hayatın içinde bir an. Gerçek olan, kalıcı olan, yıldızdır. Dolayısıyla havai fişeğin yeri ayrı, yıldızın yeri ayrı. MURAT GÜLSOY: Edebiyatla popüler kültürün birbirlerine göre duruşlarında tabii ki bir gerilim var. Çünkü aslında ikisi de başlangıç olarak aynı şeyi hedefleyen alanlar: İnsanlara hikaye anlatmayı... Örneğin bir 19. yüzyıl insanını düşündüğümüzde ayda beş ya da altı tane tam hikayeyle karşılaşıyor çünkü rutin bir hayatı var, sınırlı bir ortamda yaşıyor, kitle iletişim araçları yok. Günümüze geldiğimizdeyse artık herkes günde en az beş-altı tane tam hikayeyle karşılaşıyor. Edebiyat da hikaye anlatan bir sanat dalı sonuçta. Bu kadar hikayeye doymuş bir okura edebiyat alanında, çok daha ince, çok daha derinleştirici bir sanat dalıyla hikaye anlatmaya çabalamak büyük bir zorluk aslında. O yüzden de popüler kültürle gerilim yaşanıyor. MURAT GÜLSOY: Kapitalizmin sürekli etkisi bu. Sen her zaman eksiksin çünkü eksik değilsen satın almazsın, bu kadar basit. Hayatında bir şey eksik olmalı ki gidip onu satın alasın. Sürekli tüketime yöneltmek için kurgulanmış bir sistem. AYFER TUNÇ: Ahlakçı demeyelim ama yazının selameti açısından bu türden kendini sorgulayıcı bir bakış açısına ihtiyaç var. İnsan egosu kendinden çıkardığı metne hayran olmaya eğilimlidir. Dış dünyada olup bitenle kendi aranda sürekli bir mesafe oluşturma çabası göstermek gerek. MURAT GÜLSOY: Popüler kültür kodlarının içinde erimeye, yazını da bu kodlarla yazmaya başlamışsan hep aynı şeyi tekrar etmiş oluyorsun çünkü sanatçının yapması gereken şey, dünyayı metinselleştirmek, sanata dönüştürmek, bunu da bir zanaat olarak değil, kişisel bir tecrübe olarak yapmak. İnsan bunu kişiselleştirmeden yapıyorsa bir klişe üretmiş oluyor. Bir filmden, bir romandan aynı sahneleri alıp tekrar üretmek, aslında daha önce metinselleştirilmiş bir şeyi tekrar metin haline getirmek demek. Yani kopyanın kopyasını çıkarıyorsun. Okur bunu anlar zaten. AYFER TUNÇ: Yazar yazma amacını gözden geçirmeli, kendini ilkesel olarak sık sık sınamalı. Bence yazarın işi zor, düşünsel anlamda çalışan herkesin işi zor. Sosyal bilimler için hatta daha fazlası pozitif bilimler için de geçerli bu. Bilim tarihi okuduğumuzda, insanlığa hizmet etmiş insanlar serisi görüyor, onlara hayranlık duyuyoruz, günümüzdeyse bilimin insanlık için olup olmadığından kuşku duyuyoruz. MURAT GÜLSOY: O alanda tabii büyük bir tartışma var. Sistemin kendini devam ettirmesiyle bilimin yakın ilişkisi var. Sadece atom bombası yapıp insanları öldürmekle sınırlı bir şey değil bu. Bilimin her alanında etik, ciddi bir mesele olarak tartışılıyor. Edebiyat ve sanat söz konusu olunca benim düsturum içtenliktir. Sahicilik ancak içtenlikle yakalanabilir. Yazarın kendi deneyimi çok önemli. Yazıyla, dünyayla, hayatla, insanlarla, yazdıklarıyla ilişkisine bakışı, sorgulayışı ve bu deneyimi dillendiriş şekli beni ilgilendiriyor. Yoksa bana hakikatin yolunu göstermesini beklemiyorum. 18. ya da 19. yüzyılda yaşasaydık, evet, romanlardan ve öykülerden ve bunları yazanlardan gerçekliğe dair aydınlatıcı bir tutum bekleyebilirdik. Ancak bilimin gelişmesi ve yaygınlaşması artık gerçeklik konusunda sözü edebiyatçıya bırakmıyor. Ne yazık ki okurların bazıları hala bu beklenti içinde. Tabii karşılığını alamadıkları için bir süre sonra edebiyat okumuyorlar. Oysa yazarlar artık ataları gibi birer yol gösterici olacak kadar fikir geliştiremiyor. Geliştirmelerini beklemek de haksızlık. AYFER TUNÇ: Yol göstericilik de tartışılır bir kavram. Yazı bireysel bir iş. Toplumsal sonuçları var ama ben yaptığım işi, kendim için yaptığım bireysel bir iş olarak görüyorum. Bunun dış dünyada sonuçları var, bu sonuçlar beni başka bir boyutta ilgilendiriyor. Ama bu süreç içerisinde çeşitli nedenlerle ilkesel alan kimi zaman daralıyor, yazının insanın kendi hayatı içinde durduğu yerin saygınlığını koruyup korumadığına bakmak lazım. AYFER TUNÇ: Ama Fowles'da beni şu yadırgatıyor: Edebiyatçı demiyor, romancı diyor hep. Oysa edebiyatta beni türler ilgilendirmiyor, metinler ilgilendiriyor. Öte yandan bilinçli bir fütursuzluğu da var. Söylenmeyeni söyleme konusunda ısrarlı olması, bu fütursuzluğu beni etkiliyor. MURAT GÜLSOY: Kurgularında da öyle... Ben her zaman cesaretini takdir etmişimdir. Tarihi bir romanın sonunda uzaylılar iniyor. Herkes yapamaz; sırıtır, kötü durur. Postmodern dönemde her şey yapılabilirmiş gibi hissediyor okur. Ne yapsan gider felsefesi bu postmodern dönemin... Ama gitmiyor işte. Fowles, postmodern edebiyatın