Bana en çok huzur veren sözcüklerin 'bir varmış, bir yokmuş' olduğunu daha küçücük bir kızken fark etmiştim. Büyümek bu durumu değiştirmedi. Bugün hala birileri bir hikaye anlattığı zaman heyecanla dinliyorum. Hikayelerin birbirlerine nasıl dokunduğunu, nasıl içiçe geçtiğini veya nasıl değiştiğini izliyorum merakla... ve hikayelerin şu hayatta bize ekmek ve su kadar gerekli olduğuna giderek daha çok ikna oluyorum diyor Elis Simson bu harikulade yazısında. Bana en çok huzur veren sözcüklerin 'bir varmış, bir yokmuş...' olduğunu daha küçücük bir kızken fark etmiştim. Büyümek bu durumu değiştirmedi. Bugün hala birileri bir hikaye anlattığı zaman heyecanla dinliyorum. Hikayelerin birbirlerine nasıl dokunduğunu, nasıl içiçe geçtiğini veya nasıl değiştiğini izliyorum merakla... ve hikayelerin şu hayatta bize ekmek ve su kadar gerekli olduğuna giderek daha çok ikna oluyorum. Hikayeler üzerine düşünmeye başlayınca, ister istemez kendimi çocukluğumu hatırlarken buluyorum. Beni hikayelere bağımlı hale getiren ilk kişi babamdır. Uyku saati gelince hemen yatağa girer, yorganı boynuma kadar çekip sabırsızlıkla babamı beklerdim. Babam, yatağımın yanına yere uzanır, uzun kulaklı yaramaz bir köpek olan Tombik'in hikayelerini anlatırdı bana. Bir süre sonra Tombik'e bir kız kardeş geldi, Bikbik. Bana da bir kız kardeş geldiğinde Tombik hikayelerinin sonu gelmişti... Babamın o an -sadece benim için- uydurulmuş hikayeleri müthiş keyifli olsa da, arada başka şeylerle idare etmek zorundaydım. O kocaman Andersen Masalları kitabımı evde çalışan ablaya götürür okumasını isterdim. Takıla takıla okurdu benim takıntılı bir biçimde sevdiğim o iki masalı. Nihayet ben okumayı öğrenince, masal kitapları yerini romanlara bıraktı. Zaten prensler ve prenseslere olan inancım da yavaşça azalmaya başlamıştı. Kitapların yanında, bir de masal kasetlerim vardı. Onların içinde de en çok Karagöz ve Hacivat'ı severdim. Daha beş yaşındayken, 'yar bana bir eğlence medet amaaaan' diyen Hacivat'ın fırsatçılığını ve Karagöz'ün o kadar da saf olmadığını anlamıştım. Hayatımda bu tip insanlarla daha sonra karşılaşacak ve gecenin bir vakti odama dolan Karagöz-Havicat seslerini hatırlayacaktım. Hikaye dinledikçe hikaye biriktirmeyi de öğreniyor insan... ve hatta kendi hikayesini oluşturmayı da... Nihayetinde 'ben' dediğimiz şey, bir hikayeler toplamı değil de nedir? Bazı hikayeler çok önemlidir, şu an olduğumuz insan yapmıştır bizi onlar. Belki de bu yüzden en çok onları anlatmayı severiz. Dinleyici kitlesine göre süsleriz veya sadeleştiririz hikayelerimizi. Ama en önemlisi, bir deneyimin ancak anlatıldığı zaman, bir hikaye kalıbına yerleştirildiği zaman gerçek anlamına kavuşmasıdır. Tekrar tekrar anlattığımız hikaye zaman içinde değişir ve dönüşür; çünkü bizim o deneyimle kurduğumuz ilişki de artık değişmiştir. Bizi bir zamanlar çok acıtan, çok yaralayan o hikaye giderek etkisini yitirmeye başlar... bu sayede belki biz de artık konuyla dalga geçmeye başlarız hikayemizi anlatırken. Veya çocukluğumuzla ilgili güzel birşey hatırlarız bazen, anlatmaya başlarız ve anlattıkça fark ederiz ki geçmişi çok özlemişizdir, bu zamanlarda da mutlu hikayemize hüzün karışıverir azıcık. Ama yine de hikayelerimiz oradadır ve biz anlatmaya devam ederiz, sadece duygusal tonları biraz değişmiştir, o kadar.... İşte bu yüzden, hikayeler bize kim olduğumuzu, yaşadıklarımızın anlamını, içinden geçtiğimiz süreçleri göstermeleri açısından hayatlarımızın olmazsa olmazıdır. Hikayeler üzerine düşünmeye çağdaş Fransız düşünür Paul Ricoeur sayesinde başladım. Ricoeur'ü ilk kez Boston'dayken çok sevdiğim hocam Richard Kearney'nin verdiği 'Kurgunun Yorumbilimi' adlı ders kapsamında okudum. Ricoeur'ün, şu cümlesiyle hayata ve hikayelere bakışımı değiştirdiğini rahatlıkla söyleyebilirim: Her hayat hikaye arayışındadır. Bunu hem hayatı hikayeleştirmeye hem de hayata dayanabilmek veya onu daha güzel kılmak için hikayelere duyulan ihtiyaç olarak yorumlayabiliriz. Hikayeler sayesinde hatırlarız, hikayeler sayesinde dünyayı paylaşırız ve hikayeler sayesinde kendimizi başka hayatlara açar, başkalarının yerinde olmanın nasıl birşey olduğunu hayal ederiz. İşte bu yüzden de hayatlarımız hep hikayelerin peşinde geçer aslında. Gabriel Garcia Marquez'in çok sevdiğim bir kitabının adı Anlatmak İçin Yaşamak'tır. Bu aynı zamanda üzerinde düşünmeyi çok sevdiğim bir çıkmazın da ilk adımıdır: Anlatmak için mi yaşamak, yoksa yaşamak için mi anlatmak? Ricoeur de buna benzer bir çıkmazı ele alır. Genel kanıya göre, hayat yaşanır hikayeler anlatılır... sanki ikisi arasında hiçbir bağlantı yokmuş hissini uyandırır bu düşünce. 'Hikayelere takılma, hayatını yaşa' veya 'bunlar ancak hikayelerde olur, sen bu arada hayatını ıskalama' veya 'bırak bu hikayeleri, hayatına bak' gibi lafları hepimiz hayatımızın bir anında duymuşuzdur. Biz ısrarla o hikayelere tutunmak isterken, birisi gelir hayatın daha önemli olduğunu anlatır. Veya biz hayatın tam ortasında tüm gerçekliğiyle boğuşurken, birisi çıkıp bir hikaye anlatır ve herşeyi bırakıp onun peşine takılırız. Orhan Pamuk'un Yeni Hayat adlı romanının ilk cümlesi tam da bu yüzden bana çok tanıdık bir deneyimi hatırlatır: Bir gün bir kitap okudum ve bütün hayatım değişti. Hikayelerin hayattan ayrıştırılamayacağının en güzel ifadesidir bu bence. Tam da böyle düşündüğüm için, hayatın ve hikayelerin apayrı şeyler olduğunu ima eden bu gündelik ifadeyi, Ricoeur'ün nasıl çürüttüğünü okumak çok hoşuma gitmişti. Kısaca özetlemek gerekirse, şöyle diyor Ricoeur: Okuduğumuz, dinlediğimiz ve hatta anlattığımız hikayeler, ancak bir okuyucuda veya bir dinleyicide tamamlanır. Bu, hikayenin, dinleyici üzerindeki etkisiyle birebir alakalıdır. Hikayelerimizle dokunuruz birbirimize. Hayatlarımızı birbirine ancak hikayeler sayesinde değdirebiliriz. Anlatılan hikaye esnasında iki dünya karşı karşıya gelir ve içiçe geçer. Onun hikayesi benim hayatımda yankılanır. Bu dinleyici bir başkası olmak zorunda değildir. Veya bu hikayeleri seslendirmek zorunda bile değilizdir. Ama yaşadıklarımızı bir hikaye formuna kavuşturmak, yaşadıklarımızı anlamlandırabilmenin en iyi yoludur. Aslında fark etmesek bile, çoğu zaman hayatlarımızı bir başkasına anlatacakmış gibi yaşarız; birine anlatamadığımız zaman eksik hissederiz... günlükler tam da bu zamanda devreye girmez mi zaten? Ricoeur hikayelerin sadece anlatılmak ya da okunmakla kalmadığını, yaşandığını da söyler. Bir hikaye dinlerken, hem o hikayeye kendi hikayemizi yansıtır ve onu kendi hikayemizin filtresinden algılarız, hem dinlediğimizden edindiğimiz izlenimler artık hayatımızın bir parçası olmuştur, hem de kendimizi o hikayenin kahramanlarından biri olarak hayal edip, belki de hiç yaşamayacağımız bir deneyimi hayalimizde yaşarız. Yani aslında hikayeleri hep birbirlerinin içinden okuruz, dinleriz ve anlatırız. Başından beri söylediğimiz gibi hikayeler hayatı yorumlamanın, hayata anlam katmanın bir yoludur. Kendi hikayelerimizi de içine doğduğumuz hikaye ağından ayrı düşünemeyiz. Bu hikayelerin tüm önyargıları bizim hikayelerimize de sinmişken, bu önyargılar olmaksızın hikayelerimizin nasıl olabileceğini hayal etmek de yine hikayelerimiz sayesinde mümkündür. Hikayeler zamanı insanileştirmenin tek yoludur. Anonim, kimseye ait olmayan zamana bir hikaye yerleştirdiğiniz de zamanı da kendinizin kılmış olursunuz. Bir anda sizin geçmişiniz, sizin hikayeniz belirir o belirsiz zamanın içinden. Bu kimsesiz zamanın içinde dağılmış hayatlarımızı bir araya toplayabilmenin yolu hikayelerdir. Başlarda 'konuşma tedavisi' olarak anılan psikanalizin de yaptığının en temelde bu olduğunu düşünüyorum. Travmaların delik deşik ettiği, bastırmaların parçalara bölüp sansürlediği hikayeleri bir bütünlüğe kavuşturmak ve analiz edilen kişinin bu hikayeyi benimseyebilecek hale getirilmesine yönelik bir çalışmadır aslında psikanaliz. O hikayeyle nasıl yaşanır veya o hikayeye tahammül etmenin yolları nelerdir veya o hikayeden nasıl daha iyi bir versiyon çıkarılabilir? Psikanaliz, analiz edilen kişinin hikayesini geri alması sürecinden başka birşey değildir bence.


Solmaz Kamuran Kiraze, Minta ve son olarak İbrahim Müteferrika'nın hayatını anlattığı Macar gibi birçok değerli kitabın yazarı. Ayrıca Bakir İntiharlar ve Middlesex gibi şahane Eugenides yapıtlarının çevirmeni. En seksi roman karakteri hangisi? soruma Solmaz Kamuran'ın cevabı, Emily Bronte'nin Uğultulu Tepeler romanının kahramanı Heathcliff oldu. Aşk, ayrılık, nefret, yalnızlık, dostluk... Bunlar insanoğlunun ortak duyguları. Her nerede ve hangi zamanda yaşarsa yaşasın, değişmeyen hisleri... Bir yazarın bu duyguları aktarması hem kolay hem de zor, çünkü sıradanlığa düşebilir hatta sıkıcı olabilir. Akılda kalanlar, unutulmazlığı yakalayanlar işte bu aynı gibi görünen hikayelere lezzetli farklılıklar katabilmiş olanlar. Benim için Uğultulu Tepeler böyle bir kitap ve kahramanı Heathcliff o yüzden unutulmaz. O kadar ki adeta kanlı canlı bir erkek gibi gelir bana, aramızda tanışıklıktan çok daha kuvvetli bir bağ vardır sanki. Çekici ve baştan çıkarıcı bir karakterdir Heathcliff, mahcup, içe kapanık ve delice bir tutkuyla dolu... Doğrusu böyle birini baştan çıkarmak çok heyecanlı, delirtici olurdu. Çünkü bir okur-yazar olarak benim aşktan anladığım tutkudur, delice bir tutku ve ben bu tutkuyu en çok Heathcliff'te buluyorum... Sadece onda. Hangi roman kahramanını istersin deseler, onu söylerdim. O yüzden en seksi roman karakterim kendisidir. http://egoistokur. com/her-kadinin-icten-ice-arzuladigi-erkek-ugultulu-tepelerin-heathcliffi İsimli yazınız http://semayildirim. blogspot. com/2012/01/her-kadinin-icten-ice-arzuladigi-erkek. html tarafından çalınmıştır. Aynısı benim de başıma geldi. Bu kişi benim yazılarımdan bir tanesini çalmış. İncelediğimde bu blog sitesinin yazılarının neredeyse tamamı başkalarından çalıntı. Ben de blog sahibiyim ve benim de bir yazımı çaldı. Blogları dolaşırken sizin yazınıza da rastladım. Ve yazınızın çalınmış olduğunu bilmeye hakkınız olduğunu düşündüm. İyi günler dilerim. bildirdiğim 1 kişiye bumeranga mail atmasını önerdim ve kendim de mail attım size de bumeranga mail atmanızı öneririm. Ayrıca http://semayildirim. blogspot. com/2012/01/her-kadinin-icten-ice-arzuladigi-erkek. html bölümüne girip en üstte kötüye kullanımı bildir'e tıklayıp telif haklarınızın ihlali ile ilgili olduğunu belirtebilirsiniz. şikayet formunu doldurursanız çalınan içerik http://semayildirim. blogspot. com/2012/01/her-kadinin-icten-ice-arzuladigi-erkek. html adresinden silenecektir. Dijital imza bölümüne ad soyad yazın kabul ediyor. Biraz önce dediğim gibi o ulaştığım kişi yazısını o blogdan sildirmiş. Ben de şimdi şikayet gönderdim. Sizin de yapmanızı öneririm. Böylece böyle hırsızlara prim vermemiş oluruz. Tamamdır, zaten kendisi emaillerime cevap vermedi. Bana da cevap vermedi. Benim yazım google tarafından kaldırılmış, darısı sizin başına.


Stan çok özel bir çocuk... Anne ve babasını kaybeden, amcası Ernie ve yengesi Annie'yle birlikte yaşayan Stan, amcasının işsizlik sürecinde giriştiği konserve işinin mağduru olur. Öyle ki, konserveler ve garip aletlerden odasında yatacak yeri bile kalmaz; dolapta uyumaya başlar. Bu garip durum ve mağduriyet hali, ona daha sonra çok farklı kapılar açacaktır, ancak Stan başına gelecekleri ne bilsin? Tam da doğum gününü kutladıkları gün, kasabada bir panayır kurulur. Burada tanışacağı ilginç karakterler ve onu hiç bilmediği bir yola çıkaracak o minibüs, Stan'in hayatında dönüm noktası olacaktır. Bir çocuğun geçirdiği inanılmaz evrimi, aslında önce iç dünyasında sonra hayatında yarattığı devrimi anlatıyor Piranalarla Yüzen Çocuk. Sahip olduğu ama daha önce hiç fark etmediği gücü ve sevgiyi keşfediyor Stanley Potts. 2010'da Hans Christian Andersen Ödülü'nü kazanan Almond'ın gülümseten, düşündüren, su gibi akan, benzersiz üslubuna bayılacaksınız. Tabii eğer daha önce yine Günışığı Kitaplığı'ndan çıkan Ay'a Tırmanan Çocuk, Garajdaki Giz, Alevler Arasında ve Dünya Büyülü Bir Yer kitaplarıyla tanışıp takipçisi olmadıysanız. Oliver Jeffers hakkında ise söyleyeceğim yeni bir şey yok. Hem kapaktaki hem iç sayfalardaki çizimler, yıllardır hayranı olduğumuz Jeffers'ın imzasını taşıyor ve tıpkı bir kimlik kartı gibi her çizgi onu imliyor. Jeffers'ın ünü de, yeteneği de, hissettirdikleri de ortada. Böyle güzel metne böyle çizimler, ne diyeyim, tam isabet! Kitap yayınevi tarafından 4., 5. ve 6. sınıflar için uygun bulunmuş. Naçizane önerim, kaç yaşında olursanız olun, okuyun!


