Aşkın içinde olan her şey bu romanlarda... Mutlu aşklar, ıstıraplı olanlar, ihanet içerenler, intikamdan beslenenler, sürpriz vaadedenler, hayatın yaşama değer olduğunu hatırlatanlar... Bu hafta aşk romanları okuyoruz. Aldatanın yaşadıklarını çok okuduk ama aldatanın ne hissettiğini ise pek de bilmiyoruz. Kızıyoruz, üzülüyoruz, hayatımızdan çıkarıyoruz ama arada aldatana bir şey olmuyor, o hep güçlü kalıyor gibi geliyor bize. Bir de Aldatma Antolojisi var. Yazar ve performans şairi Daphne Gottlieb'in kitabı. Adı 'Yalanlar Antolojisi', 'Gözyaşı Antolojisi', 'Öfke Antolojisi' ya da 'İntikam Antolojisi' de olabilirdi... Gottlieb çağdaş Amerikan edebiyatının yeni kuşak 25 yazarından aldatmaya dair öykü, şiir ya da denemeler istemiş; enteresan işler gelmiş. Evlilikler, ömür boyu süreceği sanılan aşklar, inancın mühürlediği beraberlikler, tek gecelik sevişmeler, internet buluşmaları, sado-mazo kulüplerinde başlan maceralar, kısacası modern hayatın içinde yer alan her türlü ilişki mevcut. Gizli İlişki Yaşamanın Yolları başlıklı bir yazı bile unutulmamış. Okurken şunu hissettim: İhanet aşkın gölgesi gibi bir şey, kişilere ve durumlara göre artıyor, azalıyor, yine de varlığını her daim hissettiriyor. Galiba böyle de sürecek. Biz büyük bir muammanın içinden alnımızın akıyla çıkıp Aşk nedir? sorusuna açık ve seçik bir cevap bulabildiğimiz güne dek. Ve o güne dek hepimiz aşkı bulmak, aşkı korumak, aşkı yıkmak için didinip duracağız. Aldatma Antolojisi, insanın kendini öteki'nin yerine koymayı denemesi için iyi bir yol. Bir kitap süresinde aldatıyorsanız aldatılan, aldatılıyorsanız aldatan olabilmek için... Aradaki çizgi öyle ince, görünmez ve kolay aşılabilir ki. Ama endişelenmeyin, bu haftanın okuma önerilerinin devamında aşka dair iç açıcı şeyler söyleyen kitaplar da var. Prenses Akademisi ve Grimm Kardeşler'in çocuklukta okuduğumuz peri masallarını Kaz Çobanı, Ateş Kız ve gibi nefis birkaç kitabıyla tanıdığım Shannon Hale, daha sonra dizi haline de getirilen Austen Diyarı ile Newberry Onur Ödülü'nü almış. İsrailli genç yazar Leigh Bardugo fütüristik bir distopyayı lattığı ünlü üçlemesinde, biri karanlık ve tehlikeli, diğeri iyi kalpli ve sakin iki erkek arasında kalan ve aslında dünyayı kurtarma potansiyeline sahip bir genç kızı anlatıyor. Kurduğu dünya müthiş. 18. yüzyıl Rusya'sından esinlenerek kurmuş bu dünyayı Bardugo. Ayrıntılı haritaları, müthiş güzel kapak çizimleri, kubbeli sarayları, karanlık ormanları, geleneksel Rus masallarından fırlamış dehşet verici yaratıkları, yorgun savaşçıları, seriye adını veren kibirli Grisha'ları, masum yüzlü iblisleri, yaşlı bilge kadınları, karların altında uzun uzun yürüdükten sonra barlarda, ateşin etrafında içilen 'kvas'ları, bolca kullanılan Rusça kelimeleri, farklı ve kudretli bir şıklığı simgeleyen renk renk 'kefta'ları... Bütün bunlar Grişa Üçlemesini genç okurlar için karanlık ama sürükleyici bir aşk hikayesi haline getiriyor. İlk kitap Gölge ve Kemikin ardından, Kuşatma ve Fırtına, Çöküş ve Yükselişi okuyabilirsiniz. Kargalar Meclisi ise yazarın aynı atmosferde geçen bir diğer romanı. Grisha dünyasıyla tanışmak isteyenler için... Bu arada hikayeyi pek yakında beyazperdede izleyeceğimizi de söyleyeyim. Bunu, geçirdiği motosiklet kazasıyla hayatı altüst olan Will'le tanışınca anlıyor. Will ufak tefek şeylerle ya da aklınıza gelebilecek herhangi bir büyük şeyle de mutlu olacak biri değil. Keyifsiz ve anlaşılır sebeplerle çok hırçın. Çevresindeki tüm renkler ve Will ciddi ciddi intihar etmeyi düşünüyor. Jojo Moyes'in Senden Önce Ben romanı sinemaya da uyarlanacak kadar büyük başarı kazanmıştı. Sıcak bir yaz öğleden sonrası hayata ve aşka dair kafa yormak ama çok da yorulmamak istiyorsanız, ideal seçim olabilir. Öte yandan kitabın devamının da çıktığını çıktığını söylemeliyim. Ama Senden Sonra Ben, Lou'nun Will'in ölümünden sonra yaşadıklarını anlattığı için fazlasıyla hüzünlü. Dünya katlanılmaz bulmaya başlayan Lou, sevdiklerini kaybeden insanların yollarına nasıl devam ettiklerini de öğrenmek zorunda artık. Ama bu kederden arınma yolculuğunun olağanüstü sürprizler barındırdığını öğrendiğinde, Will'in belki de hiç gitmediğini de keşfedecek. Bianca ve Manuel, resim ve müzik tutkuları aralarındaki mesafeyi ne kadar kısaltırırsa kısaltsın, farklı dünyaların insanları. Biri aydınlıkta yaşıyor, diğeri karanlıkta. Şiddet ve adaletsizlik ikisini farklı şekillerde etkiliyor, hırpalıyor. Ay'ın iki yüzü gibiler tıpkı, biri olmadığında, diğerinin de anlamı kalmıyor. Yarını düşünmemeye çalıştıkları bir aşkı paylaşıyorlar. Aralarında aileleriyle yaşadıkları sorunlar, geçmişin travmaları, hayallerle gerçeklerin amansız savaşı var. İtalyan edebiyatının genç yazarlarından Manuela Salvi, suç dünyasında hapsolmuş iki gencin arasındaki ilişkiyi anlatırken bize masumiyetin ve aşka dair de yeni şeyler söylüyor. Cath bir Simon Snow hayranıdır. Aslında, tüm dünya Simon Snow hayranıdır... Ancak Cath takipçi olma konusunda herkesten iyidir. İkiz kız kardeşi Wren'le çocukluklarından beri Simon Snow kitaplarını defalarca okumaktan, hayran kurgusu yazmaya kadar, kendilerini seriye adamış, annelerini kaybetmelerinin acısını da ancak bu şekilde atlatabilmişlerdir. Büyüdükçe Wren'in hayranlığı azalsa da Cath'in vazgeçmeye niyeti yoktur.


Çocuklar ne okur? Çocuk kitapları demeyin, bu hiç de yeterli bir cevap olmaz. Her şeyi okuyabilir onlar. Masal değil sadece; fantastik, korku, polisiye, aşk, mizah... Üstelik bu gerçeğin gayet farkında olan çok yetenekli yazarlar, çizerler ve yayıncılar var. İşte yoğun bir ders programları başladıktan sonra çocuklara nefes aldıracak birkaç güzel kitap. 14 yaşındaki Mike, kafası dağınık babasının sorumluluğunu almış, faturaları ve ev işlerini takip eden küçük bir yetişkindir. Hayatı matematikten ibaret olan babanın tek umursadığı şeyse, oğlunun şehrin küçük dahilerinin okuduğu liseye girmesi ve büyüyünce mühendis olmasıdır. Bir iş için 6 haftalığına Romanya'ya giden baba, Mike'ı da tanımadığı büyük yengesinin yanına gönderir. Çılgınca araba kullanan ve her söyleneni yanlış anlayan büyük yenge ile oturduğu yerden kalkmayacak kadar yaşlı olan büyük dayı, Mike'ın hayatında heyecan dolu günlerin başlamasına neden olacaktır. Daha da güzeli, gittiği yerdeki insanların yaşamı da Mike sayesinde değişmeye başlar... Amerikalı yazar Kathryn Erskine, 2012 Kristal Uçurtma Ödülü alan kitabıyla herkesi eğlenceli bir maceraya davet ediyor. Sürükleyici kurgusu, akıcı anlatımı ve birbirinden özgün karakterleri aracılığıyla başarı kavramını sorgulayan romanın en önemli özelliği, çocuklarda ve gençlerde umut duygusunu beslemesi. Çocukların meslek seçimlerine neden karışmamak gerektiği konusunda da yetişkinlere sıkı bir ders. Açıkçası kimse dedektifliğin büyüklerin tekelinde olduğunu söyleyemez. En azından kitaplar söz konusu olduğunda, durum hiç de öyle değil. Roman kahramanı çocuklar gayet güzel şifre çözüyor, iz sürüyor, gerçeği öğrenmeyi öyle veya böyle mutlaka başarıyor. Jacqueline Harvey'nin nefis serisinin kahramanı Alice Miranda da onlardan biri. Alice'imiz bu kez lüks bir gemide çıkacağı yolculuğa hazırlanıyor. Üstelik teyzesi aynı gemide görkemli bir düğünle evlenecek. Fakat o da nesi, kötü hava şartları yetmiyormuş gibi bir de mücevher hırsızlığı dedikoduları sarıyor ortalığı. Üstelik Alice Miranda'nın gözü gemideki doktoru sanki bir yelerden ısırıyor. Eh, kameralarda bir görünüp bir kaybolan sarışın çocuğun kim olduğu da meçhul. Yani işler çok çok karışık. Ve düğüne kadar bu gizemi çözebilecek kimse yok. Tabii Alice Miranda hariç! Sekiz yaşındaki Nuh'un bir sürü problemi vardır, o da bunlardan kurtulmak için kaçmaya karar verir ve her şeyi ardında bırakarak evi terk eder. Bir süre sonra olağanüstü özelliklere sahip bir ağaçla karşılaşır. Konuşan bir saatin, odalar arasında koşuşturan bir kapının ve sürekli hareket halindeki döşemelerin bulunduğu bu ağaç, aslında sihirli bir oyuncakçı dükkanıdır. Ama Nuh'un problemleri değişmemiştir. Gerçeklerden uzaklaşmak ve yaşadığı acıları unutmak için atıldığı bu macera, düşünmekten kendini bir türlü alıkoyamadığı o korkunç şeyle yüzleşmesine yardımcı olacak; oyuncak ustasının kuklalar aracılığıyla anlattığı hikayelerle kendi yaşamını sorgulayan Nuh evine geri dönecek midir? Ünlü yazar John Boyne'dan, sürprizli bir evrene açılan çağdaş bir masal. Çocuk klasiği Pinokyo'ya ve ustası Gepetto'ya da bir nevi saygı duruşu. Bir çocuk kitabında aşkın ne işi var demeyin, bu kitapta aşk anlatılıyor. Hem de üç kahramanı olan bir aşk... Dağ ve Deniz adlı iki dev, billur sesli bir deniz kızına aşık olursa neler olur? Bu hikayenin ilham kaynağı, Portekiz'in Algarve bölgesinde yer alan ve göz alıcı falezleri, dev kaya formasyonları, muhteşem doğal güzellikleriyle ünlü Rocha Plajı ve hakkındaki efsaneler... Yazar ve çizer Catarina Sobral, en sevdiği kumsalın ilham verdiği bu efsaneleri yeniden yorumluyor. 2014 Bologna Çocuk Kitapları Fuarı'nda En İyi İllüstrasyon Ödülü kazanan kitapta sanatçının temel renkler ve basit çizgilerle en zor konuları bile olağanüstü bir ustalıkla anlatabilme yeteneğine hayran oluyoruz. Küçük bir köyde yaşayan Pablo Fırçatüy'ün gayet güzel ve huzurlu bir hayatı vardır. Ta ki bahçesindeki maydonozların esrarengiz bir şekilde kaybolduğunu fark edene dek... Fırçatüy, maydanozlarını bahçesine izinsiz taşınan bir tavşanın yediğini keşfedince öfkeden deliye dönüyor ve onu kovmak için elinden geleni yapıyor. Gelin görün ki adı Tukur olan bu tavşan her şeyi yanlış anlayıp duruyor. Ressam Fırçatüy kapısının önüne çöp mü boşalttı; yeni mobilyalar geldi sanıyor. Yuvasına bir kova su mu boca etti; Yüzeyim, spor yapayım istiyor herhalde diye düşünüyor. Eh, bu durumda Pablo'nun ondan kurtulması gitgide imkansızlaşıyor. Bu hikayenin sevdiğim yanı, her şeyi önce Fırçatüy'ün, sonra da Tukur'un gözünden anlatması. Yani kararımızı her iki tarafı ayrı ayrı dinledikten sonra veriyoruz. Belki ikisi de haklıdır ve bunu bir fark etseler beraber yaşamanın sandıklarından çok daha güzel bir şey olabileceğini görecekler, kim bilir. Empati şart inancında olanlar çok sevecek.


Tülin Kozikoğlu ve Sedat Girgin'in konuyla alakası nedir diye soracak olursanız, bütün ayrıntılar aşağıda. Gökçe Gökçeer'in kaleminden. La Fontaine'den Leyla Fonten'e, hayvanlar evimizde! Leyla Fonten, son dönemde duyduğum en güzel isimlerden, yaratıcılığın en iyi örneklerinden biri. Bu tatlı mı tatlı masalcı Leyla Hanım, La Fontaine'ın torununun torununun torunu olmakla övünüyor! Tıpkı onun gibi hayvanlarla arası çok iyi. Evinde kediden kirpiye, köpekten fareye, kurbağadan örümceğe ne ararsanız var. Balığı, kuşu ve sineği de unutmayalım! Redhouse Kidz'in yayımladığı dokuz kitaplık Leyla Fonten'den Öyküler serisi Tülin Kozikoğlu imzası taşıyor. Serinin henüz üç kitabı masamın üzerinde olsa da, bu heyecan daha devam edecek, biliyorum. Mutluluğumda, hiç şüphesiz, Sedat Girgin'in muazzam çizimlerinin de büyük payı var. Evde dokuz hayvan olur mu demeyin. İnsan hayvanları severse, istediği kadar hayvan besleyebilir. Bir sineğe kıyamayıp evinde misafir edebilir. Ya da bir kirpinin tüm inatçılığına tahammül etmeyi seçebilir. Leyla Fonten de böyle biri... Birini diğerinden ayırmadan bütün hayvanlarını seviyor ve tüm huysuzluklarına ve garip davranışlarına rağmen onlarla aynı evi paylaşıyor. Tıpkı büyük büyük büyük dedesi gibi öykülerini de onlar üzerinden kurguluyor. Aslında tesadüfen Leyla Fonten'in evine giren dokuz hayvan, belli ki bu evden bir daha hiç çıkmayacak. Öfkeli Örümcek Rıza, Mutsuz Kedi Dila, İnatçı Kirpi Mina... İlk üç kitap bu adları taşıyor. Daha sonra Utangaç Köpek Kaya, Bilmiş Fare Tuna, Kıskanç Kurbağa Eda, Sabırsız Sinek Feza, Tembel Balık Sefa ve Korkak Kuş Sema'yı tanıyacağız. ''Merhaba! Benim adım Leyla. Size bir hikaye anlatacağım. Beğenirseniz ne ala!'' Her kitap böyle başlıyor ve evet, çok beğeniyoruz Leyla'yı da öykülerini de... Çocuklarda görülen bazı davranış bozukluklarını hayvanlar üzerinden anlatmaya çalışan ve nefis çözüm önerileri sunan seri; mutsuzluk, inatçılık, sabırsızlık, utangaçlık gibi sorunları dokuz başlık altında inceliyor. Daha önce Bir Tanecik Oğlum, Lili ve Yedi Çocuğu adlı serilerinden tanıdığımız Kozikoğlu'nun Meraklı Gezginler Serisi'nde; Yemeğini Arayan Tırtıl, Özgürlüğünü Arayan Kelebek, Kelebeğini Arayan Ayşe ve Bulutunu Arayan Su Damlası kitapları Redhouse Kidz tarafından yayımlandı. Dilini, kalemini çok sevdiğimiz Kozikoğlu, klasik masalların izinden giden şiirsel metinleri ve harika karakter isimleriyle yine zekasını ve kalemini konuştuyor. Sedat Girgin ise, bir çocuk kitabında yer alacak çizimlerin önemini bir kez daha hatırlatmış bize. Çizimlerini Sabit Fikir dergisinden de hayranlıkla takip ettiğimiz Girgin'in imzasına; TUDEM, Can Yayınları, Redhouse Kidz ve birçok yayınevinin 50'yi aşkın kitabından aşinayız. Özgün tarzını nerede görsek tanırız.


