Tarlabaşı'ndaki metruk bir binada geçen bir hikaye anlatıyor İz. Önce bir tiyatro oyunu olarak yazılmış ve ödüller kazanmıştı. Ahmet Sami Özbudak, 1850'lerde, 80'lerde ve 2000'lerde bu binada yaşayan üç çiftin hikayesini birbirine paralel anlatıyor. Böylece bize Türkiye'nin yakın tarihini hatırlatıyor. Tarlabaşı, İstanbul'da hızla doku değiştiren noktalardan birisi. 1955 öncesinde karakteristik bir Rum yerleşkesiydi. Dönemin tanıkları, o yılların Tarlabaşı'nın en güzel dönemleri olduğunu söyler. 6-7 Eylül olaylarından sonra bölgede hızlı bir değişim başlamış, 1980'deyse iyiden iyiye kabuk değiştirmiş. 1980 için, Tarlabaşı'nın bugünkü kozmopolit ve gizemli halinin başlangıcı denebilir. Darbe sırasında pek çok devrimcinin Tarlabaşı'na sığınmışlığı var. Günümüzde burada travestilerle muhafazakarlar, kaçaklarla entelektüeller, suçlularla yabancı uyruklular yaşıyor ve her girdiğinizde onlarca hikaye düşüyor önünüze. İzlerin, acıların hikayeleri... Tarlabaşı'nın yakın tarihinden daha sayısız film, roman ve tiyatro metni çıkar! + Tarlabaşı'nda bir evin hikayesinden yola çıkıp onu başrole koymak, Türkiye'nin üç kritik siyasi döneminde neler yaşadığını görmek bana enteresan gelince, oturup yazmaya başladım. Çok araştırdım. İlhan Berk, buraya köstebek yuvası der, gerçekten de Tarlabaşı kendi çıkmazlarına açılan bir labirent gibidir. Hikayeyi kurarken, o labirentin içine pek çok kez daldım, röportajlar yaptım, binalara girip çıktım... Oyunu romanlaştırmamı Artemis Yayınları'nın vizyoner yöneticisi Ilgın Sönmez teklif etti. + Roman bireysel bir serüven, okuyucuyla özel bir bağ kurmanızı gerektiriyor. Bu, heyecan verici bir mahremiyet. Seyirciyle sizi ortak bir haz havuzunda buluşturan tiyatro ise şenlikli bir uğraş; kolektif üretimin vücut bulmuş hali... Her ikisine de devam edeceğim, çünkü bana farklı hayatta kalma yolları sunuyorlar. Şu an 70 yaşlarında 6 kız kardeşin Nişantaşı'nda bir apartmanda geçen romanını yazıyorum. II. Abdülhamit ve dedektiflik romanları merakı üzerine yazdığım oyun da ekimde Bakırköy Belediye Tiyatroları'nda sahnelenecek.


İstanbul Mutfak Sanatları Enstitüsü'nün kurucusu Hande Bozdoğan birkaç yıl önce Lale Apa'yla birlikte İstanbul Mutfakta adlı bir kitap yazmış ve Fransa'da Gourmand Juri Özel Ödülü'nü kazanmıştı. Yüzlerce yıllık tarihin süzgecinden geçerek bugüne ulaşmış İstanbul mutfağını anlatıyordu kitabında. Daha doğrusu bu zengin ve hala keşfedilmeyi bekleyen mutfağın özelliklerini uzmanlara, ünlü aşçılara anlattırıyordu. Bozdoğan şimdi sürprizli bir yemek kitabıyla yeniden karşımızda. İlk birkaç ay bunu Türkiye'de üretip üretemeyeceğimizi araştırdık. Her yolu denedik ama olmadı, Türkiye'de böyle bir kitap yapıp basmamız teknik olarak mümkün değildi. İngiltere'de tasarlandı, Çin'de basıldı. Farklı bir kitap olsun istiyordum. Piyasada birçok yemek kitabı vardı ama çoğu sıkıcıydı. Ben yemek yapmanın eğlenceli de olabileceğini göstermeliydim. Neşeli bir kitap oldu. Kullanımı da kolay. Özel bir malzeme kullandığımız için leke tutmuyor, siliyorsunuz, temizleniyor. Tariflere gelince; açıkçası herkes bir şey bulabilir bunlarda. Bazıları ilk kez yemek yapacaklar için iyi bir başlangıç olabilir mesela. Geri kalanlar da zaten buradaki Chefschool öğrencilerinin denediği, yaptığı hatta sonrasında restoranımızda müşterilere ikram ettiğimiz yemeklerin reçeteleri. Şahsi fikrimi sorarsanız, ben tecrübesi olmayan öğrenciyi tercih ediyorum. Öyle olunca, geçmişte edinilmiş yanlışları ayıklamakla vakit kaybetmiyoruz. Sol cepteki 'Temel Tarifler' bölümünde 24 'olmazsa olmaz' reçete var. Nesilden nesile geçerek bugüne ulaştı hepsi... Ana soslar, et ve balık suları, aromalandırılmış yağlar, kısaca çalışan kadının hayatını kurtaracak tarifler. Aromalandırılmış tuzlar var mesela, birçok yemekte kullanabilirsiniz onları, müthiş lezzet katarlar. Mesela tatlılar bölümünde pastacı kreması var, mönüler bölümündeyse profiterol... Ama diyelim ki siz balkabaklı profiterol yapmak istiyorsunuz. Dolayısıyla orada öğrendiğinizi buraya uyarlayacaksınız ki hiç zor değil. Kremayı ve temel profiterol tarifini baz olarak alır, üzerine ekteki balkabaklı kısmı eklersiniz. Demiglas reçetesi var mesela, o kadar leziz ki herkes yapsın, buzdolabına atsın isterim. Zordur, uzun sürer ama boş bir gününüzde yaparsanız, bana teşekkür edersiniz. Sosu hazırladıktan sonra küçük buz kalıplarına döküp derin dondurucuya atın, çorbalara, etlere gerektikçe de çıkarın... Sonra mevsiminde alınmış domateslerle yapılacak çok kolay ama acayip leziz bir ketçap tarifi veriyorum. Aromalandırılmış yağlarla ilgili bölüme baktınız mı? Orada çok basit bir iki reçete var. Ben biberiyeli zeytinyağı tarifi verdim, siz isterseniz biberiyeyi çıkaıp sevdiğiniz bir baharatı katın. Yemek yapmak biraz böyle bir şey; temel bilginiz sağlamsa, her şeyi deneyebilirsiniz. Evet, sağlamcılar da buradakileri aynen uygularlar. Kitabım her iki gruba da yararlı olacaktır. Üstelik hepsi de sağlığa uygun tarifler. Kesinlikle. O yüzden dışarıdan tedarik ettiğimiz malzemeleri kullanmıyoruz. Saros Körfezi'nde 60 dönümlük toprağımız var, tarım yapıyoruz. Sera yok, her şeyi mevsiminde üretiyor, sonra da buraya gönderiyoruz. Restoranımızdaki yemeklerin çok lezzetli bulunmasında bunun payı büyük. Burada yemek yedikten sonra kendinizi kötü hissetmezsiniz, midenizde bir ağırlık olmaz, içiniz yanmaz. Her şey tam olması gerektiği gibidir... Dükkanımızdaki satış ürünleri de hep orada yetiştirilen sebzeler ve otlarla üretilmiş şeylerdir. Zaman zaman dönüşümlü olarak gidip ürün topluyorlar. Bu, pişirme sürecini olumlu etkiliyor. Domatesin ne emeklerle yetiştirildiğini görür ve onu dalından siz toplarsanız, pişirirken daha fazla önem verirsiniz. Her şef adayının bunu yaşaması lazım. Hazırlanışı: Fırını 180 derece ısıtın. + Bir tavada zeytinyağını ısıtın. Doğranmış soğanı, havucu ve kereviz bapını ekleyip yumuşayıncaya kadar döndürün. Sebzeleri tavadan alıp bir fırın kabının yüzeyine yayın. + Hamsileri ayıklayıp kılçıklarını çıkartın, hamsi kuşu gibi açın. Fırın kabındaki sebzelerin üzerine kapatacak şekilde dizin. Pişerken ufalacağını düşünerek hafifçe üstüste gelecek şekilde dizin. + Tuz, kırmızıbiber ve tarçını üzerine serpin ve fırında 15 dakika pişirin. Bizim yemeklerimizin tescillenip uluslararası kurumlara bildirilmeli ki kaybolmasın yada başka birileri sahiplenmesin. Biz kendimize ait olanın değerini anlamıyoruz.


Şair, romancı, müzisyen. Demokrasi aşığı güzel ve iyi bir adam. Leonard Cohen ya da Budist olduktan sonra seçtiği sessizlik anlamındaki yeni adıyla Jikan, dün öldü. Tam da birkaç ay önce kaybettiği eski sevgilisi Marianne Ihlen'e veda mektubunda söz verdiği gibi... Varsa günahı, kabahati şöyle dursun, bugün onu 'iyi' hatırlama zamanı... Elveda Jikan! Aslında birçok şarkısında farklı şekillerde de olsa tekrar etmekten vazgeçmediği bir mesaj bu. Suzanneda, Çöplere ve çiçeklere iyi bak; orada yosun kapladığı için görmediğin kahramanları fark edeceksin derken, Hallelujahda, Her kelimede ışık vardır. 'Şükürler olsun' dendiğinde, sen neyi duyuyorsun, kutsal bir söz mü geliyor kulağına, kırık dökük bir söz mü? diyordu. Aslında ilk yazdığında şarkının tonu daha sertmiş ama sonradan sözleri azıcık değiştirmiş. Yine de Bir tebessümün arkasına gizlenen toplama kampı ya da Tanrı'yı öldürdük önce ve siyahlardan blues'u çaldık. Kim kazandı, bedeli kim ödedi? Charleston Bay'e köle gemilerini kimler taşıdı? gibi dizeleri düşünürsek, Cohen'in saçma bir iyimser olmadığını görebiliriz. Cohen en çarpıcı sözlerinden biri. Sanatçı, Budist olduktan sonra California'daki Baldy Dağı'nda inzivaya çekilmiş ve Jikan yani sessizlik adını alarak hayatının 12 yılını orada geçirmişti. O süreçte yazdığı 150 şiir ve şarkı sözünü sonradan kitap haline getirdi. Sevda Kitabı adındaki kitapta yer alan ve bazıları Zen koan'larını andıran şiirlerinin esin kaynakları, kuşlar, örümcekler, yapraklar, rüzgarlar ya da yıkanacak çamaşırlar... Yani hayat! Sanatçının, otoriteden, sistemden, aileden, hayvanat bahçelerinin tarifsiz hüznünden, aşkların nasıl bittiğinden ya da yaşlılıktan bahsederken bile umutsuzluğa kapılmaması ve aydınlığa işaret etmesi ise çok güzel. Leonard Cohen'in bir zamanlar aşık olduğu Marianne Ihlen, birkaç ay önce kanserden öldü. Cohen ise öncesinde unutulmaz bir şey yaptı ve geçmişteki hayatının 10 yılını paylaştığı Ihlen'e bir mektup yazdı. Bu çok etkileyici kadın için yıllar önce, ilk beraber olduklarında ya da ayrıldıklarında So Long, Marianne ve Bird on the Wire gibi bir sürü şarkı yazmıştı ama bu mektubu yazarken amacı farklıydı. Kaçınılmaz bir biçimde ölüme giden eski sevgilisine cesaret vermek, onu kelimeleriyle sarıp sarmalamak istemişti. Yorum gereksiz, söylenecek tek şey var: Cohen, Marianne'ına verdiği sözü tuttu.