babası, yaşayan en büyük temsilcilerinden. O yapınca güzel oluyor. Ama herkes yapınca iyi olmuyor, yani orada da bir iyi edebiyat-kötü edebiyat ayrımı var. AYFER TUNÇ: Mesela onun herhalde yayımlandığında İngiltere'de de çok ses getirmiş imalarından ya da eleştirilerinden biri, eleştirmenlerle ilgili olanı... Çok hoşuma gitti. Eleştirmenler kendilerini anne-baba, romancıları da çocuk gibi görürler ve kendilerini onları azarlamakla, onlara çekidüzen vermekle yükümlü hissederler, diyor. Şu dersi veriyor insana: İyi düşündüysen her şeyi söyleyebilirsin. Biz gerçek düşüncelerimizi söylemeyen, ima kültürünü geliştirmiş bir toplumuz. Açıkça söylemek yerine ihsas etmeyi, anıştırmayı tercih ederiz. Bu aslında demokrasi fikrine uzak oluşumuzla da ilgili bir şey. Demokrasi kültürünün zayıflığı, otokontrolümüze de yansıyor. Bir şey söylerken çok düşünüyoruz, nasıl tepki alır diye. Fowles'un İngiliz Olmak diye bir yazısı var. Biri bu tür bir çözümlemeyi Türk Olmak diye Türkiye'de yayımlasa herhalde Salman Rushdie'ninkine benzer şeyler gelir başına. Çok cesur bir yazı. Onun için de insanı yazarın sorumluluğu konusunda düşündürüyor. AYFER TUNÇ: Edebiyat hikaye kavramını en azından bir süre için gömerse rahat edecek bence, başka şeyler çıkacak o zaman. Mesela Fowles, hikayeyi çok öne çıkaran bir yazar. Biz hikaye anlatırız, işimiz budur, diyor, doğru. Ama bazen, işimizin asli öğesini unutmamız, yaratıcılığımızı kışkırtacak bir noktaya taşır bizi. Hikayelerin bu kadar dile pelesenk olduğu bir zamanda, artık bu kavramla biraz didişmek gerekiyor. Ama tabii sonuçta hiçbir şey kendiliğinden olmaz, yazarın üretime ilişkin bir sıkıntısı, bir ihtiyacı doğurur bunu. Ben kendi adıma, hikaye kavramından bir parça uzaklaşmak istiyorum. Basit bir mesele bile artık televizyonda, dergilerde hikaye edilerek anlatılıyor. MURAT GÜLSOY: Tabii bu kötü yapıldığı zaman insana baygınlık veriyor. Mesela BBC'nin haberlerinde kullandığı yöntem şu: Diyelim Filistin'de patlamalar olmuş, onu bildirecek. Bunu yaparken bir yandan önce resmi haberi veriyor, sonra arkasına oradaki bir adamla yaptığı röportajı ekliyor. Adam diyor ki, Benim burada bahçem vardı, bu ürün yandı. O yüzden ben önümüzdeki kış hiçbir şey yiyemeyeceğim. İşte burada da bu çocuklar var... Böyle böyle anlatıyor. Fakat biz o hikayeyi dinlerken sadece bir insanın başına gelen dramatik bir durumu değil, oranın sosyolojisini ve coğrafyasını da öğreniyoruz. AYFER TUNÇ: Bence bu bir hikaye değil, gerçeklikten bir kesit. MURAT GÜLSOY: Ama yine de bir hikaye sonuçta. Sana o hikayeyi veriyor, verdiği için onunla özdeşleşebiliyorsun. Yoksa yabancılaşırsın. AYFER TUNÇ: Benim kastettiğim şey şu: Bir olayı sunarken basit hikaye formüllerinden yararlanmak, bunu hikaye ederek anlatmak... Artık bilgi almak istediğim bir konuda, dümdüz yazılmış bir metin okumak istiyorum. Bu ülke, bazı olayların yankılarını daha fazla yaşıyor, bozarak yaşıyor, çok hızlı tüketiyor. Zaten görsel olarak tüketmeye çok meraklı bir toplumuz... Ama yazıya ilişkin kavramlar da hızla tüketiliyor. Bu tüketimci mantığın edebiyata yansımasının, edebiyat açısından kötü sonuçları var. Yazar açısından sonuçları beni çok da fazla ilgilendirmiyor; o, tüketilebilir olmayı seçen yazarların sorunu... Ama sonuçta edebiyat bir yapı; hepimiz bir şey yazarak o yapıya bir şeyler ekliyoruz. O yapıdaki gedikler üzücü. Yazarın, yazdığını o yapıya sağlam bir tuğla olarak koyabilme arzusundan uzaklaşması benim için ürkütücü. Sağlam tuğla koymak kaygısını taşıyan yazarların yapıtları, benim için çok değerli çünkü hiçbirimiz, tek başımıza bir şey değiliz. Türkiye'de kuşaktan söz edilebilmesi için, sağlam yazarların kuşak oluşturması lazım. '60 kuşağından söz ediyoruz, çok sağlam bir kuşak, yapıtları hala yaşıyor. Ama 80'lerde bitti. 12 Eylül hakikaten bir çekiç darbesiydi. Bir yapının taşlarına vuruldu, hepsi tek tek kırıldı. Edebiyata da yansıdı bu. 12 Eylül'den sonra öykünün patladığı söylendi. Çünkü yaşanan bir parçalanmışlıktı ve öyküler o parçalanmışlığı anlatıyordu. 