Debdebe ve şaşaa dolu günlerde mücevherlerin en parıltılısı, giyim-kuşamın en gözalıcısı... Sahip olunan tek elbise kullanılmayacak kadar eskiyince mektebe bile gidememek. Gazeteci yazar Murat Bardakçı yeni kitabı Neslişahta birkaç ömrü dolduracak kadar muazzam bir hayat hikayesi anlatıyor. Neslişah Sultan'ın görkemli hayatı hem Osmanlı İmparatorluğu'nun fırtınalı geçen son günlerine tanık ediyor okuru, hem de Cumhuriyet'in kuruluş sürecine... Kitabın en önemli özelliği ise şu: Literatürümüzde, Osmanlı Hanedanı'nın bir mensubuyla konuşularak yazılmış bir biyografi şimdiye kadar yoktu. Neslişah bir ilk. Bulamazsınız. Türkiye Cumhuriyeti 80 küsur yıllık tarihinde tanıtımını hala 16. yüzyıla ait eserlerle yapıyorsa, Neslişah Sultan son derece haklıdır. Her inkılap, meşruiyetini kanıtlamak için tabiatıyla kendinden önceki rejimi kötüler. Aradan bir süre geçince de geçmişi sahiplenir, çünkü devlette esas olan devamlılıktır. Fakat bizde öyle olmadı, biz reddi miras yoluna gittik. Bir kesim, geçmişi kötüleyerek güç elde etmeye çalıştı. Sayıları son yıllarda epey azalmış da olsa hala var onlardan. Çelişki şurada: Reddettikleri geçmişin üzerine aynı değerde yeni eserler koyamasalar da iş tanıtıma gelince eskinin üretiminden, yani bu ülkenin kültürel hazinelerinden medet umdular. Belirli bir sebep yok. Ben senelerdir yazmak istiyordum, o da yazma diyordu. O kadar ısrar ettim ki, sonunda yazacaksan, bari ben hayattayken yap bunu dedi. Başta Neslişah Sultan olmak üzere, hiçbir hanedan mensubuyla ilişkimde gazeteciliğimi kullanmadım, herhalde ondandır. Hiçbiriyle gazetecilik sıfatımla tanışmadım, ilişkilerimde de gazeteciliğimi kullanmak aklımın ucundan geçmedi. Bir günlük yazıya dostluk feda edilmez diye düşündüm hep. Bunu yapmazsanız, o çevrelere giremezsiniz zaten. Avrupa'dakilerin de kim olduklarını bilmiyoruz aslında. Bir-ikisinin isimlerini duyuyoruz, o kadar. Popüler kültüre girdikleri, kitaplara filmlere konu oldukları zaman tanıyoruz onları sadece. Bizdekilerin kabuklarından çıkmamalarına gelince, bu tamamen kendi tercihleridir. Bugün dergilerde fotoğraflarını gördüğünüz insanların çoğu gerçek sosyete değildir. Çoğu yeni zengindir, etrafta görünmeye, sahip olduklarını sergilemeye bayılırlar. Türkiye'nin gerçek sosyetesi, aristokrasisi basına çıkmaz. Görgü, kültür ve şıklık bakımından Avrupa'dakilerle yarışacak seviyededirler. Fransızca konuşurlar. Hepsinin zengin olduğu söylenemez. Zenginlik ölçüsü değişti son yıllarda. Eskiden bir yazlığınız, bir kışlığınız varsa, evinizde bir aşçı, bir de hizmetçi çalışıyorsa, zengindiniz. Şimdi ise zenginlik milyon dolarlarla ölçülen bir şey. Bizim aristokrasimizin bu denli zengin olduğunu söyleyemeyiz ama hepsi son derece görgülü ve zariftir. Açık söyleyeyim, ortadaki alakanın sorumlusu benim, ben başlattım hepsini. Özellikle de Son Osmanlılar ve Şahbabayı yazarak... O zamana kadar sağ kesimden çıkan tek tük bazı kitaplar vardı ama tarihimizi popüler hale getiren ben oldum. Olması gereken bir şeydi. Olup bitenleri bilmemiz gerek. Reddi miras yaparak geçmişimizi hasıraltı etmemizin yarattığı büyük bir boşluk vardı. O boşluğun dolması gerektiği anlaşıldı. Aristokrat dendiğinde, Monako Prensesi Caroline geliyordu akla. Senin de prensesin var, niçin tanımıyosun onu? Fakat şimdiki popülerliğin iyi bir popülerlik olup olmadığı ayrı bir konu. Çok yanlış bir şey oldu, Türkiye televizyon dizilerinden öğrenmeye başladı tarihini. Böyle şey olmaz! İyi tarafı yok mu? Eh, unutmaya çalıştığımız, yok saydığımız bir dönemi nihayet kabullendik. Hanımlar bilmiyordu belki ama erkeklerin çoğu, sonun yaklaştığının farkındaydı. Ama tedbir alacak durumda değillerdi, çünkü paraları yoktu. Oturdukları evler bile onlara ait değildi. Sarayların padişahın malı olduğu sanılır, aslında lojmanda kalır gibiydiler. Sultan Vahideddin tahta çıktığında kızı Sabiha Sultan, elbiselerini ters yüz ediyor, para yok. Bazılarının tek tük mücevherleri var ama onlar da Kaşıkçı Elması gibi kıymetli şeyler değil. Geri kalan her şey devlete ait; tacın malı. Tek servetleri, hükümetin verdiği 1000 İngiliz pounduydu. Ticaretten anlamıyorlardı. O kadar dünyadan habersizlerdi ki avukatları çoğunu dolandırmış. Adam, 10 bin liraya satılan evi 500 liraya sattığını söylüyor ve kalan parayı cebe indiriyor. Vahideddin'in tabutuna bile haciz konmuş. Bir zamanlar imparatordu ama cesedi 1,5 ay bekletildi. Bunlardan haberimiz olmadı, çünkü Hanedan sizi şöyle sömürüyordu, böyle sömürüyordu demek işine geliyordu Cumhuriyet'in. Halbuki hiçbir padişahın hazineden herhangi bir değerli şeyi almaya yetkisi yoktu. Merasimde takacağı mücevheri alacaksa, makbuz yazılıyor. Sürgündeyken ailelerini yaşatmak için ellerinden gelen tek şey sahip oldukları üç beş parçayı satmaktı, onlar da birkaç yıl dayandı. Neslişah'ın halası Seniha Sultan sokakta yatıp kalkmaya başlıyor. Hatta bir Fransız onu dilenci zannedip sadaka niyetine para veriyor, o da acı bir tebessümle kabul ediyor. Kelimenin tam anlamıyla sürünüyorlar parasızlıktan. Bir tanesi Amerikan askeri mezarlığının bekçiliğini yapıyor. Küçücük evlerde, iki odalı apartman dairelerinde yaşıyorlar, gittim gördüm hepsini. Tarih için en küçük ayrıntılar bile önemsiz değil. Mesela Vahideddin'in kızı Sabiha Sultan, Tahran Sarayı'na gelin gidebilir veya Mustafa Kemal'le evlenebilirmiş. Yani tek bir karar, tüm tarihimizi baştan aşağı değiştirebilirmiş. Atatürk iki kez evlenmek istemiş Sabiha Sultan'la, ikisinde de reddedilmiş. Evlenselerdi, ne olurdu diye yorum yapmak istemiyorum. Tarihe, ihtimaller üzerinden bakılamaz. Bilemeyiz. Belki Enver Paşa'yı örnek almak istemiştir. Enver Paşa bir sultanla evlendikten sonra yükselmişti çünkü. Ama şu var: Sabiha Sultan başkalarına benzemeyen, son derece zeki ve entelektüel biriydi. Şair Yahya Kemal, onun için Türkçe'yi en iyi konuşup yazan kadın derdi. Neslişah Sultan gerçek bir prenses. Ailesi, onun üzerinde özellikle durmuş, ona bir kişilik, bir kimlik kazandırmak için titizlikle çaba göstermiş. Prenseslik mesleğinin şartları ağır. Ona şöyle denmiş bir bakıma: Sen bir Türk prensesisin. Sevincini de kederini belli etmeyeceksin. Cebinde paran yokken de ihtiyacı olanlara yardım etmenin yolunu bulacaksın. Alicenap olacaksın. Neslişah Sultan ona uygun görülen kimliği hep muhafaza etmiş. Çocukluğunun ve gençliğinin ne kadar zor geçtiğini okudunuz. Elbisesinin eteği yamalı olduğu için mektebe gidemediği zamanlar var. Fakat mükemmel bir eğitim alıyor ve altı lisanı ana dili gibi yazıyor, konuşuyor. Çünkü evde Türkçe dışında bir dil konuşmasına izin verilmiyor. Kardeşimle aramızda Fransızca konuşacak olsak dayak yerdik diye anlatıyor. Hanedanda hayranlık uyandıracak kadar entelektüel iki kişi tanıdım. Biri Neslişah Sultan'dır. İlber Ortaylı, Prenses olmasaydı, dünya çapında bir siyasi tarih profesörü olurdu der. Tanıdığım öteki büyük entelektüel ise, evvelki sene vefat eden Osman Ertuğrul Efendi'dir. Tabii Neslişah Sultan'dan daha şanslıydı o, çünkü sürgün edilmenin ne ağır bir şey olduğunu bilmedi. I. Dünya Savaşı'nın en başında, yani İmparatorluk yıkılmadan önce babasıyla Viyana'ya yerleşmişti. O sırada beş yaşındaydı. Kitabınızda hem onun size anlattıkları var, hem de hanedan mensubu başka kişilerin mektupları, hatıratları... Hepsi çok etkileyici. Özellikle kullanılan dilin güzelliği bakımından... Kaybettiklerimiz arasında sadece saraylar ve camileri değil, dili de sayabilir miyiz? Kimse öyle mektup yazmıyor artık. Buna kultura denir hanımefendi. Şimdi pek bulunmayan bir şey. Sözünü ettiğiniz belgeler yazıldığında Türk Dil Kurumu henüz Türkçe'ye musallat olmamıştı. Gerçek Türkçe konuşuluyor, yazılıyordu. Dilin canına okunması TDK'nın ortaya çıkışıyla gerçekleşti. Fakat o dönemle bu dönemi karşılaştırmanın pek manası yok. Geçmişi bugünün koşullarıyla değerlendiremeyiz. Kendinizi Dürrüşehvar Sultan'ın yerine koyun; 14 yaşındasınız, yanınızda dadınız var, bebeklerinizle, oyuncaklarınızla oynuyorsunuz. Derken iki kişi size kovulduğunuzu, bir saat içinde evinizi terk etmek zorunda olduğunuzu söylüyor. Ayrıca onun karakteri Neslişah'tan daha farklıdır. Her neyse, sonuçta Neslişah Sultan, kırgın ve küskün olanlardan değil. Spora çok meraklı. Çok iyi ata biner, çok iyi kayak yapar. Dur durak bilmez, düşer, bir yerlerini kırar, gene pes etmez, ne bileyim, 80 küsur yaşında Ramses heykeline tırmanır. Sonra okur. Deli gibi okur. Her dilde okur. Mübalağa etmiyorum, entelektüel seviyesi hakikaten çok yüksektir. Dünyada olup bitenleri takip eder. Geç yatar, geç kalkar. Geceleri okuyamıyor artık ama sabahlara kadar haber kanallarını seyrediyor. Şu sıralar Mısır'da olup bitenleri takip ediyor özellikle. Eski dostları da vardır. Ara sıra onlarla buluşup sohbet ediyor. Kısacası, pek ortada görünmeden sürdürüyor hayatını. Prenseslik değiştirilebilecek, vazgeçilebilecek bir özellik değildir. Protokole çok dikkat eder. Ona kimse Hanımefendi diye hitap etmez. Geleneklere uygun olarak Sultan Efendi demelisiniz. Erkek olsaydı Efendi Hazretleri denecekti. Olursa, üzerinde durmaz, unutur. Zaten yaşı ilerlediği için pek dışarı çıkmıyor artık. Nadiren çıktığınde da yakın dostlarının evine gidiyor. 90 yaşına basması şerefine Rahmi Koç'un verdiği davette İstanbul'un gerçek aristokrasisi vardı. Ağır protokol olan bir topluluktu. Tuhaf ve yapay konuşmalardan bahsetmiyorum, çünkü herkes gayet samimiydi, gırgır, şamata eksik değildi. Ama saygı çerçevesinde... Türkiye'de bugüne dek öyle bir doğum günü partisi kutlanmadı. İhtişamdan değil zarafetten bahsediyorum. Sultan ve şehzade olarak 30-40 kişi. Beş yaşında olan torunlar dahil. Ama aralarında Neslişah Sultan ayarında biri yok. Dedim ya o çok başka, çok farklı. O bir prenses. Kral Faruk gittiği her evde beğendiği şeyleri alıp götürme hakkı görüyor kendinde. Bir gün Neslişah'ın evinde de Kanuni Sultan Süleyman'ın kılıcını görüp almaya kalkıyor. O da Dedemin malı, vermem diyor. Yanlış anlaşılmasın, kılıcı Abdülhamid, Mısır Hidivi'ne hediye etmiş. Şahsı adına değil, devlet adına. Ve kadere bakın ki Neslişah Sultan'ın Mısır'da gelin gittiği ailede duruyor. Cesaretine gelince; unutmayın ki Hürrem Sultan ile Kösem Sultan'ın torunu o. Onların kanından geliyor. Harem güçlü kadınların mekanıydı, dizilerde gördüklerinize aldırmayın, oradaki kadınların bazıları, imparatorluğun devamını sağlayacak kadar önemli işler yapmışlardır. Neslişahta yakın tarihimizin önemli simaları da yer alıyor. Ahmed Vehbi Efendi bunlardan biri. 23 yaşındaki bu genç adam, Büyük Millet Meclisi'nin iki zabıt katibinden biriymış. Aslında bakkal olmasına rağmen, çağrıldığı zamanlar Meclis görüşmelerini kaydediyormuş. 3 Mart 1924'te yapılan ve Hilafet'in kaldırılması kararının alındığı gizli celsenin zabıtlarını tutan oymuş. Murat Bardakçı'nın anlattığına göre, o gece sağ eli saatlerce durmadan yazmaktan tutmaz olmuş. Meclis'te zabıt katipliği eden delikanlı ile genç devlet yukarılara uzanan basamaklarda beraberce yükseldiler diyor Bardakçı. Cumhuriyet yerleşti, güçlü bir rejim halini aldı; zabıt katibi de o devletin önde gelen işadamlarından biri, modern Türk sanayiinin kurucusu oldu. O delikanlıyı bugün biz Vehbi Koç adıyla tanıyor, hatırlıyoruz. Başrolünü Ralph Fiennes'in oynadığı dokuz Oscarlı The English Patient filmi, uçak kazasında yanan ve hastahaneye yatırılan bir askerin ölmeden önce, yaşadığı aşkları ve uğradığı ihanetleri hatırlamasını anlatıyordu. İngiliz olduğunu söylediği için doktorlarla hemşirelerin İngiliz hasta dedikleri yaralı aslında gerçekten yaşamış bir tarihi şahsiyetten ilham almıştı. Gerçek hayatta Zsadany ve Törökszentmiklos Kontu olan Macar asilzadesi Laszlo Almasy'den. Bardakçı'ya göre filmde ölüm biçimi dahil tüm hayat hikayesi yanlış anlatılıyor, dahası gerçekte olduğundan çok daha renksiz, macerasız gösteriliyor. Neslişah'ı okurken şunu da öğreniyoruz. Hollywood'un ödül rekortmeni filmine ilham veren Almasy harp yıllarında gizli gizli Kahire'ye gidip geldikçe Neslişah Sultan'la tanışmış. Savaştan sonra ise çok samimi iki arkadaş haline gelmişler. Aralarında çok büyük yaş farkı olmasına rağmen birlikte operalara gider, davetlere katılırlarmış.