En sevdiğim polisiye yazarı Agatha Christie'yle en sevdiğim ürperten filmlerin yönetmeni Alfred Hitchcock bir arada. Kader onları bir biçimde buluşturmuş. Uslu durmuyor, çeşit çeşit maceralar yaşıyor, bu arada da etraflarındaki sır perdelerini ortadan kaldırıyorlar. Üstelik bunu sinemayla, edebiyatla, korkuyla ve polisiyle zerrece alakaları yokken, henüz ikisi de minicik birer çocukken yapıyorlar. Gordon McAlpine'in yazdığı Edgar ve Allan Poe'nun Gizemli Serüvenleri.


Beni tanımayan, yüzümü bile görmemiş bir adam sadece Facebook'ta Braudel'e methiyeler yazdım diye diğer kitaplarını da seveceğimi düşünüp Ankara'dan göndermiş. Onlara iyi bakacağıma inanmış. Tam da o gün bunun nasıl bir anlamı olduğunu bilmeden yapmış üstelik bunu. Bilmesin daha iyi. O zaman bu gece, bu kitaplar için kahve yapalım. Bu kitaplar için Karaindrou dinleyelim. Siz, Sonsuzluk ve Bir Gün filminin müziklerinden bilirsiniz belki Karaindrou'yu. Bir deniz kıyısında, hep kurduğunuz bir hayalin gerçekleşmesi dileğiyle şimdilik sizi bırakıyorum. Ben peyderpey ve ilk sahibinin gönlünün istediği gibi sırayla kitaplarımı okuyayım. Hayatınızdan kitap, inanç, umut ve sevgi eksik olmasın. Özellikle sevgi. Ne güzel bir yazı. Kitaplara methiye. Çok sevdim.


Yanlış soru! Konvansiyonel tıbba ve Freudyen psikoterapiye göre, dertleriyle, acılarıyla gelen insanlar hasta, hekimler ve terapistler de şifalandıran konumundadır. Benim savunduğum psikoterapi ise, bu tarz bir hiyerarşiden uzak durmayı tercih ediyor. Bana göre hastalığın nasıl iyileştirileceğini aramak yerine sağlığın şifreleri, sırları neler, buna bakmak gerek. Tam değil, hastalık odaklı terapi insanın içindeki kendini iyileştirme sistemini görmezden geliyor. Sizin hastalık dediğiniz şeyi ben başka türlü tarif ediyorum. Hastalık aslında içimizdeki olanaklara kör ve kendimize katı olma halimiz. Ve kökeninde mutlaka acı var. Hissettiğimiz acıyı bastırdığımızda da rahatsızlanıyoruz. Halbuki kötü olan acı duymak değil, onu yok saymak. Çünkü acı ilişkidir. Acı çekmemizin sebebi, ilişkilerimizdeki eksiklikler, fazlalıklar, tersliklerdir. Bizi hasta eden şeyse, hissettiğimiz acıyı hayatımızdaki yegane gerçek gibi görüp kendimizi buna hapsetmemizdir. Hayat bize sınırsız imkanlar, sınırsız olay örgüleri sunuyor ama biz kendimizi, ancak tek bir imkan dahilinde hayatta kalabileceğimize inandırıyoruz. Evet ama aslında karmaşık bir süreç bu. Beden en önemli duyu organımız ve yeni nörobiyolojik araştırmalar bize şunu net olarak gösteriyor: Bazı duygu ve düşünceler bazı hormonların eksik veya fazla salgılanmasına yol açıyor ve bu da sonuç olarak vücuda bir ağırlık yüklüyor. Şöyle bir şey belki, önümüzde şahane olasılıklar var ama biz hiçbirini görmeden tek bir noktada, tek bir olanakta takılıyoruz. Varlığımızdaki diğer kaynaklara kör kalıyor, onları oyunun içine sokmuyoruz, bu durumla baş edemediğimizde de vücudumuz semptom üretmeye başlıyor. Bana Başım ağrıyor derseniz, Başınız 24 saat boyunca hep mi ağrıyor? diye sorarım. Seks yaparken, yemek yerken, işe giderken; baş ağrınızın hangi durumlarda şiddetlenip hangi durumlarda kesildiği çok önemli. Vücudumuz bize sürekli sinyaller yollar, biz de bu sinyalleri kullanarak öyküler yazarız. Başımızın ağrımasına yahut rahatsızlanmamıza sebep olan şey hissettiğimiz acıdan ziyade kendimizle ilgili olarak kurduğumuz öykülerdir. Öyküde dile getirdikleriniz kendinize acıma, geçmişte yaşadıklarınıza hayıflanma ve sızlanma üzerine olursa eğer; nöronal sisteminiz stres yüklü hormonlar salgılamaya başlayacaktır. Hayır, başınızın ağrısı bir uyarı sinyalidir ama başınızın ilk ne zaman, hangi sebeple ağrımaya başladığını kendinize sormalısınız. Bence değil, çünkü çektiğimiz acıların bütün kayıtları bedenimizde tutuluyor. Doğuyoruz ama 20'lerimizde hücrelerimiz tembelleşmeye başlıyor, yani hayat bizi usul usul yaşlılığa, ölüme hazırlıyor. Doğal bir süreç bu. Ama işte bir gün öleceğimizi bildiğimizden hayatta isteyip de yapamadığımız ya da tam tersi istemeye istemeye yaptığımız her şey bizi hasta edebiliyor. Batı tıbbına göre hastalıklar ortadan kaldırılması gereken unsurla, bu yüzden yüzde 90 semptomatik tedavi uygulanıyor. Tamam, başımın ağrısının geçmesi iyi bir şey ama onun bana söylemeye çalıştığı şey neydi, keşke önce buna bir baksaydık. Gidin tabii ama kendinize soru sormayı da unutmayın. Bir terapinin başarılı olmasının iki yolu var: Birincisi, insanın iç eczanesini kuvvetlendirmek, ikincisi bunu yaparken duygularını ve ilişkilerini yok saymamak. Fakat tıbbı ve hekimleri suçluyor değilim, çünkü meselenin tamamen politik olduğunu, daha ziyade bir sistem sorunu sayılması gerektiğini düşünüyorum. Tıbbın yeniden yapılandırılması, psikoterapinin sisteme daha aktif şekilde dahil edilmesi şart. Çünkü hiçbir ilişki iki kişiden ibaret değildir. İlişkiler kalabalıktır. Kadının da erkeğin de annesi, babası, kardeşleri, onların anneleri babaları da ilişkinin parçasıdır. Belirli davranış kalıpları, ilişkilerdeki yoksunluklarla baş etme halleri ve acı, geçmişten bugüne aktarılır. Bu aktarım da elbette bilinçdışı yollarla gerçekleşir. Mesela hayatı boyunca annesinden sevgi görmediğinden yakınan biri kendi çocuklarına sevgisini göstermekte zorlanabilir. Annesinin hangi sebeplerle öyle davrandığını, çocukken hayatta nelerle karşılaştıktan sonra kendini katılaştırmayı seçtiğini anlamasını sağlıyoruz. Bunu anlarsa o davranış kalıbının kendisindeki yansımalarını da görebilecektir. Ama tabii her vakanın, her ailenin, her ilişkiler bütününün dinamikleri farklıdır. Hep söylediğim gibi, bilmen gereken tek şey vardır: Terapiyle geçmişini değiştiremezsin ama onun senin üzerindeki etkilerini değiştirmen her zaman mümkündür. Sırf o değil, kendisiyle olan ilişkisi de değişir. Ailesinde hangi acıların tekrar ettiğini anlar, görünen ve görünmeyen unsurların farkına varır ve sistemini değiştirir. Annesinin acıyla baş etmek için bulduğu yol onun da yolu olmuş, bunu anlayan kişinin artık annesine kızması için bir sebep kalır mı? Onu anlar ama onun seçimlerini tekrar etmeden yaşayabileceğini de bilir. Kilit kavram, esneklik. Çünkü bizler yaşadığımız bir acıyla baş edebilmek için kendimizi genellikle hayattaki diğer olanaklara katılaştırıyoruz. Bu yalnızca duygu, düşünce ve ilişki düzlemimize değil bedenimize de yansıyor. Yani hem fiziksel olarak hasta oluyoruz hem de hayatın sunduğu olanakları görmemeyi, onlara kör olmayı seçiyoruz. Kendi yükselmemizi bastırıyoruz. Çünkü kişi her yaşta ruhsal olarak büyüyebilir. Ebeveynlerinden boşanamayan kişi çok eş boşar demiştiniz bir keresinde. Çünkü çoğu insan ebeveynleriyle bir nevi bağımlılık ilişkisi geliştiriyor, hala hep onların onayını almak istiyor. Buna çocuk ruhu diyorum. Ama çocukken ihtiyaç duyulan masallar, illüzyonlar 40 50 yaşına gelmiş kazık kadar adamlarla kadınların inandığı şeyler olmamalı. İnsanın 9 ay değil, sonsuza dek annesinin karnında yaşamasına, bütün çocukluğunu ve yetişkinliğini orada geçirmesine benziyor bu. En kötüsü de tabii anne ve babayla olan bağımlılık ilişkisinin partnerle olan ilişkiye taşınması. Az önce terapinin sonunda danışanın okyanusta yüzmeyi de öğrenmesi gerektiğini söylemiştiniz. Belki iyi bir anne de çocuğuna öncelikle bunu öğretmeli. Yok, bu hep yaptığımız hataya dönmek olur. Biz artık yetişkiniz ve ebeveynlerimize yüklenmekten, durmadan onları suçlamaktan vazgeçmemiz gerekiyor. Yüzmesi gereken biziz, kimse öğretmiyorsa bile kendimiz öğreneceğiz. Ama geleceği değiştirebileceğimizi söylemiştiniz. Demek ki hiç değilse çocuklarımıza yüzme öğretebiliriz. Evet, bunu yapabiliriz. Onlara yüzmeyi öğretebilir, zamanı geldiğinde de bizden ayrılıp bağımsız bireyler olmalarını destekleyebiliriz. Oysa biz ne acı ki ebeveynlerimizden alamadığımız sevgiyi çocuklarımızdan almaya çalışıyor ve onları da katılaştırarak kendi öykülerini yaratmalarına engel oluyoruz. Evliliğimiz, ailemiz, işyerimiz, yaşadığımız toplum; en küçüğünden en büyüğüne dahil olduğumuz bütün topluluklar tıpkı bedenimiz gibi yaşayan sistemlerdir. Şirket denince ne anlıyoruz? Patronu, yöneticileri, çalışanları, kendi özel hiyerarşisi, felsefesi, ilkeleri olan bir kurum... İnsanların oluşturduğu bir etkileşim alanı var ve o etkileşim alanında çeşitli sebeplerle kaos oluşabilir. İşte biz, şirketlerin yaşadıkları ekonomik ya da idari sorunların neden kaynaklandığını bulmaya çalışıyor ve aileler için gerçekleştirdiğimiz dönüştürmeyi onlar için yapıyoruz. Mutluluk gibi bir hedefimiz yok, denge ve esnekliği hedefliyoruz. Klinik bilgisi olmayan bazı cahil kişilerin geçmişi affetmek üzerine inşa ettiği bir sürü uydurma terapi yöntemi görüyoruz. Yok bilinçaltı temizliği, yok karmik şifa, yok bilmem ne, bir sürü saçma sapan şey, hepsi palavra... Bu inanılmaz furyada başı çekenler, insanların zayıflıklarından, mutsuzluklarından yararlanıyor. Geçmişin değiştirilemeyeceğini, bilinçaltının oyuna gelmeyeceğini bir kere daha hatırlatmak isterim. Üstelik geçmişte yaşadığımız acılar bizim en öz, en hakiki yanımız. Terapinin amacı da onları unutturmak ya da affettirmek değil, yüzleşmemizi ve anlamamızı sağlamak. Bilinçaltı temizliği gibi şeyler içinizdeki ağlayan küçük çocuğa iki dakikalığına emzik vermek gibi. Susturuyor ama iyileştirmiyor. Problemin kökü sanıp onu temizlemeye çalışanlar, bilinçdışımızın harika bir zekası olduğunu bilmiyor. Sistem Dizim Terapisi'yle yaptığımız şey kişinin bilinçdışıyla diyalog kurmasını sağlamak. Bilinçdışını tertemiz, lekesiz hale getirmek yerine ona şefkatle, merhametle yaklaşmalı ve saygı duymalıyız, çünkü hayatımızda gerçek dönüşümü ancak bilinçdışımızın onayıyla sağlayabiliriz. Mümkün elbette. İnsan, kendini dönüştürüp iyileştirebilen bir sistem, yeter ki ona acı veren şeyden kaçmasın, acıda kalmayı başarsın ve onun söylediklerine kulak versin. Bireyler genellikle acının yerini dolduracak bir şey icat ederler, belki bir hobi ve bir süre sonra bu yeni uğraş onların nevrozu olur. Kötü haber şu: Acıdan uzak kalmak için yarattığımız o nevroz bir süre sonra bize daha fazla acı vermeye başlar çünkü bağımlılık yaratır.


Hiçbir ressam can sıkıntısından ölmedi, kesin bilgi! Hiçbir ressam can sıkıntısından ölmedi, kesin bilgi! Biraz yağlıboya yer misiniz? Kulağı kesik ressam Vincent van Gogh tüpteki boyalara tıpkı çocukların çikolatalı kremaya baktığı gibi bakar, hatta o boyaları tüpten emerek yermiş. Heykel zararlısı Picasso... Oturma odasında orji düzenleyen genelev müdavimi Pablo Picasso Louvre Müzesi'ndeki bazı heykelleri parçaladığı ya da kafalarını kırdığı için aylarca hapis yatmış. Aşk Gemisi'nin ünlü konuğu... Pop Art'ın yaratıcısı ve en büyük temsilcisi Andy Warhol Aşk Gemisi adlı dizinin bir bölümünde oyuncu olarak televizyonda seyirci karşısına çıkmış. Çiçeğe benzeyen devasa vajinalar çizen Georgia O'Keeffe resim yapmak için tuvalin başına geçmeden önce çırılçıplak soyunurmuş. Bu yüzden eve gelen konukların sık sık evsahibesini çıplak olarak 'bastıkları' olurmuş... Dünyanın en çok satan ressamı Thomas Kinkade'in öncüsü aslında Albrecht Dürer'miş. Kinkade'in kitsch tablolarını internet üzerinden pazarlayarak çok ama çok zengin olması gibi, Dürer de her resminden yüzlerce kopyayı bizzat çıkarıp kitapçılarda satışa sunuyormuş... Gerçekçiliğe önem veren ve modelsiz resim yapmayan Caravaggio Lazarus'un Dirilişi tablosu için yardımcılarından yeni gömülmüş bir cesedi mezardan çıkarıp kollarından tutarak poz verdirtmelerini istemiş. Dahası eline bir hançer alarak cesedi yine gerçekçilik adına bir kez daha 'öldürmüş'. Ancak yardımcılarının kokudan bayılmaları yüzünden poz verme seansı kısa sürmüş. Büyük Sanatçıların Gizli Hayatları adlı kitapta dahi ressamların inayetten sahtekarlığa, düzenbazlıktan züppeliğe türlü çeşit acayip hikayeleri anlatılıyor. Aralarında oturma odasında orji düzenleyenler de var, hapiste yatanlar da... Hatta Aşk Gemisi'nde konuk oyuncu olarak görünenler bile var. Okuma yazma bile bilmeyen, güzel ve zeki bile olmayan bir terzi kızla, Rose Beurret'yle sevgili oldu. Kadın onun bütün işlerini yapıyor, gıkını çıkarmadan köle gibi çalışıyor, üstelik sanatçının başka kadınlarla olan kısa ve uzun süreli ilişkilerine karışmıyordu. Camille Claudel'le olan fırtınalı ve uzun beraberliğe bile öfkelenmedi. Rose sabırla vefakalarlıkla Rodin'in tamamen ona ait olacağı günü bekledi. Adamsa ondan olan oğlunu evlat edinmeye bile tenezzül etmediği gibi sevgilisine müthiş servetinden zırnık koklatmadı, ona ufak bir hizmetçi maaşından fazlasını uygun bulmuyordu. Kadın da zaten hizmetçiden farksızdı. Rodin, tam 53 yıl sonra, iyice yaşlandıklarında ancak Rose'a evlenme teklif etti. Ancak Rose birkaç gün sonra hastalandı. Yatalak olarak geçirdiği iki haftadan sonra, taze gelinliğinin tanı bile çıkaramadan öldü. Frida Kahlo onu sayısız kereler aldatan ve sonradan Şeytandan bile kötü diye tanımlayacağı ressam kocası Diego Riviera'yla tanıştığında adeta büyülenmişti. Saatlerce onun çalıştığı yere gidip onu seyrediyordu. Aralarında büyük yaş farkı vardı, dahası arkadaşları Diego'yu çirkin, pis ve şişman buluyor, Frida'nın onda neyi beğendiğini anlayamıyorlardı. Frida şöyle dedi onlara: O müfik, sevecen, bilge ve tatlı biri. Ne olmuş şişman ve kirliyse? Ben onu yıkar, temizlerim. Gerçekten de öyle oldu. Yıkanmaktan hazzetmeyen Diego Riviera'yı küvete girmeye ancak Frida ikna edebiliyordu ve 140 kiloluk kocasını suda yüzen ördekler ve diğer oyuncaklarla birlikte saatlerce sabunlayıp temizliyordu. Dada'nın temsilcilerinden Marcel Duchamp'a şöhretinin doruğundayken, bir mültimilyarderden müthiş bir teklif geldi. Hayatı boyunca yapacağı her resim için 10 bin dolar olacaktı. Bunu duyan Duchamp satranç oynamayı sanata tercih ettiğini söyleyerek resim yapmayı bıraktığını açıkladı. Ve gerçekten de gününün neredeyse 24 saatini satranç oynayarak geçirmeye başladı. İki yıl sonra Büyük Usta ünvanını aldı hatta Fransa'yı olimpiyatlarda temsil etti. Bu arada Mona Lisa'nın kaşları da yüzlerce yıldır ayrı bir esrar. Zira resmin ilk tasarım notlarında leonardo şöyle yazmış: Doğal kaşları var. Tüyler özellikle bir yerde daha da yogğun biçimde çıkmış Gelin görün ki dünyanın bu en ünlü tablosundaki kadının kaşları yok. Ya Leonardo yarı yolda kaşları tamamlamaktan vazgeçti ya da kaşlar esrarengiz bir biçimde sonradan yok oldu. Salvador Dali aşık olduğu Gala'yı baştan çıkarmak için gübreden elde ettiği çok igrenç bir parfüm yapmış. Gabriel Dante Rossetti'nin sayısız egzotik hayvandan oluşan büyük bir hayvanat bahçesi varmış. Lakin en sevdiği hayvanı, Avustralya'dan getirttiği kangruyla domuz karışımı bir mahluk olan vombat'mış. Rosetti onun yemek masasının üzerinde uyumasına bile izin veriyormuş. Ressam ve heykeltraş Michelangelo'nun vücudu öyle kötü kokuyormuş ki, yardımcıları onunla uzun süre çalışmaya dayanamadıkları için 'istifa ediyorlarmış'. Michealangelo'nun bir diğer tuhaflığı da ömrü uzattığına inandığı için cinsel perhiz yapmasıymış. Claude Monet ilk karısı kanserden ölmeden birkaç gün önce, yeni tanıştığı bir kadınla nişanlanmış karısı öldükten hemen sonra da yeniden evlenmiş. Escher yaşlı bir İngiliz beyefendisi değil Hollandalı bir beyefendidir. Rica ederim. Ben de uyarıyı daha kibarca yapsaymışım daha iyi olurmuş.