Eylül Görmüş'ü ismen tanıyordum elbette, sevdiğim bir arkadaşımın kızıydı. Ama yüz yüze gelmemiştik hiç. Dem Karaköy ve Dem Moda'dan sonra adını daha sık duymaya başladım. Gelin görün ki, altı sene süren Dem macerası bir süre önce son buldu, daha doğrusu Eylül mekanı ortağına bıraktı ve başka rüyaların peşine düştü. Zor yolu seçenlerden olduğu için de şimdi web tasarımcılığı yapıyor. Anlattığına göre zaten çocukluğundan beri kod okumaya meraklıymış. Web tasarımcılığını da hem hiçbir projede kendini tekrarlamayan, yaratıcılığını sürekli kılan bir iş olduğundan hem de tek başına çalışmanın özgürlüğünü sevdiğinden yapıyor. Ortalıkta öyle çok kitap podcast'i var ki, bunun farkı ne? diye sorabilirsiniz. Eylül'ün yayınlarında sevdiğim şey, zevklerinden taviz vermemesi. Beğendiği kitapları coşkuyla anlatıyor, beğenmediklerini açık açık söylüyor. Beğenmedikleri arasında şaşıracaksınız ama Murakami'nin bütün romanları, Latife Tekin'in Sevgili Arsız Ölümü hatta Virginia Woolf'un Deniz Feneri falan var. Sevmemesi değil bana tuhaf gelen çünkü hep söylediğim gibi, insanın şahsi tercihlerinin peşinden gitmesinden daha güzel şey yok. İlginç olan, Eylül'ün bunları dile getirebilecek kadar cesur olması. Türk edebiyatıyla bir ilişkisi olamadığını anlatırken mesela, çok rahat. Gündeme uymak ya da birilerini kırmamak için kitap önermediği aşikar. En azından ben denk gelmedim. Bir de şu var: Eylül, uzun süredir gerçekten -ama gerçekten- bana kitap ve yazar keşfettiren tek kişi. Kimi zaman sıra gelmediği için okumamış olduğum, kimi zaman da adını ilk kez duyduğum yazarları onun sayesinde tanıyorum. Kendisine ilk olarak Bu bir karar mıydı, yoksa işler kendiliğinden mi öyle gelişti? diye sordum, anlattı: Ben böyle konularda pek rol yapabilen biri değilim, beğenmediğim bir şeye beğendim diyemem, demek zorunda kalırsam da yalan söylediğim hemen anlaşılır. Bu bir karar değildi, hemencecik de olmadı. Bazı kitapların üzerinde tuhaf bir mahalle baskısı var, insan beğenmeyince 'ya, herkes beğenmiş bunu, ben anlamadım herhalde,' diye düşünüp susuyor. Çağdaş sanat gibi biraz! Çağdaş sanata da hiç ısınamadım, pek çok eserin kimse 'kral çıplak,' diyemediği için övüldüğünü düşünüyorum. Edebiyatta da bu 'ben anlamadım herhalde,' duygusundan kurtulup özgüven kazanmam zaman aldı. Bir şeyi sırf popüler diye yermeyi ne kadar sıkıntılı buluyorsam, aynı sebepten övmeyi de çok sıkıntılı buluyorum. O nedenle kendi içgüdüme, okuma birikimime ve bakış açıma güvenmeyi seçtim zamanla. Sırf beğenmezse söyleyemez diye kitaplarını okumadığı arkadaşları varmış Eylül'ün. Hatta bazı yayınevleri ona kitap yollamak istediğinde sevmeyeceğini düşünürse nazikçe izah edip kabul etmediği de oluyormuş. Neyse, uzun bir giriş oldu. Bence daha fazla vakit kaybetmeden kütüphane sorularına geçelim. Unutmadan, hiper zeki ve çok yetenekli Eylül Görmüş'ün yaptığı harikulade bir şey daha var aslında ama onu başka bir vakitte özel olarak anlatmak istiyorum. Şimdilik podcast'ini, Instagram sayfasını takip edin. Pişman olmazsınız. Çok kitap okunan bir evde büyüdüm. Annem İngiliz Dili ve Edebiyatı mezunu, babam gazeteci, dolayısıyla okumak evimizin olağan pratiklerindendi. Annemle babam bana hem bu alışkanlığı aşıladılar hem de kendi okuma yolumu bulmamda bana yardımcı oldular. Gerçi annem artık abarttın, oku dedik de bu kadar oku demedik, diyor ama olsun... Çocukluğumun pek çok unutamadığım kitabı var, en başta Roald Dahl'lar geliyor. Onları ne severdim! Hala da çok seviyorum gerçi. Hem çocuk kitaplarını hem de yetişkinler için yazdığı eserleri... Jean-Jacques Sempe'nin resimlediği ve Rene Goscinny'nin yazdığı Pıtırcık serisine bayılırdım, Susam Sokağı'nın da tüm kitaplarını okumuştum. O yıllarda pek seçenek yoktu sanki, şu an çok daha fazla çocuk kitabı yazılıyor ve basılıyor ve bunu görmek beni çok mutlu ediyor. Çocukluğumun en unutulmaz kitabıysa, Martin Waddell ve Barbara Firth'ün Uyuyamıyor Musun Küçük Ayı kitabıdır. Kaç kere okuttum annemlere, ben kaç kere okudum, bilmiyorum. Yıllardır baskısı yoktu, meğer yakın zamanda yeniden basılmış! 2-6 yaş arası çocuğu olan ebeveynlere hararetle öneriyorum. Kaçırılan kitaplar oldu tabii ama ben bir yaştan sonra kitaplıktaki her şeye bulaşmaya başladım. En net hatırladığım babamın Murathan Mungan'ın Üç Aynalı Kırk Odasını elimden alışıdır. 12 yaşındaydım, kitap yeni çıkmıştı, ben de merak edip okumaya başlamıştım, çok da ilgimi çekmişti. Normalde hiçbir şeyimi kısıtlamayan babam, çok net bir şekilde yasaklamıştı kitabı bana :) Hala da okumadım, dolayısıyla yasağın sebebini öğrenemedim! Yok, bunların hiçbirini yapmadım. Kitapla ilgili en kötü alışkanlığım herhalde asla kitap ödünç vermememdir. En yakınlarıma, sevgililerime bile kitaplarımı veremiyorum, olağanüstü mülkiyetçiyim bu konuda. Evin içinde diledikleri gibi okuyabilirler ama kitap evden çıktığı andan itibaren acayip bir huzursuzluk duymaya başlıyorum, ya geri gelmezse diye. Biri benden kitap isterse ben sana hediye alayım derim hemen ve gider alırım. Normalde çok daha paylaşımcı bir insan olduğum için bir arkadaşım bu huyumu hiç anlamadığını ve bana yakıştıramadığını söylemişti bir keresinde, ona sen millete iç çamaşırlarını veriyor musun, aynı şey işte bence! demiştim. Mahrem geliyor nedense. Yaramazlık diye niteleyebileceğim kadar radikal tercihler yaptığım bir dönem olmadı son yıllarda. Şu anda ne okumak istediğimi çok net olarak biliyorum, neyi sevip sevmeyeceğimi de büyük ölçüde doğru tahmin ediyorum. Ama bunu anlayana dek epeyce düşüp kalkmam gerekti tabii. Hiç sevmediğim bir sürü kitap okumak zorunda kaldım, çoğu da insanlar övüyor diye başıma geldi. Ama tabii kafamda girişmek gereken kitaplar ve kolay kitaplar diye bir ayrım var. Kolay kitaplar kategorisi de edebi açıdan kıymetsiz kitaplardan müteşekkil değil, sadece okurdan diğerleri kadar kafa mesaisi istemeyen kitaplar bunlar. Bu kolay kitaplardan yeterince okuyup dinlendiğimi düşününce girişmek gereken kitaplardan bir tane okumanın vaktinin geldiğini düşünüyorum. Mesela şu anda o girişilmesi gerekenlerin başında Musil'in Niteliksiz Adamı ve Broch'un Uyurgezerler Üçlemesi var. Artık kendimi ne zaman hazır hissedersem! Bir süredir sabahları çok erken kalkmaya başladım. Sabah 7:00-8:30 arası okuyorum, güne böyle başlamak çok iyi geliyor. Yatmadan önce de mutlaka bir saatimi okumaya ayırıyorum, kafamı işten uzaklaştırıp gevşememi sağlıyor, başka yerlere gidiyorum, bu sayede çok daha rahat uyuyorum. Vapurda okumayı çok severim. Dükkan varken her gün vapura binerdim, o sırada geliştirdiğim bir alışkanlık bu. Ama genelde evimde ve tek başıma okumayı seviyorum. Dışarıda okurken mutlaka kulaklık takma ihtiyacım oluyor. Bu arada müzik evdeyken de ideal okuma deneyimimin bir parçası. Zbigniew Preisner, Eleni Karaindrou, David Lang, Nils Frahm gibi sözsüz müzik yapan bestecilerin eserleri kitap okurken çok iyi birer eşlikçi olabiliyor. Kütüphanemin haritası çizili zaten, herhangi bir dünya haritasına bakabilirsiniz :) Salonun iki duvarında iki kütüphanem var, biri Avrupa ve Uzak Doğu edebiyatı, biri ağırlıklı Güney Amerika edebiyatından oluşan Hispanik edebiyat; İspanyolca ve Portekizce eserler burada duruyor. Bunları ülkelerine göre ayırıyorum, bir yazarın okuduğum eserleri çok artınca onu da ayırıyorum. Mesela Carlos Fuentes'in eserlerinin ayrı bir bölümü var, hemen yanında Meksikalı diğer yazarların eserleri duruyor, sağında solunda da Şili, Arjantin diye devam ediyor. Biraz eski usul bir yöntem belki ama seviyorum bu şekilde ayırmayı. Bir de arası kötü olan yazarları bir araya getirmemeye çalışıyorum, mesela kavgalı olan Llosa ve Marquez kitaplığın iki ayrı ucundalar! Hazine diye nitelenebilecek ne var bilmiyorum, birkaç değerli bulduğum şey var tabii, mesela Yüzyıllık Yalnızlıkın ciltli ve illüstrasyonlu 50. yıl özel baskısı, İspanyolca olmasına rağmen alıp sakladığım bir kitap. Ya da Juan Rulfo'nun fotoğraflarından oluşan 100 Fotoğraf kitabı... Onun dışında da sanırım artık baskısı olmayan çokça kitaba sahibimdir, maalesef ekonomik koşullar tekrar baskı sayısını çok azalttı. Neyse, sonuçta hepsi hazine gibi bence. Kendi adıma seninle tanışmasak da podcast yayınlarından okuma zevklerine dair epey şey öğrendim, o yüzden Kütüphanende bizi şaşırtacak, senden beklemeyeceğimiz ne bulurduk? sorumu hemen buraya da ekleyeyim. Valla çok şaşırtıcı bir şey bulmazsınız bence. Artık neredeyse sadece kurgu okuyorum, o nedenle belki teorik eserler bulmak şaşırtıcı olabilir sizin için... Üniversite dönemimden kalma çok fazla siyaset bilimi teorisi kitabım var mesela. Bir tane de Elif Şafak kitabı var... O kadar sevmiyorum ki, bence şaşırtıcı. Norman Ohler'in Harro ile Libertasını yeni bitirdim, müthişti, çok çok etkilendim. Genelde bir Avrupa, bir Güney Amerika gibi bir sırayla okuyorum, arka arkaya aynı coğrafyanın eserlerini okumayı tercih etmiyorum, aksi halde kafamda iç içe geçiyorlar sonrasında. İkinci Dünya Savaşı döneminde geçen ve aslında tüm Avrupa'yı didikleyen bu kitabın ardından şimdi Brezilyalı Machado de Assis'in Mezarımdan Yazıyorum kitabıyla uzaklara gitmekteyim. Bir okuma listesi yapmıyorum, okumakta olduğum kitabın dörtte üçünü tamamladıktan sonra kitaplığımın okumadıklarım bölümünün karşısına geçip bir sonraki kitabı seçiyorum. Okumakta olduğum kitaptan bambaşka bir konusu, hissi olan bir eser seçiyorum genelde, o nedenle karar vermeden önce büyük bölümünü okumayı bekliyorum. Kişisel gelişim kitapları. Lütfen benden uzak, çok uzak olsunlar. Ben o kişisel gelişim kitaplarında hap gibi ağzımıza tıkıştırılmaya çalışılan tavsiyeleri kitaplardan, hikayelerden kendim bulup damıtmayı seviyorum. O şekilde edinilen bilgi çok daha lezzetli, köklü ve kalıcı oluyor. Bir bardak kaynar suya bir poşetten toz döküp yapılan hazır çorba ile uğraşa uğraşa malzemelerini soyup doğradığınız, kavurduğunuz, haşladığınız bir çorba arasındaki lezzet farkı gibi görüyorum bunu. O kitaplarda verilen öğütlerin hepsini daha ham şekilde edebiyatta bulmak mümkün. Ama maalesef kimsenin didiklemeye, aramaya, keşfetmeye vakti yok. Tabii, hem de ne kadar çok. Kafa dergisindeki Zorunda Mıyım? köşemde genelde bunları yazıyorum. İlk aklıma gelenler, okuduğum üç Barış Bıçakçı kitabı, Murakami'nin okuduğum bütün eserleri, bence yüzyılın en iyi değil en kötü birkaç eserinden biri olan Harper Lee kitabı Bülbülü Öldürmek Latife Tekin'in Sevgili Arsız Ölümü, Yu Hua'nın yakın zamanda okuduğum ve hiç sevemediğim Yaşamak kitabı, Laura Esquivel'in Acı Çikolatası, Fitzgerald'ın Muhteşem Gatsbysi, Virginia Woolf'un Deniz Feneri kitabı. Bu sonuncuyu kendime bile itiraf etmekte güçlük çektim ama ne yapalım, böyle oldu... Daha saymayayım! Curzio Malaparte'nin eserleri belki. Zor kitaplar yazdığının farkındayım ama bence yüzyılın en büyük yazarlarından biri kendisi, daha tanınır olması gerekirdi diye düşünüyorum. Başka da vardır muhakkak ama ilk aklıma gelen Malaperte oldu. Alejandro Zambra. Novellalar, öyküler ve denemelerden sonra sonunda Şilili Şair adında hacimli bir roman çıkardı, bence bu, kendisinin bir nevi lig atlamasına yol açacak. Şu an İspanyolca bilen bir arkadaşım okuyor ve çok iyi olduğunu söyledi, şaşırmadım. Zambra'nın büyük yazar kategorisine girmesine bence çok az kaldı. Onun dışında çağdaş Alman edebiyatını ve çağdaş Arjantin edebiyatını çok heyecan verici buluyorum. Malum her ikisi de ciddi edebiyat geleneği olan, büyük yazarlar yetiştirmiş uluslar. Ancak şu an yaşayan yazarlar, geleneği tamamen reddetmeden bambaşka bir şeye dönüştürüyor, üstelik bunu müthiş bir başarıyla yapıyorlar. Maalesef bizim yapamadığımız bir iş. 100 sene önce Doğu-Batı ikiliği ve taşra sıkıntısı yazılıyordu, hala öyle. Edebiyatımız şehirlileşemedi, yazarlarımız sıradan ve günlük olandan edebiyat devşirmeyi başaramadı, bunu çok üzücü buluyorum. Sürekli büyük konular arıyor herkes. Neyse, soru bu değildi, pardon! Eylül ve çok sevdiği yazarlar: Fuentes, Llosa, Calvino, Aleksiyeviç, Leguin, Juan Rulfo, Proust, Bolano, Cortazar, Marquez, Kundera, Saramago, Gary, Ernaux... İtiraf edeyim, ilk kez bahsi geçen herkesi görsele sığdırmak konusunda bu kadar zorlandım.


Hayal gücü ve yaratıcılık, bir toplumda yalnızca tek bir alanda gelişmez. Gençlerine dünyaya farklı açılardan bakma, olmayanı hayal etme, bilindik yolların dışına çıkma becerisi kazandıran toplumlarda, bunun yansımaları birçok alanda görülür. Çok uzun zamandır sanatta ve oyunlarda hayal gücünü en zengin kullanan milletler Amerikalılar ve Japonlar. Süper kahramanlar hep Amerika'dan çıkıyor, son dönemde en etkileyici hayalet filmlerini Japonların çekmesi gibi. Anime ve manga ile çizgi film ve çizgi romanda Japonlar çığır açarken, romanlarda ve filmlerde uzaylılar daima Amerika'ya inmeye devam ediyorlar. Aynı toplumlardan teknolojide ve iş hayatında da çok yaratıcı çalışmalara imza atan insanların çıkması bir tesadüf değil. Facebook'u bir Amerikalı akıl ediyor, insan gibi hareket edebilen robotları gerçek dünyaya taşımayı ise bir Japon gerçekleştiriyor. Geçmişten örnek verirsek, Edison'un aynı bilgiye ve deneme imkanına sahip olduğu halde buna kalkışmayan insanlardan en büyük farkı, ampulü hayal edebilmesi, karanlık bir sokağa baktığı zaman onu hayalinde ışıl ışıl görebilmesiydi. Yoksa yüzlerce başarısız denemeden sonra nasıl devam etme gücü bulabilirdi? Çoğu zaman, bir insana onu başarıya götürecek azmi veren gördüğü bu hayalin güzelliğidir. O hayal öylesine büyüleyicidir ki, uğrunda her türlü mücadeleye, fedakarlığa ve uykusuz geçen gecelere değecektir. Kurulan hayalleri sistematik bir şekilde çalışarak gerçeğe dönüştürme, ayrı bir beceri elbette ve birçok faktörle desteklenmeli, ama bir hayali gerçekleştirmeden önce, onu hayal edebilmek gerekir. Peki hayal gücü ve yaratıcılığı gelişmiş bir toplum, sadece ekonomik ya da bilimsel açıdan mı başarılı olur? Hayır, bu yetenekler sosyal hayattan siyasi hayata, her konuda toplumun bakış açısını zenginleştiriyor, yeni fikirler ve oluşumların ortaya çıkmasına yardımcı oluyor. Büyük siyasi liderlerin de hayal güçleri geniştir, sivil toplum önderlerinin de, çünkü filiz vermesini sağladıkları toplumsal değişimleri önce hayallerinde görebilir, bu hayalin onlarda yarattığı coşku ile cesaret bulurlar. Gandhi gözlerini kapadığında özgür bir Hindistan göremeseydi, içine doğduğu toplum düzenini değişmez, katı bir gerçek olarak kabul etseydi, Gandhi olabilir miydi? Muhtemelen bu hayalini ilk dile getirdiğinde çevresindekiler onu aklı havada bir hayalperest olarak gördüler. Ama Martin Luther King'in dediği gibi, gerçekten inanarak Benim bir hayalim var! diyebilmek, insana büyük güç veren bir motivasyon kaynağı. Tarih bu güç sayesinde yaşanan devrimlerle, değişimlerle dolu. Yaratıcılığa önem veren ve hayal kurmayı çocukluk olarak görmeyen toplumlarda, yazma yeteneği olan gençler, hayallerini yazdıkları kitaplara nakşederler, çizme yeteneği olanlar çizgilerine. Bilimle uğraşmayı seçenler var olan teorilerin ötesine geçmeyi düşler, iş hayatına girenler yeni iş alanları yaratmayı... İdealist insanlar ise mevcut düzenin yanlışlarını düzeltmeyi, daha güzel bir dünya kurmayı hayal ederler. Toplumlar bir bütündür, genç nesilleri hangi yeteneklerle donatırlarsa, o nesiller bu yetenekleri el attıkları her işte kullanırlar. Bu yüzden gençlerimizin yaratıcılığının gelişmesi, toplumun hayal kurmayı öğrenmesi, sadece fantastik roman yazarlarının ya da diğer sanatçıların kendi özel ilgi alanlarında sınırlı kalan bir derdi değil. Başka ülkelerde yapılanları taklit etmekle yetinmeyen, değişime açık, daha da önemlisi değişimi tetikleyen bir toplum olmak isteyen her milletin üzerine düşmesi gereken bir konu bu. Fabisad'ı ülkemizin spekülatif kurmaca türleri dediğimiz bilimkurgu, fantastik ve korku türlerinde eser veren yazar, çevirmen, sinemacı, çizgi romancı ve editörleri kurdu. Bu türler ülkemizde alternatif ya da yeraltı edebiyatı muamelesi görse de dünyada hem ciddi edebiyatçılar yetiştirmiş hem de önemli ölçüde hayran kitlesine sahip, çok farklı mecralara yayılmış, çok güçlü türlerdir. Bu hale geirken de dernekler, ödül organizasyonları ve dergilerle desteklenmiş. İşte biz de bu tarz faaliyetleri gerçekleştirecek, türlerin emekçilerini bir araya getirecek, ustalarını onurlandıracak hatta dünyada bu türe ait uluslararası festival ve fuarlarda ülkemizi temsil edecek bir dernek kurmak istedik. Böyle bir derneğin gerekliliğini bu türlerde emek veren batılı meslaktaşlarımız da dillendirerek bir süredir bizi cesaretlendiriyordu. Bundan sonra bu türlerin severleri yerli yapıtları, yazarları ve etkinlikleri toplu halde takip edebilecekler.