Çocukken Erich von Daniken adı bizim için maceralı bir şeylere işaret ediyordu. İsviçreli bir yazardı. Kafayı uzaylılara takmıştı ve dünyanın dört bir yanını dolaşarak uzaylıların varlığına kanıt arıyordu. Bu kanıtları ne demeye dünyamızda aradığını sorabilirsiniz. Şundan: Daniken'e göre bizden çok daha ileri bir teknolojiye sahip olan uzaylılar çeşitli zamanlarda dünyayı ziyaret etmişti hatta atalarımız onları tanrı sanmıştı. Ve bu ziyaretlere dair ipuçları her yerdeydi. Sümer ve Babil tabletlerinde, piramitlerdeki Eski Mısır kabartmalarında, güney Amerika'daki tapınaklarda... Ama hayal gücü sınırlı varlıklar olduğumuz ve kendimizi evrenin merkezi sandığımız için bu ipuçlarını görsek bile fark edemiyor, anlamlandıramıyorduk. Kimse de Şu kabartmadaki astronota benzer eski Mısırlı rahip kim diye merak etmiyor, Uzay aracını andıran şu heykel de neyin nesi diye sormuyordu. Yüzeysel geliyor kulağa, farkındayım. Neticede adam tüm bunları anlatmak için cilt cilt kitap yazmış. Eh, tabii dalga geçeni de çok olmuş. Dini çevreler uzaylıların tanrı sayılmasına itiraz etmişler; bilim insanlarıysa Daniken'in sözünü ettiği ipuçlarını uydurduğunu öne sürmüşler. Evet, zaman zaman geliyorum. Önemli arkeolojik kazılardan birçoğunu ziyaret ettim. 82 yaşındayım ama dünyayı gezmeye devam ediyorum. Geçen hafta ABD'de, ondan önceki hafta Brezilya'daydım. Şimdi de buradayım işte. Evet, tabii, her yerde kanıt arıyorum. Bulduğum kanıtlar bazen daha yoğun, bazen daha seyrek oluyor. Mesela Güney Amerika, Mısır ve İngiltere kanıt bakımından daha zengin. Açıkçası çok sayılmaz ama hiç yok da değil. Mesela Ankara'daki Anadolu Medeniyetleri Müzesi şahane bir yer. Orada Hititler ve Urartular'dan kalma kanatlı tanrı heykelleri, kabartmalar ve fildişi oymalar var. Bunlar bana sorarsanız dünyanın en eski ziyaretçilerinin varlığına bir kanıt. Bazı kültürlerde yazılı kanıtlar da var. Sümer tabletleri bu bakımdan gerçek birer hazine; firavunların hizmetindeki eski Mısırlı rahiplerin yazdıkları da öyle. Hatta Yunan tarihçi Herodot'un yazdıklarında bile teorilerimi destekleyecek muazzam bilgiler yer alıyor. Bunu o kadar uzun zamandır anlatıyorum ki. Her geçen gün yeni kanıtlar elde ediyoruz. Binlerce yıl önce dünya dışı varlıklar, daha doğrusu başka bir gezegenin insanları, uzay gemileriyle yeryüzüne geldiler. Atalarımız henüz ilkel ve deneyimsizdi, teknolojik bilgileri de sıfırdı, bu yüzden gördükleri şeyleri akılları pek almadı. Ve onlardan bir hayli ileride olan bu dünya dışı varlıkları tanrı sandılar. Okulda kutsal metinleri okuyor, İncil'den tercümeler yapıyorduk. İncil'i okudunuz mu, orada Ezekiel'in ağzından anlatılanlar bana biraz acayip gelmişti. Ezekiel bir gün rüyasında Tanrı'yı görür. Tanrı gökyüzünden bir araçla iner. Uzay aracına benzeyen bu aracın kanatları, tekerlekleri vardır, şiddetli bir uğultu çıkarır. Bunu aklım almamıştı. Aynı anda her yerde olabilen Tanrı'nın bir gezegenden ötekine gitmek için teknolojiyi kullanmasına ve uzay aracı yapmasına gerek yoktu ki. Bence okulda okuduğumuz kitaplarda anlatılan, gerçekten Tanrı olamazdı, ortada bir yanılgı vardı. İncil'deki bu tarz bölümleri Latince ve Grekçe metinlerle karşılaştırınca, çok tanrılı dinlerde de benzer şeylerden söz edildiğini fark ettim. Böylece deli gibi okumaya başladım; eski metinlerden başımı kaldırmıyordum. Sümer ve Babil yazıtları, Hint efsaneleri; istisnasız hepsi aynı şeyi söylüyordu. Evet, tanrıların, daha doğrusu Tanrı sanılan varlıkların adları değişiyordu ama geliş biçimleri, bindikleri araçlar hep aynıydı. İster istemez şüpheye düştüm, dini sorgulamaya başladım. Gene söyleyeyim: Tanrı'ya hala inanıyorum, değişen bir şey yok. Fakat dediğim gibi, benim her gece dua ettiğim Tanrı, bize okulda öğretilen Tanrı değil. Tepki göstermek ne kelime, resmen saldırıya uğradım. Anlattıklarımın uydurma olduğunu, yalan değilse bile bir delinin saçmalıklarından ibaret sayılması gerektiğini öne sürdüler. Temel iddiaları, kitaplarımı dini yıpratmak amacıyla yazdığımdı. Çok büyük mücadeleler verdim. Bazıları reddetti, bazıları da benimle bağlantıya geçerek fikir alışverişinde bulunmayı tercih etti. Neticede ben sadece binlerce yıl öncesine ait bir yanlış anlamayı düzeltmeye çalışıyordum ama insanların pek azı bir hataya inandıklarını kabul etmeye hazırdı. Onları anlamak gerek. Düşünsenize; Tanrı sandıkları varlık aslında tanrı değildi. Tanrı yine orada olacaktı. Hakiki Tanrı'dan söz ediyorum. Ama bunca zahmeti göze alamadılar. Neticede benim iddialarımı kabul etseler, başka sorulara da cevap bulmaları gerekecekti. Mesela çok uzun zaman önce dünyamızı ziyaret etmiş uzaylılar gerçekte kimdi ve nereden gelmişti? Evrimleri nasıl gerçekleşmişti? Nasıl bir medeniyetleri vardı. Ama şimdi size haksızlık edildiğini, pekala haklı olabileceğinizi düşünen bilim insanları var. NASA'nın Mars'ta kesin olarak su bulunduğuna dair son açıklaması da bence sizi haklı çıkaran bir şey. Mars bizim sistemimizde dünyaya en benzer koşullara sahip gezegen. Dünya, güneşe ne fazla yakın, ne fazla uzak; ideal ısıda... Hayat bu yüzden burada başladı. Bana kalırsa benzer koşullara sahip Mars'ta da günün birinde bir hayat başlaması ihtimali mevcut. Hem Hubble teleskopu sağolsun; her geçen gün yeni bilgiler elde ediyoruz. NASA istatistiksel olarak sadece Samanyolu'nda 4.500.000 gezegende bizimkine benzer bir hayatın mümkün olabileceğini söylüyor. Yani kendimizi çok da orijinal sanmayalım; tek değiliz. İyi de bunlara cevap bulmak için cilt cilt kitap yazdım ben. Tanrıların Arabalarından başlayarak diğerlerini okuyun bence. Arrhenius bundan epey zaman önce panspermia teorisini ortaya atmış ve bununla Nobel Ödülü kazanmıştı. Buna göre ilk zeki ırk bizden çok ama çok uzun zaman önce uzayın bir noktasında gelişmeye başlamıştı. Ben onları 1 Numara diye adlandırıyorum. 1 Numara kendi türünü evrene yaymak istiyordu ve bunun için etrafa milyarlarca tohum örneği yolladı. Koşullar gereği tohumların büyük bir kısmının yok olacağının farkındaydı. Kimisini güneş ışıkları kavuracaktı, kimisi soğuk bir gezegene düşüp donacaktı. Bu tohumların, deyim yerindeyse inşa bloklarının pek az bir kısmı 1 Numara'nın kendi gezegenine benzeyen gezegenlere denk gelecekti. Hayat da zaten o pek az gezegende kök salacaktı. Panspermia tam olarak budur; bize zekanın evrende nasıl yayıldığını gösterir. Daha da önemlisi yalnız olmadığımızı hatırlatır. Olabilir de olmayabilir de. Araştırılması gereken başka teoriler, başka ihtimaller var. Belki geldiklerinde henüz ilkel varlıklar olarak yaşıyorduk ve aramızda bir çeşit hücre alışverişi gerçekleşti hatta belki bir nevi cerrahi yöntemle bize kendi DNA'larını zerkettiler. Bilmiyoruz, cevaplanması gereken soru çok. Yine kutsal metinlerden biliyoruz. Hemen her kültürde ve her dinde yeniden gelmesi beklenen özel birileri vardır ve onların bir gün döneceğine inanılır. Görmek için. Evlatlarıyla iletişim kurmak için. Tanrı olarak anılmak istemiyorlar bence, bu yüzden yakında, biz gerçeği öğrenmeye hazır olduğumuzda dönecekler. Ve bu kez nereden, ne amaçla geldiklerini tam olarak bileceğiz. Bir de şu: Dünyanın her yerinde insanlar kıran kırana savaşıyorlar, farklılıklar aşırılaştı, bu manzaraya bakınca insan karanlığın dibine vardığımızı düşünüyor ama aslında pek öyle değil, şafak sökmek üzere. Bekleyin; onların dönüşüyle birlikte yeryüzüne nihayet barış ve huzur da gelecek. Nazca çizimleri: İnkalar'ın Peru'daki Nazca Çölü'ndeki 50 millik alana çizdiği şekiller; dev kanatlı kuşlar, hayvanlar, insanlar... Bazıları o kadar büyük ki yakından neye benzediğini anlamak mümkün değil ancak çok uzaklardan yani gökyüzünden, uçakla bakılınca şekli anlaşılıyor. Daniken'in takipçilerine göre, bu şekiller bir zamanlar uzay araçlarının rahatça inebilmesi için yapıldı. Moai'ler: Şili'nin 3600 km batısındaki Paskalya Adası'daki yekpare taş heykeller. Adada, bu koca kafalı heykellerden tam 887 tane var. En uzunu 82 ton ağırlığında. 86 ton ağırlığındaki yarım kalmış bir başka Maoi'nin ise dudak uçuklatıcı bir görünümü var. Tamamlansaydı 21 metre boyu ve 270 ton ağırlığı olacağı tahmin ediliyor. Bu heykeller yıllarca adada gerçekleştirilen bereket törenlerinde kullanılmış. Buna göre yılın ilk hasat edilen ürünleri Maoi'lerin etrafına dev kümeler halinde diziliyormuş. Puma Punku: Bolivia'daki antik Tiwanaku şehrinde yer alan devasa tapınak kompleksi. Ustalıkla inşa edilmiş ve üzerlerine karmaşık şekiller oyulmuş bloklar diyebiliriz. Tanrıların Alaca Karanlığında bu konuyu genişçe ele alan Daniken'e göre inşası ileri mühendislik teknikleri gerektiren bu tapınakların modern araç gereçler ve makineler olmadan yapılmasına imkan yok. Vimana'lar: 2000 küsur yıl önce Hindistan'da yazılmış Sanskritçe metinlerde sözü edilen uçan arabalar. Araba lafın gelişi, basbayağı uzay aracına benziyorlar. Tıpkı yazarın röportajımızda anlattığı Ezekiel'in gördükleri gibi... Vimana'lar, Mahabarata ve Ramayana adlı iki ünlü Hint destanında da anlatılıyorlar. Yani uzaylı atalarımızın bir zamanlar Hindistan civarına indiği düşünülebilir. Ezekiel'in Kitabı: İbrani İncil'i Tanah'ın içinde yer alan bu bölümde, peygamber Ezekiel gökyüzünden ateşler ve dumanlar saçarak ve acayip gürültü çıkararak gelen bir araç görüyormuş. Daniken, orada uzun uzun anlatılan bu aracın günümüz uzay araçlarının bir benzeri olduğunu düşünüyor. Ezekiel'in araçtan inen Tanrıya Baba diye hitap etmesi de enteresan. Daniken'e göre, Ezekiel bizim aslında o kişinin kanından geldiğimizi biliyor. Tanrıların Alaca Karanlığında Kargo kültü diye bir kavramdan söz ediliyor. Erich von Daniken'in bulduğu bir kavram değil elbette, geçen yüzyılın başlarında Yeni Gine, Pasifik Adaları, özellikle de Malenezya'da ortaya çıkmış. Aslında antropolojinin alanına giren kargo kültü, Daniken'in dilinde şöyle bir şeye dönüşüyor: İlkel bir toplum, teknolojik olarak daha ileri bir toplumla temasa geçtiğinde, ilk gruptakiler ikinci gruptakileri tanrı olarak görüyor. Ve ikinci gruptakiler kaldıkları süre içinde yerel halkla etkileşime geçip onlara malzeme ve yiyecek paketleri, yani kargolar getiriyorlar. Karşılaşma sonlandığında geride kalanlar tanrıların dönmesi için yoğun bir biçimde ritüeller düzenlemeye başlıyor. Daniken'e göre, atalarımız da bunu yapmış. Bu yüzden uzaylı ziyaretçilerden öğrendikleri mühendislik yöntemleriyle tapınaklar, heykeller inşa etmiş ve o tapınakların çevresinde bereket ritüelleri düzenlemeye başlamışlar. Anlattıklarım size bir şey hatırlattı mı? Yakın bir gelecekte biz de uzak bir gezegenin 'antik astronotları' olacağız. O halde bu, neden binlerce yıl önce Dünya'da yaşanmamış olsun? Cevap çok açık... Yani kibirli tavrımızı bırakıp kozmik geçmişimizde olan bitenlerle yüzleşmeye hazırlanmamızın vakti geldi.