Hatasız kul olmaz diyen Arzu Akgün, başına gelen en talihsiz olaylardan birini anlatıyor. Hikaye gibi ama karakterler gerçek. Yazar, çevirmen, editör, dizgici... Her şey çok karışık. Şimdi bu karışıklığı bırakalım Abarat'ın yazarı Clive Barker çözsün. Bir işyerindeki ilk hatamı 19 yaşında bir turizm acentasında çalışırken yaptım. Yanlış hazırladığım liste yüzünden Kapadokya'ya gidecek adamı Pamukkale'de bırakmışlardı. Telafi edip adamın gönlünü almak için iki gece ücretsiz konaklama vermiştik. On yıldan fazla süren ithalat-ihracat sektöründeki günlerimde sonra da bazen benden bazen çalışma arkadaşlarımdan kaynaklanan hatalar oldu. Yanlış kişiye e-mail göndermek, dosya ektedir deyip eklemeyi unutmak, müşteriyi CC'de unutup dedikodusunu yapmak, yanlış sipariş göndermek gibi şeyler oldu. Ama işte müşteriye yanlış sipariş gönderdiğiniz zaman özür dileyip makul bir sürede doğrusunu gönderince sorun olmuyor, kitap ise bambaşka. Bir kitabın hazırlanmasında hata yaptığınız zaman bu hata mesela 2000 kere çoğaltılıyor ve memleketin çeşitli yerlerine dağıtılıyor. Üstelik yok olmuyor. Üzerinde çalışmaya başlamadan önce, biraz da kitaptaki birbirinden ilginç çizimler başımı döndürdüğü için, bir iki gün Clive Barker kimmiş, başka neler yapmış diye okumakla geçirdim. Kitabın içindeki yine yazara ait çizimler gerçekten şahane. O kadar canlı o kadar çekici ki romanın içine girmeniz hiç uzun sürmüyor. Kitabın kuşe kağıda renkli basılması da bu keyfi arttırıyor. Her şey dünyanın en sıkıcı yeri olan Chickentown'da başlasa da kahramanımızın kendisini Abarat'ta bulması uzun sürmüyor. Birdenbire bir dalga geliyor ve Candy'yi, kardeşleri başının üstündeki boynuzlarda yaşayan John Mischief adlı bir adam eşliğinde birbirinden garip huyları olan ilginç yaratıklar, mekanik böcekler, dev güveler arasına götürüyor. Candy karşılaştığı tehlikelere karşı mücadele verirken Abarat'ın da karanlık güçlerden kurtulmasına yardımcı olmaktadır artık. Okurken bazen hikayeden çok kahramanların enteresanlığına kapıldım. Yazar nasıl olmuş da kurgulamış bunları derken Barker'ın köpekler, fareler, japon balıkları, sakangurlar ve papağanlar dolu bir evde yaşadığını öğrenmek biraz olsun ilham verdi bana. Hatta yazarımızın papağanlarından birisinin adının Malingo olduğunu duyunca çok şaşırdım. Romanın bir yerinde Candy, kendisini filozof, sihirbaz ve rom uzmanı olarak tanıtan kötü yürekli Kaspar'ın eline düşünce ona yardım eden yaratığın da adı Malingo çünkü. Kitabı kendimi kaptırarak okudum hatta o kadar kaptırdım ki bazı sayfaları iki üç kere okudum. Olayların heyecanıyla bir şeyi kaçırmış olabilir miyim, kitabın bir yerlerinde benden habersiz canlı kalmış bitişik halde dahi anlamında bir de olabilir mi diye tekrar tekrar okudum. Renk renk kalemlerle yaptığım tashihi bitirince yayınevine teslim ettim. Onlar da yaptığım değişiklikleri kontrol etmesi ve değerlendirmesi için tekrar çevirmene göndermiş. Çevirmenimiz de bazılarını uygun bulmuş bazılarının da eksisi gibi kalması için not düşmüş. Değişikliklerin işlenmesi için grafik bölümüne tam da bizim üzerinde çalıştığımız kağıtlar verilmiş. Ve üstü çizilen cümleler arasında grafikteki arkadaş ne benim ne de çevirmenin yazdığı cümleyi değil de arada alınan notu yazmış: Google'da arattım, 38.100 sonuç çıktı. Sonra kitap böyle basılmış. Dağıtılmış. Raflarda yerini almış. Okuyucuya ulaşmış. O sayfayı gördüğümde bir süre konuşamadım. İtiraf edeyim başkasının başına gelse gülerdim ama gülemedim. Kitap çoktan dağıtıldığı için aklıma yapacak bir şey de gelmedi. Konusu, baskısı, çevirisi, imlası, her şeyi düzgün, ne güzel böyle bir kitapta imzam var diye sevinecekken sadece nasıl olur diyebildim. Üç saniyeyle kaçırdığı tren yüzünden kaderinin değiştiğini içten içe bilen biçare bir roman kahramanı gibi kalakaldım. İnsan ölümlüdür. Yine de bütün çabası bunu inkar olduğu için kalıcı bir şeyler bırakmak ister. Kalıcı işin kalıcı hataları oluyordu işte. Sevgi neydi? Sevgi her şeyi üç kere kontrol etmekti. Kendi adıma kitabın editörü olarak sürece yeterince hakim olamadığım için başta Clive Barker sevenler olmak üzere bütün okuyuculardan özür dilerim. Gökten üç elma düşmüş. Biri Türkçeyi düzgün kullananlara, biri Clive Barker sevenlere, biri de editörün hatasını hoş görenlere.


Ünlü Amerikalı aktör William Holden, Golden Boy adlı filmde ailesini geçindirmek için profesyonel olarak boks yapmak zorunda kalan genç bir keman virtüözünü canlandırmıştı. Jack Nicholson'ın da aynı zamanda konser piyanisti olan bir maden işçisini canlandırdığı Five Easy Pieces diye bir filmi vardı. Brad Pitt ve Edward Norton'luFight Club'ın sözünü bile etmeyeceğim... Anlayacağınız, boksun karşısına ona tezat bir başka disiplini koymak popüler kültürün ve Hollywood'un bayıldığı bir şey. Bize gelince, boks tecrübemiz, Kıvanç Tatlıtuğ'un sadece yakışıklılığını değil, oyunculuğunu, kaslarını ve yumruklarını da konuşturduğu Kuzey-Güney dizisinden ibaret. Peki ama popüler kültüre malzeme olmak dışında boks nedir? Birçok kişinin spor olarak kabullenmekte güçlük çektiği bir yumruklaşma biçimi, insanoğlunun en sert, acımasız ve vahşi faaliyetlerinden biri. Çoğu zaman para için ama bazen de başka şeyler, mesela kimlik yahut erkeklik adına girişilen bir hayatta kalma savaşı... Bu cevap yeterli gelmediyse, Ruh ve Beden adlı kitaba başvurmanızı tavsiye ederim. Çünkü Fransız sosyolog Loic Wacquant'ın, Chicago'nun siyahi gettolarından birindeki bir boks salonunda yaptığı gözlemlerden oluşan kitap, boksa dair kafanızdaki birçok soruyu cevaplayacak. Her gün sadakatle bu kulübe gideceği, günün olaylarını, konuşmalarını her akşam saatlerce vecd içinde kağıda dökerek 2300 sayfa ham malzeme toplayacağı o sırada aklının ucundan bile geçmiyormuş. Öyle ya da böyle kulübün kurucusu ihtiyar DeeDee Armour dahil tüm boksörlerin sevgisini, saygısını kazan Wacquant orada tam 3,5 yıl kalmış. Teknik becerisi yerlerde sürünürken bazen caymaya karar verse de fiziksel durumunu düzeltip güçlendirince tam bir yumruk erbabı haline gelmiş. Eldiven giyip kendisini ringde kanıtlamış. Altın Eldivenler Turnuvası'na katılmış. Hatta boksu o kadar sevmiş ki, profesyonel olmayı bile ciddi ciddi düşünmüş. Bugüne kadar aldığı en büyük övgü ise artık hayatta olmayan ihtiyar koç DeeDee'nin Louie bizim ruh kardeşimizdir! cümlesi olmuş. California Üniversitesi'nin Berkeley Kampüsünde sosyoloji profesörü. Ayrıca Paris'teki Centre de Sociologie Europeenne'de araştırmacı. 2008'de kent sürgünlüğü, etno-ırksal tahakküm, cezalandırıcı devlet, sosyal kuram ve muhakeme politikaları konularını içeren araştırmaları dolayısıyla Amerikan Sosyoloji Derneği'nce Lewis Coser Ödülü'ne layık görülmüş. Ruh ve Beden, eserleri 20 dile çevrilen Wacquant'ın bizde yayınlanan ikinci kitabı. Pierre Bourdieu ile birlikte yazdığı Düşünümsel Bir Antropoloji İçin Cevaplar daha önce İletişim Yayınları'ndan çıkmıştı.


William S. Burroughs'un Çıplak Şölen'de anlattığı yapay penis... Virginia Woolf'un fare renkli mütevazı insanları... William Faulkner, Anais Nin, David Foster Wallace, Don DeLillo, Ranier Maria Rilke, Arthur Janov... İşte isimlerini romanlardan, yazarlardan, roman kahramanlarından hatta romanlarda geçen ayrıntılardan alan müzik grupları... Ve elbette parçaları. The Doors'tan House of Love'a adlarını romanlardan alan müzik gruplarıEfsane The Doors grubu ismini, Aldous Huxley'nin Doors of Perception adlı kitabından, artık unutulmuş bile olsa, 30 yıl boyunca enfes müzikler yapan Steely Dan ise o pek tuhaf ismini William S. Burroughs'un Naked Lunch romanından aldı. (Steely Dan, kitapta sözü edilen dildo'nun, yani yapay penisin adı. Grubun sex, drugs, and rock 'n' roll temalı şarkılarının sözleri hep dikkat çekici oldu. Good News for People Who Love Bad News albümüyle tanıdığımız Modest Mouse grubunun adı, Virginia Woolf'un The Mark on the Wall adlı öyküsünden geliyor. Woolf öykünün bir yerinde fare renkli mütevazı insanların zihinlerinden bahsediyor. Demek ki, Modest Mouse adamları, sıkı birer edebiyat okuru. Big Brother and the Holding Company grubu içinse fazla söze gerek yok; bu ad, George Orwell'in 1984'ünden geliyor. Primal Scream grubunun ilham kaynağı ise psikiyatr Arthur Janov'un The Primal Scream adlı kitabı. 19. yüzyıl İngiliz edebiyatının çok sevdiğim ama ikinci kez okumayı asla göze alamayacağım romanı Vanity Fair, 60'lı ve 70'li yılların ünlü grubu Vanity Fare'e küçük bir harf farkıyla ilham vermiş. Hala bir yerlerde yaşıyor ve müzik yapıyorlar. Pylon grubuysa William Faulkner'ın Pylon adlı romanından ilhamla bu adı seçmiş. Bir de Veruca Salt var. Bu grubun adı, Roald Dahl'ın Charlie and the Chocolate Factory'sindeki bir karakterden geliyor. House of Love grubunun isim seçerken başvurduğu roman, Anais Nin'in A Spy in the House of Love'ı. Airborne Toxic Event daha yeni bir döneme bakıyor ve adını Don DeLillo'nun White Noise adlı romanında geçen kimyasal atıktan alıyor. The Year of Glad'in adı, David Foster Wallace'ın Infinite Jest'inden geliyor. Steppenwolf grubu için açıklama gereksiz: Bu isim, Herman Hesse'nin Steppenwolf adlı romanından. Son örnek bir roman değil, şair. Rainer Maria grubunun üyeleri belli ki birer Rainer Maria Rilke hayranı. aslında daha bi sürü var... zamanla onları da eklerim diye umuyorum. hatta belki şarkıları ve videolarıyla.


Paul Valery, bir kitap hakkında makale yazmak için o kitabı karıştırıp sayfalarına şöyle bir göz atmanın yeterli olduğuna inanıyormuş. Eleştirisini yapacağım bir kitabı asla okumam, insan etkileniyor diyen Oscar Wilde ise, bir kitabı okumak için en uygun sürenin altı dakika olduğunu öne sürüyormuş. New Yorker yazarı Mark O'Connell da günümüz okurunun bildiğimiz edebiyata, daha doğrusu başı, sonu, ortası olan standart romanlara değil, fragmental kitaplara ihtiyaç duyduğunu söylüyor. 20. yüzyıl sadece edebiyatta değil resimde ve sanatın diğer alanlarında da parçalanma çağıydı. Mark O'Connell imzalı bir makaleye rastladım geçenlerde. Kendi deyişiyle, sevdiği kitapları başka kitaplarla aldatan O'Connell, iştahlı bir okur olduğunu ama kitaplara duyduğu tutkulu aşkın onları kolayca terk etmesine engel teşkil etmediğini anlatıyordu. Ne yapayım, çok fazla okuyor ve yeni kitaplara 'Hayır' demekte zorlanıyorum. Öyle olunca da, pekala hoşuma giden bir kitabı yarım bırakıp kitapçıda rastlayıp vurulduğum bir başkasına geçebiliyor ve öncekini unutuyorum diyor O'Connell. Her zaman böyle değilmiş tabii, ara sıra esas kitaba geri döndüğü ve kaldığı yerden devam ettiği de oluyormuş. Şahsen birkaç kitabı aynı anda okuyabilenlerden değilim. Bir kitaba başlamış ve aşık olmuşsam sonuna kadar devam ederim. Bu açıdan, sadık olduğum söylenebilir, en azından elimdeki kitabın son sayfasına kadar. Sorun şu aslında: Aşık olduğum kitap sayısı gitgide azalıyor. Mark O'Connell haklı olabilir mi? Zira onu ihanete sevk edenin bildiğimiz edebiyat, daha doğrusu başı, sonu, ortası olan standart romanlar olduğunu söylüyor. Ona göre günümüz okuru bunların yerine, parçalar halinde yazılmış fragmental kitaplara ihtiyaç duyuyormuş. E. M. Cioran'ın Çürümenin Kısa Tarihi. İşte bu kitaplar atlayarak, bir yerden bir yere hızlı geçiş yaparak, bazı bölümleri geri dönüp yeniden okuyarak da olsa O'Connell'ın sonuna kadar gidebildiği kitaplardan. Adorno'nun Minima Moraliada amacı kendi deyişiyle, her noktası merkeze aynı uzaklıkta olan bir yazıya ulaşmak. Bu sebeple, felsefe, günlük hayat, siyaset, edebiyat, müzik, psikoloji gibi ilgilendiği bütün alanları fragmanlar halinde, sonlarına aforizmatik yorumlar ekleyerek bir araya getiriyor. Varoluşçularla ya da psikanalistlerle sıkı polemiklere girmeyi ihmal etmiyor elbette. İlgilendiği konular arasında yok yok. Astroloji bile Adorno'nun merceği altında, büyük tarihsel eğilimleri açıklayan bir şifre haline geliyor. Bana öyle geliyor ki dürüst okurların sayısı son yıllarda gittikçe artıyor. Aklıma, Pierre Bayar'ın kaleme aldığı Okumadığımız Kitaplar Hakkında Nasıl Konuşuruz adlı çarpıcı inceleme kitabı geliyor. Bayar'ın destek aldığı edebiyatçılardan biri, şair Paul Valery. Valery, bir kitap hakkında makale yazmak için o kitabı karıştırıp sayfalarına şöyle bir göz atmanın yeterli olduğuna inanıyor, hatta bazı kitaplar söz konusuysa yazmadan önce okumanın sayısız sıkıntılar yaratabileceğini düşünüyormuş. Eleştirisini yapacağım bir kitabı asla okumam, insan etkileniyor diyen Oscar Wilde ise, bir kitabı okumak için en uygun sürenin altı dakika olduğunu, bu süre uzarsa okuma sürecinin zihnimizde kendi otobiyografimizi yazma sürecine dönüşebileceğini öne sürüyormuş.