Çok erken saatte uyanıp geldim buraya. Arkadaşım Mine Türkili'nin davetiyle. Karşımda güleryüzü, sükuneti ve kritik konularda insanın zihnindeki düğümlerin kolayca çözülmesini sağlayan yorumlarıyla psikiyatr Mehmet Zararsızoğlu var. Bir de Yunan terapist Dmitris Stavropoulos. Zararsızoğlu'nun kurduğu Türkiye Sistem Dizimleri Enstitüsü'nün konuğu olarak gelmiş. İki gün boyunca yaklaşık 50 kişiye aile dizimi yapacak. İşte aile dizimi terapisi, bir nevi yüzleşme dolayısıyla iyileşme şansı veriyor insanlara hatta toplumlara. Failsiz terapi olmaz, çünkü bir yarayı ancak onu açan iyileştirebilir! Dünyanın en tonton, en şeker adamı olan Dimitris Stavropoulos dizim öncesinde bazı açıklamalar yapıyor. İlişkilerinde problemler yaşayan bir kişinin genellikle ya kendini kaybolmuş hissettiğini ya da başına gelenler yüzünden çevresindekileri, yani ailesini, eşini, arkadaşlarını suçladığını anlatıyor. Ben kurban, sen fail durumu, daha doğrusu insanın sürekli olarak kendine acıyıp karşısındakini suçlu duruma düşürerek ayakta kalma çabası aslında ilişkilerde en sık işlenen hata. Bu açıklamalardan sonra Stavropoulos grup üyelerine o günkü aile dizimi uygulaması için hazır olduklarını söylüyor. Failsiz terapi olmayacağını, bir yarayı yalnızca onu açan kişinin iyileştirebileceğini düşünen ünlü terapiste göre, kişiyi geçmişteki failleriyle, hatta artık hayatta olmayanlarla bile yüzleştirebildiği için aile dizimi, bütün terapi biçimlerinin en kusursuzu. Aile dizimi denen sistemin kurucusu Alman psikiyatr Bert Hellinger hayatının bir dönemini Güney Afrika'da geçirmiş ve Zulu yerlilerinin geleneksel aile toplantılarını görünce bundan çok etkilenmiş. Zulu yerlileri aile toplantılarına ve kutlamalarına sadece hayattaki akrabalarını değil simgesel olarak ölülerini de davet ediyorlarmış. Ruh çağırmaktan bahsetmiyorum, mesela kutlama boyunca ölmüş büyükbabayı simgeleyen ufak bir heykel duruyormuş bir kenarda. Geçmişe ait kişilerin simgesel katılımının yaşayanlar üzerindeki olumlu etkilerini gözlemleyen Bert Hellinger, bunu Batılıların da uygulayabileceği bir terapi yöntemi haline getirmek için çalışmalara başlamış. Bunu anlatmanın en iyi yolu şu aslında: Toplu çekilmiş kalabalık aile fotoğraflarını düşünün ve bir süre sonra ilk bakışta fark edilmeyecek silüetler görmeye başladığınızı hayal edin. Çoktan ölmüş olanlar, intihar edenler, onlarca yıl önce cinayete kurban gidenler, savaşta kaybolanlar, kürtajla aldırılan bebekler; hiç kimsenin bir yere gittiği yok, oralarda bir yerlerde durarak aileyi etkilemeye devam ediyorlar. Atalarımız öldükten sonra da sofralarımızda oturmaya devam ederler diyen Amerikalı yazar Mitch Albom'ı hatırlıyorum birden. Ben çok şaşırıyorum hatta inanamıyorum ama gözyaşı ve hıçkırıklarla biten çoğu seansta bireylerin gerçekten de çoğu zaman kendi hayatlarını değil, yıllar önce ölmüş başka aile bireylerinin hayatlarını da yaşadığı ortaya çıkıyor. Kürtajla aldırılmış bir bebeğin, aile içindeki mevcudiyetini kendisinden sonra dünyaya gelen kardeşleri aracılığıyla devam ettirebildiğini öğreniyoruz. Anneyle baba hissettikleri suçluluk duygusunu istemeden de olsa öteki evlatlarına yansıtabiliyor... Böylece sonradan dünyaya gelen evlatlardan biri, belki en hassas olanı derin bir suçluluk duygusu yüklenmiş olarak sürdürüyor hayatını. Ve bu durum kaçınılmaz olarak gelecekteki ilişkilerine yansıyor. Aile içinde hiçbir şey gizli kalmasın, kimse unutulmaya terk edilmesin. Acı bir olayı hiç yaşamamış gibi davranırsanız, mesela lösemiden ölmüş evladınızın sözünü etmez, adını anmazsanız, zihninizin bir yerinde yaşamaya devam eder. Yahut diyelim ki küçükken cinsel istismara uğradınız ama kimseye anlatmadınız, eşiniz bile bilmiyor... Gene aynı şey. O zaman canınızı acıtan bu olay, itiraf etmezseniz ömrünüz boyunca sizi yaralamaya devam eder. Aile diziminde sorunlar bir nevi role playing, yani rol yapma oyunuyla çözülüyor. Böyle anlatmamın doğru olmadığının farkındayım ama başka türlü nasıl anlatacağımı da bilmiyorum. Aslında tek bir yöntem yok, kişinin sorununa göre sınırsız seçenekler mevcut ama ben o gün seyrettiklerimden birini seçenek özetleyemeye çalışabilirim: Danışan sakin bir tavırla grubu teker teker gözden geçiriyor ve bir süre sonra içlerinden birinin ona eşini, bir başkasınınsa kızını hatırlattığını fark ediyor. Onlardan ayağa kalkmalarını rica ediyor ve her birini mekanın içinde tamamen kendi seçtiği noktalara, kendi sçtiği pozisyonlarda yerleştiriyor. Mesela birinin yüzü pencereye bakıyor, ötekinin sırtı kapıya dönük oluyor vesaire... Terapist, danışan dahil bu üç kişiye o an ne hissettiklerini soruyor. Çoğunlukla kendilerini mutsuz, bezgin yahut çaresiz hissediyorlar. Ardından terapist kişilerin pozisyonlarını değiştiriyor. O ana kadar yere bakan eş yüzünü pencereye çeviryor. Doğru pozisyon bulunana kadar bu böyle sürüyor... Bir an geliyor ki kişiler ani bir rahatlama hatta hafiflik hissediyorlar. Böylece o danışanın terapötik yüzleşmesi tamamlanmış ve ailenin şifa sürecinde gereken simgesel pozisyonu bulunmuş oluyor.


Aşk ve Gurur ve Zombiler Seth Grahame-Smith'in yazdığı Domingo Yayınları etiketli kitabıyla ve şimdi de filmiyle hepimizi şaşırttı. Oysa sadece bir fan fiction ürünüydü. Fan fiction için Geleceğin edebiyatı diyenler var. Bazılarıysa kötünün de kötüsü taklitlerden başka bir şey değil diyor. Bana göre ise, müzikteki cover kavramının yazıdaki yansıması... Bir cover şarkı iyi bir şey de olabilir, kötü bir şey de.... Fan fiction da öyle. Bu durumda 'Neye fan fiction denir?' diye sorabilirsiniz. Kimilerine göre yazı icat edildiğinden beri var olan ama adı son zamanlarda konulmuş bir tür. Kimilerine göreyse 1970'lerde ortaya çıkmış, şimdilerdeyse çılgınlık düzeyine gelmiş bir yazma biçimi. The Democratic Genre adlı kitabın yazarı Sheenagh Pugh'a göre, fan fiction en hızlı gelişen yazın türü. Sanılanın aksine sadece ergenlik çağındaki Yüzüklerin Efendisi ya da Harry Potter hayranlarının eğlenme aracı değil pek. Ünlü yazarlar da bu türde ürünler veriyor ve yazdıklarını internette başkalarıyla paylaşıyor. Birçoğu kendilerine birer mahlas seçiyor ama adlarını kullanmaktan çekinmeyenler de var. Ayrıca son zamanlarda Will Self gibi yazdıkları fan fiction örneklerini kitap olarak yayınlayan önemli isimler de var. Uyarlama yapılan yazarların olaya tepkileriyse değişiyor. Kimileri bunu olumlu bir şey olarak kabul ediyorlar, yazdıklarının başka insanların ufuklarını açtığına, onları hayal kurmaya ve yaratmaya teşvik ettiğine inanıyorlar. Ayrıca hayranlarının yazdıklarını okuyarak çok eğleniyorlar. Sonuç olarak kimse hiç ilgilenmediği, umursamadığı, beğenmediği bir kitabı uyarlamaz. Hem zaten fan fiction'cılar yaptıkları bu işten para kazanmıyorlar ki... Bu, tamamen amatörce yapılan bir etkinlik. Karakterlerin de telif haklarına tabi olduğunu düşünen ve dolayısıyla fan fiction yazarlarının kendi yapıtlarına el atmalarını yasaklayan yazarlar da var. Bunların başında vampir romanlarının kraliçesi Ann Rice geliyor. Ann Rice kendi sitesinde hayranlarını sürekli olarak tatlı ama tehditkar bir dille uyarıyor. Adımlarınızı denk alın uyarısını dikkate almayanların vay haline. Onlar için yazmak çok ama çok pahalıya patlayabilir. Karakterlerini başka yazarlara ödünç vermekte cimri davranmayan yazarlar için fan fiction müthiş bir deneyim. Sanırım Oscar Wilde, Will Self'in yazdığı 'Dorian'ı okusa çok eğlenirdi. Bütün bu tartışmalar Ray Bradbury'nin yazdığı enfes bir öyküyü hatırlatıyor bana. Bradbury, Fahrenheit 451'de kitapların tehlikeli olduğuna inanan ve onları yakan totaliter bir toplumu anlatmıştı. Görevli timler bütün gün şehri dolaşıp yakacak kitap arıyorlardı; tek bir kitap bile kalmayana kadar sürecekti bu arayış. Öte yandan kitapların yakılmasına karşı çıkanlar da vardı. Buldukları çözümse kendilerini birer kitap haline getirmekti. Yani her biri bir kitap seçerek onu ezberliyordu, başka bir deyişle aktarım sözel olarak gerçekleşiyordu. Sanırım Bradbury'nin öyküsündeki karakterlerden hiçbiri seçtiği kitabı bire bir aynı biçimde aktarmıyordu. Tonlamalardaki nüansların bile söylenenlerin anlamını değiştirdiğini düşünüyorum ben, ayrıca hiç kimsenin aynı hikayeyi üç kere aynı biçimde anlatamayacağına inanıyorum. Bir kelime, bir cümle, bir olumsuzlama eki her şeyi değiştirebilir. Sheenagh Pugh her okurun, dinleyicinin, seyircinin; okurken, dinlerken, seyrederken zaten zihninde kendi versiyonunu oluşturduğunu, dolayısıyla bunu kağıda dökmesinde bir sakınca olmadığını söylüyor. Hem hiçbir fan fiction yazarı hangi yapıttan esinlendiğini gizlemiyor. Bu yüzden yapılan iş çalıntı değil. Bradbury'nin bu konuda da bir yorumu var. Yazarın tanrı olduğunu, kahramanlarının iplerini elinde tuttuğunu iddia eden bir meslektaşına şöyle karşı çıkmıştı: Böyle şey olmaz. Bunu yapanlar ancak kötü yazarlardır. Siz karakterlerinizi yaratmazsınız, onlar sizi yaratır. Denetim onlardadır. Size oyun oynayanlar, tuzağa düşürenler onlardır. Bu yüzden ben hepsini özgür bırakıyorum Canlarının istediğini yapıyor, canlarının istediğini söylüyorlar; her biri kendi hayatını yaşıyor. Bu konuda akla gelen bir diğer örnekse 1960'lı yıllarda William Makepeace Thackeray'in Vanity Fair adlı romanında karakterlerinden birine yamuk yaptığını, onun hakkında bir sürü yalan söylediğini öne süren V. S. Pritchett'ın analizi. Bu noktada, şu Anadolu meyhanelerinde oynanan Arabın İntikamı gibi şaheserlerin sözünü bile etmeyeceğim. Kemal Tahir'in yazdığı Mike Hammer'ların da. İnternette dolanan fan fiction örneklerinin her zaman böylesine dahiyane olduğu kuşkusuz söylenemez, ama işte her biri dille farklı seviyelerde oynanan oyunlar. Kimi çok acemice, kimi biraz daha ustaca, kimileriyse özgün yapıtı bilmeseniz bile zevk alabileceğiniz kadar şahane.


