Reşat Ekrem Koçu'nun peşinde: İstanbul hiç bitmez! Çayı bitirip kubbenin üstüne çıkıyorum, önümde alabildiğine geniş bir Haliç manzarası. İstanbul'a bir daha aşık oluyorum. Yetim Ahmet sevdiğine kavuşmanın hayalini nasıl kurmuştur, onu düşünüyorum. Aşk İstanbul'da başka, Haliç kıyısında bambaşka... Tarihin içinde geziyorsun Haliç'te. İşte hamamın hemen aşağısı Blakherna Kilisesi. Meryem Ana'nın siluetinin İstanbul'u koruduğuna inanılan yer. İstanbul hep aşk, İstanbul hep tevatür, İstanbul hep gizem, İstanbul hiç bitmez. Masal Balat'ın çarşısında başlıyor. Ben akşamüstü olduğunu hayal ediyorum. Günün hafiflediği bir saatte, esnafın, taburelerini dükkanların önüne atıp birbiriyle şakalaştığı bir saat mesela. Eskici Güzeli Yetim Ahmet ilk görüşte aşık olur Şalcı Buhuraçi'nin kızı Musevi Güzeli Buhurika Hanım'a. Sonra da kalbinde o aşk ateşiyle çalıştığı Hançerli Hamam'a gider ve kapısında oturup kara kara düşünmeye başlar. Yetim Ahmet bu sevdayla yediği kuru ekmekten de kesilir ve eskici sandığı başında elinden iş çıkaramaz olur. Aşk, insanın aklını başından alan. Aşk, insanın aklını başına getiren. Bir sultanın da bir eskicinin de hayatını değiştiren. Başımı İstanbul Ansiklopedisi'nden kaldırıyorum. Arka sokağımın adının da Bekri Mustafa olduğu geliyor aklıma. Daha bir ete kemiğe bürünüyor masal. Zaten Reşad Ekrem Koçu öyle anlatıyor ki gözünüzde canlandırmamanız imkansız. Ahmet'in bu güzelliğine yüzündeki hüzün de etkilenince Bekri Mustafa gibi benim de meselem oluyor Eskici Güzeli Yetim Ahmet ile Musevi Güzeli Buhurika Hanım'ın kavuşması. Merakla okumaya devam ediyorum. Yüzme biliyor musun? diye sorar Bekri Mustafa Ahmet'e. Ondan olumlu cevap alınca da hemen planını uygulamaya başlar. O gece Buhurika Hanım'ın yaşadığı Erguvanlı Yalı'nın tam önünden, Haliç'in derinliklerinden bir ses yükselir. Buhurika Hanım! Buhurika Hanım! Hançerli Hamam'da Eskici Yetim Ahmet'ten bir oğlun olacak, dünyaya sultan olacak der. İkinci seslenişte yalının pencere kepenkleri açılır ama denizde yüzerek kaçan Yetim Ahmet'in yakamozlarından başka bir şey göremezler. Yetim Ahmet'i kayıkta bekleyen Bekri Mustafa Aman oğlum der, Dikkat et, yarın hamama Yahudiler gelecek, sakın renk verme Beraberce sabah namazını Yavedud Mescidi'nde kıldıktan sonra ayrılırlar. Ertesi gün aynen Bekri Mustafa'nın dediği gibi olayın aslını merak eden birkaç Yahudi hamama gelir ve Ahmet'e sorular sorarlar. Ahmet ise tembihli olduğu için adamların şüphelenmeyeceği cevaplar verir. Vaka bütün Balat'a yayılır. Hançerli Hamam Musevi müşterilerin akınına uğrar. Görenlerin güzelliğini anlata anlata bitiremedikleri Yetim Ahmet artık Buhurika Hanım'ın rüyalarına girmektedir. Alnı kaküllü, yanağı gamzeli, ağzı gülbeşeker, dudağı yakut, gazal gözlerinde kirpikleri oya diye tarif ettikleri Ahmet aklından çıkmıyordur. Babam bu delikanlıyı yalıya almakta neden tereddüt ediyor. Alsın da dünyaya sultan olacak oğlanı bir an önce doğurayım demeye başlamıştır. Nihayet bir hafta sonra denizden son ihtar gelir... Buhurika Hanım, devlet kuşu uçuyor. Bunun üzerine Şalcı Buhuraçi'nin ailesi toplanırlar ve Bize lazım olan eskici değil, hanım kızımızın ondan doğuracağı oğlandır ki dünyaya sultan olacaktır. Döl aldıktan sonra zifafın haftasında boğup laşesini denize atarız derler. Buhuraçi bunu nimet bilip odalarını gösterir. Yetim Ahmed Bostancıbaşı'nın ayağına düşüp Gençliğime, güzelliğime acı, bana siyaset etme, bir günlük güveyim diye yalvarır. Bostancıbaşı da Seni padişahımıza götüreyim, ola ki o haline acır da seni nigarına bağışlar der. Bunu işiten Buhurika Hanım da Beni de götür ki padişahımıza, erimin halası için beraber yalvaralım der. Bostancıbaşı neferlerine emir verir, Bu civanla bu nigarı kayığa bindirin der. Kancabaşa kayık yalıdan ayrılınca görürler ki Bostancıbaşı Ağa tebdili kıyafet eylemiş Bekri Mustafa'dan başkası değildir. Masalın mutlu sonla bitmesi sanki sevdiğine kavuşan benmişim gibi içimi aydınlattı. Masalla dünya arası bir yerde, tam da Balat'ta, acaba ne kaldı bu masaldan geriye merak ettim. Yetim Ahmet ile Bekri Mustafa'nın namaz kıldığı Yavedud Mescidi'ni biliyordum. Hatta Evliya Çelebi, İstanbul'un fethi sırasında Yavedud Sultan'ın şehrin içinde olduğu ve muhasaranın elli üç gün sürmesine onun sebep olduğunu, Türk ordusunun ancak onun ölümünden sonra şehri zaptettiğini söyler. Ayvansaray'daki güller içerisindeki türbe Eskici Güzeli Yetim Ahmet'ten başka kim bilir kimlerin aşk dualarını dinlemişti. Peki Hançerli Hamam duruyor muydu acaba? Masala o kadar inanmıştım ki mescidden biraz yukarı doğru yürüsem hamamı elimle koymuş gibi bulacağımdan emindim. İstanbul Ansiklopedisi'nin içinden çıktım, elime Ahmet Faik Özbilge'nin Fener Balat Ayvansaray kitabını alıp dışarı çıktım. Balat'tan Eğrikapı'ya doğru yürürken bir yandan da nasıl olup da hamamı hiç görmediğimi düşünüyordum. Fener Balat Ayvansaray'ın bu bölge üzerine yazılmış en iyi kitap olduğunu düşünüyorum. Sizi yormadan tatlı bir yürüyüş sırasında merak edebileceğiniz bütün soruların cevaplarını önünüze seren, bilgiyle sizi boğmayan ama aklınızda da şüphe bırakmayan bir kitap. Özbilge, hamamın bir ara fırın olarak kullanıldığını yazıyordu ama bahsettiği sokağa geldiğimde ortada fırın da yoktu. Yolun ortasında elimde fotoğraf makinesiyle çaresizce dururken tam yanımdaki büyük demir kapıdan bir adam nereyi aradığımı sordu. Buralarda bir yerde bir hamam olması gerekiyor dedim. Gel! Gel! Burası dediler. Beyaz atletli, üstü başı makine yağı içinde, saçı sakalı birbirine karışmış iki adam küçük taburelerde oturmuş çay içiyorlar... Burası gerçekten hamam mıymış? diye soruyorum. Ortalıkta bir sürü demir yığını, ne işe yaradığını bilmediğim aletler. Bir atölye ama ne olduğuna dair bir fikrim yok. Dağınıklığın arasından kubbeyi işaret ediyor adamlardan biri. Kubbeyi görünce ikna oluyorum. Otur bir çay iç, öyle çıkarsın. Atölyeyi işleten iki adam da eski Balatlı çıkıyor. Hamam olduğu zamanı biliyorlarmış, onlar da gelirmiş. Eskiden çok iş yeri olduğu için işçiler hep buraya yıkanmaya gelirmiş. Sonra bir süre fırın olmuş, fırından sonra da demir atölyesi... Ve yine bütün eski Balatlıların dediği gibi Rumlar varken buraları daha temiz, daha yaşanılasıymış. Bir bardak çay eşliğinde kısa Balat tarihi. Çayı bitirip kubbenin üstüne çıkıyorum, önümde alabildiğine geniş bir Haliç manzarası. İstanbul'a bir daha aşık oluyorum. Yetim Ahmet sevdiğine kavuşmanın hayalini nasıl kurmuştur, onu düşünüyorum. Aşk İstanbul'da başka, Haliç kıyısında bambaşka... Tarihin içinde geziyorsun Haliç'te. İşte hamamın hemen aşağısı Blakherna Kilisesi. Meryem Ana'nın siluetinin İstanbul'u koruduğuna inanılan yer. İstanbul hep aşk, İstanbul hep tevatür, İstanbul hep gizem, İstanbul hiç bitmez. Adamlara teşekkür edip ayrılıyorum. Erguvanı tek tük kalan yalısı ve Yahudisi ise ne yazık ki kalmayan Balat'tan Bekri Mustafa'nın mezarına doğru yol alıyorum. Benim hikayesi bol, tevatürü bol, imanı güçlü, gönlü hep açık memleketim. Sen ne güzelsin tanımadığım sofralarda, soluğumun kesildiği her anda uzatılan bir bardak çayda, sorgulamadan inandığım her güzellikte. Siz ister inanın inanmayın ben Balat'ın bir sokağında Eskici Güzeli Yetim Ahmet ile Musevi Güzeli Buhurika Hanım'ın torunlarının yaşadığına ve onların da ilk bakışta aşkı aradıklarına eminim. Sultan İbrahim'den bu yana aşk mevzuunda değişen bir şey olmamıştır zira. Karşılıksız yardımlarda olmadığı gibi.


