Çok doğru, şiir doğası gereği metalaştırılamıyor; ticari olarak ne şaire ne yayınevine hiçbir getirisi yok şiirin. Buna rağmen bilindiği gibi ülkemizde çok fazla şiir yazılıyor, böyle de bir çelişkisi var bu işin. Ve fakat şiirin, ülke edebiyatının lokomotifi olduğunu da unutmamız gerekiyor. Şiir okuru önemli bir vizyona sahip; şiirin bir değişim değeri olmadığını düşünerek ondan vazgeçmek bindiğimiz dalı kesmeye benziyor. Her ne kadar bu tahlil günümüz iletişim araçlarının tamamını kapsamasa da, basılı yayınlar içinde şiirin önceliğinin bir şekilde korunması gerekiyor. Zira internet edebiyatı gibi bir durumun, özellikle son on yıldır, şiirin lokomotif gücünü fazlasıyla üstlendiğini de görmeliyiz. Dergiciliğin, dijital olanla beslenmek durumunda olduğunu da aklımızda tutarsak; şiir, koşullarınız ne olursa olsun, asla vazgeçemeyeceğiniz bir türe dönüşüyor. Biz Hayal Yayınları olarak elimizden geldiği kadar genç şairlerin önünü açmaya, eski kuşak şairlerimize vefa borcumuzu ödemeye, şiirden ödün vermemeye çalışıyoruz. Çünkü Hayal böyle başladı, böyle de devam edecek. Bu durumun benim için romantizmle doğrudan bir ilgisi yok aslında; her ne kadar Yel değirmenlerine karşı Don Kişot olmaya benzese de biraz... Gerçekçi olmak gerek: Şiiri sevmek ve ona bir yayınevi olarak yer açmaya çalışmak, romantizmden ziyade fedakarlık ve fazladan emek anlamına geliyor. Ama birileri bunu da yapmalı, ilerlemeden söz edemeyiz yoksa. Şirin getirisi ticari değil, ama işte böyle bulaşanın bırakamadığı yaşamsal bir tatmini var. Genç şairleri ve iyi şiirleri literatüre katmak, naçizane de olsa edebiyatımıza bir katkıda bulunabilmek gibi. Biz Hayalimiz hayaliniz olsun! diyerek yola çıktık. Üç ayda bir yayımlanan Hayal Kültür Sanat Edebiyat Dergisi'ni yayımlamaya başladık ve 2007 yılında telif hakları ajansımızı kurduk. 2011 yılının sonunda da büyümek, daha fazla insanı kültür, sanat ve edebiyatla buluşturabilmek üzere İstanbul'a taşındık. Yayınevimiz Türk şair ve yazarların da desteğiyle Türk sanat, kültür ve edebiyatını yurt dışında hak ettiği yere getirme çabasında oldu en başından beri. Biz bir hayalle yola çıktık ve Hayal Yayınları ve Telif Hakları Ajansı'nı bu günlere getirdik. Hayal dergisinde yıllardır iki bölümümüz var, biri her sayıda ayrı bir konu seçtiğimiz dosyamız... Bugüne dek Şiir ve Din, Şiir ve Felsefe, Türk Şiirinde Kadın, Şiir, Şair ve Vicdanı, Şiir ve Şair Duruşu, Şiir ve Kitsch, Şiir ve Tiyatro, Erkeğin Darası Kadın olmak üzere birçok konuya yer verdik; bu konularda çok değerli şair, yazar ve araştırmacıların yazılarını dosyamıza aldık. Örneğin bugüne dek hangi dergide Şiir ve Kitsch gibi bir dosya hazırlanmıştır? Dosya bölümümüzün düşüncenin önünü açtığını, aynı zamanda toplumsal konulara da eğildiğini ve yazanların kendilerini özgürce ifade edebilecekleri bir platform oluşturduğuna inanıyorum. Adı, Dergi Belgeliği... Yakın tarihte yayımlanmış edebiyat dergileri hakkında. Yayımlanmış tüm dergilerimiz, orada, tarihin içinde başlı başına birer belge olarak duruyorlar. Ortada büyük bir hazinenin olduğunun bilincindeyiz. Hatta kendimize ait tüm metaforları orada görmek de mümkün. Zira bugünün şairleri, editörleri, dergileri ve yazarları olarak bizlerin, var olma koşulları dahi oradan türemekte. Kendimiz dediğimiz de sahip olduğumuzu düşündüğümüz pek çok uç, dergilerin serüvenleriyle daha da iyi anlaşılır kılınabilir. Kendi başlarına birer belge niteliğindeki bu yayınlara, toplu ve sistemli bir bakış sergiliyoruz bu bölümde. O dergileri bugünün koşulları içinde yeniden kavramaya ve çözümlemeye çalışıyoruz. Sözü edilen derginin örgütlenmesinde bizzat yer almış insanlarla, o günü ve dergiciliği, bugünün görme biçimleri üzerinden yeniden anlamaya çalışıyoruz. Kütüphanelerden edinilebilecek sınırlı bilgiler dışında, derginin mutfağında yer almış yaşayan edebiyatçılarımızın anlattıkları, o dönemdeki edebiyat ortamı ile bugünkü arasında bir karşılaştırma yapmamızı sağlıyor ve tüm bunların, kayda değer sonuçlar ürettiğinden hiç şüphemiz yok. Belki de dergi belgeliğinin asıl anlamı; her sayıda biraz daha büyüyen bir havuz yıllar sonra tekrar değerlendirilmek istendiğinde anlaşılacaktır. Çünkü ansiklopedik bilgilerin sınırlarını çoktan aşmış bir yorum havuzuyla karşılaşacak okur. Ayrıca böylece dergilerin unutulup gitmesine de izin vermemiş oluyoruz ki, bu bir vefa borcudur. Kısacası biz yapıyoruz, takdir edebiyatımızındır. Hayal Yayıncılık olarak şiir, öykü, roman, deneme, felsefe, antoloji, günlük ve hatta çocuk kitabı da dahil olmak üzere, bugüne dek 130'un üzerinde kitap yayımladık. Ödüllü veya ödülsüz tüm şiir kitaplarımızın şiir mecrasını genişlettiğine inanıyoruz. Genç şairlere bir alan açmanın yanı sıra kendini ispatlamış şairlerimizin de kitaplarını basıyoruz. Bunların yanı sıra yayınladığımız çeviri yapıtlar var ve buna giderek daha çok eğilmeyi düşünüyoruz. Adonis, Bertolt Brecht, Mahmud Derviş'ten yapılan çevirilerimiz ve Çağdaş Arap Kadın Şairler Antoloji'miz bizim için önemli. Şu anda Yunanlı yazar Thanis Skrubelos'un romanlarını yayımlıyoruz. Aslında şiir için söylediklerimiz, fuarlar için de geçerli. Şiir, nasıl ki edebiyatın lokomotifi ise, fuarlar da yayıncılığın lokomotifi durumundadır. Hal böyle olunca, fuarların, yayınevlerine doğrudan ticari katkıları olmasa da asla vazgeçilemeyecek olan birer örgütlenme şemasına dönüşüyorlar. Fuarlar yayınevlerini, yayımlanan eserleri ve yazarları okurlarla buluşturabilmek açısından çok önemli organizasyonlar. Ticari olarak çok büyük bir getirileri olmasa bile, fuarlar işimizin ve sektörün vazgeçilmez bir parçası. Özellikle yurt dışı fuarları bize yeni yeni bağlantılar kurma fırsatı sağlıyor. Ayrıca okurlara, biraz da olsa, şiir ve edebiyatı sevdirebilmenin veya tanıtabilmenin bize manevi bir getirisi var. Fuarları genel olarak hem edebiyat açısından hem kurumsal açıdan faydalı buluyorum. Ancak fuarlar hakkında şöyle bir gözlemim var; yapılan panellerin daha etkili olabileceğini düşünüyorum. Edebiyata veya işlenen konuya bir katkısı olmayan konuk ve konularla doldurulan paneller hem zaman kaybına hem de yer işgaline neden oluyor. Bir çeşit tanınmış yüzler geçidine dönüyor paneller. Yani teoride amaçlanan pratikte ortaya konulamıyor. Sizin de dediğiniz gibi bir kültürel besin yaratılamıyor. Oysaki daha ilgi çekici ve katılımcılara gerçekten kazanım sağlayabilecek konular, konusunda uzmanlaşmış veya gerçekten söyleyecek sözü olan konuklar seçilebilir; böylece fuarın hem katılımcıya hem edebiyata olan katkısı daha büyük olabilir diye düşünüyorum.