Hakan Bıçakcı'yla sekiz on yıl önce tanıştığımızda ilk romanı yeni çıkmıştı. Kahve içtik, kısa bir röportaj yaptık ve Hakan şu hayatta sahiden arkadaşım olduğuna inandığım nadir insanlardan biri oldu. Bir sürü kitap, röportaj, konser ve sohbet sığdı bu on yıla. Geçen hafta, acayip sıcak bir günde yeniden buluştuk. Bu sayfalardaki değişmez röportaj mekanım Brasserie Bomonti Kadıköy'de... Ve son romanı Doğa Tarihi'nden, hayattan hatta kedilerden konuştuk, saçma fotoğraflar çektirdik, sıcağı etkisiz hale getirmek için de bira içtik, birkaç küçük proje yaptık ve tabii ki daha sık görüşmeye karar verdik. Doğa Tarihi'ne adını veren esas karakter Doğa, gençken Londra'ya gitmiş ve çok sevdiği Brezilyalı thrash metal grubu Sepultura'nın yeni albümünü görmüş. Alsam mı almasam mı? diye düşünmüş bir süre, çünkü yanında çok az para varmış. Sonra şu tarz düşünceler geçmiş zihninden: Yeni Sepultura albümünü dinlediğimi kimseye gösteremem ama üzerinde grubun logosu olan bir tişört alırsam, giydiğimde herkes benim için ne kadar farklı biri diye düşünür. Ve o gün albümü bırakıp tişörtü almış. Hayatımızın küçük seçimlerin toplamı olduğu önermesinden yola çıkarsak; o küçük seçim anı, Doğa'nın daha sonra yapacağı seçimlerin de ipucunu veriyor bir bakıma... Buna Şeytan'la sözleşme sahnesi diyorum ben. Zaten Bıçakçı'ya göre insanın nasıl göründüğünün, ne olduğundan, vene yaptığından çok daha önemli sayıldığı bir dünya kendimizi içine attığımız kötülüğe dair bize çok şey söylüyor. Yok, ben sadece benim... Sakin ve iyi huylu bir insanım gerçekten de ama haklısın, romanlarımda ciddi bir korku, kötülük ve şiddet var. Sadece yazar olarak değil, okur olarak da bu tür hikayeler beni çekiyor. Ama şu da var, bu karanlık anlatılar benim karakterimin değil, zihnimin bir parçası. Yazarken bunu özgürce kullandım. Başıma gelmesinden korkacağım kabuslarımı karakterlerime yaşattım, eziyet ettim onlara... Fakat özel hayatımda böyle kötücül düşüncelerim yok. Dolayısıyla dışarıdan bakınca belli olmaması normal. Hayatım pek hareketli veya eğlenceli sayılmaz. Meraklısı olduğum, takip etmeye çalıştığım çok fazla şey var ama hepsi de bireysel meraklar. Dolayısıyla sosyal, dışa dönük biri değilim. Dışarıdan bakılınca enteresan bir yaşantım da yok. Hayatımı yazsam roman olmaz yani. Görmeye bekleriz tabii ama kendini sevdirmeyebilir, çünkü yabani bir tip... Ayşegül kedimiz. Altı yaşında bir tekir. Yavruyken Teşvikiye'de sokakta çıkmıştı karşıma. Çok zayıftı ve pek güzel sayılmazdı. Koca kulaklı, fare gibi bir şeydi. Yine de dayanamayıp eve götürdüm. İyi ki öyle yapmışım. Hayatta en sevdiğim varlıklardan biri oldu. Ayrıca epey de güzelleşti ya da bana öyle geliyor. Romanda doğanın iki boyutu var. Biri insan doğası, diğeri insanın etrafını saran doğa. Biri içimizde, diğeri dışımızda... Doğa Tarihi'nde ikisinin de tükenmekte olduğunu görüyoruz. Plazalar-AVM'ler-siteler üçgenine sıkışan Doğa isimli bir kadın var bir de, beton çölünde yaşıyor. Ömrü yeraltı otoparklarıyla birbirine bağlanan yapıların arasındaki asfalt yolda geçiyor. Klima havası soluyor. Çevresinde doğaya dair hiçbir iz yok. İç dünyasına baktığımızda da benzer bir kuraklıkla karşılaşıyoruz. Doğa içinden geldiği gibi yaşamıyor, kendisine dayatılan hayata adapte olmaya çabalıyor. Robot gibi. Romanı yazdığım dönemde doğa kavramı ve çağrışımları üzerine epey düşündüm. Emperyalizmin doğaya hakimiyet mantığıyla hareket etmesi, Paganizm'in doğaya yaklaşımı, tüketim toplumu üyelerinin doğayı yok ederek var olmaları gibi konular hep aklımın bir kenarındaydı. Bir doğa tutkunu değilim kesinlikle. Şehir hayatı benim için her zaman daha cazip. Ama tabii bu, şehirlerin doğayı talan etmesinden rahatsız olmadığım anlamına gelmiyor. Ayrıca şehirden kastım romandaki gibi bir tür uzay üssü değil. Sepultura sahnesi enteresan... Doğa o gün imajını, nasıl göründüğünü her şeyden daha çok önemsemeye karar veriyor. Tişört ile albüm arasında kaldığı sahneden bahsediyorsun. O gün parası sadece birine yetiyor. O da tişörtü alıyor. Yani Sepultura'yı dinlemek yerine bu müziği dinlediğinin başkaları tarafından bilinmesini tercih ediyor. Kendi içinde yankılanan bir mutluluk ihtimali onu kesmiyor. Fark edilme hazzı ağır basıyor... Bu tabii romanın uğraştığı mevzuya gönderme yapan mikro bir örnek sadece. Adorno, Aldous Huxley'nin Cesur Yeni Dünyası için kendini cennet sanan bir toplama kampı der. Doğa'nın yaşadığı, çalıştığı ve eğlendiği ortamlar da böyle bana göre. Ve evet, işin gönüllülük boyutu çok önemli. Zaten beni bu romanı yazmaya iten biraz da bu gönüllülük hali oldu. Başta Doğa olmak üzere romandaki karakterlerden hiçbiri içlerinden geçenleri söylemiyor. Herkes karşısındakine kendi duymak istediklerini söylüyor. Bu durumda da mesela bir davete istemeyerek gelen arkadaş, isteyip gelemeyenden makbul oluyor. Karakterler sevdikleri şeyleri, kişileri elde etmekle uğraşmak yerine elde ettiklerini sevmeye çalışıyorlar. Böyle haller işte. Rüyalar gerçeğin bir yansıması... Ama çok tuhaf filtrelerden süzülen bir gerçek. Benim ilgimi çeken şey, karakterlerin gölgede kalan bölümleri... Bunlar da sonunda hep karakterlerin rüyaları vasıtasıyla su yüzüne çıkıyor. İnsanın hayatında kontrol edemediği bir boyut rüyalar. Ve bu boyut olmadan hayatın bütününü kavramak mümkün değil. Teşekkür ederim. Genelde doğrudan bir anlatımı seçtim romanda ama orası en sembolik bölümlerden biri. Doğa'nın yaşama şekli, Doğa Tarihi Müzesi'ndeki bütün o doldurulmuş hayvanların sergilenişiyle paralellik içinde. Bir de geçmiş zamanın canlı canlı bakan ölü hayvanlar gibi karşısına çıkması var tabii. Artık hareket edemiyorlar ama yine de her an kıpırdayacakmış gibi duruyorlar. Kariyer odaklı yaşayanların, On yıl sonra kendini nerede görüyorsun? gibi tuhaf sorularla işe alınanların bir temsilcisinin, geçmişe dönmek istemesini, kurtuluşu geçmişte görmeye başlamasını trajik buluyorum, o yüzden böyle bir sona doğru gitti roman. Finalin muğlak bir duygusu olduğunu umuyorum. Ve sonunun mutlu mu mutsuz mu olduğundan gerçekten emin olamıyorum.


Dehası kitleler tarafından onaylanmış bir müzisyenin önüne zıplayıp bakın ben de onun fanatiğiyim, şu kadar zamandan beri, şöyle yoğun duygular eşliğinde dinliyorum türü açıklamalarda bulunmanın sevimsizliğinin farkındayım. Ama konu Morrissey olunca bu tuzakların hepsine düşe kalka yazmayı göze alabilirim. Lise birdeydim. Doksanlı yılların başı... Yaşı için akıl almaz müzik zevkine sahip bir arkadaşım vardı. Ondan az grup öğrenmedim. Ama aralarında bir tanesi vardı ki yeri her zaman ayrı oldu. Bana karışık bir kaset çekmişti bu arkadaşım. Morrissey'in o acayip sesini ilk kez orada duymuştum. The Smiths'in A Rush and a Push and the Land is Ours adlı şarkısı. Şarkı da güzeldi ama şarkıyı söyleyen ses bambaşkaydı. Başka bir dünyadan sesleniyordu. Ferahlık, kasvet, alaycılık, ciddiyet ve melankoli ayrıştırılamayacak biçimde birbirine karışmıştı gırtlağında. Sonra yazdığı şarkı sözlerindeki inceliği ve derinliği fark ettim. Ve bu sesin peşine düştüm. İnternet öncesi zamanlarda, toplanacak kaç albüm olduğunu bile bilmeden topladım albümlerini. Dinledikçe içime işledi. İdealize edilmiş bir tür kafa sesine döndü zihnimde. Bir süre sonra kafamda net bir ayrım oluşmuştu. Bazen müzik dinliyordum, bazen Morrissey... İkisi tam aynı şey değildi. İstanbul'un havasız pasajlarında Morrissey'in yeni bir albümünü bulabilmek için çırpındığım zamanlarda, bu şehirde onu canlı dinleyeceğim söylense küfrü basardım herhalde. Ama dinledik. Hem de iki defa. Geçen İstanbul konserini (2006/Efes One Love) Irish Blood English Heart şarkısıyla bitiren Morrissey, geçtiğimiz akşamki konsere Türk Bayrağı'yla çıktı. Nereden nereye? Şahsen yadırgadığım bir sahne oldu bu. Sonra daha Morrissey dünyasından bir görsel devreye girdi. Arka plandaki perdede Morrissey'in bir elin parmaklarını geçmeyen takıntılarından olan Oscar Wilde'ın ünlü pozu ve hemen yanında konuşma balonu içinde Who is Morrissey? sorusu belirdi. Ve uzun zamandır beklediğimiz konser, hastalıklı ve zarif bir kendine acıma destanı olan How Soon Is Now ile başladı. Morrissey'in sesi haddinden fazla güzeldi ve kendisi haddinden fazla içtendi. Seyirciyle gerçek anlamda kaynaştı. Konser boyunca düzenli aralıklarla yerlere yatıp elini aşağı uzatarak hayranlarına dokundu. Daha doğrusu kendisine dokunulmasına izin verdi. Hatta sahneye zombi gibi tırmanan birkaç hayranına baba şefkatiyle sarıldı. Bir ara seyircilerden birinin uzattığı A4 kağıdı, üzerinde ne yazdığını bilmediği için tedirgin bir biçimde aldı. Sonra kağıtta Anti-Royal yazdığını görünce bağrına bastı hatta yüzüne bulayıp bir an maske niyetine kullandı. Konser Morrissey'in olağanüstü sesiyle devam etti. Aralarda The Smiths şarkıları duymak, kökten Morrissey'cileri kendilerinden geçirdi. Sonra birden Meat is Murder başladı. Ve arkadaki perdede çeşitli hayvanların tabağımıza gelmeden önce çektiği eziyetler ayrıntılı bir biçimde gösterilmeye başlandı. Perdede masum bakışlı hayvanlar can çekişirken hemen önlerinde Morrissey kırılgan bir meydan okumayla Meat is Murderı söyledi. Nakarattaki sözleri Bu sebepsiz bir ölüm ve sebepsiz ölüme cinayet denirden öldür ye, öldür ye, öldür ye, cinayet diye değiştirerek... Morrissey'i bilen ve The Smiths dönemine hakim olan kesim için olağan bir şovdu bu. Ancak Let Me Kiss Youyu dinlemeye gelen ve Morrissey'i aşk şarkıları söyleyen bir romantik serseri sanan Best Of'çu konuklar için ağır bir sunum oldu. Yine de seyirci kibardı. Yarısı konsere kebapçıdan gelmiş olmasına rağmen sessizce dinleyip sonunda çılgınca alkışladı. Son olarak Let Me Kiss Youyu çalan Morrissey, şarkının sonunda kalbim sana açık sözleri eşliğinde gömleğini çıkarıp attı. Bu şarkıyı dinlerken Morrissey'in gözlerini kapat ve hayran olacağın birini düşün dediği yerde bir an gözlerimi kapatıp Morrissey'in sesinden daha güzel herhangi bir şey düşünmeye çalıştım; beceremedim.


Romantik Korku, Rüya Günlüğü, Boş Zaman, Bir Yaz Gecesi Kabusu, Apartman Boşluğu, Karanlık Oda, Ben Tek Siz Hepiniz adlı kitapların yazarı Hakan Bıçakcı Egoist Okur'a daha önce defalarca konuk oldu. Röportajlarıyla, yorumlarıyla, yazılarıyla ve çektiği fotoğraflarla... Fakat müziğin Hakan'ın hayatında çok önemli bir yeri var. Dolayısıyla eninde sonunda ondan da bir Efkar Karması istememek olmazdı. Ben de istedim. Hakan, Joy Division ekolünden birkaç acayip adamın, The Editors, The Last Shadow Puppets, The National, White Lies, Interpol gruplarının şarkılarını seçti. Güzel oldu! joy division'ın yerini tutmasa da her biri fena değil ama bunların içinde sadece the national'ı tekrar dinlerim bir de zaten interpol arada bir dinlenilebilecek bir grup. çok güzel bir paylaşım teşekkürler.


Kar bu, erir: sen sessizliğin kudretini hatırla. Güneş batar: yüzünde o kızıllık kalsın. Hatırla o ilk bakışın alazını: gelenler gider. Uçar gider rüyalar: aklında uykunun hafifliği kalsın. Bazı kaynaklar doğum tarihini 29 Aralık 1934, bazıları 5 Ocak 1935 alıyor. Tabii önemli olan Füruğ gibi şairin yaşamış olması ve bize bıraktığı o eşsiz dizeler.