1960'ların alışverişten ve özel mülkiyetten arınmış bir toplum hareketi olan Diggers belki başarılı olmadı ama Amerikalılara hiç değilse bir şeyi öğretti: Tohumların korunmasının her zamankinden daha önemli olduğunu. Beat Kuşağı şair ve yazarları arasındaki en ilginç isimlerden biri olan Richard Brautigan'ın Please Plant This Book adlı altıncı şiir kitabına birkaç yıl önce Paris'te bir sahaf dükkanında rastlamış ve ilk görüşte aşık olmuştum. Neden o zaman yazmadım acaba? Eh, belki de doğru zamanı beklemişimdir. Burroughs, Ginsberg, Kerouac ve diğerleri: JUST BEAT IT! 1960'ların alışverişten ve özel mülkiyetten arınmış bir toplum hareketi olan Diggers başarılı olmadı belki ama Amerikalılara hiç değilse bir şeyi öğretti: Tohumların korunmasının her zamankinden daha önemli olduğunu. Amerika'da Alabalık Avı, Karpuz Şekerinde gibi kitaplarıyla tanıdığımız Richard Brautigan'ın ilk olarak 1968 Mart'ında yayımlanan Please Plant This Book adlı altıncı şiir kitabı da bu hareketin bir parçası sayılabilir. Kaliforniya'ya Özgü Kır Çiçekleri, Aynısefa, Havuç, Marul, Lahana, Kabak, Kır Papatyası, Maydanoz. Brautigan, N'olur, bir zamanlar sayfalarını çeviren şefkatli ellerin hayat verdiği bir kitap olduklarını anlatan bu çiçeklerle sebzeler sulayıp büyütsün yirmi birinci yüzyılı, diye yazmış. Aradan onca yıl geçtikten sonra bugün tohumun önemini herkes kavramış durumda. Çevremizi saran tüm çiçeklerin ve sebzelerin bir tarihi olduğunu artık biliyoruz, ata yadigarı tohumları korumak için stratejiler üretmemiz gerektiğinin farkındayız. Tohum yetiştirmenin yollarını keşfetmeye çalışıyor, kontrolsüzce kullanılan kimyasal gübrelerle savaşıyor, birbirimizle deneyim paylaşımları yapıyor hatta tohum bankaları bile kuruyoruz. Semina, 1955'ten 1964'e kadar çıkan deneysel ve provokatif bir edebiyat dergisiydi. 1950'lerde ve 1960'larda Los Angeles çevresinde ortaya çıkan caz, uyuşturucu ve hippi romantizminden, Avrupa'daki avangart sanat akımlarından, pornografiden ve elbette beat kuşağından ilham aldı. Kadrosunda ana akımın dışında üreten müzisyenler, yazarlar ve sanatçılar vardı. Wallace Berman, sadece dokuz sayı çıkabilen derginin içine, bizzat yaptığı resimleri, kendi çekip bastırdığı fotoğrafları, beat şairi dostlarının Semina'ya özel yazdığı şiirlerin fotokopilerini yapıştırıyordu. Evet, doğru okudunuz, yapıştırıyordu... Zaten aşağıda da görüyorsunuz. Her şey elle yapıldığı için dergi sınırlı sayıda üretiliyor ve postayla dağıtılıyordu. Bir not: Berman'ı Easy Rider filminde küçük bir rolde, üstelik tohum ekerken izlemiştik. The Festival of Growing Things, yani Büyüyen Şeyler Festivali, 1967'de Marin County'de düzenlenen iki günlük, unutulmaz bir etkinlikti. Konserleri izleyenlere ücretsiz çiçek tohumu paketleri dağıtılmıştı. Bu tohumların üzerinde herhangi bir bir etiket yoktu, tanıtım posterinde sadece Ücretsiz tohumlar ifadesi yer almıştı. Öte yandan arka plandaki resimden bu ücretsiz tohumların marihuana olduğu anlaşılıyordu. Cumartesi günü sahneye şu gruplar çıkmıştı: Quicksilver Messenger Service, Steve Miller Band, Blue Cheer, Sandy Bull, Hugh Masekela, Congress of Wonders, Charlatans, Ace of Cups, Wildflower ve Mt. Rushmore. Pazar gününün listesiyle Şöyleydi: Big Brother and The Holding Company, County Joe and The Fish, Sandy Bull, Congress of Wonders, Charlatans, Wildflower, Mt. Rushmore, Ace of Cups ve The Phoenix.


Roald Amca'ya sevgilerle: İyi ki doğdun Matilda! Roald Amca'ya sevgilerle: İyi ki doğdun Matilda! Hayatın bazen bize küçük oyunlar oynadığı kesin. İşte yine şakasını yapıyor: Bu yıl Matilda da 25 yaşında! 1988'de ilk kez basılan Matilda, dünyanın en ünlü çocuk kitabı yazarlarından Roald Dahl'ın bana göre en güzel kitabı. Türkiye'de daha çok Charlie'nin Çikolata Fabrikası kitabıyla tanınan Roald Dahl, imza attığı birbirinden farklı işlerle, çok yönlü bir yazar olduğunu yıllar boyu kanıtlamış. Onun muhteşem metinlerine benzersiz çizimleriyle eşlik eden Quentin Blake ise, sanki Dahl'ın ekürisi olmak için yaratılmış. Matilda, kara gözlü, zeki, duyarlı ve kitap kurdu bir küçük kız... Pek yaşının insanı değil. Yaşıtlarından çok daha akıllı ve zamanının çoğunu kitap okuyarak geçiriyor. Kitabın başında 4 yaşındayken tanıştığımız Matilda, ilerleyen sayfalarda ilkokula başlıyor. Pratik hatta üstün zekası, alışılmadık olgunluktaki davranışları ve derslerindeki başarısı elbette diğer çocuklardan farkını ortaya koyuyor. Onu ilk keşfeden kütüphane görevlisi Bayan Phelps'ten sonra öğretmeni Bayan Honey oluyor. Matilda'nın en büyük şanssızlığı ise, akla hayale gelmeyecek kadar umursamaz ve kötü kalpli bir aileye sahip olması. Üçkağıtçı babası Bay Wormwood, suratsız annesi Bayan Wormwood ve dünyadan bihaber abisi Michael'la yaşamak Matilda için pek de kolay değil. Okul müdürü Bayan Trunchbull ise bambaşka bir kabus Matilda için. Bu açıklamalardan sonra onun hikayesini, Külkedisi gibi bir aile dramı zannedenler, kitabı gözyaşları içinde okumaktan korkanlar olabilir. Bilakis; Matilda ailesine karşı son derece sabırlı, zekice ve başa çıkılamaz bir mücadele veriyor. Kendini kurtaran ise bir beyaz atlı prens değil, yine kendisi oluyor. Daha fazla bilgi vermesem iyi olur, çünkü Matilda baştan sonra heyecanla okunabilecek bir kitap. Sadece çocuklara değil, anne babalara, abi ablalara, herkese şiddetle tavsiye ederim. Bu noktada önemli bir not düşmem gerek: Matilda, elimdeki kopya gibi YKY'den değil uzun süredir Can Yayınları'ndan Can Çocuk çatısı altında çıkıyor. Bu yıl 14. baskısını yaptı. 1990'da hayatını kaybeden İngiliz yazar Roald Dahl, bugün yaşasaydı 97 yaşında olacaktı. Onun hakkında söylenecek çok şey var, belki Kasım'da ölüm yıldönümünde onunla ilgili uzun bir yazı yazabilirim. Roald Dahl'la ilgili söyleyebileceğim en önemli şey, onun benzersiz mizah anlayışının çocuklara ilaç gibi geldiğinden emin olduğumdur. Matilda'dan sonra en sevdiğim kitapları sırasıyla; George'un Harika İlacı, Cadılar, Büyülü Parmak ve henüz Türkçeye çevrilmeyen The Enormous Crocodile. Roald Dahl'ı elbette Türkçe çevirileriyle okumak büyük lüks. Ama şansınız varsa, orijinallerini de okumanızı tavsiye ederim. Dahl'a sadece çocuk kitapları yazarı demek de büyük haksızlık olur. Zira birçok senaryoya ve büyükler için yazdığı birçok kitaba da imza atmış bir dahi. Bir James Bond klasiği olan You Only Live Twice'ın ve Alfred Hitchcock Presents dizisinde yer alan birkaç bölümün senaryosu onun elinden çıkma. Bu kısım, bir Hitchcock hayranı olarak beni özellikle heyecanlandırıyor. Ayrıca Gremlinler, Fantastic Mr. Fox filmleri yine Dahl'ın kitaplarından uyarlama. Charlie'nin Çikolata Fabrikası ve Matilda'nın da sinemaya uyarlandığını hatırlatmak isterim ancak ne yazık ki ikisi de kitaplarının tadını vermiyor. Roald Dahl'ın hakkını vermek içinse, çok daha uzun ve sadece ona adanmış bir yazı gerekiyor.