Picus dergisindeki ilk günlerimdi; Teoman, Hamdi Koç'la konuşmuştu. Büyük olay olmuş, ortalık birbirine girmişti... Kadın yazarlardan erkek eleştirmenlere hatta damperli kamyonculara kadar herkes alınacak bir şey bulmuştu Hamdi'nin söylediklerinde. Henry James. Hayatının çoğunu Avrupa'da, son yıllarını da Londra'da geçirmiş. James'in benim için figür olması şundan: Hiç para sıkıntısı çekmedi. Hayatı boyunca da gezdi. Her sene bir-iki kitap yazdı. Tatlı dostluklar kurdu. Hiç yalnız kalmadı ve abi hiç hastalanmadı bu adam ve dünyanın en güzel romanlarından bazılarını yazdı. Yani yazarlık hayatım birininkine benzeyecekse Henry James'inkine benzesin istiyorum. Hatta, diyorum, olmuşken bir de onun Ambassadors'u çapında bir roman yazayım, tam olsun! Başarılı yazar... Valla, bu zor bir soru. Yani cevap verilmesi kolay da, cevabın içe sindirilmesi zor. Bugün yaygın olan standartlara bakarsan, popüler yazara başarılı yazar diyorlar. Popülerlikle neyi kastediyorum? Tanınmışlığı. Yani seni sokakta gören de tanıyacak, bir dükkanda adını duyan da. O zaman zaten doğal olarak kitapları da çok satan bir yazar oluyorsun. Bu ikisi el ele yürüyen şeyler. Çağın global standardı bu. Yoksa bunu bir iki yazar arkadaşıma taş atmak için de söylemiyorum. Artık hayat böyle. Bana gelince, ben şimdi kendimi nasıl başarılı bir yazar hissederim? Kitabı bitirip yayınevine teslim ederken, yapabileceğimin en iyisini yaptım, kendi anlayışıma, standartlarıma ve zevkime göre. Bu duygu olması lazım içimde, bir. İkincisi bunun bana para kazandırıyor olmasını çok tercih ederim. Çünkü hayat parasız geçmiyor. Ne kadar çok para kazandırırsa o kadar iyi. Dolayısıyla, satış da çok önemli ama sırf satış yapacak diye öyle ucuz formüller üzerinden kitap yazılmaz. Sadece bugünü değil, yarını da düşünen bir adam öyle bir salaklık yapmaz. Bugünkü kolaycılığın acısı yarın senden mutlaka bir şekilde çıkar. Hiç olmazsa utanç şeklinde ödersin. Gerçekten hak etmediğin hiçbir şeye uzun süre sahip olamazsın... Lafı çok dolandırdım. Kısaca, hem iz bırakacak, hem de çok satacak kitaplar yazmak isterim. Büyüyünce Henry James olmak istiyorsun yani. Romantik, evet. Ve serüvenci. Sanatına olan inancın seni her şekilde ayakta tutar zannediyorsun. Oysa zor bir şeymiş, yaşadıkça öğrendim. Maddi temellerin sağlam olması, yani para durumunun sağlam olması şart. Şimdi böyle bir şansım var, neyse ki. Herhangi bir işte çalışıp zamanımı ve enerjimi ziyan etmeden profesyonel bir yazar olarak yaşayabiliyorum. Bence yeteneği ve enerjisi yerinde olan, hele de tam yazma kıvamına gelmiş bir yazarın başına gelebilecek en kötü şey gidip bir memuriyete teslim olmak. Bir yazarın, ya da hatta henüz yazar olmasa da kendini içtenlikle yazar hisseden bir yazar adayının bence hayatta tek bir şeye ihtiyacı var: Özgürlük! Özgür değilsen, 'Denedim' bile diyemezsin... Soruna dönersek, yaş ilerledikçe Henry James'i kıskanmaya başlamış olabilirim. Adamda ne hayat varmış ya, bir kere de nezle ol, yatağa düş; bir kere de alacaklılar kapına dayansın; bir kere de arkadaşsız kal. Şanslı adammış. Söyleyince kimse inanmıyor ama ben 7-8 yaşından beri hep yazar olmayı hayal ettim. Robinson Crusoe'yu okuduğumdan beri... Robinson Crusoe değil ama, hep Daniel Defoe olmayı hayal ettim. Sonra hayatım boyunca hep kitap okudum ve hep bir gün yazar olacağıma inandım. Arada başka kilometre taşı yok. Benim adamlarım bunlar. Defoe'yu mesela Joyce da çok severdi. Özel 'Vay be' dediğim kimse yok ama sevdiğim adamlar var. Yusuf Atılgan'ı seviyorum. Tanpınar'ı seviyorum tabii. Tanpınar bizim ilk gerçek, hatta tek büyük romancımızdır, bana sorarsan. Ama Türk şiirini Türk romanından daha çok seviyorum. Yahya Kemal hastası bir adam duruyor karşında. Böyle, nasıl diyeyim, ruhumun tüm telleriyle bağlı olduğum bir şairdir Yahya Kemal. Onu okurken Eliot gibi, Rilke gibi, Donne gibi dev şairleri okurken aldığım zevki alıyorum. Sonra, Ahmet Haşim'i seviyorum. O da çok istisnai bir şair. Joyce, Lawrence... İşte modernizmin filizlendiği hatta doruğa çıktığı zamanlar, 1920'ler. Bak, Joyce, Yeats, Lawrence, Pound, Eliot, Faulkner... Bütün bu adamlar aynı anda yazıyorlar. Hatta bunun bir kısmına Henry James ve Joseph Conrad da dahil. Dünya edebiyatının en güzel, hala en ölümsüz olan örnekleri o zaman çıktı. Savaşa kadar. İkinci Dünya Savaşı'na kadar. Sonra bütün duyarlılıklar değişiyor. Bu adamların birçoğu savaşın bittiğini göremeden ölüyorlar zaten. Savaştan sonra da o 1950'li yıllar iyi. William Golding sözgelimi. Sineklerin Tanrısı'nı yazıyor. Beckett'ın Godot'su, üçlemesi o yıllarda çıkıyor. 60'lar değil de 70'lerden sonra işin tadı kaçıyor iyice. Postmodernizme giriliyor ve gerisi cıvıklık bana sorarsan. Salman Rüşdü mesela benim için yoktur. O benim joker kötü yazarımdır. Hemen hemen... Benim dünyamda bir hükmü yoktur. Aman, ne bileyim işte, kastettiğim o tür edebiyat. Romanın farklılaşıyormuş, globalleşiyormuş gibi yapıp sıradanlaştığı tarz. Oysa ben her zaman romanın kişiselleşerek farklılaşmasına inandım. Bir yerlerde de Martin Amis'ten bahsediyorsun. O adama sempatim var. Onun postmodernizmi içinde eski usule yakın bir kişisel ruh yakalanabiliyor. Hani bazı kadınları parfümünden tanırsın ya, öyle. Ama bir süredir Amis de roman yazmıyor. Öyle üç dört tane tatlı roman yazdı. Ama işte, zamane hastalığı, yazdığı zaman da çıkan roman tatlı oluyor, hoş oluyor, o kadar. Artık büyük bir şey bekleyemiyorsun. Yani diyeceksin Sen büyük roman mı yazıyorsun da böyle konuşuyorsun diye, ama bunu illa yazarca söylüyor olmam gerekmez, okur olarak da söylüyorum. Yani, tadı kaçtı artık işin, tadı kaçtı. 70 oldu, iş bitti. Ondan önceki zamanlarda yazılmış romanlar seni etkilerdi, dünyanı değiştirirdi, üslubunu değiştirirdi, duyarlılığını değiştirirdi. Onlara benzemeye çalışırdın, çok özel bir şeyler öğrenirdin. Ama 70'lerden sonraki kitaplar -tabii kaba bir genellemeyle söylüyorum- sadece zamanı hoş geçirten, seni derinden sarsmayan şeyler. Her seferinde hepimiz duymazdan geliyoruz ama, Enis Batur millete Niye hala roman yazıyorsunuz diye sorarken, haklı. Kadın, kadındır. Erkek yazardan farkı var mıdır, bilmem. Erkekler daha iyi mi yazar oluyor dersen, mümkündür. Bir kere daha çok yazar çıkıyor erkeklerden. Kadın duyarlılığı ile erkek duyarlılığı arasında besbelli bir fark var. Bunun ucu yaratıcılığa da gidiyor. Sevdiğim kadın yazarlar var, az da olsa, mesela Jane Austen, mesela George Eliot. Bir miktar da Virginia Woolf'u severim. Ama öyle ölüp bittiğim bir kadın yazar da yok. Yani Jane Austen'ı severim ama Jane Austen'sız yaşayabilirim. Hadi genelleme yapalım, rahatlayalım: Kadın yazarlar olmadan da yaşayabilirim. Tabii, kadın yazar deyince aklıma bir yandan da kadınların özel kadınlık hallerini ve halsizliklerini yazan ve kendilerini edebiyatçı sanan kadın yazarlar geliyor... Bööö geldi yani, yirmi yıldır. Ama, besbelli, nakit akışı yüksek bir piyasa o da. Yani bu da seni, 'toplumcu gerçekçilik' gibi rahatsız ediyor. Evet, onun gibi rahatsız ediyor. Neyse ki o yutturmaca bitti gitti. Ama kadınların atakları sağlı sollu sürüyor. Ne çene varmış kadınlarda ya! Birbirilerine kendilerini anlata anlata bitiremediler! Böyle bir hayatın içinde kadınların birikmiş sorunları vardır elbette, ama erkeklerin de özel sorunları var. Erkekler de bu hayatta ağır haksızlıklara uğruyorlar. Ama hiç birimiz kalkıp kendimizi erkek olarak dramatize etmiyoruz, hele erkek sorunsalı olarak hiç etmiyoruz. Üff, her neyse. Sonuçta bana erkek yazarlar yetiyor. Led Zeppelin sevdiğin belli... Melekler Erkek Olur'un kahramanı Murat, Since I've Been Loving You'yu söylüyor zaten sürekli. Tatlı şarkı... Bu saydığım adamları çok severim. Hayatta bir kere sevdiğin bir şeyi bir daha unutamıyorsun. Bir kere sevilmiş bir şey her zaman sevilmiş bir şeydir. Nasıl ilk aşkını unutamazsın, her zaman ilk aşktır. Hiçbir şey değilse bile artık dostsunuzdur ya da senin aklında dosttur. Bir röportajında Evrensel olmak için yerel ol numarasını yemem diyorsun. Evet, yine bak 70'lerden bahsediyordum. O yıllarda ağır bir politize durum vardı. Ya, memlekette yediden yetmişe hepimiz solcuyduk. Hani öğrencilerin takıldığı bazı dandik kahvehanelerin kapısında yazar ya, Tüketim mecburidir diye, o yıllarda bizim kültür hayatının kapısında da Marksizm mecburidir diye bir levha vardı sanki. Ya tamam, solcu olmaya bir itirazım yok, haddim de değil, isteyen solcu olur, isteyen başka bir şey, medeni bir ülkede herkes istediğini olur, ama 'solcu roman' olmaz, daha doğrusu ideoloji yedirilmiş roman olmaz. Ha, olur olmaya, ama ben onu roman yerine koyup evime sokmam. Apolitiklik takıntım oradan. Toplumcu gerçekçilik dedikleri bir şey vardı ve o yıllarda yaşamasına izin verilen tek gerçekçilikti. Ne işler ya! Nelerle uğraştık! Lukacs diye bir Macar köylüsünü getirip burnumuzun dibine dayadılar, estet diye. Hem de nasıl! Keşfedince de acayip mutlu oluyorum. Bazen özellikle arıyorum, gözümden şimdiye kadar kaçmış biri var mı diye. Ingiliz edebiyatı gibi tarihine iyi sahip çıkmış bir edebiyatın içinde yeni birini keşfetmek biraz zor. Buna rağmen hala adını bile duymadığım ve tanımaya başlayınca Ya, bu adam müthişmiş, dediğim yazarlar oluyor. Mesela Powys diye bir Ingiliz yazar var, yeni buldum. Biraz fazla mistik ama çok özgün bir ses. Cesur, bir kere. Batı da onu yeni keşfediyor. Adam ilk romanlarını 1920'lerde yazmış ama kimseye kendini beğendirememiş. Okur olarak mı soruyorsun? Yirmi kitap insana fazla fazla yeter. Gerisi biraz ayrıntı, biraz da yük. Ama işte o yirmi kitap dışındaki kitaplardır ki sana senin de yazar olabileceğin cesaretini verir... Mesela, atıyorum, Julian Barnes'ı alırsın eline, eh, dersin, otursam ben de bunun kadar yazarım. Ama seni edebiyata aşık eden ve sana edebiyatı öğreten o öteki yirmi kitaptır. Birincisi Ulysses. Hiç tartışmasız. İnsanlar Ulysses'i çok duydukları ve pek de hazzetmedikleri için geyik yapıyorum sanacaklar ama hangi ölçütle bakarsam bakayım, ki yirmi yıldır döne döne okuyorum, benim için hala dünyanın en tatlı kitabıdır. Tamam, içine girilmesi zordur, sık sık kafan karışır filan ama sistemi bir kere çözüp okumayı becerdikten sonra Ulysses'teki keyif hiçbir kitapta yoktur. Ama İngilizce okumak lazım. İkinci kitabım da Moby Dick. Üç dört senemi almıştı. Ondan sonra bastırma sıkıntısı çektim. O yıllarda kitaplar bugünkü gibi patır patır basılmıyordu. Sonunda 92'de çıktı. Yapı Kredi Yayınları yeni kuruluyordu, Enis Batur sahip çıktı da öyle basıldı. Ondan sonra araya hayat gailesi sebebiyle uzunca bir boşluk girdi. İstediğim gibi yaşayamadım ve istediğim gibi yaşayamayınca da yazamadım. Her türlü işi yaptım, çevirmenlik yaptım, reklamcılık yaptım, dergicilik yaptım. Sonra nihayet, 2000 senesi olmalı, 37-38 yaşında oluyorum, her şeyi bıraktım abi, memuriyeti, para kazanmayı, bilmem neyi... Oturdum, karım da sağ olsun destekledi, Madem başka türlü yaşayamayacaksın dedi. Ailem de Kiranı miranı öderiz dediler. Benim kafa gidiyordu çünkü, mutsuzluktan gebermek üzereydim. Güzel söyledin. Mesela İyi Dilekler Ülkesi'ndeki sürpriz, romana babanın girmesi oldu. Tamam, baba başta da vardı ama sonra babaya özel bir kimlik verince o adamcağızın o zamana kadar başından neler geçmiş olabileceğini, nasıl bir hayat yaşamış olabileceğini düşününce birdenbire kitabın ufku açıldı. Bütün o memleket meseleleri, yakın tarihimiz filan hep o babanın açtığı yol sayesinde ortaya çıktı. Romana başlarken onları anlatmayı planlamamıştım, daha kişisel bir macera olarak kalacaktı. Ama babanın potansiyeli birdenbire kitabı büyüttü. Başlangıçta tasarlamadığım ve bana kalsa düşünecek olmadığım şeyleri birdenbire önümde buldum ve onları işlemeye başladım. Kişisel ilişkiden bahsediyorsun... Var tabii ama biz kişisel ilişkiyi edebi ilişkiye dönüştürmeyi beceremiyoruz. İlişki, kişisel ilişki olarak kalıyor. Bu belki bir milli hastalıktır; bilgiyi değil, duyguyu paylaşmak... Oysa mesela İngiltere'de review, yani kitap tanıtım yazısı işini de profesyonel yazarlar yapar, birbirlerinin yeni kitaplarını tanıtırlar. Bak Guardian'ın Review ekindeki yazıların altına, her makale yazarının kitap da yazmış biri olduğunu görürsün. Dedikodu olmasından mı korkuyoruz nedir, biz birbirimizden bu ilgiyi esirgiyoruz. Oysa bir yazarı en iyi bir başka yazar anlar ve anlatır. Ya da bir yazara en iyi tokadı yine bir başka yazar atar. Bu durumda tabii işin magazin tarafı da olur. Bir eleştirmen ya da o tür biri bir yazarla maksatlı olarak uğraşınca bile bunun bir önemi yoktur; sonunda her zaman yazar kazanır, ötekiler de boş konuştuklarıyla kalırlar. Ama yazar yazarla kavga edince ikisi de tarihe geçer. Biyografi kitapları böyle anekdotlarla doludur. İnanılır bir cevap olur mu bilmiyorum ama bende olan şey şu: Utanıyorum. Televizyona çıktığım zaman da aynı şey oluyor. Canlı yayınlarda problemim yok ama herkesle aynı anda kendimi seyredeceğim zaman karın ağrılarım başlıyor. Güzel tarafı ne, biliyor musun, annen memnun oluyor. Onun memnun olduğunu görmek de senin hoşuna gidiyor. Başladım. Zaten yazarlık öyle tuhaf bir hayat ki, bir romanı yazarken onun bir anında ondan sonraki kitabı da aklında yazmaya başlıyorsun, notlarını alıyorsun filan. Bu da, tuhaftır, insana hem elindeki romana devam etme gücü veriyor, hem de onu bitirip yenisine geçme isteği. Böyle böyle, hayallerden enerji yaratıyorsun kendi kendine. İyi ki de yaratıyorsun çünkü eğer bir boşluğa düşersen her an dağıtabilirsin, saçmalayabilirsin, mesela gidip, Allah muhafaza, politikaya atılabilir ya da ne bileyim, seni hiç ilgilendirmeyen konularda fikir beyan etmeye başlayabilirsin, sana soru soran varmış gibi. Rahat yaparsın yani. Başarı duygusunun tadını çıkarmaya kalkışmak da, tatil yapmaya, dinlenmeye çalışmak da yazara yaramaz. Nasıl nasıl nasıl teşekkür etsem? Çok uzun zaman aramıştım bu röportajı!


İlhamımın bir bölümü kendi evliliğimdi, haklısınız. Eşim Kerim Arap asıllı bir Amerikalı. Babası Suriyeli. Bense Yahudiyim. Chicago'nun yoksul kesimlerinde büyüdük. Ailelerimizin, geçmişlerimizin ne kadar benzediğini fark etiğimizde soluğumuz kesilmişti. Sonuçta ikimiz de göçmen ailelerin çocuklarıyız, atalarımız uzak ülkelerden Amerika'ya gelmiş ve yeni bir dil öğrenmek, yeni bir kültüre uyum sağlamak için çok çaba göstermişler. Göçmen çocuğu olmanın iyi yanları da vardır, zor yanları da... Biz hem zengin bir kültürel mirasın sahibi olarak yakınlaştık birbirimize, hem de çocukken yaşadığımız zorlukları paylaştık... Yakınlaşmamız kaçınılmazdı. Her neyse, sorunuz evliliğim değil romanımdı, değil mi? Columbia Üniversitesi'nde yaratıcı yazarlık dersleri alıyor ve yazdığım öykülerde de Kerim'in ailesiyle benim ailemin hikayelerini birleştirmeyi deniyordum. Fakat olmuyordu, beceremiyordum. Sonra bir arkadaşım kendimi kastığımı, kurguda doğaüstü unsurlar kullanırsam dilimin özgürleşebileceğini söyledi. Kaybedecek bir şeyim olmadığını düşünerek dediğini yaptım. Böylece Araplarla Yahudilerin en tanınmış folklorik karakterlerini, yani bir golem ve bir cini hikayeye dahil ettim. Ve hikayem hızla bir romana dönüştü. Hakikaten çok araştırma yaptım. Golemler ve cinler hakkında popüler kültür kaynaklarını zaten okumuştum. İhtiyacım olan daha eski kaynaklardı, kütüphaneye kapanıp bulduğum her şeyi okudum. 1001 Gece Masalları tabii ki hep elimin altındaydı. Bu masalların bilemezsiniz ne kadar çok çeşitli versiyonları vardı. Cin bazılarında dev boyutlardaydı, bazılarında minicik. Hayvan şeklinde anlatanlar da, metale benzetenler de olmuştu. Kimilerine göre çok güzeldi, kimilerine göre çirkin. Kafam epey karıştı ama sonunda en doğrusunun şahsi versiyonumu yaratmak olduğuna karar verdim. Yani kendi özgün ve saygın Cin'imi yaratacaktım, kimsenin de diyecek bir şeyi olamayacaktı. Geçmişle bugün aynı kişi gibi bence, sadece farklı renkte kıyafetler giyiyorlar. Saçma mı buldunuz? Ama açıkçası aylar süren araştırmalarım sonucunda bu kanaate vardım. 19'uncu yüzyıl New York'u bugünkünden pek farklı değil. İnsanların arzuları, istekleri aynı. Korkuları ve endişeleri de öyle... Kafalarını karıştıran şeyler bugün bizim kafamızı karıştıran şeylere çok benziyor. Çokkültürlülük ve küreselleşme? Elbette önemli tartışma konuları, bilhassa Avrupalı ve Asyalı göçmenleri düşündüğümüzde. Ama değişen o kadar az şey var ki. Geleneklerimin ne kadarını feda edeceğim ve yeni dünyanın kültürel değerlerinin ne kadarına uyum sağlayacağım? Kültürel mirasımın izlerini yitirirsem bana ne olur? Peki ya benimle aynı geçmişten olmayan birine aşık olursam? 100 yıl önce de bunları düşünüyordu New York'lular, bugün de aynı şeyleri düşünüyorlar. Benim romanımda da, gerçek hayatta da. İnsan da olsalar, tabiat üstü mahluklar da olsalar, dertler hep aynı. Öteki karakterlere haksızlık etmek istemem, yine de en sevdiğim karakter Salih oldu. Beni şaşırtan bir karakterdi. New York'un Küçük Suriye adlı bölgesini araştırırken yarattım onu. 1892'nin New York Daily Tribune gazetesinde bir makale okumuştum. Berbat bir makaleydi; o günlerde çıkan gazetelerin çoğu gibi kaba, duygusuz, ırkçı... Ama bölgenin ayrıntılarını okumak açısından faydalıydı. Karakalem illüstrasyonlar da kullanılmıştı. Bir tanesinde türbanlı zayıf bir adam görünüyordu, o güne kadar gördüğüm en hüzünlü gözlere sahipti. Altında Dondurma Satıcısı yazıyordu. Merak ettim tabii; kimdi, niçin bu kadar üzgündü... Sonra aniden bilgisayarı açıp yazmaya koyuldum. Bütün karakterleri ben yarattım ama Salih başka türlü bir keskinlikte geldi, o adeta kendini yazdırdı. Bu romanın çok büyük bir kısmını kocaman, çiçekli ve basbayağı çirkin bir kanepede oturarak yazdım. O kanepe hala evimizde ama üzerine yeni bir kılıf aldığımız için eskisi kadar çirkin görünmüyor. Bir de yazı masam var artık, çünkü o kanepede uyuyakalmak çok kolaydı. Açıkçası bugünlerde benim için tipik bir yazma günü diye bir şey kalmadı, çünkü romanımın tanıtımı için sürekli seyahat ediyorum, bir de habire röportaj veriyorum. Günde en az dört saat yazdığım günleri özledim. Gene de her gün 1500-2000 kelime yazmaya gayret ediyorum. Sabah 10'dan öğleye kadar olan saatlerde kendimi daha enerjik hissediyorum. Yazarken müzik dinlemek bazen iyi geliyor, bazense tamamen sessizliğe ihtiyaç duyuyorum. Hooverphonic, Morcheeba ve Ladytron gibi grupların yaptığı türden trip-hop ve light elektronik müzikler dinliyorum. İyi iş çıkarmak için yalnız olmam şart. Bazen arkadaşlarla buluşup birlikte yazmayı, çalışmayı denediğimiz de oluyor ama bunlardan bolca sohbet haricinde tek bir satır bile işe yarar bir şey çıkmadı bugüne kadar.


