Elveda sevgili Engin Geçtan, şu hayatta aldığım en müthiş iltifat sizden gelmişti, o anı hatırladıkça gözlerim doluyor. Sizi çok özleyeceğim. Psikiyatrist Engin Geçtan, Kırmızı Kitap, Dersaadette Dans, Kızarmış Palamutun Kokusu, Tren ve Kuru Su gibi başta karmakarışıklıklarıyla insanın başını döndüren ama kaosun yerini daima kendine has bir düzene bıraktığı romanların yazarı... Onunla birkaç yıl önce hem psikoterapiyi hem de edebiyatı konuştuğumuz bir röportaj yapmıştık. Meleklere karşı niçin temkinli olmak gerektiğini, günah işleme eğilimimizi kabul etmenin bizi nasıl hafifleteceğini, kendimizi korumak için seçtiğimiz maskeleri, bir şiddet toplumu haline gelme sürecimizi, kuantum fiziğini, Mayaları, pop starların bizim için neyi simgelediğini, şeytan tüyünün gerçekte ne olabileceğini ve başka birçok şeyi anlatmıştı. Onu dinlerken 1960'larda devletin desteğiyle yaygınlaştırılmaya çalışılan psikoterapiyi nerede, nasıl, ne sebeplerle kaybettiğimizi merak etmiştim. Bir not: Yazarın Mesela Saat Onda adlı son romanını okurken fark ettim ki bir yandan yine keskin bir zeka, mizahi ama sert bir eleştirellik ve her şeye rağmen koruduğu bir iyimserlikle İstanbul'un muhtelif semtleri, zamanları, kuşakları ve yaşamları arasında gezinirken, bir yandan da röportajda kısaca söz ettiği isimlerimizin hayatlarımızı nasıl etkilediği, değiştirdiği meselesini Şubat'ın, Beyhude'nin, Hamasettin'in, Hükümet'in, Karamela'nın, Karanfil'in, Macun'un, Muhtelif Rivayet'in, Otuz'un, Ömrügüzel'in, Reçel'in, Takiye'nin, Tango'nun hikayeleri üzerinden anlatıyor. Terapi insanın kendiyle yüzleşmeye, daha kendi olmaya doğru çıktığı bir yolculuk. Genellikle takıldıkları kısır döngüleri fark edip bunları aşmaya istekli ve niyetli olan insanlar geliyor. Tabii ki bu terapiye başvuranların, başvurmayanlardan daha çok zorlanan insanlar oldukları anlamına gelmiyor. Burada kurulan ilişki ve ittifak çok önemli. Bizler ilişki yönelimli varlıklarız. Anne karnında evrenle ilişki halindeyiz mesela ama doğduğumuz anda bunu unutmak zorunda kalıyoruz, çünkü 'şeyler dünyası'nda buluyoruz kendimizi. Devreye mülkiyet olgusu giriyor. Anne çocuğunu 'ona ait bir şey' olarak görmeye başlıyor. Ve hepimiz birbirimizi 'şeyler' olarak kabul ederek yaşıyoruz. O benim hayatımda ne işe yarayacak? sorusu belirliyor seçimlerimizi. Bunu tamamen aşmak mümkün değil, ama en azından mülkiyet olgusunun yarattığı samimiyetsizlikten uzaklaşmayı amaçlayan bir süreç yaratmak mümkün. İyileşme sözcüğünü kabul etmiyorum, sağlıksızlık yargısı içeriyor. Terapide soyut şeyler değil, hoşa gitmeyen somut yaşantılar paylaşılır... Yaşananların otopsisi yapılır da denebilir bir bakıma. Amaç insanın kendini ve yaptıklarını kabullenmesi, bunların sorumluluğunu üstlenebilmesi... Yargılama ortadan kalkınca, insan kendi iç sesini daha net bir şekilde duymaya, dinlemeye başlıyor, yönünü daha iyi tayin ediyor. Psikoterapi ortamında eleştiri yapılmaz, birlikte neyin niçin yaşandığını anlamaya, hatta üçüncü kişilerin ne hissetmiş olabileceklerini görmeye çalışırız. Çünkü bizler, çoğu zaman sadece kendi yaşadıklarımıza odaklanıp kilitleniyoruz. Kendini anlamaya çalışmak yerine yargılayan kişi, eleştirdiği şeyi muhakkak yine yapar, çünkü eleştirel bakış insanı anlama çabasından kurtarır. 100 yıl önce psikanalizde 'normallik' diye bir kavram vardı. Topluma uyum sağlayabilme becerisi... II. Dünya Savaşı'ndan sonra Nazi Almanyası'nda olduğu gibi, toplumların da hastalanabileceği görüldü. Yani 'topluma uyum sağlama becerisi' olarak tarif edilen normallik bir sağlıklılık ölçütü olarak kullanılmaktan çıktı, normallik bir süreç olarak tanımlanmaya başladı. Son zamanlarda ise bu sözcük tedavülden kalktı, çok da isabet oldu. Artık hepimiz arızayız. Bu koca bir seminer konusu aslında. Şu sıralar yazmakta olduğum metin de bununla ilgili. Kısa bir özet isterseniz, günümüzde yaşanan şiddetin sebepleri arasında küreselleşmeyi, vahşi kapitalizmi, geleneklerin biraz fazla hızlı dağılıp değişmesini ve bütün bunların sonucunda insanların kendilerini taşımakta zorlanmalarını sayabilirim. Bir bakıma öyle. Jung'un sıkça söz ettiği gölge arketipi bu olguyu açıklamakta önemli. Jung herkesin bir gölgesi olduğunu anlatıyor. Onunla ne kadar az yüzleşirseniz, gölgeniz o kadar güçlenir ve sonunda bir tehlikeye, kaldırılamaz bir ağırlığa, ruhunuzun içinde her an etkinlik kazanabilecek bir tehdite dönüşür. İnsanlar Toplumun hangi kurallarına göre yaşamalıyım? diye düşünürken, gölgelerine yabancı kalıyor, ilkel ve vahşi yönlerini yok sayıyor. Bu nedenle meleklere karşı temkinli olmakta yarar var diye düşünüyorum. Zira yönergeden yoksun bırakıldıklarında, o yok sayılan, bastırılan gölgeler en başlarına buyruk halleriyle ve adeta patlarcasına ortaya çıkıyorlar. İnsan ruhunda aydınlık, karanlık yok. Toplumsal değerler bizden belirli kalıplara uygun davranmamızı beklediği için, ilkel yanlarımızı bizzat kendimiz karartıyoruz. O yanlarımız ilkel, saldırgan, hayvansı, çocuksu olabilir ama aynı zamanda canlı ve yaratıcılar da... Halbuki biz toplumun beklentilerine uymayan yanlarımızı derinlerde bir takım kompartımanlara hapsediyoruz. Sıkıştırdığımız gölgelerimiz serbest kaldığında da her türlü şiddet ortaya çıkabiliyor. Bu maskeleri bilinçli olarak sipariş etmiyoruz ki. Şişmanlık çoğu zaman sadece kalıtsal bir özellik. Ancak çok ender durumlarda şişmanlığın da bir koruyucu olarak kullanılabildiğine tanık oldum. Uzak geçmişte terapiye gelen bir hanımı hatırlıyorum, aşırı şişmandı. Genç yaşta evlenip çoluk çocuk sahibi olmuştu. Güçlü cinsel fantezileri vardı. Zayıflamayı neden hiç düşünmediği tabii ki konuşuldu ve terapi süreci içinde kendisi kilo vermemesinin daha doğru olacağına karar verdi. Günah işleme yeteneği insanın üstünlüklerinden biridir diyenlerle aynı fikirdesiniz. Evet, günah işleme eğilimi ile günah işlemenin ayrı şeyler olduğuna katılıyorum. Günah işleme eğilimi, Yapabilirim diyebilmektir. Bu bir bakıma insanın kendi gölge arketipini kabullenmesi anlamını da taşır. Günah işleme eğilimimizin olduğunu kabul etmek bizi hafifletir. Bence bu, günahın eyleme dönüşme olasılığını da azaltabilir. Kendini suçlamamakla başkalarını suçlamamak ayrı şeyler değil. Başkalarını, ancak kendinizi kabul ettiğiniz oranda kabul edebilirsiniz. Toplumun hangi kesiminde yaşadığınıza ve toplumsal statünüze göre değişir bu, ama örneğin daha önce de dediğim gibi adam öldürme potansiyeli taşıdığınızı kabullenirseniz, hafiflersiniz. Öldürmezsiniz. İnsan, gölgesiyle sizin maske dediğiniz personası arasında çatışma olmadığı zaman huzur buluyor. Bir de şu var; gölgesiyle barışık insanlar daima daha çok aranırlar, yaptıkları yadırgansa bile. Şeytan tüyü mü bilemem ama gölgenin olduğu yerde hayat vardır. O insanların cazibesine kapılanlar, aslında hayata doğru çekiliyorlar. 'Arızalı' dediğimiz insanları düşünün; ya eleştiririz onları, ya da onlardan geçiniriz. Bir bakıma, Madem ben çıldıramıyorum, bir çılgının dünyasından geçineyim hali... Bu iki insan nasıl arkadaş olabilir ki dersiniz ya, bu tür ilişkilerdir onlar. Tanımadığım biri hakkında fazla şey söyleyemem ama sanırım hayatı boyunca kendi bildiğini okudu, belki de bu bu nedenle öncü bir sanatçıydı. Bedelini de ödedi. Bir kapı açtı ama tanımı yok. Fakat gezegenimizin tek bir oluşum, tümüyle canlı bir organizma olduğunu artık biliyorum. Biz gördüklerimizi canlılar, cansızlar, insanlar, hayvanlar, bitkiler diye sınıflandırmışız ama evrende böyle bir sınıflandırma yok, sokaktaki kaldırım taşının içindeki atomlarda bile 'dans' sürüyor. Özgürleştirici bir keşif oldu bu benim için. Öğrendiğim ikinci şeyse şuydu: Olaylar, biz onlara baktığımızda vuku bulur. Ortak şeyler gördüğümüzü sanırız ama muhtemelen bu bir yanılgı. Hepimiz kendi geçmişimizle, kendi zihnimizle, kendi gözlerimizle görürüz. Beynimiz bize, milyarlarca uyaran arasından bizzat seçtiklerini sunar. Farklılıklarımız da zaten bu seçimde ortaya çıkar. Kendimi bildim bileli kıyameti bir kurgu olarak algılamışımdır. 2012'de hayatta olursam, yıl sonunda neler olacak diye de beklemeyeceğim. Mayalar'a gelince; o tarihte dünyanın başka bir boyuta geçeceğini söylüyorlar. Kıyametten söz edilmiyor. Bir şifre var ama bugüne kadar çözebilen olmamış. Karşılaştığım bazı örnekler tabii, ama bu konuda bir genelleme yapmanın doğru olmayacağını düşünüyorum. İsimlerini kabul etmekte zorlanan kişiler olabilir, ama sonuçta insanlar isimleriyle yaşamak durumunda ve aynı nedenle bu konuda konuşmaya pek istekli değilim. Teşekkür ederim. Ama Engin Geçtan'la sadece bir kere röportaj yaptım. Bu da o. Yeniden yayınlamak mantıklı geldi, çünkü sözünü ettiği şeyler hala yeni ve geçerli. engin geçtan ile hayat isimli kitabı ile tanıştım ve kitap benim vazgeçilmezlerimden oldu bahsettiği kuantum fiziği ile ilgili kitapları kütüphaneden bulup okudum. Umarım Engin bey çok uzun yıllar sağlıkla üretken bir şekilde yaşar, bizlerin böyle insanlara ihtiyacımız var. güzel bir röpörtaj olmuş, teşekkürler. Engin hocanın kitaplarını yıllardır okuyorum. her gün, her okudukça daha da heyecan duymuşumdur. onun sayesinde gerek yabancı olsun gerek türk olsun birçok yazarla tanıştım, hep onun dünyaya bakışını yakalamak için. sonuç mu; sadece baş döndürücü. Engin Geçtan yazdığı kitaplarla benim hayatımı değiştiren değerli bir yazar. Engin Geçtan'a mail yoluyla bile olsa ulaşmak istiyorum. Bu konuda yardımcı olabilirseniz çok sevinirim. Sevgili Mehmet, Engin Geçtan'a ulaşmak için Metis Yayınlarını arayabilir ve email'ini rica edebilirsiniz. Vereceklerini sanıyorum. Merhabalar, ben yüksek lisans öğrencisi Büşra Altuntas. Çok güzel ve yararlı bir röportaj olmuş. Teşekkür ederiz. Engin Geçtan hakkında yüksek lisans tezi hazırlıyorum. Tezim için hayatına ulaşmak istiyorum. Nasıl ulaşabilirim. Bu konuda bana yardımcı olursanız çok sevinirim. Şimdiden teşekkür ederim. Teşekkür ederim, sanırım yayıncısına başvurmalısınız. Metis Kitap bu konuda yol gösterecektir.


Mine'yi Egoist Okur'da daha sık görmeyi umuyorum. Çok teşekkürler ona ve yürekten sevgiler... Bu arada yeni Enid Blyton kapaklarını ben de pek sevemiyorum. Polisiyeye ve macera kitaplarına merakım çok küçük yaşlarda başladı. Çocukluğumda en sevdiğim yazar Enid Blyton'dı. Anneannemin yetişkinler için olan kütüphanesine dalmadan önce benden on yaş büyük dayımın çocuk kitaplarıyla tanışmıştım. En çok da Afacan Beşler'i severdim. Tabii Gizli Yediler de vardı ama Afacan Beşler favorimdi. Bir Dolap Kitap'taki şu yazıdaki gibi hissederdim ben de. Tabii o zamanlar karakterlerin isimleri uyduruk, çeviriler dandikti ama bunlar benim umurumda bile değildi. O kitapları öyle çok severdim ki, birkaç arkadaşımla bir araya gelip çete kurmaya çalışır, maceralar yaşamayı hayal ederdim. Maalesef, ne Afacan Beşler gibi bisikletlerimizle tatile gitme şansımız vardı, ne de Gizli Yediler gibi kapısında GY yazan gizli toplantı yapabileceğimiz eski kulübemiz. Ama televizyonun hayatımızda bu kadar yer kaplamadığı zamanlardan birinde, okuldan eve geldiğimi, annem mutfakta yemek hazırlarken radyoda çocuk piyesleri dinlediğimi hatırlarım. İşte bu piyeslerden bazıları da Afacan Beşler'in maceralarından oluşurdu. Kısacası Enid Blyton'u sadece okumamış, Sungun Babacan'ın muhteşem sesinden dinleme şansını da akalamış bir nesle aitim ben. Birkaç sene önce Artemis Yayınları Afacan Beşler'i yeniden bastı. Bu yeni baskıların çevirileri, hikaye anlatımı eskilerine göre çok daha iyi. Artık Miço'nun adının George, Kepçe Adası'nın da aslında Kirrin Adası olduğunu biliyorum. Ancak bu sefer de kapakları güzel bulmuyorum. Süslü bir Afacan Beşler yazısı değil de, tıpkı Enid Blyton'ın orijinal kitaplarındaki gibi oçcukların hayal güçlerini renklendirecek resimler, illüstrasyonlar görmeyi isterdim. Darrell'ın adı Dolly, Mallory Towers ise Kartalkaya olmuş! Sonradan öğrendiğime göre, Enid Blyton, Malory Towers serisinden altı kitap yazmış. Daha sonra yazarın izniyle Pamela Cox altı kitapla seriye devam etmiş. Orijinal kitaplar kahramanımız Darrell Ryder'ın yatılı okul maceralarını anlatırken, devam kitaplarında Darrell'ın kızkardeşi Felicity'nin maceraları anlatılıyor. Bizim Yaramaz Kızlar olarak bildiğimiz Almanca versiyonlarından dilimize çevrilenlerde Darrell'ın adı Dolly, okulun adı ise Kartalkaya olmuş. Ayrıca Enid Blyton'ın orijinal kitaplarının üstüne bir 12 roman daha yazmış Alman yazar. Bu kitaplarda Dolly okuldan mezun olduktan sonra, Kartalkaya'nın hemen yanında açılan kardeş okul Kartalyuvası'na gidiyor. Kartalyuvası'ndan sonra da çok sevdiği okuluna eğitmen olarak dönüyor, evleniyor ve bir kızı oluyor. Artemis Yayınları, Afacan Beşler gibi Enid Blyton'ın bu serisine de el atmış ve onları orijinale sadık kalarak bu kez Malory Kuleleri adıyla yeniden basmış. Hangisi daha güzel diye sorarsanız, Artemis'in baskısı, çeviri kalitesi bakımından çok daha güzel. Zaten biri orijinal, diğeri Almanca kopyaları... Yalnız benim için yine kapak sorunu var. Şimdiki çocuklar seviyordur belki ama ben bugünün kitap kapaklarını sevmiyorum Hayalimdeki çocuk kitaplarında, yetenekli sanatçılar tarafından özel olarak çizilmiş resimler var. Enid Blyton bahsini kapatırken; Blyton, William Shakespeare ve Agatha Christie'den sonra kitapları farklı dillere en çok çevrilen üçüncü yazarmış. Bir zamanlar kitapları yasaklanan, hatta bazıları tarafından ırkçılık, cinsel ayrımcılık ve yabancı düşmanlığıyla suçlanan biri için bu oldukça garip bir durum. Bana göre ise Enid Blyton, bilgisayarın olmadığı bir çağda çocuklara macera dolu bambaşka bir dünya sunmuştur, o kadar. Enfes bir konu!!! Ben de Mine hanım gibi 1970lerin son yarısında okumaya başladığım Langaleot ve Kare As hayranı idim. Başkan yayınları nın bu romanlarını hayranlıkla okurdum. 3 Silahsörler ve Ivanhoe de eklmemem lazım. Ankara'da oturduğumuz yere yakın Haşet kitabevi ne sık sık ugrardım. Sanırım Fransızcalar orada idi, Türkçeleri nereden alıyordum onu unuttum!! Ne güzel, ben de benzer hisler içinde bir dolu kitap topladım çocukluğumdan, umarım bulursunuz.