Dünyanın en yakışıklı aktörlerinden ve müthiş birkaç filmin yönetmeni. Başka işleri de var. Genç sinemacılara eğitim ve maddi destek sağlayan Sundance Institute'un kurucusu. Steven Soderbergh, Quentin Tarantino, Darren Aronofsky, Wes Anderson ve David Fincher gibi ünlü sinemacıları keşfeden hatta yetiştiren adam. Sundance adında bir televizyon kanalının da sahibi. Kanalda siyasi meselelerle, düşüncesizce yok etmeye çalıştığımız dünyamızla, kadına karşı şiddetle, daha doğrusu insanlığın karanlık yüzüyle mücadele eden filmler ve belgeseller yayınlıyor. İki Oscar'lı bu dev oyuncuyla Sundance Channel'ın Türkiye'de, Digiturk'te yayına başlaması sebebiyle buluştuk. İtiraf edeyim, hayatımın en heyecanlı röportajlarından biriydi. 76 yaşındaki Redford, Merak etme, ben senden daha heyecanlıyım falan dese de kar etmedi. Karşımda oturan adam tek kelimeyle büyüleyiciydi. O kadar ki yanından ayrılırken onu bir daha göremeyeceğim için azıcık üzüldüğümü bile hissettim. Filmler ikiye ayrılıyor. Bir grupta, Hollywood'un hükmettiği mainstream sinemanın ürünleri var. James Bond ve Yüzüklerin Efendisi serileri bu gruba giriyor. Kalabalık seyirci kitlelerine seslenen pahalı, parayı konuşturan prodüksiyonlar... Bazılarını seviyorum, epey eğlenceliler. İkinci gruptakilerse küçük bütçelerle üretilen bağımsız yapımlar. Tabii durum ülkeden ülkeye değişiyor. Fransa'da mainstream diye bir şey yok mesela. Sizin ülkenizde de bu ayrım çok net değil. Türk filmlerini seyrederken Bu ana akım, bu bağımsız demiyoruz. Bu bir film diyoruz. Mainstream diye nitelenebilecek filmleriniz sadece Amerikan sinemasına, Hollywood'a öykünenler. O yüzden de aslında çoğu Türk filmi bağımsız sayılır. Ama siz, bağımsız filmleri niçin önemsediğimi sormuştunuz. Çünkü mainstream filmlere bir alternatif oluşturuyorlar. Görkemli prodüksiyonlarda rastlayamadığımız yeni anlatım dillerinin var olabileceğini görüyoruz. Karşımızda gerçek hayata benzeyen hikayeler ve gerçek hissi veren insanlar oluyor. Özetle bağımsız sinemacılar daha hümanist filmler üretiyor. Oyunculuğu bırakmadım ki. Mesela bu yıl çok güzel 2 filmde rol aldım. The Company You Keep ve All is Lost. Halbuki aktörlük hala en sevdiğim iş. Tabii 1989'da Sundance Enstitüsü'nü kurduğumda bu işe mecburen ara vermiştim. Sonuçta ortada kar etmeyi hedeflemeyen ama ihtiyaçları her geçen gün artan bir organizasyon vardı, hepimiz deli gibi çalışıyorduk. O dönem Benim Afrikam ve Ahlaksız Teklif gibi çok az filmde rol aldım. Neyse ki sonunda Sundance Enstitüsü kendi kendisini döndürebilecek hale geldi. Gerçi sular durulmuş sayılmaz. Bir süre önce Sundance bünyesinde üretilen filmleri seyirciyle daha kolay buluşturmamızı sağlayacak bir yol aramaya karar verdim. Her yıl düzenlediğimiz Bağımsız Sundance Film Festivali vardı ama bir televizyon kanalı kurarsak daha fazla seyirciye ulaşacaktık. En önemlisi dağıtım sorunu ortadan kalkacaktı. Fakat sormak istediğim şey başka... Filmde anlatılan karakter gibi siz de olağanüstü yakışıklı bir erkek olarak tanındınız. Ah, bundan emin olamazsınız. Kim bilir, belki de hiçbir zaman o kadar yakışıklı biri olmamışımdır. O film aydınlıkla karanlığın, iyiyle kötünün, güzelle çirkinin savaşını anlatıyor. İki erkek kardeş var. Biri çok yetenekli ve cazibeli. Ama ruhunda kontrol edemediği bir karanlık var. Ötekiyse iyi kalpli ve aydınlık. Ama işe bakın ki sıradan görünüşlü hatta çirkin. Hikayeyi bize o anlatıyor. Ama süsleyerek... Çünkü abisini hep kıskandığı için sonradan öyle vicdan azabı duyuyor ki çareyi onun güzelliğini abartmakta buluyor. Romanda açıkça böyle değildi belki ama ben filmi yönetirken bu şekilde yorumladım. Güzellik kafa karıştırıcıdır. Sorunuza dönersek, bazen insan suçluluk duygusunun ağırlığından kurtulmak için bile birisini olduğundan güzelmiş gibi hatırlayabilir. Kesinlikle. Hiç şüpheniz olmasın. Mesela Sundance olarak ileri düzeyde bazı laboratuvar programlarımız var, bunlarla sinemacılarınıza teknik destek vermeye hazırız. Ayrıca ticari kanallarda gösterim şansı bulamayacak filmlerinizi de yayınlayacağız. En önemlisi kaliteli Türk filmleri Sundance Chanel'ın yayınlandığı bütün ülkelerde seyredilebilecek. Sundance Productions için All the President's Men Revisited diye bir film yönetiyorsunuz ve yıllar önce Dustin Hoffman'la oynadığınız Oscarlı All the President's Menin gerçek hikayesini anlatıyorsunuz. Evet, 1973'te Amerika'yı altüst eden siyasi Watergate Skandalı'nı ortaya çıkaran iki gazeteciyi anlattığım yeni bir belgesel bu. Çok basit: Geçmişle günümüzü karşılaştırabilmek için... 70'lerin başında Amerika'da gazeteciliğin altın çağı yaşanıyordu. Bu mesleğin ahlaki bir değeri, önemi vardı. Politik meselelerde hakikati ortaya çıkarmak için deli gibi çaba harcıyor ve çoğu zaman da iktidarla savaştan muzaffer çıkıyorlardı. Bugün Amerika'da gazetecilik tüyler ürpertici bir şekilde değişti. Çok fazla bilginin, çok fazla haber kanalının; internetin, Twitter'ın, Facebook'un kayda değer bir etkisi var. Herkes gerçeğin peşinde ama gerçek, olaylara nereden baktığınıza göre değişiyor. Hangi haber kanalına göre gerçek? Sağ kanattan olanların, mesela Fox News'un yorumu başka, sol kanattan olanların başka. Bu fazlalık özgürlük anlamına da gelebilirdi ama doğrusu günümüzde daha çok bilgi kirliliği anlamına geliyor. Watergate Skandalı 1973'te yaşandı. Gazeteci Bob Woodward ve Carl Bernstein tüm ülkeyi ilgilendiren bu yolsuzluğu ortaya çıkarabildiler. O günlerde politikacıların kapalı kapılar ardına saklanması kolaydı. Bugün işler böyle yürümüyor. Fakat çelişkili bir biçimde her şey o kadar ortada ki bu karmaşa içinde hakiki bilgiye ulaşmak da imkansız. O yüzden Watergate Skandalı bence müzede saklanacak kadar kıymetli, çünkü bir daha asla böyle bir şey yaşanmayacak. Yaşansa bile bunu mesleği gazetecilik olan iki sıradan adamın ortaya çıkarması mümkün olmayacak. Doğrusu eskisi kadar emin değilim. Sanat dünyayı değiştirmemizi sağlamaz, bize dayanma ve mücadele gücü verir, hepsi bu. Galiba dünyayı sadece moda değiştirebilir. İşin kötüsü ondan da hazzetmiyorum. Şaka bir yana, her şey hızla değişiyor. Üstelik değişim epeyce karanlık ve şiddetli. Sandığımızdan daha güçlüyüz. Seçme şansımız var. Ya değişime karşı çıkacağız, ya da ona ayak uyduracağız. Siyasi ortama bakın, bizim sağ kesimde kendilerine Tea Party adını veren bir grup var. Muhafazakar değerlere sıkı sıkıya bağlılar, aynı kalmakta direniyorlar. Oysa değişimin kaçınılmazlığını kabullenirsek işler bir parça kolaylaşır. Obama'nın yeniden başkan olduğu son seçimlerden sonra kara bulutların bir parça dağıldığını söyleyebilirim.


Hatırlamak ve hatırlatmak; katliamlarla yüzleşmenin, adalet talebinin, ikiyüzlü sistemi rahatsız etmenin ilk adımıdır fakat tarihi o kadar katliamlarla, suikastlerle dolu bir ülkede yaşıyoruz ki, bazen aynı güne iki anma düştüğü bile oluyor: Devletin fiziksel ve sözel şiddetine maruz kalanlar olarak hiçbir şeyi unutmuyoruz, unutamıyoruz. İmkanı yok. Antropolog Müge Tuzcuoğlu, Roboski için derlediği, hem Türkçe hem Kürtçe basılan İstenmeyen Çocuklar kitabına Roboski Katliamı'nı Hatırlamak ve Hatırlatmak alt başlığını seçmiş. Türk Silahlı Kuvvetleri'ne ait savaş uçaklarının bombalaması sonucu parçalanarak can veren 34 köylünün yaşadığı Roboski'yle ilgili üç yılda o kadar çok yazı okuduk ki... Köye giden sosyologlar, pedagoglar, yazarlar, sanatçılar oradaki hayatın işleyişini, sınır yaşamının zorluklarını, insanların üzüntülerini, devletten kuru bir af bekleyen halkın Tazminatsa tazminat, daha ne istiyorlar! vicdansızlığıyla uğradıkları yıkımı dillerinin döndüğünce anlattılar. Paneller, yürüyüşler, anmalar yapıldı, üniversite kampüslerinde temsili mezarlıklar oluşturuldu, Roboskili aileler kanallarda, gazetelerde meramlarını anlattı. Hepsini çok önemsiyorum; kendince Roboski'yi anlatan bu kitabı da toplumsal hafıza ve yüzleşme açısından çok yararlı buluyorum. Sahi, bir parça vicdan muhasebesi yapan herhangi birinin Roboski sürecinde yaşananları unutması mümkün mü? Kendi vatandaşına bir özrü çok görüp, ona terörist, kaçakçı, isyancı diyerek katliamı meşrulaştıran devlet erkanını... O kadar yükseklikten Ahmet'i Mehmet'i nasıl ayıralım yahu pişkinliklerini... Bunu sürekli gündemde tutanlara Yatıp kalkıp Uludere diyorsunuz, her kürtaj bir Uludere'dir aymazlıklarını... Şimdiye kadar hiçbir sorumlunun yargılanmadığını söyleyen gazetecilere tasmalı, araştırma komisyonu kurup katliamın örtbas edilmesine izin vermeyen vekillere nekrofil diyen zehirli dilleri... Unutmadık. Dersim için gerekirse dilenen özrün mevzu Madımak olduğunda nasıl hayırlı olsuna dönüştüğünü, referandum döneminde 12 Eylül kayıpları için kürsülerden akıtılan gözyaşlarının, Roboski dendiğinde yerini TOMA'lı, biber gazlı saldırıların aldığını; dev bir riyakarlık çukurunda debelendiğimizi de unutmadık. Roboski utancı her geçen gün daha da perçinleniyor. Sanırım bütün kimliklerimizden soyutlanarak, önce olmayı öğrenmemiz gerek. Başkalarının acılarını hissedebilmek için. Ve kalbimizdeki nefret yükünden kurtulmak, sevmeyi öğrenebilmek için.