Afarin Sajedi, bakmanın ıstırap verdiği portrelerin yaratıcısı olan Şirazlı bir ressam. Görünmeyeni görünür kılmanın, insan ruhundaki o bitmek tükenmek bilmez kargaşayı sanata aktarmanın peşinde. Bunu da tuval üzerine akrilik ya da yağlıboya çalışarak ve olağanüstü güzel, kırılgan, cesur kadın imgeleri yaratarak yapıyor. Bu kadınların yüzleri hep lekeler, yara izleri ve çillerle dolu. Zorlu bir savaştan çıkmışlar gibi duruyorlar. Kendini feminist saymıyor, Kafamda belirli bir cinsiyete ait meseleler değil, insani endişeler ve sorular var diyor. İşlerini kadına yönelik şiddet ve benzeri meselelerle ya da Ortadoğu ülkelerinin siyasal çatışmalarıyla ilişkilendirenlere de kızıyor. Ona göre, internet üzerinden dolaşıma sunulan bilgi akışı son derece yanıltıcı. Batılılar yanılıyor, o yüzden İran ve öteki Doğu ülkelerinin baskıcı yönetimleri ve geri kalmışlığıyla ilgili görüşlerini bir an önce değiştirmeli, hayata daha geniş bir perspektiften bakmalılar diyor. Sajedi, bu işe yıllar önce çocuk kitapları resimleyerek başlamış. Arada yönetmenlik ve oyunculuk da yapmış ama 2009'dan beri kendini tam zamanlı resim yapmaya vakfetmiş durumda. Gene de resimlerinde sinemadan yararlanıyor, mesela bugünkü stilini yaratırken Bergman-vari yakın plan yüz çekimlerini uzun süre tekrar tekrar izlemiş. Bergman karakterin iç dünyasında neler olup bittiğini, yüzüne odaklanarak ve simgelerden yararlanarak aktarır diyor, onun yaptığı da tam olarak bu. İki idolü var; Leonardo da Vinci ve Lars von Trier.


Arzu Akgün İstanbul kitaplarını yazdı. İstanbul denince akan sulan durur, bu yüzden lafı kısa kesiyor ve Arzu'nun yazısıyla baş başa bırakıyorum. Dalıp gittiğim bir kitapta İstanbul'un 50 yıl, 100 hatta bazen 1000 yıl önceki halini okuyorum. O çok aşık olduğun adam sanki sana gelmeden önce bütün heveslerini başka bir yerlerde bırakmış ve sen ne yapsan aşkınız aynı coşkuyla yeniden yaşanamazmış gibi hissedersin ya öyle bir kıskançlık kaplıyor içimi. Bütün o imparatorluklardan bana kalan bu kadar diye kırılıyorum. Bazen tesadüfen bir köşeyi dönüyorum, birden yükseliyor karşımda tarih. Nereye gitmiş o meydanlar? Neden ara sokaklarda kalmış bunca nakış bunca dua diye tekrar kitaplara bakıyorum. Her resim her fotoğraf her gravür her tasvir yeniden bilmediğim bir şeyi özletiyor bana. Her şeyin giderek birbirine benzediği bu yerde tarihten de masaldan da aşktan da uzak bir yere düşüyorum. Düştüğüm yerden yine kitaplar kaldırıyor beni. Hala okumak ve hayal etmek var en azından. Bütün yaz Reşad Ekrem Koçu'nun İstanbul Ansiklopedisi'nin içinde gezindim durdum. Nasıl güzel anlatmış sokak sokak, kapı kapı, oda oda... Ayasofya da var içinde, bir rüya tabircisinin rüyalarınız hüsnü suretle tabir edilir diye verdiği gazete ilanı da, Abdülhamit'in hayatı da var, Abdülhamit devrinde, Cerrahpaşa'da sarhoşların elinden et kapmakla meşhur sokak köpeği de, camiler, türbeler de var, hırsızlar fahişeler de, İstanbul masalları da var dönemin sansasyonel magazin haberleri de. Ne zaman İstanbul Ansiklopedisi'nden başımı kaldırsam kendimi evimde değil de bir kahvehanenin köşesinde bir berberi izlerken buluyorum. Evet efendim eskiden berberler ayrı bir dükkan olmaz kahvehanelerin köşesinde yer alırlarmış. Ben berberi izlerken biri kolumdan tutuyor ve Hadi bak başlıyor anlatmaya diyor. Bazen bir eskicide çalışan güzel yüzlü Müslüman bir delikanlı ile Musevi bir kızın aşklarının masalını anlatıyor kahvehanedeki meddah bazen evdeki zulümden bıkıp erkek kılığında orduya katılmaya çalışan ve izdivacını hiç ummadık şekilde orada yapan başka bir kızınkini. Bu meddah hikayelerinin bir kısmını yine bir Reşad Ekrem Koçu kitabında buluyorsunuz. Aşk Yolunda İstanbul'da Neler Olmuş İstanbul'da geçen yarı gerçek yarı masal anlatılarla hem ne zamandır ihmal ettiğim sokaklara sürüklüyor beni hem de aşka inancımı tazeliyor. Üniversitedeyken Beyazıt'tan Eminönü'ne indiğim Uzunçarşı caddesinde, Tahtakale'nin olanca kalabalığından, telaşından ve renklerinden kendimi alamazken bir yandan da hayal ediyorum. Ben de karşılaşsam Koçu'nun anlattığı uzak diyarlardan gelen o büyücü ile diyorum. Tam da buralardaki bir dükkanda çalışırken kara sevdaya tutulan gencin derdine nasıl derman olduysa bana da akıl versin istiyorum. Uzunçarşı caddesinin Bizans'tan günümüze değişmeden gelen iki sokak isminden birisi olduğunu ise Semavi Eyice'nin Eski İstanbul'dan Notlar kitabından öğreniyoruz. İstanbul'a dair öğrendiğim her yeni şey biraz daha eskiyi merak ettiriyor bana. Eskilerden ise kalbimdeki en büyük yer elbette Evliya Çelebi'ye ait. Bazıları hiç okumadan Ay yazmış ama gerçek miymiş değil miymiş diye dursun ben Tanpınar'ın dediği gibi Evliya'yı hep inanmak için okudum ve karlı çıktım. İlk önce Yapı Kredi Yayınları'ndan çıkan Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi'ni okumuştum. Tarih ve kültür bir yana İstanbul'un nasıl anıldığını görmek için bile okumaya değer. Bilirsiniz Evliya'nın seyahatleri evine yakın bulunan Eminönü'ndeki Ahi Çelebi Cami'nde gördüğü rüya ile başlar. Bazıları da vardır benim gibi hayal edip kitaplardan sevdalanıp gelir İstanbul'a. Çocukluğumuzun unutulmaz kitaplarından Çocuk Kalbi'nin yazarı Edmondo De Amicis de İstanbul adlı kitabında, yıllarca cilt cilt İstanbul üzerine kitap okuyup kalbinde taşıdıktan sonra büyük bir heyecanla gelir. Hem de ne gelmek Yarın sabah İstanbul'un ilk minarelerini göreceksiniz. dediklerinde yumruğunu küpeşteye sevinçle vurmasını öyle bir anlatıyor ki aynı anda benim de içimde denizden İstanbul'a bakmanın coşkusu kabarıyor. Çok seviyorum bu şehri, yıkılan her bina, değişen her sokak ismi, kıymeti bilinmeyen her tarihi eser yüreğimi söküyor. Demem o ki İstanbul'a iyi bakın bu günlerde, yazın, fotoğraflar çekip altına notlar düşün. Çocuğunuzun doğduğu sokakta hangi dükkanlar vardı, sokağın adı neydi onu anlatan bir iki satır karalayın. O yol, o ev, o bina, o sokak belki olmayacak. Arayacaksınız, bulamayacaksınız. Hiç olmazsa kaybettiğiniz şeyin ne olduğunu bilin ki bu bazen çok kıymetlidir. Hatırlar mısınız bilmem, Bumerang akşamı dışarda küçük bir sohbetimiz olmuştu. O zaman da söylediğim gibi, sessiz okuyucularınızdanım. İstanbul'u özlemişken, şu yazıyı da okuyunca bir de selam vermek istedim. Sevgili Zeliha, elbette hatırlıyorum. Güzel sözlerin için çok teşekkür ederim, Arzu'ya ileteceğim. Bu arada ben de senin bloguna baktım, çok leziz ve iştah açıcı :)) Tanıştığımıza sevindim. İstanbul'dan uzakta, ona aşık ve özlem içindeyken, aynı duygularla, bu güzel paylaşımınız için teşekkür ederim.


ON8'den çıkan Çıplaklar'ın yazarı Iva Prochazkova'nın bir röportajından parçalar. Bir bölümde, zamanında siyasi sebeplerle ülkesini terk ettiğinde kitaplarından da ayrılmak zorunda kalışını ve bunun sonradan ona nasıl bir özgürlük alanı açtığını anlatıyor. Kitaplarından ayrılamayacağını düşünen benim için bunu okumak bir parça ürkütücü ama yine de enteresan bir deneyim oldu, size de tavsiye ederim. Avusturya'da önce Almanca öğrenmek, sonra ortamı keşfetmek zorundaydım. Yeni arkadaşlar hatta yeni kitaplar arıyordum. Ama hepsi Almanca konuşuyordu. Karşımda yepyeni güdüler, sözcükler, fikirler vardı... Sonraları, halk kütüphanelerinin gayet iyi çalıştığını keşfettim. Bir de şunu: Sürekli olarak yer değiştirmek zorundaysanız, çok şeyi kaybetmeyi göze almanız gerekir. O zaman farkına varıyorsunuz ki kederinizin, sıla özleminizin asıl sebebi elinizde tutmak istediklerinizmiş. Eğer onlardan vazgeçebiliyorsanız, özgürsünüz. Ben öyle yaptım. Başlangıçta şunu sordum kendime: Acaba başka bir kültürün başka geleneklere sahip insanlarına yazmayı başarabilecek miyim? Sonrasında fark ettim ki, kendinizi akışa bırakırsanız pekala da olabiliyor. İnsanların ne söylediğini dinlediğinizde, düşüncelerinin, problemlerinin de farkına varıyorsunuz. Adım adım hem kendi hayatınızı hem de başka hayatları anlıyorsunuz. Yeni yaşamda her şey, her mesaj çok daha açık ve anlaşılır hale geliyor. Bu hayata bir de, yuvaya ve okula giden üç çocuk ekleyin... Böylelikle Avusturyalı ve Alman çocuklarla tanıştım, konuştum. Yani her şey son derece kendiliğinden ve bir anda gelişiverdi, sıla özlemim dindi. Bir şeye bağımlı olmayıp kendimi dünyaya açtığımda, her yerde yazabileceğimin farkına vardım. Kafamda, ama özellikle de defterlerimde bir sürü öykü var. Bu öykü, beklenmedik bir anda geliveren bir fikir de olabilir. Unutmamak için not ederim. Geliştirmediğim veya üzerinde çalışmadığım böyle bir dolu başlık var. Defterimde öylece beklerler. Mesela Prag'dan Berlin'e seyahat ederken bu defteri yanıma alır, sıkıldığımda veya gevşemek istediğimde sayfalarını karıştırır, eski notlarımı okurum. Kafamda o notu aldığım güne gitmeye çalışır, kendi kendime şimdiye kadar neden bununla ilgili bir şey yapmadığımı sorarım. Bu şekilde birkaç kez, yıllar önce aldığım notların beni tekrar, ama ilk not aldığım günkünden farklı nedenlerle ve biçimlerde heyecanlandırdığı olmuştur. Benim çalışma yöntemim bu. Temalar asla bitmez, zamanları da asla geçmez. Bu kimin için? diye merak ederim. Bunu kimlere söyleyeceğim? diye sorarım kendime. Böylelikle romanım oluşur. Ülkeler arasında her şeyden önce, geleneklere bağlı farklılıklar söz konusudur, çünkü her ülkenin farklı bir tarihi vardır. Sonuçta çocuklar, kendi ülkelerindeki tarih bilinciyle eğitilirler. 9 yaşında Berlinli bir kız çocuğu, Praglı bir çocuğun aksine büyük şehirlidir. Öte yandan kendi kendime hep şunu sormuşumdur: Bunlar gerçekten hesaba katılması gereken en önemli kriterler midir? Evet, bu kriterler elbette vardır, bunu inkar edemeyiz ama öncelik bunlarda mıdır? Ayrıca farklılıklar bir yana, Avrupa'da hepimiz için ortak geçerliliğe sahip şeyler vardır. Mesela hangi ülkeden olursa olsun çocuklar öyküleri kavramadan önce hisseder. Dolayısıyla benim okurum olmalarını istiyorsam, yazdığım öykülerde onlara hislere dair bu çizgiyi gösterebilmem gerekir. Bana göre çocuklar, kitapları okunup bitirilecek şeyler olarak görmemeliler. İşte bitirdim, şimdi artık sıra başka bir kitapta, diye özetlenip geçilecek bir şey olmamalı çocuğun kitapla arasındaki ilişki. Bana göre asıl harika olan, çocukların kitapla oynayabilmesidir. Kendi çocukluğumdan örnek vereyim: Kız kardeşim ve bir arkadaşımla, okuduğumuz tüm kitapları tekrar tekrar oyunlaştırıyorduk. Üç Silahşörler için böyle yapmıştık mesela. Kitabı en az beş kez okumuş, sonra diğer çocuklarla kostümler giymiş ve olayları adeta bir tiyatro oyunu gibi bahçede canlandırmıştık. Bu oyunlarda çok yaratıcı farklılıklar sergilenirdi. Böylece kitap yeni bir kademeye, tiyatroya geçerdi. Çocukların edebiyat aracılığıyla yapmalarını çok istediğim bir şey bu. Tabii günümüz çocukları sokakta oynamaktansa saatlerce bilgisayar ekranı önünde oturmayı tercih ediyor. Oyun denen şey gittikçe azaldı. Çocuklara bu konuda daha fazla şans verilse iyi olur. Onlara hiçbir zaman pes etmemelisiniz demek istiyorum.