Aktör, yazar ve senarist Ercan Kesal yıllar önce Kırıkkale'nin Keskin ilçesinde birkaç yıl geçirmiş. Henüz 23 yaşında, yeni mezun genç bir hekimmiş o sıralar. Ve Anadolu'daki mecburi hizmeti sırasında bir cinayete tanık olmuş, daha doğrusu kendini bir cinayet soruşturmasının tam ortasında bulmuş. Hiç aklından çıkmayan o olayı daha sonra, 3 Maymun filminde birlikte çalıştığı Nuri Bilge Ceylan'a anlatmış, Ceylan da bunu film haline getirmeye karar vermiş. Aylar süren bir çalışmanın sonunda sinemamızın en önemli yapımlarından Bir Zamanlar Anadolu'da çıkmış ortaya. Tek başına Anadolu'ya gitmek 23 yaşında bir çocuk için gezegenin ortasında kalmak gibiydi. Kendimi yapayalnız hissediyordum. Hekimliği de ne kadar iyi yapabildiğim belli değil, okuldan yeni mezun olmuşum. Zihnimde taşraya dair bütün o romantik zannedişler tuzla buz olmuş. Yüzlerce hasta kapımda, sağlık sorunları bitmek tükenmek bilmiyor. Bürokratlar arasındaki ilişkileri anlamak mümkün değil, dedikoduların sonu gelmiyor, o küçük dünyaların bazı halleri sana da sirayet ediyor... Devlet hastanesindesin ve sağlık ocağındaki iktidar mücadelelerine hayretle bakıyorsun. Akşamları meyhaneye gidiyorsun; kaymakam, savcı gibi koca koca adamlarla muhabbete katılacak ama sarhoş olmayacaksın. Tüm bunların ortasında hunharca bir cinayet işleniyor. Bir grup bürokratla akşamdan sabaha kadar dolaşarak ceset arama yolculuğu yapıyorsunuz. Katil de aranızda üstelik. Bu tuhaf arayış da zaten o gecenin sabahında bitiyor. Doğru söylüyorsunuz, çok taşıdım ben bu olayı içimde. Şanslıydım, Keskin'de her şey aynıydı. Otopsi yaptığım masa bile. Sadece cep telefonu girmiş hayatlarına, bir de internet kafe açılmış, geri kalan her şey olduğu gibi kalmış. Değişim dediğimiz şey teknolojiyle ilgili belki ama insanlar çok uzun zamandır hep aynı varoluşsal sorunlarla boğuşmaya devam ediyor. Nuri Bilge Ceylan ve Ebru Ceylan'la dertlerimiz yakın; entrikayla ilgilenmiyoruz, insana dair meselelerin peşindeyiz... Kasabadaki birkaç bürokratın ceset arama yolculuğunu mu anlattık filmde? Hayır! İnsana dair en karanlık kıvrımlarda dolaştık ve o bürokratların birbirleriyle olan ilişkilerini, onların bitmek tükenmek bilmeyen iktidar arzularını, insanın en pespaye hallerden en kutsal duygulara hızla geçebileceğini, umudun hiç tükenmediğini ifade etmeye çalıştık. Herkesin kendi içindeki cinayetin peşinde olduğunu gösterdik bir bakıma ve karakterlerle birlikte biz de bir yolculuğa çıktık. Haklısın. Kameranın arkasındaki dünyanın yarattığı heyecanı gördüm, yaşadım, kolay vazgeçmem artık. Sadece dogru zamanda doğru bir iişle başlamak istiyorum. Tarkovski, Yönetmenlik mesleğini birine üç ayda öğretebilirim ama bu onu sanatçı yapmaz der. Sorun ne iş yaparsanız yapın, kendinize olan saygınızı kaybetmemek galiba. Yazdığım, oynadığım ya da bir vesileyle içinde yer aldığım her sinema çalışması bu yolculuğun kilometre taşlarıdır. Kitapta en etkilendiğim yerlerden biri şu: Hastane önündeki araba sahnesini çekerken, senaryo gereği katili oynayan oyuncuya saldıran yerel oyuncuların içindeki gençlerden birkaç tanesinin yıllar önce öldürülen maktulün akrabaları olduğunu iyi biliyordum diyorsunuz. Seyredenler arasında da katilin akrabaları varmış. Ahmet Mümtaz Taylan'ın canlandırdığı şoförün hikayesi söylüyorsunuz. Müthiş gerçekten. İstanbul'a geldiğinde tanıştırmışsınız ikisini, hatta meyhaneye götürmüşsünüz ama Ahmet Mümtaz'a karşısında duranın filmde canlandırdığı kişi olduğunu söylememişsiniz. Söylemedim. Ahmet şahane bir Arap Ali oynadı, tamam. Ama o Arap Ali o Arap Ali değil işte. 70'lerinde bir adam artık. Çoktan emekli olmuş, gözlük takmış, değişmiş. Doğru, hayat taklit edilemiyor. 75 kişi 2-3 yıl çalışıp trilyonlarca para harcıyoruz, neden? 25 yıl önce yaşanmış tek bir geceyi taklit etmek için. Yapabildik mi, tartışılır. İnsan bunu düşününce, hayatın sinema karşısındaki gücünü hissediyor. Sanat çok işlevsel ama hayat karşısında taklitten başka bir şey değil. Hayatı yaşamakla mükellefiz. Bir film nasıl bir sürecin sonunda çıkıyor, hepsini an be an yazdım. Ailemle, oğlumla, annem ve babamla ilişkilerimi de anlattım.


Gerçekte hekim olan Ercan Kesal'ı Cannes'da Altın Palmiye kazanan Üç Maymunun senaristi ve başrol oyuncularından biri olarak tanıdık. Ceylan'ın Bir Zamanlar Anadolu'da filminde de vardı. Sonra Taylan Biraderler'in Vavien, Onur Ünlü'nün Sen Aydınlatırsın Geceyi, Ali Aydın'ın Küf ve Mahmut Fazıl Coşkun'un Yozgat Blues adlı filmlerinde rol aldı. Ama bu röportaj bunlarla değil, Kesal'ın ilk kitabıyla alakalı. İletişim Yayınları'ndan çıkan Peri Gazozu'nda çocukluğunu, ilk gençlik yıllarını ve tecrübesiz bir hekimken Anadolu'da yaşadıklarını anlatıyor Ercan Kesal. Her şeyin merkezinde de bir süre önce kaybettiği babası var. Hekimsiniz aslında ama bugüne dek oyunculuk yaptınız, senaryolar yazdınız... Şimdi de ilk kitabınızla okur karşısındasınız. Açıkçası edebiyat tıptan önce vardı benim için. Çok genç yaşlardan beri yazıyorum. Ama daha önemlisi okumaya karşı hep delice bir tutkum oldu. Küçükken ne bulursam, elime ne geçerse okurdum, ayrım yapmadan. Şimdi biraz daha spesifikleşti, seçerek okuyorum ama değişmeyen bir şey kaldı: Bu kadar çok okuduğum için yazıyorum aslında. Yazmak nedir? Kelimelerle, kavramlarla mücadele etmek. Onları alıp şekle sokuyorsunuz. Hizaya getiriyorsunuz bir bakıma... Size kelimelere bu kadar hakim olma gücünü veren, besleyen şey de okuduklarınız. Peri Gazozu'ndaki hikayelerin çoğunda Anadolu'da hekimlik yaptığım yıllardaki tanıklıklarım vardır. Sayısız hastanın derdini dinledim, acısını paylaştım o yıllarda; bir bakıma sır katibiydim onların. Bir malzeme gibi bakmıyorum yaşadıklarıma ama o insanlarla hemhal olmak, dertlerinin içinde yer almak yazar olarak işimi epey kolaylaştırdı doğrusu. Fakat şunu söyleyeyim: Yazar cüssesiyle, yazar ağırlığıyla ortalıkta görünmekten hoşlanmıyorum. Benim yazarlık cüssem tanık olduğum hikayelerin gücünü, etkisini, bu insanların dertlerini gölgelemesin. Edebi bir yükün altında değilim. Estetik kaygılara kapılmıyorum. Gördüklerimi, yaşadıklarımı göstererek, okuyucumu hikayedeki kahramanlarla baş başa bırakıyorum. Senaryo yazarken de burada da aynıyım, karakterlerimi hemen konuşturuveriyorum. Şiirle başlamıştım edebiyata. İlk şiirimi bir dergide görmenin bana ne büyük bir heyecan verdiğini hatırlıyorum. Tuhaf bir şey, hem çok mutlu oluyorsunuz hem de yazdığınız şeye yabancılaşıyorsunuz. O sizin, biliyorsunuz bunu, gene de karşısına geçip seyrediyorsunuz uzun uzun. Ercan Kesal adında tanımadığınız bir adamın şiirini okurmuşçasına... İçsel yolculuğun çok etkileyici bir dönemeci bu. İzmir ve Ankara kökenli dergilerde, sonra İstanbul'da Şizofrengi'de... Şimdikiler gibi o zamanlar da öyküyle karışık makaleler çıkıyordu. Öyküsel deneme demişti eleştirmen Semih Gümüş. Biçem olarak bilinç akışı denen türe dahil galiba. Belleğin kendine has bir iradesi olduğunu keşfettim. Biz istesek de istemesek de çıkıp gelebiliyor anılar. Okurken bazen Bütün bunları ben mi yaşadım Allahım diyorum ya, bu yüzden. Tabii o anlattıklarımı üst üste ve her gün yaşamadım. Hayat acıları, onları hazmetmenizi kolaylaştıran bir rutinle çıkarıyor karşınıza. Bugün feth-i kabir'e gidip bir olaya tanıklık ediyorsunuz, bir hafta sonra otopside başka bir olay yaşıyorsunuz. Yıllar sonra da aralarında bağlantılar kurmaya, hadiseleri birbirleriyle ilişkilendirmeye başlıyorsunuz. Hayat bunları size toplu halde sunmuyor, yaşadıklarınızı içselleştirmeniz için gerekli mesafeyi de yaratıyor. O mesafe sayesinde siz her seferinde ruhunuzu, aklınızı yeniden konumlandırıyorsunuz. Kabulleniyorsunuz. Yaşadıklarınızın bazılarını unutuyor, bazılarını daha net hatırlamaya başlıyorsunuz. Bellek dediğimiz şeyin geçmişinizden bugüne bir kar topağı gibi gelip yerleşen bir şey olduğunu anlıyorsunuz. Kayıp gitmiş bir zaman değil geçmişiniz. Geçmişin farklı anları şimdiyi oluşturuyor. Sonra da zaten çok acayip bir şey oluyor. Belleğin, hatırlamanın yakıcı, kanırtıcı bir şey olduğunu görüyorsunuz. Hayat böyle, size en acı veren şeyler, sizi en çok büyüten şeyler değil midir? Öte yandan belleği diri tutmak da ahlaki bir seçim aslında. Belleksizlik vicdansızlıktan başka bir şey değil, unutmaksa ihanet. Sadece gazoz üretmesi bile babamı başkalarından farklı, özel biri yapıyordu benim gözümde. Düşünün; ilkokul mezunu bir çiftçi, bozkırın ortasındaki bir kasabada yaşıyor, Avanos'ta... Etrafta peri bacaları var. Sonra babam Karaköy'deki bir Rum'dan, Yani Yankuloviç'ten öğrendiği tarifle gazoz üretmeye başlıyor. Şehir suyu da yok ki o zaman, çeşme suyundan üretiyor gazozu. Kadınlar yakınıyor, Mahallenin suyunu içiriyorsunuz bize diyerek. Haklılar da aslında, kitabın bir bölümünde yazdım bunları. Gazoz bir çocuk için sihirli bir şeydi. Arkadaşlarımla oynarken rüşvet olarak kullanabiliyor, Benimle oyna, sana gazoz ısmarlayayım diyebiliyordum en basitinden. Sonra sarı gazoz denen meyveli gazoz üretmeye başladı babam. Ardından siyah gazoz geldi, yani bir nevi kola... Ama büyük markalarla rekabet etmek artık bariz bir şekilde imkansız hale gelmişti, bizim gazoz macerası böylece bitti. Gazoz sattığınız her yer canlıdır. İnsan ilişkilerinin güçlü olduğu yerlerdir oralar. Kıraathaneler, bakkallar, lokantalar, şehir kulüpleri, açıkhava sinemaları, o şehirde insanların toplandığı bir araya geldiği neresi varsa artık. Kucağımda gazoz kasasıyla giriyordum o yerlere. Ve her seferinde bambaşka insanlar tanıyordum. Esnafla muhatap oluyor, onların hal ve hareketlerinin anlamını öğreniyordum. Kurnazlıklarını, beni kandırıp kandırmadıklarını, ahlaklı durma çabalarını... Hekimlik yıllarımda çok işime yaradı bu, daha hızlı empati kurdum insanlarla. Sanki hastalarımın hepsini tanıyordum önceden, geçmişte hepsine gazoz satmıştım. Onlara değil belki ama onlarla aynı dünyanın insanlarına... Emin olun öğretmen çocuğu olsaydım, işler değişirdi. Tapu müdürünün ya da oto galericisinin oğlu olsam, bambaşka bir hayat yaşardım. Gazoz satmak iyiydi, hayatın tam içinde olmak demekti. Babamı çok severdim ben, onun benimle gurur duyduğunu bilirdim. Bir çeşit baskı da oluştururdu bu üzerimde. Kendimle ilgili konularda onu haklı çıkarmak isterdim. Bana kızdığı zamanlar oldu arada, mesela 80 öncesinde siyasete karıştığımda... Siyaset yolculuğumu babam hep açık bir endişeyle izledi. Sonra ilişkimiz sakinleşti. Özellikle ben hekim olduktan sonra... Hayatının epey uzun bir döneminde parkinsonla mücadele etti babam. Üzgün ve öfkeliydi, çünkü hareket edemiyordu. Kendine çok dikkat eden, temizliğine bakımına çok önem veren bir insanın artık kendine bakamaması acıdır, bunu yaşadı. Hekim olduğum için herhalde çareyi bende arıyordu. Böylece ilişkimiz şekil değiştirdi, koruyan kollayan oldum. Eğitimini almadım bu işin, onu söyleyeyim baştan. Bilerek de başlamadım zaten. Tesadüfen. O zamanlar arkadaşım, sonra da eşim olan Nazan'ın oynadığı bir filmde ufak bir sahne için oyuncu arıyorlardı, o rolü ben oynadım. Nuri Bilge Ceylan'ın filmi, Uzak. Ama esas Üç Maymun'la başladı her şey. O filmin senaristlerinden biriydim. Nuri oyuncu seçmelerine başlamıştı. Seçmelere katılan oyunculara ben eşlik ediyordum. Ne bileyim, şoförün sahnesi çekilecekse patron oluyordum. Bu şekilde birçok seçmede bulundum. Sonunda Nuri başrollerden birini teklif etti. Senaryo yazarı olarak bütün diyaloglara hakimdim. Bütün seçmelerde bulunmuştum. En önemlisi de oyuncu anksiyetesi yaşamıyordum. Filmde rolüm falan yoktu, niye heyecanlanacaktım ki? Bu yüzden doğaldım kamera karşısında. Hiç yaşamadım. Canlandıracağım karakterin benim içimde nasıl bir karşılığı olabileceğini araştırdım. Kendimle müsemma kıldım onu. Gözlem gücüme, çok insan tanımış olmama dayanıyor bu herhalde. Kuşkusuz. Cinayet masası şefi, muhtar, hademe oynadım, Fransızca şarkılar söyleyen tuhaf birini canlandırdım, mafyöz bir adam bile oynadım... Bende terapötik bir etki yarattı bu. Bir insan ötekini kendi içinde buluyor, oyunculuk bu demek sonuçta. Düşünsenize, hastanenin kurucusu ve yönetim kurulu başkanıyım ama bir hastanede paspas yapan adamı canlandırıyorum. Kimse sana çok uzak değil, bunu anlıyorsun... Çok güzel bir şey değil mi? Oyunculuk seni terbiye eden, sana hoşgörü ve alçakgönüllülük kazandıran bir meslek.