80'lerde çok ürün verilen türdü öykü. 2000'lere geldiğimizde roman patladı çünkü yeniden bir yapı oluştu. Bu yapı sağlam mı, değil mi, tartışılır ama sonuçta şimdi yayınevleri öykü istemiyor. MURAT GÜLSOY: Evet, piyasa edebiyatla yan yana durmaması gereken bir kelime... İşte biz de böyle muhafazakar kaldık. AYFER TUNÇ: Ben edebiyat değerleri anlamında, evet, muhafazakarım. Kendi adıma, anlamı olan, değerleri olan bir edebiyat istiyorum. Edebiyatın değer üretmesini istiyorum. Günümüzde değer yaratmaya ihtiyaç olduğunu düşünüyorum. Yıkmak, yeniden doğuşun başlangıcıdır ama bir değer olamaz. Oysa biz çok uzun yıllardır yıkımla karşı karşıyayız. MURAT GÜLSOY: Şimdi tabii yıkım, çokanlamlı bir kavram... Sen bir türün içerisinde metnini yazarken aslında bir hesaplaşmaya giriyorsun. Mükemmel bir form var ve ben o formu yineleyeyim diye bakmıyorsun. Muhafazakarın tanımı o. Bence sen kendine orada haksızlık ediyorsun. Çünkü senin edebiyatını biliyorum; her seferinde edebiyatın içerisinde yeniyi konumlandıracak bir yer buluyorsun. Tabii göreceli kavramlar bunlar en nihayetinde. Sanırım sözü edilen durumun patlama lafıyla anılması da kötü. Patlama, bir bütünün parçalarına ayrılması anlamına geliyor, çoğalmayı değil azalmayı, yok oluşu ifade eden bir şey. Bir anlamda da öyle zaten. Herkesin yazı yazmaya çalışmasına hiçbir itirazım yok hatta bunun çok geliştirici olduğunu düşünüyorum. Ancak bir şey var, okulda ders verdiğim için daha da net görüyorum: Özellikle gençlerde, içe doğuş belirleyicidir, gibi bir yargı var. Sanatla emek arasında ilinti kurmuyorlar. Aslında ilginçtir, Marksist sol gelenekte emek her şeyin başında gelirken, o kesimde de bunun çok içselleşmediğini görüyorum. O yazarlar gerçekte çok çalışıyor ve gerçekten de emek vererek yapıt çıkarıyor olabilirler ama bunun dile gelişi, bir vahiy geleneğinin devamı gibi... Ya da bir tür Dadaist tavır. Ruhla sanat arasına dil, yapı, kurgu, emek gibi herhangi bir şey girmesi istenmiyor. Bu naiflik karşısında mecburen zamanında büyüklerimizden duyduğumuz Gidin, çalışın, kitap okuyun, yazın, gibi çok temel şeyleri söyler konumda buluyor insan kendini. O zaman da, evet, ortaya bir muhafazakar bir görüntü çıkmış oluyor. AYFER TUNÇ: Ben edebiyatın içerisindeki serüven açısından muhafazakar değilim. Bu, ayrı bir mesele. Edebiyatın, hayatın içerisinde aldığı yer açısından muhafazakarım. Edebiyat değer üretmiyorsa, tüketimin bir parçasıysa, beni ilgilendirmiyor. Yazar olmak önemli bir şey değil, varlığımızın hiçbir önemi yok ki dünya üzerinde... Ama yazan, üreten, yaratan insan, hatta sıradan insan, herkes aslında bir vehimle, dünya üzerinde çok önemli olduğu vehmiyle yaşıyor. Yazmak da diğer işlerden daha farklı, diğer sanatlardan daha üstün değil ama ürettiğinin hakkını vermek ve kendinle hesaplaştığında kendini bulduğun yerden memnun olmak benim için hala önemli. O yüzden herhangi bir kaygıya, herhangi bir beklentiye sığınmayan metinleri değerli buluyorum. AYFER TUNÇ: Bir metin, yayımlandığı zaman değil, okuyup değerlendirildikten sonra bir anlam ifade eder. Dolayısıyla Türkiye yarım kalmış yapıtlar ülkesi. Çünkü birçok metin, hak ettiği ölçüde değerlendirilip sunuma çıkmıyor. Yayımlanıyor, vitrine çıkıyor, okur alıyor, o kadar. Bu bir yarımlıktır bence. Metnin değerlendirilmesi, o günün edebiyatı içerisinde bir yere konması gerek. O yer değişir zaman içinde, bunun bir önemi yok. Ama bu sürecin başlaması gerekir; başlamadıkça, yapıt yarımdır.


Öncelikle kardeşçe yaklaşımınıza ve duyarlılığınıza çok teşekkür ederim. İzin verirseniz size Gezi Parkı vesilesiyle twitter'da yeterince anlatamadığım görüşlerimi iletmek istiyorum. Öncelikle şunu bilmenizi isterim. Kartvizitinde siyasi bir unvan bulunan hiç kimsenin sofrasına oturmam. İktidar denen kavramın içinde az veya çok, bir miktar zehir bulunduğuna inanırım. Bunun hangi türden veya kime ait bir iktidar olduğunun bir önemi yoktur. Dolayısıyla iktidarların başarılı işlerini takdir etmek halktan biri olarak vicdanımın sesi iken, muktedirden gelen her türlü baskıya karşı çıkmak da insan ve yazar olmamın bir gereğidir. Toplumlara yaşanabilir bir düzen vermesi beklenen siyasetin günümüzde fazlasıyla kirlendiği kanısındayım. Buna partiler, oluşumlar, gruplar vb. her türlü siyaset dahil. Gençliğimdeki kötü tecrübeler nedeniyle sivil inisiyatiflere bile belli bir mesafeyle yaklaşıyorum. Öte yandan hayat siyasetin ta kendisidir, çünkü iki kişinin olduğu her yerde bir iktidar kurma çabası vardır. Ama kastımın günlük ve kirli bir siyaset olduğunu söylememe gerek yok sanırım. Bir söyleşimde ben solcu doğdum demiştim. Benim solculuktan anladığım bugün Taksim Meydanı'nda gördüğümüz flama sahiplerinin veya benzerlerinin temsil ettiği solculukla en ufak bir alakası olmayan, vicdan, adalet ve merhamet üçlüsünden oluşan bir solculuktur. Benim dünya görüşümü insana saygı, özgür düşünce, vicdan, adalet duygusu, haysiyet ve erdem oluşturur. İçinde yaşadığım çağdan şiddetle mustaribim, dünya