Fantastik edebiyat olmasaydı eğer; mitler, masallar, efsaneler... Özgür, gerçekten özgür bir edebiyattan da söz edemezdik... Çünkü hayal kurmak ne kadar özgürleştiriyorsa benliğimizi, fantezi de o ölçüde özgürlüğün peşindedir. Hayal kurmak ne denli uzaklaştırıyorsa bizi gerçeklerden ve hayattan, işte fantezi de ancak o denli kaçış edebiyatı yapıyor demektir. Fantastik edebiyata duyduğu ilgiyle Tzvetan Todorov'un Fantastik kitabını eline alanlar, kısa süre içinde ciddi bir hayal kırıklığına uğrarlar. Çünkü Todorov, yapısalcı bir yaklaşımla bu edebi türü incelerken, her şeyden öte onun alegorik ve şiirsel okumaya kapalı olduğunu belirler. Ve türü ortaya koyan ilk eserleri ele alır: Maupassant'ın, Henry James'in, Hoffmann'ın öyküleri, Balzac, Nerval gibi yazarların bu türe giren romanlarıdır bunlar ve günümüzün fantastik anlatılarıyla hiç ilgileri yoktur. Çalışmanın nihayetinde ise fantastik edebiyatın Kafka'yla birlikte bittiğini belirtir Todorov. Çünkü, fantastik anlatılar doğal bir olaydan yola çıkarak doğaüstüne varırken, Kafka doğaüstü bir olaydan yola çıkarak anlatı boyunca bu doğaüstü hali doğallaştırmıştır. Yani türün sorunlaştırdığı karşıtlığı Kafka askıya almış ve fantastiğe son vermiştir. Oysa ki malumunuz, fantastik için her şey daha yeni başlıyordur. J. R. R. Tolkien Yüzüklerin Efendisinde görkemle, Ursula Le Guin Yerdeniz Beşlemesi'nde zarafetle giriş yaparlar fantastik edebiyatın tam içine. Üstelik alegorik ve şiirsel okumanın kapılarını açarlar türe. Yanlarında birisi daha var dır: Mervyn Peake. Bu eksantrik yazar, Gormenghast Üçlemesiyle fantezi edebiyata onun en lirik-satirik ürününü armağan eder. Fantastik kurgu ile bilimkurgu arasındaki sınırlar bellidir belli olmasına ama fantezinin tarihine göz atarken Frank Herbert'ın Dune Serisi ile Asimov'un Vakıf Serisi de içimizden geçer ister istemez. Özellikle Dune serisinde fantastik kurgunun izleri çok belirgindir. C. S. Lewis her ne kadar masal türüne daha çok yaklaşsa da Narnia Günlükleriyle, Anne McCafreyy Pern Serisi ile türün temelini atanlar arasında yer alırlar. 80'li yıllara geldiğimizde fantastik edebiyata Tery Prancet adının ve Disk Dünya kitaplarının damgasını vurduğunu görürüz. Son yıllarda ise Fantastik edebiyat okurlarının gönlüne iki büyük isim kazınacaktır: Robert Jordan ve George R. R. Martin... Jordan, dünya üzerindeki en uzun fantastik seriye imzasını atmıştır çünkü Zaman Çarkı ile ve George R. R. Martin Tolkien'le yarışacak denli bir fenomene dönüşmüştür Buz ve Ateşin Şarkısı ile. Unutulmuş Diyarlar Serisinin yazarı R. A. Salvatore'nin, Elenium Üçlemesi ile David Eddings'in ve Kralkatili Güncesi ile Patrick Rothfuss'un isimlerini son yılların fantastik edebiyat hanesine yazmadan geçmememiz gerekir. Todorov'un yanılgıları ile yapısal çözümlemelerini bir yana bırakırsak, düşünürün fantastiğe dair belli bazı yargılarının günümüz anlatılarını da kapsayabildiğini görürüz. Ona göre fantastik, yazarın ve edebiyatın bir anlamda elini kolunu bağlayan iki tür sansür biçimini aşmıştır: Yazarın gerçekçi bir dille aşmayı başaramayacağı bazı izlekler doğaüstü anlatı yoluyla aşılır: Ensest, eşcinsellik, çoklu birleşme, ölüsevicilik, vampirizm ve aşırı şehvet gibi toplumsal olarak sansürlenmiş sen izlekleridir bunlar. Diğer bir sansür biçimi ise yazarın kendi kendine uyguladığı sansür biçimidir; yani ben izlekleri. Her türlü taşkınlık biçimi, şeytanın, karanlık tarafın hesabına yazıldığı sürece dile getirilebilir olur. Doğaüstünün işlevi, yasanın kıskacından kurtararak metnin yasayı delmesini sağlamaktır, Todorov'a göre. Dolayısıyla hiç şüphesiz bir karşı çıkıştır fantastik edebiyat. Edebiyat zaten başlı başına bir muhalefet etme biçimiyse eğer, fantastik anlatı da onun en muhalif kollarından biridir. Hayal kurmak ne kadar özgürleştiriyorsa benliğimizi, fantezi de o ölçüde özgürlüğün peşindedir. Hayal kurmak ne denli uzaklaştırıyorsa bizi gerçeklerden ve hayattan işte fantezi de ancak o denli kaçış edebiyatı yapıyor demektir. Hal böyleyken, tüm bu korkulara ve toplumsal dışlamalara rağmen, fantezi anlatıya karşı çılgınlığa varan toplu ilginin kaynağında ciddi bir karşı çıkış olduğunu görmemek mümkün değil. Kimi eleştirmenler, bu karşı çıkışın temelinde artık tamamen çökmüş olan modernizm projesini görürler. Teorik olarak akıl çağıyla bağdaşan, bilime ve teknolojiye büyük bir inanç ve hayranlık besleyen insan zihni, tüm bunların kültürel karşılığı olan modernizmle uyum sağlayamamış, bu uyumsuzluk postmodernizmi doğurmuş ve bu doğum ise beraberinde kocaman ruhsal kara delikler yaratmıştır gönüllerimizde. Fantezi anlatılar, postmodern yaşamın kara delikleri içinde, gönlümüzü umutla dolduran, küçük, oyuncu ışık toplarıdır öyleyse. İngiliz edebiyatı profesörü ve dilbilimci J. R. R. Tolkien'in, çocuklarına güzel bir masal yazmak için kalemi kağıdı ilk eline aldığı an, edebiyat tarihinde yepyeni bir dönemin açıldığı ana denk düşer. Bugün kabul ettiğimiz anlamda fantastik edebiyatın kurucusudur Tolkien ve yine kabul etmek gerekirse henüz onun yapıtını gölgede bırakacak, onu aşacak bir eser verilmemiştir. Ama açılan yol öylesine geniş öylesine zengindir ki, pek çok farklı bakış açısını, türü kucaklar ister istemez. Tolkien'in Hobbit'le başlayıp Yüzüklerin Efendi'siyle süren, Silmarillon ve Güç Yüzüklerine Dair adlı kitaplarıyla derinleşen anlatısının en belirleyici özelliklerinden biri, normal bir dünyada baş gösteren olağanüstülükleri anlatmak yerine tamamen olağanüstü bir dünyaya ve o dünyada geçen olaylara dair olmasıdır. Günümüzde fantastik anlatıları tanımlamak için konulmuş genel geçer bir kural haline gelen bu özellik yine bugün bize pek sıra dışı gelmese de eserin yayımlandığı 1950'li yıllar için kendi çapında bir sansasyon anlamına da gelir. Yapıtın ikinci başat özelliği ise insanı bir tür olarak ele alması ve hikaye içinde ona ikincil hatta daha da aşağı sıralarda bir yerlerde yer vermesidir. Yüzüklerin Efendisi'nin başkahramanları tartışmasız hobbitler ve Orta Dünya'yı terk ettikleri için hüzünlendiğimiz elflerdir. Tolkien, insanı, türlerden, bir tür olarak ele alırken, varoluşumuzdan bu yana aklımızı ve yüreğimizi kurcalayan, evrendeki başka akıllı varlıklara olan özlemimizi, ihtiyacımızı vurgular. Diğer yandan da dünya sadece bize ait değil düşüncesine yönlendirir okurlarını. Yüzüklerin Efendisi, güce ve iktidara karşı verilen büyük bir savaşımın hikayesidir. Yazarına göre ise başlı başına bir tarih kitabıdır. Yazımı on yedi yıl süren, yazarının ölümüyle yarım kalan Orta Dünya tarihi... Lehçeleriyle birlikte kendine ait dilleri, koskocaman bir tarihi, kendine özgü türleri olan, tıpkı bizim yaşadığımız dünya gibi karmaşık ve zorlu bir yerdir Orta Dünya ve Yüzüklerin Efendisi Orta Dünya'da geçen en dramatik, en görkemli epik hikayedir. Fedakarlık ve dostluk, doğa sevgisi ve barış üzerine yazılmış bir yolculuk, bir büyüme hikayesi. Tolkien, kovuğunda oturan basit bir hobbitin 111'inci yaşgünü kutlamasının hazırlıklarını anlatmaya başladığı daha ilk anda, belki de romanın daha ilk satırında, bize büyük, tahmin edemeyeceğimiz kadar büyük bir hikayenin içinde olduğumuzu sezdirir. Bu sezdiriş, roman ilerledikçe artarak devam eder, heyecanımıza heyecan katar. En şahanesi ise yazarın bizi bir kere bile hayal kırıklığına uğratmayacak olmasıdır. Hikayenin hiçbir yerinden eli boş dönmeyiz ve belki de yüz milyonlarca insan sırf bu sebepten Yüzüklerin Efendisi'ni böylesine çok severiz. Boşluk kelimesi, Tolkien'in literatüründe yok gibidir. Bir büyücünün her zaman tam vaktinde olması gereken yerde olduğunu, her altının parlamadığını ve her gezginin yolunu yitirmediğini çok iyi biliriz. C. S. Lewis, Yüzüklerin Efendisi ile aynı yıllarda kaleme alır Narnia Günlükleri'ni. Onun Tolkien'le iyi arkadaş olduğunu ve iki yazarın sık sık bir araya gelerek görüşlerini paylaştıklarını biliyoruz. Narnia Günlükleri, özellikle kahramanlarının çocuk olması ve kurgusu itibariyle fantezi bir hikayeden çok masal türüne yaklaşsa da fantastik kurgu olarak kabul edilir. Kahramanlarımız Narnia'ya gerçek dünyanın içinden geçtikleri gizli bir kapı aracılığıyla girerler. Burası, kötü bir hükümdarın emrinde, halkının tarihini unuttuğu bir ülkedir... Kahramanlarımızın kötülükle yüzleşip, tamamen kurtarmakla yükümlü oldukları büyüleyici, içimizdeki o yok ülke ve bu yok ülkede geçen masalsı, kendin özgü bir büyüme hikayesidir bizleri bekleyen. Yazıldığı dönem ve üslubu göz önüne alındığında Narnia Günlükleri'nin türün temelini atan eserlerden biri olduğu kabul edilir. Bu kabul edişte hikayenin bugün bile hala çok sevilip okunmasının da önemli bir rolü olduğunu söyleyebilirim. Ursula K. Le Guin, bir üçleme olarak tasarladığı, zaman içinde altı kitaba ulaştırdığı Yerdeniz serisini 1960'lı yılların sonunda yayımlar. Fantezi hikayelerinin hala bir edebiyat türü olup olamayacağının tartışıldığı bu yıllarda Yerdeniz Büyücüsü edebiyat çevrelerine verilmiş, lafı gediğine oturtan etkili bir yanıt olur. Üstelik dili öyle etkileyici bir biçimde kullanmıştır ki yazar, türün saygınlık derecesini o zamana dek görülmemiş bir biçimde yükseltmiştir. Yerdeniz'in öyküsü fantastik edebiyatın klasik kurgusu olan kahramanın epik yolculuğu temeline oturur. Yazarın deyişiyle 'yolculuk üzerine uzun helezon biçiminde bir kurgu'... Efsanevi kahramanımız genç büyücü Ged'in olgunlaşma yolculuğunun hikayesinde, onun üzerinde yaşadığı adalardan mürekkep Yerdeniz dünyasını ada ada tanımaya başlarız ilkin. Zira tanımak önemlidir çünkü, Le Guin bu fantastik öykünün merkezine isimlendirme dediği şeyi koymuştur. İsimlendirme, Yerdeniz dünyasındaki büyü sanatının temelinde yatan unsurdur. Yerdeniz dünyasının büyücüleri kişilerin, hayvanların, bitkilerin ve nesnelerin gerçek isimlerini bildikleri zaman büyü yapabilirler ancak. Büyü, bir anlamda tanımak, bilmek, daha doğrusunu söylemek gerekirse 'bilgi' demektir. Le Guin anlatısı boyunca bilginin gücünü vurgulamaktan vazgeçmez. Diğer yandan da dil ve gerçeklik ilişkisini, dilin aynı anda hem hapsedici hem de özgürleştirici tavrını sorgular ustalıkla. Ejderhaların ve büyünün özel bir yeri vardır Yerdeniz serisinde. Ejderhalar, olgun, güçlü, bilge yaratıklar olarak karşımıza çıkarlar ve işte tam da bu nedenle kayıptırlar. Ruhumuzun ta en gerilerine sürgün ettiğimiz, ötekileştirdiğimiz yanlarımızın birer temsilcisi gibidirler. Büyücülük ise bir anlamda sanatçılık demektir. Bu bağlamda Le Guin, Yerdeniz serisinin sanat, yani yaratıcı tecrübe ve yaratıcı süreç üzerine olduğunu söyler. Ancak bu temel izleklerin yanı sıra Yerdeniz'in her kitabı ayrı ayrı izlekler üzerine kuruludur. Yerdeniz Büyücüsü, büyümek üzerinedir; Atuan Mezarları, cinsellik ve cinsel kimliğini bulma savaşına dair yazılmıştır; En Uzak Sahil ölümü, Tehanu, kötülüğü ve o kötülükle yüzleşebilmeyi, Öteki Rüzgar ise, hayat/ölüm/yeniden doğum döngüsünü anlatır. Olur da Ged geri gelmezse eğer, yaşam hiç var olmamış demektir ve kanımca fantastik edebiyat da öyle! Edebiyat dünyasının en gizemli, en eksantrik ve belki de en kadri kıymeti bilinmemiş kalemlerinden biri olan Mervyn Peake'in elinden çıkma Gormenghast Üçlemesi için; kimileri fantastik edebiyatın gelmiş geçmiş en iyi yapıtlarından biri olduğunu, kimileri onun gotik yazın kategorisine sokulması gerektiğini, kimileri eserin kategori dışı kabul edildiğini, çoğunluk ise fantastik edebiyatın tahtına oturmada Yüzüklerin Efendisi dışındaki tek aday olabileceğini söyler. Hepsi temelde haklıdır aslında. Zira Gormenghast bu yargıların aynı anda hem hepsi hem hiçbiridir çünkü. Ve işte tam bu noktada elimizde ve aklımızda yapıta dair tek bir şey kalacaktır: Yapıtın tartışmasız özgünlüğü. Anthony Burges'e göre üçlemenin anlatımı, eski pagan hikayelerine yakındır. Ölen ritüel ustası, çıkagelen kahraman, şato, hizmetçiler koridoru, dağ, göl, çarpık ağaçlar, tuhaf yaratıklar, önseziler ve karanlık... Bunların hepsi tarih öncesi bir Avrupa'ya aittir. Üçlemeye hem bu bağlamda, hem de yazarın kullandığı son derece görkemli dilin etkisiyle epik terimini yakıştırabiliriz. Sözün kısası, diğer fantastik serilerden okuyucu kitlesinin azlığıyla da ayrılan Gormenghast Üçlemesi, hem fantastik kurgunun hem de modern edebiyatın tartışmasız klasiklerinden biri. Ayrıca, Dost Körpe tarafından Türkçeleştirilmiş eserin çevirisi de ne mutlu ki Yüzüklerin Efendisi ile Yerdeniz serisinin çevirisi kadar etkileyici. Diskdünya Serisi: Fantezi bir şaka olsa! Yaşam ve ölüm, tanrı ve öteki dünya üzerine yazılmış, bu kavramları mizahi bir dille sorgulayan, komik yanı ağır basan farklı bir fantastik seridir Tery Pratchett'in Diskdünya'sı. Yazar, komik ve sakar büyücü kahramanıyla asil duruşlu, vakur ve bilge büyücü imgesini bir güzel kırar zihinlerimizde. Ve kimilerine göre, daha önce fantezide görülmemiş bir şekilde, Shakespearevari bir yergi ustalığı gösterir seri boyunca. Disk dünya, bir kaplumbağanın sırtında uzayda yol alan, dümdüz bir dünyadır. Yazarının deyişiyle bir dünya ve tüm dünyaların aynası. Günümüzün mega-metropollerine; hırsızları, fahişeleri, karanlık sokakları, hiç oturmamış altyapısı ve iç bulandırıcı tüm mezbelelikleriyle pek benzeyen, Diskdünya'nın baş mekanı Ankh-Morpork ekseninde etkileyici bir sistem eleştirisi yapar Pratchett. Yazarın keskin dilinden ürün verdiği edebiyat türünün kendisi de nasibini alır. Pratchett, fantastik kurgunun trajedinin ve destanların içinden çekip çıkararak yeniden yarattığı kılıç ve kral mitlerini yerden yere vurmaktadır. Ve bu bağlamda Diskdünya serisi aracılığıyla, fantastik kurgu içinde oldukça farklı bir kapı açmıştır. Kahinin Gülü, Karakılıç, Ölüm Kapısı serileriyle de tanıdığımız fantastik anlatının efsanevi ikilisi Margaret Weis ve Tracy Hickman'ın en önemli serisidir Ejderha Mızrağı. Krynn adlı dünyanın Ansalon kıtasında geçen ve edebi olarak o kadar da güçlü olmayan bu anlatının önemi hiç durmaksızın büyümesinde yatar. Şöyle ki, Weis ve Hickman bu seri için öncelikle üç ana kitap yazmışlardır, ancak yarattıkları dünya o kadar sevilip benimsenmiştir ki hem kendileri hem de pek çok farklı yazar bu dünyada geçen çeşitli hikayeler kaleme almışlar ve almaya da devam ediyorlar. Ejderha Mızrağı adı altında seriler serileri, tarihçeler tarihçeleri kovalıyor. Ve Ansalon hep yaşıyor. Ejderha Mızrağı serisinde son durum: İngilizcede basılmış tam 190 kitap! Yazarı Robert Jordan'ın 2007 yılındaki ölümüyle 11. ciltte kalan, dünya üzerindeki en uzun fantastik serilerden biri: Zaman Çarkı. Ama hayranları ve takipçileri zaten biliyordur, Jordan'ın tamamlayamadığı serinin son cildi, yazarın notları eşliğinde Brandon Sanderson tarafından tamamına erdiriliyor. Bu bağlamda elimizde Zaman Çarkı serisinin 12. Kitabı: Fırtına Toplanıyor var. Zaman Çarkı dünyasında Tanrı yoktur. Çark dünyanın ve üzerinde yaşayanların kaderlerini dilediği gibi dokur. Bizler bu olağanüstü dünyayı Yenidendoğan ejderin yeniden doğduğu zamandan itibaren tanımaya başlarız. Roman başlar başlamaz anlarız ki İki Nehir adı verilen yerde basit bir çiftçi ailesinin oğlu olarak dünyaya gelen, koyun çobanlığı yapan kahramanımız Rand Al'Thor'un kaderi, çarkın dokuduğu desenler arasında belki de en görkemlisi olacaktır. Zira o Zaman Çarkı dünyasında yüzyıllardır beklenen, kehanetlerde dillendirilen Yenidendoğan Ejderin ta kendisidir. Rand'ın ondan önce dünyaya gelen, Karanlık Varlık'la yaptığı savaşın sonucunda gücün eril yarısını lekeleyen ve yeryüzünü kaosa teslim eden bir önceki ejderin başarısızlığına uğramaması mümkün müdür? Gücün temiz dişil yanını kullanan Aes Sedailer'den birisi tarafından bulunan ve kaderine yönlendirilen Rand'ın yolculuğuna İki Nehir'den dört arkadaşı daha katılacaktır ve bu beş toy insan Karanlık Varlıkla yapılacak Son Savaş da dahil olmak üzere insanlığın kaderini etkileyen önemli görevlerde bulunacaklardır. Zaman Çarkı, liderlik, siyaset, savaş, hırs, entrika üzerine yazılmış bir eser, dünya üzerinde hala hüküm süren ataerkil, savaşçı politikaları tıpkı bizimkine benzer bir dünya yaratarak eleştirir Jordan. Anlatının kahramanları iyi bir siyasi mücadele kurguladıkları ölçüde başarılı olurlar. Ancak başarının bedeli kendine ve sevdiklerine yabancılaşmakla ödüllendirilir ne yazık ki. Kişinin kendini tanıması, içindeki zayıflıkla da güçle de yüzleşmesi gerekliliğinin altını çizer gibidir yazarımız. Rand, hem dünyanın kurtarıcısı hem yıkıcısı olarak beklenir. Açık ki, Jordan gücün erkeklikle birleşiminden savaş ve yıkım, kadınlıkla birleşiminden siyaset, entrika ve bir parça da bilgelik öngörmektedir.