Bir süredir dünya tiyatro sahnelerinde Woyzeck fırtınası esiyor. Halbuki epey eski bir oyun. Alman yazar Georg Büchner 1800'lerin başında yazmış ve tamamlayamadan ölmüş. Eleştirmenlerse bugün oyunu ilk gerçek modern drama olarak kabul ediyorlar. Woyzeck şimdi 200 yıl sonra hala dünyada en çok sahnelenen oyun... Türkiye'de bile halihazırda birkaç farklı yorumu izlenebilir. Geçen hafta Tatbikat Sahnesi'nde prömiyeri yapılan Woyzeck Masalı bunlardan biri. 6 ay önce kendi tiyatrosunu açan Erdal Beşikçioğlu'yla bu röportajı prömiyer sonrası sahnede, spot ışıkları altında yaptık. Böylece spot ışıkları altında durmak ne demektir, sahneden seyirciye bakarken insan ne hisseder, bizzat deneyimledim. İşte Beşikçioğlu'yla yeni tiyatrosu ve müzikaline dair konuştuklarımız. Bir misyonu yerine getirmek için kurdum. Nasıl bir tiyatro olduğu isminden belli. Gençlere okulda edindikleri teorik bilgileri sahnede uygulama fırsatı veren bir mekan. Günümüzde güzel sanatlar eğitimi veren fakülteler artıyor ama tiyatro sahneleri teker teker kapanıyor. Böyle bir ortamda eksikliği en fazla hissedilen şey uygulama. Okulu bitiren öğrenciler de çoğunlukla sadece dizilerde iş bulabiliyorlar. Elbette, ama kendi imkanlarımla tiyatro yapmayı da hep istiyordum. Hem sahnede olmayı sevdiğimden hem de artık gençlere birikimlerimi aktarmanın gerekliliğine inandığımdan... Bir de tabii estetik arayışlarımı ancak böyle bir oluşum içinde sürdürebileceğimi hissettiğim için. Tatbikat Sahnesi enteresan bir yer, bu oyunda başrol oynayan arkadaş bir başka oyunun kulisinde aksesuarcı olabiliyor. Çünkü mutfaktan öğrenilmez bu iş. Dekorun nasıl yerleştirileceğini ve kaldırılacağını da bilmeli ve hakkıyla yapmalısınız. Gerçi bizim için biraz da mecburiyet bu. Maddi koşullarımız belli, prodüksiyona harcayacak çok paramız yok. O yüzden hiçbir zaman ideal koşullarda çalışamıyoruz ve bazı işleri kendi aranızda çözmenin yollarını arıyoruz. Sponsorumuz yok. Seyircinin koltuğa ödediği parayla ayakta duruyoruz. Yani oyunlarımızın finansörü firmalar değil seyirciler. Bu koşullarda da çok iyi iş çıkarıyoruz. Bakın memlekete, hep tek kişilik, iki kişilik, üç kişilik oyunlar oynanıyor. Tiyatro sanatının birçok önemli eseri kalabalık kadro gerektirdiği için ve buna para bulunamayacağından es geçiliyor. Oysa birileri de elini taşın altına sokup büyük prodüksiyonlar sahnelemeli. Bazıları yeni mezun, bazıları hala öğrenci... Birkaç oyuncumuz da daha önce hiç tiyatro eğitimi almamış arkadaşlar, doğrudan bizimle başladılar bu işe. Tiyatro başka nasıl çalışılır ki? Uygulama imkanı vermeden bu çocuklara tiyatroyu öğretemezsiniz. Kağıt üstünde olmaz! Güzel sanatlar fakültelerinin çoğunda sahne falan yok, odalarda prova yapıyorlar. Halbuki spot ışığı üzerinize vurmamışsa, seyirciyle karşılıklı soluk alıp vermemişseniz, sahnenin ruhunu yakalayamazsınız. Evet, o zaman İstanbullular hem bu oyunları izleyebilecek hem de yeni projeler için bize alan açılmış olacak. İstanbul repertuarımızda Bir Delinin Hatıra Defter ve Seray Şahiner'in Antabusu var. Başrolde Nihal Yalçın'ı izleyeceksiniz. Woyzeck, bir halk hikayesinden yola çıkarak yazılmış. Basit bir kurgu içinde aşk var, sevgilisi savaşa gidince geride kalan kadın var, evlilik dışı dünyaya gelen çocuk var, savaştan dönen askerin bıraktığı kadını bulamaması var, şiddetli kıskançlık var... Belki o adam kadını affedecek ama buna izin vermeyen, herkesi ahlak üzerinden yargılayan toplum var. Dünya var oldukça yaşanacak evrensel bir hikaye... Birileri hep ahlak bekçiliği yapacak ve birileri bundan ötürü hep acı çekecek. Zamanlaması son derece yerinde; günümüzde yaşadıklarımıza denk düşüyor. Son zamanlarda bu ülkede toplumun ahlak değerleri sorgulanmaya başladı. Üç çocuk konusu, kürtaj meselesi... Bize kendi ahlak standartlarına uygun hayat biçimini dayatanların ahlakını sorgulamalıyız. İşte Woyzeck Masalı bunu yapıyor. Fakat aslında bizim bunları konuşmamamız lazım. Cümlelerin altını kalın kalın çizmeyi sevmiyorum ben. Seyirci sahnedeki oyuna baksın ve seçimini yapsın istiyorum. Tom Waits ve Nick Cave'den sonra Behzat Ç. Şunu sorayım o halde: Klasik tiyatronun rock müzisyenlerinin ilgisini çekmesi çok da sık rastlanan bir durum değil. Woyzeck bu özelliğiyle de dikkat çekiyor. Şahsen Tom Waits ve Nick Cave'den sonra Behzat Ç. nin bir Woyzeck müzikali yapmasını enteresan buldum. Evet, Onur Yüce'nin protest hatta grunge müzikleriyle sahneliyoruz oyunu. Aslında niyetim başkaydı; Aristophanes'in Kuşlarını toplu konutlarda yaşayanları anlatan alaturka bir rock müzikali yapmak istiyordum. Ama şimdilik buna gücümüzün yetmeyeceğini hissettik. Şarkı söyleyip dans eden ve bir yandan da oyunculuk yapabilen o kadar az kişi var ki memlekette. Biz de küçülmeye karar verdik ve devreye Woyzeck girdi. Serbest bir uyarlama yaptım ve seyirciye sorular sordurmayı amaçladım. Diyarbakır Devlet Tiyatrosu'nda çalışırken de seyirci anlar mı diye düşünmezdim. Bir dünya kurup seyirciyi o dünyaya davet ederdim. Bütün oyunlarımız kapalı gişe oynardı. Seyirci anlamaz yargısından vazgeçmek lazım, iyi bir oyunu herkes anlar. Senin anlatmak istediğinden başka türlü anlar, ama anlar. Şeytan sözcüklerin dizilişinde gizlidir diye bir replik var, müthiş. Ben de beş liraya bilet satmak isterdim açıkçası ama gücüm yetmez. İnsanların çok ucuza güzel işler seyretmelerini sağlamak Devlet Tiyatrosu'nun görevi. Ama tiyatronun öldüğü yolundaki söylentileri kastediyorsanız, buna itiraz ederim. Bu mesleği seven insanlar olduğu sürece tiyatro var olacak. Buradaki gençler gerekirse hiç para almadan da sahneye çıkacak kadar sevdalılar bu sanata. Kaldırımda oynar, gene de tiyatronun peşinden koşarlar. Anlatacak hikayesi varsa tiyatrocuya her yer sahnedir. Biz de işte rüyamızın peşinde koşturmayı sürdürüyoruz. Bir rüyam yok aslında. Yapmak istediklerinin yüzde 70'ini gerçekleştirmiş bir adamım. Gençler de hayallerini gerçekleştirsin istiyorum. Burayı bunun için kurdum. Ben yok olup gitsem bile hikayem, hayallerini burada gerçekleştirmiş insanlar aracılığıyla sürecek. Dizi yaparken çok yoruluyorum, tiyatroya dönünce huzur buluyorum, ruhum şifa buluyor. Az önceki sorunuza döneceğim, televizyon sıradanlığını muhafaza ettiği sürece tiyatro hep var olacaktır.