görüşümün içinde yer alan bütün kavramlar sızlıyor. Eşyanın bile bir haysiyeti var. Haysiyeti incinmiş bir insanın hali benim için dünyanın en acıklı birkaç manzarasından biridir. Haysiyetini kaybetmiş toplumların iflah olacağı, payidar kalabileceği kanısında değilim. Son zamanlarda yaşadıklarımız haysiyetime dokundu. İktidarın en muktedir kişisi tarafından azarlanmaktan, hakarete uğramaktan, aşağılanmaktan doğan bir kahır içindeydim. Bu hakaretlerin bizzat şahsıma yönelmesi gerekmiyor elbette, kaldı ki bu hakaretler aynı hamurdan olmadığım insanları hedeflese de aynı kahrı hissederim. Haysiyetini korumak bir insan hakkıdır. Dindar biri değilim, hiç olmadım. Ama samimiyetime inanmanızı rica ederek söylüyorum, herkesin inancına göre yaşayabileceği bir ülke için canımı veririm. Bu ülkenin genç kızlarının hatırladığımda bile tüylerimi diken diken eden ikna odalarına alındıklarını öğrendiğimde hissettiğim utanç ve kahır emin olun bugün hissettiğim kahırdan bin kat fazladır. Benim için başörtülü bir genç kızı ikna odasına alıp zulmeden bir kadının bir solcuya işkence yapan bir polis şefinden hiçbir farkı yoktur. İnsanların zihinlerine yapılan işkence bedensel işkenceden çok daha ağır zarar verir. Türkiye hiçbir zaman gerçek anlamda demokrasiyle yönetilen bir ülke olmadı. Benim için demokrasi çoğunluğun dediğinin olduğu değil, azınlığın hakkının korunduğu adil ve vicdanlı bir sistemdir ya da olmalıdır. İçinde vicdan, özgürlük ve adaletin olmadığı hiçbir sistemi insani kabul etmiyorum. Bu ülkenin polisinin gösterdiği şiddet benim için yeni değil. Muhafazakarlar için de yeni değil. Bu ülkenin tarihini ne yazık ki muktedirlerin acımasızca kullandığı kanlı bir şiddet yazdı. Tarihimizin sayılmayacak kadar çok olan utanç sayfalarını gözden geçirdiğimde vicdan, adalet ve merhametin olmadığını, insanlığın askıya alındığını görüyorum. İnsanlık sicili başından beri bozuk olan ülkemi, psikopat ruhlu ana babasını her şeye rağmen seven bir çocuk gibi sevebiliyorum ancak, bu da bana çok acı veriyor. Sizin de kabul edeceğinizden kuşkum yok, bu türden ansızın başlayan hareketlerde bir toz bulutu kalkar, başlangıçta iyi niyetin kaynağını görürsünüz, sonrasında toz her yeri kaplar. Ortalığı toz kapladığında çekilmek bir yöntemdir, ama toza rağmen ve tozun içinde samimiyetini, merhametini ve vicdanını koruyanlara desteği sürdürmek de bir yöntemdir. Ben ikincisini seçtim. Toza rağmen direnenleri yalnız bırakmaya gönlüm elvermedi. Büyük resme bakmaktan yanayım. Fikirsiz ve bencil sandığım, tırnak ucu kadar değer veremediğim için kahrolduğum bir gençlik beni yanılttı. Bu gençler en çok her görüşten arkadaşlarıyla birlikte olabildikleri, masumca olanı korumak için olağanüstü çaba gösterdikleri, doğrudan ayrılmadıkları, içlerine girmeye çalışan fırsatçılara prim vermedikleri, oyuna gelmedikleri ve şaşırtıcı ölçüde zeki ve komik oldukları için beni yanılttılar. Bu gençliğin ilk kez keşfettiğim bu niteliklerini çok değerli buluyorum. Mustafa Kemal'in Askerleriyiz gibi ürkütücü, tehlikeli ve militarist bir sloganı Mustafa Keser'in askerleriyiz diyerek, gülünçleştirerek yerle bir edebilen bir zekaya saygı duyuyorum. Öte yandan şunu da söylemeliyim. 12 Eylül'de 16 yaşında olan biri olarak eylemlerin alacağı şekilden korktum. Korkumun esas kaynağını provokatörler değil, polis şiddeti oluşturdu. En ufak bir özgürlük talebini bile aşırı şiddetle bastırmaya alışmış, hatta bundan haz duyan, adaletsiz polis ve yöneticilerden korktum. Ne yazık ki hala korkuyorum. Kan akmasından, bu masum ve haklı taleplerin sadece ajan provokatörler tarafından değil, kibirli ve baskıcı, cebir ve şiddetten başka yol bilmeyen muktedirler tarafından manüple edilmesinden ve bu yepyeni, canlı gençliğin hoyratça ezilmesinden çok korkuyorum. Yeni bir zamanda yaşıyoruz. Bu zamanın tarihini dijital kuşak yazıyor, ben eski anlayışımla, eskimiş tecrübemle onlara ne yön verebilirim ne ahkam kesebilirim, ancak onları anlamaya çalışabilirim. Anlamaya çalışmak ise beni genç tutan tek şey. Size ve sevdiklerinize kahır ve utanç duymayacağınız, aydınlık bir gelecek diliyorum. Geçmiş dönemlerde olduğu gibi devlet yine refleksini göstermiştir. Mevcut hükümet ileri demokrasiyi dilinden düşürmüyorken nasıl da bir anda devletleştiğini gözler önüne sermiştir. Bir genç kardeşiniz olarak aydınlık geleceği yediden yetmişe hep beraber hazırlayabileceğimize inanıyorum. Boyle iyi bi kalemin mustafa kemalin askerleriyiz soyleminin ardindaki maneviyata saygi duymamasina sasirdim.