Polisiye ve gerilim türündeki kitaplarıyla tanıdığımız Hakan Karahan son kitabında kendini; hayatının en mahrem anılarını okura adeta günah çıkarırcasına açık sözlü bir biçimde anlatıyor. İlk itirafı çok acayip: Yaşlılık çok tuhaf. Ne zaman yaşlandığımı hatırlamıyorum. Bir sabah yaşlı kalktım sanki. Yepyeni bir mesleğe başlar gibi. Seçmediğim, emrivaki olarak yapmak zorunda kaldığım bir meslek diyor ilk satırlarda. Her şeyde hissediyorum bu yeni mesleği. Eski fotoğraflarıma bakarken aradaki fiziksel farkı görüyorum. Sabah yataktan kalkarken belimin dizimin ağrımadığı gün yok. Birilerine tahammül etmekte zorlanırken de bir fark çıkıyor ortaya. Eskiden aptalın tekine saatlerce tahammül edebilirken, şimdi bir dakikamı bile ayıramıyorum. Tersi de geçerli; eskiden tahammül edemediğim, yanlarında feci sıkıldığım bazı insanların kıymetini yeni anladım. Elbette benim. 50 yaşıma bastığım gün, bir kış vakti, karlar altındaki Lüleburgaz'da tek başımaydım. Kendime bir 51 yaş hediyesi vermek istedim. Yarım yüzyılın muhasebesini yapacak, tüm hayat maceramı gözden geçirecek, nereden gelip nereye gittiğimi, ne kadar değiştiğimi görecektim... Kahramanı ben olacaktım ama işin içine hayal gücü de karışacaktı. Benim düşündüklerimi düşünecek, benim söylemek istediklerimi söyleyecek birini yazacaktım. İş hayatına, paraya pula, Türkiye'ye, ilişkilere, aileye, hayatın hazırlıksız anlarında insana sunduğu sürprizlere dair skonuşmak istiyordum. Başına buyruk, otoriteye biat etmeyi becerememiş biriyim, dolayısıyla hayatımda çok çatışma, çok mücadele, kavga oldu. 50 yılda yazacak bir sürü şey birikmişti, hepsini anlattım. Sizin hayatta, aşkta, aile ilişkilerinde yaşadığınız bütün başarısızlıklar, acılar kitapta olduğu gibi, hem de çok ayrıntılı olarak yer alıyor. Ama kahramanınızı finalde mucizevi bir şekilde ödüllendirmişsiniz. Düşünsenize; adam, çok istediği halde hiçbir zaman gerçek bir yakınlık kuramadığı babasını pat diye kanserden kaybediyor. Yöneticiliği bıraktıktan sonra hevesle girdiği her işi bir şekilde batırıyor. Kadınlarla başaramıyor. Loser'ın teki... Kahramanımın finalde başka bir hayatı olmasını, huzurlu ve evrenle, hayatına girmiş çıkmış insanlarla bütünleşebilmiş biri haline gelmesini istedim. Savaşı bitirdim bir bakıma. Bütün bu yaşadıklarım meğer boşuna değilmiş dedirttim ona. Çok temenni ettiğim ama gerçek hayatta başaramadığım bir şeyi yazdım ben. Olmuş gibi, başarmışım gibi... Yani kahramanımı kendiyle ve dünyayla barıştırdım. Hapisten çıkmış gibi hissettim bittiğinde. Gerçek hayatta işler başka türlü yaşanmıştı çünkü. Babamla aramızdaki dayanılmaz gerilim, hatta kavga, onun paraya her şeyden çok önem vermesi, önyargıları, aramızda hiç geçmeyen Seni seviyorum cümlesi, kasvet, ölüm... Babamı hayatımı verecek kadar severdim ama ondan hoşlanmazdım. Beş dakika tahammül edemezdim varlığına ve kapıyı çekip çıkardım. Çıkmamam gerektiğini o öldüğünde kavradım. Kahramanım beni kıskıvrak bağlayan pişmanlıklardan arınsın istedim. Bir de onu benden daha hasarlı ama daha bilge bir karakter olarak kurguladım ki yukarı çıkmanın iyice dibe vurmaktan geçtiğini okur da idrak etsin diye. Başta Amma ağır hikaye diye düşündüm, bittiğindeyse gülümseyerek Vay be, böyle de yaşanabilirmiş hayat aslında dedim. Kendimle dalga geçtim galiba. Hayatı gereğinden çok ciddiye alıyoruz, almasak hatta bize acı veren bazı şeylere, hatalarımıza gülüp geçsek. Ölürken gülecek değiliz, yaşarken gülmenin bir yolunu bulalım. Son belli, çünkü. O gün geldiğinde kendimizi artık yorgun, tükenmiş hissetmeliyiz, hayatta isteyip de yapmadığımız hiçbir şey kalmamalı. Romanda geçmişinizde, özellikle gençlik yıllarınızda hayatınıza giren kadınlara çok acımasız davrandığınız görülüyor. 50 yaşına gelmişsen, aşk hayatında mutlaka birilerine acımasız davranman gerekmiştir. Ben öyle yapmadım diyen yalan söylüyordur. Gençken, o kadar hayatı, insanları tanımıyor ve kendini dünyanın merkezinde sanıyorsundur ki başka türlüsü gelmez elinden. Halbuki onlardan biri, birlikteyken en sinir olup başbelası gibi gördüğünüz kadın, yıllar sonra bir mucizeye sebep oluyor. Kimin niçin hayatına girdiğini peşinen bilemezsin. Hayatına giren herkesin de senin için bir önemi vardır. Bilmiyorsundur, şanslıysan öğrenirsin. Aşık olduğun insanı tek ve en büyük hakikat saymak, onu en yüce mertebeye koymak, kendine ihanettir. Bunun farkında olmak ve gene de o aşkı seçmek bir bedel ödetiyor elbette insana. Seninmiş sandığın aşkını her an kaybedebilirsin. Kendine duyduğun aşktan da vazgeçmeyi bilmelisin. Kudretine, parana, fiziki güzelliğine, aklına ömür boyu güvenemezsin. Hepsi gidebilir elinden. Ben, yaşadığım aşkın bedelini her gün aynı şekilde ödemeye devam ediyorum. Daha fazlasını söylemeyeyim, ucu tehlikeli yerlere gidebilir çünkü. Aşık olduğu kadınla her geceyi bir gecelik ilişki gibi geçirebileceği bir hayat diliyorsunuz oğlunuza. Ama bu gençken elde edilebilecek bir şey değil. 40'tan, 50'dan, 60'tan sonra belki... Gençlikte aşıklar kuyruğu dik tutma derdinde, kavga kıyamet ayrılmakla mükellef. Sevdiği kadınla yoldaş olabilmek için insan yaşlanmayı beklemeli. Başlığa kızıp da okumaya başlamıştım. Bakalım 50 yaşa gelince nasıl benmerkezci erkek cümleleri göreceğim derken, sonunda düşündüğüm gibi değilmiş, harika bir yazı olmuş. Bu kadarcıkla bile kendi yaşamımla hesaplaşmış oldum. Yes, I like your movies, books and expectations from life. Simple and very clear. Love, live and laugh.


Şu sıralar Netflix'te yayınlanan Şahmaran dizisinde izlediğimiz Hakan Karahan, oyunculuğunun ve yapımcılığının yanında yazdığı romanlarla da tanınıyor. Siz yılların gazetecisiniz, ben de 40 yıldır hiç durmadan çalışıyorum. Bizim gibi işkolik emekçiler birbirini bir yerlerden tanır ve bilir. Konuşmadan bile anlaşabiliriz biz, gerisi hikaye... Çok şanslıyız ki bunca yıldır sevdiğimiz işleri tutkuyla yapıyoruz. Çocukluğumdan beri kitaplar ve filmler benim dünyamın mihenk taşları oldu. Hayal kurmaktan ve merak etmekten her zaman büyük zevk aldım. 21 yıllık finans dünyası geçmişim sadece sabah 9'dan akşam 6'ya kadar zamanımı alıyordu. İşimi evime hiç taşımadım. Çünkü orası filmler, kitaplar ve müzikle dolu bambaşka bir evrendi ve benim için esas olandı. Dediğiniz gibi, yazmak bana iyi geliyor, hattat tedavi ediyor. Oyunculuksa beni eğlendiriyor. Başka biri olmak, başka bir hayatı canlandırmak heyecan verici... İş hayatıma gelince; onu zaten kitaplar ve filmler için bıraktım, tam 21 önce. Soruya soruyla cevap vereyim: Kitabı okumaya başlar başlamaz sizi bir kapı çağırıyor. Kapıyı anahtarla açmak gerekiyor, değil mi? İşte o anahtar insanın kendisinde. Anahtarı bulmak için belki de 40'lı yaşları devirmek gerek. Bazı zincirleri kırmak, bazı ilişkileri bitirmek, kendini iyi tanımak, cesur olmak ve en önemlisi sürü insanı değil, birey olmak gerek. Yani cenneti yaşayabilmek için önce ölmek gerek. Ben üniversite yıllarından bu yana sabah uyanınca yatağını yapan, spora giden, diyetine sadık kalan, çalışma saatleri ve eğlenme saatleri belli olan biriyim. Sevdiğim şehirlere ve oralardaki restoranlara, barlara hem sadakatle hem de disiplinle bağlıyım. Giriş ve çıkış saatlerim hiç değişmez. Televizyon daha siyah beyazken bile Almanya'nın maçlarını seyrederdim. Berlin en sevdiğim şehirlerden biridir. Sabah kahvemi şehrin ortasındaki hayvanat bahçesinde içmekten, dolaşırken sokak satıcılarından sosisli sandviç alıp yemekten, biralarından, şaraplarından, ekşi lahanasından ve her tarafa sinmiş Alman disiplininden haz duyarım. Zaten 1960'ta Alman Hastanesi'nde doğmuşum. Büyük ihtimalle bebekler karıştı ve beni Türk ebeveynlerime verdiler. Elke bir roman kahramanı. Vücuduyla, saçlarıyla, gözleriyle, zekasıyla, çapkınlığıyla, tecrübesiyle, cesaretiyle ve açık sözlülüğüyle tam hayal ettiğim gibi bir kadın. Onu yazarken güldüm, düşündüm, mutlu oldum. Dokuz romanım arasında en önemsediğim karakterler arasına, hem de ilk sıralardan girer. Başka bir romanımda belki onunla tekrar buluşurum. Elke beni tabii ki kendime yaklaştırdı ama zaten Elke her erkeği hem kendine çeker hem de kendisine yaklaştırır. Candan'ın yüzünde bir tebessüm vardı. Viyana'daki arkeolog ben miyim? diye sordu. Eh, bu sefer de benim yüzüme bir tebessüm yayıldı. Daha sonra kitabın ilk tashihlerini yapmaya koyuldu. Beğendiğini tahmin ediyorum, çok fazla komplimanda bulunmaz beni şımartmamak için. Beğenmeseydi kesin söylerdi. İnsanın, kendini tatmin eden bir hayatı sürememesi, bunun üstesinden gelecek fırsatları kaçırması, risk almaktan korkması, yenilmekten kaçması, konfor alanı dışına çıkamaması, bunlar bence zaten yaşamamaktır. Bu tip insanların içi de dışı da erken yaşlanır. Gözlerine bakınca anlaşılır zaten yaşayamayanlar. Var oluş sancılarını bertaraf etmekse, ne diyeyim, sadece yaşamakla olur. Zafer'in ailesiyle, çocukluğuyla ve bugünün İstanbul'uyla ilişkisini yazdığı bölümlerle Elke'nin otele gelip Zafer'in hayatına girdiği bölümleri, roman içinde roman şeklinde kurgulamak en başından beri aklımdaydı. 60 yıllık bir muhasebeyi kapatırken kurgu karakterler yarattığım gibi gerçek karakterlerden de yararlandığım aşikar. Zafer'i hüzünlendiren kısımları ve iç hesaplaşmaları, onu eğlendiren bölümlerle bir teraziye yatırdım. Altından kalkılamayacak her türlü meseleyi mucizevi bir kadın çözebiliyor, bunu kendimden biliyorum. Romanların içinde her zaman satır aralarında yazarların sırları yer alır. Yazarlar kendilerinden bahsetmedikçe iyileşemezler. Öyle sayılabilir. Önceki romanlarımda Roma, Nice, Miami, Cannes, Magosa, Bükreş, Boston gibi şehirlerde geçen hikayeler de var. Kahramanlarımı, İstanbul'da başlayan maceralarının devamında başka şehirlere sürüklemek hoşuma gidiyor. Sevdiğim başka şehirlere devamlı kendimi sürüklediğim gibi. Niyetim zaten okuyucuyu şaşırtmak, düşündürmek, gülümsetmek, samimiyetimi hissettirmekti. Acı hep var, sonsuza kadar da olacak. Ama madalyonun öbür yüzünde de umut var, acıyla başa baş yarışıyor o. Ben bu yarışta burun farkıyla umuttan yanayım. Tek mekanda ve genelde iki kişi arasında geçtiği için bence içerik, bağımsız bir festival filmi dokusuna çok uygun. Yazarken hikaye film şeridi gibi gözümün önünden geçiyordu zaten. Umarım bir gün onu film olarak sinemada seyrederim. 70 yaşına merdiven dayamış kıymetli bir oyuncu arkadaşım da aynen öyle söylemişti. Ona inanıyorum. Tabii ki erkeklik meselesini sorguladım, çünkü Zafer 60 yaşında bir erkek yazar ve karşısına gençlik yıllarından beri onu derinden etkilemiş çok seksi bir kadını çıkıyor. Bu kadın bir hafta boyunca onun otelinde kalacak... Bu erkeğin kafasından kim bilir neler geçer? Zafer'i yazarken çok eğlendim, onu çok özleyeceğim. Bence pratikte erkekler de kadınlar da tek eşlilik tezine aynı mesafede. Teoride sabaha kadar tartışılır, çünkü bu konularda dürüst olmak yürek ister. Aşk acısı bazen büyüyünce geçer bazen de yeni bir aşkla... İnsanlık dramınınsa sonu yok. Aşkın içine veya dışına düşmek kolay, insan olmak zor.