Matematikçi ve yazar Lewis Carroll'a dair bir hikaye anlatılır. Bir davette tanıştığı Kraliçe Victoria, yazara Alice in Wonderland ve Through the Looking-Glass adlı kitaplarını ne kadar sevdiğini söylemiş ve Bir sonraki kitabınız çıktığında lütfen bana imzalı bir kopya gönderin ricasında bulunmuş. Ne olmuş dersiniz? Aradan birkaç ay geçtikten sonra Carroll, Kraliçe Victoria'ya yeni kitabını göndermiş, hem de imzalı olarak... Fakat Cambridge Üniversitesi'nin yayınladığı kitap, cebir üzerine karmaşık bir formüller dizisinden ibaretmiş. Kraliçenin uğradığı derin hayal kırıklığını düşünün! Elektro-akustik müziğin tanınan isimlerinden Erdem Helvacıoğlu'nun aşağıdaki röportajda Bugünlerde ne okuyorsun? sorusuna Ekipman Kullanım Kılavuzu diye cevap vermesi bana gerçek olup olmadığını bilmediğim bu hikayeyi hatırlattı. Fakat tabii bu sadece bir espriydi, yani Helvacıoğlu'nun kitap listesi gayet güzeldi. Tanıdığım nevi şahsına münhasır insanlardan biri olan Sarp Keskiner'in onunla yaptığı röportaj da çok güzeldi. Röportaj değil aslında, daha çok iki müzisyen arasında uzun bir sohbet... Bir süre önce deneyimle deneyselliği birleştirerek oluşturduğu ve prodüksiyon sürecinde piyanoyu plastik çatal, kaşık, silgi, kağıt, baget, keman yayı, pena, slide, zil, peluş oyuncaklar ve muhtelif biblolar kullanarak çaldığı yeni albümü Eleven Short Stories'i yayınlayan Helvacıoğlu'nun bahsettiği konular hem çok ilgi çekici, hem de sadece müzikle ilgili olarak değil, başka açılardan da ufuk açıcı. Dediğin çok doğru ama ben yine de başkaları için bir şey demek istemem. Sonuçta bu biraz da bireysel bir tercih. Ancak gözlemlediğim, benim kuşağımdan birçok besteci akım olarak başladıkları noktadan estetik ve felsefi olarak çok da uzaklara gitmediler. Bu sadece rock türünü kapsamıyor tabii ki, senelerden beri aynı caz, klasik, elektronik müzik kulvarlarında sürekli birbirine benzeyen örnekler veren besteciler var. Her ne kadar saydığımız tüm bu türlerin içinde kalan ve yeniliklere açık olmayan sanatçılar dünyanın her yerinde olsa da, Türkiye'de müzisyenlerin diğer coğrafyadaki müzisyenlere oranla daha muhafazakar olduğunu gözlemliyorum. Ben ilk demo çalışmalarımı yapmaya başladığım günlerden beri bu işitsel muhafazarlığın karşısında durdum. Kendini sürekli tekrar ederek heyecan verici sanatsal yapıtlara ulaşmak mümkün değil kanımca. Kişisel olarak benim icin müzik türlerinin belirli bir sınırı yok. Doktora tezimi yazarken şuna benzer bir cümleye rast gelmiştim. Müzik türlerini belirleyen, onları sayıca kaç kişinin tekrarlayarak yaptığıdır. Gerçekten de sadece müzik dünyasında değil, herhangi bir alanda sayıca çok kişi birbirine benzer şekillerde bir üretim yapıyorsa artık o üretimin belirli bir tanımı oluşmaya başlıyor. Nasıl aslında gerçekte coğrafik olarak ülkeler arasında sınırlar yok ise, türler arasında da böyle bir sınır yok. Bunlar, sadece insanların kendi kendilerine koyduğu tanımlar ve sınırlamalar. Black Falcon albümüyle ilgili olarak verdiğim bir röportajda bir şeye sahip olduğumuz anın aslında onu kaybettiğimiz an olduğundan bahsetmiştim. Aynı şekilde bir tanım ortaya koyduğumuzda da aslında o obje, kişi, müzik türü ile olan ilişkimizi de sınırlamış oluyoruz. Ben bu sınırlamaları aşmak için farklı metodolojiler uyguluyorum. Bunlardan biri, o türde yapılan işleri inceledikten sonra teknik, estetik olarak kısmen veya tamamen belirlenmiş olan özelliklerin tersini yapmak. Bir diğeri ise kesinlikle yan yana geleceği düşünülmeyen metodları, sesleri, estetik anlayışları ve kayıt tekniklerini bir araya getirmek. Tüm bunlar için gerektiğinde ip teorisi, Kübler-Ross modeli gibi konular eserin ana yapısını oluşturabiliyor. Yeri geldiğinde pop müzik prodüksiyon teknikleri klasik müziğe yakın bir anlatımda kendine yer bulurken, başka bir çalışmada arpın tınısı overdrive, fuzz, distortion gitar pedallarının gürültülü yapısıyla birleşiyor. Sanırım prodüksiyona bu şekilde özgürce yaklaşıyor olmam albümlerimin ve eserlerimin yenilikçi ve özgür bir yapı kazanmasını sağlıyor. Ben yaklaşık beş seneden beri farklı zamanlarda prepared pianoda denemeler yapıyordum. Her türlü enstrümandan farklı tınılar elde etmeyi, bu tınılarıfarklı prodüksiyon teknikleriyle kaydetmeyi çok seviyorum. Prepared pianonun enstrümanın yapısından kaynaklanan sınırları ve aynı zamanda tellerinin objelerle buluştuğu andaki tınısal sınırsızlığı beni özellikle çok heyecanlandırıyor. Sadece akustik olarak bu kadar farklı tınıyı başka bir enstrümanda elde etmem mümkün olmazdı. Her ne kadar diğer albümlerimde gitarda farklı çalma tekniklerini ve garip pedal, efekt prosesörlerini kullanarak yenilikçi tınılar elde etmiş olsam da, piyanoda tüm bunları sadece akustik olarak, beş mikrofonla elde edebildim. Armonikleriyle beraber insan kulağının duyabileceği frekansları kapsayan bir enstrüman olması da ayrıca heyecan verici. Piyanonun başına geçtiğin zaman müzikal tercihlerin değişmeye ve daha farklı düşünmeye başlıyorsun ve ben bunu çok heyecan verici buluyorum. Prepared piano romantikliğin dinginliği ve melodik yapısıyla deneyselliğin uç tınısal anlatımcılığını birleştirmemi sağlıyor. Bu albümdeki piyanoyu hazırlama süreci çağdaş klasik müzik çalışmalarındaki hazırlama anlayışından çok farklı. John Cage gibi besteciler hazırlamayı tamamladıktan sonra tüm eserlerini detayları belirlenen ve notaya dökülmüş olan hazırlanmış piyano için yazarlar. Bu anlamda bir konserdeki tüm eserler bu belirli notasyona göre yapılır. Oysa Eleven Short Stories albümünde her eserde tamamen farklı bir hazırlama kullanıldı. Böylece albüm boyunca dinleyici farklı tını dünyalarına sürekli girip çıkabiliyor. Bir eserde bas tellerin üzerindeki metal plakaların sert sesi duyulurken, bir sonraki eserde aynı bas tellerin tınısı aralarına takılan silgilerden dolayı Fender Precision Bass gibi duyuluyor. Veya bir eserde piyanonun ahşap yüzeylerine farklı tipte bagetlerle vurularak bir perküsyon seti sesi duyulması sağlanırken, bir sonraki eserde sadece farklı yayları kullanarak viyolonsele yakın tınılar elde ediliyor. Ayrıca albümde piyano, yakın mikrofonlama teknikleri kullanılarak kaydedildi ve onbir eserden dördünde üst üste kayıt tekniği kullanıldı. Bu özellikleriyle albüm, çağdaş klasik müzik anlayışıyla pop müzik estetiğinin birleşimini ifade ediyor. Albüme başlamadan önce zaten prepared piano teknikleri konusunda deneyimim olduğu için genel olarak nasıl objeler kullanacağım konusunda bir fikrim vardı. Kayıtlar Robert Kolej Suna Kıraç Tiyatro Salonu'nda yapıldı ve ben oraya koca bir bavul dolusu obje götürdüm. Bu objeler arasında plastik çatal, kaşık, silgi, kağıt, ebow, baget, keman yayı, pena, slide, zil, peluş oyuncaklar, muhtelif biblolar gibi onlarca birbirinden farklı obje vardı. Her objenin biçimi ve materyali piyano teli üzerinde farklı bir sonuç veriyordu. Kayıt sürecince hem bu materyaller ve prepared piano ile olan deneyimimi kullandım hem de rastlantısallığı... Bazı eserlerde o ana kadar demo kayıtlarda kullandığım materyalleri albüm kaydında tamamen farklı bir biçimde yeniden kullandım veya o zamana kadar hiç denemediğim objeleri piyanonun telleri üzerine yerleştirdim. Bu şekilde deneyimle deneyselliği birleştirmiş oldum. İsmi geçen tüm yönetmenlerin kendilerine has bir sinema dilleri var ve hepsi de kişisel olarak hayatımın belli dönemlerinde beni derinden etkilemiş sanatçılar. Bu yönetmenlerin filmlerindeki bazı sahneler hala çok net bir sekilde hafızamda. Mesela Angelopoulos'un resimsel görselliği, Darren Aronofsky'nin Requiem for a Dream filmindeki hızlı montaj teknikleri, Ang Lee'nin Crouching Tiger, Hidden Dragon filmindeki şiirsel anlatımı beni çok heyecanlandırmıştı. Ama albümdeki her eser, belli bir yönetmene veya belli bir filme odaklanmış değil. Aksine tüm bu yönetmenlerin bana çağrıştırdığı dünyalar ve hikayelerin soyut bir anlatımı. O anlamda albümü on bir hikayeden oluşan tek bir yapıt olarak görmek de mümkün. Gölge ve ışığın bir ortamda yarattığı ambiyanstan yola çıkarak kurdum bu ilişkiyi. Mesela albümün ilk eseri The Billowing Curtain, benim için isminden de anlaşılacağı gibi güneşli bir günde, penceresindeki perdenin rüzgarla dalgalandığı/havalandığı bir odada geçen bir hikayeyi çağrıştırıyor. Oysa Six Clocks in the Dim Room'daki tınılar loş bir oda hissiyati veriyor. Bu hissiyatları verebilmek icin kullanılan objelerle armonik, melodik ve tınısal yapı üzerinde çalışmalar yapmam gerekti. The Billowing Curtain'da o atmosferi yakalamak icin daha majör akorlar kullandım, ayrıca her telin üzerinde gitar slide, zil gibi birbirinden farklı ufak metal objeleri farklı noktalara yerleştirerek rüzgarda sürekli değişen, sallanan perdenin etkisini yaratmaya çalıştım. Six Clocks in the Dim Room'da ise loş atmosferi işitsel olarak elde edebilmek icin bas telleri tokmaklarla çalarken, fırça bagetlerle telleri sürttüm, pena ile de ana melodiyi çaldım. Parçanın ritmik yapısı ve tüm bu elementlerin birleşimi isimde bahsedilen atmosferi yaratmamı sağlamış oldu. Diğer parçalarda da hep bu şekilde ilerledim. Böyle bir ilintilendirmeyi özellikle yapmadım çünkü bu albüm bu yönetmenlerin eserlerine yapılmış hayali bir soundtrack albümü değil. Onların sinematik dünyasından etkilenerek yaratılmış ve hazırlanmış piyanoyu kullanan bir çağdaş klasik müzik albümü. Bazı eserlerde birden fazla yönetmenin etkisini bulmak bile mümkün. Dinleyicinin bu ilintilendirmeyi kendisinin yapması onlar için de yeni düşsel alanlar yaratması açısından önemli. Her ne kadar filmler bu sözünü ettigimiz yönetmenlere ait olsa da, sette çalışan görüntü yönetmeninden, boom operatörüne, ışık asistanından, kahve getiren asistana kadar her çalışanın finalde ortaya çıkan eser üzerinde emeği var. Özellikle benim gibi stüdyolarda çok çalışan ve prodüktörlük yapanların da iyi bileceği gibi prodüksiyon aşamasında her kişinin olumlu katkısı o projenin daha iyi olmasını sağlar. Edebiyat dünyasi için yazılmış olsaydı sanırım seçeceğim yazarlar bilim kurgu dünyasının karanlık yazarları olurdu. Mesela Brave New World'ün yazarı Aldous Huxley... Her ne kadar bir bilim kurgu çalışması olmasa da insanlığın karanlık dünyasını mükemmel bir şekilde yansıttığı için The Lord of the Flies'ın yazarı William Golding de böyle bir albümde yer alabilirdi kesinlikle. Hem anlattıkları hikayeler, hem yaratıcı görsel dünyaları ve hikaye anlatımındaki yenilikçi tavırlarıyla bu yazarlar Eleven Short Stories'de ismi geçen yönetmenlerle paralellikler taşıyorlar bence. Ekipman Kullanım Kılavuzu okuyorum! Bu prodüktörler arasında yapılan bir şaka ama içinde gerçeklik payı da var. Bir prodüktör, besteci, ses mühendisi olarak sürekli çalıştığım için uzun konsantrasyon gerektiren kitaplara istediğim kadar vakit ayıramıyorum. Ama en azından birkaç isim verebilirim. Söz ve müziğin doğru birlikteliği çok önemli bence. Bu birliktelik mutlak bir lineer anlatım ve mutlak ortak bir anlayışa hizmet etmek zorunda değil. Müziğin işitsel dünyasının tam zıttı bir söz de bence çok etkili olabiliyor. The Cure grubunun bazı parçalarında bunun örneklerini görebiliyoruz mesela. Benim için doğada gördüğümüz her türlü varlık bir ses kaynağı. Nesnelerin materyali, biçimi onunla kuracağımız ilişkiyi ve yaratacağımız sesleri etkilediği gibi aynı zamanda nesnelerin diğer nesnelerle olan iletişimi de sesleri etkiliyor. Bir piyano teline başka bir nesneyle yapacağımız müdahalenin biçimi, sürtünme açısı, sürtünme yoğunluğu, bu iki nesnenin birbirleriyle olan etkileşimi ortaya çıkan işitsel ürünü doğrudan etkiliyor. Yeri geldiğinde nefreti veya başka bir negatif ve çok yoğun bir duyguyu, hikayeyi anlatmam gerektiğinde fiziksel olarak birbirine direnecek objeleri seçerim. Dingin bir atmosfer yaratmak için ise birbirleriyle yumuşak bir şekilde iletişime geçebilecek objeler öne çıkar. Bu anlamda objeler benim müzikal fikrimin bir devamı, tamamlayıcısı, duygularımı dışa vurmada kullandığım araçlardan biri haline gelir. Kayıtta bazen metal bir çatal veya bir oyuncak ayı o an için en sevdiğim nesne olabilir! Süregiden, bitme aşamasında olan veya bitmiş ve yakında yayınlanacak olan birçok proje var. Bu projelerden en heyecan verici olan, The Cardigans grubundan tanıdığımız Nina Persson ve Amerikalı besteci Nathan Larson'la yapmakta olduğumuz yeni albüm. Amerika turnelerim sırasında oluşan albümün ilk konserini geçen nisanda Uluslararası İstanbul Film Festivali'nde vermiştik. Ocak ve şubat 2013'de projeyi daha da ilerleteceğiz. Albümü 2013'te yayınlamayı planlıyoruz. Üçümüzün de heyecan duyduğu bir proje. Şarkıların ana yapıları Nina'nın sesinin farklı şekillerde işlenmesi üzerine kurulu. İlk aşamada New York'ta Nina'nın sesinden farklı örnekler kaydettim. Böylece parçaların ana yapıları ortaya çıkmaya başladı. Zamanında kasetlerden dinlediğim ve hayranı olduğum biriyle çalışmak gerçekten çok ilginç. Dünyaca ünlü bir şarkıcının stüdyo ortamında sürekli benden input beklemesi ve prodüktör olarak verdiğim her türlü öneriye açık olması da heyecan verici. Bunun dışında Amerikalı besteci Bruce Tovsky ile ortaklaşa hazırladığımız albüm Erlik Khan temmuz sonunda Amerika'da yayınlanacak. Bu albüm lapsteel, TogaMan GuitarViol ve canlı elektroniklerden oluşuyor. Bildiğim kadarıyla bu enstrüman kombinasyonunda yayınlanmış olan ilk ve tek çalışma. Tovsky, New York ziyaretlerim sırasında sürekli olarak görüştüğüm bir sanatçı. Albümü de son görüşmemizde onun ev stüdyosunda kaydettik. Eylül sonunda Alman viola sanatçısı Ulrich Mertin'le hazırladığımız Planet X adlı albüm Amerikalı plak şirketi Innova Records tarafından yayınlanacak. O da çok heyecan duyduğum bir albüm. Birkaç davul makinesi sesi dışında tamamiyle viola, elektrik keman ve Togaman GuitarViol üzerine kurulu. Elektroakustik işleme teknikleri klasik müzikle ilginç bir şekilde birleşti ve çok sinematik bir işitsel dünyanın yaratıldı. Stuart Gerber'le Atlanta'da kaydettiğimiz albüm Esther's Memory, 2012 sonunda Aucourant Records tarafından yayınlanacak. Tamamen perküsyon ve akustik gitarviol üzerine kurulu bir albüm. Hafıza, hatırlama, geçmiş gibi kavramlar işitsel olarak ele alınıyor. Atlanta'daki Georgia State University School of Music stüdyosunda kaydedildi. Amerikalı lapsteel sanatçısı Bill Walker'la hazırladığımız albüm 2012 sonunda Amerika'da yayınlanacak. Lapsteel, gitar ve elektronikler üzerine kurulu, delta blues, folk, elektroakustik, ambient akımlarını içeren bir çalışma. 2013'te Amerika'da solo guitarviol ve Eleven Short Stories volume 2 çıkacak. İstanbul'un neolitik zamanlardan günümüze işitsel tarihi üzerine kurulu Aeterna Pulchritudo albümü ise Sub Rosa Records tarafından yayınlanacak. Ayrıca sadece Elektron machine drum ve TogaMan GuitarViol üzerine kurulu bir elektronika ve sadece akustik gitar ve ses üzerine kurulu, şarkı bazlı bir post-folk albüm üzerinde çalışıyorum. Dünyaca ünlü Amerikalı çağdaş müzik topluluğu Bang on a Can All-Stars tarafından sipariş edilen yeni eserimin premieri de 2013'te Borusan Müzik Evi'nde olacak.