Gazeteci arkadaşım Figen Yanık bu kez Walter Benjamin'i yazdı. Hem Benjamin'i ölümünün 71. yılında anmak, hem de yazarın Pasajlar ve Tek Yön gibi kitaplarını yayımlayan Yapı Kredi Yayınları'nın dikkatini çekmek için. Böylece belki bu kitapların ilk sayfasında, yani Benjamin'i tanıtan bölümde, 26 Eylül 1940'ta Port-Bou yakınlarında öldü cümlesi düzeltilebilir. Nazi zulmünün bir gün onun kapısını da çalacağına ihtimal verseydi, üç kez gittiği Danimarka'da Brecht'in yanında kalır mıydı? Ya da rahat yazabilmek için zaman zaman uzaklaştığı İbiza'da saklanır mıydı? Nasıl bir 'aykırı aydın' olma haliydi ki bu, Nazilerin postallarından kaçabilmek için ayağında mokasen ayakkabılarla Pireneleri aşıp kaçma alternatifine kadar sabretti. Tarih felsefesiyle hiç ilgilenmemiş, yıllarca üzerinde çalıştığı halde tamamlayamadığı Pasajlar'ının yayımlanan bölümlerini okumamış bile olsanız, akademisyen ve biyografi yazarı Jay Parini'nin Dar Geçitteki Aydın adlı kitabı elinize geçerse, Walter Benjamin'i sonsuza kadar merak edeceksiniz. Ama bu yazı, Dar Geçitteki Aydın'a övgü yazısı değil. Parini, tartışılamayacak yeteneğini Tolstoy'un son bir yılını anlattığı, Türkçeye de çevrilen Son İstasyon'da da kanıtlıyor zaten, biyografik roman meraklılarına önerilir. Bu yazının iki amacı var: Benjamin'i ölümünün 71. yılında anarken, Pasajlar ve Tek Yön kitaplarını yayımlayan Yapı Kredi Yayınları'nın da dikkatini çekmek. Böylece kitapların ilk sayfasında Benjamin'i tanıtan bölümde 26 Eylül 1940'ta Port-Bou yakınlarında öldü cümlesini düzelttirmek. Walter Benjamin, Pireneler'i aşmaya karar vererek dağlarda yürümeye başladı ama Fransa-İspanya sınırındaki Portbou'ya kadar gidebildi. Portbou ise Fransa'da değil, İspanya'da.


Gençliğin deliliği güzel ama zamanı geriye çevirememenin efkarı sonsuz. Melodisi ve Lhasa'nın o can yakan sesi eşsiz. Her üç adımdan sonra yola yeniden bakmak gerek. Çok masum, çok hüzünlü gelir bana gündüz ayrılan gece buluşan kol düğmelerinin hikayesi. Kendini paralarcasına değil ama içine içine acı çekenler için. Frankofonlar kızacak belki ama bu şarkıyı Jacques Brel'den değil Nina Simone'dan dinlemeyi tercih ediyorum. Simone'nin sesi o müthiş sözler ve melodiyle birleştiğinde tam değerini buluyor sanki. Bu şarkıyı da Jeff Buckley'e yakıştırıyorum en çok. O hüzünlü, erkeksi çocuk sesiyle söylesin ben dinleyeyim.


Kuralları kabul etmeyenleri çok fazla yaşatmazlar bu piyasada. Bana da iki seçenek sunulmuştu, ya sistemin bir parçası olacaktım, ya da sen çizginin öteki tarafında kal, bize bulaşma, bizi zehirleme denmesini kabul edecektim. İkisine de ne gücüm var, ne yaradılışım izin veriyor. Mümkün. Biz kendi kendimize var etmeye çalışacağız onu, başka çaremiz yok. Başarıp başaramayacağımızı ise denemeden göremeyiz. O benden daha güçlü bir kadın. Ehlileştirilememiş bir kadın. İlişkilerinde vahşi bir kadın. Ben o kadar sert değilim. Daha yumuşak, daha sabırlı, daha anlayışlıyım. Eh, izin vermişim ki şarkısını yapmışım. Beni değiştiriyor. O şarkıları yazmasaydım, başka biri olurdum. İçtim içtim zehirlendim, içtim içtim şereflendim, kadehlerde temizlendim... İçince nasıl temizlenir insan? Mesela ben öyle zamanlarda ağzımdan çıkan dilin kendi gerçeğime daha yakın olduğunu, daha sansürsüz konuşabildiğimi düşünüyorum. Alkol belli kontrol mekanizmalarını çökerten bir şey. Sağlıksız bir şey aynı zamanda, vücudu ve ruhu zehirliyor. Fakat bazen köşe bucak her şeyi temizlemek ve kendini yeniden var edebilmek için dibe vurmak zorundasın. Her insanın arınma, iyileşme yöntemi farklıdır. Bazıları kendini ev işlerine, çamaşıra bulaşığa vurur, bazıları da işte içer, küfreder, ağlar, zırlar... Bir nevi ölür sonra da kendini baştan yaratır. Kendini hırpalamak, içmek, dağıtmak, yok olmak erkeklere yakıştırılıyor. Pete Dogherty içince cool diyorlar ama Amy Winehouse içince düşmüş kadın oluyor. Kadın hep zinde ve sağlıklı olmalı, öyle ya evine bakacak, ortalığı çekip çevirecek, çocuk doğuracak... Yoksa bütün o işleri kim yapar? Benim de o şarkıdaki gibi içerek kendimi yok ettiğim oldu. Hiç pişman değilim bu yüzden. Öleyim mi kalayım mı dediğim günler yaşadım. Dibe vurmadan hayatta kalma kararını veremiyor insan. Yaşamaya devam edebilmek için ölmenin nasıl bir şey olduğunu bilmen lazım. Müziğe bir güzellik gibi değil bir iktidar aleti gibi muamele edenlere yakınlık duyamıyorum. Herkes kendi hikayesini anlatsa, herkes kendi yolundan gitse işler başka türlü olabilirdi. Uyumu umursamayıp kıran kırana bir rekabete girenlerden, önüne gelene çelme takanlardan hazzetmiyorum o yüzden. Neyse ki herkes onlar gibi değil. Mesela Teoman... Kimsenin üstüne basarak yükselmemiştir. Kimseye yalakalık ettiğine de şahit olmamışımdır. İşini başarıyla yapmaya devam ederken kimsenin oyuncağı veya kuklası haline gelmemiştir. Bile bile kalp kırmaz. Rekabete girmez. Kendi kulvarını yaratmış bir adamdır ve benim arkadaşımdır. Ara sıra görüşürüz, ara sıra uzun aralarla görüşmeyiz ama dürüstlüğü ve açık sözlülüğü sebebiyle ben kendimi hep ona yakın hissederim. Tuna Kiremitçi Bugünlerde iftihar ettiğim özelliklerimden biri Aylin Aslım'ın bir arkadaşı olmak. Özellikle son albümünü dinlediğimden beri. Keşke hepimiz Aylin kadar yaratıcı ve kendimize karşı dürüst olabilsek. O zaman bambaşka olurdu dünya diye yazıyor. Medyanın sansasyon arzusuna kurban etmeye çalışıyorlar ama Amy Winehouse'u çok önemsiyorum. Büyük bir iş yapıyor. Bu kadar sarsıcı sözler yazabilen kadın ozanlar çok sık çıkmıyor çağımızda diyor Aylin Aslım.