Hakkı Devrim vedalaşamadan kaybedilenlerden. Aslında onunla daha ben çocukken bile tanışıyormuşuz ama açıkçası o kısmı çok iyi hatırlamıyorum. Babam anlatmıştı, aynı iş yerinde çalıştıklarında olup bitenleri, bana hediye ettiği masal kitaplarını... Yıllar sonra edebiyat dergisi Picus'u yönetmeye başladığımda onunla bir kütüphane röportajı da yapmıştık. Tanışıklığımız bundan ibaret. Ama severdim, kimi zaman gaddar bulsam da Cihannüma'yı kaçırmazdım. Bugün Hakkı Devrim'in öldüğünü öğrenince, röportaj dosyadan çıktı, Egoist'in Yangında İlk Kurtarılacaklar bölümüne girdi... Tamamını bulamadım ama kitap çalma deneyiminden bahsettiği bölüm kalmış neyse ki, çok tatlı orası. Utandık sonradan demiş Hakkı Bey. Anısına yayınlıyorum. Elveda Hakkı Bey, unutulmayacaksınız. Ders dışı kitaplarla da okulda tanıştım ben. Adana İkinci Ortaokul 'daki Türkçe öğretmenim Sait Toraman sayesinde. Bildiğim ilk kütüphaneyi de Sait Hoca'nın bize ceza diye aldırdığı kitaplarla sınıfımızdaki küçük dolapta oluşturduk. Hatırladığım kadarıyla kendi harçlığımla aldığım ilk kitap, Amerikalı yazar Pearl S. Buck'un iki ciltlik Sarı Esirler romanıydı. 1938'de Nobel Edebiyat Ödülü alan yazarın daha sonra birçok kitabını okudum. Hocanın ezberleyin dediği şiiri doğru dürüst okuyamadığım için cezalandırılmıştım. Sünnet edildiğimde bebek sayılmazdım. Aile dostu ağabeylerden biri, hediye olarak kitap getirmişti. Biri Victor Hugo'nun Sefilleriydi; kısaltılmış bir metin. Diğeri Türk hanım yazarlardan birinin aşk romanı... Ablalar kitabı getireni, Bu yaşta bir çocuğun okuyacağı kitap mı bu? diye biraz azarladılar. Önce o kitabı okudum, ama adı neydi, yazarı kimdi hatırlamıyorum. Sevdiğim şey, kitaptan çok bir resimli roman dergisiydi: Binbir Roman. Lisedeyken birkaç arkadaş adeta kitap canavarına dönüşmüştük. Babamın aydan aya verdiği 20 liranın tamamını, çoğu Maarif Klasikleri olmak üzere kitaba yatırıyordum. Fransızcayı sözlük yardımıyla okur hale gelmiştik. Ben sözlüksüz hala okuyamam. İki büyük savaş arası Fransız romancıların çok rağbette olduğu bir dönemdi. Haşet'te Jules Romains'in İyi Niyetli İnsanlar adlı seri romanının ilk 12 cildini gördük. 23 ciltte tamamlanmıştı. Zihni'yle para biriktirmeye başladık. O gidip sormuş bir gün, depoda yedeği yokmuş kitapların. Alacak biri çıkarsa, bekle bir takım daha gelsin. İşbirliği ederek bir gün on iki cildi birden yürüttük. Nasıl yaptığımızı sormayın lütfen. Yıllar yılı aklımıza geldikçe korktuk. Paramız olduğunda gidip suçumuzu itiraf edecek, parasını faiziyle ödeyecektik. İyi kötü paramız oldu sonraları, ama yapmadık, utandık. Evde, Çatalca'daki çiftlik evinin bütün bir odasında ve gazetedeki odamda, bir kısmı koliler içinde, hiç saymadım. Durumu şöyle özetleyebilirim: Bulamayacağımı bildiğim için kitap aramaktan hayli zaman var ki vazgeçtim. Düzenli kütüphane edinecek genişlikte yerim yok. Sevdiğim yazarlar sayamayacağım kadar çok. Ama bütün kitaplarını okuduğum dört Türk yazarını sayabilirim: Ahmet Hamdi Tanpınar, Sait Faik Abasıyanık, Kemal Tahir ve Orhan Pamuk. Böyle bir meselem, iddiam ve listem yok. Eşimin dedesi Ahmet İhsan Tokgöz'den kalma bir Servetifünun koleksiyonumuz vardı. Ansiklopedicilik yıllarımızda birkaç cildi kayboldu. Bir de yazarınca imzalanmış kitaplar var. İsmail Habib Sevük'ün çok faydalandığım bir kitabı vardır, Avrupa Edebiyatı ve Biz. Onu Fransız Filolojisi'nden bir kız arkadaşıma vermiştim, elli beş yıl kadar oldu. Bu hafta gene buluştuk bir vesileyle, kitabın lafını bile etmiyor. Eski kitaplar o kadar çabuk bulunmaz oluyor ki. On beş yıl önce Andre Maurois'nın bir kitabını aradım Paris'te. Yayınevine gittim, bilgisayarlarında kaydı yok. Görevli hanım bana Maurois diye bir yazar hatırlamadığını söyledi. Not almayacaksam, mesela elimdeki bir romansa, geceleri ve yattığım yerde okumayı severim. Dedim ya, gönlümce okuyamamanın acısını duyuyorum. Elden geçiremez durumdayım. Daha geniş bir eve taşınma hayallerimin baş sebebi de bu. Vaktiyle başvuru kitaplarını konularına; roman, deneme, şiir kitaplarını da yazar adlarına göre sıralardım.


Amerikalı tarihçi Bernard Lewis'in Tüm zamanların en büyük alimi diye tarif ettiği üstad Halil İnalcık kitaplarının gözden geçirilmiş, genişletilmiş baskılarıyla yine okur karşısında. Üstelik önümüzdeki döneme dair bazı sürprizleri var. Hocaların hocası, Osmanlı tarihinin babası ve Şeyh-ül müverrihin olarak bilinen, yazdığı makaleler ve kitaplarla Osmanlı İmparatorluğu'nun yapısını, işleyişini, toplum modelini çözmemizi sağlayan, dünya akademilerine üye kabul edilmiş değerli tarihçimiz Prof Halil İnalcık, bu yıl 96 yaşına bastı. Tasarladığı kitapları bitirmek için evinden çıkmadan büyük bir fedakarlık ve tutkuyla çalışmalarını sürdürüyor. Ayrıca meraklılarına müjdelerimiz var: Devlet-i Aliyye'nin 2. cildi, yeni yılda 2 cilt olarak yeniden çıkacak. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları'ndan önce ağırlıklı olarak 17. yüzyıl kadınlar saltanatını anlattığı ilk cilt, ardından Osmanlı'da askeri ve mali dönüşümü içeren ikinci cilt yayınlanacak. Kırımla ilgili eserleri sırada. Şu anda Hıristiyanlıkla İslam arası tartışmaları yazıyor, Fatih ve İstanbul kitabı için. İlk dönem kaynakları üzerine çalışıyor, çok önem verdiği bu yayınının bitmesine az kaldı. Yeni yılda özel bir kitap, şimdilik kod adı Dostları İnalcık'ı anlatıyor olan yayın raflarda yerini alacak. İlave sürpriz yayınlar da olabilir, hiç şüpheniz olmasın.


Biliyorsunuz; Hamdi Koç'un yeni romanı Çıplak ve Yalnız çıktı. Romanı daha sonra ayrıca yazacağım ama önce Hamdi'yle yaptığımız röportajı okuyun istiyorum. Yeniden okumak ve düşünmek, sonra da yazmak için vaktim çok. Hem Çıplak ve Yalnız aceleye gelecek gibi değil, çünkü büyük bir roman, nasıl derler, beklediğim roman. Bilmek istemediğimiz şeyleri. Nihayet bilmek zorunda olduğumuz şeyleri. Geçmişimizi gönlümüze göre ayıklayamayız. İyi hikayelerimiz kadar kötü hikayelerimiz de bizim. Onlar da bizi anlatıyor. Bizim bilincimiz izin vermezse, yarın başkasının vicdanı izin verir, çıkar o anlatır. Bazen bir hayalet olur bu, bazen bir yazar, bazen bir deli. Hikaye bir kez yazılmayagörsün, bir gün mutlaka anlatılır. Acı ölmez. Şimdiye kadar kimsenin acısı ilelebet gömülü kalmamıştır. Çünkü insanlık vicdan demektir. Temizlemek, aklamak, bunlar büyük kelimeler, hatta muhtemelen imkansız fiiller. Ama hatırlamaya, anlatmaya başlamak iyi bir adım olabilir. Korku, utanç, bunlar uzun ömürlü, dayanıklı duygular değil. Hele faydalı duygular hiç değil. Geleceği istiyorsan hak edeceksin. Yasemin benim için de fazlasıyla cazip bir kadın. Belki o yüzden onun hakkında kendimi biraz kontrol etmek, ekonomik davranmak zorunda kaldım. Bir aktrist, bir yıldız. Bizim gibi sıradan insanların dünyasına ait değil, dinleyişi farklı, konuşması farklı, sevgisi ve vazgeçişi farklı. Tepeden tırnağa ego ve içi kibirle dolu olduğu kadar sevecenlikle de dolu bir kadın. Hikayesi, çöken bir sosyal dünyanın son mensuplarından biri olmak. O bunu yaşamış ve görmüşse, ki öyle anlaşılıyor, sözlerine kulak vermekte fayda var. Ama sanatın seksten ibaret olduğunu niçin genç, güzel, alımlı bir kadınken göremedi, anlamak için ille yaşlanması, fiziksel cazibesini kaybetmesi mi gerekiyordu, bunu da sormak lazım. Sormadım, gerçi. Huriye'ye de aşağı yukarı Yasemin kadar yer ayırdım. Bunlar doğruları, gerçekleri söyleyen kadınlar. Biri ölümlüler dünyasının anlatıcısı, öbürü ölümsüzler dünyasının. O dirayet de bana erkeklerden çok kadınlarda olurmuş gibi geliyor. Bir şey söylememeye çalışırdı. İlk tepkisi, burada hava rutubetli, ben kaçayım, demek olurdu. Ama sonunda okuduğumuz romanı yazıyor, yaşı ilerleyince ve itiraf ediyor, korkacak birşeyi kalmayınca. Bu yaşımda artık bana dayak atamazlar, işkence yapamazlar, ellerinde kalırım diye korkarlar diyor. Ama büyümek kaybetmekten hep daha çok korkar olmak demek. Bizim memlekette ise bugün her zamankinden daha iyi görüyoruz, anında boğazına sarılıyorlar. Polis, olmadı vergi müfettişi, olmadı itibarsızlaştırma, işten attırma... Ezelden beri Türkiye'de en zor şey genç olmaktır. Ben bu romanı yazmaya başladığım zaman telefon dinlemelerinden başka pek akla o zamanları getiren bir durum yoktu. Ya da belki vardı ama aşikar değildi. Dört sene önce birçoğumuzda daha liberal bir ülkede yaşamak üzere olduğumuz hissi vardı. Asker cezalandırılınca asker tarzı hükmetme refleksleri, dayakçı devlet geleneği de bitecek sanıyorduk. Ama Mayıs sonunda bir sabah her şey altüst oldu. Bütün o iyi niyetli liberal hayallerin hayal olarak kalmaya mahkum olduklarını. Bizde devlet değişmez; artık aşikar olan bu. Evet ya; bugünle romandaki günler arasındaki benzerlik iyice artmış. Polis sokakta, otoparkta, apartman merdiveninde çocukları sıkıştırıp dayak atıyor bazen hatta öldürüyor. Üstelik bunu yapanlar vakti zamanın mazlumları. Bilmiyorum, belki bizde hükümet etmek demek eline sopayı almak demektir ve belki almamak mümkün değildir. Yani belki ellerinde olmadan yapıyorlardır. Yüzük öyle emrediyordur. Hukuk ise kendi başına bir hiçtir. Hukuk tatbik edecek adam varsa hukuk olur. Hukuk da çünkü neticede yazıdan, metinden başka birşey değildir. Emre ya da ihtiyaca göre yeniden yazılır. Ha, vicdan dersen, hukukun temeli vicdandır dersen, Türkiye'de buna alacağın tüm karşılık uzun bir sessizliktir. Bu hükümete belki bize asker vesayeti denen şeyin, alternatifinden daha kötü birşey olmadığını gösterdiği için teşekkür etmemiz lazım. Hiç olmazsa ta İstiklal Mahkemeleri zamanından beri yıllardır aklımızda yaşattığımız faşizm semptomumuzun yanlış temeller üstünde oturduğunu görmüş olduk. 60 darbesini hala destekleyenlerin, o darbeyi ihtilal gibi seksi bir kelimeyle tarif edenlerin içi rahatlamış olmalı. Kalıyoruz. Nasıl kalmayalım, hayatımız bu. Bu hayatı geçmişiyle de bugünüyle de üstlenmek zorundayız. Mesut gibiyiz. İstemiyoruz diyemiyoruz, çünkü aslında istiyoruz. Sadece gidecek yerimiz olmadığı için değil. Bütün geçmişimiz bizi bu hayata bağlıyor. Mesele bu hayata bizim bir şey katıp katamayacağımız. Hayatın bizim için başkaları tarafından önceden düzenlenmiş biçimini içimize sindirip sindiremeyeceğimizz. Sözün kısası ruhumuzu, hayal gücümüzü teslim almaya çalışan bir kuruma; devlete, geleneklere, mirasa teslim olup olmayacağımız. Çünkü susmak ahlaksızlığa işaret eder. Çünkü korku gibi, hesapçılık, hainlik gibi en bayağı duyguları akla getirir. Romanda öyle bir durumu ima eden bir karakter var, inatçı da bir adam, muhtemelen bütün kötülüklerin bizzat şahidi olmuş ama bir türlü konuya girmeye yanaşmıyor. Olanlar için üzgün. Ama pişman mı, biz esas onu öğrenmeyi istiyoruz. Bir hukukçuda vicdan olmazsa ne olur? Hiç, ne emredilirse onu yazar. Romanda da öyle oluyor. Çünkü 1960 yazında öyle oldu. Bir sürü hoca toplandılar, askere servis vermeye başladılar. Romandaki kayınpeder, Yasemin'in babası onlardan sadece biri. Sonra bazı daha küçük adamlar da servise katıldı ve Yassıada mahkemesini kurdular, işlettiler, sonuca ulaştırdılar. Tarihimizde başımıza gelen en büyük felaket darbeler değildir, Menderes'in idamı da değildir. Başımıza gelen en büyük felaket, en büyük ayıbımız Yassıada mahkemeleridir. Unutmamak için, minnettarlığımızı ifade etmek için, hayatın devam ettiğini ama kimseyi arkada bırakmadığını göstermek için. O çocuklar bizim adımıza, bizim yerimize öldüler. Sen ya da ben de ölebilirdik, ama onlar öldüler. Hepsine bir hayat borçluyuz. Benim yaşımda artık, hele benim işini yapıyorsan, geçmiş ve gelecek üzerine düşünüyorsan, iyi bir insanın iyi bir fikir gibi ilelebet yaşayabileceğini anlamış oluyorsun. Tabii hiçbir şey varlıklarının yerini tutamaz. Ama o çocuklar artık benim dünyamın ölümsüzleri. Şimdilik elimden gelen buydu. Sonra, gün gelecek, onları öldürenler de aslında kendilerini, kendi geleceklerini öldürdüklerini görecekler. Ne kaybettiklerini bir gün onlar da anlayacaklar. Elli sene sonra birileri dönüp bu çocukları kim öldürdü diye sorduğu zaman. Eh, var, doğru. Çünkü yazmak en dünyanın belki en zor işi değildir ama eminim dünyanın en yalnız yapılan işi. İçinde ilerledikçe üstelik yalnızlık isteği daha da artıyor. Sonunda ödülü büyük olabilir de olmayabilir de, ama süreç ızdıraplı bir süreç. Mesut tutkulu bir yazar değil, o yüzden ona iyice sıkıntılı geliyor. Ben biraz daha şanslıyım. Hem ondan daha gencim şimdilik, hem de tembelliğimden bir şikayetim yok. Sevdiğim romanlar. Çıplak ve Yalnız'da, Mesut'un iç dünyasında aşk hakkında da insana birşeyler söylediği, önüne inandırıcı örnekler koyduğu için ayrıca anlamlı. Aşkı yaşamanın bir sürü yolu var. İnsan aşık olunca aşkı da kendini de daha iyi anlamak istiyor. Romanlar her zaman daha iyi anlamaya yardımcı olur. bu vatandaşı freud'a teslim etmeli:) sevgiyle.