Pera Müzesi, figüratif sanatı yeniden tanımlayan benzersiz bir sanatçının eserlerine ev sahipliği yapıyor. Paula Rego: Hikayelerin Hikayesi adlı sergi, Rego'nun resmini ilk kez, bu denli kapsamlı biçimde İstanbullu sanatseverlerle tanıştırıyor. Geçtiğimiz haziran ayında 87 yaşında yaşamını yitiren Rego, sanatının tüm evrelerini temsil eden eserlerini son olarak Tate Britain'da düzenlenen retrospektifte sergiledi. Portekiz'de doğan, Londra'da sanat öğrenimi gören, adını Avrupa'nın en büyük sanatçıları arasına yazdıran Paula Rego'nun işleri bu yılki Venedik Bienali'nde de yer aldı. Paula Rego'nun eserleri, Tate Britain retrospektifi ve Venedik Bienali'nin hemen ardından bu kez İstanbul'a, Suna ve İnan Kıraç Vakfı Pera Müzesi'ne konuk oluyor. Paula Rego: Hikayelerin Hikayesi başlıklı sergide, masumiyet ve deneyimi bir arada sunan, derin anlamlar ve anlatıların gizlendiği resimler, izleyiciyi büyülü bir alana davet ediyor. Küratörlüğünü Alistair Hicks'in üstlendiği sergide, sanatçının yağlıboya, pastel, karakalem ve akrilik resimleri ile yerleştirmeleri yer alıyor. Rego'nun hem kişisel hem de toplumsal mücadeleyi odağına alan 1960'lı yıllara ait erken dönem işlerini, 1990'larda ürettiği tek figürlerden oluşan, güçlü anlatımlara sahip büyük boy resimlerini ve 2000 yılından sonra ürettiği katmanlı sahnelerden oluşan çalışmalarını bir araya getiren sergi,30 Nisan 2023'e dek sürecek. Olağanüstü hayal gücüne sahip, kadınların temsil edilme biçiminde devrim yaratan ve doğrularından ödün vermeyen Portekizli sanatçı Paula Rego, eserlerinin çoğunda kişisel doğasını, kök saldığı sosyopolitik bağlamı, baskı, otorite ve kurumsal şiddet gibi temaları öne çıkarıyor. Küratör Alistair Hicks, bir eleştirmenin, sanatçının Lizbon'da Galeria de Arte Moderna'daki ilk sergisi hakkında hayvansı, kötücül, müthiş bir şok yorumunu yaptığını anımsatıyor ve Rego'nun çalışmaları cinsellik ve güç arasındaki tiksindirici ilişkiyi tam on ikiden vuruyor diyor. Bu anlayış, kadın sanatçılara ve genel olarak kadınlara karşı önyargının bir yansımasıydı. Erken çağ kültürlerinin çoğunda kadınlar hikayenin koruyucusuydu. Hikayeyi nesilden nesle aktarmak onların göreviydi ve kadın hikayeleri uzun zamandır dedikodu olarak küçümseniyordu. Hicks, Hikayenin yasaklanması, erkeklerin kadınları eşit koşullardaki sanatçılar olarak rekabet etmekten alıkoymaya çalışmalarının birçok yolundan yalnızca biriydi. Anlatılan ve yeniden anlatılan her hikaye ise, önceden saptanmış yollardan ayrıldığımızda dünyanın ne kadar zengin olduğunu göstermeye yardımcıdır. Rego'ya 'Otur!' denmiş olabilir. Fakat hiçbir şey Rego'nun zihnini ve ardından gelen kalemini kontrol edemezdi diyor. Paula, çocukluğundan itibaren büyükannesi ve teyzesi başta olmak üzere, çevresindeki kadınların ona aktardığı hikayelerle büyümüştü; serginin küratörü Alistair Hicks'in tanımıyla, hikayeler deniziyle besleniyor, resimlerinden hikayeler dökülüyordu. Birleşik Krallık Başkonsolosluğu, British Council, Portekiz Ankara Büyükelçiliği ve Camoes Enstitüsü'nün desteğiyle gerçekleşen serginin seçkisinde, Rego'nun aile ve kişisel koleksiyonunun yanı sıra British Council Sanat Koleksiyonu, Gulbenkian Vakfı Koleksiyonu, Casa Das Historias Koleksiyonu, Ostrich Arts Ltd, Victoria Miro Galeri Koleksiyonu ve Leeds City Sanat Galerisi gibi önemli sanat kurumlarından eserler yer alıyor. Sergi ve katalog tasarımını PATTU'nun üstlendiği Paula Rego: Hikayelerin Hikayesi, 30 Nisan 2023 tarihine kadar Pera Müzesi'nin 4. ve 5. kat sergi salonlarında ziyarete açık olacak. Pera Müzesi Salı'dan Cumartesi'ye 10.00-19.00, Pazar günleri 12.00-18.00 saatleri arasında gezilebilir. Cuma günleri Uzun Cuma kapsamında 18.00-22.00 arası tüm ziyaretçiler, Çarşamba günleri ise Genç Çarşamba kapsamında tüm öğrenciler müzeyi ücretsiz ziyaret edebilir.


Hikmet Hükümenoğlu, korku türündeki ilk romanı Kar Kuyusu'yla edebiyat dünyasında son günlerin ilginç isimlerinden biri oldu. Bir korku romanının ayırıcı özelliği, okuyucuyu korkutmak, ürkütmek ve rahatsız etmek için yazılmış olmasıdır. Sınırları çizerken herhalde en zorlanacağımız nokta, korku romanı ile gerilim romanı arasındaki ayrımı belirlemek olacaktır. Bana göre korku romanını gerilim romanından ayıran en önemli özellik, ilkinin doğaüstü motifler içermesi, ikincisinin ise en azından sözde-gerçekliğe bağlı kalmasıdır. Belki bazı gerilim romanları bizde korku romanı etkisi yaratabilir ve aklımızı karıştırabilir, ancak bu örnekler söz konusu etkiyi gerçek dünyada da rastlayabileceğimiz şiddet ve vahşet öğelerini kullanarak yaratırlar. Doğaüstü içeriğiyle korku edebiyatı, aslında fanteziye ve bilimkurguya daha yakın durur. Klasik korku edebiyatının temel motifleri şeytanlar, vampirler, kurtadamlar, hortlaklar, hayaletler, ruhlar, tanımlanamayan ama tehlikeli birtakım yaratıklar ve benzerleridir. Bu motifler belirli bir okur kitlesine keyif verse de, gerçek edebiyatçılar ve eleştirmenler tarafından genelde küçümsenir. Oysa bir okuyucu olarak benim için önemli olan, yazarın hangi öyküyü anlattığı değil, nasıl anlattığıdır. Son yıllarda dünya edebiyatında çok rastladığımız bir akım, alttürlerin arasındaki sınırların ortadan kaybolmaya başlamasıdır. Korku, bilimkurgu, fantezi, polisiye gibi alttürlerle gerçek edebiyat arasındaki sert çizgiler artık siliniyor ve bu durum hem okuyucular, hem de edebiyat eleştirmenleri tarafından kabul görebiliyor. Ne dünyada, ne de Türkiye'de, korkunun uzun bir süre yeraltı edebiyatının alanında kaldığı görüşüne katılmıyorum. Aksine, ilk çağlardan beri bütün kültürlerde korku dilden dile dolaşan halk hikayelerinde, masallarda ve efsanelerde çok belirgin bir biçimde yer almıştır. Klasik edebiyat eseri olarak kabul gören bir sürü korku romanı ve hikayesi vardır. Aklıma gelen örnekler arasında, Macbeth, Faustus, Frankenstein, Dr. Jekyll ve Bay Hyde, Dr. Moreau'nun Adası ve Edgar Allan Poe'nun öykülerini sayabilirim. Meraklı bir okuyucu olarak takip ettiğim kadarıyla korku edebiyatı, özellikle de korku romanı, 1970'lerin sonlarından itibaren dünyanın hemen hemen her yerinde çok geniş bir okur kitlesi kazandı. Bunun en önemli sebebi, başta Stephen King olmak üzere, Dean Koontz, Clive Barker ve Peter Straub gibi yazarların yayıncılık pazarında elde ettikleri ticari başarıydı. Dünyanın herhangi bir yerinde herhangi bir kitapçıya girseniz, eminim raflarında bir-iki Stephen King romanı bulabilirsiniz. Yine aynı dönemlerde korku sinemasının da popülerleşmesi, korku romanına olan ilgiyi artırdı. Buna katılıyorum. Ama bence bu durum korkusuz olmamızdan ya da korkularımızı kurcalamak istemeyişimizden değil, Türkiye'deki yayıncılık sektörünün henüz çok küçük olmasından, edebiyatın alttürleriyle ilgilenen çok fazla yazar olmamasından, olanların da yayıncı bulamamasından kaynaklanıyor. Okuma oranının artması ve yayıncıların daha çok para kazanmaya başlaması, korku yazarlarına da kapıları açacaktır. Ülkemizde bu türe son derece meraklı bir okuyucu kitlesinin beklemede olduğuna inanıyorum. Yine de, korku romanı sektörünün ticari olarak kendi başına ayakta durabilmesi için sanırım henüz erken. Edebiyatta korkunun temelinde din ve cinsellik olduğunu düşünmüyorum. Dinin ve cinselliğin korkuyu harekete geçirdiğini de zannetmiyorum. Edebiyatın genelinde de, alttürlerinde de, din ve cinsellik sık sık kullanılan motiflerdir. Korku edebiyatında din ve cinsellik kavramları elbette zaman zaman kullanılır ama türün bu iki tema üzerinde geliştiğini söylemek bence doğru olmaz. Cinsellik ile korku arasında eğitimsizlik ve tecrübesizliğin yol açtığı istisnalar dışında bir bağlantı kuramıyorum. Seks hakkında konuşmaktan veya yazmaktan utanıyor olabiliriz ama seksten korktuğumuzu ya da cinsellik sayesinde ölümle hesaplaştığımızı düşünmüyorum. Din ve korkunun ise buluştuğu çok belirgin iki ortak eksen vardır: iyiyle kötünün arasındaki çekişme ve yaşamla ölüm arasındaki sınır. Çok uğraşırsak, bu benzerliklerden yola çıkarak belki her korku romanında dinsel bir çağrışım veya metafor bulabiliriz. Ama genelleme yapmak bence doğru olmaz. Korku edebiyatının temelini oluşturduğunu varsayabileceğimiz ölümden korkmak, hayatta kalmaya çalışmak gibi temaların dinsel bir içerik taşıması şart değildir. Dinler, sadece bu konuda önümüze hazır metinler koyar. Agnostik veya ateist bir insan da ölümle hesaplaşabilir ve ölmekten korkabilir. Din ve korku arasında daha elle tutulur bir bağlantı arayacak olursak, şeytan ve şeytan çıkarma motifleri üzerinde durmamız gerekir; ki bunlar da korku edebiyatında birkaç örnekle sınırlıdır. Bizdeki duruma bakarsak, Islam dininden beslenen ve korku edebiyatında kullanılmaya son derece uygun cin ve yatır gibi bize has motifler var. Bunlar hakkında konuşmanın ya da hikaye anlatmanın tabu olduğunu zannetmiyorum, aksine yüzyıllardır kültürümüzün bir parçası olmuş durumdalar. Zaten, başta Sadık Yemni olmak üzere Türk yazarlar da bu temaları içeren roman ve hikayeler yazıyorlar. Avrupa ve rusya ortaçağ masallarının korku edebiyatını beslediğini düşünüyorum. son yüzyılların icadı vampir gibi karakterler bile Hansel ve Gretel kadar korkutucu olamaz bence. biz ise yazıya dökülmemiş masallardan, geçmiş toplumların korkunç tercihlerini silmiş, onları Anadolu'ya has Nasreddin Hoca gibi karakterlerle beslemişiz. Bence!