AYLİN BALBOA + Belki Bir Gün Uçarız: Bu kadın arıza! Bak bu genç kadınlar böyle kanatlı kitaplarla raflara konduğu zaman, uçmaya daha bir inanıyor kalbim! Sanırım kitabının ilk okurlarındanım. BaĞzı yazarların kitaplarını birinci baskıda alma sapkınlığımın olduğu doğrudur, tanıdığım takip ettiğim yazarlardır genelde bunlar. Yani bir yerde seviyoruz, beğenerek takip ediyoruz, fav'lıyoruz, DM'den yürüyoruz, şehirlere bombalar yağarken her gece biz durmadan selfie çekiyoruz, menşın yapıyoruz. ''benim yazarım'' diyoruz. Çünkü biz 90 kuşağıyız, yani bir çeşit tehlike var bunda. Yavaş yavaş anlaşılıyoruz, ama çabucak idrak ediyoruz meseleyi. Aslında bahsetmek istediğim şey okurun sahiplenme tutkusu. Evet bu tutkunun tarihi çok eskilere dayanır ve artık çok saçmadır. Sağlıksızdır, çünkü artık yazarına ulaşmak çok kolay. Sevdiğiniz yazarlarla oturup bir bira içtiğinizde, kitaplığınıza darbe girişimde bulunmak isteyerek cinnetin eşiğinde bulabilirsiniz bir sabah kendinizi. Kitapların kötülüğünden değil, kitaplardaki karakterler öyle iyi ki kendilerine karakter kırıntısı kalmamış gibi yavan gelir bu insanlar size. Twitter'da bir bitirici tayfa olarak türeyip, günden güne çoğalıp, hergün birini linç ediyoruz bu şekilde. Kimse kusura bakmasın ama benim çağımda ''Afili Filintalar'' etkisine girip çıkmadan, bir yol arayan genç görmedim. Kalbini kalem ehline açmış hemen herkes yazdı Hz. Google'a Afili Filintalar'da nasıl yazılır? Sitenin bütün yazarları linç edildi bu soruyla. Sonra Gezi oldu, Samed patladı, Murat Uyurkulak siteden ayrıldı... Artık hiçbir şey eskisi gibi olmayacaktı. Yani bunların canlı şahiti olduk biz bir radyasyon nesli olarak. Yani Afili Filintalar, yaşandı, evet çok güzeldi ve bitti. Murat Menteş bitti. Neden, çünkü çok sevdik ve gündeme düşen her abukluğu bize yapılmış saydık. Kabul ediyorum, sağlıksız. Yani, artık kalbimizi yeni bir yerlere açma vaktiydi. Yeni isimlerden beslenmek istiyorduk. Çağdaş yeni isimlerden... Mahir Ünsal Eriş Afili Filintalar'da ismen yer alsa da, bu yeni arayışımız için aslında Sait Faik ödülüyle vs çok güzel bir ışık yaktı kalbe. Olduğu kadar güzeldi! Sonra Giray Kamer, Seray Şahiner, Angutyus! Ve konumuz Aylin Balboa, çünkü bu kadın beklediğim, Onlar gelecek dediğim üsluplardan bir ışığı daha karaya gösterdi. Utanarak söylemem gerekir ki, ben bu üslup tatlısı kadını hiç tanımıyordum. Bir de kendimi sosyal medyayla, dergilerle, dil hınzırı bloglarla haşır neşir sanırım. Allah belamı versin, tanıyanlar tadını ne zamandır çıkarmış, iliklerine kadar sömürmüş kızın öykülerini, aforizmalarını ben yakalayamamışım. Kitabı önce Veysel Kaygusuz'un Don Kişot raflarında, bir güzel insanlar arasında gördüm. Seraycığım Şahiner'in yanındaydı üstelik, Figen Şakacı, Ayfer Tunç, Emrah Serbes falan. Sonra Mayir Bey hakkında bir şeyler yazmış ve Levent Cantek paylaşmış. Oralardan yazmıştım işte aklıma, geçen Aksaray'ın yağmurlu ve leş kokulu bir günü, midyeci Tahsin'in tezgahında midye yerken hatırladım. Uçmak, dedim. Belki Bir Gün? Öyle bir kitap vardı. Almalıydım. Gittim aldım hemen ve Fındıkzade parkında okumaya başladım. 30 Eylül başlangıç, 1 Ekim bitiriş tarihimdi. Kitabı bitirdiğimde hissettiğim en yoğun duygu, kıskançlık oldu. Böyle içim içimi yedi yani, bu ne enerjisi yüksek bir dildi, bu ne tatlı serserilikti, bu kadın nerenin arızasıydı, ben nasıl hiç denk gelmedimdi, okuyup okuyup kafayı daha bir kırarım mı sandılardı, niye benden sakladılardı, delirdim yani bir noktada koptu benden mesele. Ve hemen daldım eski sevgilinin yeni sevgilisini araştırır gibi yazarın ismine. Google'da entel-dantel şeysini buldum önce, okudum, kudurdum, okudum, kıskandım, okudum, sevdim, okudum, Allah belanı versin bu kız her şeyi anlatmış dedim ve Twitter'ı, Instagramı, her yeri talan ettim. Bu kadın bizden biri, dilinin enerjisi kalbinden geliyor. İçten, dobra dobra, kavgaya girer gibi giriyor bu kadın meseleye, kalemiyle adamın karnını deşip, çiçekli kenar süsleri yaparak kendini affettirecek kadar sevimli bir tip üstelik. Çok arabesk bir cümle kuracağım ama hayatın tokadını yemiş kimseler edebiyata ağız burun kırmak için dalıyor gibi geliyor bana. Balboa'nın kalemi ölümü bilir bir kalem, umudu bilir, delirmenin doruklarını bilir, kavgayı bilir ama kabullenmiştir. Uyuşturmuş bir yerde zamanı, dili buna tanıklık ediyor ama sakinleştiriciyle uyuşmuş bir dil değil, her