Handan Akdemir'i gazeteci olarak tanıdım. Hayatımın en zor dönemlerinden birinde yanımda olan, beni destekleyen meslektaşlarımdan biriydi. Aynı kitapları seviyor, aynı ideallerin peşinde koşuyor ve kendimizi aynı insanların yanında iyi hissediyorduk... Tanıdığım en maharetli kalemlerden biri olan Handan daha sonra ani bir kararla gazeteciliği bırakıp yayın dünyasına geçti. Şimdi uzun süredir Doğan Kitap'ın editörlerinden biri. Haruki Murakami'nin dev romanı 1Q84'ün editörlüğünü de o yaptı. Haruki Murakami çok satmasının ve sevilmesinin dışında edebiyat açısından niçin önemli bir yazardır? sorusunun yanıtı kendi içinde gizli. İnsanlar neden bir kitabı almak, okumak isterler? İstediğiniz kadar pazarlama faaliyeti yapın, bir kitabın ancak belli bir noktaya kadar satın alınmasını sağlayabilirsiniz. Ama satın almak ile sevmek farklı şeylerdir. Dünyadaki en dahice pazarlama faaliyeti bile bize bir şeyi sevdirmeyi başaramaz. Murakami'nin edebi dehası zaten bu kadar sevilen bir yazar olmasının nedenlerinden biri diyebiliriz. Haruki Murakami Japonya'dan çıkmış bir dünya yazarı. Bu yüzden tüm dünyadaki okurlara değmeyi, onların içinde bir şeyleri tetiklemeyi başarıyor. Çok iyi bir kurgu ustası ve okurlarını, anlattığı nasıl bir hikaye olursa olsun o hikayenin içine çekmeyi, o hikayeden oluşturduğu gizemlerle dolu dünyanın içinde tutmayı başarıyor. Edebiyatın misyonlarından biri de insanın kendi varoluşuna ve içinde yaşadığı dünyaya anlam vermesine yardımcı olmaksa Murakami bu konuda gerçek bir usta. 1Q84 Türkiye'de de Japonca baskısı yapıldığı günden bu yana bekleniyor. Türkiye'de bir Murakami okuru oluştu çünkü. Bu romanı bu kadar cazip kılan yarattığı dünyanın gerçekliği. Fantastik öğelerle harmanlanmış ama kendi içinde tutarlı ve sonuna kadar gerçek bir dünya manzarası çizmesi. Bu dünyada geçen, bizi soluk soluğa bir sayfadan diğerine çeken bir hikaye anlatırken yazarın bize bir şey yapıyor olması olabilir yanıt. Okur edebiyatla temasında bir beklenti içindedir. Ona bilmediği bir dünyayı anlatacak, zihnini açacak, belki duygularını tetikleyecek bir aracı ile karşılaşmak ister. Murakami için edebiyatın büyücüsü denir hep. Bu büyücülük tanımı hiç de yersiz değil. Çünkü Haruki Murakami tıpkı bir Şaman öykü anlatıcısı gibi bizi meraklandıran bir öykü anlatırken aslında içimizde bir yerleri kurcalar. Bir çocuğu tatlı bir masalla oyalayıp dişini çekmek gibi içimizde bir şeylerin yerini değiştirir. Adeta bir tür kalp masajı yaparak bizi sürdürmekte olduğumuz hayatın içinde yeni bir hayata uyandırır. 1Q84'ü anlatırken yürek atlası tanımını kullandık, çünkü insan yüreğine dair bir roman 1Q84. Okur ne bulacak bu romanda? Katmanlı bir roman 1Q84. Edebiyatın kült klasikleri Ulysses gibi, Murakami'nin ismini ödünç aldığı 1984 gibi, hatta teşbihte hata olmaz derler, kutsal metinler gibi. Katmanlı metinlerle ilgili şunu söylemek yanlış olmaz. Okurun ne bulacağının yanıtı okurun hangi farkındalık düzeyinde olduğunda gizlidir. Okur hazır olduğu mesajları bulacak bu kitapta. 1Q84'ü okuyan birinin varoluşunda aşk önemli bir yer tutuyorsa muhteşem bir aşk hikayesi okuyacak. Kendini gerçekleştirmek için her yolu deneyen, iki dünyanın bir araya gelmesini bekleyen bir aşk. Okur günlük rutinin içinde yaşamam gereken hayat bundan mı ibaret? diye düşünüyorsa paralel bir evrenle tanışacak. Aslında paralel evrenleri her saniye yarattığı sonucuna varacak. Kapılıp sürükleneceği bir aksiyon hikayesi arıyorsa, en kaba tanımla bir tür kiralık katil olan bir kadının son işi ve ardından başlayan amansız bir takip hikayesini okuyacak. Yazma uğraşı üzerine düşünüyorsa bir metni, kitabı başarılı kılan unsurun kolektif bilinçte bir şeyleri harekete geçirme gücü olduğuna hükmedecek. 1Q84 her bir okur için başka bir katmanını açacak çünkü. Aşk 1Q84 gezegeninin çekirdeğindeki ağırlık merkezi. Bu kitaptaki aşk öyküsü kendini gerçekleştirmeye yeminli bir aşk öyküsü. Bu kadarını söylemek yeterli. Kitabın büyüsünü bozmayalım. Ama bu kitaptaki aşkın insanı dönüştüren bir aşk olduğunu söylemek mümkün. Sonuna kadar gerçek, uğruna canından vazgeçmeye ve dünya değiştirmeye razı olunacak bir aşk. Murakami okurları bu romanda da Murakami'nin gözde temalarını, nesnelerini, imgelerini bulacak. Yine kedilerle karşılaşacağız. Yine her gün bizi ziyaret eden bir karga olacak. Bu kitapta bir kez daha Murakami'nin bir kurgu ustası olduğunu teslim edeceğiz. Yine caz klasiklerine doyacağız. Dünya edebiyatına, kültürüne damgasını vuran yazarlarla, düşünürlerle, George Orwell'la, Marshall McLuhan'la, Lacan'la, Çehov'la, Shakespeare'le bir kez daha buluşacağız. Romanın uzunluğu sorun olur mu diye soruyorlar. Bilakis! 1Q84'ün okuru kendisini öylesine sürükleyici bir hikayenin ortasında bulacak ki 1256. Sayfaya ulaştığında okumaya ilk başladığı günlere özlem duyacak. Kitabın uzunluğu ayrıca bir amaca hizmet ediyor. Bunu belki ancak kitabın sonuna ulaştığımızda anlayacağız. Birilerinin bize dur demesi gerekiyor ve Murakami bir amaca yönelik olarak bizden durmamızı istiyor bu kitapla. O amaç nedir? Gündelik hayatın rutinleri içinde tıkanan bir şeyler var. Algımızda, yüreklerimizde akışı kesen bir şeyler. Algımızda yeni kapılar açmak, yüreğimizde bir şeylerin yeniden harekete geçmesini sağlamak için gerekli bir uzunluk bu.


Hande Altaylı'nın Kahperengisini sevmiştim ama yeni romanını daha da sevdim. Delice, cüretkar bir kitap. İçinde aşk var, ilişkiler var, cinsellik var, hırs var, mizah var ama tuhaf, değişik, irkiltici... Karakterler de öyle. Güzel olmadıkları gibi iyi bile değiller. En azından alışık olduğumuz tarzda bir güzellikleri, iyilikleri ve cazibeleri yok. Okurken ilkin bana epey itici geldiler. Çirkin Meryem'i, deli Kazım'ı bırakın sevmeyi, anlamakta bile zorlandığımı hissettim, yaptıklarını ya da başlarına gelenleri çoğu zaman öfkeyle hatta bir çeşit tiksintiyle okudum. Fakat Altaylı, romanını öyle ustaca bir kurguyla örmüş, okuru öyle manevralarla tuzağa düşürmüş ki her bölümün sonunda bir sonraki bölümde olacakları delice merak etmekten de kendimi alamadım. Böylece nasıl olduğunu fark etmeden bir bakmışım romanın sonlarına yaklaşmışım ve başta hiç sevemediğim o karakterler için üzülmeye, endişelenmeye hatta abartmıyorum gözyaşı dökmeye başlamışım. Hande Altaylı'yla yeni romanı Deliceyi, yarattığı o yarı fantastik Çakalağzı köyünü ve bahtsız, uğursuz kahramanlarını konuşmak için buluştuk. Valla, ben karakterlerimin iyi ya da kötü olmasından çok doğal olmalarıyla ilgileniyorum. Bir arkadaşımın zeka geriliği olan kardeşinin köyden bir kızla evlendirildiğini öğrenmiştim. Acaba kıza evlenmeyi isteyip istemediğini sormuşlar mıydı, yoksa hayatın kurtulur baskısıyla hayatını mı kaydırmışlardı? Zorla evlendirdikleri bu kızı zeka özürlü kocasına kötü davrandı diye ayıplayacaklardı belki de. Kız belki de sırf bu yüzden, iyi bir insandan kötü ve acımasız bir insana dönüşecekti. Hikayem buradan doğdu. Yazarken insanların Meryem'i anlamalarını istedim ama Meryem'in dönüşmesine izin vermedim. Onu iyi birine dönüştürüp insanların onu bu şekilde sevmesini sağlamak bir yazar olarak benim başarısızlığım sayılırdı. Okurların Meryem'i tüm doğallığıyla anlamaları... Benim amacım buydu. Ben de epey karanlık bir dönem geçiriyordum ve bu hikaye benim içimden kelimenin tam anlamıyla püskürdü. Bir gece yatakta dönüp dururken aklıma düştü. Sabaha vardığımda hikayenin büyük bir kısmını çözmüş ve inanılmaz heyecanlanmıştım, her gün 24 saat Meryem ve Kazım'ı düşünmekten kendimi alamıyordum. Bu açıdan kendimi Deliceye borçlu hissediyorum, çünkü iyi geldi bana, içimdeki zehri attım, yazdıkça nefes aldım. Meğer beni sağlıklı tutan bir şeymiş yazmak, bunu anladım. Tam olarak anlatabileceğimi sanmıyorum, oradaki mekanizmayı net çözebilmiş değilim. Galiba, yazarak kendime yeni bir dünya kuruyorum ve vaktimin çoğunu orada geçiriyorum. Normal hayatta işler yolunda gitmediğinde epey faydalı bir durum. Başka her şeye kendimi kapatarak. Yazdığı süreçte her şeyi yapabilen insanlardan değilim. İki saat için bile dışarı çıksam bütün konsantrasyonum bozulur, birkaç gün hiçbir şey yazamam, o yüzden de pek çıkmam. Evde oturup günün tamamını yazarak geçirmiyorum elbette, çoğu zaman aylaklık ediyorum, yine de hikayeden kopmak istemediğimden, çıkmıyorum. Aynen. Savaştığım başkası değil tabii, benim. Tekme tokat girişiyorum kendime, o da bana girişiyor. Karanlık ve tehlikeli konulara eğiliminizden ötürü size bir keresinde Kendinizi hain buluyor musunuz? diye sormuştum. Haksızlık etmişim, esas bu romanda sormalıymışım o soruyu. Bazen ekleniyor, bazen eklenmiyor. Kimi zaman bir karakterde küçük bir detay olarak beliriyor, kimi zaman da bir karakterin varolmasına yol açıyor. Yazıyorsanız bunu yapmanız çok doğal ama beni mutsuz eden, anda olmayı kaybetmeme yol açması. Hep kafam bir yerlerde, yaşadığım anın uzağındayım. Oysa bazen orada olabilmeyi çok istiyorum. Geçerdi elbette ama insanların üzerindeki toplum baskısını okuyucuya daha net hissettirebilmek için küçük bir topluluk olsun istedim. Yoksa köy romanı yazmak gibi bir kaygım yoktu. Zaten tarla sürmenin detayları da yok kitapta. Köyün tek bir kişi gibi, orada dikilip durmasıydı istediğim. Özellikle bizimki gibi, gözlerini başkalarının hayatına dikmiş toplumlar bireyi çok yaralıyor. Kuralların içine doğuyorsunuz, sorgulama şansınız pek az, sorgulasanız bile değiştiremiyorsunuz. Toplumun kendi kendine dönüşmesini beklemekten başka bir şansınız pek yok. Meryem ise bir savaşçı. Siz iki yüzlüyseniz, ben dört yüzlüyüm diyor. Alem buysa, kral benim diyor. Kendisini kötü olmakla suçlayan topluma dönüp, sen kendine bak demekten de zerre çekinmiyor. Farklılıklara tahammülümüz kalmadı ve insanlar çok acımasız. Böyle olunca toplum da daha acımasız oluyor. Bence bu yüzden çok fazla sanat üretmiyoruz. Kendi gözlerimize, kendi içimize bakmıyoruz, gözlerimiz hep başkalarının hayatlarında. Hikayemi gene bu karakterlerle ama çok daha tatlı anlatabilirdim ama öteki yolu seçtim. Karakterlerimin içlerini açıp kalplerindeki kötülüğü görünür kılmayı istedim. Aslında, senden benden farksızlar. Aslında her şey babamı kaybettiğim sırada başladı. Ölüm ilk kez bu kadar yakınıma gelmişti, nereye sığdıracağımı bilmediğim bir acı vardı içimde. Bütün dengem altüst oldu, öfkeli, toleranssız ve gerçekten epey antipatik biri haline geldim. İçimden tanımadığım bir kadın çıktı ve aylarca onunla yaşamak zorunda kaldım. Üstelik birlikte yaşaması hiç zevkli biri değildi. Neyse ki, bu hikayeyi yazarken o berbat kadından kurtuldum. Kahroldum. Her romanda daha çok üzülür oldum, galiba yazmakla kurduğum ilişki her geçen gün daha sıkı fıkı bir hal alıyor. Aşka Şeytan Karışır bittiğinde ne hissettiğimi hatırlamıyorum. Marazda burulmuş, Kahperengide üzülmüştüm, Delicede gerçekten büyük boşluk hissettim. Tüm o karakterler, gerçek insanlarmış da hayatımdan çıkıyorlarmış ya da bir bakıma ölüyorlarmış gibi... Sanki aylardır Meryem ile Kazım'ın ortasında uyumuşum gibi... Sonra bir sabah bakıyorum yoklar. Günlerce yas tuttum, göğsümün ortasında bir ağırlıkla dolaştım. Hayatta da kadınların erkeklerden daha güçlü ve daha renkli ve daha komik olduklarına inanıyorum. Tamam erkekler de çok tatlı ama biz daha tatlıyız ve onları öldüren şeyler bize dokunmuyor. Dokuz canlıyız, kedi gibi... Tırnaklarımızı da aslında oje sürmek için uzatmıyoruz. Kadın kısmı başına ne gelirse gelsin mücadele etmekten vazgeçmiyor. Belki doğurganlığın verdiği bir şeydir bu, bilmiyorum. Gerçi oturup özellikle güçlü kadınlar yazayım da demedim... Öyle oldular. Bana rağmen diyemem, neticede onları engellemeye çalışmadım. Ama karakterlerin de kendilerini yazdıklarına inanıyorum. Delicedekiler öyle yaptı. Umarım öyle olmuştur. İnsan tanıdıklarına karşı daha hoşgörülü olur. Benim istediğim de buydu. Okuyucu Meryem'i tanısın, Aliço'yu tanısın, Kazım'ı tanısın, Bedriye'yi tanısın... Çünkü tanırsa anlamak için çaba harcar ve bu çaba hoşgörüyü doğurur. Aslında altın gibi kalpleri var mesajını vermekten kaçındım çünkü hiçbirinin altın gibi bir kalbi falan yok. Ama bu halleriyle de anlaşılsınlar istedim. Toplumun onlara yaptıklarına birlikte bakalım istedim. Okurlar olarak Meryem'i ilk bölümlerde sevmediniz, çünkü onu tanımıyordunuz. Hayatını, ailesini, hayallerini bilmiyordunuz. Uzaktan hiç hoşlanmadığınız bir adamla günün birinde mecburen aynı masada oturup, aslında o kadar da fena birisi olmadığını görmek gibi bir şey bu. Başka bir açıklama gelmiyor aklıma çünkü Meryem okurlar onu sevsin diye kılını bile kıpırdatmadı. Birbirimizi kandırmayalım, 13 yaşında değilseniz hayatta hiçbir ilişkinin çok saf, çok masum olmadığını bilirsiniz. Delice'ye gelince; bu roman temelde sevme biçimleriyle ilgili bence. Abinin kardeşine sevgisi, kocanın karısına sevgisi, kadının aşığına sevgisi, iki arkadaşın arasındaki sevgi... Ben bir aşk romanı yazmak istemedim, sevme biçimleri üzerine bir şeyler söylemek istedim. Bunu yaparken de hiçbir ilişki biçimini İçinde sevgi var ya da yok diye ayırmadım. Hem biz kim oluyoruz da başkalarını yargılayacağız? Hangi ilişki daha alçak, hangisi daha yüksek, dışarıdan bakarak anlayamayız. Seks temelli gibi görünen bir ilişki pekala 25 senelik bir evlilikten daha hakiki olabilir. Bilemezsiniz. Önyargılar oldu elbette ama bunun için kimseyi suçlayamam, oturup beni mi düşünecek insanlar uzun uzun. Ben şuna bakıyorum: Ben kimsenin kitabını ünlü birinin bilmemnesi yazdı diye okur muyum? Okumam. Bundan ötesi beni ilgilendirmiyor. Yazdığım şeyle o kadar meşgulüm ki kafamı kaldırıp insanlar benim hakkımda ne düşünüyor, ne söylüyor diye bakmıyorum. Yazarlığımı Fatih'in karısı olmama bağlayan varsa ve bu fikir onu mutlu ediyorsa yapabileceğim bir şey yok. Kızamam da. Benim derdim başkalarıyla değil, kendimle. Daha iyi yazmak için çabalıyorum, hepsi bu.