Kitapta bunu uzun uzadıya anlatmaya çalıştım. En özet biçimiyle insan ile hayvanın temel farkının insanın dolaylılığı, hayvanın doğrudanlığı olduğunu söyleyebilirim. Hayvanın hayatla ilişkisi doğrudandır. Doğar, karnını doyurur, büyür, ürer ve ölür. Bu döngü hiç değişmeden her kuşakta aynen tekrarlanır. İnsan da tüm bu süreçleri yaşamasına karşın bütün bu eylemlerinde bir doğrudanlık yoktur. İnsan için bütün bunlar bir anlama gelmektedir veya bir anlama gelmemektedir. Yani bunları bir şekilde sorgular. Örneğin yağmur yağdığında bunu sadece gökten düşen su damlaları olarak görmemiştir; bu, göktanrının ersuyu ya da rahmet, yani tanrının bir lütfu olarak görülmüştür. Avlandığında öldürdüğü ve gövdesinden tıpkı kendisininki gibi kanların aktığı hayvan karşısında suçluluk duymuştur. Ölen hayvanın ruhunu huzura kavuşturmaya çalışmış, onun ruhunun intikamından korkmuştur. Ya da totemcilikte görüldüğü gibi hayvanlarla arasında bir akrabalık ilişkisi olduğuna inanmıştır. İnsan doğrudan bir dünyada yaşamaz, simgelerle ördüğü ikinci bir dünyada yaşar. Özetle insanın bir iç dünyası vardır ve iç dünya ile dış dünyanın bitmeyen çatışması insanın ruhunu besler. İnsan bir evrimin ürünü. İnsan büyük ve giderek gelişen beyniyle diğer primatları geride bıraktı ve basit bir düşünce ve dilin ötesine geçip refleksif düşünceye sahip, yani düşündüğü üzerine düşünen bir türe evrildi. İnsan aynadaki yüzünün kendi yüzü olduğunu fark etmiş ve bu yüzün girdabına kapılmıştır. İnsan Ben diyebilen yegane hayvandır ve bunun kendisini kurtaracağını sanmaktadır. Belki de gerçekte onu kurtarmaktadır. Bir benden söz edebildiği için bu benin hiçbir şekilde yok olamayacağı zannındadır. İnsanın unutmak istediği, Ben diyenin ölebileceği düşüncesidir. İşte bu dolaylı hayvanın en belirleyici özelliğidir. Doğrudan hayvan ölür, dolaylı hayvan ise ölmez, ölüm kelimesini duymak dahi istemez. İnsan için kötü, hayvanın doğrudanlığıdır. İnsan hayvani doğrudanlığını bastırarak dolaylı hayvan olmuştur. İnsan güdülerine hakim olmaya çalışır. Bunları, geliştirdiği normlar içinde giderir. Neyi ne ölçüde yapabileceğini buyuran bir üstbenlik geliştirmiştir. Uygar insan, yasaklar ve sınırlar ile isyan ve ihlaller çelişkisinden doğar. Cennetten kovulma hikayesini bugün halen manidar kılan bu temel gerçeğe yaslanıyor olmasıdır. İnsan, iyiyi ve kötüyü bilme ağacının meyvesini yeme yasağı sayesinde insan olmuştur; çünkü onu ihlal etmiştir. Bu ihlal sayesinde özgür irade kazanmıştır. İnsan olmamızın ne demek olduğunu anlarız. Babanın fallusunu kesmek, babanın yasasını ihlal etmektir, doğmaktır, kendin olmaktır; cennetten kovulmak baba evinden kovulmaktır, ananın rahminden dünyaya çıkmaktır, dünyayla yüz yüze kalmaktır, kanatlanıp yuvadan uçmaktır. Babasına isyan etmeyen evlat, anasının kanatlarından çıkıp uçmayan evlat var olamaz. İnsan daima ana ve baba ile simgeleştirdiği karşıtlıklardan doğup beslenmiştir. İnsan gökle yerin çocuğudur. Burada derin bir simgesellik var. Sümerlilere göre insanın dünyanın göbeğinde, yani gökle yerin bağının olduğu yerde yaratılmıştı. Göktürk kitabesine göre insan yukarıdaki mavi gök ile aşağıdaki kara yer arasında yaratılmıştır. Fallus gökle yerin bağıdır. Bu bağın kesilmesi demek, kendi göbek bağını kesmektir; mekanın açılmasıdır; dünyaya açılmadır. Dünyayla yüzleşmedir. Ölümle tanışma ve ölümsüzlüğün icadıdır. İnsan içindeki hayvanı tümüyle öldüremez. Dokuz canlı bu hayvan her seferinden dirilmenin bir yolunu bulur. Pek çok sufi, nefs köpeğinin, içlerinden çıkıp gittiğini söylemiştir ama bunun bir tane olduğunu sanmak gibi ciddi bir hataya düşmüşlerdir. İnsanın içinde sayısız hayvan bulunmaktadır. Eğer bunların tümünü çıkarırsanız geriye bir şey kalmayacaktır. Biz bütün bu hayvanları yok ettiğimiz için değil, onu kendi beden evimizde ehlileştirdiğimiz için insanız. İnsan hayvanla bu ünsiyetinin, yani yakınlığının farkına çok erken varmıştır. Öyle olduğunu sanıyor. Tabiattan kurtulduğumuzda ruhumuzun da kurtulacağını sanıyor. Sartre insan nihayetinde tanrı olmak ister der. Tanrı hayvan olmayan her şeydir. Tanrı içimizden tüm hayvanları çıkardığımızda geriye kalan şeydir. Dipsiz bir hiçlik. Bu bir anlamda gerçekten de kurtuluş, kendimizden kurtuluş. İnsanın bir tabiatı var mıdır gerçekten? Bu eski bir tartışma. Bana kalırsa doğuştan getirdiklerimizle, sonradan geliştirdiklerimizin bir bileşkesiyiz daha çok. Hayvan büyük ölçüde doğuştan getirdikleriyle yaşayıp ölür. İnsan ise doğuştan getirdiklerine sonradan bir şeyler, yani kültür dediğimiz şeyi ekler. Bütün bu dinsel ayinler, ritüeller bunun bir kanıtı. Eğer kültürel bir çevreden tümüyle yalıtılırsak ve bir şekilde hayatta kalmayı başarırsak ortaya sadece bir hayvan çıkar. Vahşi çocuk vakaları bunun bir ispatı. İnsan dediğimiz varlık ise kılları dökülmüş mantolu bir hayvan. Bu manto kültür denilen şey işte. Bu son derece ilginç bir kitap. İbnü'l-Arabi'yi okumayı yalnızca İslam mistisizmini anlamak bakımından önemli saymıyorum, insanın ruh dünyasını, zihniyetini anlamak bakımından da önemsiyorum. Biraz önce açıklamaya çalıştığım gibi tabiata içkin bir dil olduğu inancına yaslanır harflere ilişkin sembolizm. İnsan dilini, dilsel bilincini tabiattan alır bu düşünceye göre. İbn Tufeyl'in muhteşem eseri Hay bin Yakzan hikayesini hatırlayalım. İnsansız bir adada bir ceylan tarafından büyütülen Hay, tabiatı gözlemleyerek önce bir insan olmayı, sonra da kamil bir insan olmayı başarır. Bu mit, insanın bir özü olduğunu savunur, bu öz veya tabiat verili, yani ilahi bir dildir. Oysa bilimsel araştırmalar bize gösteriyor ki, eğer insan, gelişiminin belirli bir evresinde başka insanlarla etkileşim içinde olmaz ise, onlardan bir dil işitmez ise, doğuştan bir dil yetisine sahip doğsa bile asla bir dili konuşamıyor ve beynin bu yetiyle ilgili bölümü zamanında gelişmeyince köreliyor ve artık sonradan insani bir dil öğretilmeye çalışılsa da asla öğrenemiyor. Hoşumuza gitmese de gerçek olan Hay bin Yakzan değil, Aveyron'lu Victor'dur. 1798'de Fransa'da, Saint-Sernin kantonundaki ormanda bulunan bu çocuğun hikayesi üzerine yazılmış kitaplar vardır ve François Truffaut L'enfant Sauvage isimli filminde onun hikayesini anlatmıştır. Victor'un, dil öğrenmeye zorlandığında nasıl acı çektiğini, buhranlar geçirdiğini görmek gerçekten de insana tuhaf duygular yaşatıyor. İnsanın nasıl bir hayvan olduğunu hissetmeye başlıyorsunuz. Çok şey. Eğer doğru okumayı başarabilirseniz. El-Eşari'nin günümüzden yaklaşık bin sene önce yazılmış İslam mezhepleri tarihini okuyunca, İslam dininin nasıl bir fikri ve fiziksel mücadeleyle, nasıl bir gırtlaklaşmayla yavaş yavaş biçimlendiğini görüyorsunuz. İnsanların birbirlerinin aykırı düşüncelerini nasıl hayatlarına kasteden vahşi hayvanlar gibi görüp öldürmeye çalıştıklarını okumak gerçekten de çok öğretici. Mevlana şunu kastediyordu diğer pek çok inançlı insan gibi, dünya bir rüyaydı, yani gerçek olamazdı. Biz hepimiz uyanık olduğumuzu ve gördüklerimizin gerçek olduğunu sanıyorduk. Oysa her şey bir düşten ibaretti. Mevlana tüm mistikler gibi dünyaya bağlanmamamızı tembihlemiştir. Çünkü dünyada acı vardır, kötülük vardır, adaletsizlik vardır, dahası ölüm vardır. Bunlar gerçek olamazdı. Ölümlü bir dünya bir kabus olarak görülmüştür. O yüzden ölüm bir düşten uyanış olarak görülmüştür. Uyanılacak alemde ölümün, ölümlü dünyanın nasıl da bir hayal olduğunun idrak edileceği düşünülmüştür. Halen de pek çoğumuz böyle düşünüyor. Ben ise bu sözde Mevlana'nın kastetmediği bir doğruluk görüyorum. Evet, dünya gaflet ile, yani uykuyla, yani Hinduların maya dedikleri yanılsamayla ayakta durur. İnsan hayatını bir yanılsama üzerine kurmuştur. Dünyanın, ölümün yalan olduğu yanılsaması üzerine. Dolaylı hayvan ölümü reddeder. Dünyanın çıplaklığını reddeder ve onu giydirir. Yüzün sırrını çözmek insanın yansıyan bir yüzeyde kendi yüzünü fark ettiği andan itibaren yapmaya çalıştığı bir şey. Hurufiler bu konuda ne ilk ne de son olacaklar. İnsanın hayvandan bir farkı da gördüğü şeylerde gördüğünü aşan bir şey olduğunu düşünmesidir. Tabiata bakıp onda mevsimsel döngüyü gördüğünde, güneşin döngüsel hareketini fark ettiğinde, bütün bu tabiat olaylarında, gördüğünü aşan bir yan olduğunu düşünmüştür. Tabiatın düzenliliğinde bir mananın gizli olduğunu düşünmüştür. Çünkü insanın zihni, yani aklı ve ruhu dilseldir. Bu yüzden bu dilselleşmiş iç dünyadan dışarıya baktığında da dilsel bir dünya görür. Tabiatı bir kitap gibi okunabilir bir metin olarak algılar. Kendisine yönelik mesajlarla yüklüdür bu kitap. İşte yüz de böyledir. Yüzü sadece insan yüzü olarak görmeyelim. Dünya bir yüzdür insan için. Bakıp o yüzün mimiklerinin anlamını çözmeye çalışır. Dinler tarihi, felsefe tarihi, antropoloji, psikanaliz vs. bize insanın bu yüzde ne gördüğünü söyler. Bu inanç sufilerden çok eski. En eski inançlardan itibaren insan tanrı ile arasında bir benzerlik ilişkisi kurmuştur. Ama bu ilişki ters durmaktadır. İnsan tanrı ya da tanrılarca onların suretinde yaratıldığını düşünmüştür, oysa tanrılarla suret benzerliği, insanın tanrılarını kendi suretinde yaratmış olmasındandır. İnsan kendinin farkına bir ayna olmadan varamaz. Tanrı insana ayna olan her şeydir. Benim aynam kendimden gayrı olandır. Benzerlik ve karşıtlık buradan kaynaklanıyor. Hurufilik, Madonna'nın gizli ilimlerden biri olmaktan çıkarıp yeni çağ trendlerinin en gözdesi haline getirdiği Kabalacılığı andırıyor. İslam tarihinin bu en esrarlı, en karmaşık, en militan mezhebi kainatı sesler, harfler, sayılar ve şekillerle çözmeye çalışıyor. Zaten adı da Arapça Huruf, yani harfler kelimesinden geliyor. Hikaye ürpertici. Aykırı fikirleri yüzünden mezhebin kurucusu Fazlullah ve mensuplarının derileri yüzülmüş, Sultan II. Mehmet zamanında ise binlerce Hurufi diri diri yakılmış. Hurufiler erkeğin kalem, kadının ise üzerine yazılan levha olduğuna inanıyorlar. Onlara göre kalemin yazmak için levha üzerinde hareket etmesi fallusun rahim içindeki etkinliğine benziyor. Ve tıpkı spermler gibi, harfler de kalemin haznesindeki mürekkepte mevcut. Hurufilere göre bu yüzden kalemle yaratılan her şekil, yani her harf ve her sayı, çözülmesi zor şifreli matematiksel formüller uygulanarak kullanıldıklarında kainatın gidişatını değiştirecek kadar etkili. Hurufiler, insan yüzünde doğuştan olan anne ve sonradan eklenen baba hatlarının oluşturduğu karışımlardan yararlanarak yine şifresini artık bilemeyeceğimiz yöntemlerle geleceği görebildiklerini de öne sürüyorlardı. İbn Tufeyl muhteşem eseri Hay bin Yakzan'da insansız bir adada bir ceylan tarafından büyütülen Hay'ın, tabiatı gözlemleyerek önce insan olmayı, sonra da kamil insan olmayı başarışını anlatıyor. Oysa bilimsel araştırmalar insanın gelişiminin belirli bir evresinde başka insanlarla etkileşim içinde olmazsa, konuşmayı bile öğrenemediğini gösteriyor. . Ergun Kocabıyık, Aveyron'lu Victor'u örnek gösteriyor. Yani sayısız kitaba konu olan, Fransız yönetmen Truffaut'nun da L'enfant Sauvage filminde anlattığı gerçekten yaşamış kişiyi... Bir ormanda bulunan Victor, dil öğrenmeye, konuşmaya zorlandığında şiddetli buhranlar geçiriyor, acılar çekiyor.


Ne kadar sakınsak da kendimizi, gündemin bizi hunharca savurmasından kurtulamıyoruz. Büyük sayılar egemenliğini kuruyor zihnimizde. Savaş korkusu. Ölüm korkusu. Ölümler korkusu. Ölümler, ölümler ve ölümler korkusu. Ölüm, kahrolası bir matematik işkencesiyle beynimize, tüm sinir hücrelerimize biniyor ve vicdanımızdan bir tartı vazifesi görmesini istiyor; daha çok insan nerede ölecekse oraya ver dikkatini ve savaşa karşı siper et tüm sözcüklerini. Suriye'den, Mısır'dan söz et. Elbette. Eyvallah. Başımızla beraber. Öyle olunca daha büyük gibi görünen olaylara kayıveriyor dikkatimiz ister istemez. Duyarlılığımız bile bir istatistik işine dönüşüyor. Vicdan bir frekans sayısıyla ölçülüyor sanki. Bütün bu karmaşa ortasında sevgilisi tarafından yakılarak öldürülmüş bir kadın, mesela Çilem Hülya Berkil, eski kocası tarafından vurulmuş bir kadın, mesela Nilüfer Türkoğlu ve daha niceleri bir altyazıda, bir gazetenin üçüncü sayfasında kalıyor, kalıveriyor ve bazen gözden kaçıyor. Oysa her ölümde bir savaş kopuyor. Oysa her ölümde bir insana, bir eve bir roket düşüyor. Ve aslında böyle ölen hemen herkes neredeyse aynı ölümle ölüyor. Küçük ya da büyük bir savaşla ölmüş oluyor yani. Çünkü sevme arzusuyla büyümüyor erkek, dünyanın birçok yerinde hala. Henüz. Çünkü sevme arzusuyla büyümüyor erkek, dünyanın birçok yerinde hala. Henüz. Bedenlerimiz birleşmiyor da bizim, sanki biri diğerini ele geçiriyor, erkek kadını deliyor, acıtıyor, mühürlüyor. Çünkü erkeğiz ya biz, kesikler, delmeler hep bizim işimiz. Kadına mühür vurmak istiyor erkek, malını işaretlemek isteyen tüccar, alanını işaretlemek ve haremini belirlemek isteyen aslan gibi. Erkeğiz ya biz. Aslanlık maslanlık hepsi bizim işimiz. Ne zaman bir kadın ölümü duysam birkaç sahne canlanıyor dedim ya zihnimde. İşte bir diğeri, Eski Ahit'in yaprakları dönüyor parmaklarımın ucunda. Tekvin, BAP 12. Abram korkuyor besbelli. Güzel karısı yüzünden ölmekten korkuyor, öldürülmekten. Güzel karısı yüzünden ölmekten korktuğundan onu kız kardeşi olarak tanıtmak istiyor Mısırlılara ve tanıtıyor da. Tuhaf bir durum bu... Sara'yı kız kardeşi olarak tanıtınca, Firavun Sara'yı yanına istiyor ve Abram'ı da zengin ediyor. Ama sonra RAB Firavun'un sarayını büyük vuruşlarla vurup cezalandırıyor, çünkü Sara başkasının karısıdır. Ama kız kardeş gibi görünen bir eştir o. Evet, burası önemli, kız kardeş gibi görünen bir eş zengin ediyor Abram'ı. Sonunda zengin bir adam olarak uzaklaştırılacak Firavun'un sarayından Abram. Sara sayesinde ölmekten kurtulmuş, Sara sarayda kaldığı süre boyunca da Firavun tarafından refaha boğulmuş bir adam olarak uzaklaştırılıyor saraydan Abram. Abramlar hala Sara'lar yüzünden ölmek istemediğinden öldürüyorlar gibi geliyor bana yeni Saraları. Başka bir ölüm bu tabii ki, diğer erkekler karşısında zayıf kalmaktan korkmakla ilgili bir ölüm, sosyal bir ölüm diyebiliriz buna. Veya Firavun nasıl emrederse öyle davranıyor eşine. Hayatta kalıyor ve zengin oluyor böylece. Borges'in enfes bir hikayesidir Araya Giren. Brodie Raporu adlı kitabında yer alır. Erkek mi erkek Nilsen kardeşler, aralarından su sızmayan bu adamlar, aynı kıza kapılmalarıyla rekabete düşer ve sonra baktılar ki işin içinden çıkamıyorlar, kızı aralarında paylaşmaya karar verirler. Ondan sonra da işler istedikleri gibi gitmez, Juliana'yı kıskanırlar sözüm ona ama bana kalırsa Juliana'ya kaptırdıkları mahrem bilgidedir akılları. Mesela ne kadar zayıf düştüklerini ona bağlanarak ve daha nice küçük anıda. Birbirleriyle dallaşmaya başlarlar böylece, yerli yersiz huysuzlanır, kavga ederler ve en sonunda işin böyle yürümeyeceğine karar verip bir kerhaneye satarlar kızı. Juliana Burgos'un hikayesi hizmetçilikten sözüm ona sevgililiğe, oradan da kerhaneye uzanır ama orada da bitmez. Eh, erkek mi erkektir Nilsen kardeşler. Juliana'nın belleği olmadığına göre, ondan kurtulmuşlardır artık, kendi belleklerini sahtekarca dönüştürmektir bütün dertleri. Belki de tüm savaşlar bundandır. Kadının gözüne girmesi gerekirken bir erkeğin, canı bağışlansın diye bir erkeğin gözüne girme çabasındandır yani. Çünkü sadece kadınlık hallerini değil, erkeklik hallerini de ele geçirir iktidar. Rekabetten kurtulma ve kıtlıktan kaçma çabası için ödenen bir bedeldir bu aynı zamanda. Bir yandan bir doyma ihtiyacıdır ve hatta zenginleşme çabası. Kadını öldürmek, bir uygarlık aldatmacası, bir sahtekarlıktır aslında. Korkağı gizlemektir. Gerekirse Sara'dan vazgeçilecek, gerekirse sır bilen Julianalar yok edilecektir zavallıca. İşte bu erkeğin acınası halidir, tüm Firavunların gözüne girme çabasıdır, kendince erkekliğe sahip çıkmaktır. Çoktan devredilmiş bir erkekliğe. Ve belki de çok derinde bir yerde bir penis kıskançlığıdır. Firavunlar gibi olmak istemektir yani. Firavunlar gibi zengin ve haremli olmak istemektir yani. Yani tüm o roketlerin peşine takılmak bu yüzdendir belki de. Bir erkeklik telafisidir o roketler. O işgaller, o yağmalar. İğrençtir, kadın ganimetten görülür çünkü. Ölüm dağıtarak büyüdüklerini sanır pis adamlar. Çünkü zamanında Sara'dan vazgeçilmiş ve eş neredeyse kız kardeş bellenmiştir. Yahut Juliana kerhane odalarında paylaşılmış, kadın, kadın olmaktan her halükarda çıkarılmıştır. Eksik kalan bir şeyi doldurma çabasıdır tüm bu savaşlar. Bir kompleksi kanla tedavi edilebilirmiş gibi sevginin ve hayatın yerini mal ve ölümle doldurmaya çalışmaktır. Belki de tüm büyük savaşlar o görmezden geldiğimiz en küçük savaştandır. Çünkü Firavun aslında kadını değil, ilk önce erkekleri bir saray fikrine kapatmıştır.