Solda aktris Gökçe Bahadır'ı görüyorsunuz. Türk televizyonlarının şahit olduğu en şahane işlerden biri olan Kayıp Şehir'de bir genelev kadınını canlandırıyordu. Fotoğraf oradan. Sağdakilere gelince, altta Arzu Arınel var, üstteyse Arınel ve Nazenin Tokuşoğlu. Bursa'da doğdum. İktisat okudum. Ulaştırma ekonomisiyle ilgilenirken tesadüfen gazeteci oldum, yine tesadüfen kitap yazdım. Tam emekli olmaya hazırlanıyordum ki, romanın kahramanında kendisinden çokça esinleneceğim bir hanım çıktı yoluma... Anlattıkları biz kadınlar için çok enteresan olabilecek şeylerdi. Biz, yani dışarı dünyanın kadınları, hadi bi gidip şu genelevi görelim, deyip oralara giremeyiz, röportaj için bile çok zor. Senelerce gazetecilik yapmama rağmen genelevin yanından bile geçmemiştim. Derken Berna ile bu dünyanın kapıları aralandı. İki sorunun cevabı çok merakımı uyandırdı. Birincisi onların Alem dediği dünyanın düzeni... Cumhuriyetleri var adeta; kanunları, kuralları... İkincisi de Nasıl düştün? sorusunun cevabı ve bu soruya niye alerjileri olduğu... Hiçbir yerde yayınlanmayacak bir röportaj yaptım onunla, sonra deşifre bile etmeden attım bir kenara. Bir gazeteci arkadaşım Onu kurgulayıp roman yapsana diyene kadar da unuttum gitti. Haber yapmakla roman yapmak bambaşka şeylermiş. Türkçeyi iyi kullanabilmek yetmiyor. Bu uğurda Murat Gülsoy'un Boğaziçi Üniversitesi'ndeki yaratıcı yazarlık atölyesine devam ettim. 41. Oda: Mardinkapı böyle çıktı ortaya. Evet. Romanın kahramanının adı Berna, benim röportajda anlattıklarından esinlendiğim hanımın adı ise bende saklı. Ama seninle bu sohbeti yaparken ona da Berna diyoruz, böylesi kolay oluyor. Ödül törenine geldi kendisi, bu beni çok etkiledi. Elimi sıkıp kutladı ve hızlıca çıkıp gitti. Roman her ne kadar bana ait bir kurgu olsa da onun verdiği belgesel tadında bilgilere çok şey borçlu. Hani masallardaki sarayların 40 odasına girmek serbesttir de 41. kapıyı açmamak gerekir ya, işte Mardinkapı o 41. kapı, sembolik bir rakam. Hayır, Mardinkapı 90'larda kapatılıp okul olmuş. Birçok genelev yer değiştirdi, villalaştı, şimdilerde de genelev geleneği bitiyor zaten. Kapatılmaya başladılar. Fuhuş arttı, genelevler yerine sokağa düştü sanırım. Tıpkı diğerleri gibi Nasıl düştün? sorusu... Hayat kadınlarının en öfkelendiği soru buymuş. Hikayelerini dinleyip, Ah ben seni önceden tanısaydım buralara düşürür müydüm diyen erkek çok olurmuş ama bir kere de Al şu vizite parasını, seninle yatmayacağım, sen bu hayatı hak etmiyorsun diyen çıkmazmış. Erkeklerin bu yaklaşımı çok ikiyüzlü geliyordu ona. Yaşı büyütülüp babaları tarafından satılanlar varmış. Bu soru sorulduğunda tekrar tekrar bu gerçekle yüzleşenler. Bazı detayları anlatırken çok defa kitlendi Berna ama geçmişinden kaçmıyordu, tersine bana ulaşıp hikayesini anlatmak istedi. Ailesi Berna'nın oradan oraya savrulmasının sebeplerinin başında geliyor elbette. Cehalet, sevgisizlik... Ekonomik koşullar, değişen Türkiye'nin yeni kültürüne adapte olamayan, kasabalıyken kentlileşemeyen bir aile... Aslında Kırşehirli bir ailenin en büyük kızı Berna ama bir şekilde bu yola sokuyor hayat onu. Yoksa o sırada genelevde çalışan hiçbir tanıdığı yok. Hayır, çoğu gibi onun da tek kuruşu yoktu. O niyetle giriyorlar ama ben şahane bir hayatı olanı duymadım. Kadınların oradan sağ salim çıkabilmesi bile şans. Ölene kadar müşteriyle birlikte olmuyorlar ama herhalde! Belli bir yaştan sonra yan işlere geçiriliyorlar, çaycılık, tuvalet temizleyiciliği gibi. Tabii bunlar, birkaç hikayeden yola çıkarak öğrendiklerim. Roman dediğim gibi benim kurguladığım bir öykü, yoksa sosyolojik bir araştırma değil. Bu tür ayrımların olmadığı ender yerlerden biri genelevler. İnsanlar diğer kimliklerini bırakıp giriyorlar herhalde içeri. Her çeşidi var. Ama devlet hastanesindeki heyetten tut, ahlak polisine, hatta genelev kapısına kadar her aşamada yolundan çevirmeye çalışıyorlar geneleve ilk girecek kadınları. Çünkü kapıdan ayağını atıp vesikayı aldığın anda kurallar değişiyor, çıkmak çok zor. Üstelik, genelev, devletin güvencesinde, kontrolünde bir yer ve sana daha enteresan bir şey söyleyeyim, oraya girmek isteyen kadın Ben geldim deyip kapıyı çalıp istediği geneleve giremiyor mesela. Nerede eksik kadro varsa oraya ataması yapılıyor bir bakma. Çok enteresan... Hangi ilde talep varsa orada girebiliyor işe kadın. Her ilin genelevinin kalitesi, müşteri kitlesi de farklıymış. Mesela Mersin genelevi çok büyük bir genelevmiş, Adana başka, Bursa başka. Ayrıca kadınlar peşinat yatırmadan da başlayamıyormuş, parası olmadığı için de borçlandırılıyormuş işe başlarken. Küçük bir genelevmiş. Haftada iki gün izni varmış. Regl oldu mu mecburen izinli. Haftalık izni ister kullanır, ister kullanmaz ama dışarı öyle elini sallayıp çıkamazmış. Zavağının gelip teslim alması lazımmış. Hiçbir şey vermiyorlar, her şeyi kadınlar ceplerinden ödüyor. Alışveriş için dışarı çıkarmışlar ilk gittiğinde. Saçın başın düzgün olsun, makyajını yap da ne istersen giy demişler; kombinezon, gecelik, bikini, sütyen, mini etek, büstiyer... Patron vekili ders vermiş, Boy pos göstermek için kızların çoğu ayakta durur. Fonda oyun havaları çalar, isteyen göbek atar, isteyen göz süzer, maksat müşterinin içini gıcıklamak. Senin de vardır elbet birkaç numaran, aklına ne gelirse onu yaparsın demiş... Berna'nın ilk dersi bu olmuş. Zavak: Genelev kadınını satan erkek. Alemde kadının genelev nikahıyla bağlı olduğu koca. Ancak zavak, halk arasında bilinen pezevenkten farklı bir kimlik. Öncelikle kadının dostu, aşığı. Kadının geneleve girmekteki birinci amacı, zavağını ve ailesini geçirdirmek. Zavakların çoğu başka kadınlarla resmi nikahla evli olup, nikahlı eşler kocanın ne iş yaptığını bilir. Sermaye: Zavağın malı durumuna gelen kadına sermaye denir. Sermaye, her türlü hak ve özgürlüğünden kendi rızasıyla vazgeçtiği için artık genelev sınırları içinde hapsedilmiş, bir nevi köle statüsündedir. Her zavak bir umut taciridir. Pazarladığı kadına yeterince paraları olduğunda yeşil panjurlu bir ev alıp orada sonsuza kadar mutlu yaşayacaklarını hatırlatmakla yükümlüdür. Çiftbaşlı: Zavaksız çalıştırılan kadın. Kadını getiren adamla patron masaya oturur, bir fiyat üzerinde anlaşır ve adam parayı alıp ortadan kaybolur. Kadın artık patronun sermayesidir. Emeklilik yaşı gelen çiftbaşlılar, tuvalet bekçiliği, çaycılık, başka kadınların hizmetçiliği türü yan işlere koşularak ölene kadar kullanılırlar. Patron: Genelevin sahibi ve yönetim kurulu başkanına denir. Genelev sınırlarının dışında ikamet eder. İçeride çok gerekmedikçe müdahil değildir. Vekil: Patronların, evleri fiilen idare eden çalışanları. Vekil, genelevin genel koordinatörüdür. Her akşam patrona hesap vermekle mükelleftir. Öte yandan patronun, aynı evde birden fazla kadına zavaklık etmesi halinde onlarla patron arasındaki ilişkileri düzenlemek de görevidir. Şalvar giymek: Genelevde çalışmasına rağmen, patronun özel kadını sıfatıyla, müşteri kabul etmeyen kadın şalvar giyer. Vekille beraber evin yönetiminden ve kasasından sorumludur. Vitrine bakanlar, şalvarlı kadına talip olmaya kalkmazlar. Bedavacı: Genelevde sunulan hizmetin karşılığını ödememek için taktik uygulayan müşteri. Gözlerine kestirdikleri kadınla birkaç kere viziteyi ödeyerek beraber olduktan sonra aşık olmuş numarası yapar. İşe yeni başlamış kadınlar için tehlikeli bir tuzaktır. Hacana: Herhangi bir mekanda çalışmayan, telefonla işe giden kadınların pazarlamacısı. Kadın ve müşteri genellikle otellerde buluşur, adres, muamele ve ücret önceden hacana tarafından belirlenir. Hacana aracılığıyla işe çıkan kadınlar arasında üniversite öğrencilerinin, mankenlerin, ev kadınlarının olduğu bilinir.


Davul çalıyor, def vuruyor. Gürültünün, ağlamanın, küfrün bini bir para. Sonra ışıkları yakıp söndürüyor. Tepiniyor. Annesini çağırıyor mırıldanarak. Ama bizi de bir ana doğurdu. Hepsi neyse bu fena geliyor. Ağlayanlar oluyor; ekmek parçalarını bırakıp gidenler... Düzenimiz kalmadı. Öyle demeyin ama, böyle giderse ölüm demek bizim için. Şikayetimiz çoktur bu adamdan: Senden Melih senden. Tarihi bakkallar yazar. Bu kesin. Siyasete bulaşmamış terzi yoktur ama son sözü hep bakkallar söyle. Onlar ağır parmaklarını pirince ve şekere daldırdıklarında mahallede uçan kuşun teleği titrer. Zaman ağırlaşır. Tezgah üzeride sararan peynir parçaları bilir ki dükkanı saran koku paspasın ağır suyu değil o kadim tecrübenin kaynadığı imbiğin sesidir. Bakkal Mümtaz sigarasının filtresini dişleriyle kopardı. Tükürdü yere. Yaktı sonra: Derin bir oh.. OH Bir oksijen ve bir hidrojen. Patlayıcı değil ama tehlikeli bileşim. Dünyanın ilk istihbarat hücresinin atom bağı. Ulan bu adamı çözeceğim. Seni Melih seni. Ayda bir alışveriş torbalarıyla geliyor aynı adam. Benden bir karton Samsun alıyor. Eti Puf falan sardırıyor. Yarım kilo da yaz helvası. O giderken balkona çıkıyorsun. Arkasından bağırıyorsun. Beni bırakmayın anne, baba. Çocuklar var bu evin içinde. Delikli gömlek giyiyorlar. Kanı yok geyiklerin. Koridorda yonca bitiyor. O tek ayaklı çocuklar gelip her sabah biçiyor. Yonca zehirli, yeme sakın diyorlar bana. Kusana kadar tıkınıyorum. Kulaklarımdan fışkırıyor yeşil ama ölmüyorum. Devrem, biz nasıl kolay alıyorduk nefesi ama. Herşey elimizin ucundaydı. Daha havada, dizleri yere değmeden, titreyen bir yaprak gibi gözışığını bize verenleri düşünsene. Anne sana diyorum: elbezine kustum bu sabah. Senden kalan son tığ işiydi. Hem babayı hem de oğlunu aldık diyorum sana. Çocuk sarılmıştı babasının kemerine. Gözgöze gözkurşuna geldik. Hepsi parmağımızın ucundaydı işte. Öyle hızlıca çektik tetiği. Devrem, bırakıp gitme. O bıçağı neden attın denize? Beni neden bırakmıyorsun bir türlü. Bizim bir düzenimiz var. Karıncalar disiplini sever. Başka türlü yaşayamıyoruz. Seni Melih seni. Asker eskisi seni. Bıktık gürültünden ve huzursuzluğundan. Biz bu bildiriyle evi terk ettiğimizi ve koloni olarak Bakkal Mümtaz'a hicret ettiğimizi bildiririz.


Bir hayal kurmasını, yaşamak istediği yeri seçmesini istedim Ahmet Büke'den... Benim bildiğim tek şey öykü yazmak dedi ve hayalini bir öykü aracılığıyla anlattı. Okurken, Ahmet'le dedesinin gemiden kütüphaneleriyle dünyayı köy köy dolaşıp yaşlılardan dinledikleri masalları kaydedişlerini ben de hayal ettim. Sonra bir çeşit huzur doldu içime: Bir kütüphane geminiz varsa eğer, işler kötü gittiğinde karaya oturabilir ama o zaman da siz onu bir deniz okulu olarak kullanabilirsiniz. Güzel, değil mi? Ama en güzeli şu: Gün gelir geminiz parça parça olabilir ve artık ne kütüphaneniz kalır, ne okulunuz... Bu gene de iyi bir şeydir, çünkü geminizin dağılması aslında eve dönme zamanı gelmiş anlamına gelir. Su samuru dadandı bu aralar. Kırçıllı ve kınalı sırtı var. Hayat herkesi yorarken onun kılı depreşmiyor. Çin'de Kara Nilüfer çetesindenmiş. Afyon zulasını satın hasta anasını doktora götürünce kız kardeşlerini boğmuşlar. Suda değil havagazı fırınında. Şaşkın şaşkın bakıyor yüzüme. Sonra çamurlu sulara atlayıp kayboluyor. Yağmur çok yağdı. Sesler kırıldı çatılarda. Ateş kiremitlerin kanıyla beraber süzüldüler toprağa. Karasuluklar patladı. Nem çiçekleri, küf çocukları göbekleri paylayıp yayıldı. Kaldığım Üzüm Salkımı'nın buna aldırdığı yok ama. Bütün yüzeyleri iyice yalıtılmış. Bu binalara salkım ismini vermek ne kadar da isabetli olmuş. Küçük, camdan oval odalar birbirlerine bağlı. Bütün vadiyi görebiliyorum. Yatağım, çalışma masam, üç raflık kitaplık. Odanın dokunduğu diğer odalara dar merdivenlerden bağlantılar var. Arkadaki ortak banyo ve mutfaklara ise yine cam silindirden koridorlarla ulaşılıyor. En yukarıda sinema ve kütüphane var. Onları uçuruma açan teraslarda ise çay, bira ve ot içilen sekiler duruyor. Manzara inanılmaz. Yan komşularımın gürültüsünden kaçıp sık sık geliyorum buraya. Çinli iki kız oturuyor. Yeni sevgili olmuşlar ama bir yere kadar. Öykü yazmak için işyerine gidiyorum. Yeni buldum bu işi. Son kitaptan aldığım kitabın telif kuponuyla iki yıldır Üzüm Salkımında kalıyorum. Yemek ve çamaşır yıkama dahil. Sürenin sonuna yaklaşınca yerel gazetelerden birinde düzeltmenlik yapmaya başladım günde iki saat. Haftada bir de röportaja gidiyorum. Ekstra kuponları biriktirip Büyük Göl'e kampa gideceğim. Gideceğim diyorum ama Kiraz olmasa daha kolay olacak. Kapağı bile nasıl olacak aklımda ama, bir türlü bitiremiyorum dosyayı. Kısa öykü yazma, demişti dedem. Dinlemedim. Zaten onu dinleseydim daha kızardı bana. Dedem, beş yıl önce yalıçapkınları çoğaltma istasyonuna gitti. İki defa mektubu geldi. Bir kez de arkadaşının e-posta adresinden selam yolladı bana. Gitmedim tabii. Dedemle bu konuda asla yarışamam. Annemi, babamı bilmiyorum. Dedem büyütmüş beni. Onun kütüphane gemisinde dolaşırdık bütün yıl. Dünyanın en uzak koylarına bile gittik. Bir defasında vardığımız köyün yaşlılarını dinleyip anlattıkları masalları kaydettik. Ertesi yıl eve dönerken gemi karaya oturdu. İki sene deniz okulu olarak çalıştırdık. En sonunda parçalandı da eve döndük. Bu sabah şehrin en yaşlı plak koleksiyoncusuna röportaja gidiyorum. Uyku tulumumu da aldım Acı Göl'de geceleyeceğim. hayallerim suya bırakılmış bir gemi gibi nereye üflersen artık oraya akıyor... devrilmek korkusu beni mahvetti ayakta kalmalıyım yelkenlerim fora olmalı....