Demek ki korkmamak değil cesaret; korktuğumuz şeyi yapmak. Uzatmayayım, ne demek istediğimi anladınız. Bu yazının kısa tarihçesini de vereyim, sonra sizi Hikmet Hükümenoğlu'yla baş başa bırakayım. Geçenlerde onunla çay sohbetindeydik. Yüzmekten bahsediyorduk, sonra konu nasıl oldu bilmiyorum yazmaya geldi. Yüzmekle yazmak, daha doğrusu yüzmeyi öğrenmekle yazmaya cesaret etmek arasında bir benzerlik olduğunu söyledi sevgili yazarımız. İşte o an kendisinden yeni bir yazı istemek için tam zamanıydı. İstedim haliyle. Yüzme Dersleri böyle çıktı ortaya. Norveçli bilim adamları bir araştırma yapmışlar. Eğer öykü / roman yazmaya niyetliyseniz, veya halihazırda yazmaktaysanız, yaratıcı yönünüzün kuvvetli olduğunu varsayabiliriz. Bakın bakalım, bu yedi temel özelliğin hangilerine sahipsiniz. Kendi karakter analizimi huzurlarınızda yapmaya çekindiğim için, işin eğlenceli kısmını size bıraktım ve bu yazıda yüzmeyi öğrenme maceramı anlatmaya karar verdim. Yüzmeyi öğrenmeye çalışmak, roman yazmaya çalışmak deneyimine şaşırtıcı derecede çok benziyor. Bu benzerliğin farkına vardığımdan beri yazıya dökmeye niyetim vardı. Kısmet Norveçli bilim adamlarınaymış. Arzu ederseniz bu yazıyı maymunlarla ilgili Zen ve Romana Başlama Sanatı isimli yazının devamı olarak da okuyabilirsiniz. Yaş ilerledi diye midir nedir, çocukluğumla ilgili anılarım okuduğum öykülerle birbirine karışır oldu. Yüzmeye nasıl başladığımı hayal meyal hatırlıyorum. Çoğu ayrıntı bulanık, ancak kesinlikle emin olduğum bir şey var, o da geleneksel yöntemin bana uygulanmadığı. Yani babam beni iskeleden suya atıp, Hadi yüz bakalım, demedi. Hatırladıklarım şöyle: Kocaman bir havuzun orta yerinde tek başıma oynuyorum. Kapalı ve sıcak bir havuz, kaplıca gibi bir yer, Abant olmalı. Şezlonglara uzanmış, şarap içip sevişen genç aşıklar da olsa, tam bir Milan Kundera ortamı olacak. Bir ara kolluklarımın tekinde bir tuhaflık olduğunu hissediyorum. Patlayıp sönmeye başlamış, omzumdan aşağı kaymış ve ben oyunlar oynarken fark etmemişim. Hala kolluk takan çocuklara has bir içgüdüyle başımın belada olduğunu anlıyorum. Can havliyle suyu köpürterek havuzun kıyısına kadar ilerliyorum. Bu halimi gören büyükler öyle bir tezahürat yapıyor ki çok önemli bir şey başardığımı hissedip etrafa gülücükler dağıtıyorum. Hızla otuz beş yıl ileri saralım. Atladığımız süre içerisinde su sporları konusunda çok fazla ilerleme kat ettiğimi söyleyemem. Yüzme biliyor musun sorusunun cevabı teoride evet. Denizin derin yerinde kendimden emin pozlarla bir noktadan başka bir noktaya kadar gidebiliyorum. Sorunun cevabı pratikte hayır, çünkü ne kulaç atmayı biliyorum, ne de yüzücüler gibi nefes alıp vermeyi. Fönlü saçlarla denize giren yaşlı teyzeler gibi kafam sürekli dışarıda. Şnorkel, gözlük ve paletle biraz daha rahatım. Bu yüzden mümkünse tatillere komple teçhizatla gidiliyor. Gören, profesyonel dalgıç olduğumu sanır; oysa suyun iki karış altından giden sıkıcı balıkları seyretmekten dışında bir şey yaptığım yok. Sonra hayat hızla değişiyor ve endorfin bağımlısı yeni kimliğimle bu işe el atmaya karar veriyorum. İlk dersten önce ayaklarım geri gidiyor. Çocuklar yüzme dersi alır, kel kafalı koca adamlar değil. Dürüst olmak gerekirse bir miktar utanıyorum. Nerede görülmüş benim yaşımda birisinin yüzme dersi aldığı? Hadi onu geçtim, bir de beceremezsem daha büyük rezillik. Havuzdaki ilk saatler, ilkokuldaki ilk haftalardan pek de farklı değil. Korkunç bir yabancılık ve çaresizlik duygusuna kapılıyorum. Suyun içinde kendimi küçük hissediyordum. Hocanın ayakkabıları sürekli göz hizamda. Yüzünü görebilmek için yukarıya bakmam gerekiyor. Tepeme dikilmiş, hangi hareketleri hangi sırayla yapmam gerektiğini anlatıyor. Kolum nereye uzanacak, kafam nereden çıkacak, bacaklarım nerede duracak. Sanki yazmayı sökmeye çalışıyoruz. a harfinin yuvarlağı nereden başlayacak, nerede bitecek, kuyruğu nereden çıkacak... Tüm söylediklerini aklıma tutmaya çalışıyorum. Drill dedikleri teknik çalışmalar, okuma yazma öğrenirken yapılan alıştırmaların hemen hemen aynısı. Bir sayfa dolusu dik çizgi, bir sayfa dolusu yamuk çizgi, bir havuz tek kol kulaç at, bir havuz sırf bacak, hepsi basit bir hareketin yüzlerce defa tekrarı. Yüzlerce defa burnuma su kaçıyor. Burnuna su kaçınca saatlerce aksıran insanlardanım ama suyun altında aksırmak da imkansız. Kolunla ileri uzanırken kafanı yana çevir. Alışkın olmayan beynim iki komutu aynı anda uygulamaya kalkınca kolum bacağım birbirine dolanıyor. Tamam, kafamı çevirdim de ağzım hala suyun altında, nasıl nefes alabilirim? En kısa mesafe bile ölüm kalım savaşına dönüyor. Evime gitmek istiyorum. Fakat ilk yüzme hocam hemen moralimi düzeltiyor. Yerinde duramayan ve yüzünden gülümsemesi hiç eksik olmayan bir insan. Onun neşesi bana da bulaşıyor. Burada boğulsam da hiç olmazsa gülerek öleceğim diye düşünüyorum. Birkaç hafta müthiş bir enerjiyle uğraştıktan sonra beni suya alıştırıyor ilk yüzme hocam. Burnuma taktığım ve kısa sürede bağımlısı olduğum tıkaçları bile çıkarttırıyor. Kulaç atmayı öğreniyorum. Eskiden görüp kıskandığım yüzücüler gibi kafamı yana çevirip nefes almayı öğreniyorum. Havuzun bir ucundan öteki ucuna hiç durmadan yüzdüğümde, tahtaya tebeşirle ilk uzun cümlesini yazmış ilkokul öğrencisi kadar mutluyum. İlk yüzme hocam benden daha mutlu, sevinçten zıp zıp zıplıyor. Bir cümle, iki cümle derken aylarca derslere devam ediyoruz. Sonra bu konuyla hiç alakası olmayan sebepler yüzünden mekan değiştirmek durumunda kalıyorum ve başka bir havuzda ikinci yüzme hocamla çalışmaya başlıyorum. İkinci yüzme hocam, profesyonel bir sabırla bana yüzmenin gramerini öğretmeye başlıyor. El suya hangi açıyla girer, suyu çekerek nasıl bacağın yanına kadar gelir, sonra suyun dışına çıkarken nasıl virgül gibi küçük bir kıvrım çizer. İşinin o kadar ehli ki, benim gibi doğuştan yeteneksiz birisine bile suda daha düzgün hareket etmeyi öğretiyor. Zamanla hareketlerim düzeliyor, orta seviyede yüzmeye başlıyorum ama hala suyla aram iyi değil. Çok çabuk yoruluyorum, nefesim yetmiyor. Benden otuz yaş büyük göbekli bir amca, bana mısın demeden otuz havuz yüzüyor yan kulvarda. Biraz moralim bozuluyor. Yüzümdeki ifadeyi gören hocam, Ne kadar çok çalışırsan o kadar çabuk alışırsın, diyor. Haklı elbette. Fakat suda kendimi öyle bir kasıyorum ki, ne keyif alıyorum, ne de daha çok çalışmak istiyorum. Günün birinde ufak bir deneme yapıyoruz ve çok ciddi bir sorunun farkına varıyoruz. Meğer bendeniz suda batanlardanmışım! Suda batmak da ne demek diye merak ediyor olabilirsiniz, hemen açıklayayım: Normal bir insanoğlu, tatlı suya kendini bıraktığında nasıl hiçbir şey yapmadan suyun yüzeyinde tatlı tatlı salınırsa pek de normal sayılmayacak az sayıda insanoğlu, salınacağı yerde kurşundan bir kütleymiş gibi batıyor. Denizdeyken bir sıkıntı yok ama tatlı su bizi kaldırmıyor. Norveçli bilim adamları eminim bu enteresan doğa olayını da araştırmışlardır ama neden olduğunu henüz kimse çözememiş. Vücuttaki yağ kütlesinin dağılımıyla, kemik yoğunluğuyla, kuantum mekaniğiyle, meleklerle, ya da kim bilir, bir takım başka metafizik güçlerle alakalı olabilir. Sonuçta ben ve benimle aynı kategorideki insanlar tatlı suda batmamak için sürekli kol ve bacak oynatmak durumundayız. Öyle sırt üstü uzanıp havuzun tavanını seyretmek gibi hoşluklar söz konusu değil. Pratikte en önemli sorun ise sıradan bir insanoğluna göre daha çok bacak vurmak zorunda olmamız ve eğer kondisyonumuz kötüyse daha çabuk yorulmamız. İkinci yüzme hocam gülüp geçiyor ama ben bunu kafaya takıyorum. Bundan böyle kendi kendime bol bol yüzüp kondisyonumu geliştireceğim diye söz verip dersleri bırakıyorum. Bol bol yüzmüyorum tabii, dört-beş seferden sonra bütün motivasyonum uçup gidiyor. Denizde yüzmek dururken havuza ne gerek var diye düşünüyorum. Zaten sevimsiz bir şey. Çocuklar çişini de yapıyordur. Karga pozu başlıklı yazımı okuduysanız hatırlarsınız, bir de içişlerinden sorumlu daimi hocam var. Fiziksel aktiviteler başta olmak üzere, hal ve gidişatla ilgili bütün önemli kararları o veriyor. O ne derse sorgusuz sualsiz uygulanıyor. Aramızdaki centilmenlik anlaşması böyle. 2013'ün ilk ayları. Daimi hocam yüzmeye yeniden başlamam gerektiğini bana kısa ve net cümlelerle bildiriyor. Ne gerek var şimdi? diye soruyorum. Bunun üzerine haftanın hangi günleri, saat kaçta yüzeceğimi bana kısa ve net cümlelerle bildiriyor. İşin doğrusu, yüzmenin benim için ne kadar faydalı olduğunu, aslında adam gibi yüzmeyi çok istediğimi ve sırf yeteri kadar iyi olmadığımı düşündüğüm için yan çizdiğimi ikimiz de gayet iyi biliyoruz. Böyle şeyleri oturup uzun uzun konuşmaya gerek duymuyoruz. Kısa bir süre sonra beni üçüncü yüzme hocamla tanıştırıyor. Ben orada değilmişim gibi aralarında bir şeyler konuşuyorlar. Ne dediklerini duyamasam da hiç hoşuma gitmeyecek şeyler planladıklarını yüz ifadelerinden anlıyorum. Bu derslerin pek uzun sürmeyeceğini düşünüyorum ama sesimi çıkarmıyorum. Üçüncü yüzme hocam daha ilk derste son derece zeki ve insafsız bir hamleyle beni ters köşeye yatırıyor. En zayıf noktamdan yakalıyor beni. Suya gireli henüz yirmi dakika geçmemiş, konu nasıl oraya geliyor şimdi hatırlamıyorum ama bana diyor ki, 2014'de seninle beraber boğazı yüzerek geçeceğiz. Gülüyorum. Çok ciddi olduğunu söylüyor. Ciddi olduğuna inanıyorum. Söylediği şeyi yapabileceğime ise kesinlikle inanmıyorum. Üçüncü yüzme hocam beni köşeye sıkıştırdığının farkında. Nasıl hazırlanacağımızı, ne kadar çok çalışacağımızı anlatıyor. Elbette derhal gaza geliyorum. Yapamayacağımı düşünmek yerine Acaba yapabilir miyim? diye düşünmenin daha eğlenceli olacağına karar veriyorum... Hayır, yalan oldu bu, çok daha basit bir şey düşünüyorum aslında. Yapıp yapamayacağıma daha sonra bakarız diyorum kendi kendime. Ve eğlenmeye başlıyorum. Havuzun bir ucunda durup uzaktaki diğer uca bakmak, boş bir defter sayfasına bakmaya benziyor. Bir günüm bir günümü tutmuyor. Bazı günler suyun içerisinde kayarak ilerlediğimi hissediyorum. Ne yerçekimi, ne de sürtünme kuvveti umurumda. Burnumdan çıkan hava kabarcıkları yanağımı yalayarak yüzeye fırlarken geçerken mutluyum. Harika bir his bu. Kafasını hızla giden bir otomobilin camından dışarı çıkarmış köpek kadar mutluyum. Eğer her şeyin yolunda gittiği o ender günlerden birisiyse yazarken de aynısı oluyor. Kalem kağıdın üzerinde kayarak ilerlerken sözcükler sanki kendi kendine bir araya gelip beynimdeki öyküyü oluşturuyor. Her cümlenin yerli yerine oturduğunu hissediyorum. Nereden geldiğini bilmediğim fikirler çıkıyor kalemin ucundan. Yorgunluktan gözlerim yanmaya başlayana kadar masanın başından kalkmıyorum. Bunun tam tersi de var. Suyun bataklık gibi beni dibe çektiği berbat günler. Daha havuzun ortasına bile gelmeden nefesimin kesildiği, dakikaların git gide uzadığı günler. Bir önceki antrenmanda ne yaptıysam aynısını yapıyorum ama nedense bu defa olmuyor. İlk on dakikada gücüm tükeniyor. Moralim bozuluyor, keyfim kaçıyor. Boş gözlerle önümdeki kağıda bakıyorum. Kalemi elimde sıktıkça sıkıyorum ama olmuyor işte, aradığım sözcük aklıma gelmiyor, yazdığım cümleyi takip edecek cümleyi bir türlü bulamıyorum. On dakika önce aklıma gelince sevindiğim fikir şimdi gözüme berbat görünüyor, zaten bir önceki sayfa da berbattı, bu paragrafın devamı gelmeyecek, kafamı çıkarıp derin bir nefes almazsam boğulacağım. Boş sayfa bataklık gibi beni dibe çekiyor. Beynimin içindeki sarhoş maymunlar tam da böyle zamanlarda azıyorlar. Masanın başından kalkmak için mazeret bulmak, bir sonraki cümleyi yazmaktan bin kat daha kolay. Bu sıkıntılı ve verimsiz durumun çok uzadığı da oluyor. Haftalarca, hatta bazen aylarca sürüyor. Sadece benim başıma gelmiyor, tüm yazarların yakalandığı bir hastalık bu. İsmi de writer's block. Kötü bir çeviriyle, yazar tıkanması. Fakat bunlar en uç durumlar. Aşırı mutluluk da, aşırı moral çöküntüsü de insanın sık sık başına gelen haller değil. Yazı hayatı, normalde bu iki ucun arasında, makul inişlerle ve çıkışlarla ilerliyor. Bir sayfayı uçarak yazdıysam, bazen bir sonraki sayfa canımı sıkıyor, sabrımı zorluyor. Bir havuzu mutlu mutlu yüzdüysem, bazen geri dönüşte kulaçlarımı saymaya başlayabiliyorum. Sırf pes etmemeyim diye. Üç kulaç kaldı diyorum içimden, üç kulaç sonra bu sıkıntı bitecek. Daha sekiz havuz mu yüzeceğim yani? diye isyan ediyorum. Zaten ölmüşüm. Bu sabah kaç sayfa yazdım, daha kaç sayfa var diye düşünmeye başladığımda nasıl kasıldığımı hatırlıyorum. Nefes almak için yüzümü hocamın durduğu tarafa doğru çevirdiğimde, bana elleriyle kollarıyla işaretler yaparak kendimi rahat bırakmam gerektiğini hatırlatıyor. Dönüşte kafam öteki tarafa çevriliyken sadece bağırdığını duyuyorum. Sudayken ne dediğini anlamıyorum, diyorum durduktan sonra. Evet, daha rahat kulaç atıyorum. Çünkü onun sesi, kafamdaki maymunların sesini bastırıyor. Bulmaca çözmeye meraklı değilseniz merdümgiriz gibi şahane bir sözcüğü daha önce duymamış olabilirsiniz. Türk Dil Kurumuna göre anlamı, İnsan içine karışmaktan hoşlanmayan, insanlardan kaçan kimse. Çok yakın bir arkadaşım bana mizantrop dememek için kısaca mürdüm bey der, ben de onun sayesinde öğrendim. Anladığım kadarıyla merdümgiriz sayılmak için mutlaka insanlardan nefret etmeniz gerekmiyor. Arada sırada en sevdiklerinizden bile uzaklaşıp biraz nefes almak gereksinimi duyanlardansanız sizi de merdümgirizler familyasına dahil edebiliriz. Hele uçsuz bucaksız bir ormanın ortasında küçük bir kulübede tek başınıza yaşama hayalleri kuruyorsanız, yeriniz garanti. Olmaması lazım fakat bazen oluyor böyle şeyler. Yukarıda bahsettiğim o berbat günlerin habercisi bu durum. Sebebi de belli. Ya yazdığım karakter henüz kafamda tam şekillenmemiş, ya da henüz sesini bulamadığım için benim ağzımdan konuşup duruyor. Tam şekillenmemiş karakterler, tek boyutlu ya da karton diye aşağılanan, dışlanan, sıkıcı karakterlerdir. Nasıl davranacaklarını önceden tahmin edebilirsiniz, asla sizi şaşırtmazlar. Genellikle Dan Brown romanlarında yer alırlar. Yazarın sesinden konuşan karakterler ise henüz kendi kimliklerine kavuşamamış, sadece yazarın bir kopyası olarak var olan şahsiyetsiz tiplerdir. Onlarla çok fazla zaman geçirmeye kalktığınızda doğal olarak bunalırsınız. Böyle zamanlarda kahramanlarla ilişkimi gözden geçirmem gerekiyor. Eğer aramızdaki buzları eritmezsem yolları ayırmamız gerekebilir. Üçüncü yüzme hocam her dersin başında oyuncakları havuzun kenarına diziyor. Aslında antrenmanlarda kullanılan teknik ekipmanlar bunlar, ama ben oyuncak diyorum. Ele takılan paletler var, bele takılan paraşütler var, ağırlık yapsın da daha kolay boğulayım diye üzerime üç beden büyük tişörtler var... Güçlenmem içinmiş. Aynı zamanda suyun içinde nasıl hareket ettiğimi daha iyi hissetmem, yanlış bir hareket yapıyorsam farkına varıp düzeltmem, ya da sırf rutinin dışına çıkmam için. Sanırım işe yarıyorlar. Yazarken tıkandığımda da işe yarayan bir takım oyunlar var. David Mitchell, kahramanlarıyla sorun yaşadığında onların ağzından kendine mektup yazarmış. Bir seferinde merak edip ben de denedim. Sahiden işe yaradı. 04:00'deki polis hanım, bana kocasıyla ilgili sıkıntılarını anlatan uzun bir mektup yazdı. Ne kadar zor günler geçirdiklerini o sırada öğrendim. Sonuçta anlattıklarının hiç birini romanda kullanmadım ama kurguya doğrudan ilgisi olmayan ayrıntılarla uğraşmak onu daha iyi tanımama yardımcı oldu. Mektup yazmak sıkıcı geliyorsa başka oyunlar kurmak da mümkün. Örneğin, kahraman bankada sıra beklerken önündeki güneş gözlüklü ve pahalı çantalı hanımla kavga edebilir. Ya da otobüste en arka koltukta oturan şu delikanlı, kahramanın çocukluk arkadaşı çıkabilir. Hatta belki bize o yaşlarda nasıl haylazlıklar yaptıklarını, nasıl içtikleri suyun ayrı gitmediğini ama sonra nasıl birbirlerine küsüp bir daha hiç konuşmadıklarını anlatır. Bunların asıl öykünün parçası olması kesinlikle gerekmiyor. Sadece havuzun kenarına oyuncakları diziyoruz. Buraya kadar okuduktan sonra, Bize ne senin yüzme antrenmanlarından, biz roman yazmak istiyoruz, diye bana kızan okurlar olacaktır. Onları üzmemek için kendi tecrübelerimden ufak tefek bir şeyler paylaşacağım kısma geldik. Ama önce bariz olanı tekrarlamakta fayda var: ben bu işin uzmanı değilim, sadece bir önceki otobüsle yola çıkmış yolculardan birisiyim. Ancak hayallerinizi meşhur olmak, paraya para dememek ve haftada üç defa televizyona çıkmak gibi şeyler süslüyorsa, kendinize yazarlık yerine başka bir uğraş seçmeniz hayatınızı büyük ölçüde kolaylaştıracaktır. Elbette şöhret olmuş yazarlarımız var ama inanın kontenjan çok kısıtlı ve o kulvarda yarışmak için yazmak dışında daha bir sürü şeyle uğraşmanız gerekiyor. Doğru zamanı kollayacaksınız, doğru insanları tanıyacaksınız, güçlü bir ekiple çalışacaksınız, kendinizi görünür kılmaktan ve çok konuşmaktan hiç kaçmayacaksınız... Belki de hepsinden önemlisi, şansın kapınızı çalmasını sabırla bekleyeceksiniz. Meşhur olmak ve çok para kazanmak yerine, hayalini kurabileceğiniz daha güzel şeyler bulabiliriz. > Örneğin, elli yıl sonra hala kitapları okunan bir yazar olmanın hayalini kurabilirsiniz. > Ya da bir kitapçıya girdiğinizde, rafta kendi yazdığınız romanı görmenin, > Şu anda neye benzediğini bile tam olarak bilmediğiniz romanınıza nasıl şahane bir kapak hazırlanacağının, > Hiç tanımadığınız bir kişinin kendi isteğiyle yazdıklarınızı okuyacağının, üzerinde düşüneceğinin, belki çok etkileneceğinin, hatta belki bir şekilde size ulaşıp yorumlarını paylaşacağının, > Elli yıl sonra hala kitapçı rafı diye bir şeyin olacağının, > Küçük bir olasılık da olsa, bir edebiyat dergisinin sizinle söyleşi yapmak isteyeceğinin, romanınız hakkında çok detaylı sorular soracağının hayalini kurabilirsiniz. Bilhassa en sonuncusu faydalı bir hayaldir. Kafanızda o hayali sorulara en düzgün cevapları vermeye çalışırken, aslında yazmakta olduğunuz metni daha iyi tanımaya ve sorunlarını görmeye başlarsınız. Lütfen ilk fırsatta çok şahane bir yazar olduğunuzu düşünüp çevreye sıkıntı vermeyin. Bırakın çok şahane olduğunuzu başkaları düşünsün. Diğer taraftan, yeteneksiz olduğunuz fikrine kapılıp asla yazmaktan vazgeçmeyin. Belki o son öykü gerçekten çok kötüydü ama bir sonra yazacağınızın nasıl olacağını hiç kimse bilmiyor. Mümkünse karınızın, kocanızın, aile büyüklerinizin ya da çok yakın dostlarınızın romanınızı okuduğunu hayal etmeyin. Gereksiz endişe nöbetlerine kapılırsınız ve hayatınız cehenneme döner. Kendi adıma, 2014'de Boğaz'ı yüzerek geçmek hayali kurmaya henüz başlamadım. Henüz gerçekçi gelmiyor. Ama onun için hazırlanırcasına çalışmayı kafaya koydum bir kere. O güne kadar da aynı motivasyonla devam etmeyi umuyorum. Şimdilik hayalim, ciğerlerimin patladığını hissetmeden yavaş yavaş otuz-kırk havuz yüzebilmek. Bu da romanın ilk taslağını yazmak gibi bir şey olmalı. Devamını zamanı geldiğinde düşüneceğiz. Hani derler ya, Önemli olan vardığın yer değil, yolculuğun kendisidir. Elbette öyledir ama çoğu insan uzakta varılacak bir nokta belirlemeden yola çıkamaz. Belki cesaret edemez, belki yerinden kalkmaya üşenir. Sonuçta olduğu yerde kalmak için kolayca bir mazeret bulur kendine. Çoğu insan yolda ne kadar iyi vakit geçireceğinin hayalini kurmaz, varacağı yerin hayalini kurar. Bu da çok fena bir şey değildir. Aforizmalara aram kötüdür, o sulara dalmaya hiç niyetim yok. Uzun lafın kısası, Boğaz bahane. Hatta yüzmek de bahane. Gerisi herkesin kendi bileceği iş. Aslına bakarsanız var. Özellikle Amerika'da yaratıcı yazarlık eğitimi, ister üniversite seviyesinde olsun, ister kurslar veya atölyeler şeklinde olsun, son derece yaygın. Oradaki kadar fazla seçenek olmasa da, ülkemizde de yaratıcı yazarlık eğitimi veren kurumlar bulmak mümkün. Bunların bazılarında saygın yazarlar ders veriyorlar. Böyle kurslara katılan ve çok memnun kalan arkadaşlarım da oldu. Eğer motivasyona ihtiyacınız varsa, tecrübeli birisinin size yol göstermesini ve yazdıklarınızı okuyup değerlendirmesini istiyorsanız, böyle bir programa katılmanın faydasını görebiliriniz. Malum, bu konuda bitmek tükenmek bilmeyen bir tartışma var. Kendi düşüncemi kaba bir matematik hesabıyla açıklayayım: Bana göre yazmak %25 eğitimle, %25 tecrübeyle geliştirilebilen bir şey. Geriye kalan %50 ise insanın içinde var olan bir yatkınlık, sevgi, yetenek... artık adını ne koymak istiyorsanız o. Ve evet, bence hiç yeteneği olamayan birisine bile ite kaka roman yazdırabilirsiniz. Ortaya çıkacak şey berbat bir şey olacaktır, o ayrı. O zaman sizin için en iyi eğitim kitaplar olacaktır. Yine Amerika'da yaygın olan ve çok şükür henüz ülkemize sıçramamış bir de yaratıcı yazarlık kitapları furyası var. Yemek tarifleri ile kişisel gelişim endüstrisinin yasak ilişkisinden doğmuş gibi duran bu kitaplardan uzak durmanızı tavsiye ederim. Bilhassa kapağında 30 Günde İlk Romanınızı Yazın!!! gibi şeyler yazıyorsa arkanıza bakmadan kaçınız. Eğer biraz daha seviyeli kitaplar arıyorsanız Writer's Digest Books serisine bakabilirsiniz. Böyle kitapların en büyük faydaları kendinizi çok yalnız ve çaresiz hissettiğinizde, sizinle aynı sıkıntıları çeken milyonlarca insan olduğunu hatırlatması. Ve milyonlarca insanın düştüğü en bariz tuzakları göstermesi. Hiç bilmediğiniz bir şehre gittiğinizi düşünün. Turistleri gezdiren otobüslerle şehir turuna çıkabilirsiniz. Elinize bir harita alıp aynı yerleri kendi başınıza dolaşabilirsiniz. Haritayı çöpe atıp ben yolumu kaybola kaybola kendim bulacağım da diyebilirsiniz. Hatta kendi haritanızı kendiniz çizmek de isteyebilirsiniz. Tercih size kalmış. > Bird by Bird, Anne Lamott. Henüz Türkçeye çevrilmemiş. Yazarken bunalıma girip hayata ve kendinize küstüğünüzde, psikolojik destek için başucu kitabı. Yüzmeyi öğrenmek için bir hocanın size nasıl kulaç atılacağını göstermesi yetmiyor. Bol bol kulaç atmanız, çok çalışmanız ve hareketlere alışmanız gerekiyor. Sonra bir nokta geliyor, kolunuzu doğru açıyla kaldırıp kaldırmadığınızı kendi kendinize anlayabiliyorsunuz. Su bir şekilde hissettiriyor size. Eğer bir hata varsa, yüzme hocanız size bağırmadan düzeltiyorsunuz. Yazmayı öğrenmek için de bol bol kalem oynatmanız, ve daha önemlisi bol bol kitap okumanız gerekiyor. Yazdığınız dile ait bütün yolları, köprüleri, merdivenleri, kestirmeleri, çıkmaz sokakları, sokak çalgıcılarını, aşk sözcüklerini, küfürleri ve duaları okuyarak öğreniyorsunuz. Kurduğunuz bir cümlenin doğru olup olmadığını anlamak için dilbilgisi kitabını açıp kurallara bakmıyorsunuz. Okurken bir terslik olduğunu hissediyorsunuz ve düzeltene kadar tekrar tekrar okuyorsunuz. Bu yazıda Acaba saçmalıyor muyum? diye endişeye kapılmadan yazabildiğim tek şey şu iki sözcük: çok okuyun. Tutkuyla bağlandığınız yazarlar olsun. Nefret ettiğiniz yazarlar olsun. Deli gibi kıskandığınız yazarlar olsun. En sevdiğiniz romanları ve öyküleri özleyip tekrar okuyun. Berbat romanlar okuyup niye berbat olduklarını düşünün, sonra fazla zaman kaybetmeden başka bir kitaba geçin. Çizgi roman okuyun. Senaryo okuyun. Tiyatro metni okuyun. Şiir okuyun. içinde deli gibi yazma isteği olup cesaret edemeyenler için oldukça ilham verici.