Erkek egemen toplumda hangi erkekler egemendir? Bütün erkekler bu erkek egemen düzenden memnun mudur? Reddeden, başarısız olan, diğerlerinden farklı olan erkekler ne yapar? Erkekleri değiştiren, bozan durumlar nelerdir? Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nin Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Serpil Sancar Erkeklik: İmkansız İktidar adlı araştırmasında bu sorulara cevap arıyor. Bu ülkede başka bu kadar önemli sorunlar yaşanıyorken, kadın-erkek eşitliğini düşünmenin sırası mı? diyen görüşe alışkınız. Kimi zaman tartışıyoruz, kimi zaman da üzerinde durmamayı tercih ediyoruz. Oysa genç, yaşlı, kentli, köylü, evli, bekar, boşanmış, Alevi, Sünni, Türk, Kürt, çocuklu, çocuksuz, sağcı, solcu, dindar, ateist, heteroseksüel, gay, zengin ya da yoksul sayısız erkekle iktidar, namus, şeref, vatan, iş, ticaret, politika, sağlık, aile, evlilik, kadınlar, çocuklara dair röportajlar yapan, onlara kendilerine ve toplumdaki yerlerine nasıl baktıklarını soran Prof. Dr. Serpil Sancar'ın araştırması dünyada sınıfsal ve etnik eşitsizliklerin giderilmesinin, cinsiyet eşitsizliklerinin giderilmesiyle ayrılmaz biçimde iç içe olduğunu ortaya koyuyor. Çünkü çok süper nitelikler bekleniyor erkekten. Bir kere, en az birkaç kişiyi geçindirecek bir para kazanacak. Sonra hep yerinde kararlar verecek. Bedensel olarak güçlü, cinsel olarak aktif olacak. Gerektiğinde dövüşçü-savaşçı niteliklerini kendine yakıştıracak kadar gözü kara davranacak. Egemen erkeklik tanımı aslında bir iktidar tanımı; yani güç, para, akıl, yönetme becerisi, gerektiğinde şiddet kullanarak boyun eğdirme... İnsanın tüm bunları aynı anda gerçekleştirmesi çok zor. Ve o nedenle de bu tanımlara uyan bir erkek olabilmek nerdeyse imkansız. Eril iktidar ve eril şiddet sadece kadınların değil, birçok erkeğin de canını yakıyor. Güç ve iktidar konumlarına ulaşmak için erkekler de birbirlerini eziyor, dışlıyor. Erkekler arasındaki rekabet ve kazanan olmak için birbirlerine uyguladıkları şiddet ve ayrımcılık, kaybeden erkekleri eril iktidarın nimetlerinden yararlanmaktan mahrum bırakıyor. 'Erkek dayanışması' çoğu zaman lafta kalıyor. Öte yandan egemen erkeklik değerleri 'aile', 'piyasa', 'ordu' gibi güçlü ataerkil kurumların işleyişiyle sürekli kılınıyor. Erkeğin kazandığı paraya ve onun tarafından bakılmaya bağımlı ev kadınının varlığı da bunu garantiliyor. Erkekler para kazanarak dünyada ne kadar çok şeyin sahibi olabileceklerini öğreniyorlar ve para peşinde koşarken, birçok erkek egemen kurumu da yaşatmış, ayakta tutmuş oluyorlar. Aslında erkekler dünyasında şöyle ya da böyle bir başarı elde edememiş, yani en azından karısının ve çocuklarının karnını doyuracak kadar para kazanmayı becerememiş ya da genelevde bir kadın satın alacak kadar parası olmayan bir erkeğin bence sahip olacağı bir iktidarı kalmıyor. Yine de tabii bu konularda kadınların kışkırtması ya da işbirliğinin rolü çok belirleyici. Erkeklerin iktidarından pay alan kadınlar onların eril iktidar tarzlarını onaylar görünüyorlar. Bu nedenle kadınların erkeklerden beklentilerinin değişmesi önemli. Onların da sorumlulukların kadınlarla daha eşit ve adil paylaşıldığı bir yaşam biçimini arzulamayı öğrenmeleri gerekiyor. Ama 'oyunu oynamayı reddeden' erkeklere dair örnekleri görüyoruz; bir erkeğin, erkekleri para kazanma makinesi haline getiren ya da savaş silahı yerine koyan egemen erkelik değerlerine karşı çıkıp 'hayır' demesi mümkün. Yani erkekler değişiyor. Bu değişim sürecinin sonunda neyin geleceğini bilmiyoruz. Hazır bir reçetemiz de elbette yok. Bunu erkekler yaşayarak görecek, tanımlayacak ve dile getirecek, toplum da üzerinde düşünüp, tartışıp öğrenecek. Bunlar zorlu toplumsal dönüşümler. Ve bu dönüşüm Türkiye'de çok hızlı gerçekleşiyor.


Aldous Huxley? Değil! Bu yazının konusu, Japon kökenli İngiliz yazar Kazuo Ishiguro'nun sonradan sinemaya da uyarlanan kitabı... Time'a göre tüm zamanların en iyi 100 romanı arasında. Benimse, son yıllarda okuduğum en güzel şeylerden biri. Konuya bakalım... 31 yaşındaki Kathy H., yatılı okulda geçen yeniyetmelik günlerini anlatıyor. Katı kurallarla yönetilen bir okul Hailsham. Gözetmenler öğrencilere 'özel' olduklarını, bedenlerine iyi bakmaları gerektiğini söyleyip duruyor. Bağışçıların işi zor; parça parça eksilerek yaşıyor, işleri bittiğinde de gidiyorlar. Ölüyorlar yani. Gençliğinde bir rock grubunda çalan Ishiguro, şarkıların neler yapabildiğini herkesten iyi biliyor olmalı. Güzel şarkılar kalbimize değiyor, aklımızda kalıyor, bizi yaralıyor... Aslında bir ruhumuz olduğunu gösteriyorlar bize, boşuna yaşamadığımızı. Ve zalim yeni dünyada ayakta kalmamızı en çok güzel şarkılar, güzel kitaplar, güzel filmler sağlıyor. Ben 4 yıl önce bu kitabı okuduğumda tam manasıyla vurulmuştum. Bu insanlar kim, aşk kurtarabilir mi merak içinde bir çırpıda sonuna gelmiştim. Ama aynı şeyi filmi için söyleyemem kitaptaki büyü ne yazık ki filmde yok. Kazuo İshiguro'nun Uzak Tepeler ve Avunamayanlar romanları da çok iyidir. Benim de aklımdan çıkmıyor ve haklısınız, film kesinlikle aynı etkiyi yaratmıyor.


Çocukluk kitaplarımın peşinde koşma maceramın ilk adımında, hikayelerin aklımda kalan ufak tefek ayrıntılarını Google'a yazmayı denedim. Yazarları kim, kitapların adı ne anlayayım diye... Türkçe işe yaramayınca İngilizce... Issız bir adada tek başına kalan kız sağ kalmayı başarıyor ve aradan geçen yıllarda türlü maceralar yaşıyor. Önce avlanmayı öğreniyor, sonra kendine yeni bir ev inşa ediyor, kıyafetlerini bile kendi yapıyor... Adını hatırlamamam ayıp, nihayetinde bu, hayatta okuduğum ilk gerçek roman çünkü. Neyse, zaten buldum, yaşasın! Scott O'Dell imzalı The Island of Blue Dolphins... Kobo Books'tan orijinalini indirip okumaya başlayınca yüzümdeki mutluluğu görmeliydiniz. Derken Epsilon Yayınları'nın Mavi Yunuslar Adası olarak yeniden bastığını fark edip onu da aldım. Yine de galiba aslında en çok Milliyet Çocuk Kitapları serisinden çıkan mavi ciltli minik baskısını istiyordum. Derken dünyanın öteki ucundaki bir dağın tepesinde yetişen ve sadece gün doğumunda birkaç dakikalığına açan, sonra da hemen solan çiçekleri arayan kızın masalını hatırlıyorum. Garip yaratıklar, içinde elmasların, zümrütlerin olduğu bir bataklık ve büyücüler falan da vardı. Bir parça Binbir Gece Masallarını andırıyordu. Hmmm, zor oldu ama onu da buldum. Ebba Langenskiöld-Hoffmann diye bir yazarın kitabıymış ve 100 küsur yıl önce Hinter den Blauen Bergen adıyla İsveç'te basılmış. Bir de E. Bilbaşar'ın Eleanor H. Porter'ın Pollyannasından uyarladığı Gülenay vardı. Sonuçta benim adımı taşıyan bir kitap, unutmamam normal ama deli gibi aradım ama hiçbir sahafta bulamadım. Gitti Gidiyor'u tüketince Nadir Kitap'a geçiyoruz. James Curwood'un Kurt Avcıları ve Altın Avcıları adlı iki kitabını kapıyorum önce, sonra Louisa May Alcott'un bana bütün baskılardan daha güzel gelen ilk Küçük Kadınlarını... Milliyet Çocuk Klasikleri, Varlık Çocuk Kitapları, Doğan Kardeş Kitapları, Arkadaş Kitaplığı; hepsi öyle güzel ki... Pollyanna uyarlaması iki ciltlik Gülenay da meğer orada öylece beni bekliyormuş... Alıyorum da alıyorum... Deniz Altı Keçileri, Kelebek Okulu, Örümcek Dede, Mercan Adası, Dilek Yüzüğü, Koca Orman Masalları, Arı Maya... İşin güzel yanı, başta hatırlamadıklarım da yavaş yavaş aklıma geliyor. Şimdi sanki zaman hiç geçmemiş gibi. Artık dilediğimce çocukluğuma dönebilirim. + Artemis Çocuk Yayınları, vintage seven okurları hiç unutmuyor ve Sarah Kay serisinin yanı sıra en sevdiklerimizden Enid Blyton'un da tüm kitaplarını yayınlıyor. Afacan 5'ler ve Gizli 7'ler gibi her kuşaktan çocuğun hafızasında yer etmiş serilerin dışında şahsen favorim olan 12 kitaplık Mallory Kuleleri serisi de yayında. Üstelik Artemis'in güzel Enid Blyton kapakları vintage seven okurların ruhuna hitap edecek şekilde tasarlanmış. + Frances Hodgson Burnet'ın Küçük Prensesi okumuş muydunuz? Yeşil gözlü Sarah'nın hikayesi nasıl güzeldir anlatamam. Hem üzülürsünüz başına gelenlere hem de gücüne, cesaretine hayran olursunuz. Burnett'ın Gizli Bahçe ve Küçük Lord adlı romanları da çok tatlıdır. İkisi de birçok farklı yayınevi tarafından basılıyor ama İş Bankası Kültür Yayınları'ndan çıkanları özellikle tavsiye ederim. Bu arada- bu yayınevinin programında, yok yok. Kenneth Grahame'in Söğütlük Rüzgar ve Frank L. Baum'un Oz Büyücüsü gibi kitapları başta olmak üzere yüzlerce çocuk klasiği 3 veya 4 TL'ye alınabiliyor. Keşke Oz Büyücüsünün bütün serisini tamamlasalar. + Dünyanın en şahane dadısının maceralarını herhalde biliyorsunuzdur. Şahane dediysem aksi ve huysuz olduğunu da eklemem lazım tabii. Geçtiğimiz yıllarda bir Hollywood filminin kahramanı olan yazar P. L. Travers'ın 50'lerde yarattığı benzersiz Mary Poppins o kadar nevi şahsına münhasır bir karakter ki. Ve onunla geçer her an bir macera. Kelime Yayınları 6 kitaplık bu seriyi çok güzel kapaklarla yeniden yayınlıyor. Ne güzel söylemişsiniz ne kadar okumuşsan, o kadar çoktun. Çocukluk yılları yaşanırken anlaşılmıyor hemen büyümek istiyorsun ama büyüdükçe sürekli çocuk olduğun zamanlara gitmek istiyorsun. O günlere dönmenin en güzel yolu ise kitaplardan geçiyor.