Evet, nitelikli çevirmen, işini iyi yapan çevirmen git gide azalıyor. Bu, bir süreden beri böyle. Bazı nedenleri var tabii bunun. Bir kere, yalnızca iki dil bilmekten ibaret değil bu iş. Ülkenin kültür dokusu gevşedikçe çevirmen de nitelik kaybediyor. Rahmetli Tomris Uyar'la çok sık konuştuğumuz bir konuydu bu. Çevirmenin yabancı dili kadar, kültür altyapısı da önemli. İşte o altyapı giderek zayıflıyor, doğal bir sonuç olarak da iyi çevirmen azalıyor. Giderek daha az okuyor ve hızla okuma özürlü bir toplum haline geliyoruz. Halbuki görünüşte daha çok kitap yayımlanıyor sanki. Çeşit olarak evet, ama adet olarak hayır. Eskiden beş altı bin basılırdı bir kitap, şimdi bin adet basılırsa iyi deniyor. Tüm o geçen yıllar boyunca artan nüfusu da düşünürsek günümüzde okumaya olan ilginin azaldığı açıkça anlaşılır. Yeni çevirmenler yaptıkları işi iki dili iyi bilmeyle çözebileceklerini sanıyorlar. Kimse çevirdiği eserin, yazarın kültürünü tanımaya kalkışmıyor. Eh, o zaman da pek çok gaflar çıkıyor ortaya; anlatımda yoksulluk oluyor. Üstelik bu durum düzeleceğine giderek kötüleşiyor. Kaynak metnin dilini, kültürünü çok iyi bilmesi gerek. Aynı şekilde yazarı, hayatını, yaşadığı dönemi ve kültürünü de tanımalı. Diğer eserlerini okumuş olmalı. Üniversitelerin çeviri bölümleri teknik çeviri açısından önemli olmakla birlikte edebiyat çevirisi konusunda işe yaramıyor pek. Benim düşünceme göre edebiyat çevirisi öğretilmez. Söylediğim gibi, bu ülkede kültüre, bilgiye ve insana verilen değer giderek azalıyor. Son günlerde epeyce sık tartışılmaya başladı bu konu, en son Erdal Atabek yazdı hayatımızda parasal değerlerin öne çıktığını. Eski bazı değerler de artık değer olmaktan çıktılar, önemsiz addedilmeye başladılar. O eski değerler arasında kişinin işini iyi yapması da vardı. Eksikliği en çok hissedilenlerden biri bu. Ben çok okuyan bir insandım, aileden gelen bir şeydi bizde okuma sevgisi. Sonra Doğan Hızlan'ın yardımıyla çeviriye başladım ve sevdim bu işi. Önceleri küçük şeyler çeviriyordum, sonra bir gün kendimi çevirmen olarak buldum. Günümüzde çevirmenler genellikle yayınevlerinin verdiği şeyleri çeviriyorlar. Başlangıç için tamam, ama ileride de böyle olursa sakıncalı bir şey. Çünkü her şeyden önce insan, diyalog kuramadığı bir yazarı iyi anlayamaz, iyi de çeviremez. O bakımdan edebiyat çevirmeni profesyonel değildir. Rahmetli Behçet Necatigil. Sonra Tomris Uyar, Cevat Çapan, Akşit Göktürk, Bertan Onaran, Fatih Özgüven... Bunlar ilk aklıma gelenler. Tabii eskilerden Sabahattin Eyuboğlu, Azra Erhat ve Vedat Günyol var. Bu isimler çeviri dünyamızın avuntuları. Hayır, onlara yakın isimler görmüyorum. Belki gelecekte olur. Bu saydığım isimler bilgi dağarcıkları çok büyük kişilerdi. Çevirmen oldukları kadar edebiyatçıydılar da. Şimdikilerse öyle değil. Öncelikle besteci olmak, sözün bestecisi olmak gerek şiir çevirmek için. Bir de her zaman söylerim; şiir çeviren kişi aynı zamanda bir nevi şair olmalı. O, kitabı Türkçe söylemiş, bizim dilimizde yazarın ağzından konuşturmuştur çünkü. Çok önemli bir şey bu. Vergilius'un Ölümünü çevirmesi 40 yıl alan ustanın önünde ben de saygıyla ve minnetle eğiliyorum.


O yazıda Sizin Sezen Aksu'nuz kime benziyor diye de sormuştum. Açıkçası hayatta hiçbir yazıdan ötürü bu kadar çok e-mail, mesaj ve telefon almadım. Bazıları Sezen Aksu'ya sevgisinden, bazıları kızgınlığından yazmıştı. Bazılarıysa benim hikayemi dokunaklı bulduğunu söylemek ve Keşke bir gün daha uzun anlatsan ailenin hikayesini demek için aramıştı. Biraraya gelmek, birleşmekteki güçlü vurguyu katiyen karşılamaz. Teklerin birleşmesinin olmazsa olmaz bir koşulu vardır; kendi tekliklerinden taviz vermek... Birleşmenin ideal formunun, farklılıklarını tümüyle törpülemiş ve handiyse tek-bir haline gelmiş bir yapı olduğunu söylemek yanlış olmaz ve onu artık Birleşmek diye telaffuz etmek gerekir. Toplumu adeta tek bir birey haline getirmeyi ve onu kutsamayı amaçlayan böylesi bir siyasi sağcılığın karşısında, dizginsiz bir liberalizm önerisi yer alır. Thatcher, bu ideal liberal ütopyayı toplum diye bir şey yoktur özdeyişiyle anlatmıştı. Kendimizi, kendimizden memnun insanlar olarak hissedeceğimiz bir toplumsal tasavvurun bu ikisi arasında bir yerlerde olduğu muhakkak... Bu yüzyılı bu arayışla geçireceğimiz de aşağı yukarı ortaya çıkmış durumda. Ben şarkılarıyla, davranışlarıyla, düşünceleriyle Sezen Aksu'yu, 'Bir'leşmeden birleşme arayışının neferlerinden biri olarak görüyorum. Sezen Aksu aklı pek az, fakat vicdanı pek çok kez vurgulayan bir sanatçı... Onu kendimizi, kendimizden memnun insanlar olarak hissedeceğimiz bir toplumsal tasavvurun neferi olarak görmemin en önemli nedeni bu. Bazı sorunları akılla çözemeyeceğimizi seziyor; bu, akıl çağında bilgeliktir. İşte bunu anlatmak istiyorum: Önemli olan vicdanın işliyor olması, gerisi bugün olmazsa yarın olur. Ben bu sorunun cevabını kendimce izah etmeye çalıştım. Evet, Tanpınar'ın hayat standartları farklı olan insanları biraraya getiren Beykoz çayırının günümüzdeki karşılığıdır Sezen Aksu. İzah etmek güç, evet ama, nasıl oluyorsa oluyor Ertuğrul Özkök'le Yıldırım Türker aynı sesi samimiyetle sevebiliyorlar işte. İnanın, bu o kadar da kötü bir şey değil. Ertuğrul Özkök'lerle Yıldırım Türker'leri birleştiren hiçbir şeyin olmamasından korkun siz.


Yaptığım bir şeye seksi denmesi çok büyük bir iltifat benim için. Birçok temel mesele var aslında, ama çıkış noktası, maskelerimiz. Hep rol yapmıyor muyuz? Belki şu an seninle bu röportajı yaparken bile ben yeteri kadar kendim değilim. Hayatta aradığım en önemli şey safiyet ve kendim olabilme hali. Masturi Kabare insanların rol yaptığı bir dünya aslında. Kimse yeteri kadar gerçek olamadığı için mutsuz! Neyse ki benim karakterlerim yavaş yavaş çözülüyor ve ucunda ölüm olsa bile maskesiz kalmayı başarıyorlar. Sadece Aziz değil bütün karakterler biraz benim. İnanılmaz gözlem kaynaklarım oldu. İstanbul'da özellikle yeni nesilden çok özgür bir gay komünite var. Öte yandan muhafazakar ve varoş semtlerde yaşayanlar da var. Karanlık, izbe gece kulüpleri ve hamamlarda yaşıyorlar bu gerçekliği! Aziz'in ailesi de muhazakar. Ahlak ve namusun en önemli değer olarak gösterildiği bir yaşam tarzından geliyor. Hesaplayarak yaptığım bir şey değil. Sadece şunun farkındayım, yazar olarak okurunla bir mahremiyeti paylaşıyorsunuz. O an sadece ikiniz varsınız, böylesi bir mahremiyet de her şeyi kaldırır! Yazarlığa yönelmemin en önemli sebebi okurla birebir kurulan ilişki. Siz samimiyseniz karşınızdaki bunu hisseder, böyle bir ortamda sansüre gerek yok! Bence dünya hep böyle bir yerdi. Kötülerin mutlak kahraman olduğu bir yerküredeyiz. Hangi işi yaparsak yapalım umutsuz olmak gibi bir lüksümüz yok bence. Önemli olan üretmek ve bunu paylaşmak. İhtiyacımız olan yarın için değil bugün için umutlanmak. Eren aslında hepimiziz. Hayatı matematik hesabıyla yaşıyor, aşk bile bir matematik onun için! Bizlerde olan kötücül malzemenin bir temsili. Güçle işbirliği ediyor ve her dönemde ihtirasları için bir kurtuluş yolu tasarlıyor. Sabaha kadar konuşabilirim bu konuda... Aşk insanın en hoş çaresizliğidir bence, ruhun varlığını kanıtlar. İktidar, para, ahlaki ve dini değerler, aile kavramı, kariyer hedefleri... İzin verirseniz aşk size nüfuz eder ve inandığımız tüm değerlerle savaşır. Aşık olduğunuz kişiye güzel özellikleri yüzünden aşık olmazsanız, aşk size paket halinde gelmiştir. Beni soruyorsan, aşkı her gün yaşıyorum ve risk alabiliyorum. Masumiyet yattığınız insan sayısıyla, aldatmalarla, grup seks partileriyle elden gidecek bir şey değildir. Hele ki bedensel hazlar üzerinden bir masumiyet eleştirisi yapamayız. Hepimizi çocuğuz aslında, özümüzdeki hamur çok temiz. En büyük sorunumuz bu çocuğu çaktırmamak için elimizden geleni yapmamız. O temiz hamuru birileri görecek diye ödümüz patlıyor. Oysa hepimiz çok masum olabiliriz, kirlenme merakımız her çağda boyut değiştirerek karşımıza çıkıyor. Esin kaynağım hayatın kendisi. Hepimiz aynaya bakınca ana karakteriz, lakin hayatın içinde çoğu başka insanın da yan karakteriyiz. Bu durumda yan karakterler derinliksiz olabilir mi? Herkes ana karakterdir bu hayatta! Karakterler iyi oturduğu zaman sizi ele geçiriyor ve artık onların seçimlerini yaşamaya başlıyorsunuz. Bu çok büyüleyici, sihirli bir şey! Ne olacağını siz de merak ediyorsunuz! Benim için bir yazar romanı ilk okuyandır, kelimelere dönüşmemiş bir şeyi okuyor ve insanlara aracı oluyor. Umarım yazarken karakterler bana kötü davranmamıştır. Çocukluğumdan beri hayatımıza nüfuz etmiş görünmez kast sisteminin farkındayım. Para en belirleyici güç! Evlilikler, ilişkiler, hatta aşklar bunun üzerine şekilleniyor. Neredeyse 10 yıldır gazetecilik yapıyor, İstanbul üzerine yazıyorum. Meslek beni bu şehrin her deliğine soktu. Maaşımı bırakacağım lüks bir restoranda iş icabı bir tadıma da katıldım, Tarlabaşı'na inip sokak röportajları da yaptım. Boğaz'da bir kulüpte geçirdiğim gecenin ardından Çapa'daki mütevazı evime dönüyordum hep. Bir gün içinde kaç farklı hayat! 2.000 liralık şişeler açtırılan ortamlardan çıkıp sefalatin kol gezdiği bir mahalledeki evime gidiyordum. Yine bir parti çıkışı oturduğum sokaktaki bir evin penceresi çekti dikkatimi. İçeride koltuk yoktu, insanlar battaniyenin üzerinde televizyon izliyordu. İstanbul tam olarak bu işte! Fermanı olmayan derebeylerinin hükmü altında yaşadığımız şehir. Klişe olacak ama ben bu şehre tutkuluyum. Galiba onunla aynı dili konuşmayı başardım. İstanbul'u ele geçiremezsiniz, ne kadar yaşlı olursa olsun enerjisinden ve dik duruşundan ödün vermez. Acıması yoktur, çarklarındaki dişler keskindir. Ama onu anlamaya başlarsanız dünyanın en bereketli yeri olur! Efendi gibi sadece şehri dinledim, her vuruşunu olgunlukla karşılamaya çalıştım. Nihayet uzlaştık ya da ben öyle sanıyorum. İstanbul ihtiyar bir çocuk gibi, hiç kül yutmuyor, her konuda deneyimli, enerjisi hiç bitmiyor! Ben bu şehir kadar keşiflerle dolu bir yer daha görmedim. Bu konuda iyi olduğumu söyleyebilirim. Size Küçükayasofya'daki bir reggae kafeden söz etsem, Samatya'da sıra sıra dizilmiş Ermeni cenaze organizasyonu dükkanları ve karşısındaki camiyi söylesem, Çemberlitaş'ta tepeden tırnağa deri giyinmiş rocker bir tuvalet bekçisini anlatsam... Binlerce hayat ve enerji alanı var bu şehirde. İnanın henüz çok azını keşfettik. Hayatım değişti diyebilirim. Köşesinde oyunlar yazan ve sadece kendi duygu dünyasını tatmin eden bir adam olarak görüyordum kendimi. Hayal edemediğim şeyler oldu. Mesela Almanya'da tanınan oyun yazarları arasına girdim. Afife Ödülü'nü de beklemiyordum. Bunlar, savaş verdiğim bir arenada yalnız olmadığımı hissettirdi bana. Ekim gibi perde diyoruz! Bir de İz'in metni çok ilgi gördüğü için kitap haline getiriyoruz.