Ama benim için bundan daha önemlisi, iyi bir yazar olduğunu bildiğim bu adamın tutkulu bir okur da olduğunu öğrenmekti. Okuma deneyimlerimizin benzeştiğini bile söyleyebilirim. Zencefilli kurabiyenin lezzetini romanlardan alarak büyüdüğümüz için olabilir mi? Şaka bir yana, Hükümenoğlu'nun okuma macerasını okuyun... Yangında ilk kurtarılacak kitaplar listesine ise eksiklerinizi tamamlamak için çok ama çok dikkatle bakın. Yazıların resimlerden fazla olduğu ilk kitaplarım Gizli Yediler ve Afacan Beşler serileriydi. Zencefilli kurabiyeler ve yürürken ses çıkarmayan lastik ayakkabılar dünyasının büyüsüne kapıldım. Sonra Altın Kitaplar geldi, en çok Jules Verne'lere bayıldım. Bir de sert kapaklı resimli ansiklopediler: dinozorlar, taş devri, insan vücudu vs. Ve elbette çizgi romanlar: Mandrake, Örümcek Adam, Martin Mystere ve Barbar Conan. Benden kaçırıldığının farkına vardığım ve peşine düştüğüm tek kitap William Friedkin'in The Exorcist'iydi. Tam hatırlamıyorum ama sanırım 11-12 yaşındayken ele geçirip okudum. Hiç iyi olmadı. Başucumda dururken korkudan uyku tutmadığını, bin bir güçlükle cesaretimi toplayıp karanlıkta yataktan çıktığımı ve kapaklı bir dolabın içine sokuşturup yorganın altına geri koştuğumu çok net hatırlıyorum. Bir defa oldu. Lise kütüphanesinden ödünç aldığım bir sihirbazlık kitabına kaybettim yalanıyla el koydum. Zararı karşılamak için evdeki hiç sevmediğim kitaplardan birini vermiş ve çok harika bir alışveriş oldu diye sevinmiştim. Şimdilerde en kötü huyum kitaplarımı ödünç vermek istememem. Başkalarından kitap ödünç alıp okumayı da sevmem. Sürekli yaramaz seçimler yapıyorum ama hiç yaramazlık gibi gelmiyor. Aynı anda Virgina Woolf ve Batman çizgi romanı okumak en normal halim. Benim için temel sorun zaman kısıtlığı; okuduğum kitabın harcadığım zamana değdiğini düşünüyorsam sorun yok. Çok kötü yazılmış bir romansa, ya da şahane bir eser olmasına rağmen o andaki ruh halime uymuyorsa harcadığım zamana değmeyeceğini düşünüyorum. Bundan sonra kaç yıl yaşarsam yaşayayım şu an itibariyle okumak istediklerimi okumaya ömrüm yetmeyecek. Henüz yazılmamış olanları saymıyorum bile. Öte yandan asıl yaramazlığı okur olarak değil de yazar olarak yaptığımı itiraf edeyim: Çalışırken moralim bozulduğunda, kendime güvenim dibe vurduğunda, çok kötü yazılmış olduğunu düşündüğüm bir romandan haince iki-üç bölüm okuyup toparlanırım. Gündüzleri dergi ve internet sitelerindeki yazıları okumak, kitapları geceye bırakmak alışkanlık oldu. Fiziksel olarak iki kütüphanem var. Bir tanesi oldukça karışık. Roman yazarken kullandığım kaynakları işim bitince oraya yığıyorum. Beğenmeyip yarım bıraktığım kitaplar ve bir zamanlar heyecanla alıp sonra unuttuklarım da bir şekilde orada yer buluyorlar kendilerine. Öteki kütüphane daha derli toplu. Sevdiğim yazarların ve yayınevlerinin kendilerine ait rafları var. Bazı arkadaşlarım, renklerine göre dizmiş diye benimle dalga geçer ama doğru değil. Sadece gri kapaklı Penguin'ler bir arada, siyah kapaklılar bir arada duruyor. Bütün Nabokov'larım gri kapaklı olsun diye epey uğraşmıştım. O kartlara yazılmış fiyakalı formatıyla The Original of Laura her şeyi bozdu. Susan Sontag'ın günlüklerini, Eduardo Galeano'dan Ve Günler Yürümeye Başladı, The Paris Review'un Object Lessons isimli şahane öykü antolojisini ve Joe Hill'in yazdığı Locke & Key isimli çizgi roman serisini okuyorum. Beni raflarda en çok heyecanlandıranlar, güzel kapaklı, güzel baskılı, resimli, bol dipnotlu kitaplar. Kendini geliştirme kitapları. Bilhassa New Age tarafı ağır basanları. Secret, melekler, vs. Böyle diyorum ama son romanım 04:00'ü yazarken araştırma uğruna onlardan da bir-iki tane alıp okumam gerekti. Onun dışında, zaten çok sevdiğim bir yazar değildi ama en son James Joyce hakkında söylediği saçma sapan laflardan sonra bir daha asla Coelho okumam herhalde. Sık sık Amazon'dan kitap sipariş ediyorum. Elektronik kitap okumaya iyice alıştım. Hala kağıdın dokusu, mürekkebin kokusu gibi romantik takıntılara sahibim ama diğerinin hayatı çok kolaylaştırdığını da kabullendim. Son zamanlarda okuduğum her beş kitabın dördü elektronik kitap oldu diyebilirim. Okurların varlığından bile haberdar olmadığı yüzlerce kitap var raflarda. Ve her ay yenileri ekleniyor. Harcanan emeğe üzülüyorum. Aralarında eminim hakkı yenmiş kitaplar vardır. Kendi adıma keşif sayabileceğim Per Petterson var. Ama zaten ödüller almış, çok beğenilen bir yazar. Türkçeye de çevrildi. Geçen yıl At Çalmaya Gidiyoruz'u okudum ve aşık oldum. Bir zamanlar sadece çizgi roman tutkunlarının taptığı Neil Gaiman gezegen çapında bir megastar olma yolunda emin adımlarla ilerliyor.