Ceyda Subaşı, dünyanın dört bir yanından getirdiği vintage ya da antika takıları Uniqera Vintage markası altında internet ve Instagram üzerinden takipçileriyle buluşturuyor uzun süredir. Instagram'da keşfettiğimden beri, Uniqera Vintage'ın sayfasına ve sürekli değişen koleksiyonuna bakmadığım gün yok. Ceyda'nın Kapalıçarşı'dan takı ustalarıyla birlikte oluşturduğu bir el yapımı takı koleksiyonu, yani Artisan by Uniqera Vintage var bir de. İçine iki minicik fotoğraf koyabileceğiniz kırmızı mineli kalp öyle güzel ki. Faberge yumurtalarını andıran armalı mavi kolye ve Külkedisi'nin arabasına benzeyen tasarımıyla çok sevdiğim göz alıcı yeşil kolye de öyle. Üçü de minik ama harikulade objeler. Vintage ve el yapımı ürünlerin kullanımının yaygınlaşmasını arzulayan Ceyda Subaşı ile bir söyleşi yapmak istediğimde bilmiyordum ama meğer kendisi iki kitabı olan bir yazarmış aynı zamanda. Olsun, bu vesileyle öğrenmiş oldum. Kitaplarının ilki, hayatın tekdüzeliğinden sıkılan ve işini gücü bırakıp Paris'te kendine yeni bir hayat kurmayı deneyen genç bir kadının hikayesi, Aşk Olsun Paris. İkincisiyse, Çam Fıstığı adında bir çocuk kitabı. Vintage takıların bir kısmı üretildiği dönemin izlerini taşıyor. Örneğin art deco bir kolye gördüğünüzde onun hangi döneme ait olduğunu anlayabiliyorsunuz. Bu izleri görebildiğim parçalar beni etkiliyor. Özgünlük, herkeste olmayacağını bilmek de cabası. Bir de kaliteli olanı uygun fiyata alabilme konusu var. Dolayısıyla Dior, Givenchy gibi markaların ürünlerine veya markasız da olsa kaplaması vs. kaliteli olan ürünlere ulaşılabilir fiyatlarla sahip olabilmek bana çok cazip geliyor. Birçok takipçimin de aynı fikirde olduğunu görüyorum. Oldum olası eskiye düşkünlüğüm vardı ama tutkuya dönüşmesi karşıma çıkan fırsatlar sayesinde oldu. 2008 yılında Paris'te yaşadığım dönemde vintage satan mağazalarla tanıştım. Henüz İstanbul'da yaygın olan bir kültür değildi. Bir vintage mağazasında görüp karşı koyamadığım Givenchy kolye sayesinde koleksiyonum başladı. Fruit salad denilen tarzda, renkli cam figürler ve incilerden oluşan bir kolye. Kişisel koleksiyonumun gözbebeği diyebiliriz. Çoğunlukla Avrupa ve Amerika'daki vintage ya da antika aksesuar satıcılarından buluyorum. İlk başlarda biraz zorlanıyordum ama artık sürekli ürün aldığım ve benim için araştırıp ürün bulan belirli kontaklarım oluştu. Her ürünü sanki kendime alıyormuşum gibi seçiyorum. Şimdiye kadar beğenmediğim hiçbir parçayı sadece satılma potansiyelini düşünerek almadım. Onun dışında çok yıpranmamış olmalarına dikkat ediyorum. Müşterilerim arasında ürünlerdeki yaşanmışlığı görmek isteyenler olduğu gibi sıfır ürün görünümünde, bakımlı olsun diyenler de var. Nadir bulunan veya antika değeri kazanabilecek parçalar bulduğumda kaçırmamaya çalışıyorum. Koleksiyoner müşterilerim bu tarz özel ürünlere oldukça ilgi gösteriyor. Her geçen gün artan bir rekabet olduğu için maalesef özellikle internet ortamında Çin'den bijuteri getirip vintage diye satan sayfalar olduğunu görüyorum. Vintage stili başka, vintage başka bir şey. Buna dikkat etmek lazım. Eğer ürün vintage değilse bunu vintage diyerek satamazsınız. Kişisel kullanım için bijuteri alabilirsiniz ama bir vintage takı koleksiyonunuz olmasını istiyorsanız ya da ilerde değerlenebilecek parçalar toplamak istiyorsanız bu tarz bijuteriler yanlış seçim olacaktır. Bunun haricinde hem yurt içinde hem de yurt dışında işini çok güzel ve etik bir şekilde yapan, benim de severek takip ettiğim satıcılar var. Onlar zaten o güveni veriyorlar, anlayabiliyorsunuz... Damgalı olan ürünler gerek markası gerekse üretildiği dönemle ilgili bilgi veriyor. Damgasız olanların vintage olup olmadığını ancak bu konuda tecrübeliyseniz kullanılan malzemesine, kaplamasına bakarak anlama şansınız var. Yeterli tecrübeniz yoksa da güvendiğiniz satıcılardan alışveriş yapmanızı öneririm. Açıkçası bu kadar ilgi ben de beklemiyordum çünkü ülkemizde vintage kültürü henüz sadece çok küçük bir kesim tarafından benimsenmiş durumda. Ancak batı ülkelerindeki durumu görünce Türkiye'de de neden olmasın diye düşündüm. Sanırım markayı başarılı yapan benim buna inanmam ve çok çalışmam. Ürünleri tanıyabilmek için okuyorum, araştırıyorum, çok fazla ikinci el mağazası/pazarı geziyorum ve en güzel parçaları bulmaya çalışıyorum. Bu da her geçen gün markamın gelişmesine ve yeni müşteriler kazanmama olanak sağlıyor. Öncelikle çok teşekkür ederim. Çok emek verdiğim bir işin sonucunda böyle güzel yorumlar almak beni inanılmaz mutlu ediyor. Vintage ürünlerin tek olması satın almaya teşvik etse de satıldığı zaman müşterilerimden bana gelen Yine kaçırdım, ne olur aynısından bir tane daha getirin, şeklindeki mutsuz mesajlar ciddi manada bu konuda ne yapabilirim diye düşünmeye itti beni. Bunun üzerine her zaman benimsediğim sürdürülebilirlik felsefesiyle bir koleksiyon yapmaya karar verdim. Sürdürülebilirlik kavramının kapsamı geniş. Vintage/ikinci el ürünler sayesinde elimizde olanı değerlendirerek, üretimi azaltabiliriz ve bu şekilde çevreye duyarlı olarak daha yaşanılabilir bir dünya sağlayabiliriz. Tüketim toplumunda üretimi tamamen sıfırlamak gibi bir şey söz konusu değil. Bu durumda yapılan üretimlerin çevreye zarar vermeyecek şekilde yapılması da sürdürülebilirliğe katkı sağlıyor. Ben de fabrikasyon ürünler yerine el yapımı bir koleksiyon oluşturmak istedim. Uzun bir ar-ge sürecinden sonra Kapalıçarşı'daki takı ustalarının elinden bu üç ürünlük koleksiyon çıktı. Her biri, eski zanaatlarımızdan olan mine işi kullanılarak elde üretildi. Sürdürülebilir ve daha yeşil bir dünya için farkındalık yaratmak adına, her zaman kullandığımız kırmızı ve lacivert kadife keseler yerine yeşil renk kadife keseler kullanıp, sürdürülebilirliği anlatan koleksiyon kartları hazırladık ve müşterilerimizle buluşturduk. Sonuçlarının çok güzel olması bizi çok mutlu ediyor. Açıkçası, bu üç ürünle sınırlamak istiyordum ama gelen talepler devamının gelmesine yönelik çalışmaya itti beni. Evet, çok yakında yeni parçalar gelecek ancak hiçbir zaman vintage ürünler kadar yoğun bir portföy oluşturmayı planlamıyorum. Bu ürünleri devamlı stokta bulunabilir nitelikte tutarak müşterilerimi mutlu edecek ek bir ürün grubu olarak düşünüyorum :) Esas ve daimi amacım, pandeminin de son bulmasıyla, daha rahat gezerek dünyanın farklı yerlerinden vintage ürünler toplayıp takipçilerimle buluşturmaya devam etmek.


İşte dünyanın en eski hikayesinden birkaç ayrıntı: Tanrı'nın Adem'e eş olarak yarattığı ilk kadın, yani Lilith hiç de yumuşak başlı bir kadın sayılmazmış. Adem'le eşit olduğunu göstermek için onunla kıran kırana bir rekabete girmekten çekinmemiş. Bunun üzerine Adem için dikbaşlı olmayan yeni bir eş yaratılmış. Cennetten kovulan Lilith'se sonsuz karanlıkta kaybolup gitmiş. Günün birinde yeniden, bu kez ayartıcı bir yılan görünümünde Adem ile Havva'nın hayatlarına dahil olmak üzere... Lilith'in titiz çalışmalarının sonucunda Havva yoldan çıkarak Bilgi Ağacı'nın meyvelerini hem kendi yemiş hem Adem'e yedirmiş. Sonrası malum! Bence eğer bugün kurtulmanın imkansız göründüğü bir yeryüzü cehenneminde yaşıyorsak ve ölümlülüğümüzün bilgisiyle, ıstırabıyla kavruluyorsak, sebebi sadece Lilith'in kazanma tutkusu değil, Havva'nın hiç kaybetmeyeceğine olan güveni. Farklılıklara gösterdiğimiz tahammül şimdikiyle kıyaslanmayacak ölçüde bambaşka bir noktada olurdu. En başta kadın ve erkek arasındaki cinsiyet farkından kaynaklanan hiçbir çifte standart mevcudiyet kazanamazdı. Baş kaldırdığı için Lilith'in adı, tüm kutsal sayılan kitaplardan silinmiş. Değeri ve cesareti tam da burada ortaya çıkıyor. Hikayelerde ondan insanlığın çok da haz etmediği bir şekilde bahsediliyor ama başkalarının kendisi hakkında ne düşündüğü ve söylediği Lilith için manasız. Bu yüzden sadece kadınların değil farklılıklarından ötürü toplum dışına sürülmüş tüm yalnızlaştırılmış bireylerin kahramanı o. Simgesel değeri muazzam. Lilith baş kaldırdığında kovulmasaydı aykırılık, ayrımcılık gibi birbirini karşılıklı üreten ve dolayısıyla besleyen kavramlar insanlığın bilmediği, tanımadığı şeyler olacaktı. Aykırı olanlar, ayrımcılığa uğramayacaktı. İnsanlar aykırı olmalarının bedelini ödemek zorunda kalmayacaktı. Baş kaldırmak yerinilen değil övünülen bir eylem olarak anılacak ve insanlık tarihi kendi çağlarında kabul görmeyen ama değerleri ancak çok sonraları anlaşılan az sayıda baş kaldıran kahramanla daha fazla karşılaşmış olacaktı. Ama tabii kahramanlık nadir görülen bir durum olmayacağı için adları kahraman olmayacaktı. Adem Lilith'e kendisine benzediği için aşık oldu veaşık olduğu için de üzerinde baskı kurmaya çalıştı. Onun gibi topraktan yaratılan ve eşit haklara sahip olduğunu iddia eden sevgilisinin nedeni ne olursa olsun onunla eşitmiş gibi davranmasına tahammül edemedi. Adem kendisine duyduğu aşkın başka bir bireyde varlık kazanması fikrinden etkilendiği için Lilith'e aşık olmuştu. Lilith, eşit koşullar talep edince Adem buna rıza göstermedi, Lilith de gitmeyi tercih etti. Kimse aşkın nedeninin maşukun kendisine duyduğu aşk olmasını kabul edemez, buna sabır gösteremez. Aşk bireysellik korunabildiği sürece devam edebilir. Adem Lilith'in cesaretinden ve başına buyruk olmasından korkmuş olabilir. Çünkü cesaret terk edilmeyi ya da terk etmeyi, yalnız kalmayı ya da yalnız bırakmayı kabullenmeyi gerektirir. Adem başına buyruk ve yürekli Lilith'in şartlar istediği gibi olmadığında ardına bile bakmadan gideceğini anladığında ondan korkmuş olabilir. Adem'in ancak durağan ve hep aynı kararlılıkta sürecek bir yaşantının içinde mutlu olabilecek bir mizacı var. Ona boyun eğecek bir kadın ve cennetin bitmez tükenmez yemişleri mutluluğu için kafi. Aradığı ve bulduğundan emin olduğu şey, huzur. İçinde heyecan ve farklılık barındıran bir yaşantı onun için mümkün değil. Lilith, Adem'e başka türlü bir hayat olabileceği ihtimalini hatırlatarak onun huzurunu bozuyor. huzur sonradan, Havva boyun eğen bir kadın olarak Adem'in kaburga kemiğinden yaratıldığında kaldığı yerden devam ediyor. Adem romanda da bahsettiğim hafızasız tanrının hafızasız insanlarına örnek. Lilith karşımıza pek çok farklı isimle çıkıyor. Bunlardan biri de Yunan Mitolojisindeki Zeus'un sevgilisi Lamia. Birçok ortak noktaları mevcut. Zeus'un karısı Hera da Havva'ya benziyor. Her iki mitte de üçlü bir ilişki söz konusu. Lilith de, Lamia da sonunda onlara yapılanın intikamını almaya ant içiyor. Lamia gerçekten de manidar bir isim. Asıl enterasan olan Lamia'nın Leyla ile de bir tutulması. Leyla, uzun ve karanlık gece manasına geliyor, Lamia ise dediğiniz gibi ışık saçan. Ben bu iki manayı yorumlamak isteseydim, geceyi aydınlatan derdim, geceye ait olan ışık. Geceleyin var olabilmek için karanlığı aydınlatacak ışığa ihtiyaç duyuyor ve ışığını kendi üretiyor. Kendinden başkasına ihtiyaç duymuyor. Keramet kendinde. Cesaretinin nedeni de bu. Romandaki Lamia da işte tam da bu açıdan Lamia'ya ve Lilith'e benziyor. Aldığı kararı uygularken kendine has bir özelliğinden faydalanıyor. Başkasından yardım beklemeye gerek yok, metaforik olarak aralarındaki ortak yönü anlatmanın bana göre en etkili yolu Lamia'nın bu özelliğini vurgulamaktı. Birini güçlendirmenin en etkili yolu, onu yok saymaktır. Yok sayılan, değerinin aşağısında muamele gören, eşit ve adil davranılmayan, farklılığı taciz edilen, düşünce ve ifade özgürlüğü tanınmayan bireyler ve topluluklar, kendilerini var etmenin yolunu mutlaka bulurlar. Meşru veya gayrimeşru, nasıl olursa olsun, yok sayılmak en büyük var olma ve hayatta kalma nedenidir. Var olmanın anlamsızlığına karşı hakiki bir nedeni olan birey de onu yok sayan karşısında tanınmak için tüm varlığını ortaya koyabilir. Ezilen, yok sayılan, ikinci sınıf addedilen, çifte standarda uğrayan birey, cinsiyeti ne olursa olsun bir kahraman arayışına girer. Davasında kendine yol gösterecek, ilham alacağı, cesaretini kaybettiğinde güç verecek br destek ihtiyacıyla... Lilith de Lamia da bu nedenden ötürü unutulmamaya yazgılı. Onlara yok muamelesi yapanlara inat, yaşamaya devam edecekler. İdolü Havva olan bir kadın belki yok ama idolü Havva imiş gibi davranan pek çok kadın var. Çünkü çoğunluğun sultası altında yaşamaya çalışmak, daha kolay. Biz pek çok şeyi yok saydığımız, konuşmaktan imtina ettiğimiz bir tarihin hafızasız çocuklarıyız. Hafızasızlığın iltifat gördüğü dönemlerin bedelini ödemek zorundayız. Hafızalarımızın gücü elinde bulunduranlar tarafından şekillendirilmeye çalışıldığı, şekle şemale girmeyenlerin cezalandırıldığı yani hafızasızlaştırıldığı, hafızası sağlam olanların ise dilsizleştirilmeye çalışıldığı bir coğrafyanın bireyleri, belki de bu nedenle Lilith'i idol kabul ettiklerini itiraf edemiyorlardır. İnsanlık bir şeyi yok etmek istediğinde ona yokmuş gibi davranır. Bu kural hiç değişmez. Zannedilir ki yok saymak, yok sayılanı yok etmeye muktedirdir. Halbuki, dedim ya, yok sayılanı güçlendirmekten başka bir işe yaramaz bu. Yok sayılmak zannedildiği gibi masumane, zararsız bir görmezden gelme şeklinde göstermez kendini. Şiddetli olur. Yok sayılırken de şiddetle mutlaka karşılaşılır. Neyin iltifat, neyin hakaret göreceğine karar verenler şiddeti meşrulaştırdıkları müddetçe, insanlık Lilith gibi farklı olanları yok etmek için kendinde hak görecek. Olmayan bir şeyi tanımlamak imkansız. Gördüğünüz her masumun kötü bir yanı vardı cümlesine yürekten inanıyorum. Benim masumiyet tanımımda, bu dünyada var olamayacak ölçüde bir kendinden vazgeçme söz konusu. İnsanda varlık bulamayacak bir özellik masum olmak. Ama masum görünmek mümkün olabilir. Ve masum görünmek kesinlikle tehlikeli de olabilir. Beraberinde saklanmayı, sır tutmayı, hileyi ve yalanı getirir çünkü. İlk olarak insan kendi doğasını gizlemek zorunda kalır, iyi insanı oynar, masum olduğunu ispatlama yoluna gider ve kendine bile yalan söyler. Sonunda infilak kaçınılmazdır. Otorite bizden masum olmamızı, suçsuz bireylerden ibaret temiz bir toplum haline gelmemizi bekliyor, hatta bunu gerekirse zorla sağlamaya çalışıyor. Masumiyetin tanımını da elbette kendi yapıyor. Tanımlamak kendi tekelinde. Masumiyeti zalimlikle sağlamaya çalışıyor. Masum görünmeyi başaranlar ödüllendirilirken, diğerleri hakarete ve tecavüze uğruyor. Evet, masum görünmek üzerinden, masumiyetin tehlikeli olabileceğini düşünüyorum. Ayrımcılığın olduğu yerde bundan çıkar sağlayan birilerinin olması kaçınılmazdır. Asıl mesele, bu çıkar gruplarını ellerinde tuttukları ve hak iddia ettikleri her ne ise ondan vazgeçirebilmekte. Bunun münkün olduğu bir dünyayı ne yazık ki hayal edemiyorum. Oysa, cinsiyet ayrımcılığının olmadığı bir dünyada ayrımcılığın hiçbir türü var olamazdı. Ayrımcılığın her türü birbiriyle ilişki halinde, iç içe geçmiş vaziyette. Çözüm tek tek değil, topluca ortadan kaldırılmalarında. Böyle adil bir dünya düzeninde insanın kendini daha iyi ifade etme yolları bulacağı da aşikar. Çeşitliliğin zenginleştirdiğinin kabul edildiği, çok kültürlülüğün çok dilliliğin tehlike olarak görülmediği, adaletin zorbalıkla sağlanmadığı, insanların aynılaştırılmadığı bir dünyada kadın ve erkek daha sağlıklı ve masum bir ilişki içinde olabilirdi. Tüm bunlar sağlanabilseydi her türlü ilişki olması gerektiği gibi, doğal seyrinde akmaya başlardı. Sözgelişi her cins kendi doğasına yaklaştığı ama bunu yüceltmediği müddetçe diğer cinsi anlayabilirdi. Sorunlar envai çeşit olsa da neden hep aynı. Farklılıklara tahammül gösterememek. Bu tahammülsüzlük öylesine yaygınlaşmış ve meşrulaşmış durumda ve öylesine olağan karşılanıyor ki her türlü mecrada kendinde müdahale hakkı gören otorite, kendini bir edebi eserin edebi olup olmadığına karar verebilecek kudret ve bilgide de görebiliyor. Bilgisizlik beraberinde cesareti getiriyor. Halbuki bir edebi eser toplumu tahrik ettiği, yüreklendirdiği ölçüde hafızalarda yer eder. Baş kaldıran, cesur edebi kahramanları daha çok sevmemizin nedeni budur. Kaldı ki tahammül göstermek kavramının içinde bile özveride bulunma ve kabul ettiği için kendini üstün görme gibi bir gizli mana saklı, bu bile yeterince rahatsızlık verici ve düşündürücü. Bir edebi kişiliğin sevilebilmesi yazarının okuyucuya karakterin bir hayal ürünü olduğunu unutturabilmesinde saklı. Bu edebi kahraman bir cani, bir kurban da olabilir; bir kahraman da, anti-kahraman da olabilir. Marguerite Yourcenar'ın Hadrianus'un Anıları'ndaki Hadrianus, Lawrence Durrell'in İskenderiye Dörtlüsü'ndeki Justine, Sabahattin Ali'nin Kürk Mantolu Madonna'sındaki Maria Puder, Erich Maria Remarque'ın Batı Cephesinde Yeni Bir Şey Yok'undaki Paul, Dino Buzzati'nin Tatar Çölü'ndeki Giovanni Drogo, Jack London'ın Martin Eden'ine adını veren Martin, Camus'nün Yabancı'sındaki Meursault, bambaşka özelliklere sahip olmalarına rağmen hakikate yakın oldukları ve beni son derece keyifli bir yalana inandırdıkları için çok sevildiler.