Tarihçi Özlem Kumrular'ın Hoşça Kal Milano Hoşça Kal Aşkım adlı romanı yeni değil aslında; epey zaman önce yayınlanmış ve bir köşede kalmıştı. Yitik Ülke Yayınları bu çok eğlenceli, üstelik sözünü ettiği türlü çeşit İtalyan yemeği, tadı, kokusu sebebiyle kesinlikle iştah açan romanı yeniden yayınlayarak çok iyi etti. Ben Latin dünyasına aşığım: İtalya, İspanya, Portekiz ve tüm Latin Amerika. Fransa da kıyısından girmeye çalışıyor ama ruhu kafi gelmiyor. Ben İstanbul'da yaşarken bile rüyalarımı İspanyolca görürüm. İki kez narkoz altında İspanyolca konuşmuşum. İtalya da öyle; sokak pazarlarında, dağ köylerinde, salaş pizza restoranlarında, nehir kıyılarında, Ortaçağ'dan kalma kent yapısını koruyan ara mahallelerinde, meydanlarında dolaşmaya aşık olduğum ülke. Yanınızda yakışıklı bir İtalyan da varsa, hayattan başka şey istemenize gerek yok. 1992'den beri müzik dergilerinde yazıyordum. İspanya'dan döndüğümde ise Latin coğrafyası ve Rai müziği fanı olmuştum zaten. Bir de Manu Chao kitabı yazdım. O, sadece müzikte değil, siyasi dünyada da tek idolüm. Filmlere gelince, Latin ülkelerinde zamanımı sinemada geçirdim. Günde üç film gördüğüm oluyordu. Bütün bu nefis filmlerin Türkiye'nin kıyısından bile geçmemesi çok acı. Kanımca bugün yeryüzünde yaşayan en büyük aktör Fernando Fernan Gomez, en muhteşem filmleri yapanlar İspanyollar ve Arjantinliler, en nefis senaryo yazarları da İtalyanlardır. Edebiyat içinse galiba günlük tutmayı bıraktığım günden beri roman yazdığımı söylemem yeterli. Tanrıya şükür, kurgu romanlar yaratmak zorunda kalmıyorum. Hayat ve gezgin ruhum bana bu şansı sunuyor. Yaşıyorum, dinliyorum, okuyorum, dönünce de kağıda döküyorum. Romanlarım benim günlüklerim. Amerika Tanrı tarafından yeryüzüne gönderilen en büyük ceza. Meksikalı bir dostumun dedesi, Eski dünyanın mahkumları, fahişeleri, maceraperestleri, üç kağıtçıları ve bilumum beş para etmezlerinden doğan sahte bir halk demişti. Ruhtan ve akıl kırıntısından yoksun, katlanılmaz insanlar Amerikalılar. Almanlar'a gelince, onları da sıcak iklimlerin sunduklarından yoksun oldukları için çekilmez buluyorum. Saat dokuzda uyuyup kalan, 'cehenneme git' deyince 'tabii, ama nereden' diye soran, lokantada kendi yemeğinin parasını daima kendi veren bir insan tiplemesi düşünebiliyor musunuz? Ama takdir edilesi yanları da var: Yapamayacakları şeylerin sözünü vermemeleri, oldukları gibi görünmeleri... İçin için saygı duymuyor değilim. Zaman onlara, Alman olarak dünyaya geldiklerini kabullenmeyi öğretmiş. Birkaç yüz kilometre farkıyla İtalyan olma şansını kaçırdıkları için inanmadıkları bir tanrıya küfrediyor olmalılar şu anda. Dünyanın sonu gelene kadar daha iyisi çıkmayacak. Çıksa da onun şartlarında yazılmış olmayacak. Yazılsa da 'ilk' olmayacak. 16. yüzyılın son yarısında birinin, İspanya gibi edebiyatta bile bağnazlıktan ödün vermeyen bir ülkede, post modern kurgu ve romanın en nefis örneğini çıkarması akıl almaz bir şey. Bugün bir kez daha okuduğunuzda bu kadar çok anlatım tekniğinin bir romanda nasıl böyle kusursuzca kullanıldığına akıl sır erdiremiyorsunuz. Don Quijote'nin akabinde Guareschi'nin yazdıkları geliyor; başta da Don Camillo serisi. Listemin devamında Calvino, Pratolini, Pirandello, Letier ve Francisco de Queveda var.


20'inci yüzyıl sanatına damgasını vuran Pablo Ruiz Picasso ilk resmini henüz 9 yaşındayken, doğduğu kent Malaga'da çizmişti. Bugünden bakıldığında bile insana etkileyici gelen bu küçük çizim, atının üzerindeki bir matadoru, yani boğa güreşçisini gösteriyordu. Tamamlayamadığı son eseriyse bir nü kadın resmiydi. 1973'ün Nisan ayında başlamış ve son gecesinde bile üzerinde çalışmayı sürdürmüştü. Sanat tarihçilerine göre bu iki resimdekiler, yani boğalar, matadorlar ve kadınlar aslında Picasso'nun uzun sanat yolculuğunun bir mikro özeti. Picasso eserlerinde aykırı figürleri, akrobatları ve soytarıları, tiyatro ve bale gösterilerini, savaşı ve cinselliği, kaosu ve şehveti de resmetti ama boğa güreşleri ve kadınlar belli ki hepsinden önemliydi. Özellikle 20'lerinden sonra, arenanın dışına pek az çıktı, çıktığı zamanlarda da mutlaka geri döndü. Boğa, kıran kırana mücadelede ölen at, karna saplanmış mızrak, kanlar içindeki matador, izleyiciler arasındaki dehşete kapılmış çocuk, onu korumak istercesine sarılan anne ve güzel, diri, kanlı canlı kadınlar Picasso'nun tablolarındaki değişmez mizansenin parçaları oldu. Sergiyi birlikte gezdiğimiz Suna ve İnan Kıraç Vakfı Genel Müdürü M. Özalp Birol'un söylediklerini aktaracak olursam; Picasso'nun siyasi görüşlerini açıkça ortaya koyduğu bir manifesto niteliği taşıyan savaş karşıtı Guernicanın temelinde bile boğa güreşlerinin kanlı ve kaotik görüntüsü vardı. Dünya bir tiyatro sahnesidir diyen William Shakespeare'e benzer şekilde, Picasso da dünyayı bir boğa güreşi arenası olarak görüyordu. Sanatçı, son büyük koleksiyonu Suite 347'de yine aynı temaları ele aldı ama bu kez, kendi hayatının bir özeti olarak... Picasso'nun, yoğun erotizm içeren, teatral ve devrim niteliğindeki yapıbozumcu eserleri düşünüldüğünde şaşırtıcı derecede figüratif denebilecek bu resimlerinde özdeşleştiği karakter değişkenlik gösteriyordu. Kimi zaman matador oluyordu, kimi zaman boğa. Kimi zaman bozguna uğruyordu, kimi zaman dünyayı yeniyordu. Bir eleştirmene göre, antik Yunan mitolojisindeki Minotor adlı yarı insan-yarı boğa figürü İspanyol geleneğindeki güreş arenasına taşıyarak tutkulu ve kararlı bir şekilde şahsi mitolojisini yaratmıştı. Picasso'nun, İspanyolların corrida adını verdiği boğa güreşlerine merakının sebebi, Malaga'da geçen çocukluğu sırasında, iflah olmaz bir boğa güreşi meraklısı olan babasından etkilenmesiymiş. İspanya geleneksel sanatlarına olan yakınlığının da etkisi olmalı. Bir de, henüz küçük bir çocukken babası onu ünlü matador Cara Ancha'yla tanıştırmış. Picasso hatıralarında Ancha'nın dizleri üstüne oturup kıyafetinin püskülleriyle oynadığı o günü hiç unutamadığını anlatıyor. Sergideki Boğa Oyunları serisi çok önemli... Bu bölümdeki üç gravürde, elinde bir boğa maskesi taşıyan ve çevresindeki kadınlara kur yapan bir erkeği, muhtemelen bizzat sanatçının kendisini görüyoruz. İlk gravürde sezdiğimiz tehditkar hava, sonrakilerde tevekkül ve saygı içeren bir oyuna dönüşüyor. Bana kalırsa serginin can alıcı bölümü, at, matador ve boğa imgelerinin karanlık bir şölen gibi canlandırıldığı Boğa Güreşleri serisiydi. Aynı anda hem ürkütücü hem de büyüleyici olan bu gravürlerde bir boğa güreşine ait vahşi görüntülere bakarken, aslında hayatla ölüm arasındaki mücadeleyi izledik; müthişti. Serginin Boğayı Yapısöküme Uğratmak adlı bölümü, Picasso'yu daha iyi tanımak, sanatta neyi başardığını daha iyi anlamak isteyen herkese ilginç gelecektir. Ayrıca Apple'ın ünlü okulunda Nasıl Picasso gibi çizilir? diye bir ders olduğunu ve ders verenlerin, Steve Jobbs'un izinden gitmeyi hayal eden genç tasarım öğrencilerine minimalleşmenin önemini kavramaları adına bu 11 taşbaskı eseri çalıştırdığını öğrenince, kendi adıma seriyi daha da ilginç buldum. Picasso'nun Benim için resim, bir dizi yıkma eyleminin toplamıdır. Bir resim yapar ve sonra onu yok ederim. Lakin en sonunda, hiçbir şey ortadan kaybolmamış olur sözüyle açılan bu bölümde, 1945 tarihli 11 taşbaskı eser yer alıyor. Bunlarda Picasso, boğa figürünü farklı üsluplarla ve her seferinde biraz daha minimalleşerek, biraz daha sadeleşerek ele almış. İlkinde gerçekçi ve gelenekçi bir boğa temsili, yani bildiğimiz boğaya benzeyen sıradan bir boğanın resmini görüyoruz. Sonrakilerde boğa aşama aşama değişiyor, önce zengin ve görkemli bir hal alıyor, ardından anatomik olarak parçalara ayrılıyor. Hatta bir tanesi bir kasabın boğanın yenebilecek kısımlarına dair hazırladığı bir rehberi andırıyor. Aynı boğa daha sonra kübist normlara teslim oluyor, en nihayetinde de gerçeküstücülüğe yakın bir estetikle fazlalıklarından ayıklanıyor. Son boğa, gövde, boynuzlar, kuyruk ve cinsel organdan oluşan birkaç küçük çizgiden ibaret. Picasso'nun çocukluğu Malaga'da, annesi, büyükannesi, iki kız kardeşi, iki teyzesi ve bir hizmetçiyle birlikte geçmişti. Evde sadece iki erkek vardı, o ve babası... Eserlerinde kadınları saplantılı bir meşguliyetle resmetmesinin sebeplerinden biri, kadınlara ait bir dünyanın sakini olarak büyümesiydi. Surviving Picasso filminde onu tenin çağrısına, şehvete teslim olan bir günah keçisi olarak izlemiş, hayatına girmiş kadınlara ne kadar yıkıcı olabildiğini öğrenmiştim. Yine de Picasso'nun resimlerinde göz göze geldiğim şahsiyetli, mağrur, bağımsız ruhlu, enerjisi yüksek, en kışkırtıcı oldukları anlarda bile masumiyetlerini yitirmeyen kadınları bana göre mükemmeldi.


Genç bir kadın evden kaçıyor, kalın fitilli kadifesi kirden üzerine yapışmış, kaşı-bıyığı gür Pala Hayriye bu... Figen Şakacı, doksanlı yıllarda üniversiteye başlayan Hayriye'nin kırklı yaşlara kadar yaşadıklarını anlatıyor. Pala Hayriye, neşeli, meydan okuyan, direnen bir kadının hikayesi... Ve Figen Şakacı, Bitirgen adını taşıyan ilk romanıyla başladığı büyüme hikayesine Pala Hayriye'yle devam ediyor. İstanbul'un göbeğinde bir kadın ama İstanbul'un yerlisi bir kadın... Yine de o kadar yabancı ki bedenine, hayata, insanlara... İşte Figen Şakacı tam da bu mücadelenin serüvenini ortaya koymuş Pala Hayriye ile. Kitap alt-orta sınıf bir ailenin çocuğu olan Hayriye'nin üniversite için Beyazıt'a gelişini ve devamında süregelen kendini, bedenini, hayatı ve insanları oldurma çabasını Hayriye'nin kırklı yaşlarına kadar ele alıyor. Evinde şiddet gören bir kız çocuğudur Hayriye. Ancak üniversiteyi kazanmanın verdiği güçle evde annesine ve kardeşlerine karşı bir direniş gerçekleştirir ve bir sabah hiç bilmediği Beyazıt'a doğru adımını atar. Kitap, özellikle Beyazıt ve çevresini iyi bilenler için bu anlamda hem çok tanıdık hikayeler anlatmakta hem de 90'lardaki meydan ve çevresi hakkında da zihinlerde görsel bir oluşum yaratmakta. Bu noktadan itibaren de zaten Hayriye'nin her şeye ne kadar yabancı olduğu anlaşılmaya başlıyor. Mesela en başta kendi bedenine yabancı, ev içerisinde kız çocuklarının korunması telakkisiyle büyüyen ve dışarıdaki her şeyi tehlike olarak öğrenen bir çocukluk geçirmiş. Hatta kadın kimliğini o kadar gizlemiş ki diğer kadın arkadaşlarının yanında kendisini maskülen bir tabirle Pala Hayriye olarak adlandırması da bu durumun bir sonucu. Bu yüzden her yeni başlangıçta, korkuyla cesaret iç içe geçmiş durumdadır. Arkadaş çevresi ise 90'ların politik atmosferinden dolayı fiili olarak politikanın içinde yer alan bir gruptur ve apolitik yapıda olan Hayriye'yi de içlerine almayı başarır. Hayriye bu sayede sol literatürüne ve feminizme dair de birçok edinim kazanır, hatta apolitik kimliğini yırtarak Beyazıt meydanının meşhur eylemlerine bile katılır. Bu tasvirler aslında yine dönem okuması yapabilmek adına okuyucuya iyi bir çerçeve sunuyor, çünkü yine evinde her şeye kapalı olarak büyüyen bir çocuğun algısında güncel siyasetin de nasıl bulaşılmaması gereken, korku dolu bir alan olduğunu görebiliyoruz. Kitap, okurların alışık olduğu o mucizevi dönüşleri, yine Hayriye'nin değişmeyen karakteri gibi, ortaya koymuyor. Çünkü yok öyle mucizevi hayat dönüşümleri! Her defasında, insan ya da okur olmanın verdiği hissiyatla, Evet! İşte şimdi beklenen mucizevi değişim ya da güzel son gelecek herhalde! diye beklerken, hikaye suratınıza bir tokat gibi çarpıyor ve mutluluğu her daim görmek isteyen insan var oluşuna Hadi canım, siz de! der gibi tepkisini ortaya koyuyor. Herkesin farklı bir hikayesi vardır ya, Hayriye'yi okurken belki de birçok yerde kendinizi şanslı hissedeceksiniz ya da birçok ortak noktanız çıkacak. Belki de hayatın hiç de öyle tozpembe olmadığını, mücadelenin ve direnmenin önemini tekrar fark edeceksiniz. Kitabı içinize çeken ve samimiyet duygusu yaratan en önemli nedenlerden birinin de Figen Şakacı'nın üslubu olduğunu düşünüyorum. Ağır betimlemelere girmemesi, karakteri tüm doğallığıyla yansıtması hem insanın kendinden bir parça bulmasını, hikayeyi kolaylıkla içselleştirmesini hem de yaratılan merak ve ilgiyle hikayenin bir çırpıda okunabilmesini sağlıyor. Aynı zamanda okurken kendinizi birçok defa fark edemediğiniz bir gülümsemenin, hatta Hayriye'nin iç sesinin etkisiyle attığınız kahkahaların ortasında bulabilirsiniz.