En seksi roman kahramanı hangisi? sorusunun cevapları geliyor... Tavrından ve muhtevasından ötürü beni mutlu eden yazılardan biri olduğu için Hande Öğüt'le başlıyorum dosyaya. Eleştirmen Hande Öğüt hem ona göre kışkırtıcı olan roman karakterlerini anlattı bu yazıda, hem de daha önemlisi konuyla ilgili genel bir değerlendirme yaptı. Kadınların yüzyıllarca sustuktan sonra yazmaya başladıklarında çoğu zaman erkek adı kullanmak zorunda kalmalarını ve kendi adlarına da seslerine de daha yeni yeni sahip çıkabildiklerini düşününce Hande'nin söylediklerine tamamen katılıyorum. Roman kahramanlarını seksi olarak değerlendirmek, onlara bir seksapel biçmek elbette mümkün; tartışılır olan, bu imgenin neyin taşıyıcısı olduğu ve ideolojik olarak nasıl yapılandırıldığı... Egemen ideolojinin ve ona dayanak olan psişik yapıların ilkelerine göre, erkek bedeni cinsel nesneleştirilme yükünü taşımaz. Kadınsa yalıtılmıştır, teşhir edilmektedir, cinselleştirilmiş, fetişleştirilmiştir. Kadın bedeni erkek egemen sistemde önemli bir toplumsal fantezidir. Anaakım anlatılarda vamp, erotik, seksi olan çoğunlukla kadındır. Baştan çıkarıcılık, erotiklik ya da seksilik, heteroseksist patriyarkanın erkek hazzına yönelik biçimde yapılandırdığı ve yücelttiği dişil stereotiplerdir. Ne var ki seksi kadın ve bedeni, erkeğin mülkü haline geldikçe eril arzunun tasarrufuna girer; cinselliği hazdan kopartılıp üremeye hizmet eder. Ortada gerçek bir kadın değil bir stereotip, manipüle edilmiş bir aygıt vardır. Kadın cinselliğini bastıran, denetleyen heteroseksist erkek değerlerinden, hegemonik eril dilin tanımlamalarından her ne kadar arındığımızı düşünsek de cinsel olarak kendini özgür olarak tanımlamak ya da seksi olmanın arzu edilirliği nereye denk düşer? Patriyarkal ilişkilerin ve erkek merkezli cinselliğin kadınlara dayattığı haz duyma biçimlerinin ve heteroseksüelliğin dar ufku içinde kalarak cinselliğin potansiyellerini keşfetmek, erotizmi tanımlamak mümkün değildir. Dolayısıyla bu anlamda benim için seksi roman kahramanı yok. Ama kadın bedenine ve cinselliğine dair söylemi ve stereotipleri altüst eden, heteroseksist eril pratikleri sorgulayan, hatta beyaz, heteroseksüel, burjuva öznenin bütünlüğüne karşı bir tehdit olan romanları ve dolayısıyla kahramanları, yeni bir cinsellik tasavvurunun, dişil erotizm, arzu ve hazzın alternatif yollarla da temsil edilebilirliğinin imkanları olarak görüyorum. Bu bağlamda arkaik bedene ve dişil kitonyenliğe meyleden, toplumsal cinsiyeti istikrarsızlaştırabilecek farklı cinsel pratiklere, kadınsı erotizmdeki cinai güce yer veren Isabelle Broue, Virginie Despentes, Angela Carter, Charlotte Roche ve Kathy Acker'ın kurmaca kahramanları önemlidir. Yanı sıra Elfriede Jelinek'in Piyanist'inin kadınlığa dair aykırı imgelerle donatılmış kahramanı Erika Kohut'un mazoşist arzusu ve tercih ettiği s&m pratikleri, bedensel hazzı cinsel organların sınırlayıcılığından kurtarır. Georges Bataille'ın, seks, ölüm, aşağılama, müstehcenlik ve kötülüğün yüceltildiği başyapıtı Annem'in, hem kadınlara hem de oğluna erotik bir aşk duyan Helene'i, oğlu ve kadın arkadaşlarıyla yaşadığı seks oyunlarında, çılgınlık derecesinde bir coşku bulur. Yaşadığı orji deliliğe, ölüme, tutkuya varan bir ivme kazanır; ritüel, haz ilkesine mutlak egemenlik tanır. Anais Nin İçsel Kentler adlı erotika dizisinde ataerkil şifrenin otoritesini yıkacak kadınlar yaratmıştır; sevgililikten düşmanlığa, yapıcılıktan yıkıcılığa, tekeşlilikten çokeşliliğe, heteroseksüellikten lezbiyenliğe ve biseksüelliğe geçiş yapabilir bu kadınlar. Dizinin ilk kitabı Ateş Merdivenleri'nin kahramanı Lillian, Nin'in dostluk kurduğu pek çok kadının izdüşümüdür. Durmaksızın devinen, medcezirli, erotik, kışkırtıcı bir kadındır. Aşıklarından Djuna ise bağımsızlığına düşkün bir feministtir. Djuna'nın maceraları Albatros Çocukları ve Dört Odalı Kalp'te de devam eder. Helen ve Sabina, June'a göndermede bulunan kadınlar olarak Lillian'ın aşk üçgenini oluştururlar. Cinsel arzusu hayli güçlü, tehlikeli tutku oyunlarıyla zevkin peşinde koşan Sabina ile Aşk Evinde Bir Casus'ta da karşılaşırız. Nin, toplumsal cinsiyet, cinsellik klişelerini alaşağı ettiği kadar, edebi söylemin normlarını da yıkar. Ayrılıkçı lezbiyen aktivist ve yazar Rita Mae Brown'un Rubyfruit Jungle romanının kahramanı Molly Bolt da çok seksidir bu bağlamda. Her açıdan üstün, çok güzel, dört dörtlük bir kadındır o. Dişi bir Tom Jones ile adalet peşinde koşan bir şövalyenin bileşimi... Bu kusursuzluk, lezbiyenliğiyle bağdaştırılır. Bir transgender klasiği olarak da anılabilecek roman, lezbiyen feministlere, kendileriyle özdeşleşebilecekleri, 20. yüzyılda yaşamda ve yazında lezbiyenlere yapılan tüm haksızlıkların intikamını alan bir kahraman kazandırmıştır. henry james, güvercinin kanatları... cate croy'u sinemada helena bohem carter başarıyla canlandırdı ve oscar'a aday gösterildi. zavallı aşığıyla, bir kedinin fareyle oynadığı gibi oynar.


Size iki sürprizim var... 1) Sevgili arkadaşım Hande Şarman yakında ilk kitabıyla karşınızda olacak. (İlk kitabı dediysem, Hande'nin editör olarak katkıda bulunduğu kitap çok ama bu farklı. Bu kez doğrudan onun kalbinden, kaleminden dökülenleri okuyacaksınız. 2) Hande zaman zaman Egoist Okur için masallar kaleme alacak. Yazdığı ilk masal aşağıda. En sevdiğim konuyu, farklılıkların ahengini yazmış. Göreceksiniz; Didişe dövüşe, öpüşe koklaşa, kitaplardan alıntılar, rüya ve kabuslar, iç döküşler ve iç içe geçişlerle sürüp giden dostluklar öyle kolay elde edilmiyor. Kaybedilmiyor da. Hande Şarman, Varlık dergisi, Cumhuriyet, Sabah, Habertürk gazeteleri, Boyut Yayın Grubu ve Okuyan Us Yayınevi'nde editör, danışman, yazar olarak çalıştı. Deli Öyküler, Kahramanlar Kitabı gibi kitaplarda yazıları ve öyküleri, çeşitli dergi ve gazetelerde röportaj, şiir ve makaleleri yayınlandı. Çok sayıda kitabın editörlüğünü üstlendi. Bir varmış bir yokmuş. Zamanın birinde bir yerlerde, sıklıkla nereye gitmek istediğini bilmeden gezip tozan bir kitap kurdu yaşarmış. Doğduğunda ona, ailesine bile tuhaf gelen köşeleri yüzünden Şuköşe adını koymuşlar. Önce Köşeli mi koysak adını demişler ama sonra bunu fazla sert bulmuşlar. Sivri? E olmaz. Birine böyle seslenmek hem fazla tuhaf hem de biraz canice olur diye düşünmüşler. Neticede Şuköşe adı hoşlarına da gitmiş doğrusu. Şuköşe içine kapalı, kendi dünyasında mutlu, kendisine hiç benzemeyenlerden uzak duran, köşeli ama sevgi dolu biriymiş. Köşeleri kıyıları sever, ortalıkta olmaktan ve dikkat çekmekten hoşlanmazmış. Her yerde kendine bir köşe bulur oraya yerleşirmiş. Özel bir de yeri varmış. Ona özel. Kimselerin bilmediği... Her seferinde, tam da nereye gideceğini bilemez gibi olduğunda kendisini bulduğu yer, onun için vazgeçilmezmiş. Gizli bahçesi! Orada kendisi olmanın keyfini sürerken sadece ve sadece çikletleri kaldırımlara atıp yıldız niyetine sevenleri, yıldızları seyredip sevdiklerinin gülüşlerini duyanları, kedi mırıltılarında huzur biriktirenleri, çimlere uzanıp altından geçen böcekleri ürkütmeyenleri, elma koklamayı sevenleri, sıkılınca reçel yapan yazarları ağırlarmış. Zihninde. Küçük bir kitaplığı varmış gizli bahçesinde. Okuyarak yolculuklara çıkıp eve döner, aşık olup terk edip tekrar aşık olur, kilo alır verir, yaşlanıp gençleşir, zengin olup fakirleşir, icatlar yapıp aylaklık edermiş. Gizli bahçenin tek ziyaretçisi Şuköşe, bir gün, kendisi gibi olmayanların hikayelerinden birini okurken daha önce hiç olmayan bir şey olmuş. Birden bire yalnızlık Şuköşe'nin ta şurasına, göğsüne oturuvermiş. Buz gibi bir taş gibi. Kaya gibi. Kocaman, dev, görülmemiş büyüklük ve yükseklikte bir dağdan kopan, acımasızca ağır bir kaya gibi. Ööf! Konuşacak kimse yoksa, bunca kitabın ne anlamı var ki! deyip elindeki kitabı fırlatıvermiş. İlginçtir, tam o sırada, şu evrende başka kimsenin koordinatlarını ve adresini bilmediği, hiçbir harita ve tarifte adı geçmeyen, kimseye rüyalarda bile sözü edilmeyen, diğer gezegenlerden ya da çevredeki evlerden görünmeyen, büyücü veya falcıların bile haberi olmayan bu bahçeye pattadak biri girivermiş. Yusyuvarlak birisiymiş. Pufidik birisi. Ancak, yuvarlaklığı ve pufidikliğine rağmen biraz asabi görünüyormuş. Çatık kaşlar ve kötü enerji! Yusyuvarlak birinde... gerçekten biraz garipmiş. Kolay kolay şaşırmayan Şuköşe'nin bugün şaşırma günüymüş işte. Besbelli. Çünkü nereden çıkıp geldiği belli olmayan bu kişiyle, ne hikmetse hiç konuşmadan birbirilerini anlayabiliyorlarmış. Evet bu ikisi. Şuköşe ve Yuvarlacık. Nasıl mı? Bir araya geldiklerinde altyazıları çıkmış. Düşüncelerinin. Emin değilim ama olsa eğlenceli olur diye cevaplamış Şuköşe. Peki bu acaba geçici bir şey mi? demiş Yuvarlacık. Sadece burada oluyor herhalde... peki sadece ikimiz için mi? diye sormuş Yuvarlacık. Altyazılar akıp giderken saatler, günler de geçip gitmiş. Zaman da yapmış yapacağını, ikisi bir araya geldikten sonrası kolaymış çünkü. Yuvarlacık biraz köşelenmiş, Şuköşe biraz yumuşamış. Bahçenin gizemi daha da artmış. Yusyuvarlak olduğuna inanıp herkesin de kendisini böyle görmesini isteyen Yuvarlacık da, kendisini köşeleriyle ifade eden Şuköşe de birbirilerine baka baka, dinleye dinleye değişmiş dönüşmüş. Değişirken benzeşmişler. Değişirken başkalaşmışlar. Çirkinleşip güzelleşmişler. Değişirken aynılaşmış, sonra yine değişmişler. Ne iyi ki birliktelermiş. Ne mutlu ki konuşmadan bile anlaşabiliyorlarmış. Rengarenk çiçeklerin, bilge kelebeklerin, manalı manalı akıp giden suların, arada bir esneyip gerinen ağaçların olduğu, en eski sırları fısıldayan rüzgarların estiği Gizli Bahçe'de başlayan altyazılı bir dostluk sonsuza dek didişe dövüşe, öpüşe koklaşa, kitaplardan alıntılar, rüya ve kabuslar, iç döküşler ve iç içe geçişlerle tatlı tatlı sürüp gitmiş. Bu masal da burada bitmiiş. Çok güzel bir masal olmuş. Elinize sağlık. Ben de sizin gibi masallara aşığım. Diğer masallarını sabırsızlıkla bekliyorum. Masallar hep güzeldir ama bugünlerde böyle masallara her zamankinden çok ihtiyacımız var. Hande Şarman'ın kalemine sağlık. Yenilerini sabırsızlıkla bekliyorum. Mükemmel: ) yeni masalları sabırsızlıkla bekliyorum.