Farklı göründükleri için arkadaşları tarafından aşağılanan, ötekileştirilen, alay konusu olan çocuklar var bu dünyada... Engelli, kekeme, albino... Örnekler çoğaltılabilir. Cinsel kimliklerini kabullenmek bir yana, daha ne olduğunu bile anlayamadıkları bir yaşta 'kız kılıklı' 'erkek fatma' gibi yaftalar yapıştırılan minicik çocukların travmasının ömür boyu sürdüğü gerçeği var sonra... Bu tip hikayelere aşina biri olarak, gözyaşları içinde dinlediğim anılar bir ömür hafızamdan silinmeyecek. Teneffüs zili çaldığında, sınıfta sessizce oturup uzaktan bakan çocuklar onlar. Ne yazık ki 'farklı' yaşıtlarına hayatı dar eden bazı 'aynı' çocuklar da var bu dünyada. Tabii suçlanması gereken onlar değil, onlara bu zihniyeti öğretenler. Bu ancak bambaşka bir yazının konusu olabilir ve beni aşar. Ancak şunu saptamak zor değil: Kendileri gibi görünmeyene karşı sert ve kırıcı yaklaşabilen bu çocuklar, farklılığı sanki cezalandırılması gereken bir durum gibi algılıyor ve farklı olanın 'muhakkak' dönüşerek kendilerine benzemesini tercih ediyor. Aslında bu, büyüklerin faşist dünyasının küçük bir provası. Hepimiz böyle olaylar gördük zamanında ya da bizzat yaşadık. Bugün de benzer durumlar yaşanıyor. Lafı çok uzattım ama, Rengini Arayan Pudra'yı okurken, tüm bunlar bir kez daha aklımdan geçti. Adeta bir albino çocuk gibi, diğer yarasa arkadaşlarına hiç benzemiyordu Pudra. Adı üstünde, pudra gibi bembeyazdı. 'Yarasalar çirkin ve siyah olur' yargısını yıkmak için var olmuş gibiydi. Oysa siyah yarasalar da Pudra da, hepsi çok güzeldi. Arkadaşlarına benzemediği için üzülen Pudra beyaz haliyle farklı ve pırıl pırıl görünüyordu. Betül Sayın, yarasa gibi hemen hemen hiç tercih edilmeyen ve ne yazık ki sevimsiz kabul edilen bir hayvanı seçme cesaretini gösterdiği için kocaman bir tebriği en başta hak ediyor. Hayvan sevgisini, farklılığın güzelliğini, arkadaşlığın önemini mükemmel bir hikayeyle anlatmış. Neyse ki arkadaşları Pudra'yı farklı olduğu için aşağılamıyor, hatta çok seviyor. Pudra'nın beyaz olduğu için yaşadığı kaygıları, gerçek bir dostluk örneği göstererek gideriyorlar. Uzun süredir savunduğum bir fikir bu kitapla daha da pekişti: 'Farklı olmak' hakkında ya da 'farklılıklar'la ilgili daha fazla kitap yazılması gerekiyor. Bunu çocuklara anlatmanın en güzel yolu, her güzel yolda olduğu gibi yine karşımıza çıkan hayvanlardan geçiyor. Pudra da bu hayvanlardan biri olarak 'seçilmiş' ve unutulmayacak bir karakter olmayı başarmış. Hem yazıp hem çizebilmek, bir çocuk kitabı yaratıcısı için büyük lüks. Betül Sayın, sahip olduğu bu lüksün hakkını veriyor. Zorlamayan, akıcı metinleri kadar naif ve sempatik çizimleriyle de atlanmaması gereken isimlerden biri. 2007'de Çocuk ve Gençlik Yayınları Derneği tarafından Yılın En İyi Resimli Öykü Kitabı seçilen Köstebek Kuki'nin yaratıcısı olan Sayın'ın çok sevdiğimiz 5 Çocuk 5 İstanbul adlı kitabı ise 2006'da Uluslararası Çocuk Kitapları Kurulu Onur Listesi'ne seçilmişti. Pudra vesilesiyle, Günışığı Kitaplığı'nın çocuk edebiyatına katkısına bir kez daha şapka çıkarıyoruz. Betül Sayın, bu kitabı yazarken yarasayı neden seçti bilmiyorum. Ama yarasaların hayatımız için önemini, başta çocuklar olmak üzere herkesin fark etmesini dilerim. Sivrisinek ve güve gibi böceklerle beslenen bu memelilerin aslında zararlı değil son derece yararlı olduğunu, yok olmaları halinde başta tarım olmak üzere pek çok alanda zarar göreceğimizi bilmek önemli! Sayın'ın sayesinde, Pudra'nın güzel çizimlerinden ve hikayesinden etkilenen birçok çocuğun bu konuyu araştırıp öğreneceğine, sadece yarasaları değil tüm hayvanları korumak için özen gösteren bir yetişkin olacağına dair inancım sonsuz. Dünyayı 'çocuklar' kurtaracak. Sadece bir insanı değil, bir hayvanı da sevmekle başlayacak her şey! Çocukların bu kitapla birlikte, yaşayan her varlığa karşı doğru davranış geliştirme konusunda bir adım daha ilerleyeceklerini görebilmek umut verici.


Faşizmin günümüzde nasıl durmadan yeni kan ve yeni ruh aradığını, insanları, bilhassa gençleri nasıl baştan çıkarıp zehirlediğini anlatan Vahşi Sürü, Alman yazar Daniel Höra'nın kaleme aldığı muazzam bir roman. Vahşi Sürüyü okumanızı hararetle tavsiye ediyorum. Ama öncesinde Höra'yla yapılmış bu röportaja göz atabilirsiniz. Daniel Höra'nın Vahşi Sürü adlı romanının kahramanı 15 yaşındaki Benjamin. Annesiyle babası yıllar önce ölmüş. Küçük bir köyde teyzesi ve eniştesiyle yaşıyor. Ve galiba biraz sıkılıyor. Kendini hiç kimseye ve hiçbir yere ait hissetmediği için de çok yalnız. Günün birinde köye organik tarım yapma amacıyla yeni bir aile geliyor, güzel, nazik ve farklı insanlar. İkiz oğulları Konrad ve Günter Benjamin'den birkaç yaş büyük, kızları Freya ise onunla aynı yaşta. Ben, onun müzikal zevklerini biraz korkunç bulsa da güzelliğine hayran kalıyor. Freja'nın annesi Uta bir el sanatları grubu kuruyor ve köylü kadınlara dersler vermeye başlıyor. Zaman zaman Bize yeni bir führer lazım tarzında sevimsiz espriler yapan baba Reinhold ise erkeklere Doğu Avrupa'dan gelen suç çetelerine karşı korunmak için bazı askeri teknikler öğretiyor. Benjamin yalnızlığına ilaç saydığı aileyle kısa sürede arkadaş oluyor. Aile üyeleri devrim hayalleri dışında politikadan o kadar da sık söz etmiyor ama Alman ruhundan, Alman değerlerinden bahis açıldığında heyecanlanıyor. Bu ailenin ve ara sıra onları ziyaret eden arkadaşlarının insanları nasıl zehirlediğini fark eden yok, herkes halinden hoşnut gibi. Sadece Georg adında bir heykeltıraş onların fikirlerini tehlikeli buluyor ama köy halkını inandıramıyor. Devamını anlatmayayım, faşizmin günümüzde nasıl durmadan yeni kan ve yeni ruh aradığını, insanları, bilhassa gençleri nasıl baştan çıkarıp zehirlediğini anlatan bu muazzam kitabı kendiniz okuyun. Ama belki öncesinde yeteneğine hayran kaldığım yazar Daniel Höra'yla yapılmış bu küçük röportaja göz atabilirsiniz. Aramıza makul söylemlerle karışan, daha doğrusu kendilerini ustalıkla gizleyebilen faşistlerin varlığı beni hep endişelendiriyordu. Bazı insanlar görünüşlerine aldanarak onların felsefesine, ideolojisine kolayca teslim olabiliyorlardı. Derken bir Neo-Nazi grubun işlediği cinayetlerle ilgili haberleri okudum ve işte oturup bu kitabı yazdım. Temel fikrim şuydu: Bir Nazi grubu nasıl olur da yıllarca cinayet işler ve kimsenin ruhu duymaz? Bir de şu: Kağıt üstünde tamamen karşı olacağımız fikirleri nazik görünümlü ve düzgün giyimli bir yabancıdan duyunca niçin söyledikleri bize ikna edici gelir? Şiddet yüklü sağcı fikirleri nasıl olur da gülümseyen ve düzgün konuşan birinden işitince ikna edici bulabiliriz? Daha geriye gidersem, Naziler nasıl olmuş da iyi insanlardan oluşan çok kalabalık grupların gözünü kamaştırmış, onları kötülüğün gerekliliğine inandırmıştı? Açıkçası ben bir bakıma insanları uyarmak istedim. Günümüz Nazileriyle ilgili çok şey okudum, hem gazete haberlerini taradım hem de bu konuda yazılmış kitaplara baktım. Hatta internet üzerindeki kişisel blogları ve forumları bile taradım. Ne kadar iç bulandırıcı görüşlerin ortalıkta serbestçe dolaştığını tahmin bile edemezsiniz. Bazılarını okurken içerdikleri nefret dili yüzünden epeyce zorlandığım oldu. Çoğu zaman, Bu kadarı da yazılamaz diye düşünmekten kendimi alamadım. Bu açıdan internet, Pandora'nın Kutusu gibi, her türlü kötülüğü barındırıyor. Sağı, Nazizmi yücelten ve Nazilerin birçok fikrini günümüz pop kültüründe yaşatan müzisyenler var. Ben onları bu kitap vesilesiyle tanıdım. Mesela Frank Rennick'in şarkılarını YouTube'da dinledim, ayrıca onunla yapılmış röportajlar da vardı. Sonra başka müzisyenler ve topluluklar keşfettim, birçoğu temiz yüzlü, gülümseyen, nazik görünümlü insanlar. Bu görüntülerinin fikirleriyle olan karşıtlığını korkutucu buldum. Bilmiyor olabilirsiniz ama Nazi rock'ı diye bir janr var. Screwdriver adlı 70'lerde ortaya çıkmış bir İngiliz punk grubunu hatırlayalım. Başlangıçta siyasi değillerdi ama 80'lerde kendilerini Neo-Naziliğin sözcüsü ilan ettiler. Hatta sonradan solistleri Kan ve Onur adlı bir network kurup siyasi faaliyetlerini buradan yürüttü. Landser ve Böhse Onkelz gibi şaşırtıcı Alman müzik grupları da şiddet içeren çok acayip fikirlerini gençlere müzik aracılığıyla kolayca iletebilmişlerdi. Günümüzdeki örnekler de ilhamlarını elbette yine geleneksel nasyonal sosyalistlerden alıyorlar. Onlar da görünüşte sıradan insanlar. Mesela benim romanımdaki aile gibi organik tarımla uğraşıyorlar ama kıyafetlerinin şurasına burasına minik militarist aksesuarlar takıyorlar. Onlara baktığınızda Bu adam faşist ve çok tehlikeli demiyorsunuz. Faşizme aykırı olduğu için din değiştirerek paganlığı seçen bir Alman yazar var, duymamışsınızdır, adı Gustav Frenssen. Bugün unutulmuş diğer yazarlarla birlikte onun kahramanlığa, militarizme övgüler düzen romanlarını da okudum. Zor bir süreçti. Araştırma sürecinde karşıma çıkan bazı şeyler benim için hakikaten tahammül edilmezdi. Dediğim gibi en çok da ırkçı bloglar... Bazı insanların o çılgın ve kötücül ideolojilere niçin inandığını, desteklediğini hala aklım almıyor. Ama araştırma sürecini tamamladıktan sonra normale döndüm ve her zaman yaptığım gibi, masaya oturup yazmaya başladım. Eğlenceli bir konu değildi ama yazılması gerekiyordu. Ah, bana sormayın; ben eğitimci değil, yazarım. Ama sanırım yapılması gereken ilk iş, hakikatle yüzleşmek olmalı. Başımızı kuma gömerek Benim çocuğum bunu yapmaz, öyle insanlara kanmaz dememek ve problemi olanca gerçekliğiyle kabul etmek gerek. Bir de gençlere kulak vermeli, onları dinlemeliyiz. Tamam, yargılamayalım ama gerektiğinde yardım etmeye hazır olalım. Bu konuyu hafife almamaktan yanayım. Naziliğin hortlamasına ve zehrini yaymasına izin veremeyiz, bu yüzden faşizm karşıtı çalışmalar yapan gruplar mutlaka desteklenmeli. Neonaziler öncelikle gençleri etkilemeye çalışıyor, o yüzden gençleri bilinçlendirmek, bilgilendirmek de şart.