Küçük kahramanımız akıllı. Kırmızı uğurböceklerini, mavi gökyüzünü ve sarı muzları nasıl resimleyeceğini çok iyi biliyor. Penguenlerin, gorillerin hatta havai fişeklerin resmini yaparken de bin çeşit renk kullanıyor. Fakat sıra bir öpücük çizmeye gelince, işler karışıyor... Çünkü öpücüğün ne renk olduğunu bilmiyor! Bir resimli kitap için gereken ilham, herhangi bir yerden gelebiliyor. İşittiğim bir cümle veya manava giderken yolda şahit olduğum bir olay... Eskiden en büyük ilham kaynağım, çocuklarımdı, kitaplarımı onların düşünme biçimlerini, yaşamı algılayışlarını, olaylara gösterdikleri tepkileri gözlemleyerek yaratıyordum. Tabii şimdi üçü de artık birer yetişkin. Ne zor bir soru bu! Her öpücük eşsizdir ama bence benim öpücüklerim çoğunlukla pembe veya kırmızı. Yeşil veya mavi de olabiliyorlar. Sanırım tüm öpücüklerim aynı renk değil, zamana veya öptüğüm kişiye göre değişiyor. Başka ülkelerdeki okurlarımın düşüncelerini bilmiyorum ama İspanya'daki küçük okurlarımın sevdiğini hissediyorum. Bir kere onlardan sürekli eğlenceli ve tatlı mesajlar geliyor, posta yoluyla kendi çizimlerini yollayanlar bile oluyor. Mesela Öpücük Ne Renktir ilk çıktığında öpücüğün rengini, kendi çizdikleri resimler aracılığıyla gösterdiler. Annelerin heyecanı da çok güzel tabii ama ben öncelikle çocuklar için yazıp çiziyorum. Onların inanılmaz yaratıcılıklarından ve müthiş dünyalarından çok etkileniyorum. Kanımca çok temel iki nokta var: Birincisi insanın kendine ve ürettiği işe inanması, ikincisiyse çok çalışması.


Aile içi şiddet uygulayanın kimliğine bakıldığında başı yüzde 67.6'lık bir oranla kocalar çekiyor. Yüzde 14.8 babalar ve ağabeyler, yüzde 4.4 ailedeki diğer kadınlar, yüzde 2.8 oğullar, yüzde 2.0 kayınpederler ve kayınbiraderlerin şiddet uyguladığı görülüyor. Feminist Karya Kadın Derneği kurucularından, ayrıca yine feminist Muğla Kadın Dayanışma Grubu üyesi Şakar, Karadeniz ve Orta Anadolu'daki farkındalık çalışmalarını henüz bitirdi, bu çalışmaları şimdi Muğla'da sürdürüyor. Feminist mücadele yeni değil. Elde ettiğimiz hakları bize kimse altın tepside sunmadı, Osmanlı döneminden başlayarak söke söke aldığımız haklar bunlar. Şiddete gelince; hep vardı. Sadece görünürlüğü arttı, konuşulmaya başladı. Bir bakıma Kol kırılır, yen içinde kalır anlayışı ortadan kalktı. Kadınlar haklarını öğrenmeye ve Haklı Şiddet Yoktur anlayışını benimsemeye başladı. Başka bir deyişle, ev içindeki ezberler bozuldu. Ataerkil düzen bugün ciddi sarsıntılar yaşıyor, erk sahipleri elden kaçırmaya başladıkları gücü kaba kuvvete başvurarak geri almaya çalışıyor. Evet, kadınlar kendi güçlerini fark ettikçe şiddet uygulayan erkeklere boyun eğmemeye başlıyor ve onurlu bir yaşam kurmak için kendi olanaklarını yaratmaya çalışıyorlar. Bu durumda erkekler de rolleri elinden alınmış gibi hissettikleri için bildikleri tek yol olan şiddete başvuruyorlar. Yapılması gereken en önemli şey, grup çalışmaları aracılığıyla her yaş grubundan ve her alandan kadınlarla erkeklerin toplumsal cinsiyet farkındalığı edinmesini sağlamak. Bu çalışmalar Kadının İnsan Hakları Projesi çerçevesinde İstanbul'da başlamıştı zaten. Şimdiyse Diyarbakır merkezli KAMER Vakfı tarafından Türkiye'nin 47 ilinde devam ediyor. Buna ek olarak kamu kuruluşları ve okullarda toplumsal cinsiyete dayalı bilinçlenme çalışmaları da yapılmalı. Sevgili Zeytin, o kadar katılıyorum ki sana. Çok teşekkürler bunları yazdığın için. Hele tacizci kadın öğretmenlerin gazetelerdeki bıyıklıların sallaması olduğu konusuna. bunları ancak gördüğümüzü açıkça belli ederek ve tabii ki itirazlarımızı yapabildiğimiz ölçüde medyadan ve yasal yollardan dile getirerek yeneceğiz bence.


Aralarında Jefferson Airplane'den Ask Alice gibi klasikler ve favori grunge grubum Alice in Chains'ten Would var. The Red Paintings ve Marilyn Manson şarkıları gibi daha acayip olanlar da mevcut. Hafiflemek isteyenlere ise Man Man'i tavsiye ediyorum. If I would, could you? Rock tarihinin en güzel, en çarpıcı, en etkili cümlesi... Alice'le bir alakası yok mu diyorsunuz? Grubun ismine bir kez daha bakın derim, ilham kaynağı benim sevgili Alice L. Carroll'ım değilse, kimdir sizce? Zincire vurulmuş olması onu daha az Alice yapmaz! Rabbit Habits albümünden bu şarkı için ben ne diyeyim ki. Alice'in Deli Şapkacı'sıyla bu topluluğun hassasiyetleri tamamen aynı. Ve şarkı şa-ha-ne! Jefferson Airplane'in kült şarkısı. Çok seviyorum. 19. yüzyılın muhafazakar İngiltere'sinde ruhunu hiç değilse rüyalarda özgür bırakmayı deneyen ama onu da başaramayıp her seferinde evinin oturma odasında uyanan Alice'in çeşit çeşit kimyasalla ayılma çabaları. Belki bizim de işimize yarar diye yazmışlar bu şarkıyı. Güzel şarkı! Bana inanmıyorsanız gidip Alice'e sorun. Hayır tabii ki ilk kez yapmıyor bunu, Marilyn Manson bana yakın seviyede ve tam benim tarzımda bir Alice in Wonderland hayranı. Filmini bile çekti, baksanıza. Ama ondan söz etmenin zamanı bugün değil. Şimdilik kitaptan ödünç alınmış ye beni, iç beni konseptiyle idare edin. Alice'in çayırlıktaki tavşanı izleyerek daldığı deliğin onu götürdüğü saykodelik labirenti andıran bir müziği var şarkının. Bunu anlatmayacağım. şarkı her şeyi anlatıyor zaten. Alice'in birtakım kimyasallarla farkında bile olmadan kafa bulma halinin müziği... Bu arada Incubus ne kadar iyi gruptur çoğu zaman. Şarkının adını bir kez daha okuyun: Mushaboom! Bu kadar. herkes öyle düşünür, bir lokmadan büyütüp bir lokmada küçülten mantar düpedüz uyuşturucu işte. Alice delisi biri olarak niyet ettim Lewis Carroll'un iki kitabını (2. si through the looking glass) orijinal dilinde okumaya. Açıkçası çok fazla Alice çevirisi var ve hepsini okumadım. Ama ben mümkünse İngilizcesini okumanı tavsiye ederim Duygu. tomris Uyar çevirisi de var mesela ama orijinalini tam olarak yansıtamıyor, Lewis Carroll okuması değil ama çevirmesi zor bir yazar çünkü.