Gökçe Gökçeer bir süredir Egoist Okur'u boşlamıştı sanki. Muhtemelen vakitsizlikten, hayatın koşuşturmacasından... Açığı kapatmak için olsa gerek, bu hafta iki yazı gönderdi. Üstelik ikisi de birbirinden şahane kitaplarla alakalı. Bu arada size itiraf etmek istediğim bir şey var: Bir süredir küçük arkadaşlarıma kitap alırken artık ilk başvurduğum kişi güzel, duyarlı yazılarıyla Gökçe oluyor. Bence siz de öyle yapın. Geçenlerde kitaplığımı düzenlerken karşıma çıkan bir kitaptan daha bahsetmeden geçemeyeceğim. Sadece yeni kitaplardan bahsetmediğimiz için, kitabın eskisine de yenisine de kapılarımızın açık olduğu düşüncesiyle kısaca bahsetmekte bir sakınca görmüyorum. Bir ülke düşleyin... Sözcüklerin parayla satıldığı, pahalı olanları sadece zenginlerin satın alabildiği, yoksulların çöpten kullanılmayan kelimeleri topladığı bir ülke... Çöplükte de fazla işe yarar kelime yok tabii; keçi pisliği, tavşan poposu gibi sözcükler çıkıyor içinden. Ya da ilkbahar indiriminde en fazla 'vantrolog' ucuza alınabiliyor. Ancak 'olmayan' şeyler de var. Fransızca yazılan kitabın çeviri kurbanı olduğunu anlamak zor değil. Her şeyden önce, 'tek' kelime olarak kullanılması gereken bazı kelimelerin iki tane oldukları dikkat çekiyor. Bunun en rahatsız edici örneği, son sayfada kullanılan 'bir daha' olmuş. 'Bir daha', elbette iki kelimeden oluşuyor; 'bir' ve 'daha'! Bunun yerine Türkçeye çevrilirken 'yeniden' veya 'tekrar' gibi bir kelime kullanılsaymış belki kitabın özüne daha uygun düşebilirmiş. Ayrıca kahramanların adının Özgür, Cemile ve Gürbüz olmasına da gerek var mıydı, tartışılır. Orijinalleri Phileas, Cybelle ve Oscar. Belki bir çocuk için, hatta bu kitabı çocuğuna okuyan anne babalar için bile bir çırpıda telaffuzu ya da akılda kalması zor gelebilir. Ancak çocuk kitaplarının çevirileri sırasında isimlerin ve başka bazı detayların yerelleştirilmesinin, en azından her kitap için uygun olmadığını düşünüyorum. Son olarak, çok az yazının yer aldığı resimli bir çocuk kitabının düzeltisi de daha özenli yapılabilirdi. Tüm bu eleştiriler bir yana, bu kitabı araştırıp bulan ve kıymetini anlayarak yayımlamaya karar veren Aylak Kitap'ı, aslında onu yaratan Versus Kitap'ı tebrik etmek gerekiyor. Türkiye'de çok az yayınevinin cesaret edebildiği sert kapak baskısı için de bir tebriği daha hak ediyor.


Bundan sonra kimse bir sanat eserine bakıp Ben bundan hiçbir şey şey anlamadım yahut Ne kadar kolay görünüyor, aynısını ben de yapardım demesin. BBC'nin sanat editörü Will Gompertz, modern sanatın 150 yıllık şaşırtıcı, sarsıcı kimi zaman da tuhaf hikayesi anlatırken bir yandan da bir şeyi sanat yapanın ne olduğunu zerrece kafanızın karışmasına müsaade etmeden, tane tane anlatıyor. Ona güvenebilir miyiz bilmiyorum tabii, çünkü kendisi aynı zamanda bir stand-up komedyeni. Okuyun, kendiniz karar verin. Sanatçı kaostan düzen yaratmayı amaçlayan kişidir diyor Will Gompertz. Küçükken tam anlamıyla bir kütüphane faresiydim. Evde kaldığım günlerde, annemle babamın çıkmalarını kollar, sonra da koşa koşa çalışma odasını istila etmeye giderdim. Yetişkin kitaplarının bazıları feci sıkıcıydı, bazılarıysa resmen hazine sayılırdı. E. H. Gombrich'in meşhur kitabı Sanatın Öyküsü bunlardan biriydi. Ünlü ressamların tablolarına nasıl bakıp okuyabileceğimiz üzerine bir kitaptı. Sanki bazı tabloların görünen kısımlarının yanında görünmeyen kısımları da vardı ve Gombrich bir sanat eserini hakkıyla değerlendirmenin tek yolunun bu ikisini bir araya getirmek olduğunu söylüyordu. Şahsen Da Vinci'den Caravaggio'ya, Van Gogh'tan Picasso'ya ünlü ressamlarla ilk kez bu kitap vasıtasıyla tanışmıştım. BBC'nin sanat editörü Will Gompertz'in Yapı Kredi Yayınları'ndan çıkan Pardon Neye Bakmıştınız? adlı kitabı benzer bir şeyi bu kez çağdaş sanat için yapıyor. Gompertz okuru sanat tarihinde heyecanlı bir tura çıkarırken bir bakıma sanata bakışını da değiştiriyor. Bu sayede Monet'nin nilüferlerinden Van Gogh'un ayçiçeklerine, Warhol'un çorba konservelerinden Hirst'ün formaldehit içindeki köpekbalığına birçok başyapıtın hikayelerini öğreniyor, sanatçılarla tanışıyor ve sanatın niçin büyülü bir şey olduğunu keşfediyorsunuz. Gompertz, Gombrich'le aynı soydan gibi; sanattan bahsederken keşfettiklerini başkalarıyla paylaşmaktan heyecan duyduğunu hissettiriyor ve en mühimi kasım kasım kasılmıyor. 2000'lerin sonuna doğru Gompertz, insanın sanat karşısında donakalmak yerine onun bir parçası olmasının yollarını ve bu amaçla stand-up komedi tekniklerinin nasıl kullanılabileceğini araştırmaya karar vermiş. Her neyse, uçuk kaçık yazarımız vakit yitirmeden bir stand-up komedi kursuna yazılmış, bitirir bitirmez de 2009 Edinburgh Fringe Festivali'nde Çifte Sanat Tarihi adlı bir stand-up gösterisi gerçekleştirmiş. Deneme başarılı görünüyormuş; seyirciler biraz gösteriye dahil olmuş, biraz gülmüş ve finaldeki sınavda aldıkları puanlara bakılırsa modern sanat hakkında biraz da bir şeyler öğrenmişler.


Zodyak dergisine gelince; patron hepimize ültimatom vermişti: Picus dergisi çıksın istiyorsanız, bana bir new age ve astroloji dergisi hazırlayacaksınız... Anlayacağınız edebiyat dergisinde çalışmayı sürdürebilelim diye astroloji dergisi yapmıştık. Şikayetim de yok aslında, benim için muazzam bir deneyim olmuştu. Üstelik içim rahattı, bir daha hiçbir astroloji dergisinde ünlü edebiyatçılar yazmayacak, derinlikli yazılar yayınlanmayacaktı. Fakat patron sözünü tutmadı. Daha bir sene dolmadan Picus'u kapattı. Ben de tası tarağı toplayıp ayrıldım. Her neyse, bu tatsız tecrübelerime ekleyebileceğim bir ayrıntı daha var: Astrolojiden kurtulamıyorum, inanmadığım halde o hep beni buluyor. Aşağıda röportajın başında bunu da okuyacaksınız. Röportaj kiminle mi? Yalansavar sitesi ve bir dönem radyoda sürdürdüğü Açık Bilim programıyla tanıdığımız Tevfik Uyar'la... Kırmızı Kedi Yayınları'ndan çıkan Astrolojinin Bilimle İmtihanı adlı kitabında çok ilginç bilgiler veren ve astrolojinin bir sahtebilim olduğunu iddia eden Uyar'la konuşmamızı okuyun. Şüpheciyseniz eğlenecek, inançlıysanız kızacaksınız. Olsun! İlk gazete astroloğunun öyküsünü öğrenip hala inanmayı sürdürüyorsanız, samimiyetinize inanır ve hiçbir siteminize ses etmem. Soldaki Prenses Margaret günlük burç yorumlarının istemeden müsebbibi olan kişi. Sağdaki Muhteşem James Randi ise bence dünyanın en şahane şüphecisi. Uyar kitabında ondan da söz ediyor. Birkaç hafta önceydi, çoğu edebiyatçı, çizer, sanat tarihçisi falan olan birkaç arkadaşımla yemekteydik. Gecenin ilerleyen saatlerinde konu dönüp dolaşıp yıldızlara, burçlara bağlandı. Onlara göre, şahsi meselelerimizden memleketin hallerine yaşadığımız her problemin açıklaması orada, gökyüzünde öylece duruyordu. Böyle durumlarda genellikle sessiz kalır, içimden de Madem cevapları görebiliyorsunuz, önce kendi problemlerinizi çözsenize diye geçiririm ama bu defa iş benim yıldızlar yüzünden çektiklerime de geldiği için susamayıp itiraz ettim. Ve oradaki tek şüpheci insan olarak resmen önyargılı ve kibirli olmakla, tutuculukla suçlandım. Günlük burç yorumlarını dünyaya gelmesiyle başlatan kişi, İngiltere Prensesi Margaret... Sağda ise bu işi icat eden madrabazın henüz TV yokken çıkardığı burç yorum plaklarından biri. Astrologların ne kadar çok para kazandıklarına küçük bir örnek... İngiliz The Daily Mail gazetesinde çalışan astrologların yıllık kazancı 1980'lerde kişi başı 7000 sterlinmiş. 1986'daki telefonla burç yorumu hizmetinden sonra her birinin yıllık kazancı 100.000 sterlini geçmiş. 90'ların s onundaysa bu rakam 1 milyon sterline yaklaşmış. Çünkü doğal olan astrolojye inanmak olan, çünkü çocukluğumuzdan beri hemen her gazetede bir astroloji köşesi var. Ve güneş tutulması benzeri astronomik olaylarda bile astronomlardan değil astrologlardan görüş alınmasına alışkınız. Güzel bir haber alacağımızı ya da önümüzde bekleyen kısmetleri duymanın keyfi hiçbir şeyde yok. Dahası, umuda ihtiyacımız var. Parasızken, aşksızken, arkadaşsızken, iş bulmaya, evlenmeye hatta ayrılmaya, boşanmaya dair ümitlerimiz tükenmişken bize haber, yol, kısmet çıkması çok önemli. Dikkat etmişsinizdir, insanlar kahve falında olduğu gibi astrolojide de hep en çok muzdarip oldukları konuya dair çözümler duymak istiyorlar. Nedeni açık; kurşunun altına dönüşebileceğine, hastalıklara kötü ruhların neden olduğuna, şizofrenlerin cinler alemiyle temas kurduğuna yönelik inançlar neden ortadan kaybolduysa astroloji de o yüzden bitti. Her şeyden önce doğayla ilgili bilgimiz arttı. Gezegenlerin gezegen, yıldızların yıldız olduğunu bilmediğimiz çağlarda gökyüzünü izlemek mühimdi. Güneşin ve ayın hareketlerini izleyebilen kavimler göç hayvanlarının geçiş zamanlarını doğru tahmin ettiler, tohumlarını doğru zamanlarda ektiler ve hasatlarını isabetli gerçekleştirdiler. Günümüzde bu konularda astronomi, zooloji ve botanik gibi disiplinlerden yardım alıyoruz. Gezegenleri tanrı veya haberci sananların inançları ise varlığını astroloji olarak sürdürüyor. Çünkü fal hizmeti evlere taşındı. Yenilikçi bir uygulamaydı. Eskiden belli bir gelire sahip kitlenin ulaşabildiği kişiye özel kehanet alma hizmeti gazeteler, telefonlar aracılığıyla bir anda evlere girdi. İşletme dilinde konuşursak, pazarı büyüdü.


Bunlar Ayrıntı Yayınları'ndan çıkan kitabın arka kapak yazısından. Aşağıdaki yazıyı ise 1990 doğumlu Hazel Güney yazdı. Hazel, Tom Robbins'in oyun oynamayı seven tabiatını en iyi anlayacak kişilerden olmalı. Daha çocukken bile kendi kendine senaryolar üretiyor ve bunları yine kendi kendine oynuyormuş. Büyüyünce İstanbul Üniversitesi Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji Bölümü'ne girmiş. Kendini bildi bileli öyküler, makaleler kaleme alıyor. İstanbul Gökkuşağı Kabare Tiyatrosu ve Tiyatro Boyalı Kuş'ta oyunculuk ve asistanlık yapmış. O gün bugün hem bazı internet sitelerinde hem de ara sıra Evrensel gazetesinde tiyatro yazıları yazıyor. Tom Robbins oyunculuğun uçarılık değil, bilgelik olduğunu savunan bir yazar. Bu sözünün arkasında o kadar sağlam duruyor ki, her kitabını tam da bu mottodan yola çıkarak yazıyor. Eserlerinde, kendine has üslubuyla edepsizce kelime oyunu yapmaktan, zıtlık içeren ifadeler kullanmaktan hatta hikayeyle alakasız görünen sonuçlar çıkarmaktan geri durmuyor. Dahası espri ve uçarılık ile ciddiyet ve sorgulamayı dengede tutmayı ustalıkla başarıyor. Ölümsüzlüğü yenmek isteyen Kudra ve Alobar'ın hikayesi savaşlardan, en ilkel dinden ve en güncel olanlardan söz ediyor. Sonra insanlarla tanrılar arasındaki çelişkilere vurgu yapıyor, insanın doğanın ayrılmaz bir parçası olduğunu söylüyor, ardından hikayesine aşkı, tutkuyu, mitolojiyi, yerinde bir erotizmi dahil ederek okura pek çok kapı açıyor... Bu kapılar öyle çat! diye kapatılacak cinsten de değil üstelik. Kendinizi ve yaşadığınız dünyayı sorgulamanız için aradığınız hikayeyi belki de Alobar'ın başına gelenlerde bulacaksınız. Koku almak bizim en temel duyularımızdan biridir. Ayrıca koku eskimez. Bir gün yolda yürürken bir koku gelir burnunuza ve birden hatırlarsınız, mesela bir parfüm esintisiyle aklınız eski sevgilinize gider. Kokunun bellek çalışmalarında kullanılması da bu yüzden ya zaten. Hatta kokularla bellek çalıştırmayı amaçlayan deneyler yapan, gül kokularını akıl hastalarını tedavi etmekte kullanan da ilk olarak İbn-i Sina'ymış. Mevlana, Koku gönül gözünü açar demiş, bu sözü dikkate alan doktorlar sonraki yıllarda kokuların insan üzerindeki etkilerini araştırmış. Kimileri de 24 saat yorulmadan çalışan ve rüyalarımızda bile etkili bir rol oynayan koku alma duyusunun yaratıcılığımızı etkilediğini öne sürmüş. Romanda Alobar ve Kudra, parfümü parfüm yapan esas maddeyi bulmak için yüzyıllarını harcıyor. Bir de tabii en yakın arkadaşları Pan'ı kurtarmak için... Çünkü Pan, insanın fikirlerini değiştiren ve onları ait oldukları yerden, yani doğadan koparan İsa ve Aristo gibi yeni tanrılar karşısında gitgide silikleşmeye başlamış. Parfümün Dansı, bizi 600 yıllık bir maceraya sürüklerken, günümüzü de ihmal etmiyor. Alobar ve Kudra'nın yolu bir şekilde günümüz New Orleans'ına düşüyor. Ve parfümün esas maddesini bulmak isteyen kişilerin yakası bir türlü şu meşhur pancardan kurtulamıyor! Bu öyle bir kitap ki okuduğunuz her sayfada yeni bir macera bulacaksınız. Ve öyle etkisi altında kalacaksınız ki, Belki ben de ölümü alt edebilirim düşüncesiyle bir süper kahramana dönüşmek için Bandaloopları aramaya bile çıkacaksınız. Veya Evet ya! Biz insanlar neler yapıyor ve neler yıkıyoruz diye hayıflanacaksınız. Unutmadan... Eğer sokakta yürürken keçi kokusu duyarsanız, Pan'a bir selam gönderin. O an kulaklarınıza bir dans müziğinin kışkırtıcı ezgisi gelecek. Kitabı tam bitirmek üzereyken, bu yazıyı okumak çok hoşuma gitti. Çünkü ara ara acaba ben mi anlamıyorum hissiyatına kapıldığım ve zamanlar arası yolculuk yapıyormuşum gibi hissettiğim anlar oldu. Tam olarak ben de yazınızdaki duygulara kapıldım.