İki hayatım oldu benim. İki hayat oldu benim için. Birinin şefkati olmasa diğerine katlanamazdım. Birinde yaptığım hataları diğerinde anlayışla karşıladım ben. Diğeri bana herkesi, öncelikle de kendimi affetmeyi öğretti. Bir bayram öğlesini hatırlıyorum şimdi. Çerkesköy 3. Zırhlı Tugay'da. Nasıl özlemişim annemi. Ne zaman gelecek? Bıyıkları yeni terlemiş bir yeniyetme, bir astsubay çavuş sıcağın altında yatırmış hepimizi yere, şınav çektiriyor ceza niyetine. Montumun altında her fırsatta gizlice devam ettiğim bir kitabı Albert Camus'nün, Veba Şınav tekrarlandıkça montumun ucu çıkıyor pantolonumdan ve kitap yerde. Pat. Çat. Komutanım diye cılız bir isyan, faşist muvazzafın tokadı şakladığımda suratımda. Bunu mu okulorsun ulan! Albert Camus tuttu beni o an sendelememem için. Minnet duyuyorum ona beni düşürmediği için. Beni düşürmedi zaten bir hayatım diğer hayatıma toptan. Düşsem iflahım kesilir, ölürdüm. İki hayatım oldu benim. İki hayat oldu benim için. Birinin zulmüne hayatta dayanamazdım, diğerinde zalimleri bile sevmesem. Kendimden saymasam. Kabullenmesem. Sağıma yatardım bir yıl, soluma yatardım bir yıl. Kitaplarımda kırmızı damgası idarenin. Almanca bilirlermiş gibi. Habermas anlarlarmış gibi. Mann'a nüfuz edebilirlermiş gibi. Orada anladım bi hayatın olursa eğer, diğerini de kimse alamaz elinden. Hayat, zihin ve zamandır aslında. Zamanı zihinde üretebilmek. Mekan değildir aslolan. Mekan bahane. Sabahları sayım biter bitmez, eli sopalı gardiyanlar gider gitmez diğer hayatıma giderdim ben de. Beni orada Cortazar beklerdi, kahvesi yarım; Benjamin beklerdi, gözlükleri buğulanmış; Enzensberger beklerdi, bir dizenin sevinciyle aydınlanmış yüzü. Böyle geçti cezaevi seneleri, anlaya anlaya. Neden? Bir hayatım olmasa, diğerinde asmıştım kendimi bir kalorifer borusuna. İki hayatım oldu benim. İki hayat oldu benim için. Birinin kahramanları olmasa bir aşk kahramanı olmazdım ben de. Böyle birlirmiş gibi yaparak, böyle korkusuz dalamazdım bir muammaya. Aşkı birinden öğrendiğimden, diğerine böyle usta yazıldım ben. Taşıyamazdım hasretin ağırlığını, el vermese Werther, Eduard, Aschenbach. Bir savaşsa aşk, yalnız değildim bu savaşta. Anlayış, saygı, biraz da kaygıyla anlatırlardı bana hikayelerini. Otobüste, vapurda, trende, tercih edilmiş akrabalarımla, tercihan akrabalarımla katlandım gördüklerime, duyduklarıma, orta zekanın trafiğine. Kabalığa. Elimdeki kelimeleri sökmeye çalışan mütecessislere içimden güldüm geçtim. Böylece geçtim bir hayattan, diğerinin yardımıyla. Plazalarda yalan ve manipülasyon üretilirken, onlar Genelkurmay'la, hükümetle, devletle, bilumum güç odaklarıyla halvet olurken, ben Buddenbrook'ların arasındaydım. Hanno'nun yasını tutuyordum. Lübeck'teki hayatım olmasa, İstanbul'da da bir hayatım olmazdı. Böylesi olmazdı yani. Bir medya mağlubu ya da sizce bir medya kahramanı olmazdım ben. Mesela Bernhard olmasa ben de olmazdım. Çoktan giderdim. Gitmiştim. O, Gmunden'de olmasa, ben de İstanbul'da olmazdım yani. Bu kadar. Lotte Weimar'a bir daha gelmese, ben de bu kentte kalmazdım. Bu kadar. Bir hayatımda insanın ihtişamını görmesem, diğerindeki alçalmaya tahammül edemezdim. Bu kadar.


İletişim Yayınları'ndan çıkan Aksi Gibi adlı öykü kitabında Pınar Öğünç, annesine benzemekten korkanların, kendisini beklemediği bir kavganın başaktörü olarak bulanların, bir masayla aynı evde otuz beş yıl yaşamaktan ruhu çürüyenlerin dünyasına çeviriyor bakışlarını. Çoğu öykünün sonunda, ağızda haklılığın ve çaresizliğin buruk tadı kalıyor. Aksi Gibi, gün içinde kendini birkaç kez mutlaka hatırlatıyor. Pınar Öğünç'ün gazete yazılarındaki eşsiz dilini, titizliğini, başarısını bilen biri olarak öykü kitabı çıkaracağını duyduğumda başta endişelenmedim değil. Gazetecilikten roman ve öykü yazarlığına geçiş yapanların yaşattıkları hüsrana bakarsak endişemde haksız da sayılmam. Fakat yanılmışım, genelde büyük şehir cenderesine sıkışan insanların açmazlarını dile getiren Aksi Gibi, herkesin muhakkak kendinden bir şeyler bulacağı sağlam bir öyküler toplamı. Yazdığı haberler ve köşe yazılarıyla ezilenin, ötekinin, güçsüzün yanında saf tutan, diline ve duruşuna gıpta ettiğim gazeteci Pınar Öğünç bu sefer öykücü kimliğiyle karşımızda: Aksi Gibi. Kendimizi günlük kargaşaya bırakıp yanlarından teğet geçtiğimiz, şöyle göz ucuyla dahi bakmadığımız, baksak bile merak edip üzerinde durmadığımız fakat bizzat içinde eridiğimiz kişilerin, olayların, sözlerin toplamından oluşuyor Aksi Gibideki kısa öyküler. Küçük yalanlar, ilk buluşma heyecanı, kredi kartının asgarisi, iç bunaltan aile halleri, sabah otobüsleri, üst balkondan atılan izmaritler, otoban kenarı satıcıları, mutfak dolabından fayansa süzülen leke... Hah, diyor insan öykünün bir yerinde, bu benim işte, nasıl da yakalamış! Neredeyse her bir ayrıntı farklı şeyler çağrıştırıyor. Eşyalar ve yiyecekler de büyük role sahip bu öykülerde. İşe giderken alınan dereotlu bir poğaça, yirmi yıl önce fabrika yollarına düşülen soğuk bir sabahı hatırlatabilir; çaya batırılan gevrek, zihinde bir akraba geçidine sebep olabilir; eski bir National Geographic sayısı, unutulmak istenen lise yıllarına döndürebilir; televizyon kumandası, birçok genç için babalara özgü o meşum despotluğu temsil edebilir. Bir şekilde özdeşleşiliyor, bütünleşiliyor karakterle; sıradanın gücü de burada yatıyor kanımca. Pınar Öğünç, annesine benzemekten korkanların, kendisini beklemediği bir kavganın başaktörü olarak bulanların, bir masayla aynı evde otuz beş yıl yaşamaktan ruhu çürüyenlerin dünyasına çeviriyor bakışlarını. Çoğu öykünün sonunda, ağızda haklılığın ve çaresizliğin buruk tadı kalıyor. Aksi Gibi, gün içinde kendini birkaç kez mutlaka hatırlatıyor.


Alfredo James Pacino, Sicilya kökenli Salvatore ve Rose Pacino'nun tek çocuğuydu. 25 Nisan 1940'da Doğu Harlem'de dünyaya gelmişti. Babasının bir sabah çekip gitmesinden sonra annesi onu alıp Bronx Hayvanat Bahçesi yakınlarında küçük bir evde yaşayan ailesinin yanına taşındı. Pacino, taklit yeteneğinden ötürü küçüklüğünde bile Aktör diye çağrılıyordu. Aslında baseball'cu olmayı istiyordu ama oyunculuğa yetenekli olduğunu fark eden öğretmenleri kendini bu konuda geliştirmesini daha uygun buldu. Ama durun, size iyi haberi vereyim: Nihayet bu eşsiz oyuncuyu biraz daha yakından tanımak için bir fırsatımız var: 20 yıldır arkadaşı olan gazeteci yazar Lawrence Grobel'in onunla yaptığı upuzun röportajdan oluşan Al Pacino adlı kitap... Pacino'nun anılarını yazması için belli ki daha çok bekleyeceğiz, o zamana kadar bu kitabı ezberlemeye şahsen hiç itirazım yok. Beyazperdedeki en büyük aktör hiç şüphesiz Marlon Brando. George C. Scott da eşsiz. Gary Cooper bence rolü ele alış şekli ve ona kattığı itibarla bir fenomendi. Gelmiş geçmiş en iyi aktörlerden olduğunu söyleyebilirim. Charlie Laughton elbette hem arkadaşım hem ustam hem de her daim hep favorim oldu. Robert Mitchum ve Lee Marvin de mükemmeldi. Paul Newman var sonra, çok hassas bir kişilik. Frank Sinatra'yı da seviyorum. Şarkılarından ilham almışlığım var. Ayrıca güzel bir duruşu olan çok iyi bir oyuncu.


Neslihan Elagöz'ü hatırlarsınız, Egoist Okur'un güzel ve ruhu fırtınalı köşe yazarlarından. Evet ya, böyle; sakin, huzurlu bir ruh arasanız da bulamazsınız bizde. Egoist Okur evreninde kitaplar sayesinde en sıradan günler bile soluk kesen maceralarla bitebilir. iki üç sene evvel, alain de botton da diğer pek çok yazar gibi, yazar olduğunu bildiğim ama hakkında başka hiçbir şey bilmediğim insanlardan biriydi. böylesiyle okumaya başlama anında tanışırım hep. öncesinde de sadece arka kapak yazısının takdimine izin veririm. bir gün kim bilir neredeki bir kitapçıda alain de botton'un olduğu raflardan birinde durdum ilk defa ve arka kapak yazısı üstünden fikir edinmeye çalıştım, epey de pozitif şeyler edindim. kitaplardan birinde alice ve eric'in ilişkisine ettiğimiz tanıklığa şemalar, resimler, descartes'tan platon'a, aretha franklin'den flaubert'e kadar birçok ismi kapsayan bir yazarlar ve düşünürler korosu eşlik ediyormuş. e etsin bakalım, yolumuz açık olsun. diğeri botton'un bir sevgilisinin biyografisiymiş. bu da güzel gibi. bu zamana kadar girişimler epey güncel gidiyor, yeni ve deneysel gibi gözüktüğünden umut filan veriyor. ve vaov, aşk üzerine'ye geldiğimizde botton aşkın haritasını aristo, marx, nietzsche, wittgenstein, tolstoy ve stendhal'in rehberliğinde çıkarıyo.. hey maşallah. kendimi kitaplara mitaplara, başkalarının aşkına vurmam gerekiyor ve üç kitabı da art arda okuma hedefiyle hemen eve geçiyorum. içlerinden hatırlamadığım birini seçiyorum, fazla hafif geliyor. olaylar şekillendikçe, botton'un reeldeki tutumları olduğunu tahmin ettiğim ataklarıyla karşılaşıyorum. bilgelikten çok uzak olduğunu düşünüyorum, saygı duymakta güçlük çekiyorum. aşırı bilinçli olduğunu sanmamıza sebep olan bir karakter devamlı güçsüz durumlara düşüyor, ağız burun kıvıra kıvıra, sonlarda da atlaya atlaya biraz da sinirlenerek, diğer kitaplarını okumamak üzere kaldırıp atıyorum bir kenara. buna rağmen, elime aldığım bir sonraki kitap yine o üç kitaptan biri oluyor. diğer kitap da bunu takip ediyor. kendime git gide daha fazla kızarak, daha büyük atlamalarla diğer kitapları da bitiriyorum. bir vesileyle adama ilgi duyuyor gibiyim, ama sorsalar pozitif tek şey de söylemeyeceğim. en azından cepteki kitapları bitirme hafifliğine sahip oluyorum gerçi. bu defteri kapadığımı sanıyorum. sonra bakıyorum, botton istanbul'a söyleşiye geliyormuş. yine bu negatif ilgimle bir arkadaşıma eklemlenip adamı dinlemeye gidiyorum. iyi kalpli olmayan ve tamamen faydacı bir girişimle tabii. diyorum ki bu adam yeri yerinden oynatıyor madem, dünya gözüyle görmüş olayım; listemde yanına tik atayım. gelin görün ki amman amman, rezalet bir okur kitlesi, adamın kitaplarındakinden yüz elli kat bir yüzeysellikle birtakım sorular soruyor. botton gülümseyerek cevap veriyor. neyse bu konuda da botton'a geçmiş olsun dileklerimi iletip bir kez daha kendisiyle vedalaşıyorum. akıllanmak bilmeden arka kapak yazılarına tav olmaya devam ediyorum. bu kez felsefenin tesellisi'nin muhakkak iyi yazılmış bir kitap olduğunu tahmin ediyorum. neşe bile doluyorum. olmuyor. olmuyor. bomboş buluyorum. işte alain de botton'dan kayıtsız kalmanın mümkün olmadığı iddia niteliğinde bir kitap daha! gel canım, gel, diyorum adama ayrılmış her zamanki tevazuyla. ve nihayetinde, konuyu ve süreci astral bir çerçeveye oturtmalık nihai malzemeyi ediniyorum. meğer tüm çile bu yüzdenmiş; meğer varmam gereken nokta buymuş; buraya çekiliyormuşum. proust hakkındaki biyografileri türkçe'de olmadığından okumadığım için yazara yönelik devamlı varolan magazinel merakım, giderilmesine en fazla ihtiyaç duyduğum dönemde, stalking enerjimi güncel ve ilişkili olduğum kişilerden tarihi kişilere kaydırdığım dönemde yani, giderilmiş oluyor. büyük bir zevkle. şeker şeker uyanışlara sebep olarak. botton, kedi olalı bir fare tutuyor. hizmet etmeyi iddia ettiği amacına ilk defa hizmet ettiğine tanık oluyorum. olmasını hayal edeceğim gibi; bağlamına oturmuş, komik yazılmış, yarar sağlayabilecek, magazinel de olan bir proust tatmini.. yaşasın! yazardan nihayet tatmin edici bir fayda sağlamama bakılırsa artık zorlamamam gerekiyor kapıyı. ama ben yine kendime güvenemiyorum bu konuda. ilerleyen aylarda, senelerde, yine elimde bu adamın kitaplarıyla kameralara yakalanacağımı öngördüğümden, bu süreci kaydetmek istedim, şu an, hızlı internet bağlantısından faydalanmak için evimden uzakta bir yerlerde download beklerken. eğer negatif bakış açısından sıyrılırsak, pozitifinden sıyrılmak bilmediğim için söylüyorum; bir yerlerde, güzel bir şey yaptığına inanıyorum ben bu adamın. parmakla gösteremesem de, her zaman olduğum gibi gerilerde bir bildiğim olduğunu düşünüyorum. evet, edebi bir vurgun yapıyor, kariyerinde bir hinlik var. kanıtları olan bir hinlikten ziyade, insana seni seniiii... diye parmak sallatan bir hinlik. ama botton'un, imalı imalı gülümseyeceğimiz bir figür olduğu gibi, şımarıkça sırtını sıvazlayacağımız biri olduğunu da düşünüyorum. çok yüce yerlerden bakmıyorsak eğer, yüce eserler ve kişilerle mukayese etmiyorsak, etik bakış açımız hiçbir noktadan hava girmeyecek derecede korunaklı değilse: olabilir yani. özetle botton, gizemli bir şekilde, umudumun ve negatif ilgimin her zaman aynı anda hedefi olan, bütünüyle olmasa da büyük ölçüde tahammül de edebildiğim bir yazar olarak benim dikkatimi çekiyor.


Bu röportajda, İnançsızlığınızı bu kadar açıkça ifade ettiğiniz için radikal dindarların öfkesini çekebileceğinizi düşünmüyor musunuz? diye sordum ona önce. Tam tersi, radikal ateistlerin 'Hey, adama bak, resmen dine methiyeler düzüyor' demelerinden korkuyorum cevabını verdi. Yazım hatalarını fark eden okurlara teşekkür ediyorum normalde. Ama tabii hata bulduklarında bir yolsuzluk skandalıyla karşılaşmış gibi davranmayıp nazikçe uyaranlara. Hande Eagle Hanım'ınsa iki yazım hatası yüzünden dehşete kapılmasını, dünyanın sonu gelmiş gibi davranmasını anlayamadım. Hadi onu kendi silahıyla vurayım; bitişik yazması gerekirken ayrı yazdığı 'de', gayretkeşliğinin bir sonucu olabilir ama keşke zehir dilli eleştirisinde bozuk olduğu aşikar o cümleyi kurmasaydı. Dinlere ihtiyaç duyduğumuz falan yok. Bana göre, insan herhangi bir dine bağlı olmadan da doğru düzgün bir hayat sürebilir. Fakat dinleri incelemeye, onlara dair düşünmeye ve en önemlisi onlardan çalmaya kesinlikle ihtiyacımız var. Dinlerin olumlu taraflarını laik hayatlarımıza yedirebilir ve bu dünyada yaşamak için daha sağlam bir düzen kurabiliriz. Bir ateist olarak dinlere sevgiyle yaklaşmanın hepimiz için yararlı olduğuna inanıyorum. Kitabımda bunu, bütün dinleri tek tek inceleyerek, onların benim özel ilgi alanım olan bazı mühim meselelere nasıl yaklaştıklarını öğrenmeye çalışarak yaptım. Bana göre, dinlerin sanat, ahlak, toplumsal hayat, iletişim, eğitim gibi konulardaki tutumları, göz ardı edemeyeceğimiz kadar önemli. Peşinen söyleyeyim, ben tanrıya inanmıyorum. Bugüne dek onunla işim olmadı, kimse için tanrı inancının gerekli olduğunu da düşünmüyorum. Bence hep sandığımızın aksine evrenin sonsuzluğunda ve bilinmezliğinde ne kadar küçük bir yer işgal ettiğimizi kavramak yeterli. Tanrı insanın alçakgönüllülüğünü simgeleyen bir metafor sadece, bizi çevreleyen esrarı kabullenişimizin simgesi. Bu kavrayışa sahipsek eğer, pekala tanrısız da yaşayabiliriz. Benim yeni ve laik dinim, iyilik ve erdem adına etkili bir propaganda oluşturabilmek için sanatın her dalından yararlanırdı herhalde. Bizi neredeyse sadece şoke edip şaşırtmayı amaçlayan çağdaş görsel sanatlardan ziyade, eski usul bir sanat anlayışı olurdu. Liberal ideolojiyle güçlü bir şekilde baş etmeyi hedeflerdi. Günümüzde hükümetler de, şahıslar da liberal ama içi boş bir yardım kavramını geliştirdiler. İnsanların sağ kalmasına, yiyecek bulmalarına, durumlarının düzelmesine yardım etmeyi amaçlıyorlar ama onların kendi hayatlarını nasıl geliştirebilecekleri, ayakta kalmayı kendi kendilerine nasıl başaracakları konusunda herhangi bir önerileri yok. Dinlerin tam tersi bir tutum bu. Dinler insanlara nasıl yaşayacakları ve ne için çalışacakları konusunda yol göstermeyi de amaçlıyordu. Bana göre sanat, öğretici, iyileştirici ve ahlaklı olmalı. Dinsel sanat bu yüzden etkileyici ve kalıcı olabildi. Sanat, bu üç mühim değerden vazgeçtiği için başarısızlığa mahkum. Artık bir oyun ya da bilmeceden daha fazla anlam ifade etmiyor, bu yüzden de insanların ilgisini çekmemeye başladı.