Alman edebiyatının en önemli yazarlarından biri olan ve F ck America, Gece, Son Düşüncenin Masalı, Nazi ve Berber adlı romanları bizde de yayımlanan Edgar Hilsenrath'la yapılmış bu röportaj dün geldi. Yazarla, Yapı Kredi Yayınları'ndan çıkan F ck Americanın çevirmeni Feza Şişman konuşmuştu; soluğum kesilerek okudum. Kısa keseceğim, Feza Şişman'a çok teşekkür ederim. Edebiyat dünyasının parlattığı sayısız mühim yazarın aksine politik olarak angaje olmak, bir tarafa sırtını dayamak yerine vicdanlı, dürüst ve yalnız kalmayı seçen bu müthiş yazarı tanımanın, okumanın zamanı gelmişti demek, röportaj vesile oldu. Edgar Hilsenrath, savaş sonrası Alman edebiyatının en büyük yazarlarından biri. YKY'nin yayımladığı kitabı F ck Americayı çevirirken, onunla bir söyleşi yapmayı kafama koymuştum. Randevu için bir hafta Berlin'de bekledim, ayağımı burktum, bir hafta daha kalmak zorunda kaldım. Toplam iki haftada Hilsenrath iki kez randevu verdiği halde sağlık nedenleriyle buluşmaya gelemedi. Yürüme zorluğu vardı, tekerlekli sandalyeye bağımlıydı. Sonunda ajansı, Yormayalım onu, siz soruları gönderin dedi. Aylar sonra yanıtlar bir ses dosyasında elektronik postayla gönderildi. Sesini tanıyorum, F ck America Fransa'da basıldığında Alman-Fransız ortak TV kanalı Arte, kitaba ve Hilsenrath'la bir söyleşiye geniş yer vermişti. Videoyu Hilsenrath'ın web sayfasından izlemiştim. E-postayla gönderdiği ses kaydında, sözcükleri dişleri arasında ezerek, biraz da homurdanır gibi konuşuyordu. Birkaç kez geri dönüp ne dediğini anlamaya çalıştım. Hilsenrath yazdığı üslupla, hiç evirip çevirmeden, tümüyle çıplak hatta bodoslama yanıtlar vermişti, kitabını çevirirken olduğu gibi yine gülme molaları vermek zorunda kaldım. Edgar Hilsenrath'ın Avrupa'da en çok satan romanı F ck America, bir göçmenlik hikayesi. Amerikan konsolosluğuyla bir Yahudi ailesinin arasında geçen yazışmalarla başlıyor. Nazilerin tüm Avrupa'da mezbahalar kurduğu, gaz odaları, infaz komandoları söylentilerinin dolaştığı yıllarda Yeni Dünya, başlarına korkunç şeyler geleceğinin kokusunu alan Yahudiler için hayatta kalma umudu demek. Almanya'nın Halle kentinde mobilya mağazası sahibi Nathan Bronsky, 1938 yılında 'Özgürlük' ülkesi Amerika'ya vize almaya çalışırken konsolosluğa, Naziler tüm Yahudileri öldürecekler. Bizi de tabii. Acıyın sayın başkonsolos, en çabuk yoldan bize göç vizesi gönderin diye yalvarıyor. Tıpkı romandaki gibi, Hilsenrath da -külleri değil, kendisi- 1952 yılında Amerika'ya gidiyor. Ailesiyle birlikte Transdinyester'deki gettodan kurtulduktan sonra Macaristan, Bulgaristan, Türkiye ve Suriye üzerinden Filistin'e giderek hayatta kalmayı başarıyorlar. Ama 'American way of life' bu travmalı genç adamda bir de sürgün yaraları açıyor. Yazar sık sık geçmişte yaşadıklarıyla New York'ta yaşadıkları arasında benzerlikler kuruyor. Hilsenrath, New York şehrini kurbağa perspektifinde yaşadığını söylüyor. Makineleşmiş, yüzeysel ilişkilerin insanları aşağıya çektiği bu toplumda kendi gibi tutunamayanlarla birlikte 86. Sokak'ın Brodway'le birleştiği köşedeki göçmen kahvesinde cebinde birkaç sent, ucu açılamayacak kadar küçülmüş bir kurşun kalem ve bir tomar dosya kağıdıyla oturup sabahlara kadar deliler gibi yazarak iyileşmeye çalışıyor. Öteki romanları gibi, F ck America ya da Bronsky'nin İtirafları da büyük ölçüde otobiyografik. Gerçekte de Hilsenrath New York'ta bin sayfayı geçen dev bir roman yazıyor: Gece. İlk romanının manuskriptlerini yıllarca saklıyor. Alman Kindler Yayınevi 1964'ün sonunda kitabı basıyor ama çok ses getirmesine karşın, 1965'in nisan ayında ticari başarısızlığı neden göstererek kitabı piyasadan çekiyor. Yazar Alman toplumundaki üstü kapalı bu antisemitist eğilimi görüp tekrar ABD'ye geri dönüyor. Sonra 1975'te, yeniden kesin dönüş kararı alıp Berlin'e yerleşiyor. Bu dönüşün ve Almanya'da karşılaştığı antisemitizmin ironik hikayesini Son durak... Berlin romanında anlatıyor. Hilsenrath, evet, böyle şeyler yapmadı. Hiçbir politik angajmanı olmadan kitapları 18 dile çevrildi, dünyada toplam 5 milyondan fazla sattı, best seller haline geldi, aralarında Alfred Döblin ve Lion Feuchwagner ödüllerinin de bulunduğu çok sayıda edebiyat ödülünün sahibi oldu. İki kitabı, Son Düşüncenin Masalı (1999) ile Nazi ve Berber (2007) Türkçeye çevrildi, yine de edebiyat çevreleri de dahil, bizde fazla tanınmadı. Hilsenrath bir diyalog ustası. Onda satirik diyaloglar tokat gibi patlayan acı gerçeklerle buruluyor. Fahişelerle yaşanan rezil cinsellik, ar perdesi yırtılmış diyaloglarla yalanın perdesini birden kaldırıp yürek burkan insan hallerini resmediyor. Girdabına kapılmamak zor, okuyucu zaman zaman kitabı kapatıp şöyle bir soluklanma ihtiyacı duyuyor. Kitapta, Bronsky'nin yıkılan hayalleri Hilsenrath'ın oluşturduğu şiirsel ama aynı zamanda kaba gerçekçi, ahlaksız kara mizah kolajıyla anlatılıyor. Bronsky'nin saplantılı kadın arayışında aşka yer yok. Çünkü burnu havada, statü düşkünü Amerikalı kadınlara yanaşma şansı hiç yok, o da çaresiz bir şekilde seksi yalnızca fahişelerle yaşıyor. Yazar yalnızca Amerikan zihniyetini değil, Yahudi göçmenleri ve onlardaki ırkçı zihniyeti de eleştiriyor. Onların Almanya'ya, memlekete hasretleri, elitist günlerine dönme özlemi de taşıyor. Göçmenler genellikle ön sırada, renkli plastik pastalarla dekore edilmiş kafeterya vitrininin yanındaki masalarda yan yana oturuyorlar... Dışarıda dolaşan fahişelerle dalga geçiyorlar, Amerika'ya ve Amerikan rüyasına sövüyorlar, büyük arabalardan, tatsız tuzsuz yemekten, kötü kahveden, anlamsız geçici işlerden şikayet ediyorlar, güçlerinin yetmediği paragöz Amerikan kadınlarına lanet okuyorlar, planlar yapıyorlar, Avrupa'ya dönme planlarından, eski günlerden konuşuyorlar, ama asla savaştan değil... Buradaki gibi olmayan, 'yok pahasına' sahip oldukları manitalardan söz ediyorlar, eski büyük evlerini, hizmetçilerini, işlerini anlatıyorlar. O zamanlar her şey iyiydi: Yemek tazeydi, çiçekler kokuyordu, gökyüzü başka bir maviydi ve caddeler temizdi. Ne zenci vardı ne de Porto Rikolu. Altta yaşayanların birbirlerini hor gördüğü göçmen yaşamı... Anglo Sakson kökenliler Yahudileri, Yahudiler de Alman olmayan Yahudileri, siyahları ve Porto Rikoluları küçümsüyor. Hilsenrath, 12 Eylül 80 askeri darbesi sonrası Türkiye'yi terk etmek zorunda bırakılan ve yıllar sonra hasta babasını görmek üzere Türkiye'ye geldiğinde, havaalanında tutuklanan yazar Doğan Akhanlı'nın serbest bırakılması için Türkiye Büyükelçiliği'ne gittiği gün. Orhan Pamuk dışında tanıyıp bildiği bir Türkiyeli yazar var mı? Yanıt olarak, dostum diye söz ettiği Doğan Akhanlı'nın adını veriyor. Aklımda başka sorular da var: Hilsenrath politik olarak angaje bir yazar olmamasına rağmen bir Yahudi olarak neden Ermeni sorununu ele aldı? Ve tanıdığı Türkiyeli yazarlar sorulduğunda, neden 12 Eylül 1980 askeri darbesi sonrası Türkiye'yi terk etmek zorunda bırakılan ve hasta babasını görmek üzere yıllar sonra Türkiye'ye giriş yaptığında, havaalanında tutuklanan Akhanlı'nın adını verdi? Hatta bununla ilgili olarak Türk büyükelçiliğine gidip görüştüğünü de biliyoruz. Aklımdan geçen bu soruları sormadım. Ancak Hilsenrath F ck Americada sürekli olarak, Dinle Bronsky. Hatırlamaya çalış. Savaş sırasında. O zamanlar ne olmuştu? Lanet olsun. Anılarında boşluk var senin. Kapkara uçurum gibi derin bir boşluk. O zamanki olayları uçurumun dibinden çek çıkar. Ve sonra da yaz diye telkin ediyordu. Yanıtlar galiba onun bu çukurdan çıkarıp değerlendirdiklerinde saklı.