Roman yazmak için masanın başına geçtiğinizde gereksindiğiniz ilk şey, omuzlarınıza koca bir avuç napalm tozu serpiştirmek olacaktır. Size öğretilenlerin hepsini tamamen yok edip unutmak için. Gerçi öğretmenlerinizin hayaletleri size fısır fısır bir şeyler dikte edebilsinler diye orada durmaya devam ederler. Yeter! Siz orada duran edebiyat bürokratları, acilen defolun! İnsan, 'Sadece bildiğin şeyleri yaz,' veya 'Anlatma, göster,' gibi daha iyi niyetli tavsiyelerden bile her zaman kıvraklıkla kaçınabilir, tabii yeterince çevikse... Aslında roman yazmanın tek bir kuralı vardır. İşe yarayan şeyler, işe yarar. Peki ama bir şeyin işe yarayıp yaramadığını nasıl bileceğiz? Gerçek şu ki her zaman bilemezsiniz. Mesela ben ilk romanımı tam 12 kez yakmıştım ama 35 yıl sonra bugün hala dünyanın her yerinde baskı üstüne baskı yapıyor. Dediğim gibi, bir fikriniz varsa bunun işe yarayacağını bilemezsiniz ama bunu hisseder ve ona güvenebilirsiniz. Muhteşem Nelson Algren, 'Yaptığı işten tamamen emin olan bir yazar, çok da bir şey yapıyor sayılmaz,' demişti. Birçok iyi roman zorluklarla, neredeyse kendi kendini ittire kaktıra gelmiştir dünyaya. Kökeninde, bilinçsiz bir tür masumiyet vardır. O yüzden de başlamadan önce finalde ne olacağını kafanızda tasarlamanız falan hiç gerekli değil. İkinci sayfada ne olacağını bilmeniz bile gerekmez. Her şeyi önceden bilirseniz, romanınızı daha doğmadan öldürmüş olmaz mısınız? Ona nefes alacağı bir alan verin ve yön değiştirerek sizi şaşırtmasına müsaade edin. Roman yazmak gemi veya tren yolculuğu gibi bir rotaya bağlı kalmanızı gerektiren bir şey değil, tamamen özgürce yaşanacak bir maceradır. Elinizde bir ana konu olsa iyi olur tabii; bir tema, yaratmak istediğiniz etkiye dair genel bir çizgi... Bunun ötesinde, yapmanız gereken tek şey hayal gücünüzü espri duygunuzla harmanlamak, bir iki karakter oluşturmak ve bu küçük kayığı şahsi bakış açınızı da katarak geniş, karanlık nehre salmak... Akış sizi nereye götürürse. Bir sonraki kıvrımdan sonra karşılaşacağınız tehlikeli girdabın sesini işitirseniz, hey, dik durun, zihninizi netleştirin ve aralıksız kürek çekmeye devam edin. Şimdi artık gerçekten yazmaya başladınız, bunun tadını çıkarın. Çünkü işin en iyi kısmı yeni başlıyor.


Paris şehrinin özlü sözü Il est battu par les flots sans etre submerge yani Sallanır ama batmaz. Bu söz, şehrin armasında bulunan ve Ortaçağ'da şehri yöneten güçlü Gemicilerin kurduğu birliği sembolize eden gemiyi anlatmak için kullanılır. Şehrin koruyucusu, V. yüzyılda Attila'yı şehri yıkmaması için ikna ettiğine inanılan Azize Genevieve'dir. Ne yazık ki Azize'nin ve şehrin füsunkar gücü Almanlar'ın 14 Haziran 1940'da Paris'e girmesine engel olamamıştır. Almanlar'ın Polonya harekatı esnasında Fransızların batıdaki güçsüz ve boş sayılabilecek Alman hatlarına saldırmaması, batı cephesinde etkili Alman propogandasının durdurulamaması, Fransız siyasetinin iç çekişmeleri ve Fransız sermayedarlarının ülkesine ihaneti, 1934-38 yılları arasındaki Fransız ve İngiliz askeri harcamalarının toplamının tek başına Alman askeri harcamalarına yetişememesi, halkın yeterli hevese sahip olmaması, basının karşı propaganda yürütememesi bu defa Paris'in iyice sallanmasına, batmaktan son anda kurtulmasına yol açmış; böylelikle tek hedefe kitlenmiş ve bütün imkanlarını bu uğurda seferber etmiş Almanlar karşısında Fransa'nın yazgısı değişmeye başlamıştır. Charles Belfoure'un ilk romanı Paris Mimarında yayılmacı Hitler faşizminin işgali altındaki Paris'te toplumun farklı kesimleri üzerine projektör tutulur. Arka planda işgalcilere çıkar hesaplarıyla bağlı olan yönetici elit ile burjuvazi, diğer yanda faşizme karşı yurt savunması için örgütlenen direnişçiler bu saflaşmanın iki farklı kesimini oluşturmaktadır. İşgal günlerinde, her şeylerini geride bırakarak, kafileler halinde kenti terk eden, edemeyip gizlenmek zorunda kalan Parislilerin trajedisi, direniş hareketini örgütleme çabaları, Parislilerin işgale, direnişçilere ve özellikle Yahudilere bakışı... O günlerin politik dalgalanmaları içerisinde ayakta kalmaya çabalayan Fransasını yansıtan romanın kahramanı Lucien Bernard'ın öyküsü... Danzig için ölmeye değer mi? cümlesinin yaygın bir söyleyiş olarak halkın önemli bir kısmının duruma bakış açısını yansıttığı günlerde yabancı olana, ötekileştirilene yardım etmenin, başkası uğruna yahut erdemli olmak adına hayatını riske atmanın öyküsü. Romanın yazarı gibi mimar olan başkarakter Lucien'in gözlerinden II. Dünya Savaşı'nın panaromasını izliyor, kimi zaman işgal altındaki Fransa'nın yaşanan korkunçluklara karşın sergilediği kayıtsızlığına hayret ediyor kimi zaman da korkunun, yokluğun, karaborsaya düşen tereyağının, karneyle dağıtılan gıdanın insanlarda filizlendirdiği yoksunluğu kanıksıyorsunuz. İşgalcilerle kol kola gezen Paris burjuvası, dehşete düşmüş, sessizliğe bürünmüş Parisliler, direnişçiler... Lucien de hayatta kalmayı başarmış ancak parasız ve mutsuz bir adam, dahası sanatını icra edemeyen modern bir mimar. Saygın bir iş adamı olan Manet'in iş teklifiyle hayatı tamamen değişmeye başlayan Lucien'in roman boyunca dönüşen, evrilen karakteri insanlığın, insan olmanın, erdemliliğin bir izdüşümü adeta. Bir yandan Gestapo'ya fabrikalar tasarlarken öte yandan Yahudilere gizlenmeleri için zekice yerler düzenleyen Lucien kurgu ilerledikçe aşkı, dostluğu, evladını bulacak; insanın, paranın ve sanatın önünde olduğunu kanıksayacaktır. Paris Mimarı; II. Dünya Savaşı'nın yaşandığı dönemle, Yahudi soykırımıyla ilgili yazılan nice romandan savaşın karanlık yanlarına karşı insan doğasının iyi yönlerini göstermesi ve sanat dallarını tarihle harmanlayarak okurda edebi bir tat bırakması bakımından ayrılıyor. Bahsi geçen tarihi karakterler, mekanlar, şehirler; sanat eserleri, mimari öğeler Lucien'in, yaşanan soykırımın ve acılarının tamamlayanları haline gelmiş, böylelikle yazar yoksunluğu ve yoksulluğu melodramın veya sıradanlığın tuzağına düşmeden kalemini gerçeğin tam ortasına batırarak sonunda umudu fısıldayan bir atmosfer kurmuş. Başlarda para kazanmak için yaptığı gizlenme tasarımları zamanla Lucien için bir oyun halini almışken, ufak bir ayrıntıyı gözden kaçırması ve beklenmedik bir olayın gerçekleşmesi nedeniyle gizlenmesine dolaylı da olsa yardım ettiği Yahudi bir çift ölünce Lucien'in düşünceleri, hisleri, yaşamı yeniden biçimlenmeye başlar ve Lucien seçimini yapar, ne uğruna savaşacağının, hayatta kalacağının veya öleceğinin hesabını yapmaya girişir.


Veysi Erdoğan'ın yazısı, şair Birhan Keskin'in Metis'ten çıkan yeni kitabı Fakir Kene merkezinde ayrıntılı ve titiz bir analiz. Erdoğan, 1982 Diyarbakır doğumlu genç bir şair. Şiirleri ve şiir üzerine yazıları birçok edebiyat dergisinde yayınlandı. Şimdi Terk Edin Çadırımı adlı kitabıyla 2008 Yaşar Nabi Gençlik ödülünü kazandı. Aklın Azabı Birhan Keskin Şiirinde Hatıra Medeniyeti adlı bir kitabı daha var. Michel Foucault parrhesia kavramıyla hakikati söyleyen kişiyi işaret eder. Pan, her şey; rhema, söyleyendemektir. Yan yana geldiğinde oluşan parrhesia hiçbir şeyi saklamamayı tarif eder. Birhan Keskin şiirinin tarihsel akışına baktığımızda üç şeyin dökümünü yaparız çoğunlukla: aşk, tabiat, dünya. Bunlar, birbirine sağlam dikişlerle bağlı, iç içe geçmiş hakikatleridir şiirinin. Biri olmadan diğerinin yola çıktığı neredeyse görülmemiştir. Keskin şiirinin asıl güzergahları olarak önemli bir potansiyele sahip bu üçlüyü Fakir Kene ile birlikte yeni bir okumaya tabii tutabiliriz. Aşk; -bünyesinde taşıdığı her şey gibi- yücelen, inleyen, çağıldayan, alçalan ve bazen de soğuyan bir yerlerde gezinir. Deliliriklerden bu yana bu böyledir. Aşkın her merhalesine tanıklık ederiz. İçinden geçtiğimiz her türlü duyguyla bezeli bu doğal iklim, Keskin şiirinin kalbidir. Ondan hiçbir zaman bağını koparmaz. Aralarında bir kader ortaklığı vardır, denilebilir. Hep benim yanımda olsun isteği, sonsuz bir vazgeçilmezlik dürtüsüyle birlikte yürür. Bu vazgeçilmezliği güzel bir sızı olarak yanında taşır ve sürmesini diler. Y'ol kitabında geçen beni hep aynı yerimden yaralayan o eve / yine de döneyim döneyim istedim dizelerini bu doğrultuda okumak mümkün. Her şeye rağmen bir isteğin tezahürüdür bu dizeler. Arzu duyduğu kişiden yara alan ben'in, tekrar ona dönmek istemesi güzel bir sızıdan başka bir şey olamaz. Aşkın böyle bir karşılığı vardır Keskin şiirlerinde. Meselesine aşkı, tabiatı ve dünyayı yerleştiren ve bu hakikatleriyle hemhal bir şiirin sürdürücüsü olan Birhan Keskin şiirinin güzergahları hep aynı olsa da içinde taşıdığı duygu, yoğunluğu bakımından her kitabında farklılık gösterir. Aşk mesela Baya kadar çatı konumundadır. Gücünü oradan alan bir algıyla örülüdür. Ba başka bir zamana evrilmiş, kişisel bir tarihe odaklanır. Kendine gömülmüş, susmuş bir vaktin içinden konuşur. Y'ol ile birlikte aşkın şahikalarda dolaştığını görürüz. Bütün enstrümanlarıyla gövdede belirir. Elinde bir kırbaçla, hem kendinin hem de aşkın etrafında döner durur. Badan sonraki bu uyanışın tam karşılığı yoktur. Ki Y'oldan sonra da böyle bir tonda, renkte ve yoğunluktabir daha aşkla karşılaşmayacağız. Çünkü aşk, bundan sonra çatı oluşunu terk edip aşağılara inecektir Keskin şiirinde. Bu, Soğuk Kazı demektir. Bu, katı ve soğumuş olan demektir. Aşk vardır gene ama başka türlü geriye düşmüş, ışığını kısmıştır. Fakir Kenede de bunu görürüz. Fakat ince bir fark vardır aralarında. Fakir Kenedeki aşk, karanlığı büsbütün giyinmeden köşeye çekilmiş gibidir. Fısıltılar eşliğinde, hafif tonlarda. Sanırsın bir yerlerde mırıldanıyor, kendi kendine. Tabiat meselesinde aşkta olduğu gibi bir dalgalanma yoktur. O ki hep varolagelmiş bir yerdedir. Sürdürülendir. Elden ele geçen bir meşale gibi aynı alevle, aynı parıltıyla her kitabında yolunu bulmaya devam eder. İlk kitap olan Deliliriklerdeki betonun hüznünden doğdum / suyun isyanından / güneşin kırılganlığına dokunup / geliyorum dizeleriyle Fakir Kenede geçen betonu icat edene yazıklar olsun / şehir denen şeyinizin şeysine fuck dizeleri arasında tabiatı kucaklayıcılık ve şehre yergi anlamında bir birliktelik var. İkisi de betona karşıdır, ikisi de tabiatın varlığının devamını diler. Birbiriyle omuz omuza yürüyen, birbirinin dilinden anlayan kardeş dizeler bunlar. Ama aralarında bir geçiş olduğunu da görmek mümkün. Deliliriklerdeki dizeler ile Fakir Kenedekiler arasında dilsel ve varoluşsal zeminde başka zamanları işaret ettikleri için-söyleyiş açısından-bir iklim farkı vardır, diyebiliriz. Bu iklim farkı Soğuk Kazıyla başlar. Fakir Kenede sert bir vakte evrilir. Bu son iki kitaptaki tabiat, daha öncekilerle tema açısından ayrılır. Soğuk Kazıdan önceki tabiat bilgisi, ontolojik eşduyum üzerinden gelişir. Hayret içinde bir bakışla onu seyretme, hayranlık sınırlarında gezinen içselleşmeyle onun içinden geçme bir ritüele dönüşür. Sabahın karşısında konuşmak ne zor dizesindeki hayranlık, yarılan bir taşın çiçeğe yol vermesindeki hayret duygusuyla birleşir. Soğuk Kazıya gelindiğinde tabiata dair bu duygular, tabiata arka çıkmaya, onu savunmaya varır. Fakir Kenede ise bu tavır, üst noktalarda gezinir. Çünkü tabiatı ortadan kaldırmaya çalışan bir kötülük devreye girmiştir. Sultan Sazlığı'nda boynu eğri bir kuşun / ince boynuna yediği kurşun gibi... ile başlayan Soğuk Kazıdaki tabiat, bir duygudan çok bir düşünce edinir. Bilinç devrededir artık. Kabul edilemez olan kötülüğe ilk burada meydan okunur. Öncesinde bu yoktur. Önceki kitaplarda tabiat bilgisi; büsbütün ontolojik bir miras, ilkel (1) bir bakış üzerinden okunur. Bu nedenle tabiata bir bilinç içinden bakılmaz. O vakitlerdeki birincil his, sezgisel olanda vücut bulur. Soğuk Kazı ise başka bir vakte geçişin ilk önemli adımlarını duyurur. Fakir Kene de bu adımı devralır ve tabiata dair gerilimi tırmandırır. Çimenlerin Efendisi şiirindeki ben canımı sokakta buldum efendim! dizesine götürür bizi. Bu şiir Fakir Kenenin isyan ve itirazlarla dolu ruhsal dokusuna dair önemli bir okuma sunar. Bunca katlı bunca kavşak / kavuşturmuyor bu şehirde insanı birbirine / sabahın ince tüylüsüyüz geçip gideceğiz birazdan dizeleri, eleştirel bir tavrı, ne gerek var tonunda dile döker. Önceki bir dizede de bu medeniyet denen şeyin naylon poşetine koyayım diyerek itirazını dile getirir. Şehir denilen alanı bir çeşit virüs olarak görür Keskin. Bu alana yerleştirilen her şeyin medeniyet üzerinden sunulmasının doğruluğuna inanmaz. Çünkü insana ait olması gereken her şey, bu sözcüğün adıyla ortadan kaldırılmıştır. Dolayısıyla kendi değerinden düşürülmüş bir karşılığı vardır. Naylon bu itirazın göstergesidir. Böylelikle Keskin şiirlerindeki genişleyen dünya algısının Fakir Kenede daha özel bir vakte geçiş yaptığını görürüz. Yönünü, dar ama daha içerden bir zamana kaydırır. Naylon ve medeniyet sözcüklerinin -itirazlarla dillendirildiği- olumsuz içeriği de şiirindeki dünyanın konumunun değiştiğini işaret eder. Dünyaya diyalektik ruhsal okumalar üzerinden yaklaşılmaz artık. Ne ayrılıktan bahsetmenin ne de acıyla muhabbet etmenin vaktidir. Ontolojik olan büyük ölçüde bir kenara bırakılır. Dünyanın yaşanılmaz bir yer oluşu, daha somut bir karşılık edinir artık. Fakir Kene bu somut itirazın ve isyanın avazı olarak yerleşir şiire. İnsana, ağaca, taşa, toprağa birçok sebepten saldıran ve onlara zarar veren iktidar aygıtlarını karşısına alır. Ahlak ve hukuk dışı hareketlerine karşıt bir dil geliştirir. Haksız olanın hükümranlığında işlenen her türlü ölüm ve yok etme girişimine karşı kabul edilemez bir yerden konuşur. Sağlıklı Yas şiiri, uzayan bu uzvun önemli bir parçasıdır. Barış ve yan yanalık adına yola çıkmışlar için bir yas çalışması olarak okunulabilir pekala. İnsanlığın parça parça yitirildiği vakitlere dair çoklu bir fotoğraf olarak da. Siyah fotoğraflar sergisi, simsiyah. Bizim buralarda Ross, her şey aynı anda oluyor. Birinin kolu kırılıyor, sızdırmayın, kalsın yen içinde diyorlar. Bomba sözcüğünü ikinci kez kullanır Birhan Keskin. İlkini Soğuk KazıdaBağdat şiirinde görürüz. Soğuk Kazıdan önceki kitaplarında ne böyle bir tablo vardır ne de böyle bir sözcük. Soğuk Kazıdan önceki dünya algısı, kır edilen bir zamana dair değildir. Tam tersine insan ve tabiat temelli bir varlık durumu söz konusudur. Dünyayı bu hal içinden algılamaya çalışan bir şiir vardır. Ama bu, Soğuk Kazı ile başkalaşır ve toplumsal doku mekanizması Fakir Kene de bir üst basamağa çıkar. Tam da böyle bir ortama dil olurFakir Kene. İktidarın bütün aygıtlarıyla iyi olana saldırdığı ve onu yok etmek istediği bir zamanda boy gösterir. Ülkenin doğusunda ve başkentinde patlayan bombalardan bahseder. Sağlıklı Yas şiiri, bu olanları kayıt eder. Burada iki şey söz konusu. İlki, şiirin yararlığı meselesi; ikincisi, acının başkaları tarafından da bilinmesi kaygısı. Fakir Kenenin önsözü gibi duran Kargo şiiri, birden fazla duyguyu bünyesinde taşır. Ama özellikle bu iki meseleye odaklanmamız açısından daha bir öne çıkar. Bu dizelerin kapsayıcılığı düşünüldüğünde Fakir Kenenin epigrafı gibi de okunulabilir. Bu doğrultuda şiirin yararlığı ile acının başkaları tarafından bilinmesi kaygısını Michel Foucault'un parrhesia kavramı ve Edward Said'in entelektüele dair söyledikleriyle yan yana okumakta fayda var. Bu okuma, şairin duruşunu, şiirin neye yaradığını ve acının başkalarınca bilinmesi durumunu biraz daha anlamamızı sağlar. Foucault'un ve Said'in vardıkları yer aynıdır: hakikat. Bu hakikati üstlenen kişilerden biri parrhesiastes, diğeri entelektüeldir. İkisi de doğruyu söylemekten yanadır. İkisi de baskıcı her türlü iktidarın karşısına çıkabilmeyi öngörür. Bu doğrultuda Birhan Keskin'i bir entelektüel parrhesiastes, Fakir Keneyi de parrhesia durumunu üstlenmiş bir metin olarak görebiliriz pekala. Böylelikle şairin durduğu yer, şiirin ne olması gerektiği ve acıyı başkalarına duyurmak asıl anlamına kavuşmuş olur. O halde şöyle diyelim: iyi bir parrhesia örneği olan Fakir Kene memleketin kirli ve dağınık atmosferine dair toplumsal bir manifesto gibi şiirin dokularına dağılır. Bu anlamda geminin su aldığı yerden konuşmayı huy edinir. Aydınlanmanın mümkün olmadığı bir vakte çakılı kalışımızı işaret eder. Çukurda oluşumuzun hikayesini okutur bize: hiçbir zaman iyileşmeyeceğiz. (1) Buradaki ilkel sözcüğünü her şeyin en temiz ve doğal zamanlarına dair bir özlemin ifadesi olarak kullanıyorum. Ki Birhan Keskin şiirlerindeki tabiat bilgisi, bu özlemin peşinden gider devamlı. (2) Sağlıklı Yas şiirinde Keskin'in seslendiği kişi ElisabethKübler-Ross'tur. 1969'da Ross, On TheDeathandDying adlı kitabında insanların acı ve yas durumlarına dair beş aşamadan bahseder. Bunlar sırasıyla inkar, öfke, pazarlık, depresyon ve kabullenmedir. Ross, yasın evrelerini bu aşamalardan geçirir. Birhan Keskin Sağlıklı Yas şiirinde Ross'un bu evrelerine karşılık verir: İnkarmış pazarlıkmış kabullenmekmiş / bilmemneymiş / Geç bunları Ross. Geç bunları. / Aynı günde ölür aynı günde yıkar aynı günde gömeriz. Keskin'in Ross'a seslenişinde memleketin ahvali üzerinden bu aşamaların uygulanabilirliğinin mümkün olamayacağı bakışı vardır. Ki aynı zamandakuramsal olanın yası -en azından bu coğrafyaya ait olanı- açıklayamayacağına dair şiirsel bir tavırdan da bahsedebiliriz. (3) MichelFoucault, Doğruyu Söylemek, Kerem Eksen, İstanbul, Ayrıntı Yayınları, 2005, s. 12. (4) Edward Said, Entelektüel, Tuncay Birkan, İstanbul, Ayrıntı Yayınları, 1995, s.23.