Her neyse, Suat Duman bir sürpriz yaptı ve söyleşiye cebinde James Joyce'un karısı Nora'ya yazdığı mektuplardan oluşan yeni Alakarga kitabıyla geldi. Sonraki post'ta onu da okuyacaksınız. Alakarga'nın kurucuları aynı zamanda yazan insanlardı. Kitap yayınlama sürecinin öbür tarafına aşinaydık ve yayıncıyı biraz yukarıdan, tereddütle, eserini hak etmeyen sıradan esnaf gibi gördüğümüz bir dönemimiz olmuştu hepimizin. Yine de gücün karanlık tarafına, yayıncılığa geçmemiz bu türden önyargılardan kaynaklanmadı. Alakarga'yla sevdiğimiz şeylerin ormanına adım atalım istedik galiba; başımızı ne tarafa çevirsek orada kitap görelim. Hemen hiçbir maddi hazırlığımız yoktu. Yazar, matbaa, dağıtım, muhasebe ve diğer ayrıntıların hiçbirini düşünmeden hadi o zaman dedik yine de, demiş bulunduk. Bir hikayesi varsa eğer, sudan çıkmış balığın hikayesidir, en azından en başında. Sonrası elbette kendi kendini şekillendirerek, arayışlarla, denemelerle devam eden kendi halinde bir anlatı. Alakarga sevgiden doğdu diyebiliriz, kağıda, kaleme, mürekkebe, matbaa makinasının mırıltısına, hayal eden insana, onun hayatı yücelten hayallerine olan karşı konulamaz sevgiden. Alakarga mavi bir kuştur. Küçüktür. Kolay kolay göremezsiniz, ele avuca sığmaz. Ona karga dememiz bizim hoşluğumuz aslında. Edebiyat budur diye düşünüyorum, ele avuca sığmayan mavi bir kuştur ama yeri geldi mi, kıymeti bilinmediğinde mesela, yayıncı bulamadığında, okura geçmediğinde, topa tutulduğunda, ateşe atıldığında, işte o zaman, uzun ömürlü o ayrıksı hayvan gibi göklerin asi kızları kargalar gibi kendi işine bakabilmeli, doğru bildiğini tek başına sürdürebilmelidir. Yine de en çok, o sevimli imgesi ve adının dildeki çınlamasını sevdik Alakarga'nın sanırım. Vazgeç der miyiz! Hayali kurulacak daha güzel ne olabilir ki. Açıkçası başlangıçta küçük bir yayınevi değildi hayalimiz. Daha doğrusu yayınevinin ideallerini belirlerken, şunlar söz gelimi, ülkemizin iyi genç yazarlarıyla buluşmak, unutulmuş yazarlarımızı anımsamak, ihmal edilen dünya klasiklerini yeniden basmak, modern edebiyatın genç ustalarını keşfetmek, yayınevinin çizgisini tayin ediyorduk aslında, altına girdiğimiz işin ticari külfetini pek düşünmüyorduk. Bu doğrultuda da uzun bir süre devam ettik. Pek çok zorluk yaşadık şüphesiz. Piyasanın gerçeklerini, edebiyatın iyiliği için görmezden geldik. Piyasanın da bizi görmeyeceğini sandık herhalde. Kısa bir süre de olsa bu görmezden gelme oyunu işe yaradı. Fakat bir noktada yayıncılık ideallerimizden şaşmadan, piyasanın prensiplerine karşı yeni yöntem ve argümanlar geliştirmek zorunda olduğumuzu anladık. Beşinci yılımızdan ve içinde olduğumuz yeni yayın döneminden söz ediyorum: Piyasa bizden kolay satabileceği kitap istiyor, biz piyasaya şimdiye kadar ki en iyi programımızla cevap veriyoruz, daha az yerli edebiyat ve dünyadan büyük ustalar, genç yetenekler. Göreceğiz bakalım. Çelişiyor mu emin değilim ama pek uyuştuğunu da söyleyemem. Bir yanıyla yan yana yakın iki iş gibi görünebilir. Gerçekteyse biri iş evet, hekimlik ya da taksi şoförlüğü gibi, diğeri ise yazmak, ne bileyim, yazmak iş değil herhalde. Kuralları, değiştirmenin bozmanın serbest olduğu kaideleri varsa da serbest, özgür bir alan. Kendi kendinize koştuğunuz uçsuz bucaksız vadiler gibi, kimsenin sizi tanımadığı, nereye, diye soranın olmadığı büyük kent meydanları, bulvarlar gibi yazmak. Yayıncı soruyor ama, nereye, neden diye. Ben soruyorum, yazarın bana hesap vermesi gerekmiyor şüphesiz. Beni dinlemesi de gerekmiyor. Bunu yapıyorum çünkü öğrendiklerimin ilk dosyasıyla yayınevimize gelen genç yazarın da işine yarayabileceğini düşünüyorum. İyi ya da değil, bir editor eline aldığı dosyayı ön yargısız ve beklentisiz bir şekilde okumalı öncelikle. Bir başyapıt aramamalı ama karşısında çalışılmış, birilerinin gözünün nuru olduğunu da unutmamalı. Dosyayla güzel/değil gibi kaba kategorik bir ilişkimiz yok, olamaz. Esasında iyi edebiyatı arıyoruz, onun nüvelerini barındıran, gür yapraklarını değilse de henüz en azından tohumlarını taşıyan metne denk geldiğimizdeyse heyecanlanıyoruz. Sonrası teknik bir süreç. Yazarla görüşme, dosya üzerine yorumlar vb. Metnin gereksindiği, yazarın esnediği yere kadardır editörün varlığı. Bazen yazar, editörün öngörü ve önerilerine sonuna kadar açıktır bazen de editör yazara ve metne inanmalıdır. Az önce andığım Amy Hempel öyle bir yazar örneğin. Amerikan edebiyatının yaşayan efsanelerinden ama ülkemizde bir kaç makale dışında adını anan olmamış. Keşfettiğimizde, değerli Billur Şentürk işaret etmişti, adını anmadan geçmek istemem, hemen bağlantıya geçtiğimizi anımsıyorum. Geçen yıl yayınladığımız Postacı Kapıyı iki Kere Çalar ve yakın zamanda bastığımız Vertigo da film uyarlamaları hayranlıkla izlenen ama nedense kimsenin esas metne dönüp bakmayı düşünmediği romanlar. İyi ki baktık biz, iyi ki bastık. Kimler yok ki, Hande Gündüz'ün, Erhan Sunar'ın, İsahag Uygar Eskiciyan'ın, Ercan Başer'in, Onur Çalı'nın, Deniz D. Şimşek'in, Arzu Bahar'ın, Kadire Bozkurt'un, Mustafa Özcan'ın, Tekin Budakoğlu'nun, Neslihan Önderoğlu'nun, Nilüfer Altunkaya'nın, Göknur Gündoğan'ın, Semrin Şahin'in, Billur Şentürk'ün, Bünyamin Bozkuş'un, Ayça Erkol'un, Orhan Veli Alıcı'nın, Evrim Emeksiz'in, İzzet Dönmez'in, Ece Karaağaç'ın, Caner Almaz'ın, Çiğdem Aldatmaz'ın... Adını saymadıklarım varsa affetsin, 2010'ların tüm iyi öykücü ve romancılarının hatırı sayılır bir kısmının kaşifi olmakla övünebilir Alakarga. Şahsen yayıncısı olmak isteyeceğim yerli yabancı yazarlar var elbette. Fakat önemli olan onların yazdıklarının bir şekilde okurla buluşması, kitaplarının nereden çıktığı ikincil bir mesele. Diyelim Cemil Kavukçu yeter ki yazsın, yayıncısı Alakarga olmasa da dert değil. İnci Aral ya da. Ya da Murathan Mungan. Okumayı seviyoruz Alakarga olarak hala, yayıncılık onun devamından başka şey değil bizim için. Roman mı öykü mü diye sorsam? İki türü karşılaştırmanızı istemiyorum aslında, sadece bir yayıncı olarak hangisine daha yakın durduğunuzu merak ediyorum. Okur olarak bu ayrımı yapmakta zorlanıyorum. 2000'lerin öyküsünü yakından takip etmiştim, öncesini de biliyorum elbette. Sonrasındaysa bu kez yayıncı olarak izledim. Türkiye'de şakası yok, iyi öykü yazılıyor. Türk öykücülüğünün dünya çapında olduğunu düşünüyorum. Bu gerçeklik yayın tercihlerimizde de bizi öyküye doğru itti haliyle. Fakat okurun yayıncıdan talebi daha ziyade roman yönünde. İyi öykü dosyalarıyla karşılaşmak sürpriz değil doğrusu ama iyi roman bulmak için her dosyanın kapağını umutla, heyecanla açıyoruz. İyi bir romanın az bulunur bir mücevher olduğunu düşünürüm. Sanıldığından daha zor yazılır ve asla alelade bir geniş zaman uğraşı değildir. Bu yalnızca Türk romanının problemi değil, çeviri metinlerde de dört başı mamur bir dosya okumayalı uzun zaman oldu ne yazık ki. Böyle zamanlarda dönüp klasikleri okurum. Önümüzdeki aylarda Japonca aslından ilk kez okurla buluşturacağımız Nobel ödüllü büyük yazar Yasunari Kavabata'nın romanlarını mesela, dört gözle bekliyorum bu yüzden. Köklü, sadeliğinden ödün vermemiş yayınevleri var. Edebiyat yayıncılığı yapan, zamanın geçici yönlendirmelerine gönül indirmemiş, ilkeli yayıncılar. İtalya'da söz gelimi, Fransa'da... Türkiye yıllık planlar yapmak için kolay bir ülke değil ne yazık ki. O nedenle hedefiniz ne olursa olsun, çoğu kez en fazla altı ay sonrasını görebiliyorsunuz. Olsun, yarın vedalaşacak olsak bile yazar ve okurlarımızla, kök salmış, geleneği olan yayınevlerini seviyoruz. Oraya, onların yanına gitmek istiyoruz. Türkiye'de de elbet, kendi okurunu oluşturmuş, belli bir edebiyat kültürünün oluşmasında katkısı inkar edilemez yayınevleri var. Onları da kendimize dost, yayıncılık konusunda öncü sayıyoruz. Alakarga denince hemen anımsanan ya da tersi, adı anılınca Alakarga'yla beraber anımsanan kitaplarımız oldu gerçekten de. Herhalde en başta Cem Kalender'in Kayıp Gergedanlar romanını söylemeliyim. Yayınladığımız yıl tüm listelerde en önemli romanlar arasında gösterilmişti. Neslihan Önderoğlu'nun ödüllü ilk kitabı İçeri Girmez Miydiniz?; yine ödüllü öykücümüz Hande Gündüz'ün Uzun Irmak Boyunca; epeydir unutulmuş harikulade roman Yasımı Tutacaksın; Virginia Woolf'un kurgu dışı tek eseri Kitap Nasıl Okunmalı; Fransız yazar Lydie Salvayre'nin kadın yazarlar incelemesi 7 Kadın; Amerikan kara roman geleneğinin en önemli yazarı James M. Cain'in 'kült' romanı Postacı Kapıyı İki Kere Çalar; Avrupa'da son yıllarda parmakla gösterilen genç yetenek Bjorn Rasmussen'in Ten Organları Sarıp Sarmalayan Elastik Kılıftır; yaşayan en önemli kadın öykücüler arasında gösterilen Amy Hempel'in Hayvan Krallığının Kapısında; Rus edebiyatının ustalarından Leonid Andreyev'in Şeytanın Günlüğü ve yeni kitaplarını da yayına hazırladığımız Arjantinli iyi yazar Eduardo Berti'nin İmkansız Hayat'ını söyleyebilirim, diğer tüm güzel kitaplarımıza haksızlık etme bahasına.


Seyahati zor ama öğretici bir deneyim sayan ve Seyahat etmenin insana haz veren bir yanı yoktur. Haz bizi kendimizden uzaklaştırır, seyahatse bizi kendimize geri getirir, diyen Fransız yazar Albert Camus, ABD ve Güney Amerika seyahatlerinde tuttuğu notları küçük bir kitapta toplamıştı. Fransız yazar Albert Camus, 1957'de Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanarak, Rudyard Kipling'den sonra bu ödülü kazanan en genç yazar olmuş, ödülü aldıktan üç yıl sonra da bir trafik kazasında ölmüştü. Hayatı boyunca varoluşçulukla ilgilendi ve temsilcileri arasında Samuel Beckett ve Eugene Ionesco gibi devlerin de bulunduğu absurdizm akımının öncülerinden sayılmıştı. Yabancı, Veba, Düşüş, İlk Adam, Sürgün ve Krallık ve ölümünden çok sonra yayımlanan Mutlu Ölüm en önemli yapıtlarındandır. Ama biz onu bu sayıda daha minör yapıtlarından biriyle, eni konu ince ve alçakgönüllü bir kitap olan Yolculuk Günlükleri ile anacağız. Yolculuk Günlükleri, yazarın 1946-40 yılları arasında, yani II. Dünya Savaşı'nın hemen ertesinde Amerika Birleşik Devletleri'ne ve Güney Amerika'ya yaptığı seyahatlerde tuttuğu iki defterden oluşuyor. Salt seyahat anıları yok bu defterlerde, edebiyat üzerine görüşleri, yazmakta olduğu kitaplarla ilgili notları da var. Birinci bölümde Amerika'yı keşfederken önce merak, heyecan ve hayranlığını görüyoruz, sayfalar ilerledikçe bu duyguların yerini derin bir hayal kırıklığı alıyor ve Camus'nün yazdıkları bir çeşit sistem eleştirisine dönüşüyor. İkinci bölümdeyse birkaç yıl sonra yaptığı Güney Amerika seyahatini okuyoruz. Bu kez karşımızda hasta bedeni ve sıkıntılarıyla boğuşan, insanlardan uzak duran yorgun bir Camus var ve kitap daha içsel, daha felsefi bir hal almış.