Evet ya, biz de biraz yakınalım mı? Baksanıza, edebiyata bile el atmışlar. The Decemberists grubunun esas adamı Colin Meloy balinalara ve ezoterik konulara ilgisiyle biliniyor. Ama genç yetişkin kategorisindeki ilk romanı Wildwoodda konu başka. Çizimlerini, daha önce birkaç The Decemberists albümünün kapağında da imzasını gördüğümüz karısı Carson Ellis'in yaptığı kitap, dizi olarak tasarlandı. Olaylar Oregon'da geçiyor ve yazarının deyişiyle, macera, sihir ve tehlike içeriyor. Country müziğin asi ismi Steve Earle 2001'de gitarını rafa kaldırdı ve hayatının bundan sonrasını yazar olarak geçirmeye karar verdi. Seçtiği dal, öyküydü. Sonuç, tuhaf masallardan oluşan Doghouse Roses oldu. Earl o güne dek gezip gördüğü yerleri, soğuk otel odalarını, dumanlı barları anlatıyordu. Karakterleriyse aşkta talihsiz ve hayatta hep kötü seçimler yapmış erkeklerdi. Uyuşturucu bağımlıları, Vietnam gazileri, otostopçular... Öykücü olarak güçlü bir kalem olarak kabul edilse de Steve Earle bugün hala en çok müzisyen olarak tanınıyor. Pek çok eleştirmen tarafından 2010'un en iyi kitabı olarak gösterilen ve National Book Award'u kazanan Çoluk Çocuk, bir aşk hikayesi olarak başlayıp bir ağıt olarak sona eriyor, 60'ların sonu, 70'lerin başındaki New York'a, şehrin zengin ve fakir insanlarına, sanatçılarına ve serserilerine bir selam çakıyor. Yolun başında birbirlerine göz kulak olmaya söz vermiş iki genç sanatçı, Patti Smith ve Robert Mapplethorpe'un yükselişini ve şöhret kapısını aralayışlarını nefes kesici bir içtenlik ve saflıkla anlatan bu kitap, gerçek bir masal. Charles Jessold, Considered as a Murderer, çağdaş müziğin önemli bestecilerinden Wesley Stace'in üçüncü romanı. İlki 2005 tarihli Misfortune, ikincisiyse 2007'de çıkan By Georgedu. Geçen yüzyılın başında geçen Charles Jessold, Considered as a Murderer, genç ve çok yetenekli bir bestecinin hikayesi. Bestelediği operanın sahneleneceği gece karısıyla aşığını öldürüyor ve olaylar gelişiyor... Wesley Stace yazar olarak da öne çıkan bazı müzisyenlere, mesela Rosanne Cash, Kristin Hersh, Juliana Hatfield, John Roderick, Colin Meloy, Josh Ritter ve Rennie Sparks'a hayranlığını gizlemiyor. Nick Cave'in romanlarını ise sevmeyi istemiş ama olmamış, zaten müziğini de sıkıcı buluyormuş. Charles Jessold, Considered as a Murdererda Tristram Shandy ve Laurence Stern'den de çok uzun bahsediliyor. Aslında ünlü müzisyen şu sıralar Laurence Stern üzerine bir opera besteliyor ve edebiyat dergileri için eleştiri yazıları kaleme alıyor. Ünlü besteci, söz yazarı Leonard Cohen müzikte başarılı olmadan önce yetenekli bir şair ve yazar olarak tanınmıştı. Let Us Compare Mythologies adlı şiir kitabı 1956'da, The Favorite Game ise 1963'te çıkmıştı. Montrealli bir Yahudi şairin çocukluktan erişkinliğe kadar hayatı anlatılıyor. Geleneklerle kuşatılmış bir ortamda özgürlük arayışı. Aşk ateşi. Sanata ve insanlığa dair kaygılar. Yoğun cinsellik. Dönemin toplumsal olayları. Ve sancılı bir büyümenin hikayesi. Görkemli Kaybedenler kadar bilinmese de çok güzel bir roman. Tom Waits bir keresinde Bir şair olarak etiketlenmekten hiç hoşlanmıyorum demişti. Ama o da sonunda bir şiir kitabı yayınladı. Fotoğrafçı ve gazeteci Michael O'Brien'la ortak işleri olan Hard Ground, evsizlik kavramından yola çıkılarak yazılmış bir kitap. Waits'in şiirlerine O'Brian'ın uyumsuzları, evsizleri, sokakta yaşayanları görüntülediği fotoğraflar eşlik ediyor. Başımızı çevirip geçtiğimiz insanlara biraz daha dikkatli bakmamızı, görmemizi istiyor Waits; görünmezi görünür kılıyor. Soul Coughing adlı caz topluluğunun lideri Mike Doughty'nin şarkı sözleri zaten her zaman dikkat çekiyordu. 2000'de dağıldıklarında Doughty kariyerine tek başına devam etme kararı aldı ve 2003'te de bir şiir kitabı yayınladı. Screenwriter's Blues şarkısına aşina olanlar şiirlerinin tonunu tahmin edebilirler. Tom Waits + şarap +mum ışığı + sevgili.. Şiir kitabı olduğunu bilmiyordum onuda ekledim listeye.


Filozof, dahi, kültürel şeytan avcısı Witold Gombrowicz'in külliyatı ilk kez toplu olarak yayınlanıyor. Everest'ten çıkan ilk kitap, otobiyografik roman Trans-Atlantik ve ardından gelen Kosmos. Sırada Gombrowicz'in 1952-69 arasında bir dergide yayımladığı Günlükler var. Sürgündeki bir edebiyatçının tıpkı günümüz bloggerları gibi hayatının en mahrem ayrıntılarını okurlarıyla paylaşması heyecan verici. 1939 yazında, Witold Gombrowicz adında genç bir yazar Polonya'dan bir gemiye binerek ülkesinin kültür elçisi olarak Arjantin'e doğru yola çıktı. Bu iş uzun sürmez, 22 ay sonra dönerim diye düşünüyordu, haklı gerekçeleri de vardı: Edebiyat çevreleri tarafından sevildiği söylenemezdi, fazla egzantrik ve başına buyruktu. Kimsenin okumadığı sürrealist öyküler yayınlamış, Ivona, Princess of Burgundia diye bir oyun yazmıştı. Kültürel ortamdan herhangi bir arkadaşı, koruyucusu, ahbabı yoktu. Kısacası kültür elçisi olması arzu edilecek biri değildi. Fakat hayat tahminlere uymadı. Gemi Buenos Aires'e demirledikten 1 hafta sonra Almanlar Polonya'yı işgal etti. Tek kelime İspanyolca bilmeyen Gombrowicz'in kalmaktan başka çaresi yoktu. 20 yıllık Arjantin sürgünü sırasında, önce Ferdydurke ü, ardından, Trans-Atlantici yazdı. İkisi de aynı suskunlukla karşılandı. Bugün 20'inci yüzyıl edebiyatının başyapıtları arasında sayılan Ferdydurke, o dönemin eleştirmenleri için sadece bir delinin zırvalarıydı. Eserleri II. Dünya Savaşı sırasında Nazilerce, sonrasında da Stalinistlerce yasaklandı. O bloglarda, ülkesi Polonya'da yasaklı olmasının verdiği ıstırabı şöyle dile getirmişti: İstiyorsanız, kesin gırtlağımı. Ama böyle kör bir bıçakla değil. Bir başka sayıda da şunu yazmıştı: Madem okunmak istiyorum, kendimi yeniden icat etmeliyim. Filozof Gombrowicz'i, dahi Gombrowicz'i, kültürel şeytan avcısı Gombrowicz'i ve daha nicelerini icat edeceğim. Dünyanın onu keşfetmesini sağlayan Cosmosu o dönemde kaleme aldı. Günlükler ise 1969'da 700 sayfalık dev bir kitap olarak İngilizce yayınlandı. Bu arada umarım Everest Yayınları, bu yersiz yurtsuz edebiyat provokatörünün Günlüklerini ve olağanüştü güzellikteki romanı Pornografiyi de basar.


Pronto Tour'un edebiyatla geziyi birleştiren nefis tur programının ilk durağı Romanya'yı gezdim ve çok güzel anılar, fotoğraflarla döndüm. İşte aldığım birkaç küçük not. + Romanya'yı çok sevdim ama sanki benim için çok da yeni bir yer değildi; kuytu caddelerini, taş kapıların ardına gizlenmiş güzel avlularını daha çocukken dolaşmıştım. Panait İstrati'nin romanları Kira Kiralina, Arkadaş ve Sokak Kızı sayesinde... Kutsala, gizeme, görünür ya da görünmez sihirlere kıymet veren Mircea Eliade, hayatıma daha sonra girdi. Onun Mistik Öyküler, Matmazel Christina, Demirciler ve Simyacılar gibi eserleriyle birlikte, Romanya'nın tekinsiz arka sokaklarını dolaştım, sırlarını keşfettim. Tesadüf değil herhalde, ikisi de çok acı çekmiş. Gençliğinde hızlı bir solcu olan İstrati sonradan bu ideolojiye karşı hayal kırıklığını, umutsuzluğunu dile getirmiş hatta intihara kalkışmış. Eliade ise komünist rejim sonrası yaşadığı baskılar yüzünden ülkesini terk etmiş. + Bu topraklardakilerin yüzde 60'ı büyüye inanıyor ve dünya büyücü nüfusunun epey bir kısmı burada yaşıyor. O kadar ki büyücülük devletin 2011'den beri resmen kabul ettiği bir meslek. Gerçi büyücüler bundan pek hoşnut değil, çünkü artık vergi ödemek zorundalar. Bu yüzden ülkenin dört bir yanından gelen büyücüler, hükümeti büyüyle etkisiz hale getirmek için zehirli mandrake otunun insan bedenini andıran köklerinden tutam tutam alıp beddualarla Tuna Nehri sularına serpmişler. Eh, böyle başa böyle tarak! Başkan Başesku ve ekibi de lanetten korunmak için onların ayin yaptığı günlerde pembe aksesuvarlar takmaya başlamış. Bu arada haziranda perileri ve diğer orman yaratıklarını kutlamak için Cricau Festivali düzenleniyor, beyazlar giyen kızlar Sanziene dansı yapıyor. + Peleş Kalesi'ni de görmek gerek. Sinaia'daki Prahova Vadisi'nde yer alan bu yapı, Drakula'nın kasvetli mi kasvetli Bran Şatosu'na hiç benzemiyor. Acayip güzel, çok tatlı, oyunlu, oyuncaklı bir yer. Romanya'nın ilk kralı Carol'un yazlığı olarak 1875'te inşa edilmiş, yapımında 400 usta, binlerce işçi çalışmış. Ama bu iş öyle uzun sürmüş ki Carol, kalenin tamamlandığını göremeden, 1914'te ölmüş. Oymalı ahşap tavanları, peri masallarından çıkmış gibi duran renkli salonları, işlemelieriyle insanı büyüleyen bu Neo-Rönesans tarzı binanın dekorasyonunu bizzat Kraliçe Elisabeta yapmış, duvarlarını da Gustav Klimt'in tablolarıyla süslemiş. Ayrıca sayısız gizli kapı ve geçit de ekletmiş. İçinde mini bir sinema salonu bulunduğu ve Avrupa'da merkezi ısıtması, havalandırma sistemi ve elektriği olan ilk kale sayıldığı bilgisini de şuraya iliştireyim. + Eh, karanlıklar prensi Vlad Tepeş'ten bahsetmemek olmaz. Siz, Kazıklı Voyvoda veya Drakula da diyebilirsiniz, sonuçta aynı kapıya çıkıyor. Bram Stoker, 19'uncu yüzyılda Drakulayı yazınca, topu topu 6 yıl hüküm sürmüş olan Vlad Tepeş bir anda pop kültür ikonu oldu. Gerçi 6 yılda öyle korkunç şeyler yapmıştı ki! Başa geçtiği gün şehrin yoksullarını, dilencilerini, mahkumlarını bir şatoda toplayarak büyük bir ziyafet vermiş, sonra da kapıları kapatıp şatoyu aleve verdirmiş mesela. Onun döneminde sokakta içi elmaslarla dolu bir sandık dursa, kimse dokunmazmış, çünkü en hafif ceza diri diri kazığa çakılmak ya da çivili koltuklara zincirlenmekmiş. Bahsi, bu feci adamın isminin yarısının Türkçe olduğunu söyleyerek kapatacağım. Vlad Tepeş'in babasına halk 'Dragon, yani Ejderha Tarikatı üyesi' anlamında Drako diyormuş. Vlad Tepeş'de bu durumda Drakoğlu diye anılıyormuş, zamanla Drakula'ya dönüşmüş. + Parlamento sarayı, dünyanın en büyük yönetim binası olarak Guinness Rekorlar Kitabı'na girmiş. Çavuşesku'nun Cumhuriyet Evi adını verdiği bu 12 katlı, bin 100 odalı bina, bugün Halkın Evi olarak anılıyor. İnşası için Transilvanya'dan 1 milyon metreküp mermer getirtilmiş. İçindeki sayısız ayna, bin 409 avize ve 480 şamdan için 35 bin ton kristal üretilmiş. Kapılar, pencereler, sütunlar ve şamdanlar için 700 bin ton çelik ve bronz, parkeler ve lambriler için 900 bin metreküp ceviz, meşe, kiraz, karaağaç, çınar odunu, değişik boylarda toplam 200 bin metrekare yün halı, gümüş ve altınla işlenmiş nakışlı kadifelerle ipek kumaşlar kullanılmış, içeriye dev dokuma makineleri kurulmuş. Sarayın önüne de Paris'teki Champs Elysees Caddesi'nin aynısı yapılmış, sadece Çavuşesku, Bizimki 1 metre daha geniş olsun diye buyurmuş, o kadar. Tabii bunca görkem, sarayın duvarlarına sinmiş o derin yalnızlığı, kederi kapatamamış, ayrı konu. Şahsen ben, burada da bir başka romanın yazarını beklediğini hissettim. Bir ek: Rehberimiz hala sıkı bir komünist olan Marian Bey'di ve açıkça söylemese de Vlad Tepeş'e hayrandı. Bir de Çavuşesku'ya. Onun döneminde her şey ölçüyle satılıyordu, mesela 100 gram peynir almamıza izin vardı, zaten paramız ancak o kadarına yetiyordu. Şimdi marketlerde her şey var, dilediğimiz kadar alabiliriz ama paramız hiç yok dedi. Ardından o dönemde kültüre, sanata verilen önemi ve ABD'nin Çavuşesku'yu nasıl harcadığını anlattı.