yanı sızlarken sözcüklerinin, Acımadı ki! diye direnen bir deliden bahsetmek istiyorum ben size. Kendisi küçük harflerle yer vermiş öyküsünde bu cümleye, ben kalbime kocaman yazdım. Aylin Balboa'nın kalemi, tatlı argosuna ve tüm delikanlılığına rağmen buram buram kadın. Terk edilmiş kadın, aşk acısı çeken kadın, kendini kaybeden kadın, babası ölen kız çocuğu, abisinin karrdeşi Aylin gri eşofmanı karaktere çekmeden ruhumuza çekip, evde Ahmet Kaya dinleyerek ığıl ığıl ağlayan, yüzünü boyadıkça hüznünü kapatmaya çalışan, saçını kestirince geçmişten bir parçayı kuaför faraşında çöpe dökmeyi uman ve hiçbir zaman böyle olmayan, Seni, beni, bizi anlatıyor işte be kadın! Bir de şu mesele var tabii, dilde Ankara Tayfası. Aslı Tohumcu'nun Radikal'de Yine vurmuş yumruğunu masaya diye inanılmaz bir yazısı vardır. Deliduman hakkında yazılan en kötü yazıdır hatta bana göre, 17 yaşındaki okurların bloglarında daha niteliklilerini okudum. Affınıza sığınarak yeri gelmişken bunu söylüyorum, bunu söylüyorum çünkü orada tuhaftır ki kendisi değinmiştir bu tayfaya -kendince. Fakat Ankara tayfasından bahsetmek için bir yazıya, Bu alemin en delikanlı olmasa da, en harbi kızlarından biriyim ve kimseye yalan borcum da yok ya, o yüzden rahat rahat söyleyebilirim; ben bu Ankara tayfasından hafiften tırsıyorum arkadaş diye girilmez, -bence. Evet edebiyatta bir Ankara Tayfası var ve ben artık deli gibi merak ediyorum, Size orada ne yaşattılar kuzum? Bir ara ciddi anlamda o tayfadan bir arkadaşa ''Ya, ben İstanbul Üniversitesi'ni bırakıp Ankara'ya mı gitsem? gibi salak salak sorular soruyordum. Ankara'ya gidenin yazar olarak döneceğine inandırdınız lan çoluğu çocuğu. Aylin Balboa biyografisinde de okul hayatını Ankara'da geçirdiğini görünce, Belli dedim, Belli anasını satayım. Bir de köpeğinin adı Balık'mış. Benim de rahmetli japon balığımın adı Martıcık'tı. Yani oluyormuş öyle, sevdim. Yeni güne uyanacak gücünüz yoksa okuyun. Otobüste bir amca yanınıza gelip 'kızım kayar mısın' dediğinde 'kayamam' diycekseniz okuyun. Bir sabah uyandığınızda evde kendinizi bulamıyorsanız, okuyun. Mezarlık bekçilerinin canı cehenneme, mezarlıklarda sabahlamayı biliyorsanız mutlaka okuyun. Eski sevgiliniz giderken pencerede dikilip, Dönme, arkana dönme oç diyecekseniz ve o dönecekse okumayın orada kalıp biraz acınızı çekin. Görmez illerinde sazım çalınmadı Allahım diyor, tanıyın. Ama yine de keşke hayat kitapta durduğu gibi dursaydı be Allahım diyor, ben daha ne spoiler vereyim. Uçmayı severiz. Öyküyü daha çok severiz. Teşekkürler Aylin Balboa, Levent Cantek ve İletişim Yayınları'na.


Okuyun, sonra da mutlaka Golem ve Cin'i edinin, pişman olmayacaksınız. 1899'da Polonya Danzing'de Otto adında genç bir adam, Yehudah Schaalman adında yaşlı ama çok güçlü bir büyücüye gidiyor ve kendisine eş olarak bir Golem yapmasını istiyor. Golem aslında Yahudi mitolojisine göre kilden yapılarak canlandırılmış bir varlık. Ruhları yok, fakat canlı gibiler, sahiplerine bağlı çalışıyorlar ve insandan ayırt edilemiyorlar. Golemler sahiplerine köle olarak koşulsuz hizmet ediyorlar ama bütün köleler gibi yoldan çıkabildiklerinde bütün duvarları yıkan bir yok ediciye dönüşebiliyorlar. Golemlerin bir özelliği de insanların, tabii öncelikle sahiplerinin duygu ve düşüncelerini okuyabilmektir. Otto mutsuz bir adamdır, o ilk kez gelenekleri tersine çevirip kendine eş olarak bir golem istemiştir. Zira o güne kadar hiç dişi Golem yapılmamıştır. Bazı özellikler de talep etmiştir büyücüden, çalışkan, zeki ve meraklı olsun gibi... Otto güzel golemini bavuluna koyar ve yeni bir hayat kurmak üzere New York'a doğru yola çıkar. Ancak hayat ona izin vermeyecektir, ağır bir hastalığa yakalanmıştır ve New York'a inmeden önce hayatını kaybeder. Ancak ölmeden önce Golem'e komut verip canlandırmıştır. Genç bir kadın ya da daha doğru bir deyişle çalışkan, meraklı, güzel ancak kilden yaratılmış, köle olmak üzere dünyaya gelmiş, insanların duygu ve düşüncelerini okuyabilen Golem bir başına New York'ta kalakalmıştır. Aynı zamanlarda ise New York'un Suriye Mahallesi'nde bir başka genç bir kadın, kalaycı Arbeely'ye eski bir ibrik getirir tamir edip parlatması için, kalaycı ibriği parlatırken içinden bir duman yükselir ve bir gölge çıkagelir. Aslında tam 1000 küsur yılı aşkındır bu ibriğin içine hapsolmuş bir cindir. Usta bir büyücünün hapsettiği Cin, yakışıklı bir adam suretinde