Patrick Modiano'nun kitapları Türkiye'de depoda çürüyormuş! Patrick Modiano'nun kitapları Türkiye'de depoda çürüyormuş! Bilirsiniz, Nobel Ödülleri verilmeden önce her yıl tahminler yapılır, bahisler oynanır. Bu yıl da öyle oldu. İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi'nin ödülü bahisçilerin 10/1 verdiği Patrick Modiano'ya gitti. Halbuki herkes kıdemli yazar kategorisinden Amerikalı Philip Roth'un, popüler yazar kategorisinden Japon Haruki Murakami'nin ya da siyasi aktivist kategorisinden Kenyalı Ngugi wa Thiong'o'nun kazanacağına inanıyordu. Peter Handke, Milan Kundera, Nuruddin Farah, Umberto Eco, Margaret Atwood, Amos Oz, Paul Muldoon, Salman Rushdie ve Suriyeli şair Adonis'in de adı geçiyordu. Patrick Modiano'nun kazanacağına çok az kişi ihtimal verdi. Ne büyük yanılgıymış! Eski usul bir zarafet bu elbette, bugün eşine nadir rastladığımız bir nevi alçakgönüllülük... Yoksa Patrick Modiano'nun hayreti, Tüh ya, ben o kadar da iyi bir yazar sayılmam, neden bana verdiler ki şimdi bu ödülü manasında değil elbette. Sanırım bir nevi sitem bu. Birkaç iflah olmaz edebiyat tutkunu dışında benim gibi hatırlayan kalmış mıydı mıydı serzenişi gizli cümlelerinin arasında.


Patti Smith, ABD'de Ulusal Roman Ödülü kazanan Çoluk Çocuk adlı kitabında New York'taki ilk yıllarını ve nevi şahsına münhasır fotoğrafçı Robert Mapplethrope'la ilişkisini anlatıyordu. Kronolojisi ya da belirli bir kurgusu olmayan ve usul usul akan bir ırmak gibi ilerleyen yeni kitabı M Treninde ise dünyayı geziyor. İflah olmaz seyyah ruhuna en uygunu bu belki de. Kitapta New York, Detroit, Berlin, Londra, Fransız Guyanası ve Meksika'ya seyahatlerini okuyoruz. Seyahat dediysem, yanlış anlamayın, Smith gittiği yerlerde fincan fincan kahve içmek ya da bir şeyler atıştırmak, daha çok da kendini ya da arkadaşlarını dinlemek için küçük kafelerde oturuyor ve rüyalarından, saplantılarından, kederinden bahsediyor. Araya bir dönem sevgilisi olan Amerikalı oyun yazarı Sam Shephard gibi gerçek kişilerin hatıraları karışıyor. Bazen de hayaletler geliyor... Gerçekten! Benzerlikler yerine farkları anlatayım. En önemli fark, albümlerin ortak çalışma sonucu çıkması. En azından benim için bu böyle. Sözleri kendim yazsam bile, birlikte çalıştığım müzisyenler şarkıların ruhunu, akışını etkiliyor. Stüdyoya girdiğimizde de tamamen doğaçlama denebilecek bir süreç yaşıyoruz ve sözlerle melodinin uyumu başta düşündüğümden tamamen farklı hale gelebiliyor. O yüzden müzik yaparken zihnimi kapatıp sadece işe, müzisyen arkadaşlarıma, sahnedeysem seyirciye yoğunlaşıyorum ama yazarken zihnim açık olmalı. Dahası yalnızlığımı özenle korumalıyım. Ben de bilmiyorum ki. Bildiğim, bir kere varsa, hep sizinle kaldığı. Sadece insan yaşlandıkça bu enerjiyi kullanmayı, ona boşa harcamamayı öğreniyor. Yıllardır günlük tutarım, bu kitabı da günlüklerimden yararlanarak yazdım. Araya çeşitli anekdotlar kattım, rüyalarımı ekledim... Bunlara bağ dokusu diyorum, birbirinden bağımsız unsurları buluşturdukları ve bir bütünün parçası haline getirdikleri için. Meselesi, konusu olmayan, herhangi bir beklentiye hizmet etmeyecek bir kitap yazmayı hep istemiştim. Plan program yapmadım, karar verdim ve yazmaya koyuldum. Fakat bir süre sonra kitap sanki benim dışımda bir varlık kazandı ve adeta kendi kendini yazmaya başladı. Çoluk Çocuk farklıydı, orada her şeyi önceden planlamıştım, ele aldığım konuya, anlattığım şehre, olayların geçtiği zamana karşı bir sorumluluk hissediyordum. Bu kitaptaysa özgür olmaktan ve her türlü kısıtlamadan kurtulmaktan başka arzum yoktu. Böyle bir gereklilik olduğunu sanmıyorum. Hayal gücü, deneyimden çok daha önemli. Üstelik bence tıpkı hayat gibi hayal gücü de sınırsızdır. Bir vesileyle tanıştırılmıştık hatta kendimi tutamayarak ona yazarlığına dair birkaç soru sormuştum. Valla, cevapları öyle büyüleyiciydi ki hala ne demek istediğini çözmeye çalışıyorum. Durmadan Roberto Bolano, Cesar Aira ve Max Sebald'ı okuyorum. Sebald ve Bolano'nun göçüp gitmiş olması çok yazık. Keşke Roberto Bolano'yla buluşabilsem... Onunla romanı 2666yı konuşmak isterdim. Ama pek umut yok. Bolano döndü diyelim, onunla konuşabilmek için bana gaipten bir yetenek inmesi ve aniden şahane İspanyolca konuşmaya başlamam gerekirdi. İmkansız! Henning Mankell. Onun ünlü dedektifi Kurt Wallander'ın hastasıyım. Kendisi kusurlu bir dahi. Maria Callas dinliyor, aşırı içiyor ve işine saplantıyla bağlı; özel hayatıysa kelimenin tam anlamıyla yerlerde sürünüyor... Bu bakımlardan Wallander'in ideal dedektif olduğunu söylemek mümkün. Dedektifin iç dünyasını anlamamıza, zihninin işleyişini ve kuşkulandığı kişileri analiz etme yöntemlerini öğrenmemize izin veren polisiyeleri seviyorum. İşin garip yani, o kuşkulandığı kişileri analiz ederken, okur olarak biz de onu analiz ediyoruz. Bu yüzden iyi polisiyeler karmaşık hep birer puzzle gibi oluyor. Rock ikonu Patti Smith bugünlerde geleneksel Pirelli Takvimi için verdiği pozla konuşuluyor. Pozda garip olan bir şey yok aslında, üzerinde her zaman giydiği türden bir pantolon, gömlek ve yelek var. Beyaz saçlarını taramadan, dümdüz omuzlarına dökmüş. Her zamanki maskülen duruşuyla kameraya bakıyor. Garip olan, bunun Pirelli Takvimi'nde yer alması. Her yıl photoshop'tan az önce çıkmış gibi kusursuz görünen 12 top modelin çırılçıplak poz verdiği takvimden söz ediyorum... Firma bu yıl kusurlu güzellik temasını ele alıyor ve bunun için gittikleri 12 şahane kadından biri de Patti Smith. Ne diyeyim, Patti için küçük, onlar için büyük bir adım.