Fatih Erdoğan çocuk yayıncılığının en önemli isimlerinden biri. Kendi yazdıklarının dışında yayınladığı, çevirdiği, resimlediği kitaplar da var. Makaleleri ve çıkardığı süreli yayınlar da çok önemli. Yıllardır sürdürdüğü Çocuklar İçin Yazmak başlıklı seminerlerinden de söz etmek isterim. Yazarın aynı adı taşıyan kitabıyla birlikte bu seminerler, çocuk edebiyatı alanında ürün vermek isteyenler için şahane birer kılavuz. Fatih Erdoğan'la bir söyleşi yapma sebebim de tam olarak son derece ufuk açıcı, yol gösterici, besleyici olduğunu düşündüğüm kitabı ve seminerleri aslında. Onunla çocuklar için yazmanın inceliklerini konuştuk. Tabii araya başka şeyler, mesela nasıl zaman yolculuğu yapabildiği gibi konular da girdi. Çocuklar İçin Yazmak web sitesi. Atölyelere buradan ulaşabilirsiniz. İşte bu sürecin düzeltilmesi, yani okumanın haz yanının öne çıkarılması hem okuru çoğaltacak hem de bir şey öğretme yükünü üstünden atmış yazarın uçuk kaçık şeyler yazabilmesine fırsat verecek. Peki o zaman ne olacak? O zaman şu olacak: Zihinler çevrelerindeki dikenli tellerden kurtulacak ve yazardan okura uzanan geniş bir yayla önümüzde yayılacak. Beyinler ferahlayacak, bakış açıları çoğalacak, ufuk genişleyecek. Yani sağlıklı bir okuma eyleminden beklediklerimizi elde edeceğiz. Çocuklar için yazma düşüncesini aklından geçirenlerin önlerindeki en büyük engel nedir derseniz, bu alana yönelik önyargıları derim. Gerçekten de çocuk edebiyatı ve çocuk kitapları alanı bilgi edinme ihtiyacı duyulmaksızın herkesin zaten bildiği bir alan. Önüne gelen yazıyor diye bir klişe var ya, ben buna katılmıyorum ve önüne gelenin kendini çocuk edebiyatı uzmanı sanmasını çok daha zarar verici buluyorum. Çocuklar için yazmaya içtenlikle niyet etmiş insanların fena halde kafalarını karıştırabiliyor, heveslerini köreltebiliyor, yanlış yönlendirebiliyor bunlar. Benim atölyelerimde yaptığım şey bu alandaki bazı yanlış ve yavan bilgileri ayıklamak. Hani heykeltıraş demiş ya, 'taşın fazlalıklarını atıyorum diye, onun gibi biraz. Asıl önemsediğim ise büyük bir şans eseri ortaya çıkmış olan o hevesin, hüdayınabitin kurumayıp tam da filizlediği yerde yeşermesini sağlamak. Çünkü o heves çok değerli. Tabii ki öğrenilebilir bir şey. Süreç işi. İçten gelen bir yatkınlığa bağlı olarak bu süreç uzayıp kısalabilir. Bu yatkınlıktan kastım sadece yazma yeteneği değil, buna ek olarak çocukça düşünüp çocuk okuru yakalayabilecek fikirleri ortaya çıkarabilme becerisi. Çocuk okurun ilgisini çekmeniz şart. Yetişkin okurda durum farklı. Yetişkin okur önemsediği bir kitabı sıkıla sıkıla da okuyabilir; çocuk okumaz. Bırakır, bir daha da kapağını açmaz. O zaman ilginç olmayı başarmanız gerekiyor. Bu da farklı ve başka türlü bakabilmeyi gerektiriyor. Çok bilgili ama donuk bir beyne sahip bir çocuk yazarının çocuk okurun gözüne girebilme şansı yok. Yani, evet, öğrenilebilir ama yazarına bağlı olarak başarının ölçüsü değişebilir. İlk gözetmesi gereken şey ilgiyi üzerine çekmeyi başarmak olmalı ve bu ilgiyi sayfalar boyunca sürdürmeyi başarmalı. Anahtar şu: Çocuk, ilgisini çekmeyen kitabı okumaz! Peki ilginin sürekliliğini sağlamak yeterli mi? Hem evet hem de hayır. Bazen öyle metinler olur ki kahramanımız maceradan maceraya hoplar, zıplar ve bu hoplayıp zıplamalar nedeniyle ilgiyi sürdürür. Ancak öyle bir an gelir ki okur olarak şunu sorarız: İyi de şimdi bu kahraman bütün bunları niye yaşıyor? Amacı ne? Kahramanın bir amacı, bir hedefi olmalı. Evet, sarp bir yamaca tırmandı ve bu çok heyecanlıydı; ilgiyle okuduk. Evet, bir bataklıktan geçti ve bu çok heyecanlıydı; ilgiyle okuduk. Evet, bir mağarada dolaştı ve bu çok heyecanlıydı; ilgiyle okuduk. Eee? Bütün bu macera enstantanelerini yaşamak zorunda mıydı? Kurgu, hedefine bağlı olarak ona bu maceraları yaşamayı zorunlu mu kılıyordu? O zaman tamam. Ama sırf heyecan verici diye bu enstantanelerin amaçsız bir dizilimle çocuğun önüne konması bir süre sonra Eee? sorusunu sordurmaya başlar. Dediğim gibi, iyi bir kurgu ve kahramanın tutarlı bir kimliğe, bir misyona sahip olması önemli. Bunlar tamam da misyonun fazla bayatlamamış olması da çok önemli. Bizim kitabımızdan önce okuduğu dokuz kitap da kayıp babasını arayan genç delikanlı motifi üzerine inşa edilmişse, bir yenisini okumak ne kadar heyecanlı yazılırsa yazılsın bir yerden sonra sıkmaya başlar. Tabii metnin iyi yazılmasının önemini göz ardı edemeyiz. Bundan kastım, metnin okurun tadına varabileceği bir dille yazılmış olması. Okurken, takılmalara yol açan, anlam belirsizlikleriyle dolu bir metin değil de okudukça akan bir dil ister okur. Öldürmez. Sanat esin işidir, emek işidir, doğru ama en başta bilinç işidir. Bilinçle yapılan bir uğraştır sanat. Bana sorarsanız en önemlisi, bir kitabı okuyup bitirdiğimizde zihnimizde neyin kaldığı... Yani hiçbir kitap kadını erkeği eşit görmeme, insanın insanın sömürmesi, insan haklarına aykırılık, ayrımcılık, şiddetin özendirilmesi, aklın hurafelerin ardına itilmeye çalışılması gibi olumsuzluklarla beslememeli okuru. Tavsiyelerinize katılıyorum. Eklemek gerekirse: Bir şeyleri beklemeden yazmaya başlayın derim. Yazın ve içinizde ne varsa ortaya çıkarın. Olacaksa da olmayacaksa da belli olsun. Belki sizde yoktur, o zaman boşuna zaman kaybetmez, asıl olması gerekeni bulursunuz. Çocukluk ülkesi bana yakışmayacak kadar şairane olmuş; neden ve nasıl dediğimi hatırlamıyorum. Ama evet, yetişkin ülkesinden farklı tabii. Sorumlulukların, kaygıların az olduğu, hayallerin sınırlarının olmadığı bir ülke. Sınırları yok çünkü sınırların olduğunu büyüdükçe öğreniyoruz. Yoksa çocukların hayal gücü güzellemelerinden yana değilim pek. Hiçbiri benim hayal gücümle yarışamaz! Neden? Gayet basit: Benim sahip olduğum bilgiye sahip değiller henüz de ondan. Hayal edebilmek bilgiyle olur. Ha, ama hayallerin sınırsızlığı derseniz işte o zaman çocukla da benim yarışmam mümkün değil. Değil çünkü bilgilerim ve yetişkinliğim benim sınırsız hayal kurmamı engelliyor. Birçok şeyin mümkün olamayacağını biliyorum artık, bu yüzden de onları hayal etmiyorum. Bu açıdan da farklı çocuklar bizden. Her şeyin mümkün olabileceğini düşünme, hayal etme olasılığı onlarda çok daha yüksek. Kendi çocukluğunu unutmuş birisi yazamaz diyemem. Yazabilir. Ve çocukları pekala yakalayabilir de. Sanat öyle bir şey çünkü. Ama hayata çocuk gibi bakabilmek biraz da o dünyayı unutmamış olmayı gerektiriyor sanki. Kitaplığımdaki, çocukluğumdan kalan kitaplara bakarken ben de o duyguyu yaşıyor ve sizin yaptığınız yolculuğu yapıyorum. Özellikle, İyigün Yayınları'ndan çıkmış Jules Verne'lerin dizili olduğu bölüm beni bir anda çocukluğuma ışınlıyor. Benim alana girdiğim 80'lerin başından bugüne sırf nicelik olarak bakarsak bile çok ciddi bir gelişme görüyoruz. 1980 yılında çocuk ya da yetişkin her türden yaklaşık 6 bin çeşit kitap yayımlanırken bugün 80 bine geldik. Bir yılda bu kadar çok çeşit kitabın çıkmasını düşünmek bile zor geliyor, ama gerçek. Patlama dersek abartmış olmayız. Yine aynı zaman diliminin başlarında bir elin parmaklarını ancak aşabilen sayıda çocuk kitapları yayımcısı varken bugün hemen hemen bütün yayınevleri diğer kitaplarının yanı sıra çocuk kitapları da yayımlıyor. Ayrıca sadece çocuk kitabı yayımlayan birçok yayınevimiz de var ve bu yayınevleriyle çalışan birçok yazar çizer birbiri ardınca çıkan yeni kitaplarıyla kitapçılarda ve sosyal medyada belirmeye devam ediyorlar. Kitabın okura sunulması konusundaki önemli bir gelişme de zincir kitabevlerinin ve buna ilişkili olarak AVM'lerin çoğalması oldu. AVM'ler çünkü zincir kitabelerinin tamamına yakını buralarda konumlandı. Peki nicelik olarak eksik kalan bir şey var mı? Kütüphaneler. Evet, kütüphanelerdeki derme nicelik olarak zenginleşti ve yayın hayatındaki gelişmeye paralel olarak güncellik kazandı ama kütüphane sayısı artmadı. Nicelik patlaması her alandaki gelişmenin öncü tarafıdır ama niteliğin gelişme süreci daha ağır yürür. Bütün bunlara rağmen, nitelik konusunda da dikkate değer bir yol alındığını söyleyebiliriz. Öte yandan çizerlerimiz arasında yurtdışında kabul görenlerimiz tek tük de olsa var ama çocuk edebiyatı alanının zirve ülkelerinin dillerine çevrilerek kendini kabul ettirebilen yazarlarımız pek yok. TEDA projesi ve bir iki ajansın çabalarını arttırması birçok yazarımızın yurtdışında yayımlanmasını sağlamıştı ama mesela İngilizce'ye, Fransızca'ya, Almanca'ya çevrilmiş ve mesela o dillerde öne çıkmış, kendini kabul ettirmiş örnekler pek yok. Özellikle benim resim kitap adını verdiğim picture book türündeki örneklerin çoğu dışardaki iyi örneklere özenilerek kotarılmış işler hala. Çok eleştirmezdim. Eleştirmezdim çünkü gelişmenin doğal süreci bu. Özensizlik ve acelecilik sanata, sanatçılığa yakışan kavramlar değil kuşkusuz. Ve bir süre daha çocuk yazarlarımız kendi seslerini bulana kadar gözlerinin ucuyla piyasayı gözleyip çocukların ilgi gösterdiği örneklere yakın durmaya, onların anne babalarının sosyal medyada bilgiççe çizdiği sınırlara toslamamaya çalışacaklardır. Bu zaman ister. Dolayısıyla acelecilik ve özensizlik aslında acemiliğin ve bu sözünü ettiğim özerk olamama halinin bir türevi. Yazar olarak kendi sesiyle seslenemeyince ona düşen piyasayı izleyip çok satanı taklit etmek oluyor.


Bu sabah kaybettiğimiz büyük oyuncu Fatma Girik'i, öykücü arkadaşım Sibel Ateş Yengin'in onunla yaptığı çok tatlı röportajla analım istedim. O duygu kaybedilse işin tadı kalmaz. Aşk gibi bu meslek. Katlanarak büyüyor. Başka başka tatlar alıyorsun. Mesela kendimden anlatayım; bir mağazaya giriyorum, bir elbise beğeniyorum hemen giyinip mağazanın aynasında sağıma soluma bakıp Acaba Memduh beni böyle beğenir mi? Alsam mı? diye soruyorum kendime. Halbuki Memduh beğense ne olur, beğenmese ne olur? Sonuçta 92 yaşında bir adam, 69 yaşında bir kadın var ortada. Başka bir şey alsan ne olur değil mi? Ama yine de kendini ona beğendirmeye çalışıyorsun. Aslında bu çok da anlatılmıyor ancak yaşanıyor. Var ama o heyecanlı duyguların yerini farklı duygular alıyor. Benim açımdan her defasında yeni bir erkek zor. Tanıdığım, bildiğim sular daha güvenlidir. Beğenmekse yine beğeniyorum. Niye beğenmeyeyim? Mesela Tarkan'ı çok beğeniyorum ve çok takdir ediyorum. Onu beğenmek demek hemen Ay ne güzel şu Tarkan'la da beraber olayım demek değil ki. İşte söylediğim gibi bazı duyguların yerini başka duygular alıyor. Hiç öyle beni yolumdan saptıracak bir şey olmadı. Yan sokakta ne olduğu beni ilgilendirmedi. Bana ait olan her şey çok güzeldir. Benim evim en güzel evdir. Benim annem en güzel annedir. Benim annem en güzel yemeği yapar. Bana ait olan her şey şahanedir. Hiç kimseye imrenmem. Bakarım, Ne güzelmiş derim ya da Evi de hoşmuş güle güle otursun derim. Ama hiç Ay, keşke benim de olsa, keşke ben de böyle giyinsem, demem. Böyle bir derdim yok. Hayır, hayır. Senaryoyu alıyorsun eline, okuyorsun zaten oynarsan oynarsın. Oynayamazsan da oynamazsın ama o rolü aldığım vakit onun hakkını vermek isterim ve hakkımı da yedirmek istemem. Şu sahneyi atalım, bu sahneyi atalım, onu da yapmam. Tabii ki senaryo Allah'ın kelamı değil. İnsanlar artık dinde reform yapıyor, senaryo da değişir. Tabii, film şirketleriyle anlaşan böyle işletmeciler vardı. İki Fatma, bir Türkan, üç Cüneyt diye bir anlaşma yaparlardı. Bizim bir tek Hülya'yla şöyle bir şey olmuştu; Kambur filmi için Hülya kambur, Kadir İnanır da kör bir kemancıyı oynayacaktı. Hülya da Ben kör olayım, Kadir kambur olsun, kambur rolünü oynamam deyince ben hemen balıklama atlayıp kapmıştım o rolü. Kocamustafapaşa'da dört odalı bir evde otururduk. Verem Savaş Derneği'nin tam karşısında. Her odasında bir aile otururdu. Ön tarafta Yeni Sabah Gazetesi'nde çalışan biri otururdu, yanda biz, bir ihtiyar karı-koca, diğer odada bir hanımla oğlu. Evin tek tuvaleti vardı, herkes oraya girerdi. Sabah Gazetesi'nde çalışan figürasyon olarak setlere giderdi. Bizi de götürmeye başladı annemle. Sonra annem film setlerinden ayağımı kesip Yeter artık ders çalışamıyorsun, okula gidiyorsun dedi. Aslında ne yapıyorsun, tek göz odanın içinde oturuyorsun işte. Baktım bir gün Ahmet Tarık Tekçe geldi, yeni kurulmuş bir film şirketine götürdü beni. Sahibi de İranlı mıydı, neydi? Talat Gözbak vardı Clark Gable'a benzerdi. Onunla Leke diye bir köy filmi çekmiştik. Yakacık taraflarında. Çekiyordu canım çünkü bütün kadınların ilgisini çekiyordu, ben de Kim bu? diye bakıyordum. Yok canım! Kocaman, kazık kadar adam yahu. Film bile konuşulmasa da konuşacak çok lafımız vardır. Bitmiş değil. Ben artık yemek istiyorum, hadi ara verelim. Sevmediğim hiçbir filmde oynamadım. Vallahi hepsini severek oynadığım için bilemiyorum. Hangi filmimi seyredersem ona aşık oluyorum. Ben yeni insanları seviyorum. Gençleri seviyorum. O kötü, bu kötü diye düşünmüyorum. Olur. Ben de bir sürü yerden kovuldum, bir sürü yerden atıldım ama hiç yılmadım. Memduh'a, Bu yeteneksiz bir kız, niye bununla uğraşıyorsun diyorlardı. Memduh Ben onda bir ışık görüyorum diyordu. Bazen öyle bir rol gelir ki kendini gösterirsin. Haydi çocuklar, gitmem lazım, set bekliyor. İlk kazandığım para mı? Maaş deyince aklın kendi işine gitti herhalde. Ne yapacağım parayı, anneme, babama vermişimdir herhalde. Şimdi hatırladım bir mavi keten elbise ve bir kilo da muz almıştım. Hep mavi bir elbisem olsun isterdim. Bir hayalim de muz yemekti. İlk kez muz yediğimde 14 yaşındaydım. Bizim zamanımızda muz yemek o kadar kolay değildi, öyle her yerde bulunmazdı. İlk kazancımla muzumu yedim, o çok istediğim mavi elbiseyi giydim. Paranın kalanını da anneme vermiştim. Yoksul bir çocukluk geçirdim ama güzel günlerdi aslında. Anneannem medresede kalırdı, biz de Kocamustafapaşa'da, Verem Savaş Derneği'nin tam karşısında otururduk. Çoğunlukla medresede kaldığımız için bütün çocukluğum oralarda geçti. Sayımız öyle az buz değildi; ben, dayım, anneannem, kız kardeşim... Küçücük bir odaya sığıveriyorduk. Düşününce şaşırıyorum. Tuvaletler ortaklaşa kullanılırdı. Tuvalet dediğim de üstü açık barakalar. Kışın kar yağardı üstümüze. Gece oldu mu herkes kapıların önüne yatağını sererdi. Her çocuk kadar ben de yaramazdım. Çok meraklı ve hareketliydim. Medresenin her sokağını karış karış bilirdim. O zamanlar bu kadar çok gelen de yoktu. Şimdi hangi ülkeden istersen turist dolu. Tabii o zamanlar at arabaları vardı. Dediğin gibi yolun karşısına geçerken dört atın çektiği bir at arabasının altında kalmıştım. Neyse ki bakkalı, manavı, marangozu vardı da beni çekip aldılar arabanın altından. Şansım varmış ki bir şey olmadı. Ne kadını, 14 yaşındaydım. Sonraki yılları soruyorsan kadın olarak çalışmak hiç de zor değildi. Hiç sevmem öyle şeyleri, istemem. Bir kere yapılmış bir şeyin bir daha yapılmasından yana değilim. Yeteneğim hayatın bana sunduğu en büyük armağandır. Yeteneğim oldu, gerisini de kıvırıyorum zaten. Her şeyi yapıyorum. Hep hep böyleyim. Ben hiç daha keşke böyle bir arabam, böyle bir evim olsun demedim. Keşkelerim yok. Keşkelerim günlük olaylardan ibarettir. Mesela bir gün boşumdur, sinemaya mı gitsem, kitap mı okusam, evi mi yerleştirsem, o film daha uzun süre oynar, dur onu yapayım bunu mu yapayım derken, Ay keşke şunu yapsaydım, derim en fazla. Budur. Günlük keşkelerim vardır. Çok mutluyum, çok memnunum. Hayatımda hiçbir şeyin fazlasında gözüm olmadı. Hiçbir zaman da olmadı.