Kariye Müzesi'nde, hafif sola dönmüş intibaı veren etkileyici bakışıyla İsa Pantakrator, gelenleri karşılıyor. Her şeyi, ama özellikle de gücü simgeliyor. Sağ eliyle tuttuğu İncil'de işaret parmağını diğerlerinden ayırması Pantakrator'luğunun, kainata hakimliğinin simgesi. Öbür eliyle de insanları kutsuyor. Diğer Pantakrator İsa figürlerinden farkı yumuşak yüzüne oturan insancıl ifade. Giriş kapısının içinde hemen, solda Aziz Pavlus, sağda Aziz Piyer her zaman olduğu gibi onu yalnız bırakmamışlar. İçeride ilerliyorum. Sağda, bu defa değerli taşlarla süslü bir tahtın üzerine oturmuş. Sağ eliyle yine kutsama işareti yapıyor, sol elinde yine İncil var, bu defa Pantakratorluğunu simgelemeyen bir tutuşla, düz bir şekilde kavramış kutsal kitabı. Kocaman, uzun bir kavuğa benzer ilginç şapkasıyla önünde diz çökmüş, ondan cevap bekler yüz ifadesi olan adama bakıyor. Elinde maket tutan kişiye. Rengarenk giysileri var uzun saçlı, sakallı, elindekini Hz. İsa'ya gösteren Teodoros Metokhites'in; Bizans İmparatorluğu'nun son dönemindeki hazine sorumlusu, daha da önemlisi kilisenin yapılmasını sağlayan kişi o. Onay bekler halde elinde tuttuğu maketse Kariye'nin, eski adıyla Khora'nın küçük bir kopyası. Chora, Yunanca köy, kırsal yer, Latince rahim demek. Burası da esasında Ortodoks İstanbul'un Theotokos'una, Tanrı Anası'na adanmış bir yer. Giriş kapısı üzerinde Meryem mozayiği var. Başka yerde pek görülmeyen bir şekilde onun hayatını anlatan sahneler burada kronolojik bir sırayla gösterilmiş; Hazreti Meryem'in annesine onun doğumunun müjdelenmesi, Meryem'in doğumu. Küçük Meryem'in birkaç aylıkken attığı ilk yedi adım, tapınağa tanıtımı, eşi olacak Yusuf'a emanet edilişi, Yusuf'un Meryem'i eşek üzerinde evine getirişi, kuyu başında Meryem'e kutsallığının bildirilmesi. Yusuf'un rüyası, Betlehem'e yolculuk, İsa'nın doğumu. Zalimliğiyle ünlü kral Herodes ve üç büyücüsü, masum insanların katledilmesi, ölen çocukları için yas tutan anneler. Kutal ailenin Mısır'dan gidişi, Hz. İsa'nın ekmek ve şarapları çoğaltma, cüzzamlı ve iki körün gözlerinin açılma mucizesi... Birbirinden görkemli sahnelerle sinematografik bir şekilde herşey anlatılıyor. (270) Çünkü bu kent her konuda daima sana bağlıydı ve hem iyi, hem kötü günlerde sımsıkı sana tutunur, koruyucusu, önderi ve kurtarıcısı sensin, Ey Soylu Hanım! Bu büyük Kent'in tamamı kiliselerle dolu ve çoğuna senin adın verilmiş, Ey değerli İsa'nın Annesi, sen hiç el değmemiş, bakire, tam saf olan! Bu emperyal kentte baştanbaşa, aralıklı dizili muhafızlar gibi, sağı solu donatıyorlar, hatta bunun kentlerin savunmasında efendilerince düşmanlara karşı kullanılan bir gelenek olduğunu gözlemliyoruz: Her gün için biri gizli ve biri açık savunma, böylelikle orda yaşayan herkes korkusuz, sıkıntısız, hiçbir dertleri olmaksızın yaşayabilir ve her biri işine gücüne bakabilir. Her kent, güvenliğini bu kabile reislerine emanet eder ve savaşın ağır işlerini savuşturacak görevli garnizonlar onların komutaları altındadır. Sen dahi, adeta Kent'in sağında solunda kurulu garnizonlar gibi, bu kiliseler yoluyla yurttaşların güvenliğini sağlıyorsun. Bu nedenle onları vahşi savaştan korumak ve bütün dertleri kovmak için başka herhangi birine gereksinimleri yok. Böylece sen onlar için ulusun reisisin, garnizon komutanı, bu Kent'in en dinç yorulmak bilmez, her daim ayık yöneticisisin, sen, tam saf Soylu Hanım! Senin bu kiliselerin her yerde, tüm dertlerin karşısında sarsılmaz, yorulmaz savunucular olarak inşa edildi; üstelik bunlar, ne zaman şiddetli bir fırtına kopsa koşulabilecek ve hem açık tehlikeden, hem daha sonra gizli biçimde gelenden kaçmaya izin veren limanlar. Sonra, bu büyük Kent'te diğerlerinden sayıca üstün olan en güzel kiliselerin arasında senin bu ünlü manastırını diktim ve en parlak biçimde süsledim, ayrıca onu sarsılmaz bir sağlamlıkta, dayanıklı inşa edilmiş, son derece güvenli ve her yönden iyi oranlı olarak kurdum. Bir an durun ve sadece meraklıların ilgisini çeken bir değer düşünün. Yanına vardığınızda büyülenmiş halde onu dinlemekten kendinizi alamayacağınız bir insan da olabilir bu, elinizden bırakmak istemeyeceğiniz bir kitap da... İçinde çok güzel resimlerin olduğu bir defter de... Burası hepsini kapsıyor. Ama birilsiniz ki bazı binalar kadersizdir, ne kadar güzel, ne kadar özel olurlarsa olsunlar, ilgi görmez, merak edilmezler. Kariye, yabancıların İstanbul'a geldiklerinde mutlaka gördükleri hele Hıristiyanlığın izini sürüyorlarsa- , İstanbul'da yaşayanlarınsa pek bilmediği bir müze. Edirnekapı'da, Haliç'e inen surların dışında, bir kısmı kısmen restore edilmiş epeski ve kaderine terk edilmiş sokakların ucunda öylece duruyor. Kariye Müzesi'nin içi Hıristiyanlık tarihinin resim defteri gibi, bakmaya doyamayacağınız sanatsal kalitede sahneler akıyor. Kafanızı yere indirmeden izliyorsunuz; Hz. Meryem'in doğumundan Hz. İsa'nınkine, mucizelerine, göğe yükselişine, neredeyse tüm Hıristiyanlık tarihi gözünüzün önünde canlanıyor. Mozaiklerde altın, gümüş, metal yapraklar da kullanılmış, lapis lazuli de, yapım tekniği oldukça zahmetli. Burada çalışan sanatçılar Konstantinopolis'in en ustaları. Kompozisyonlarda üç boyutluluğa özen gösterilmiş, figürlerde insancıl ifade ön planda, düz bir anlatım yok. O sahnelerde siz de dolaşıyor, yaşıyor gibi hissetmeniz bu yüzden. Kariye Manastırı, 6. yüzyıla ait bir yapıyken 726-842 yılları arasında yaşanan ve Hz. İsa ile Hz. Meryem figürlerinin yasaklandığı ikonoklazma döneminden nasibini alıyor, bazı olaylara sahne olduktan sonra 200 yıla yakın süre sessizliğe gömülüyor. 11. yy sonlarında Bizans imparatoru, Komnenos sülalesinden Aleksios Komnenos'un kayınvalidesi, kaderine terkedilen bu manastır kompleksini yeniden ve birtakım mimari değişikliklerle yaptırıyor. Aleksios'un küçük oğlu İsaakios Komnenos, nedeni bugün bilinmeyen bir sebeple kısa bir süre sonra anneannesinin restore ettirdiği kiliseyi yeniden yaptırıyor. Kendisine de narteks, yani giriş kısmında muhteşem bir mezar yeri hazırlatıyor. Ama sonra vazgeçerek mezarını Trakya'da başka bir manastıra taşıtıyor. Kilisede bugün narteksin sağındaki mezar kasnak yerinin duvarında, Hz. İsa'yı tasvir eden büyük mozaik panonun dibinde İsaakios'un mozaik panosunun durmasının nedeni de bu. Sağındaki kişinin rahibe Melanie olduğu sanılıyor. Bir diğer ihtimal Moğolların Meryemi denilen Maria olduğu. Hani, Fener'in tepesinde adına kilisesi olan. Konstantinopolis'in Haçlılar tarafından talan edildiği dönemde Kariye'yeye de uğramış olmalı Latinler. Akın akın Doğu'nun zenginliklerini ele geçirmeye gelen ve bu amaçla Konstantinopolis'te taş taş üstünde bırakmayan aynı dinden bu kişiler, 1204'de geldikleri şehirden 1261'de gittiler. O süreçte başkentin sanatçıları böyle bir üslup var o zaman ve adına başkent sanatı deniyor Balkanlar'a, Rusya'ya kaçıyor. İşgal bittiğinde geri gelenlerse o elli yıl önceki sanatçılar değil. Sırbistan'dan, İznik'ten Konstantinopolis'e geliyorlar, en büyük farkları öncekilerden daha bireysel yanlarının olması. Bu da yeni bir sanatın ortaya çıkmasını sağlıyor, eski geleneksel kompozisyonlar yerini yenilikçi arayışlara bırakıyor. Kariye demek bir bakıma Theodoros Metokhites demek, çünkü yazdığı eserlerde, şiirlerinde imparatorlardan bile öne çıkarak yer buluyor. Metokhites, 1270'de Konstantinopolis'te doğmuş aristorat bir ailenin oğlu. Babası Papalık elçisi ama heterodoksi eğilimleri yüzünden tepki çekiyor. Sürgünde büyüyen Metokhites bu süreçte iyi bir eğitim alıyor ve yirmi yaşında İmparator II. Andronikos'un maiyetine girerek devlet bürokrasisi içinde yükseliyor, kızını da imparatorun yeğeniyle evlendirerek akrabalık ilişkileriyle yerini sağlamlaştırıyor. O dönemde Haliç'in sonunda Kariye'ye yakın Blahernai Sarayı'na taşınmış İmparatorluk Sarayı ve bu manastır bu yüzden de ayrıca önem taşıyor. Khora Manastırı'nı restore etmesi için bani olarak atanıyor. Onarımı karşılaması için bazı imparatorluk arazileri ona timar olarak veriliyor. (1283) Hükümdarbu mülkleri manastıra benim arpalığım olarak bağışladı; bana hem benim zamanımda, hem de benden önce sadık hizmetkarları olan birçoklarına bahşettiklerini aşan başka pek çok mülk ihsan etmişti, ama bu olanların hepsinden üstündü. Böylece, bana bu büyük arpalığı bağışlayarak, manastıra da birtakım toprakların büyük gelirlerini bağladı imparator; bunların çoğu manastırın yakınında, ama bazısı daha uzaktaydı, tüm çağlar boyunca bol kaynak demekti bu: Hatta imparatorların yapması gelenek olduğu gibi her şeyin ciddiyetle ve değiştirilemez bir tarzda onaylandığı ve bağışlandığı, sonsuza değin değişmez, sağlam bir armağan. Kariyenin onarımı ve bugünkü haline kavuşması 17 yıl sürüyor. Burada bir de muhteşem bir kütüphane kurduğu şiir ve mektuplarında kayıtlı. Bugün yerinde olmayan bu kütüphane Paleologoslar devrinin en önemli eserlerindendi. (1206) Bu soylu ve yararlı kitap hazinelerini manastırda böyle bir niyetle biriktirdim; bunlardan bol miktarda olan- bazıları Tanrı'nın Kilisesi'ndeki şarkıcılar için çok faydalı oldu; bazılarının da, tasvir ettiğim tarzda, manastırın dışındaki bir takım kişilere ve aynı zamanda doğrudan doğruya keşişlere son derce yararı dokundu. Konstantinopolis'e geri dönüş izni üzerine gelip Khora Manastırı'na çekiliyor ve keşiş oluyor. Sığındığı bu manastırda da ölünceye kadar kalıyor. 13 Mart 1332'de de buraya gömülüyor. 1453'te Osmanlı döneminde, yani fetihten sonra kilise boşalıyor. Kuşatma sırasında o zamana kadar Sarayburnu'ndaki Hodegetria Kilisesi'nde duran, şehrin koruyucusu ünlü Meryem ikonası surlara en yakın yer diye buraya, Kariye'ye getiriliyor. Ama sonra akıbeti meçhul. Mucizeler Meryemi diye bilinen bu ikona 13. Yüzyıldan itibaren İstanbul'da. Meryem Ana ile çocuk İsa'yı bir arada gösteren bu ikona Kırım'dan İstanbul'a getiriliyor, Kefe'deki veba salgınını önlediğine inanıldığı için de Mucizeler Meryemi diye tanınıyor. Acaba Dominikenlerin kilisesi Aziz Pavlus ve Piyer Kilisesi'ndeki yeniden yorumlanmış, üzeri yangın islerinden kararmış Hodegetria ikonası buradan mı gitti? Galata'daki küçük ve güzel kilisenin en önemli eserlerinden biri, Yol Gösteren Meryem, Hodegetria ikonası. Galata'ya geliş tarihi 17. Yüzyıl, kayıtlı. Dominikenlerin bu ikonayı nasıl aldıkları ve bu kiliseye yerleştirdikleri de bilinmiyor, bilinen tek şey bu ikonanın Cenevizlilerle Venediklileri birbirine düşürdüğü. Kafamdaki binbir soru birbirini kovalarken Hodegetria ikonasına bakıyorum, eteklerinin altında Dominiken rahipleri tutuyor. Biraz değiştirilmiş, yeni yerinde yeni anlam mı kazanmı? Ama artık buralı, gözlerimi gözlerine dikiyorum, derin derin ta içime kadar işliyor. Gülümseyip Kariye'nin Osmanlı dönemine dönüyorum. Çünkü gerçeği ancak o biliyor, çözmem imkansız. Kariye, II. Beyazıd döneminde sadrazam Atik Ali Paşa tarafından camiye çevriliyor ve vakfediliyor. Osmanlı döneminde hemen tüm dini yapılarda olduğu gibi Kariye'de tahrip edilmiyor. Evliya Çelebi'nin aktardığına göre Kariye, camii olarak kullanılırken mozayiklerin üstü tahta kepenklerle kapatılıyor. Ki Evliya Çelebi'nin benzeri anlatımlarına başka seyahatnamelerde de rastlanıyor. Tahrip olmamış, neredeyse mükemmel durumdaki mozaik ve freskler de bunun kanıtı. Zaman içinde, 19. yüzyıla atlıyoruz. 1876'da İstanbullu Rum mimar Kuppas, burada restorasyona başlıyor. Büyüleyici güzellik ortaya çıkıyor ve ilk olarak da tahmin edileceği üzere bunu haber alan yabancılar görmeye geliyor. Sultan Abdülhamid, İstanbul'u ziyarete gelen misafiri Kaiser Wilhelm'e burayı gezdiriyor, ki kimbilir ne kıskanmıştır. Cumhuriyet döneminde müzeye çevrilen Kariye'nin son temizlik ve onarımını Amerikan Bizans Enstitüsü, 1948-1959 arası yapıyor. Müjde! Yıllar sonra tekrardan bakımda. Ana mekanı göremeseniz de bugün köylüğü ve kırsallığının malum Khora Yunanca bu anlama geliyor- yerini kırık dökük ve sanki yıkılsa da kurtulsak diye bakılan surlar, yoğun hüzünle karışık sefalet almış bu bölgeye gidin, herşeye rağmen bir tatlı huzur sizi bekliyor. (296) Bu nedenle, söylediğim gibi, bana sonuna kadar şükran borçlusunuz ve adil olduğunuz sürece umarım hiçbir zaman aklımdan çıkmazsınız. Ve bana borçlu olduğunuz birçok şey için, en sevdiğim bu eserlerimi ölümümden sonra bile korumaktan daha büyük bir teşekkürü asla sunamazsınız. Onları sonsuza dek zarar ziyandan koruyun.


Dixie ve Percy ile Son Sürat kitabıyla tanımıştık onları. Birbirlerinin yanından hiç ayrılmayan iki yakın dost, iki tatlı köpeğin maceraları, son sürat devam ediyor gerçekten. İkinci kitap Dixie ve Percy Elmas Hırsızlarının Peşinde, bu köpeklerin şimdiden giderek büyüyen hayran kitlesine çok iyi gelecek. İhtişam Oteli'ne güzelce dinlenmek için hevesle giden Dixie ve Percy'nin başına gelmeyen kalmaz bu tatilde. Gerçekten de pek ihtişamlı otelde, pek de muhteşem sayılmayan bir odada konaklayarak başlayan tatilleri, bir anda maceraya dönüşür ve kendilerini bir kovalamacanın içinde bulurlar. Önce otelde rastladıkları ünlü yıldız Mırnav Miyav, sonra boğulmaktan kurtardıkları Bay Canteloe ile ilginç tesadüfler yaşarlar. İki hırsız kedinin peşine düşen ve kaçınılmaz olarak 'kahraman' olan kahramanlarımız, bakalım üçüncü kitap Bulutların Üstünde'de neler yaşayacak. Merak edenler, bu kitabın arkasında serinin üçüncü kitabıyla ilgili fikir verecek kısa bir bölüm bulabilirler. Hatta bu, gelecek kitabın ilk bölümü. Meraklı okurlar için güzel fikir. Kitabın en güzel özelliklerinden biri, yaratıcılarının anne-kız olması. Anne Shirley Hughes yazmış, kızı Clara Vulliamy çizmiş. Dünyaca ünlü ve ödüllü Dogger kitabıyla Alfie serisinin yaratıcısı olan ve elliden fazla kitaba imza atan Hughes kadar olmasa da, kızı Vulliamy de Lucky Wish Mouse ve Martha and the Bunny Brothers kitaplarıyla biliniyor. Bu seri, birlikte ortaya çıkardıkları ilk çalışma. Dileriz devamı da gelir. Çünkü anne-kız harika bir seriye imza atmışlar. Hikayenin sonunda, mini bir testle kendini eğlenerek test etme şansı yakalayan çocuklar, bakalım ne kadar detay yakalamışlar, görecekler. Ben de yaptım testi ve çok eğlendim. Ayrıca berbat bir haydut yaratarak bir aranıyor afişi hazırlama teklifi de çok cazip. Kitabın başında kahramanları, sonunda ise yazar ve çizeri kısaca ve harika çizimler eşliğinde tanıyoruz. Dixie ve Percy sayesinde, sadece bir macera kitabı okumuyor, yaşayan, capcanlı, hareketli ve okuru bu maceraya dahil eden, incelikle düşünülmüş bir kitaba eşlik ediyoruz. Bundan sonraki maceralar da bundan farklı olmayacaktır şüphesiz.