Horses'in efsanevi sesi Patti Smith, dünya müzik tarihine adını kazımış, kült olabilme mertebesine erişmiş nadir isimlerden biri. Punk-rock'ın doğumundaki en önemli kişilerden biri olan, bu yüzden de punk'ın vaftiz anası olarak adlandırılan Smith, sesiyle, yorumuyla, besteleriyle bizi zaten yeterince etkilemiş, hayatımıza sızmıştı çoktan. Ama bu efsane isme daha yakından bakabilme, hayatına dokunamasak da en azından yaklaşabilme, sadece ona değil, bir dönemin fenomen olmuş isimlerine ve onların yaşam anlayışlarına tanıklık edebilme şansını da yakaladık 'Çoluk Çocuk' sayesinde. Bundan daha da önemlisi, yanılmadığımızı anladık! İnsanın sadece azgın bir hırs ve maddi çıkarlar uğruna verilen savaşla kendini bir yerlere taşıyabildiği günümüz toplumlarına, naifliğin, hırssızlığın ve sevgi dolu bir dünya özleminin insanı zirveye taşıyabildiği bir dönemin de yaşanmış olduğunu öğreten bir başucu kitabı 'Çoluk Çocuk'. Sarı kırmızı ekoseli bavuluna birkaç parça giysi, birkaç resim kalemi, bir defter, küçük kardeşlerinin resimleri ve Arthur Rimbaud'un 'Illuminations'ını koyup yollara düşen, garsonlukta dikiş tutturamayınca kasiyerlik yapmaya başlayan genç bir kadının bir müzik devine dönüşme hikayesi. Gerçi buradaki 'dönüşme' sözcüğü yanlış oldu. Smith, kişilik olarak hiç değişmiyor aslında, hiçbir şeye dönüşmüyor, aksine, hep aynı kalabildiği için zirveye çıkıyor. Daha doğrusu, zirve onun ayağına geliyor! 'Küçük zümrüt kuş uçup gitmek ister. Küçük zümrüt ruh, küçük zümrüt göz. Tekrar etmekte fayda var: Zirve çıkma uğruna kendinden taviz vermeyen, hatta zirveye çıkmayı hiç umursamayan insanlar da vardır; Patti Smith'le Robert Mapplethorpe gibi. Sadece bu yüzden, zirve döner dolaşır, onların ayağına gelir. Daha birkaç yıl önce, kendilerine 'emo' adını veren gençler, kendi fotoğraflarını çekip sanal ortamda yayınlıyorlardı. Fotoğraf makinesini başlarının on beş, yirmi santim üstünde tutarak çektikleri bu fotoğraflar bana müthiş hüzün veriyordu. Bu hüznün nedenini sonra anladım. İnsanın tek başına olduğu fotoğraflarda bile, muhakkak, fotoğrafı çeken ikinci bir kişi daha vardır. Kendi fotoğrafını çekmek, yalnızlığın doruk noktasıdır. Sanat, sanatın hiçbir türü, kendi fotoğrafını çekerek ya da fotoğrafçının karşısında durarak yapılmaz. Sanat bir toplu fotoğraflar bütünüdür. Ve en hakiki fotoğraflar, toplu fotoğraflardır! Patti Smith'in 'Çoluk Çocuk'una dönersek, bir açıdan kendinin ve Robert'in birlikte göründükleri bir fotoğraf, diğer açıdan da Patti Smith ve Robert Mapplethorpe ile birlikte Janis Joplin, Jimi Hendrix, Andy Warhol, Allen Gingsberg, William S. Burroughs'un da bir arada oldukları bir toplu fotoğraftır. Turgay Kantürk'ün de fotoğraf makinesiyle değil de, sözcüklerle bir toplu fotoğraf çektiğini, ancak bütün şiirlerini bir arada okuyunca fark ettim. Sabahattin Kudret Aksal'dan Melihe Cevdet'e, Metin Altıok'tan Levent Tülek'e, Pelinsu Pir'e, İbrahim Çiftçioğlu'na, Füsun Akatlı'ya, Selim İleri'ye, Deniz Durukan'a, onlarca kişi sızmış şiirlerine. Ve şiirlerin hepsine bir arada baktığınızda, şair, yazar, oyuncu, ressam... Birçok kişinin bir arada olduğu bir toplu fotoğraf çıkıyor karşınıza. Yalnızlığı kutsamaya çalışanlara inat! 'Biliyorum, bu durak kendini bekleyenlerin / Durağıdır, kim bilir kaç kez geçtiğim' dizelerinin de yer aldığı 'Siyah Eşya', daha önce de belirttiğim gibi, kitaplarını tek tek okurken, en sevdiğim kitap olarak beynimin bir köşesine not ettiğim yapıtıydı Kantürk'ün. Ama şiirlere derli toplu baktığımda, 'Siyah Eşya'nın yanına 'Öteki Sahne'yi de koydum, 'Ay İçin Küçük Şeyler'i de koydum, 'Göl Felaketleri'ni de koydum, sonunda, baktım başa çıkamayacağım, kitaplar arasında ayrım yapmayı bırakıp daha kestirme bir yol çizdim kendime: En sevdiğim kitaplar arasına 'Peri Çıkmazı'nı koyup kolayca kurtuldum bu ikilemden. Hepimizin bildiği halde bilmezden geldiği bir gerçek vardır. Ne yazık ki bu gerçek, edebiyat için de geçerli: Kısa süreli de olsa, gürültü çıkaran boş şeylerin ardına takılır sürükleniriz, o esnada, anlamlı bir sessizlikle hayatımıza katılan şeyleri es geçeriz. Neyse ki, bir süre sonra her şey yerli yerine oturur. Gürültü boşluğa düşer, sessizlik baş köşeye oturur. Ben, bu sürece müdahale edip, etraftaki boş gürültü yüzünden duyamadığımız bir sese kulak vermeniz için devreye giriyorum ve bize 'Gümüş Kaşıkların Ucunda' sunulan şiirlere dikkatinizi çekmek istiyorum. Görünmemeyi ve kendi halinde olmayı tercih etmiş bir şair Ece Ürkmez. Şiirlerini de aynı dinginlikle yayınlayıp, zamanın ve okurun önüne sürüp sessizce kabuğuna çekildi. Oysa her bir dizesi bir fırtına habercisi. Kök boyalı ağzında annesi için bir kuş tutan, tabutu çakarken çok fazla ağlayan, aşka dokunmaktan korkan bir şairin, hepimizin hayatına katacağı çok şey var. Öyleyse biz biraz öteye gidelim ve hiç yüksünmeden fotoğraf makinesinin önüne geçelim; toplu fotoğraf çektirmek için!


Paul Auster: Piyangodan büyük ikramiyeyi kazanmasa, yazar olmayacaktı! Paul Auster'ı niçin seviyoruz? Kitapları bize ne hatırlatıyor? Hayatta sıfır noktasına gelmek ne demektir, neye yarar? Peki ya Auster'ın pek alelacayip diyebileceğim sıfır noktasından çıkış hikayesi... Hepsi bu yazıda. Buyurun okuyun. Paul Auster: Piyangodan büyük ikramiyeyi kazanmasa, yazar olmayacaktı! Ay Sarayı, Şans Müziği, Son Şeyler Ülkesinde, Yanılsamalar Kitabı, Kehanet Gecesi, Cam Kentte, Hayaletler ve son olarak Görünmeyen gibi romanlarında Paul Auster sadece olayları ve karakterlerin arasındaki diyalogları değil onların halüsinasyonlarını, rüyalarını, mektuplarını, okudukları gazete haberlerini; yani gerçekliğin içindeki ikinci, üçüncü gerçeklik katmanlarını da kullandı. Karakterlerin neyi hakikaten yaşadığından ve neyi yaşadığını sandığından okur olarak hiç emin olamayarak ilerledik onun romanlarında. Emin olduğumuz tek şey, hayatın bizim gördüğümüz kadarından ibaret sayılamayacağını, yaşadığımızdan daha büyük bir hayat olduğunu bize kanıtlamayı isteyerek yazdığıydı. Başımıza ne gelirse gelsin, hangi felaketle yüz yüze kalırsak kalalım, bu böyleydi... Paul Auster'a göre felaketler tesadüf değildi, hiçbirini boşu boşuna yaşamazdık. İstikrarlı bir biçimde arka arkaya onlara maruz kalıyorsak eğer, bunda bir mana olmalıydı. Görmek istemediğimiz, görmekten kaçındığımız şeyleri bize hayatta başımıza gelen olaylar hatırlatıp dururdu. Ve biz görene, onların bize söylemek istediklerini çözene kadar bastırmaya devam ederlerdi. Bir felaket yetmezse bir tane daha gelirdi, bir başarısızlık bize bir şey söylemezse peş peşe iki tane daha yaşamak zorunda kalırdık. Yeniden, hep yeniden... Roman kahramanları ailelerini, sevgililerini, arkadaşlarını kaybeder, işsiz kalıp beş parasız ve aç yaşamak zorunda kalır, bin türlü tehlikenin göbeğinde kaybolurlardı. Peki niçin bu adamı okumaya devam ediyorduk ki biz o zaman? Niçin sıkılmıyorduk, niçin her kitabını çıkar çıkmaz alıyorduk? Sanırım şundan: Paul Auster okurken bunca negatiflik insanı bir an bile sıkmaz, boğmaz, daraltmaz... Hatta bir süre sonra negatiflikleri mutluluğa aykırı şeyler diye algılamaktan bile vazgeçeriz. Her türlü şahsi başarısızlık ve felaket insanın kendini daha iyi tanımasını sağlayan, zihnindeki boşlukları doldurup belirsizlikleri netleştiren, hayattaki fazlalıklardan, yararı olmayan gereksiz ayrıntılardan kurtulmayı sağlayan şeyler haline gelir. Yazarın haklı olduğunu gönül rahatlığıyla hissederiz; yepyeni bir hayata eskisinden çok daha kuvvetli bir biçimde ve özgür olarak başlayabilmek için, önce sıfır noktasına gelmek şarttır. Gençlik yıllarını Paris'te geçiren Paul Auster, roman yazmaya ikinci evliliğinden sonra başladı. Görür görmez aşık olduğu ve yaşam öyküsünde İlk tanıştığımız gün bir fotomodel kadar gözalıcı ve güzeldi diye anlattığı meslektaşı ve kızı Sophie'nin annesi Siri Hustvedt'le Brooklyn'e yerleştiler. New York'un bu çok renkli, her an her şeyin olabildiği, sürprizlerle dolu ve zaman zaman da tekinsiz bölgesi, onun hem evi hem de 'çalışma odası' oldu. Psikanalizden; yaşadıklarımızı ancak kelimelere döktüğümüz zaman tam olarak idrak ettiğimizi, bunu yapamadığımız sürece dünyanın bizim için hep eksik ve bilinmez kalacağını iddia eden Jacques Lacan'ın çalışmalarından etkilenen Paul Auster'ın ilk yapıtı Yalnızlığın Keşfi oldu. Bir yazarın ilk kitabında, hem de henüz çok gençken anılarını yazması esasında pek alışılmış bir şey değildi ama ona büyük ün kazandırdı. Ardından üç kısa polisiyeden oluşan New York Üçlemesi geldi. Polisiye kurguyu yepyeni bir bakış açısıyla ele alıyor; entrikayı insanoğlunun varoluşsal meselelerini, kimlik, mekan, dil ve edebiyat gibi konularda kafasını bulandıran soruları çözmek için kullanıyordu. Bu tavrını polisiye olsun, olmasın sonraki yapıtlarında da sürdürdü. Mesela tesadüflerin ya da tesadüf sanılan hadiselerin insanın hayatını ve evrenin gidişatını nasıl değiştirebileceği üzerine düşündüğü Şans Müziği ve sonrasında kaleme aldığı Yanılsamalar Kitabı ve Ay Sarayı'nda... Bu kitaplarda Paul Auster'ın bizzat kendinden yola çıkarak yarattığını sezdiğimiz ana karakter, hemen her zaman başka birtakım insanlar tarafından çözümsüz durumların içine çekiliyordu. Ve finalde onunla birlikte biz de hiçbir insanın ötekinden güçlü olmadığını, bütün bu yaşananların çok daha büyük bir evrensel gücün, 'görünmeyen'in kurgusuyla olageldiğini keşfediyorduk. O gücün adını koymak da elbette okura kalıyordu. New Jersey doğumlu Paul Auster, tarihçi Lydia Davis'le evlendikten sonra Dante'nin İtalya'sında Lorca'nın İspanya'sında, James Joyce'un İrlanda'sında ve nihayet Mallarme'nin Paris'inde yaşadı. Garip işlere girip çıkıyor, hatta bazılarını kendi yaratıyordu. Mesela bir dönem tuhaf kağıt oyunları icat edip patentini alarak, oyuncak firmalarına satmıştı. Bir kış mevsimini, şehir dışında bir çiftlikte karısıyla birlikte kahyalık yaparak, hayvanlara bakarak geçirdi. Hatta Meksika'ya gidip ucuz filmlerin setlerinde bile çalıştı. Bugün DJ'lik yapan oğlu Daniel doğunca, para kazanabilmek için asker olarak Vietnam'a gidecekti. Neyse ki, piyangoda büyük ikramiyeyi kazanınca bundan vazgeçti. Artık sıfır noktasından çıkmıştı, parası vardı, roman yazmaya başlayabilirdi. Yazarın müzisyen kızı Sophie Auster bir süre önce MNG firmasının yeni yüzü oldu. Sophie'nin albümüne babası da birkaç şarkı sözüyle katkıda bulundu. Auster daha sonra New York'lu urban rock grubu One Ring Zero'nun ilk albümünün prodüktörlerinden oldu ve grup için şarkı sözü yazdı. Böylece o da Margaret Atwood, Neil Gaiman, Dave Eggers, Daniel Handler, Jonathan Ames gibi şarkı sözü yazan edebiyatçılar kervanına katıldı. Hatta bu işi sonrasında da sürdürdü. Mesela caz trompetçisi ve besteci Michael Mantler'ın Hide and Seek albümüne söz yazdı. The Fardangs'ın We Must Be Losing It adlı albümündeki iki şarkının da sözleri de ona aitti. Korku edebiyatının ilk büyük ustası Edgar Allan Poe, deneysel edebiyatın öncülerinden İrlandalı Samuel Beckett, Moby Dick ve Bartleby gibi romanlarıyla tanıdığımız Herman Melville'in Paul Auster üzerindeki etkisi büyük. Hatta bazı romanlarında bu üç yazarın yarattığı karakterler ara sıra ortaya çıktı. Ay Sarayı'nda insanoğlunun gerçekte Ay'a gitmediğine, her şeyin Hollywood stüdyosunda görüntülendiğine dair bir komplo teorisi vardı. Bu fikir daha sonra çok izlenen bir TV dizisi haline getirildi. Başrolünü James Spader'ın üstlendiği Şans Müziği filminin küçük bir sahnesinde onu aktör olarak izledik. Her şeyim dediği eşi Siri Husvedt'in Sevdiklerim ve Gözbağının Ardında adlı romanları Can Yayınları'ndan çıktı.