Ben burada Faulkner'ın öykücülüğünü Emily'e Bir Gül öyküsünden yola çıkarak anlatmaya çalışacağım. Bu arada: Öyküyü bir aralar çevirmiştim, yazıda kullandığım alıntılar kendi çevirimden. William Faulkner'ı romancı olarak biliriz. Ses ve Öfke, Döşeğimde Ölürken, Ağustos Işığı gibi kitaplarını okumuş olmak yeter bunun için. Halbuki Faulkner aynı zamanda öykücü ve şairdir. Gerçi okuduğum birkaç şiiri, şiir konusunda ısrarcı olmamasının isabetli bir karar olduğunu düşündürmedi değil ama öyküleri için aynısını söyleyemem. Anlayacağınız, en az Faulkner romanları kadar sağlam öykülerden bahsediyoruz. Bana gelince; yazarın yayınlanmış ilk öyküsü olan ve elimdeki derlemeye adını veren, dahası bugüne dek sayısız şarkıya, resme hatta başka romanlara ilham olmuş Emily'ye Bir Gülü bilhassa seviyorum. Faulkner'ın yarattığı düşsel Yoknapatawpha County'nin henüz adı geçmiyor ama romanlarında sürekli karşımıza çıkan bu bölgenin ilk provaları belli ki bu öyküde yapılmış. Olaylar, Amerikan İç Savaşı sonrasında geçiyor. Güney yenilmiş, köleliğin ortadan kalkmasıyla birlikte büyük çiftlikler yok olmaya yüz tutmuş. Öyküye adını veren Bayan Emily Grierson, eski düzenin geride kalan son temsilcisi. Endüstriyel üretimin, makineleşmenin yavaş yavaş diğer alanlara sızarak sonunda her yeri işgal ettiği yeni bir ülke düzeninde varlığını bir çeşit inatla sürdürüyor. Yanında kalan tek kişi, bir zamanlar kölesi olduğu anlaşılan siyah bir uşak. Faulkner'ın usta işi anlatımından, bazı siyahlar için yeni düzenin istenir bir şey olmadığını, onların da bu yeni düzende sudan çıkmış balığa döndüklerini ve tam da bu yüzden eski sahiplerine derin bir bağlılık hissettiklerini sezebiliyoruz. Faulkner öyküyü birinci çoğul şahıs dilinden yazmış, bu da okurda daha ilk satırlardan itibaren anlatıcının belirli bir topluluğun parçası olduğu ve o topluluğun adına konuştuğu yahut doğrudan o topluluğun kendisi, mesela kasaba halkı olduğu izlenimi uyandırıyor. Olay örgüsü gene gayet Faulknervari bir biçimde sık sık kronolojiden sapıyor. Bu da anlatıcının, izlenimlerini ve tanıklıklarını bilinçakışı tekniğine uygun olarak, yani olduğu değil, hatırladığı sırayla aktardığını düşündürüyor. Tabii bu durumda anlatıcının güvenirliği adamakıllı belirsiz hale geliyor. Doğru hatırlamıyor olabilir, düpedüz yalan söylüyor bile olabilir. Bu tip anlatılarda hep merak edilen şey, yani bütün bunların kime anlatıldığı kısmı iyice bulanıklaşıyor. Anlatıcı konuşuyor mu, yazıyor mu, yoksa kelimeler zihninde mi yankılanıyor, kestiremiyoruz. Bende uyanan his şu: Yıllarca süren bir dedikodu silsilesinden geriye kalan tortuyu ve o tortunun beklenmedik bir olayla birlikte irkiltici bir şekilde yeniden dalgalanışını, yükselişini okuyoruz biz aslında. Öykü, metaforlardan beslenerek gelişiyor. Gölge ve toz metaforu mesela. Gölge, evlerin içinde saklanan sırlara, toz ise zenginliğin, gücün elden gitmesine, çürümeye, ölüme işaret ediyor. Renkleri, metal türevlerini de birer metafor olarak kullanıyor Faulkner. Bayan Emily'nin zinciri, bastonunun topuzu, salondaki şövalenin yaldızı hep altın ama eskidikleri için pırıltılarını yitirmiş, donuklaşmışlar. Bayan Emily'nin demir grisi saçları da zihnimize çakılıyor. Faulkner, yaşlanmış, saçları apak olmuş bu kadını anlatırken başka kelimeler de seçebilirdi ama herhalde hiçbiri Bayan Emily'nin Eğer ben bir şey istemişsem o mutlaka olur, diyen karakterini demir grisi imgesinden daha iyi anlatamazdı. Hep siyah kıyafetler giyen karakter, ailesini, gücünü, zenginliğini kaybetmenin değil sadece, yalnız kalmanın, sevilmemenin ve daha kim bilir nelerin de yasını tutuyor. Ölüm temasının birçok farklı açılımını içeriyor öykü ve bu açıdan sahiden çok etkileyici. Güney'in ölümü, büyük çiftlik sahiplerinin ölümü, kibrin ölümü, sevincin ölümü, aşkın ve tutkunun ölümü... deliliğe yapılan vurgu göz önünde bulundurulursa aklın ölümü... Bitmeyen bir düğünü ve hep ertelenmiş bir cenazeyi okuyoruz başından itibaren. İlk sayfadan sonra yavaş yavaş idrak etmeye başladığımız o ürperten şey, yani damadın düğün gecesi ölmesi ve bunun gelinin elinden olması finalde yüzümüze bir tokat gibi çarpıyor. Emily'ye Bir Gül, çağdaş romanın belki de en büyük temsilcisinden bir nevi öykü yazım dersi olarak da okunmalı.


Alain de Botton'un sağındaki kolaj bu adresten alındı. Aynadaki Narcissos, Yazılı Yüz ve Dolaylı Hayvanla tanıdığımız Ergun Kocabıyık, eserlerinde dinler tarihi, sanat tarihi, antropoloji, mitoloji ve psikanaliz gibi birçok farklı disiplinin alanına giriyor ve melez bir bakış açısı oluşturarak bizi biz yapan unsurları açıklamayı deniyor. Kocabıyık Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi'nden çıkan yeni kitabı Dünyanın Fısıltısıyla bir kez daha okur karşısında. Bir Mecaz Olarak Doğa Kitabı altbaşlığını taşıyan kitap, inanarak veya yalan olduğunu bile bile anlattığımız hikayelerin kendimizi ve başkalarını anlamamızda, düşüncelerimizi biçimlendirmekte ne derece etkili olduğunu araştırıyor. Yazara göre gizemciler insanın dünyayla iletişim halinde olduğunu, onunla aynı dili konuştuğunu öne sürüyor. Doğa bizimle yıldızları, bitkileri ve hayvanları, ırmakları, dağları taşları, mevsimleri, geceleri ve gündüzleri aracılığıyla iletişim kuruyor, böylece büyüsüne kapılabileceğimiz, kendi istediğimiz gibi yorumlayabileceğimiz hatta bizimle konuşan saydam bir metin haline geliyor. İşte Vonnegut, April Yayınları'ndan çıkan matrak bilimkurgu romanı Şampiyonların Kahvaltısında bir yandan delilikten ve küresel yok oluştan bahsediyor bir yandan da dur durak demeden arka arkaya can acıtıcı espriler patlatıyor. Yayıncısı, Kıyamet öncesi sessizlik ile kıyamet sonrası sessizlik arasına sıkıştırılmış bir kahkaha fırtınası demiş ki bence doğru. İnsanoğlunun zorlu meselelerine korkusuzca dalan Vonnegut'ın Bruce Willis, Albert Finney ve Nick Nolte'li bir film olarak sinemaya da uyarlanan bu ünlü ormanını dilimize hastası olduğumuz polisiye romanların yazarı Algan Sezgintüredi çevirmiş. Bize düşen yazarın kahvaltı davetini kabul ederek kitabı bir an evvel okumaya başlamak.


Açıkçası, sırf bu sorudan ötürü, ben şarabın da felsefesi olduğuna ikna oldum. Başlığa bakıp Iyy!, üstteki alıntıya bakıp şarap... Yok, konumuz bunların ikisi de değil. David Lynch'in ünlü filminde, Fil Adam'ı ilk kez gören Anthony Hopkins. En sevdiğim film sahnelerinden biri. Orada 'Iyy! demiyor Hopkins, ağlıyor. Küçük dertler deyince, gülümsediniz belki. Çünkü genellikle anlaşılmaz konuları ele aldığı düşünülen felsefe bu yüzden kimilerinin korktuğu, uzak durduğu bir disiplin. Ama işte şu sıralar önümde duran bir kitap bana tersini söylüyor. Felsefe Muhabbetlerinde Nigel Warburton ve David Edmonds, felsefenin saklı ve erişilmez olduğu konusundaki büyük yanılgıyı yerle bir ederken aralarında Alain de Botton'un da bulunduğu 25 önemli felsefeciyle sohbet ediyor. İlk bakışta pek de felsefi denemeyecek gündelik konuları seçen ikili her röportajda hayvanlar, arkadaşlık, spor, ayrımcılık, hoşgörü, çokkültürlülük, azınlık hakları, din, ateizm, sonsuzluk, şüphecilik, belirsizlik, zaman, kötülük, zihin-beden karşıtlığı gibi farklı bir konuyu ele alıyor. Hareket noktaları, felsefenin binlerce yıl önce diyalog yoluyla doğmuş olması. Antik Yunan filozofu Sokrates hayatı boyunca hiçbir şey yazmamış mesela, sadece şehir meydanında her gün insanlarla konuşmuş, onlara sorular sormuş, deyim yerindeyse kafalarını karıştırmış. Sonunda da hep önyargı dediğimiz şeyin ne kadar yanıltıcı olduğunu göstermiş. Sohbetleri ölümünden çok sonra öğrencisi Platon tarafından yazıya dökülmüş. İşte Warburton ve Edmonds da bir nevi Platonculuk oynuyor ve ünlü felsefecilerle hayatı koşuyor. İlk bölümün başlığı Iyy! Hani şu bir yiyecek midemizi bulandırdığında veya bir davranışı kabul edilemez bulduğumuzda tiksintimizi ifade etmek için sarf ettiğimiz bir nida. İstemem, ben almayayım yahut Aman sakın bana böyle şeylerden bahsetmeyin manasında... Bunda üzerinde düşünecek ne var ki? Varmış. İkili, Oxford Üniversitesi Uygulamalı Etik Merkezi'nin yöneticisi Julian Savulescu'ya gidiyor ve neyin doğru, neyin yanlış olduğunu anlamaya çalışırken içgüdüsel olarak verdiğimiz Iyy! tepkisine ne kadar güvenebileceğimizi soruyor. Her konuda içgüdülerimize güvenemeyeceğimize inanan Savulescu'ya göre, Iyy! diyorsak, tiksindiğimiz olgunun üzerinde düşünmeyi, onu analiz etmeyi reddediyoruz demektir. Önyargıları besleyen bir özellik kazandığında, 'Iyy!' söcüğünü savunmak zor diyor. Basit bir örnek: Kendilerinin beğendiği, onayladığı gibi giyinmemiş birini görünce Iyy! diyenleri ya da başkalarını kolayca pis, kötü, çirkin diye yargılayanları düşünün. Sonuçta, Yahudiler, eşcinseller ve başka birçok topluluk Nazilerde Iyy! tepkisi uyandırıyordu. Yahut Amerikalıların hatırı sayılır bir kısmı, siyahlarla evlenen beyazlardan söz edildiğinde Iyy! benzeri sözler sarf ediyordu. Ve tıpkı bugün Müslümanlara karşı şiddeti savunan ayrımcı Pegida üyeleri gibi onlar da içgüdülerine kayıtsız şartsız güveniyor, tiksinmekte haklı olduklarına inanıyordu. Eh, dünya bizim tiksinme duygumuz etrafında dönmediğine göre, ne yapacağız? Iyy! nidasının konuşma dilinden, kitaplardan çıkarılmasını mı talep edeceğiz? Savulescu'nun önerisine göre, hayır! Sadece kendimize bir eylemin bizim fark etmediğimiz başka herhangi bir olumlu ya da olumsuz nedeni olup olmadığını sormayı öğreneceğiz. Yani tiksinme duygumuz üzerine düşünecek, onu analiz edeceğiz. Bu bölümün ilham kaynağı, pek tabii varoluşçuluğun babası Jean-Paul Sartre. Bakın, istersem şu elimdeki bir bardak su hakkında bile felsefe yapabilirim demiş bir vakitler. Warburton ile Edmonds bu bölüm için yiyecek içeceklerin felsefesiyle meşgul bir filozofa, Barry C. Smith'e gidiyorlar. Konuşuyorlar da konuşuyorlar... Şarabın lezzetinin aslında nasıl da öznel bir şey olduğunu, bunun bize neyi gösterdiğini, ucuz zevkleri dışlayan şarap uzmanlarının tavsiyelerine güvenip güvenemeyeceğimizi, paylaşmanın önemini hatta futbolla şarabın hayatımızda neredeyse aynı yeri işgal ettiğini bile öğreniyoruz. Derken bir soru takılıyor Nigel Warburton'un aklına: Biliyoruz ki aşırı düşünmek zevki azaltır ve sürekli mutluluğu kovalamak insanı pekala mutsuz edebilir. Tıpkı bunun gibi, tadı güzel mi, değil mi diye gereğinden uzun düşünürsek, şaraptan aldığımız zevk de başka bir şeye dönüşmez mi? Açıkçası, sırf bu sorudan ötürü, ben şarabın da felsefesi olduğuna ikna oldum. Sanıyorum, gözlerim doldu. Ve yine sanıyorum, Filozof Olmayanlar İçin Felsefe diye bir kitap yazan Louis Althusser haklı. Felsefe hakikaten sadece felsefecilere ya da entelektüellere bırakılamayacak kadar ciddi bir iş. Çünkü sadece düşürken değil, neşeli ya da kederliyken, haz duyarken ya da acı çekerken, yemek yerken veya uyumaya hazırlanırken, kısacası yaşadığımız hayatın bir anlamı olduğunu bilmeye ihtiyaç duyduğumuz her an felsefeye ihtiyacımız var. Mark Rowland 27 yaşında genç bir felsefe öğretmeniyken, yavru bir kurt alır. Brenin adını verdiği bu kurt, hareketli ve yaramaz gençlik döneminde her tarafı altüst ettiği için, Mark onu üniversitedeki felsefe derslerine de götürmek zorunda kalır. Böylece gerçek anlamda arkadaşlık etmeye, hayatı paylaşmaya başlarlar. Yıllar sonra Rowland, Brenin'in 11 yıllık hayatı boyunca süren dostluklarını; ondan sevgi, ölüm, mutluluk ve varoluş hakkında öğrendiklerini aktardığı Filozof ve Kurtu yazar. Gündelik yaşam için parlak fikirler sloganıyla Alain de Botton öncülüğünde yola çıkan The School of Life'ın yayınladığı Nietzsche'den Hayat Derslerinde büyük düşünür, gündelik çıkmazlarımıza cevap olabilecek fikirleriyle ele alınıyor. Kitabın yazarı John Armstrong'a göre Nietzsche, hayatın kökeninde temel bir çatışma olduğunu öne sürer. Bir yandan her şeyin kontrolümüz altında olmasını; maddi problemlerimizi çözmeyi, mutfağımızı temiz tutmayı, dakik olmayı, yapılacaklar listemizdeki her şeyi yapıp bitirmeyi, ölçülü ve sağlıklı yemeyi, düzenli, huzurlu, mantıklı, saygıdeğer, kısacası rüya gibi bir hayat yaşamayız isteriz... Bir yandan da, kendimizi akışa bırakmanın, delicesine neşenin ve teklifsiz bir arzunun hasretini çekeriz. Bu durumda ne yapmalı? Armstrong, Nietzsche'nin hayatı olumlama felsefesine uygun bir şekilde, çatışmanın iki tarafına da onurlu adlar vermeyi tavsiye ediyor bize. Ayrıntıları, kitapta.