Daha önce hiç böyle gezmemişim bu bahçede. Bakmışım da görmemişim sanki. Ne var ne yok, hangi çiçek açmış, hangisi solmuş farkında değilim. Kendi kendilerine açıp soluyorlar. Benimle hiç ilgileri yok, çünkü ben hiçbirinin farkında bile değilim. Demek ki aslında bu bahçe bana ait değil diye düşünmüş. Bir varmış bir yokmuş. Zamanın bir yerinde bir yerlerde kocaman bakımsız bahçesinin içindeki taş evinde yaşayıp giden yaşlı bir adam varmış. Kimse bu adamın gençliğini anımsamıyormuş. İlginç ama herkes için o yaşlı adammış. Bir adı yokmuşcasına, tek özelliği yaşlı olmasıymışcasına... Bu adam, yaşlı olduğu kadar bilge biriymiş de. Kapısına gelip yardım isteyen kimseyi geri çevirmez; bazen birkaç cümle bazen birkaç lokma ile herkese el uzatırmış. Gün içinde bahçesinde gezinir, her gün elinde başka bir kitapla bankına oturup saatlerce mırıl mırıl kendine okurmuş. Sonra da kalkıp bahçenin köşesinden yan tarafa geçer, herhalde biraz yürür, sonra evine dönermiş. Güneşin ışıl ışıl olduğu bir gün bahçede daha uzun gezinesi gelmiş Yaşlı Adam'ın. Bakmış ki çiçekler açmış, fark etmiş ki ağaçlar yeşermiş. Bahçenin en ücra köşelerinde daha önce hiç görmediği binbir çeşit çiçek açmış olduğunu görmüş. Neşe dolmuş kalbi. Ancak bir yandan hüzünlenmiş. Daha önce hiç böyle gezmemişim bu bahçede. Bakmışım da görmemişim sanki. Ne var ne yok, hangi çiçek açmış, hangisi solmuş farkında değilim. Kendi kendilerine açıp soluyorlar. Benimle hiç ilgileri yok, çünkü ben hiçbirinin farkında bile değilim. Demek ki aslında bu bahçe bana ait değil. Yani aidiyet böyle bir şey değil diye düşünmüş. O gün bu hüzün ve neşe, yaşlı adamın kalbine biraz ağır gelmiş. Kimi kimsesi olmayan bu adam, eve dinlenmeye bugün biraz erken geçmiş. Kendisini telkin etmek için Çiçek böcek için ne de üzdüm kendimi. Abartmanın da lüzumu yok dese de yüreği ikna olamıyormuş. Küçük dünyası yerle bir olmuş. Kendine hiç yakıştıramıyormuş olan biteni. Bahçedeki çiçeklerin, ağaçların, hatta yabani otların bir dönem ondan ilgi beklediğini, sonra ona küstüklerini, ardından onu artık hiç önemsemediklerini düşünüyormuş. Elinde değilmiş! O akşam da hemen her akşam olduğu gibi tık tık kapısı çalınmış. bu akşam da aslında kimseyi ağırlayacak gibi değilim ya demiş içinden. Yine de tanrı misafiri geri çevrilmezmiş. Yüzündeki hüznü silmeye çalışmış, bir gülümseme kondurmaya gayret etmiş. Kapı açıldığında karşısında gülümseyen genç bir adam bulmuş. Yaşlı Adam, görür görmez kendi gençliğine benzetmiş geleni. Bu hafif, serin, güzel duyguyla buyur etmiş misafirini. Oradan buradan, mevsimlerden, yaşlanmaktan, kitaplardan, kötülerden ve iyilerin azlığından, sessizliğinden söz etmişler. Dünya hiç de iyiye gitmiyor ama ne zaman iyiye gitmiş ki demişler. Biraz kendilerini rahatlatmak için, biraz üzerlerinden sorumluluk atmak için, biraz da gerçeklerle yüzleşmek için bir araya gelmiş gibilermiş. Konuşmuşlar da konuşmuşlar. Saatler akıp gitmiş. Onlar sizin bahçedendi. Sormadan topladım ama umarım ayıp etmedim diye utanmış Genç Adam. Misafir gider gitmez kendisini bahçeye atmış Yaşlı Adam. Bu defa eline kitap bile almamış. Birilerinin, onu ziyaret edenlerin, eli boş geldiğini zannetiği komşularının arada ekip diktiği, geçenin bir tohum ya da bir çekirdek fırlatıverdiği bahçesine ilk kez gerçekten bakmış. Herkesin ona büyük ya da küçük bir armağan bıraktığını fark etmiş. Kendi bahçesinde küçük adımlarla gezinmek bu defa, daha önce yayan geçtiği sık bir ormanda dörtnala bir atla geçmek gibiymiş. Nefessiz kalmış. Mutluluktan. El uzattığı hemen herkesten el aldığını anlamış. Hiçbir şeyin tek yönlü olmadığını düşünmüş. Bunu ilk kez hissetmiş. İçi, sessiz teşekkürlerin karşılığı olabilecek kadar derin bir teşekkürle dolmuş. Bu masal da burda bitmiş. Son zamanlarda okuduğum en muhteşem masallardan biri. Elinize, yüreğinize sağlık. Önce şimdiki zaman insanları gibi koşturmaktan yaşadığımızı anlamadığımızı, hiçbir ayrıntıyı fark etmediğimizi görerek üzüldüm. Ama masal sonundaki alma verme dengesi gerçekten uzun uzun düşünülmesi gereken bir konu.


Yine çok güzel bir masal yazdı Hande Şarman. Bir zamanda yolculuk masalı... Yani tam öyle değil ama sussam ve daha fazlasını söylemesem iyi olur. Zira ilk masalı yayınladığımda aldığım itiraz mesajlarını düşünerek bu defa temkinli davranıp masalın sonunda ne olduğuna, kahramanımızın neyi keşfettiğine dair bir imada bulunmayacağım. Ama okuyalım ve zamanda dörtnala dolaşırken istemeden de olsa zamanla oynayan bir at bize neler keşfettirebilir, ona bakalım. Bir varmış bir yokmuş. Zamanın birinde bir yerlerde, uzay boşluğunda dörtnala gezen güzel mi güzel bir at varmış. Düşünecek çok zamanı olduğuna inanırmış, o yüzden düşünecek çok zamanı olurmuş. O kadar düşünüp o kadar çok içine kapanmış ki zamanı eğip bükenin bizzat kendisi olduğunu zor fark etmiş. Meğer o dörtnala gittikçe herkes de zamanda zırt pırt gidip gelmek zorunda kalıyormuş. O yelelerini savurup tam gaz koşarken çevresiyle pek ilgilenmeyip düşüncelere daldığı için zamanda ne olup bittiğiyle ilgili pek bir şey fark etmiyormuş. Geçmişe mi gitti, yarına mı koştu, tırsacak bir şey mi var, birileri yok mu oldu, birden bire yaşlanan ya da gençleşen mi var, umurunda olmuyormuş. Aslına bakarsanız zaten altı üstü 2 kedi, inatçı bir taş, bir avuç hüzünlü kum, içinde 34 çeşit balık olan derin bir göl, 8 nazlı gül, nevi şahsına münhasır bir köpek, 13 geveze yarasa, yalnız bir bisiklet ve boyutları bilinemeyen bir boşluktan ibaret olan evrende bunu anlayıp da ona bu gerçeği söyleyen kimse çıkmamış. Neden sonra düşündükleri kendiliğinden şekillenip etrafındaki değişikliklere bir anlam yükleyince herkesi toplamış At. Düşündüklerini anlatmış. Dörtnala gezerken istemeden de olsa zamanla oynuyorum. Sizi boş yere çok rahatsız etmiş olduğumu düşünüyorum. Özür dilemek istedim demiş. Hayranlık konusuyla pek ilgisi olmadığı için, Kendinden geçmek mi? Evet! Peki tam o sırada mı? diye sormuş At. Bu önemli bir detay olabilirmiş. O sırada tıssslamalı ve şüpheci ses bir ses tonuyla, Bilinen tarihe göre sen bir çeşit tanrı olmalısın! demiş kedilerden biri. Tombul olanı. Zaten o, diğerlerine göre biraz daha bilmiş bir tipmiş. Çok da inanarak söylemiş bunu. Herkes At'a bakıyormuş. At kısaca kendini yoklamış ama ı ıh, kendisinde bir tanrılık hissetmiyormuş. Neden tanrı olayım ki. Bildiğim tanrılar cezalandırır ve ödüllendirir. Bunlar benim işim değil. Umurumda da değil. Üstelik tek başıma böyle şeylere karar vermek hiç de hoşuma gitmez demiş. Bir süre sessizlik olmuş. Taş, Bende hiç değişiklik olmuyor. Yani oluyor da çok az deyivermiş. Yani zamanda yolculuk konusunda kendimizi mi kandırdık? Bunlar biz mi uydurduk? Ya da zamanda gide gele kafalarımız mı gitti? Hep birlikte aynı düşü mü gördük? diye üzülmüş Bisiklet. Ooooff, lütfen sevgili Bisiklet! Binyıllar öncesinin ucuz filmlerindeki gibi hepsiaslındabirrüyaydı olamaz. Bir yerde bir hikaye anlatılıyorsa başka bir yerde veya başka bir zamanda da olsa o hikaye yaşanıyordur demiş At. Peki. Kimseyi çok da rahatsız etmiyorsam ben aynen böyle devam ediyorum demiş At. Neticede olanlar yüzünden kimse ölmüyormuş. Biraz yaşlanıp biraz gençleşmek, biraz geçmişte biraz gelecekte yaşamak, kısalıp uzamak, bir şeyleri anımsamak ve unutmak sorun olmuyormuş. Sanki böylece aslında hiçbir şey olmuyormuş. Çünkü zaten yaşamak böyle bir şeymiş. Aslında bir bakıma iyi de olmuş. Daha çok düşünmeye ve konuşmaya başlamışlar. Mesela Taş'ın canlı olup olmadığı, neye canlı deneceği gibi konular ilgilerini çeker olmuş. Taş bu konuda yorum yapmamış. Boşluk'la bakışıp gülümsemişler. Belki de bunun için herkesin biraz daha zamana, deneyime, zaman içinde biraz daha zaman geçirmeye ihtiyaçları varmış. Şimdi her kafadan bir ses çıkar olmuş. Farklı tezler geliştirip birbirilerinin kafalarını açmak çok hoşlarına gitmiş. Eğleniyorlarmış. Bir süre sonra At, sıkıldığı için konuyu kapatmaya karar vermiş. Şöyle biraz yelelerini savurmak istemiş. Uzayda. Ama aniden çekip gitmek yerine konuyu bağlamayı seçmiş. Kafasını sallayıp, Düşünecek çok zamanım var. Hep vardı. Şimdi sizlerin de var. Aslında hep vardı. Neyse. Şimdi ikna oldunuz. Hep birlikte de düşünebiliriz. Toplaşıp bunlardan söz ederiz. Maksat muhabbet olsun! demiş. Belli aralıklarla, 8 nazlı gülün orada buluşmak üzere anlaşmışlar. Bazen Köpek saçma sapan yerlere işediği için buluşma yerleri değişse de, kediler kimseye bir şey demeden çoook uzaktaki bir gezegene yerleşmeye karar vermediyse ve Bisiklet, yalnızlık canına tak edip yarasalarla yarışarak lastiklerinden birini patlamadıysa hep buluşmuşlar. Düşünmüş, konuşmuş, tartışmış, mekan ve zamanda ustalaşmış ve müdahale edebilecekleri şeyler için mutlaka kafa kafaya vermeye alışmışlar. Bazen kendilerinden geçercesine izledikleri şeylerin bile bambaşka manaları olabileceğini anlamışlar. Bu masal da burda bitmiiiş.