Fakat bu yazı bir Paul Auster'a neden kızgınım yazısı. Daha önce Instagram ve Facebook'ta yazmıştım zaten, şimdi topluca bir de burada yer vereyim diye düşündüm. Ay Sarayı, Şans Müziği gibi romanlarıyla çok sevdiğim yazarlardan olmasına rağmen Paul Auster'a kızgınım çünkü kendisi Kehanet Gecesi romanında öz oğlunu ifşa etmiş. Yetmemiş, karısı Siri Hustvedt de Sevdiklerim adında, üvey oğlunu konu eden bir roman yazmış. Birkaç ay önce Amerikan basını bir haberle sarsıldı. Habere göre 10 aylık bir bebek, minicik bedenine babası tarafından enjekte edildiği söylenen eroinden dolayı ölmüştü. Ruby adlı bebeğin babası, fotoğrafçı ve DJ Daniel Auster'dı. Yazar Paul Auster ile öykücü Lydia Davis'in oğlu Daniel Auster hemen göz altına alındı ama kefaretle serbest bırakıldı, saatler sonra bir metro istasyonunda aşırı doz uyuşturucu almış halde bulundu. Birkaç gün yoğun bakımda kaldıktan sonra yaşam desteğinden çıkarıldı, altı gün sonra da öldü. Başlangıçta derin bir sessizlik yaşandı ama çok geçmeden birileri çıkıp arka arkaya konuşmaya başladı. Paul Auster ve Lydia Davis'i yaşananlar hakkında konuşmadıkları için suçlayanlara katılmadığımı baştan söyleyeyim. Bana sorarsanız çok acı çektiklerini tahmin ettiğim bu iki insanın basına demeç vermesi falan hiç gerekmiyor. Düşünsenize, torunlarını feci bir şekilde kaybetmişler, üstelik fail uyuşturucudan beyni süngere döndüğü için ne yaptığını bilmeyen oğulları, zaten o da ölmüş. Hem de aşırı doz uyuşturucudan. Yas sürecini yaşayacaklar elbette. Konuşmazlar, konuşamazlar. Bu konuda üzerlerine gidilmesi zalimlik olur. Fakat ne yazık ki, içimden geçen bir ses, Paul Auster'ın çok da uzun süre susmayacağını, günün birinde bu olayı onun zihninden geçen haliyle, onun kaleminden okuyacağımızı söylüyor. Nasıl bu kadar emin olabiliyorum? Eh, çünkü daha önce yapmıştı. Parlak bir eğitimin ardından fotoğrafçı olarak genç yaşında ün kazanan ve babasının yazdığı ya da yönettiği Smoke gibi filmlerde küçük roller üstlenerek kendine bir aktörlük kariyeri inşa eden aşırı yetenekli Daniel Auster, 18 yaşındayken Limelight ve Tunnel gibi çılgın eğlence mekanlarında gelişip büyüyen Club Kids hareketinin bir parçası oldu. Club Kids, bir yandan simli, pullu kıyafetler, platform topuklu pabuçlar ve bolca makyajla ücra yerlere park etmiş tırlar ve kullanılmayan metro istasyonlarında yasa dışı partiler düzenlerken bir yandan da gençlere ecstacy ve benzeri kimyasal uyuşturucu ve uyarıcılar temin eden bir grup insandı. Yola bir dahi çocuk olarak çıkan liderleri Michael Alig, her geçen gün daha da feci bir karaktere dönüşen bir adamdı ve işe bakın ki, o yıllarda cebinde her daim Bret Easton Ellis'in Amerikan Sapığı romanını taşıyan genç Daniel Auster'la sevgiliydi. Alig tanışır tanışmaz aynı evde yaşamaya başladığı genç sevgilisini Hayatımın aşkı, tanıdığım benden daha deli tek kişi, diyerek tanıtıyordu etrafa. Eski Club Kid James St. James, Disco Bloodbath: A Fabulous but True Tale of Murder in Clubland adlı anı kitabında bu ilişkiye dair bazı ayrıntıları yazıyor, dileyen oraya bakabilir. Ben küçük bir özet geçeyim: Bir gece Alig, Club Kid'lerden biri olan uyuşturucu satıcısı Andre Melendez'le tartışmaya giriyorve olay Melendez'in feci şekilde ölümüyle sonlanıyor. Cesedi parçalayarak ondan kurtulmaya çalışan Alig tutuklanıyor. Olay anında evde olduğu bilinen Daniel Auster'sa ailesinin tuttuğu sıkı avukatlar sayesinde paçayı kurtarıyor, mahkemede ifade vermesi bile gerekmiyor. Hadise, Club Kids fenomeninin de sonu oluyor ve zamanla her şey unutuluyor. Ta ki geçtiğimiz aylara, küçük Ruby'nin ölümüne kadar. Sonrasında da Daniel'a soyadından ötürü hoşgörülü davranılmış olabileceği yönündeki spekülasyonlar yeniden hortluyor. Okuduğum günden beri aklımdan çıkmayan korkunç bir olaylar zinciri söz konusu. Açıkçası Daniel'ı bir canavar olarak düşünmektense fazlaca şımartılmış, hasta ve bağımlı bir genç adam olarak düşünmeyi tercih ediyorum şahsen. Esas kızdığım ailesi, bilhassa da babası Paul Auster ile üvey annesi Siri Hustvedt. Kızılmayacak gibi değil! Neden? Çünkü önce Siri Hustvedt Sevdiklerim romanında Daniel'ı -Mark adını vererek- anlattı. Romanda Mark, Bill adlı ünlü bir yazarın leş gece kulüplerinin müdavimi olan eroin bağımlısı oğlu. Babasına ve Violet adlı üvey annesine kötü davranan, onları eline geçen her fırsatta tehdit eden duygusuz ve ahlaksız bir çocuk. Benziyor değil mi? Peki ya şu? Mark'ın yakınlaştığı bir clubber da günün birinde Rafael Hernandez adlı uyuşturucu satıcısını öldürmekten tutuklanıyor. Yok artık! Romanın anlatıcısı, Violet uzun süredir Mark'ın cinayetle ilgili gerçekleri gizlediğinden, her şeyi anlatmadığından kuşkulanıyordu. Mark hepimizi kandırdığı gibi onu da bir güzel kandırmıştı, diye yazıyor mealen. Başka bir sayfadaysa, Bill, gittikçe değişen bu çocuğu gene de sevdi. Olmayan oğlunu, hayalet çocuğunu... diyor. Paul Auster'a gelince; o Daniel'a birkaç kitabında yer verdi. Mesela Yalnızlığın Keşfi'nde Daniel'in çocukluğu vardı. Kehanet Gecesi'nde ise Trause adlı çok ünlü bir yazarın mirasından mahrum bırakmaya karar verdiği eroin bağımlısı oğlu anlatılıyordu. Açıkçası üzerine çok fazla yorum yapmak istemiyorum. Niyetim kimseyi uzaktan yargılamak değil ama Auster-Hustvedt çiftinin Daniel'ı bir malzeme olarak kullanma hırsları açıkçası bana korkunç geliyor. Yardım etmeyi denemiş ve başaramamış olabilirler, o kısmı bilemem ama gene de -hiç değilse- yazmayabilir, zaten aşırı problemli bir çocuğa sevilmediğini, daha da ötesi kullanıldığını hissettirmeyebilirlerdi. Bu anlamda Daniel'in annesi Lydia Davis belli ki çok daha olgun davranmış, oğlunu yazmak yerine onunla ilişkisini sürdürmüş hatta bazı kitaplarının kapaklarında onun çektiği fotoğrafları kullanmış. Yazıyı uzatmak istemediğimden bazı ayrıntıları atlıyorum. Ama bir olay var, işte o çok bana biraz dokundu: Öykülerinden birinde o sırada henüz hala hayatta olan annesini anlatmış Lydia Davis ama oğlu Daniel taslağı okuyunca bunun o sıralar çok yaşlı olan anneannesini incitebileceğini söyleyerek annesinden söz konusu öyküyü kitabından çıkarmasını rica etmiş. Lydia Davis de hayatına giren herkesi yazma aşkıyla yaşayan eski eşi ve onun yeni karısı Siri kadar zalim olmadığından, öyküyü kitaptan çıkarmış.


2011'e veda ederken Egoist Okur'un mesajı kısa: 2012'de hepinize sağlık, mutluluk, huzur ve aşk diliyorum. Yeni yıl sıkıntısız geçsin, bir de güzel kitaplarımız olsun, yeter... Tabii aranızda daha uzun, daha dolu dolu bir yeni yıl mesajı isteyenler olabileceğini de düşünmüyor değilim. Onlara da harikulade bir yeni yıl hikayesi yazan Paul Auster'a kulak vermelerini tavsiye ediyorum. İşsiz güçsüz, daha kötüsü yetenekleri konusunda gayet şüpheli bir yazar olsanız ve bir gün ansızın New York Times'dan arayıp Noel'de yayınlamak üzere size bir öykü sipariş etseler, ne yapardınız? Ben düşündüm, düşündüm, bilemedim. Şimdi elimde duran incecik kitabın kahramanıysa teklifi düşünmeden reddediyor. Auggie Wren'i hatırlarsınız. Paul Auster'ın Wayne Wang'le birlikte yönettiği 'Duman' filminin Harvey Keitel görünümlü kahramanı o. Oturup içinde kayıp bir cüzdan, bir fotoğraf makinesi, yapayalnız kör bir yaşlı kadın ve planlanmamış bir Noel yemeği bulunan hikayesini anlatıyor. Bildik bir hikaye, bir yandan da yepyeni. Usta anlatıcılar böyledir, en iyi bildiğiniz şey bile onların dilinden bambaşka anlamlarla çıkar. İyi öyküleri, romanları bu yüzden tekrar tekrar okumak isteriz. Auggie bir Noel günü oynadığı ve hiç tanımadığı kör bir yaşlı kadının da gönüllü olarak kendisine eşlik ettiği tuhaf bir oyunu anlatıyor. O da, kadın da yalanların hayatı güzelleştiren şeyler olabildiğini çoktan anlamışlar. Adam kadının içine hapsolduğu karanlığı bir gece için bile olsa torunuymuş rolünü üstlenerek aydınlatıyor, kadın da onun yalanlarını ve devamında anlattığı tatlı Noel masallarını can kulağıyla dinliyor. İnanmayı ya da en azından öyle görünmeyi ihmal etmeden üstelik. Arada acıkıyorlar, hiç hazırlanmamış bir Noel sofrasını kısıtlı imkanlarıyla sahici bir şölen hale getiriyorlar, kırık dökük koltuklarda oturup sohbet ediyorlar. Ve bize bir yalanın ancak paylaşıldığı zaman yalan olmaktan çıktığını kanıtlıyorlar. Auggie o gece o evden 'bir şey' çalıyor... Gerisini anlatmayacağım, Paul Auster'dan okuyacaksınız. Bildiğiniz gibi o, bu konuda benden çok daha başarılı. Ben son dakikada tavsiye mi olur deme ihtimalinizi göze alarak, sevdiklerinize yılbaşı hediyesi seçerken 'Auggie Wren'in Noel Hikayesi'ne de muhakkak göz atmanızı tavsiye edeceğim. İçinde resim olmayan bir kitap neye yarar ki! diyen Alice gibi düşünüyorsanız, daha da iyi, çünkü Can Yayınları'ndan çıkan kitapta Arjantinli genç ressam Isol'ün illüstrasyonları göz dolduruyor. ben de sizin nezdininzde güzel ve nefes aldırıcı bloğumuza nice yıllara diyorum. durante los anos.. nice yıllara.


Arkadaşım Mehmet Hakan Kekeç'in San Fransisco Sanat Müzesi'nde bir köşeye gözlüğünü çıkarıp koyan ve böylece sanat dünyasında bir nevi infial yaratan, daha doğrusu sanatsever denen kişinin ille de sanattan anlayan kişi olması gerekmediğini, günümüzde onun da çoktan sıradan bir tüketiciye dönüştüğünü kanıtlayan gençle başlayıp çağdaş Alman edebiyatının en büyüklerinden Paul Nizon'a ve bizde yayınlanan ilk romanı Köpeke ilerlediği yazısını okuyunca, Egoist Okur'a almak istedim. Daha önce Star gazetesinde yayınlanan bu çok güzel yazıyı okumanızı çok isterim. Geçen haftalarda San Francisco Sanat Müzesi'nde 17 yaşındaki bir genç, müze ziyaretçilerinin vereceği tepkiyi ölçmek için gizlice gözlüğünü yere bıraktı. Bildiğiniz, numaralı gözlük... Genç, bir süre sonra, müze ziyaretçilerinin yerde duran gözlüğü sanat eseri sandığını gördü. Fotoğraf çeken bile vardı. Eğlenmiş olmalı... Eğlenirken de, bu arada, artık insanları bayıltan bir 'beyaz klişesi' olan Acaba sanatçı burada ne anlatmaya çalıştı? sorusunu gerçek manada bozuma uğrattı. Eh, sanatın 'klişe yıkan, çizgileri aşındıran ve hatta konfor bozan' bir iş olduğunu var sayarsak da vatana millete güzel bir 'sanat eseri' bıraktı. Tam anlamıyla böyledir: Artık klişeleşmiş bir biçimde; 'gerçek' bir sanat eserinden klişeleri yıkmasını ve -haddimizi aşmamızı engelleyen- çizgileri aşındırmasını bekleriz. Örneğin, Romen düşünür Cioran; iyi bir edebiyat eserinin/kitabın, bizi değiştirmesini, bambaşka bir insan yapmasını bekler. Eğer hala aynı kişiysek, yani okuduğumuz kitap nedeniyle konforumuzun bozulduğunu veya inançlarımızın sarsıldığını hissetmiyorsak; ortada bir 'sanat eseri' olduğundan bahsedemeyiz. 'Eserin' ya da 'sanatçının' bunu nasıl yaptığının da bir önemi yok. İşte bu yüzden, rahatlıkla, San Francisco'daki müzede gözlüğünü yeren bırakan 17 yaşındaki genç için 'ortaya nitelikli bir sanat eseri koydu' diyebiliriz. Çünkü gencin bu küçük 'troll performansı', geride asla 'eskisi gibi olamayacak' sanat tüketicisi beyazlar bıraktı. Paul Nizon'dan haberiniz var mı bilmiyorum, benim geçen aya kadar yoktu. İsviçreli. Almanca yazıyor ve Almanca'nın yaşayan en büyük yazarlarından biri olduğu söyleniyor. Kendisinden, Everest Yayınları, Köpek adlı romanını yayımlayınca haberim oldu. Köpekin 'bir kırılma sonucunda hayatını sanat eserine dönüştürmüş yoldan çıkan adam'ı anlattığını rahatlıkla söyleyebiliriz. İsmi yok. Nizon'un Köpekinde bir 'sokak serserisi' var; Dokunulmazlardanım, yırtık pırtık kıyafetimle sosyal olarak pek kabul edilebilir görünmüyorum diyor. Tabii ki hep aynı adam değildi. İsmini, ailesini, sahip olduğu her şeyi reddetti ve sokaklara çıktı. Yaşamını bir sanat eserine mi dönüştürmeye çalışıyor yoksa? Bu reddettiklerine 'hikayesi' dahil: Benim bir hikayem yok da diyor, neden? Çünkü Yaşam bir hikayeye sığdırılamaz. Hikayeler yaşama vurulmuş darbelerdir. Benim bir hikayem yok diyen, hikayesini reddeden bir adamdan ne öğrenebilirsiniz? Size ne anlatabilir? Sınırsız bir itaatkarlık ne büyük külfet diye düşünen ve 'sınırsız itaatkarlık gerektiren bağları' elinin tersiyle iten bir adam size hangi 'erdemlerden' bahsedebilir? Homo Faberin yazarı Max Frisch zamanında Paul Nizon'a şöyle bir telgraf yollamış, 1963'te: Canto'yu okudum ve anladım. Sizi kutluyorum ve yeteneklerinizde dolayı sizi kıskanıyorum. Frisch, Nizon'a bir telgraf atıyor ve Eserinizi anladım diyor. Demek, çetin bir yazar var karşımızda. Gerçekten Köpek de öyle: 70 sayfa fakat minik bir ceviz kadar katı. İsimsiz kahramanımızın dediği gibi: Herkes düzgün sanılan bir benliğin kabuğunda uyuyup, başka biri olarak uyanabilir. Değişmiş, 'yoldan çıkmış', bir sabah başka biri olarak uyanmış ve geriye elinde sadece bu köpek kalmış bir adam. Sokaklarda dolaşıyor ve anlatıyor: Nasıl 'görünmez' oldum? Yaşamımı nasıl bir sanat eserine dönüştürdüm? Hayat hikaye yazmaz. Yaşanmışlığa farklı anlamlar vererek hikayelere çeviren ve oraya tıkıp tüm kapıları kilitleyen biziz.


Vladimir Nabokov 1977'de The Original of Laura adlı romanını bitiremeden ölmüş, söylenen o ki son nefesinde de oğlundan Laura'yı yakmasını istemişti. Çevirmen oğlu Dmitri Nabokov taslakları yakamadı ama 30 küsur sene yayınlamadı da. Fakat tüm dünyadaki Nabokov hayranları onu yazarın yazınsal yok edicisi olmakla suçlamaya başlayınca pes etti. Hatta konuk olduğu bir televizyon programında, babasının ruhunun sık sık onu ziyarete geldiğini bile anlattı. Belki de fikir değiştirmemiz lazım, oğlum diyormuş bu ziyaretlerde hayalet, Neden olmasın, bu iş bize biraz para bile kazandırabilir. Dmitri'nin esprili bir şekilde anlattığı ruh ziyaretlerinin etkisi oldu mu bilinmez ama The Original of Laura nihayet yayınlandı. hatta bizde de Laura'nın Aslı adıyla çıktı. Hikayenin mekanı gelecekte bir Avrupa ülkesi. Kahramanı maskeli bir kral, tahta çıktığında ülkeye barış ver refah getirmiş. Derken devrimci Ganus'un eşi Midia'ya aşık oluyor. Çalışma kampından kaçan Ganus eşinin kralla ilişkisini öğrendiğinde Morn'u düelloya davet ediyor. İskambil düellosu. Morn yeniliyor ama kendini öldürmeyi reddediyor. O, Midia ile kaçınca devrimciler ülkeyi ele geçirip huzurlu krallığı iğrenç bir diktatörlüğe dönüştürüyorlar. Politik ve edebi boşalma derken neden bahsettiğim açık sanırım. Yapıttaki Shakespeare kokusu zaten kaçırılacak gibi değil. Morn'un taçla ilişkisinde Lear esiyor satır aralarındaki boşluklardan. Yanlış anlaşılmalarda aleni olarak Othello var. Evliliklerle gelen karmaşalarsa İngiliz tiyatro ustasının komedilerini hatırlatıyor. Nabokov, aşkın hain, cinselliğin bela olduğunu düşünüyormuşçasına yazıyor duygusal sahneleri.