Bu ikinci gruptakiler eminim son görkemli manevrasından ötürü J. K. Rowling'e şapka çıkaracaklardır. Çünkü bugüne kadar hiç kimsenin akıl edemediğini yaptı ve okura, yayıncıya, medyaya sağ gösterip sol çakmayı başardı. Yani karşı çıkıyor gibi göründüğü PR'ın en alasını yaptı. Böylece de PR sanatının büyük ustası, nasıl demeli piri sayılmayı sonuna kadar hak ettiğini kanıtladı. Üniversitelerin ilgili bölümlerinde ders verse yeridir. İzninizle özetleyeyim... 7 kitaplık Harry Potter serisiyle dünyanın en zengin yazarı haline gelen J. K. Rowling geçen kış yetişkinlere hitap eden toplumsal içerikli bir roman yayınlamış ve bir bakıma yüksek edebiyat yapabileceğini de göstermeyi denemişti. Birileri ona yüksek edebiyatın tarifinde ille bunların bulunması gerekmediğini hatırlatmalıydı. Zaten formül tutmadı, bizde Boş Koltuk adıyla çıkan roman okurdan umut edildiği kadar ilgi görmedi, dahası eleştirmenler tarafından yerden yere vuruldu. Üç ay önce Robert Galbraith adlı tanınmamış bir yazarın The Cuckoo's Calling adlı polisiye romanı yayınlandı. Eleştirmenler bir ilk roman olarak onu o kadar beğendiler ki şurada burada arka arkaya methiyeler çıkmaya başladı. Gelin görün ki okur kitaba pek yüz vermemiş, ilk dört haftada 449 adet satılan kitap üç ayın sonunda toplam 1500 adet satılabilmişti. Rowling'in bombası temmuz başında patladı. Judith Callegari adlı bir kadın Sunday Times gazetesinin kitap eleştirmenine bir tweet atıp Robert Galbraith'in aslında J. K. Rowling'den başkası olmadığını yazdı. Tweet iki gün içinde silindi ama bazı gazeteciler ihbarın doğruluğunu araştırmaya çoktan başlamıştı. Gerçek birkaç gün içinde ortaya çıktı, Galbraith hakikaten J. K. Rowling'di. Üstelik bunu yazarın kendisi de doğruluyordu. Aslında buna bir itirazım yok. J. K. Rowling sevdiğim bir yazar, sosyal içerikli son romanında epey sıkılmıştım, o yüzden fantastiğe dönmese de polisiye yazmaya karar vermesi beni sevindirdi. Takma isimle yazması da anlaşılır bir şey bence, tabii eğer üç ay içinde itiraf etmeseydi. O yüzden sırrının açığa çıkmasına üzüldüğünü söylerken bence sahtekarlık ediyor ve ortada dev bir PR kumpası olduğunu örtbas etmeye çalışıyor. Kanıt istiyorsanız epeyce var: İtirafın hemen ardından kitabın kapağı değiştirildi ve The Cuckoo's Calling daha sansasyonel bir kapakla okur karşısına çıktı. Ayaküstü ciltli versiyon bile yapıldı. Ayrıca Rowling halihazırda ikinci kitabı da bitirmek üzere olduğunu, hem de Robert Galbraith'in internet sitesinden açıkladı. Demek ki bir yazarın takma isimle yazması değilse bile takma isimle yazdığını açıklaması gayet karlı bir proje olabiliyormuş. Peki sonuç? Amazon'a 4709'uncu sıradan giren ve ilk ay sadece 449 adet satan The Cuckoo's Calling bir numaraya yerleşmiş durumda. Uzun süre de inecek gibi görünmüyor.


Başlık bana ait değil, Foreign Policy dergisinden. Geçen yılın başlarında yayınlanmış bir yazıdan. 2015 Nobel Edebiyat Ödülü hiç beklenmeyen birine, gazeteci kitapları yazan Belaruslu Svetlana Aleksiyeviç'e gidince bu eski tartışma alevlendi tabii. Geçen 25 Mart'ta Foreign Policy'de Rus edebiyatı öldü mü diye bir haber çıkmıştı. Rus edebiyatında dünyaca popüler olmuş son büyük roman, Nobel ödüllü Boris Pasternak'ın 1958 tarihli Dr. Jivagosuydu. Aleksandr Soljenitsin'in Gulag Takım Adaları adlı dört ciltlik dev eserinin Batı'da yayın tarihiyse 1973'tü. Devamında, deyim yerindeyse, Rus edebiyatından bir daha haber alınamamıştı. Foreign Policy'nin konuştuğu eleştirmen Dmitry Bykov'a göre problem iyi kitaplar yazılmamasında değil, yazılanların kapsamlı bir şekilde başka dillere çevrilememesinde. Meslektaşı Masha Gessen'se katılmıyor. Ona göre çağdaş Rus yazarlarının birinci sınıf edebiyat eserleri ürettikleri ne yazık ki söylenemez. Çevirmen Will Evans'a bakılırsa, Rus edebiyatı gerilemiş falan değil. Sırf 2013'te 120 bin kitap basıldığı düşünüldüğünde, yayıncılık açısından da durumun gayet parlak olduğu ortaya çıkıyor. Evans, Esas sorun Batılı okurların önyargısında diyor. Batılı okurlar Rus yazarların belirli bir alanda üretmesini, üslup bakımından değil belki ama içerik bakımından devrimci, yani politik odaklı bir edebiyat eserleri yazmasını istiyor. Bunun dışında kalan edebiyat ürünleriyle de ilgilenmiyorlar. Rus edebiyatı denince, yeni jenerasyondan ağır milliyetçi Zakhar Prilepin gibiler isimler de akla geliyor ama Sin ve Sankya gibi romanların yazarı Prilepin şimdilik sadece Rusya'da popüler. Öte yandan kitaplarını İngilizce yazan Don't Let My Baby Do Rodeo ve A Replacement Lifeın yazarı Boris Fishman, New York'ta, Maidenhair ve The Light and the Darkin yazarı Mikhail Shishkin ise İsviçre'de yaşıyor. Dilimize de çevrilen Süper Acıklı Gerçek Bir Aşk Hikayesi ve Absurdistan adlı romanların Brooklyn'de yaşayan yaratıcısı Gary Shteyngart ise artık Batılı yazar kategorisinde sayılıyor. Onları Rus edebiyatı kapsamında değerlendirmek imkansız.