Ahmet Hamdi Tanpınar, hayatının belli dönemlerinde yaşadığı beş şehri daha sonra bir kez daha ziyaret ederek edebiyatımızın unutulmaz eserlerinden birini kaleme almıştı. Yaklaşık 70 yıl sonra bambaşka bir coğrafyadan, Arjantin'den gelen yazar, çevirmen, seyyah Alberto Manguel, Tanpınar'ın kitabından yola çıkarak aynı şehirlere gitti ve gözlemlerini, izlenimlerini kitap haline getirdi. Borges'in öğrencisi Alberto Manguel'le, Yapı Kredi Yayınları'ndan Sevin Okyay ve Kutlukhan Kutlu çevirisiyle çıkan Tanpınar'ın İzinde Beş Şehir kitabını konuştuk. Yol arkadaşım dediği Tanpınar'ı okurken neler düşündüğünü, hissettiğini; İstanbul ve Ankara'nın niçin düşman kardeşler saydığını; İstanbul'un hangi semtlerini hakiki İstanbul olarak gördüğünü ve hayatının geri kalanını nerede geçirmeyi hayal ettiğini anlattı. Dünya denen kütüphanenin bir okuru. Okuduğu kitaplara duyduğu hayranlıktan cesaret alarak tereddütlerini kağıda dökmeye çalışan bir yazar. Kelimelere tutkun bir bibliyofil. Ve hayatın bize sunduğu her mucizevi anın aşığı. Bağlam metni daima etkiler. Buenos Aires'te okuduğunuz bir sayfa, Konya'da okuduğunuzda artık aynı değildir. Bana gelince; yaşadığım tüm şehirler okuma uğraşımı farklı biçimde etkiledi. Aynı metinleri farklı zamanlarda farklı yerlerde okudum, böylece her kitap benim için bir tür palimpsest haline geldi. Biliyorsunuz, eskiden parşömenlerin üzerindeki yazıları siliyor ve daha sonra yeni yazılar ekliyorlardı. Bu defalarca yazılmış, silinmiş parşömenlere de palimsest deniyordu. Jorge Luis Borges ahmaklığa zerrece tahammülü olmayan müthiş zeki ve esprili bir okurdu. Onun yanındayken konuşmaya cesaret edemez, ağzından çıkacak tek kelimeyi bile kaçırmamak için kulak kesilirdim. Tüm zamanların en büyük okurunun en gizli fikirlerine şahitlik etme ayrıcalığına bu sayede sahip olabildim. Tanpınar'ın geçmişin diliyle ve geçmişe özlem hisleriyle kaleme aldığı 5 Şehir bir gezi rehberi değil şüphesiz. Öte yandan onun kelimeleri, gezip dolaştığım şehirlerde benim rehberim oldu; seyahatimde bana hem entelektüel hem de duygusal olarak yol gösterdi. Bir bakıma görünmez yol arkadaşımdı. 5 Şehir dışında, Tanpınar'ın Huzur ve Saatleri Ayarlama Enstitüsü romanlarını okudum. Bu iki kitap bana göre, Proust'tan Kafka'ya Batı edebiyatının bütün muazzamlığını taşıyor. Türk edebiyatını Tanpınar okuyarak keşfetmedim elbette ama onun yazdıkları, daha önce okuduğum diğer iki edebiyatçınızı, yani Orhan Kemal ve Nazım Hikmet'i de daha iyi anlamamı sağladı. En önemlisi, Osmanlı İmparatorluğu'nun tozlanmış görkemi ile Atatürk'ün düşlediği genç ütopya arasında sıkışıp kalmış olmanın insanların omuzlarına yüklediği o dayanılmaz kederi anladım. Çünkü milli bir kimlik oluşturulurken, ikisi de net bir şekilde birbirine benzememeye devam etti. Birinin aydınlık değerleri ötekinin gölgeli yanıydı. Şöyle de anlatabilirim belki: Ankara'yı yöneten güneşti, İstanbul'u yönetense Ay. Bilemiyorum. Ama eğer seçme şansım olacaksa, Tanpınar'la tanışmamı mümkün kılan bir arafta yaşamak isterdim. Kadıköy çarşısı. Yine o civardaki sahaf dükkanları. Edirnekapı'daki surlar. Galata'dan Boğaz'ı seyretmek. Rumelihisarı'nda Tanpınar'ın da yattığı Asri Mezarlık. Çünkü İstanbul beni buraya sürükleyen edebiyatçılar ve onların yazdığı hikayeler tarafından ele geçirilmiş gibi geliyor bana. Bir de büyükbabamdan dinlediklerim var tabii, bu peri masalı şehrinde yaşamak, büyükbabamın en büyük hayaliydi. Eğer 20'lerimde gelseydim, kesinlikle İstanbul'da kalmayı, burada yaşamayı seçerdim. Ama yıllar sonra herhalde bir şekilde mutlaka Konya'ya giderdim ve orayı gördükten sonra hayatımın geri kalanını geçirmek isteyeceğim yerin Konya olduğunu fark ederdim. Bu üç şehri farklı sebeplerle seviyorum: Bursa'nın tarihini, Erzurum'un sükunetini, Konya'nın ruhunu.


Alberto Modiano bir fotoğraf sanatçısı... Ancak bu kez yüreğinin ona hissettirdiklerini kaleminin ucuna gelen kelimelerle dile getiriyor. Bu fotoğraflar başka fotoğraflar. Ama tarih duygusu ve hep hatırlanması gereken hikayeler aynı. Metinlerde yakın geçmişin unutulmaz olaylarının hikayelere yansımış halini bulacaksınız. Duyarlılıkla ve incelikle diyor ünlü Mario Levi, Alberto Modiano'nun öyküyle fotoğrafı birleştirdiği kitabı Fotoğrafların Öteki Yüzü için. Öykülerin ana teması kitabın adında geçen öteki kelimesi. Yahudi, Rum, travesti ve diğer azınlıklarla ilgili öyküler var. Hepsi kurmaca, Alberto'nun hayal dünyasının ürünü ama sonuçta bu ülkenin yakın tarihine bağlanıyor. Evet fotoğraf geçmişim eskidir. 1985'te ilk sergimi açtım. Bugün geriye baktığımda, çocukluğumun geçtiği Büyükada'nın kaybolmuş yüzlerini hiç çekmediğim için hep hayıflanırım. Belki onları zamanında çekebilmiş olsaydım onlar için de başka öykülerim olurdu. Ya da bir önceki kitabım Büyükada Arkamdan Bakar, biraz daha zengin olabilirdi. Aslında Cumhuriyet'ten günümüze ülkemizin zengin kültür mozaiği, yaşanmış bunca tatsız olaya karşın yine de güzel. Bunlar fotoğrafları ve öyküleriyle daha da güzelleşiyor. Geçen yüzyılın başında, İstanbul Yahudi nüfusu yaklaşık 100,000 kadardı. Maalesef bugün bu sayı 17,000'e düştü, düşmeye de devam ediyor. Yahudilerin yaşama şekilleri, ibadet ve ticaretleri benim için hep sosyal fotoğraf konusu oldu. Öykülemeye değer buldum bu konuyu. Gittikçe azalan bir cemaatin üyelerinin hiç olmazsa dini bayramlarda bir araya gelip bayramlarını kutlamaları, gelenekleri korumak ve geçmişi yaşatmak açısından çok önemli bence. Ne yazık ki ortak yaşama kültürü yok oldu. Benim okuduğum lise Osmanbey'de eğitim düzeyi düşük bir okuldu ama arkadaşlık vardı, dostluk vardı. Sınavlarda kopya vermek, sınıf geçmekten öte, bir paylaşma kültürüydü. Bunun gibi sınıfta hamursuz ve paskalya yumurtası ikram eder, birbirimizle paylaşırdık. Sınıfımız bir tür Hababam Sınıfı'ydı. Aradan 30 yıl geçti, ama hala birbirimizi arıyor ve zaman zaman buluşuyoruz. Bizim için hayat mezun olduğumuz günden beri değişerek ama aynı dostlukla devam ediyor. Ne yazık ki en çok askerde... Aradan çok yıl geçti, Tugay komutanlığının düzenlediği özel sınavda çavuşlardan da yüksek puan almama karşın, onbaşı rütbesini bana çok gördüler. Askerde rütbe sahibi olmak bir ayrıcalıktır. Ben lise mezunuydum, azınlıktım. Başka bir şehirden gelmiş bir çiftçi arkadaş o güne kadar horlandığı için belki, kendini rütbesiz askerlere dipçik ve yumruk atmakla ispatlamaya çalışıyordu. Askerliği bittikten sonra yeniden o günlere döneceğinin farkında değildi. O önemsiz gibi düşünülen tek çizgili onbaşı rütbesi insana biraz farklılık kazandırıyor ve hiç değilse ihtiyaç duyan bir iki kişiye yardımcı olabilmenizi sağlıyordu. Azınlıklar bir dönemin kültür tarihinin önemli parçasıydılar. O mozaiği fotoğraf aracılığıyla da görebiliyoruz... Giyinişleri, evleri, yaşam ve eğlence tarzlarıyla bu ülkenin kültürünü zenginleştirdiler. Ve bazı yanlış politikaların kurbanı olarak bu topraklarda sevimsiz olaylara maruz kaldılar. Fotoğraf yine bu olayların da tanığı oldu. Edebiyat ve kalem de tabii... Azınlıkların birçoğu doğduğu toprakları terk etmeye zorlandı, bir kısmı da küstürüldü. Bugün onlar da aramızda bulunsa, günümüz yaşamı çok daha zengin olabilirdi. Ben edebiyat yaşantıma Mario Levi'nin atölyesinde başladım. Yazmayı çok seviyorum ama yine de şunu baştan söyleyeyim: Bir edebiyatçı değilim hatta bu yolda ilerlerken bir ara bırakmayı bile düşünmüş, olmayacak demiştim. Mario çok yardımcı oldu, fotoğraflara öyküler yazabileceğimi söyledi. Böyle başladım. İkinci kitabım Büyükada Arkamdan Bakar, yarı biyografi yarı öykü tadındaydı. Bu elinizdeki ise tamamen kurgusal öykülerden oluşuyor. Kitabın adında geçen öteki kelimesi öykülerin ana teması. Kitapta sadece Yahudi öyküleri yok, Rum, travesti ya da diğer azınlıklarla ilgili olanlar da var. Bu öyküler, fotoğraflardan yola çıkarak yazdığım hayal dünyamın ürünü ama sonuçta bu ülkede yaşanmış bir siyasi tarihe bağlanıyor. Mediha ve Selahattin Askın'ın 1988'de çöpte buldukları ve piyano çalan bir genç kızı gösteren o çok yalın fotoğraf beni o kadar etkiledi ki! Böylece 20 sayfalık 20 Kur Askerlik öyküsü çıktı ortaya. Daha önceden de bir öykü yarışmasında yayınlanmaya değer bulunmuştu. Bir de dedem ve babaannem. Çocukluğumun geçtiği ama artık orada olmayan, çoktan yıkılmış ve yerine aynısı gibi inşa edildiği düşünülen ev... Fotoğraftaki altı kişiden üçü hayatta değil. Yaz aylarında Büyükada'nın ötekileri fazlaydı. Zaman geçti ne insanlar kaldı, ne de o sıcak yuvalar. Artık orada nasıl yaşanacağını bilmeyen insanlar var. Birçok yerde olduğu gibi. Yazmaya devam ediyorum. Eylül ayında tekrar dönüş yaptığım belgesel fotoğrafçılık konusundaki ilk sergimi açıyor ve beraberinde kitabını yayınlıyorum. Konusu Musevilik. Diğer yandan Büyükada'da geçen ve farklı dinden iki genci anlattığım başka bir ada kitabı üzerinde çalışıyorum. Bulgaristanbul var bir de; annemin ölümünden sonra daha önce yayınlanmış olan bu kitabımı gözden geçirerek yeniden yayınlamaya karar verdim. İlk hali 64 sayfalık bir yaşam öyküsüydü. Ama artık üzerinden çok zaman geçti, annem artık hayatta değil. Annemin cenazesinde onun hayatını anlattığım bu kitabı yeniden yazmanın benim için şart olduğunu hissettim. Her zamanki gibi Mario, içerik ve şekil açısından bu kez de bana destek oluyor. Sana daima hayallerinin peşinden koşacağın ve herbirini gerçekleştirdiğinde dostlarınla bu mutluluğunu paylaşıp kutlayacağın güzel bir hayat diliyorum.


Can Bonomo'nun şiirlerine ilkin Altay Öktem'in çıkardığı Karakalem dergisinde rastlamıştım. Can daha sonra albümler çıkardı, Eurovision'a katıldı; adını duymayan kalmadı. Fakat OT ve Underground Poetics gibi alternatif yayınlara yazmayı sürdürüyordu. Kitabın editörü küçük İskender'se Can'a kütüphanesinde Kurt Cobain ile Nick Cave arasında bir yer ayırıyor. Adnan Özer'e gelince; yazısında Can'ı ölçüte saygısından dolayı methediyor, sonra uzun uzun müzisyenken şair olanlara duyulan önyargılardan bahsederek Leonard Cohen, Patti Smith ve Tom Waits'i örnek veriyor. Cohen'in edebiyattan müziğe geçtiğini söylesem mi ona acaba? Bir de ölçüte saygının ne manaya geldiğini açıklarsa sevinirim. Annemle dedem şiir severdi, onların teşvikiyle başladım. Çocuktum tabii, kötü kötü şiirler yazıyordum ama bir şeyin üzerine benimki gibi büyük bir inat ve kararlılıkla, tutkuyla gidince, zamanla biraz daha iyi işler yapmaya başlıyorsun. Çünkü müzik konusunda daha rahatım. Şiirdeyse mahcup ilerliyorum. Şiiri şairler yazmalı. Eh, ben de henüz şair değilim. Yok, dedim ya ustalara saygıdan. Hakikaten öyle... Şiirlerinde kendini bütünüyle açıyor, içini gizlemeden, saklamadan gösteriyorsun. Bu kitap aşağı yukarı benim günlüğüm sayılır. Ama mahrem bir günlük, çünkü şiir yazarken çıplağım. Bilmiyorum, önceden kararlaştırmıyorum hiçbir şeyi. Yazmak bir ihtiyaç; bunun için mutsuz olmayı beklemek gibi bir lüksüm yok. İçimden geliyor, yazıyorum. Elimde gitar varsa şarkı çıkıyor, kalem-kağıt varsa şiir... Etrafta birileri varken, kafelerde falan yazabilenlerden değilim. Sadece evde, tek başımayken yazabiliyorum. Yazarken mutsuzluktan beslenenler var, çok saçma. Aşktan beslenmek de öyle... Klişe bir şey söylemiş olabilirim ama şiirimi besleyecek hayattan daha şahane bir şey yok. Ve hayat da sırf aşktan, kederden ibaret değil. Her şeyin iç içe geçtiği karmaşık, rengarenk bir bütün. Yüzde 80'ini çöpe atıyorum. Gün içinde bazen 3 saat, bazen 10 saat yazıyorum, hepsini saklasam 500 kitabım olurdu. Öyle tabii. Başlangıçta bazen yolumu kaybediyordum ama şimdi iyi bir şey yazmışsam hissediyorum. Ya da beceremeyeceksem, Bundan bir şey çıkmaz deyip vazgeçiyorum. Şiir konusundaki sezgilerim yazdıkça gelişti. Hayır bana göre bir şey değil. Ben o kadar sabırlı olamam. Hayattaki en güzel şeyler ya sana çarpar ve alır götürür, ya da zaten hiç var olmamıştır. Vurucu, çarpıcı bir şey delilik. Gerçi sanat da ancak delilikten çıkıyor. Deli tarafımız yaratıyor, üretiyor. Doğru, ben mesela şiirlerimde ve şarkılarımda daha sahici, samimi bir adamım. Yazarken kendime bakıyorum çünkü, kendimi dinliyor ve içimde, en derinde ne varsa çıkarıp döküyorum kağıt üstüne. Dünyaya itiraflar... Anlattığım tamamen bana özgü bir ruh hali olmayabilir ama ben onu kendi penceremden yazıyorum.