tekrardan dünyada ve New York'tadır bu kez. Ateşten yaratılmış bu varlık çok yakışıklı ve çok yetenekli bir adam suretinde görünse de aslında Suriye çöllerinde muhteşem bir sarayı olan bambaşka dünyaya ve ırka ait bir cindir. New York'taki yağmurlardan korkan bu adam daha sonra Ahmed adını alacaktır. İşte Ahmed ile daha sonra Havva adını alan Golem'in hayatlarının kesişmesinin ve bir dizi heyecanlı, gizemli, şaşırtıcı, ürpertici, hayretlere düşürücü, öyküsüdür Golem ve Cin. Bir anlamda çok yalnız, çok sıra dışı, çok kırılgandırlar, ikisi birbirinden çok farklıdır. Ama ikisi asıl olarak insan olmadıkları için bütün dünyadan farklıdır, işte tam da bu nedenle birbirlerine yakındırlar, çünkü diğer insanlardan farklı olmalarıyla birbirlerine bağlanmışlardır. Onları birbirine bağlayan şey, insanların dünyasında insan olmamalarıdır, o yüzden çok yalnız ve birbirlerine muhtaçtırlar. Doğru söyleyin, merak edip okumaz mısınız? Okumam ve merak etmem diyene şaşarım ve inanmam. Zaten okumaya başlayınca merakınız ve heyecanınız bin kat artacak, buna adım gibi eminim. Arketipsel demekle ne demek istiyorum, bunu biraz açmak istiyorum müsaadenizle. Fantastik edebiyatla arketiplerin çok ilgisi var. Bence bu kitap da bu arketipleri ve mitolojiyi son derece iyi biliyor. Fantastik edebiyatın en büyük gücü, kullandığı sembollerin ve sembolik dilin enerjisinden kaynaklanır. Sembol denen şey aslında; kadim bir bilgiyi binlerce yıl boyunca korumanın en etkili ve en kısa yoludur. Sembol ölmez, çünkü onun anlamı ve bu anlamın içsel kaydı doğrudan bilinçdışına geçer. Bilinçdışında korunur kuşaklarca. Bilinçdışı denilen o büyük okyanus da çoğu zaman asıl karar merkezimizdir. Bunu en iyi Dinle Küçük Adam kitabıyla milyonlarca insanı etkilemiş Willhelm Reich'ın saptamasında buluruz: Evet annemizin ninnileri ya da çocukken kulağımıza fısıldanan hikayeler bizim davranışlarımızı, yani hayatta aldığımız tutumları üniversitede okuduklarımızdan daha çok etkiler. Çünkü onlar doğrudan bilinçdışımızı tetikler. Hikayeler bilinçdışımızdaki sembolleri çalıştırırlar. İyi kitapların asıl başarısı bilinçdışı sembollere ulaşabilme yeteneğidir, bunu edebiyat yoluyla yapsa da, aslında binlerce yıldır iç sesimizde olan bilgiye erişmeyi başardıkları için büyük kitaplardır ve kitleler tarafından benimsenirler. O yüzden örneğin sinemada Star Wars'un efsane oluşu boşuna değildir, tıpkı Alice Harikalar Diyarı'nın, Harry Potter serilerinin ya da Yüzüklerin Efendisi'nin büyük başarısı gibi. Çünkü bunlar bilinçdışındaki sembollere ulaşmayı başaran eserlerdir, gücünü ruha ulaşma yeteneklerinden alırlar. İçimizdeki mitlere dokunurlar. İşte bir ilk kitap olmasına rağmen Golem ve Cin gerek konusu, gerek sembolleri kullanışıyla tam da böyle bir roman. Bir arketip romanı, mitlere, dine, eski bilgilere ve sembollere değinerek bilinçdışımızın o karanlık alanındaki doğru notalara basmayı beceriyor ve dahası bunu muhteşem bir şekilde gerçekleştiriyor. Ölüme, eski hayatlara, gizemli metinlere, çöle, uzak diyarlara, bilinmeyene, kutsal metinlerde işaret edilenlere, ölüme, ölümsüzlüğe, sonsuz aşka, kudret ve cürete, Tanrı ve şeytana dair bütün arketipsel kalıplarımıza bilinçaltımıza ustaca dokunuyor ve bizi kıskıvrak bağlıyor kendine. İki coğrafya, yaraların bağladığı bir puzzle'la bağlanıyor diyelim. Bana göre Helen Wecker yaratıcılıkta sınır tanımayan bir hikaye anlatıcısı, sanırım J. K. Rowling'in tahtını sallayacak tanıdığım bir aday. Golem Havva ve Cin Ahmed'in karakterleri müthiş çizilmiş. Bu biri Yahudi kültüründe, diğeri İslam kültüründe geçen iki karakter kendi varoluşlarının bütün özelliklerini korumakla birlikte insan olmanın tuhaf gelgitlerine de kapılmaktan kendilerini alamıyorlar. Hem güçlüler hem kırılganlar. Cin bütün türdeşleri gibi ateşten yapılmış, doğal düşmanları su ve demir. Golem ise kilden yapılmış ve zaman zaman kontrol edilemez bir gücü var, bu güç kontrolden çıkıp yakıcı ve öldürücü bir şiddete dönüşebiliyor. Tarih, büyü ve din bu hikayede birbirine karışırken bu iki uykusuz yaratık New York çatılarında gece karanlıkta sıçrayarak ilerlerken, onları diğer insanlardan ayıran farklılıklarının getirdiği yalnızlığı da birlikte aşmayı deniyorlar... Ama bazen hayat karşılarına dikiliyor. Gerçekten iyi bir hikaye okumak istiyorsanız, buyurun... Unutulmaz bir yolculuk sizi bekliyor. Helen Wecker fantastik edebiyatın yeni yıldızı.