Engin Kılıç'a ilkin Molla Davutzade Mustafa Nazım Erzurumi'nin ideal toplumunun bizim için de ideal olup olmayacağını soruyorum. Bütün ütopyalar için geçerli olabilecek bir cevapla, Birinin hayali bir başkasının kabusu, birinin ütopyası bir başkasının distopyası olabilir diyor. Kılıç'a son sorum, günümüzde ütopyaların yazılmasına imkan olup olmadığı. Şöyle cevaplıyor bu sorumu: Bir insanı ütopya yazmaya iten en önemli dürtü, mevcut siyasal, toplumsal durumdan ya da düzenden duyduğu rahatsızlık, tatminsizliktir. Bu tatminsizliğin hep var olacağını düşünürsek, bugün de gelecekte de ütopyalar yazılacaktır. Onunla röportajımızı bu iki cevabın ışığında okursanız göreceksiniz, Mustafa Nazım Erzurumi'nin 1913'te hayal ettiği ideal İstanbul aslında bizim bugün bu şehre dair yakındığımız hemen her şeyi içeriyor. Doğrusu bunu ben de bilmiyorum. Eldeki kaynaklarda hakkında hiçbir bilgiye ulaşamadım. Kitaplarından birinin kapağından Mustafa Nazım'ın Babıali Caddesi'nde Orhanbey Hanı'nda Asar-ı Vatan Fabrikası sahibi olduğunu öğreniyoruz. Kitabın içeriğinden de mühendisliğe, sanayiciliğe eğilimli biri olduğu anlaşılıyor. Şimdilik elimizde başka bilgi yok. Doğru, aslında bir ütopya olarak nitelenemeyecek olsa da Peyami Safa'nın Yalnızız'ının yanı sıra Yeni Turan ve Ankara gibi birkaç örnek daha sayılır, ileriye gitmez. Bunda Eski Türkçe metinlere erişimin kısıtlı olmasının önemli rolü var tabii. Ben bu kitaptan Kayahan Özgül'ün Türk Edebiyatında Siyasi Rüyalar başlıklı çalışması vasıtasıyla haberdar olmuştum. O kadar ilginç ayrıntılar içeriyordu ki kitabı günümüz okuruyla buluşturmamak yazık olacaktı. Ben de metni hem Latin harflerine aktardım hem de sözlük kullanmak istemeyenler için sadeleştirdim. Yani elinizdeki kitap hem orijinal metni hem sadeleştirilmiş versiyonu içeriyor. Anlatının merkezinde yer alan olay, bu yıl yüzüncü yıldönümünü idrak edeceğimiz 1912-1913 Balkan Savaşları. Birinci Balkan Savaşı'nda Osmanlı orduları Balkan devletleri ittifakına karşı kesin ve açık bir hezimete uğruyor ve Osmanlı Devleti'nin bütün Avrupa toprakları birkaç hafta içinde kaybediliyor. Bu hezimetin ve onun askeri, siyasal ve toplumsal sonuçlarının yarattığı büyük travmayı anlatıcı üzerinden görebiliyoruz. Bu çerçevede geçmişi hatırlamanın iki işlevi var: O şanlı geçmişi gururla hatırlamak, ama aynı zamanda o günkü hezimeti geçmişte yapılan hatalara bağlamak. Gelecek ise, o hatalardan ders alındığında yine nasıl güçlü, nüfuzlu, zengin bir devlet olunabileceği umudunu vermeyi amaçlıyor. İşte bu ikisinin arasında Balkan hezimeti bir tür kurucu felaket olarak konumlanıyor. Yazarın toplum tahayyülünün şekillenmesinde hem Türkçü-İslamcı eğilimleri, hem de Balkan Savaşı travmasının yarattığı öfke dolu, rövanşist duygular belirleyici oluyor. Dolayısıyla kitapta fazlasıyla merkeziyetçi, tepeden inmeci, düzleştirici, totaliter bir yapı hayal ediliyor. Amaç, dönemin pek çok ütopik eserinde görüldüğü gibi, yok olmanın eşiğindeki devleti kurtarmak ve onu yeniden Avrupa'ya kafa tutan, güçlü ve zengin bir hale getirmek. Aslında Boğaz'da köprüler, yoğun yapılaşma ve inşaat düşkünlüğü, sanayileşmeyi her şeyden daha öncelikli görme, nüfusu arttırma, gayrimüslimlerle ilgili politikalar gibi, bazıları bugünün koşullarında tepkiyle karşılanan bazı tercih ve uygulamaların hangi koşullarda ortaya çıktığına dair ciddi ipuçları içeriyor bu kitap. Dolayısıyla 24. yüzyılın İstanbul'u aslında bugüne fazlasıyla benziyor. İstanbul 10 milyon nüfusa ulaşmış. Boğaz'da üç katlı bir köprü var. Boğaziçi eski harap görünümünden kurtulmuş, her iki tarafına boydan boya geniş rıhtımlar, rıhtımlara bakan sekiz-on katlı binalar inşa edilmiş. Arkadaki dağlar da düzleştirilmiş ve üzerlerine köşkler kondurulmuş. Adalara şimendiferlerle gidiliyor. Ancak adaların etrafını fabrika bacaları tıpkı kara bulutlar gibi sarmış. Teknolojik gelişmeler yaşamın her alanına yansımış. Parmakla basıldıkça istenilen harfleri sıraya getiren yazı makineleri kullanılıyor, telsiz telgraf cihazları her evde bulunuyor. Sokaklarda sesli duvar gazeteleri var. Üç boyutlu fotoğraf çeken kameralar, elektrikli cep sinematografları, elbise gibi giyilen uçma makineleri, su ve havayla işleyen motorlar kullanılıyor. Zihinleri durgun ve yorgun olanlar, akıl tedavihanelerinde basit bir beyin ameliyatıyla iyileştiriliyor. Duvarları sudan yapılmış otellerde uyku makineleri bulunuyor. İstanbul'un merkezindeki meydanın ortasında kale gibi polis merkezinde şehre girenlerin röntgeni çekiliyor ve kayda geçiriliyor. Bir de şehirdeki insanların her hareketlerinin gözlenebildiği ve kaydedildiği devasa döner aynalar var. Yeni doğan çocuklar ailelerinin yanına bırakılmıyor, doğum ve terbiye evlerinde fenni usullerle yetiştiriliyor, eğitiliyor. Ebeveynleri çocuklarını ancak randevuyla görebiliyor. Yazar hem kadın-erkek eşitliğini sağlamak hem de harem-selamlık kurumunu korumak için ilginç bir uygulama da düşünmüş. Öğlen saat 12'de bütün şehirde çanlar çalınıyor, toplar atılıyor ve erkekler için sokağa çıkma yasağı başlıyor. 2,5 saat boyunca şehir kadınlara kalıyor; tüm ticaret, üretim, idare ve benzeri işler kadınlar tarafından yürütülüyor.


Sorunun cevabını düşünürken roman kahramanlarını genellikle seksi bulmadığımı fark ettim. Sebebini bilmiyorum. Belki de insan özdeşleştiği birilerine o gözle bakmıyor. Bir sürü sevdiğim, etkilendiğim roman kahramanını geçirdim kafamdan; hiçbiri seksi değildi. Yine de uzun düşüncelerden sonra bir tane buldum galiba. En seksi bulduğum roman kahramanı, ayıptır söylemesi, Asami Yamazaki. Ryu Murakami'nin Audition romanının tekinsiz kadın kahramanı... Takashi Miike tarafından filme de çekilen romanı İngilizce okumuştum. Kadın kahraman Asami Yamazaki önce kırılgan, naif, su gibi sonra psikopat, delici-kesici ve ruh hastası gibiydi. Bir adama önce her şeyini veren sonra kendisiyle oyun oynandığını anlayınca adamın bacakları dahil her şeyini alan, bembeyazken bir anda kapkara olabilen, duygusal yıkıntısını fiziksel şiddete döndüren bir genç kadın. Onun bu değişiminde seksi bir şeyler vardı kesinlikle.


Anladınız, benim bu haftaki tavsiyem zamansız bir güzellik olan Pippi Uzunçorap serisi. Üstteki iki illüstrasyona iyi bakın. Onlar, hayran olduğum Anna + Elena Balbusso kardeşlerin Uzunçorap Pippi çizimlerini görüyorsunuz. Yaz tatili eğlence, serbest zaman, yeni keşifler demek. İşte biz de tam bu nedenle, okurlarımızın tatil maceralarına keyifli kitaplarla eşlik etmek istedik. İlk önerimiz, masallarıyla tanıdığımız Çiğdem Gündeş'in A-Tik-Tuk isimli ilk öykü kitabı. İçinde, mutlulukların, farklılıkların, umudun yanı sıra hayatın zor taraflarına dair düşündürücü öyküler yer alıyor. Yaşamla ölüm arasında varlıklarını sürdürenlerin sığınağı olan Ara Alem serisinin 2. kitabı Yasak Oyunun yazarı ise Miyase Sertbarut. 12 yaşından büyük çocuklara uygun olduğunu söyleyebileceğim gerilim türündeki bu kitap, bilgisayar oyunlarının vahşiliğini, saldırganlığını eleştiriyor, yardımlaşma, özveri gibi değerlerin günümüzde nelere feda edildiğini dile getiriyor. Eğlenceli karakterleri ve komik çizimleriyle çocukların yakından tanıdığı Liz Pichon'ın Tom Gates serisinin 7. kitabı Birazcık Şanslı, bu yazın kahkaha vadeden kitaplarından. Yaz tatili için eğlendirici, sürükleyici bir seçim... Çizim yapmayı ve ablasını sinir etmeyi seven muzır Tom'un yeni icadı Şans Ölçer'le karşı karşıyayız bu yeni macerada. Kendini şu sıralar pek şanslı hissetmeyen kahraman için bu durumun tersine dönüp dönmeyeceğini göreceğiz. Eva Furnari'nin yazıp resimlediği Şair Kısakulak da sıra dışı bir kitap. Kaplumbağa ruhlu içine kapanık bir şair tavşanı anlatıyor. Cinsiyet eşitliğine yaptığı göndermelerle okuru kalıpları sorgulamaya yönelten bir kitap olduğunu söyleyebilirim. İmdat! Çıkarın Beni Buradanın yazarı Salah Naoura. Uğraş eksikliği çeken 10 yaşındaki Henrik'in maceralarını mizahi bir dille anlatan kitapta Henrik ve ailesi, yıllar sonra dönen büyükanne sayesinde, hem kendilerini hem de birbirlerini yeniden keşfediyor. Meike Haberstock'un yazıp resimlediği Zaman Sihirbazına gelince, zaman kavramını, bir çocuğun saat okumayı öğrenme macerası üzerinden işleyen ve modern insanın zamanı kullanma biçimlerine sıkı eleştiriler getiren kitap yetişkinlerin de ilgisini çekebilir. Ben en son İthaki Yayınları etiketiyle almıştım birkaç tanesini.