Dokuzuncu yüzyılda Karolenj İmparatorluğu'nun çöküşünden sonra Avrupa -özellikle Fransa- anarşiye gömüldü. Kontlar, kale muhafızları, şövalyeler ve diğer yerel hükümdarlar birbirleriyle aralıksız savaştı. Gaddar savaşçılar çiftlikleri talan ettiler, kadınların ırzına geçtiler, tarlaları yerle bir ettiler, rahipleri kaçırdılar ve manastırları yaktılar. Ne kilise ne de çiftçiler aristokratların bu çıldırmış haline karşı koyabildi. Şövalyelerin aksine onlar silahsızdı. Onuncu yüzyılda Auvergne Piskoposu'nun aklına bir fikir geldi. Soylular ve şövalyelerden belirli bir günde bir alanda bir tür sempozyum için bir araya gelmelerini rica etti. Bu arada rahipler, piskoposlar ve başrahipler çevrede bulabildikleri bütün kutsal emanetleri toplayıp alana yerleştirdiler; ölmüş azizlerin kemikleri, kana bulanmış kumaş parçaları, taşlar ve çiniler, yani azizlerle bir şekilde teması olmuş her şey. Piskopos o zamanlar saygın bir kişiydi, toplanan soylulardan, bütün bu kutsal emanetlerin huzurunda bu dizginsiz şiddetten tövbe etmeyi ve gelecekte silahsızlara karşı saldırılardan vazgeçmelerini talep etti. Talebini vurgulamak için de soyluların suratlarının önünde kanlı kumaşları ve kutsal kemikleri sağa sola salladı. Kutsal emanetlere saygı muazzam olmalı, zira Fransız piskoposun örneği rağbet gördü. Bu kendine has vicdana seslenişi Tanrı Barışı ve Tanrı Ateşkesi tabirleriyle bütün Avrupa'ya yayıldı. Ortaçağ'daki insanların azizlerden ve onların kutsal emanetlerinden korkusu asla hafife alınmamalıdır diye yorumladı Amerikalı tarihçi Philip Daileader. Aydın bir insan olarak bu müphem korkuya gülüp geçebilirsiniz. Ama durun, girişteki soruya siz ne yanıt vermiştiniz? Hitler'in kazağını giyer miydiniz? Pek sanmam, değil mi? Bu hayret verici, çünkü sizin de akla mantığa aykırı güçlere karşı tüm saygınızı katiyen kaybetmediğinizi gösteriyor. Hitler'in kazağının nesnel anlamda Hitler'le hiçbir alakası yok. Yine de ondan tiksiniyorsunuz. Bu tür mistik etkiler kolay kolay ortadan kaldırılamaz. Paul Rozin ve Pennsylvania Üniversitesi'nden araştırma arkadaşları, deneye katılan kişilerden gelirken beraberlerinde bir yakınlarının fotoğraflarını da getirmelerini, ardından fotoğrafı hedef tahtasının ortasına yerleştirip tahtaya dart oklarını atmalarını istedi. Oklar resmi deldiğinde annenin canı yanmaz ki! Yine de çekince çok büyüktü. Deneye katılanlar, boş bir nişan tahtasını hedef alan kontrol grubuna kıyasla çok daha kötü isabet ettirdiler. Evet, mistik bir güç onları resimleri hedef almaktan alıkoyuyormuş gibi davandılar. İnsanlar ve nesneler arasındaki bağı gözardı etmek pek mümkün değildir: Bulaşma takıntısı, bunu ifade eder. Bir kadın arkadaşım uzun süre ulusal kanal France 2 için savaş muhabirliği yaptı. Karayipler'de gemi yolculuğu yapanların her bir adadan bir anı eşyası -hasır şapka, boyalı bir hindistancevizi- alması gibi, onun da bir dolap dolusu savaş anısı eşyası var. Son görev yerlerinden biri 2003'te Bağdat'tı. Amerikan Birlikleri Saddam Hüseyin'in sarayını ele geçirdikten birkaç saat sonra, gizlice özel odalara girmiş. Yemek salonunda altı tane altın kaplama şarap kadehi görünce hemen yürütmüş. Geçenlerde onu Paris'te ziyaret ettiğimde, şarabı bu kadehlerde ikram etti. Herkes kadehlerin fiyakasına hayran kaldı. Bunlar Saddam Hüseyin'in kadehleri dedi arkadaşım kısaca. Öfkeli bir kadın meslektaşı, iğrenerek şarabı kadehe tükürdü ve histerik bir şekilde öksürmeye başladı. Kadının öksürük krizi daha da şiddetlendi.


Kemal Sayar'la Timaş Yayınları'ndan çıkan Beni Sessiz de Sevebilir misin? adlı yeni kitabını konuşmak için buluştuk. Röportajımızın merkezinde, bir türlü susamayan, kendini ve dünyayı dinleyemeyen ve hayatının merkezine politikayı koyan insan; yani homo politicus vardı. Çünkü Sayar'a göre bu günlerde aralıksız, adeta öyle yapmazsak ölecekmişiz gibi bir hararetle politika konuşuyoruz, dahası büyük bir gerilim içinde birbirimizle kapışmaya hazır yaşıyoruz. Bir şeyden çok bahsediyorsak, o bizim zırhımızdır. Politika insanların kendilerine varoluşsal bir yer belirleyemediklerinde sığındıkları liman haline geldi. İçsel çatışmalarımızı, hayal kırıklıklarımızı politik alana boca ediyoruz. Rasyonel bir edim olması gereken politikayı bu kadar duygusal bir zeminde tartışmak da bizi birbirimize kolayca hasım kılıyor, çünkü ortak zeminimiz kalmıyor. Politikanın düşman yaratma üzerinden işlemesi, yani sadece karşı tarafın kusurlarını görmeye çalışmamız, kendimizle yüzleşmekten korktuğumuzu gösteriyor bence. İnsan, grup yönelimli bir varlık. Deneyler ve araştırmalar, bir gruba ait olduğumuzda kendimizi daha emniyette hissettiğimizi gösteriyor. Bu arada karşı grubun yanlışlarını da büyütüyoruz. Bazı milletlerin başkalarına uygulanan şiddeti maruz görebilmesi bundan. Öte yandan, ihtiyaç ve yoksunluk dönemlerinde toplumsal dayanışma artıyor. II. Dünya Savaşı'nda intihar istatistiklerinin şaşırtıcı şekilde düşmesi gibi... Zor şartlarda ayakta kalmaya çalışan insanlar ister istemez birbirine kenetleniyor ve ancak problem çözülünce depresyona giriyorlar. Bir mücadele içinde hayata anlam vermek daha kolay. Her şey geride kaldıktan sonra, yaşananları affetmek zorlaşıyor. Türkiye'de duygusal sağırlık hastalığı var. İnsanlar bir başkasının acısına bigane kalıyor ve kolaylıkla Hak etmişti zaten diyebiliyor. Halbuki farklı olanı, benimle asla uzlaşmayacak olanı da anlayabilmeli, zihnimde onun biricikliğini teslim etmeliyim. Herkes kendi aklını beğenir, esas meziyet başka akılları yok olmaya değer görmemektir; bizi birbirimize bağlayacak tutkal budur. Biraz yumuşamalı, hain yaratma ve başkalarını aşağılama üzerine kurulu politik dili terk etmeliyiz. Kendinden şüphe eden; kendindeki arızalarla, zayıflıklarla mücadele eden gelişebilir ancak. Kusursuz insan robottur. Kusurlar bize onları giderme, kendimizi geliştirme ve tamamlama fırsatı verdiği için bizi daha mükemmel kılar. Oysa kendimizi kandırma mekanizmamız sürekli çalışıyor ve biz pozitif illüzyonların büyüsüne kapılmış halde olduğumuz yerde sayıyoruz. Önyargıları zayıflatmanın en temel yöntemlerinden biri, yüz yüze temastır. Kökleşmiş önyargılarımızı gerginlik politikalarıyla aşamayacağımızı, problemlerimizin farklı kesimlerin karşılaşması ve kaynaşmasıyla çözüleceğini hatırlamalıyız. Yahudiler şöyledir, Müslümanlar böyledir gibi stereotipleştirici yargılar karşımızdakine bir maske taktığımızı ve ardındaki insanı görmekten kaçındığımızı gösterir. Halbuki onun da bizim gibi ıstırapları, korkuları, hayalleri var ama biz onu bir istatistik veriye indirgiyor, düşmanlaştırıyoruz. Politika oturup konuşabilme sanatıdır; birbirimizi hainlikle suçlamadan projelerimizi, tasavvurlarımızı konuşabilmeliyiz. Haşin bir modernleşme tecrübesi yaşadık ve geçmişimizle bağımızı bir gecede koparıp atabileceğimizi sandık. Bambaşka bir toplum olmak, yenildiğimiz bir düşmanı Batılılaşma yoluyla taklit ederek galipler safına katılmak büyük bir hayaldi. Ve sadece kağıt üzerinde mümkündü, çünkü ruhunun kökü neredeyse insan oradadır. Uzaydan gelmedik; buraya tarihin koridorlarından geçerek ulaştık. Tarihle savaşamayacağımızı, onu yok edemeyeceğimizi fark edersek, geçmişin sevaplarıyla ve günahlarıyla da barışırız. Yok saydığımız bir kolektif hafızayı diriltmekten, 1915'ten ve diğer karanlık dönemlerden bahsediyorum... Bu olayların gerçekleşmediğini iddia edeceğimize onları anlamaya, anlamlandırmaya başlayalım. Hem sırf bizde değil, dünyada da var bu inkar hali. Gazze için yaşadığım en büyük hayal kırıklığı, Batılı akademisyenlerin sessizliği oldu. Dünyaya insan hakları ve demokrasi dersi veren Batı akademyası, riyakarlık ederek Gazze'deki barbarlıklar karşısında sustu. Halbuki global vicdan, uzaktaki haksızlıklara da karşı çıkmayı gerektirirdi. Yaşadığımız coğrafyanın gerginliği, politik arenadaki muazzam sert kavgalar, geleceğimizin belirsizliği bizi ister istemez etkiliyor. Büyük şehirlerde endişe bozuklukları, panik atak, depresyon ve tükenmişlik sendromu çok yaygınlaştı. Bu yanlış olmaz, çünkü kırsal kesimde psikiyatrik rahatsızlıklardan hatta şizofreniden mustarip insanların sayısı az. Şehir hayatının yarattığı sıkışmışlık hali pek bize göre değil. Bir ağaç altına oturunca daha mutlu oluyoruz. Büyük şehir insanda korkunç bir daralmışlık duygusu yaratıyor ve öfke katmerli oluyor. Acilen parklara, gün içinde soluk alıp uzun yürüyüşler yapabileceğimiz tabiat parçalarına ihtiyacımız var. Adaletin toplumun her katmanına yayıldığı, toplumsal refahtan herkesin pay aldığı bir ülke hayal ediyorum. Yoksa herkese terapi bir düş sadece. Gerekli de değil. İnsanları önce hasta edip sonra terapist karşısına oturtmak yerine onları rahatsızlandıran ortamı ortadan kaldırmalıyız. Kimse açlık sınırında yaşamamalı. Sosyal ve ekonomik eşitsizliğin yaygın olduğu toplumlarda sağlık göstergeleri kötüleşiyor, madde kullanımı artıyor. Aidiyet duygusundan yoksun olmak. Bir yere yaslanamamak. Hiçbir yerin sana huzur vermemesi. Modern medeniyet yabancılaşma ve yalnızlık duygularımızı tırmandırıp insanın insana uzaklığını artırıyor. Böylece hepimiz daha savunmasız, dıştan gelecek tehditlere ve tehlikelere çok daha açık hale geliyoruz. Edebiyat bizi daha iyi insan yapar, çünkü şiir ve edebiyat aracılığıyla başkalarının acılarını anlamaya başlarız. Çok aksiyon yönelimli yaşıyoruz. Bilgisayar oyunu oynarken de, politikadan bahsederken de herkes atlayıp zıplayarak öne geçmeye çalışıyor. Edebiyat bizi yavaşlamaya, sessizliğe davet eder. Roman okurken saatlerce karakterlerin iç dehlizlerinde dolaşabiliriz. Kelimelerimiz artar, iletişim kolaylaşır. Birbirini anlama çabası içindeki insanlar da başkalarına kolay kolay zarar veremez. Katılırım, büyülenmişçesine hemen yazıya dökmek istediğim çok seans olmuştur. Şiirsel olan bazen yaşanmış olanın enteresanlığıdır, bazen de dilin gücü. Öyle hikayeler dinlersiniz ki insan denen mucize karşısında şaşakalırsınız. Görünür olanın ardında gizli bir kuvvetin bulunduğu ve bizim onu açığa çıkarabileceğimiz önermesine yaslanır. O yüzden biraz dedektiflik ya da şifre çözücülüktür. Kemal Sayar'ın Timaş Yayınları'ndan çıkan yeni kitabı Beni Sessiz de Sevebilir misin? okura mektup niteliği taşıyan ve daha önce hiçbir yerde yayınlanmayan yazılardan oluşuyor.


Milrose Min'in başı derttedir. Sonunda okul idaresi, kendi kendiyle konuştuğu gerekçesiyle onun profesyonel yardım almasına karar verir. Ama bilmedikleri bir şey vardır: Milrose aslında kendi kendiyle değil okulu mesken tutan hayaletlerle konuşmaktadır. Üstelik sadece konuşmakla da kalmaz, hayaletlerden bazılarıyla basbayağı sıkı fıkı dost olmuştur. Dolayısıyla profesyonel yardım adı altında kendisine dayatılan tuhaf hatta tehlikeli denebilecek terapi seanslarından kurtulmak için yine hayalet dostlarına sığınmaktan başka çaresi kalmamıştır. Farklı renklere tahammülü olmadığı için gençleri tek bir kalıba sokmaya çalışan eğitim sistemine eleştirel bir bakış sunan matrak ve sürükleyici Hortlak Kimyası romanının yazarı Anthony Douglas Cooper'la Ünver Alibey konuştu. Hortlak Kimyası, Salamis Yayınları etiketiyle çıktı. Türkçe'de yayımlanmak benim için müthiş bir şey. Uzun yıllar önce İstanbul'a taşınmayı düşünüyordum. Bu yüzden şehri tanımak için orada birkaç hafta geçirdim. Her şeyine bayıldım ve Mimar Sinan'ın eserlerini saplantı haline getirdim ama şartlar beni İstanbul yerine Manhattan'a attı. O sırada Amnesia Amerika'da yayımlanıyordu ve ben de New York'a taşınmak için bunu fırsat bildim. Taşındıktan kısa süre sonra da kendimi o sıralarda yeni oluşmaya başlamış olan dijital dünyanın ortasında buldum. İkinci kitabım Delirium internet üzerinden yayımlanan ilk roman oldu. Ardından New York Magazine'de editörlük yapmaya başladım, makaleler yazdım ve seyahatle ilgili makaleler için fotoğraf çektim. Manhattan'da tam on üç yıl kaldım. Evet, ilk kitaptaki karakterler okuyucuların çok hoşuna gitti. Roman karakterlerini kendilerine avatar olarak seçen çocuklar oldu mesela. Ben de bu yüzden o karakterleri yaşatmaya karar verdim. Her neyse, sonuçta iş büyüdü. Serinin ikinci halkası olan The Plague of Toxic Fungus'u tamamladım. Üçüncüsü de tamamlanmak üzere. Arabella Asquith the Third and Every Single Animal in the World başlığı daha da iddialı. Gerçekten de lise deneyimimizden esintiler taşıdığını söyleyebilirim. Özellikle de tuhaf ya da farklı olan öğrencileri sıradanlaştırmak için onlara baskı yapılması üzerine. Bu da seriyi okuyanların neden daha çok gotik takılan tipler olduğunu açıklıyor. Yıllar önce İngiltere'de ilk yayımlandığında kahramanım olan havalı hortlaklar kendilerine bu çevrelerden epeyce hayran toplamışlardı. Öte yandan romanı sistem tarafından dışlanan ya da cezalandırılan herkes bir biçimde kendine yakın bulacaktır. Sadece liseli gençler değil yani. Bu seriyi genç yetişkinler için yazıyorum ama çoğu okurum hayatlarının o dönemini çoktan geride bıraktı. Acaba Türkiye'de de aynı durum yaşanacak mı diye merak ediyorum. Evet, öyle de diyebiliriz. Ancak genç yetişkin tanımı bu günlerde gitgide daha da bulanık bir hal alıyor. Çocuklar ya da gençler için yazılmış çoğu romanın hatırı sayılır bir yetişkin takipçi kitlesi var. Açlık Oyunları, Harry Potter'lar, Talihsiz Serüvenler Dizisi... Bunu açıklayabileceğimi sanmıyorum. Belki de yetişkinler hayatlarındaki fantastik bir şeylerin eksikliğini duyuyorlardır. Belki de Taht Oyunları ya da Yüzüklerin Efendisi onlara yetmiyordur ve daha masum şeyleri özlüyorlardır, kim bilir. Doğru, yetişkinler artık genç yetişkin romanlarını küçümsemiyorlar. Hatta merak ettikleri bile söylenebilir. Evet, bu romanlar polisiye ya da bilim kurgu gibi yaygın bir türe dönüşmüş durumda. Sanırım genç yetişkinler için yazmak bana komiklik yapmak için fırsat yaratıyor. Yani yetişkinlere yönelik romanlarımdan çok daha farklı şeyler deneyebiliyorum. Ve artık bu yaklaşımım yetişkinler için yazdığım kitaplara da sızmaya başladı. İtalyan okurlar gibi Türk okurların da Amnesia'yı anlayıp seveceğini düşünüyorum. Labirent gibi iç içe geçmiş sokakları olan kentler ve mimari hayaletlerle ilgili bir kitap çünkü. Tarih boyunca üst üste inşa edilmiş binaların mekanı nasıl yeniden tanımladığı ve karmaşık bir hale getirdiği hakkında.