Anlattıklarım sözü edilecek şeyler değil aslında, birçok insan onları unutmayı tercih eder. Bense yaşadıklarımı unutmak yerine yazdım. Öte yandan yan komşumun bütün o mahrem süreçlerin ayrıntılarını öğrenmesini de istemedim. Kurmaca yazarken de kendi hayatının çeşitli evrelerini kağıda dökersin aslında ama çeşitli kodlar, şifreler kullandığın için yazdıklarını bizzat yaşamış olduğun gerçeğini okurdan gizleyebilirsin. Okurla aranda görünmez bir duvar vardır. Evet, yazarı kem gözlerden koruyan bir kurmaca duvarı. O sayede kendini en mahrem sırlarını deşifre eden biri gibi hissetmezsin. Dünyada 40'tan fazla yayıncım var ama Türkiye'deki yayıncılarımla ilişkimiz benim için çok özel. Edebiyata aşkla, tutkuyla bağlı insanlar. İyi kitap yayınlamakta kararlılar. Ayrıca Türkiyeli okurlar da benim gözümde diyelim ki Hollandalı veya Alman okurlardan ayrı yerdeler. Aynı coğrafyanın insanları olmamıza rağmen bizden hep birbirimizle savaşmamız, kavga etmemiz, anlaşmazlıklar yaşamamız beklendi. Edebiyatın bu türden bağnazca düşünceleri etkisiz kılma gücü var, bu bence çok önemli. Ülkelerimizi yönetenler ne derlerse desinler, biz halk olarak birçok konuda birbirimizle aynı şekilde hissediyor, aynı noktada buluşuyoruz. Dolayısıyla Yedi Güzel Yıl'ı ilk Türkiye'de yayınlayarak buradaki okurlarla aramızdaki sizin deyişinizle kurmaca duvarını kaldırmayı istemiş de olabilirim. Bazı sesler öyle baskındır ki istemeseniz de işitirsiniz. Bazı sesleri işitmek içinse kulak kabartmanız, yani özel çaba göstermeniz gerekir. Çevrenizdeki şiddetten etkilenmemeyi bazen ne kadar kaçarsanız kaçın başaramazsınız, sanat ise sadece etkilenmek isteyeni etkiler. Yani sanatın insanlar üzerindeki etkisi sınırlıdır aslında. Samir'le Gazze Blues'u kimseyi değiştirmek, dönüştürmek için yazmadık. Tek sebep birlikte bir şey üretmek isteyişimizdi. Ortadoğu'ya barış getiren bir kitap yazdığımı söylemek isterdim ama öyle olmadı. Bazı ülkelerde çok sattı, çok okundu, yılın en iyi 10 kitabından biri seçildi, o kadar. Ha, Samir'in diğer kitapları da İbranice'ye çevrildi. Tek değil ama Filistin'de yayınlanan ilk İsrailli yazar benim. Bir engelin kaldırılmasını sağladım sanırım. Açıkçası yazmaya başladığım günden itibaren eskisi kadar okumuyorum. Daha çok yazdıkça daha az okumaya başladım belki. Hayatımda okumanın yerini yazmak aldı. Sürekli harika kitaplar okuyabiliyorsam niçin kitap yazayım ki? Hem okumak nedir? Bir yazarın zihnine girmek, onun hayal gücünün peşine takılarak maceralar yaşamak... Yazmanın işlevi de aynı benim için, gene bir yazarın zihnine girip hayal gücünün peşine takılıyor ve maceralar yaşıyorum. Ama bu kez o yazar benim. İyi bir çevirmen elindeki kitabı bir dilden bir dile aktarırken aslında yeniden yazan kişidir ama bunun gösterisini yapmaz. Şeffaftır bir bakıma; yazarın üzerini görünmez bir dil örtüsüyle kaplarmış gibi çevirir kitabı. Ninja gibidir yani. Varlığını her cümlede fark ettiysen, işini kötü yapmış sayılır. Hakkında kimse bir şey bilmediğine göre Avi Pardo sadece çevirilerinde değil hayatta da Ninja gibi demek ki. Çok iyi bir çevirmen olduğunu biliyorum ama kaçmayı, kimseyle konuşmamayı tercih ediyormuş. Utangaç biri diyorlar onun için. Bir gün tanışmayı çok isterim. Norveç'te Tarık Ali, Jacques Derrida gibi ünlü isimlerle birlikte 11 Eylül sonrası yaşananların tartışıldığı bir panele katılmış. Ancak davetliler arasında bulunan iki Filistinli yazar, İsrailli Keret'in bulunduğu bir yerde konuşma yapamayacaklarını açıklamışlar. Normal hayatta, diyelim ki yemek yerken konuşabiliyorduk ama benimle kameralar önünde, sahnede konuşmayı reddediyorlardı diye anlatıyor. Derken Derrida Keret'in panele niçin katılmadığımı sormuş ve işin aslını öğrenince felaket öfkelenerek kapanış konuşmasını değiştirerek 11 Eylül yerine uzun uzun bu olaydan bahsetmiş. Arada dönüp Filistinli yazarlara bağırıp çağırıyor, Onunla konuşmayı reddetmek de ne demek? Buraya niye geldiniz ki o zaman, Norveçlilerle barışmaya mı? falan diyormuş.


Etgar Keret'in büyülü, tuhaf, ters köşelerle dolu inişli çıkışlı dünyasına bir giriş bileti: Nimrod Çıldırışları. Tanrı Olmak İsteyen Otobüs Şoförü ile Buzdolabının Üstündeki Kız'ın hınzır yazarı, hiçbir şeye aldırmaksızın akan sıradan hayatlara derin kesikler atmaya devam ediyor. Nimrod Çıldırışları kendi kafasına göre dönüp duran dünyada çıldırmadan yaşamayı başaranlara, ne olursa olsun arkadaşlarına inanmakta ısrarcı olanlara, yaralarıyla yaşayanlara ve yaşayamayanlara, hayatın karanlıkları içinde parıltıları arayanlara sesleniyor. Evet ya! İsrailli yazar Etgar Keret'in Nimrod Çıldırışları adlı öykü kitabı çıktı. Yeni değil ama yeniden yayınlanmasına hiçbirimizin itirazı yok. şahsen bu kitabı çok sevdiğimden, bir de bu acayip adamın müthiş güzel öykülerinin daha çok kişi tarafından okunmasını istediğimden, geçen hafta Siren Yayınları'nı arayıp kitaptan bir öyküyü yayınlamama izin verip vermeyeceklerini sordum. Hayır, olmaz dediler. Ve daha güzelini yaptılar. Keret'in web tabanlı İsrail dergisi Tablet'e yazdığı ama Türkçe yayınlanmamış olan köşe yazılarından birini hem de Avi Pardo'nun çevirisiyle Egoist Okur'a gönderdiler. Buyurun, zevkle okuyun. Uzi ile evimin yakınındaki humusçuda oturuyoruz. Ben humusu pideyle kaşıklıyorum. Uzi kendininkini çatalla yiyor. Bu aralar perhiz yapıyor ve pide, çikolata, bira ve milyon şey daha kara listesinde. 140 kiloya gelmişsen olacağı budur. Yıllarca hamburger ve pizza ile beslenmişsen ödeyeceğin bedel de ağır ve sancılı olur. Humusu yemediğinde Uzi ona çatalının sivri dişlerini batıyor. Perhizinin öfkesini zavallı tabaktan çıkarıyor. Ne yani, biz yemekten anlamıyor muyuz? Bunu mu söylemek istiyorsun? diyor Uzi, alınmış gibi. Susuyorum bir süre. Uzi'nin fikirleri kötü olduklarında onları çürütmeyi severim, fakat bu denli acınası olduklarında içimdeki en acımasız yan bile dizlerinin üzerine çöküp onları ya da onların sahibi olan kel kafayı küçük ve üzgün bir köpeği okşar gibi okşamak istiyor sadece. Etgar Keret'in dünyası: Buzdolabının üstünde bir kız var!


Dünyanın her yerinde soyu tükenmekte olan, eziyet gören, tutsak edilen hayvanları, yok olan ormanları, kirlenen denizleri, eriyen buzları ve her gün daha da üzerimize gelen gri binaları düşündükçe nasıl ruhumuz daralıyorsa, bu kitaptaki ve aslında tüm dünyadaki hayvanların da yaşam alanları öyle daralıyor. İnsanın yok ediciliği üzerine yazılmış, son derece naif bir kitap Eve Yolculuk... Buzulların erimesiyle kendine yiyecek yemek ve yaşam alanı bulamayan, bu yüzden mecburen yola düşen Kutup Ayısı'nın sitemiyle başlıyor hikaye. Yüzemediği için bindiği kayığa, bir süre sonra şehrin göbeğinde mutsuzluktan kalakalmış Panda da dahil oluyor. Yolculukları sırasında, tırmanacağı ağaç kalmadığı için ne yapacağını bilemeyen Orangutan'ı da yanlarına alıyorlar. Son misafirleri ise, insanlar dişlerini avlamasın diye korku içinde saklanmaya çalışan zavallı bir fil! İşin en can acıtan kısmı ise, bu konuşmayı yapan Dodo kuşunun soyunun çoktan tükenmiş olması. 1700'lerin başında tamamen yok olan Dodolar iri cüsseli, minik kanatlı, uçamayan bir kuş türü. Ormanların yakılıp yıkılması ve yaşadıkları adaya domuz, fare ve köpeklerin getirilmesi yüzünden yüz yıldan kısa bir sürede yok olmuşlar. Portekizce dodo budala anlamına geliyor. Ona bu adı vermelerinin sebebi, insanlardan kaçmaması. Zavallı hayvan kaçmadığı için de kolaylıkla öldürülmüş ve acımasızca yok edilmiş! Nesli tükendikten sonra ilk kez, Alice Harikalar Diyarındada insanların karşısına çıkmış. Hatta kitaptaki Dodo'nun Lewis Carroll'ı resmettiği söylenir. Pötikare'nin yüzen kitaplarına da değinmeden geçemeyeceğim. Bir çocuğun kitaplarla yolculuğu bence anne karnında başlamalı. Ona henüz doğmadan okuyacağınız kitapları emin olur duyacaktır... Bu şekilde başlayan macerayı, doğduktan sonra da aynı şekilde devam ettirmek mümkün. Bir süre sonra da banyosunu yaparken ya da denizde, havuzda oyun oynarken yanında taşıyacağı yüzen kitaplar, hayatın her anında yanı başında kitap olacağını ona öğretmek için güzel bir fırsat. İlk Kitaplarım serisinden çıkan yüzen kitaplar; Renkler, Orman, Zıtlıklar ve Taşıtlar başlıklarından oluşuyor. Hem eğlenmek hem suyla oynamak hem kitapları sevmek... Hepsi mümkün, hepsi şahane!


Gölün Sırrı, Gidiyor, Gitti, Gitmiş ve Bütün Günlerin Akşamı adlı kitapların yazarı Jenny Erpenbeck, 1967yılında Doğu Berlin'de dünyaya geldi. Gençlik yıllarında bir süre eğitimini aldığı bir konuda çalıştı, ciltçilik ve eski kitap tamirciliği yaptı. Georg Büchner'in Danton'un Ölümü adlı oyununu izledikten sonra bu kez tiyatro ve sahne sanatları yönetmenliği eğitimi almaya karar verdi, ardından bir süre Graz Operası'nda reji asistanlığıyaptı, operalar ve tiyatro oyunları yönetti. Homeros, Ovidius, Georg Büchner, Kafka, Adalbert Stifter, Mayakovski, Marquez, Edgar Lee Masters, Proust ve Anais Nin gibi şair ve yazarlardan etkilendiğini söyleyen Erpenbeck 1990'larda öyküler, oyunlar yazmaya başladı. İlk romanı Gölün Sırrı 2008'de yayımlandı. Erpenbeck'in bizde yayımlanan öteki kitaplarına gelince... Bütün Günlerin Akşamı, Kaç kere ölünebilir ve ölüm anı gelip çattığında insan artık kimdir? gibi zor bir soruya cevap arıyor. Gidiyor, Gitti, Gitmiş ise Berlin'de işgal eylemi yapan Afrikalı genç mültecilerden yola çıkarak ölümü ve zulmü savuşturarak ülkelerinden kaçmak zorunda kalanların sonsuz bir bekleyişe mahkum edildiği günümüz dünyasından söz ediyor, bakıp da görmeyenlerin, dahası zaten görmeyi de istemeyenlerin sığlığını yüzümüze vuruyor.