Zeki insanları gülümsetmek iddiasındaki Anne Taintor'dan bir ajanda. Çok güzel. Ona her feministin ilham ajandası adını taktım. Taintorette'lerin, yani bu tasarımlardaki kadınların hepsi birer umutsuz ev kadını... Ev işi yapmaktan bitap düşmüşler, gülüşleri sahte, gözlerinde önemsenmemenin, ciddiye alınmamanın ezikliği var. Gene de öyle değilmiş, gururlu ve özgüvenliymiş gibi davranıyorlar. Kadın dergilerinden ödünç alınmış makyaj teknikleriyle yüzlerini boyayıp güzel elbiseler giyiyor ve evdeki şımarık çocukların seslerini duymazdan gelip ellerine geçen her fırsatta gizli gizli alkole sığınıyorlar. Erkeklerin durumu da pek farklı değil aslında, bize yuva dediğimiz mekanların seçim şansı olmayanlar için adeta cehennem olduğunu hatırlatan Anne Taintor'ın dünyasında hiç kimse özgür ve mutlu sayılmaz. Harvard Üniversitesi Görsel Sanatlar mezunu. Kolaj yapmayı ve mizahı sevdiği için, bu ikisini birleştirebileceği bir iş aramış önceleri ve bulamamış. Sonunda mutlu olacağı işi kendi yaratmaya karar vermiş. Zaten bekar bir anne olarak, her gün ofise gitmek yerine çalışmalarını evden sürdürmeyi tercih ediyormuş. Böylece buzdolabı kapağı magnetleri hazırlamaya başlamış.


Neslihan Elagöz'ü Egoist Okur için yazdığı Fernando Pessoa yazısıyla hatırlayabilirsiniz. Hani şu üç P'yi -Proust'u, Pessoa'yı ve Peyami Safa'yı- seven kız :) Bu kez Ferhat Özkan'ın Logosoloji adlı öykü kitabını yazdı. Ama kitabı anlatmadı sadece, okurken ona nelerin yardım ettiğini anlatmayı da denedi. Mesela kitabın yayınlandığı yayınevinin manifestosu kararlı okur için epey aydınlatıcı olabilirdi. Sonra hızını alamadı, okurken yaşadığı heyecanı bizzat yazarla da paylaşmak istedi ve böylece kitap yazısını sohbetle, röportajla harmanladı. Tuhaf ama güzel oldu. Ben çok sevdim. Ve ilk fırsatta tereddütlü yazar Ferhat Özkan'ın Logosoloji'sini okumaya karar verdim. Umarım size de aynı etkiyi yapar... Buyurun okuyun, sonra konuşalım. Neye benzediğine dair hiçbir fikrimin olmadığı, ama yakın zamanda şiddetle önerildiğini anımsadığım için sorgusuzca okumaya başlayacağım bir kitabı tutuyorum elimde. Yüksek edebiyatın alçaklığına karşı duran bir oluşummuş buna vesile olan. Kitabın künyesinden evvel ilk sayfadaki mini manifestoya uğradığımda öğrendiğim şeydi bu. Yazıya ve edebiyata dair her şeyin kaydığı bir devirde tutulmuş gayet hoş gözüken bir yolu tarif ediyor gibiler. Çağımız hakkında kişisel patlamalar, sahicilik ve anlatının güncelini arıyorlar. Yeni yazara karşı olabildiğince yüce gönüllü bir tutumla tereddütlü yazarı cesaretlendiren potansiyel bir dizi Raskol'un Baltası. İlk defa arka kapağın değil, ön-iç kapağın rehberliğine tabi oluyorum okuma öncesi. Beklentimi epeyce yukarılara taşıyarak şekillendiren bu manifesto oluyor. Öykü koymuşlar içindekilerin adını. Fakat ben anlatı oldukları inanışıyla okumaya başlıyorum. Birazdan şaşkınlık yanıma yaklaşacak ve kitap bitene kadar oradan ayrılmayacak. Yazınsal, görsel veya işitsel; herhangi bir estetik kaygıya sahipsiniz. Okuduklarınızın karşısına yaşadıklarınız gelince kafa karışıklığına düşüyor, yapmak istediklerinizin yanına yaptıklarınız gelince hayal kırıklığı yaşıyor, geçen zamanı ölçtüğünüzde ürküyorsunuz. Bence okumak ve yazmakla ilgilenen pek çok kişinin içi kendi kaygılarıyla dolu. Ferhat Özkan'ın kitabındaki karakterler edebi, şairane ya da düşünsel düzlemde takıntıları olan ve bu takıntılardan hareketle aşırı bir dikkatle hayatlarını istedikleri hale sokmaya çalışan insanlar. Yani bu kitap da, ideal olanın peşinden koşarken aklın almayacağı tersliklerle boğuşmalar, olduramamalar, bir yanı hep açıkta kalmalarla dolu. Kitabın çıktığı dizi bana güncelliği vadetmiş, fakat bu kadarını hayal ettirememişti. Logosoloji, herkesi aynı şekilde düşündürür mü bilemem ama, müzikle, dille, edebiyatla, formla en ufak bir bağı olmuş herkesi yoğun bir düşünme seansına alacak, hap gibi hikayelerden oluşuyor. Dünün kitabı olmaktan uzak bu kitabı zaten ancak bugünün ve yarının insanı anlayabilirdi. Minik bir sorunun mükemmele tamamlanması için bulunulan ilk teşebbüsün ardından, her bir karakterin yuvarlandığı bir uçurum barındıran öyküler: Çarpmak üzere, masal denemeyecek kadar makul ama gerçek olamayacak kadar hayali, kabus olmaya yakın kayalar barındıran uçurumlar. O hiç uyamadığınız günlük ve haftalık programlarınıza uyunca nasıl olacağını görmek için, o hiç tamamıyla kontrol edemediğiniz durumlar tamamen kontrol edildiğinde nasıl olur görmek için okuyun. Yeni tarz bir kurgu, yeni bir yazınsal biçim görmek için... Takıntılarınız olduğunu sanıyorsanız, bir de buradan okuyun. Tamamen tesadüf, eğer buna tesadüf diyebilirsek. Kitap daha önce başka bir yayınevinden çıkacaktı, olmadı, arada birkaç red daha yedim. Raskol'un Baltası'nın ilk kitaplarını çıkardığını görünce, dosyayı kitaplarda da görülebilecek mail adresine yolladım. Ahmet Güntan'ın dosyayı okuyacak olması beni heyecanlandırmıştı, çünkü onun şiirleri ve özellikle Parçalı Ham 'u sadece yazdıklarımı değil, edebiyat hakkındaki düşüncelerimi de çok etkilemiş hatta beni cesaretlendirmişti. Şimdi, bu dediğiniz, kitap ve yayınevi uyumunu görünce kaderin nasıl da dolambaçlı yolları olduğunu ve bazen zamanın işleri nasıl da yoluna koyduğunu düşünüyorum. Kitaptan sonra etkileşime bir de iletişimi ekleyince ve bu ailenin diğer üyelerini de tanıyınca sadece edebi anlamda değil, insani olarak da ne kadar doğru bir yerde olduğumu gördüm. Çok zor bir soru... Hayaller, düşündüklerimiz, o süreç, tüm bunlar çok uzun bir zamanı kapsıyor ve o süre içinde bunların hepsi çok tuhaf haller alabiliyor. Ama nasıl yazdıklarımın olması/olmaması gerektiğine dair şunlar bir tür önkabul gibiydi benim için: Bir zamanlar ne de aşık olduğumuzu, hani çocukken halamızın evinde geçirdiğimiz o yaz tatilini, limonataları, lavantaları falan anlatmayacaktım. Ama ne anlatırsam anlatayım, insanı ve insani olanı ıskalamayacaktım. İdeolojik acıların arabeskleştirilerek anlatılmasından haz etmiyordum. Pırıl pırıl ambalajlı yeniliklerden hoşlanmıyordum. Diğer taraftan, insanların yerelleştirilmeye çalışılmış, yapay diyaloglardan oluşan öyküleri nasıl sonuna kadar okuyabildiklerini, daha doğrusu nasıl yazdıklarını hala anlayamıyorum. Zaten bir Sait Faik varken, bir Sait Fake neden okunur veya olunur? Geleneğin zenginliğinden beslenen, yapamasa bile en azından yazınsal buluş peşinde giden, algılarımızı zenginleştirecek, belki bozacak şeyler yazmak istiyordum. Logosoloji'de yapmak istediklerimin ne kadarını yaptım veya ne kadar iyi yapabildim bilmiyorum. Bunlar sadece benim kişisel, yazarken hep aklımın bir tarafında duran düşünceler... Bu kabaca anlattığım düşüncelerimi daha kapsamlı ve içi dolu bir şekilde görmek içinse, Hikmet Temel Akarsu'nun Türk Öyküsünün Kanonik Öyküsü makalesi okunabilir, ki bence Türk öykücülüğü üzerine yazılmış en önemli yazılardan birisidir herhalde. Okuduğumda, iyi bir kitap okumuş kadar mutlu olmuştum. Kaliteli bir yazı masam olmadığı için hiç hayıflanmadım, ama algılamanın kalitesi, biçimi, farklılıkları her zaman kişisel bir mesele oldu benim için. Evet, tabii ki açtı. En azından yazdıklarımın karşılık bulabildiğini gördüm. Güzel, rahatlatıcı ve özgüven veren bir his bu. Bence kitabı dikkatle okuyan birinin, gayet açık bir sunuşu... Çok teşekkür ederim. Çok güzel, hatta belki fazla güzel... Ve madem bu soru soruldu, bir düzeltme yapmak isterim: Yeni tarz bir kurgu, yeni bir yazınsal biçim, yazdıklarımı tanımlamak için fazla iyimser ve iddialı. Bunu olduğu gibi kabul etmek veya hiçbir şey söylemeyerek onaylamak için biraz kendini bilmez olmam gerekir... Öyle biri değilim, en azından olmak istemem.


En seksi roman karakteri hangisi? sorusunu Feride'ye de sordum. İyi ki sormuşum. İki cevabı vardı. Birincisi adaşı Feride, yani Çalıkuşu... Ötekiyse, Jane Austen'ın aşık ama gururlu Elizabeth Benneth'ı. Feride Çetin'in yazısını okuyun. Kadınlarla erkeklerin birbirlerini çekici bulmalarının da temel sebebi olan farklılıklarına yaptığı vurguyu seveceksiniz. Gençliğimden beri idealize ettiğim iki kadın kahraman var. Birincisi, Reşat Nuri Güntekin'in Çalıkuşu romanındaki Feride. Edebiyat ögretmeni olan dedem, babamın adını Reşat benim adımı da Feride koyduğundan; günün birinde Güntekin'in Feride'siyle tanışmam kaçınılmazdı. Küçük bir kızken Feride'nin azmine ve öğretme tutkusuna hayran oldum. Sonraları aşkını kalbine gömüp yollara düşerkenki dikbaşlılığına... Büyüdükçe, onun gururu, hastalıklı Kamran tutkusu bana biraz çocukca gelmeye basladı ama yine de onurlu duruşu ve vicdanlı ruhuyla Feride benim için her zaman seksi bir kadın olarak kaldı. Gittiği köylerde dudakları, teni ve göz alıcı güzelliğiyle 'Gülbeşeker' diye anılan bu kahraman, peçesinin ardına sakladığı kararlılığı ve yeryüzünde yetim bir gariban olarak tutunacak dalı kalmamasına rağmen bunu dert etmeyişiyle, gözümde daha da sağlam bir kadına dönüştü. Mizah yönü güçlü bir kadındı, erkekleri sadece kaşıyla gözüyle değil, kararlılığıyla da etkilerdi. Kurtuluş Savaşı yıllarında tek başına 'ayakta durabilen' bir kadın olarak örnek bir portre çiziyordu. Gerçi zaman zaman inatçılığın ve isyankarlığın dozunu tutturamadığı doğru... Tutkularına gem vurması da sanki seksapelini azıcık törpülüyordu. İkinci kahramanım, Elizabeth Bennett... İnatçı, kibirli ve dikbaşlı olduğu için onu kendime yakın buluyorum. İlk görüşte etkilendiği Bay Darcy'e olan nefreti, bana aslında şehvetten doğan bir duyguymuş gibi geliyor.