Kendisinin Tirildeme adını verdiği korku-gerilim türünde yazdığı Öte Yer, Muska, Yatır gibi romanlarla bir korku eşiğini aşmamızı sağlayan Sadık Yemni, Şeytanın toptan imhası için çabalayan kuralcı toplumlarda aşırılıklar da şiddetli olur. Bilinçaltları megaton patlayıcılarla yüklüdür. Avrupa ve Amerika'da böyledir. Türkiye'de şimdilerde bile yeterince değildir, diyor. Korku edebiyatının bence laf kalitesi ve kurgu yetkinliği açısından hiçbir sınırı yok. Polisiye, fantastik, bilimkurgu ve casusluk romanlarında olduğu gibi... Tamamen yazarın seçimiyle ilgili bir durum. Bizde kaliteli korku edebiyatı yapılamamasının nedenleri çok basittir: Bu işe soyunmuş yazarlar Anadolu'nun kültür derinliğinden bihaberler. Divan-ı Kebir'i, Mesnevi'yi, Kur'an'ı, Eski Ahit'i, Kutadgu Bilig'i bilmezler. Psikanalizi de metne yeterince yediremezler. Amerikan filmlerinde gördükleri bazı şablonlarla durumu idare etmeye çalışarak kendilerini berhava edip dururlar. Türkçeleri çoğunlukla ruhsuzdur. Türkiye ünlü yazarların, Lisedeyken matematiğim çok kötüydü, diyerek övündüğü bir ülkedir, unutulmasın. Şimdi icat çıkarma! demeyi de çok severiz, malum. Oysa iyi kurgu biraz da matematiktir. Korku edebiyatı, klasik yapıtları temel alındığında, kökünü mitlerden, dini metinlerden, metafizik beklentilerden alan, psikanalizle harmanlanan; belirsizliğin, tekinsizliğin, beklenmedik durumların heyecan yaratacak tarzda kurgulanmasıyla oluşan, görselliğe aşeren, felsefi çağrışımları da olan bir türdür. Türkiye'nin bu alandaki makus talihi 1996'da Muska'nın yayımlanmasıyla değişmiş ve Türk korku edebiyatı Avrupa'da ve dünyada üstün bir konum kazanmıştır. Özellikle Öte Yer ve Yatır'ın arz-ı endam etmesiyle bu konum yerini iyice pekiştirmiştir. Onlarla edebiyat yapıtı dediğiniz kitapları yan yana koyup edebiyat seviyelerini karşılaştırdığınızda şaşırtıcı sonuçlar alacaksınız. Edebiyat ve felsefe yüklü korku-gerilim romanları ya da benim keşfim olan terimle tirildeme yazmak mümkündür. Korku edebiyatının yeraltı edebiyatı alanında yer alması, sadece yazıyla ani yüzeysel etki ve görsel tekinsizlikler yaratma peşinde olan yazarların, çizerlerin bu alanda verdikleri ekmek kazanma mücadelesinin sonucudur. O kitapları yazanların ana- vatanı Amerika'dır; edebiyat yapma kaygıları da yoktur ama türün klasiklerini iyice tiftiklemişlerdir. Filmlere de büyük ölçüde ilham vermiş ve görsel malzeme sağlamışlardır. Korku-gerilim geleneğini kurmuşlardır. Bu ancak Amerika gibi bir ülkede olabilirdi. Çoraklığın ben ve bu alanda becerikli yazarlar sayesinde ciddi anlamda giderildiğini rahatlıkla söyleyebilirim. Dışlama ve aşağılama ise ithal bir tavırdır. Türk okurunun geçmişindeki deneyimlerden kaynaklanmaz. Okur, geçen yüzyılda yazılmış ve bugünün yazarlarına örnek olmuş az sayıda korku öyküsünü, romanını bilmez. Batılı, zamanında şöyle demiş, o halde bu bizim için de doğrudur, tevekkülüyle ilgilidir daha çok. Bir de, bizden adam olmaz tavrı var tabii. Bu sadece Türklere has bir meziyet değil. Ben otuz yıldır Hollanda'da yaşıyorum. Bu ülkede benim çapımda bir korku, fantastik, gerilim, paranormal, bilimkurgu kolajı yazarı maalesef yoktur. Hollanda'da ciddi hiçbir eleştirmen bir yerlinin dünya çapında özgün bilimkurgu, fantastik, polisiye vb. yazabileceğine kalpten inanmaz. Inanılmayan şey de var olmaz. Neyse ki bizde öyle değil. Artık değil. Türkiye'de birkaç kötü kitabın biraz yaygara çıkarması, birinin kofti olmaya mahkum bir filmle sinemaya uyarlanması, ardından birbirinden yetersiz film ve dizilerin belirmesi falan da bu inancı pekiştiren olgulardır. Bir önceki soruya verilen cevapta kaldığımız yerden devam edeyim: Türkiye dünya korku edebiyatında çok üst bir noktada durmaktadır. 1996, Türk edebiyatının milatlarından biridir. Din ve cinsellik, korku edebiyatında önemlidir. Cinsellik ve mahremin ilgası. Tabulara rağmen, aşırı Katolik yazarların harika korku öyküleri vardır. Şeytani özgürlüğe özlem projeksiyonları. Tabu tek başına engel değil. Ölçüt sorunu da var. Kültür bakışı desek hatta? Okuyup yazmayan, taşra cümbüşlü, yeterince endüstrileşmemiş toplumlar, endüstrileşmiş toplumların ölçütlerine uygun yapıtlar veremezler. Ama bu, özgün korku hikayeleri yoktur, anlamına gelmez. Sözel olarak harika malzemeler dolanmaktadır hala etrafımızda. Din bütün mitolojik yüküyle de temsil edilir. İnançlar sınanır. Zayıflar ve aşırı cüretkarlar elenir. Kötülük vurur, yıkar, zarar verir ve geçer. Kalanlar birlik halini, tövbe titreşimlerini deneyimlerler. Bir nokta pek az vurgulanmaktadır: Şeytanın toptan imhası için çabalayan aşırı kuralcı toplumlarda aşırılıklar da şiddetli olur. Bilinçaltları megaton patlayıcılarla yüklüdür. Avrupa ve Amerika böyledir. Türkiye hala böyle değildir. Kutsal olanı tahrip itkisi bir yerde, şeytandan aşırı arınma sürecinin dışavurumudur yani. Bizde şeytan, tabulara rağmen çok şiddetle bastırılamadığından şeytanlaşma ve şeytanlaştırmada da aşırılıklara fazla rastlanmaz. Biz, kol kırılır, yen içinde kalır kültürü sayılırız. Bu yüzden bizim korku edebiyatımızda genel olarak dinden, yerel kültürlerden kopukluk, dilde ruhsuzluk, renksizlik gibi olumsuz faktörlere bir de bu eklenince kayda değer bir iş kolay kolay çıkmaz. Küreselleşmeyle aşılmakta olan bir merhaledir yalnız. Her şeyi küreselleşmeye havale ettik ya! İslamik şeytanla Hıristiyan şeytan arasındaki farktan söz ettiniz. Bizimki ayın evreleri gibi. Dolunay, yarım ay, hilal, karanlık ve uzak. Kafaya takmıyorum. Korku da dahil tirildeme türünde olmazsa olmazlar arasında iki öğe daha var: Biri özgün dil. Çeviri gibi olan bir dil değil; Türkçe gerilim dili. Bu yön bizde çok eksiklidir. Bir de hiç kimsenin pek sözünü etmediği bir yan; mizah. Mizahın, taşlamanın, kurulu düzen ve egemen kültürle dalga geçmenin en iyi temsil edildiği yerlerden biri Batı'da thriller denilen türdür. Korku türünü de kapsar. Benim kitaplarımı baştan sona bir mizah eseri olarak okumanız mümkündür. Sululuk, laubalilik, gereksiz argo kullanımı değil, kaliteli mizah metinleri işlenmiş zekanın işaretidir. Cinsellik çok çeşitli kullanım alanı bulmakla birlikte bana kalırsa mesaj tektir: Ölümsüzleşme sürecinin kesintiye uğraması, kalan zamanı azapla geçirme endişesi. Vampirin genç bir kadının boynundan kan emerken ona zehrini bulaştırması, kadını dölleme sürecidir bir bakıma. Kötülükle, alışılmadıkla, sıradışı olanla aşılamadır. Çocuğu doğurarak genlerin ölümsüzlüğünü sağlayacak mekanizmayı yeniden kurmaktır. Çalışma şeklini değiştirmektir. Uyarlamaktır. Korku edebiyatının nihai olarak vardığı yer, tatbikat güdümüzdür. Glutimus maksimuslarımızı, kıçımızı yani, rahat bir koltuğa yerleştirmiş, sırtımızı emin bir yere dayamış durumda korku egzersizi yapmak, askerlerin barış zamanında tatbikat yapmalarına benzer bir durumdur. İnsanın geçmişi korkulu anlar, eziyet, şiddet, boş inanç ve kahırla yüklüdür. En emin ve zararsız yolla o anlara dönmeyi bu nedenle bilinç düzeyinde olmasa bile önemseriz. Sadece geçmişe özlem değil, gelecekte başımıza gelmesi muhtemel belalara karşı bir aşı, hazırlık gibi görürürüz. Dinler ruhun sonsuzluğundan ve teorik olarak; cinsellik ise genlerin sonsuzluğundan ve pratik olarak söz eder. Iyi bir korku filmi ya da kitabı bizi bu iki seslenişle sarmallı hale getirir. Ruh ve gen sarmalı. Ana rahminin güvenli ortamını özleriz. Cinselliğimiz için için kırbaçlanır. Sonsuz yaşama özlem, kaybetme korkusuyla yüklü endişe ve ölümsüzlük arzularımızla kucak kucağa, merak ve heyecan baloncukları üfler dururuz.


Beni beklemeyin, çok yorgunum, siz bu röportajda Saffet Murat Tura ile Ebru Çeliktuğ'un peşinden gidin... İyi gelecek. Psikiyatri biliminin ülkemizdeki hatırı sayılır temsilcilerinden Saffet Murat Tura, öğrencilik yıllarından beri sorgulamaktan vazgeçmediği psikiyatrinin temel sorunları üzerine kaleme aldığı Beynin Gölgelerinde, felsefe ve psikiyatri arasında benzersiz bir diyalog kuruyor. İnsanı evrenin en karmaşık yaratıklarından biri haline getiren bilinç ve beyin üzerine bildiklerimizi sarsacağa benzeyen bilgiler içeren Beynin Gölgeleri, psikiyatri ve felsefenin engin sularında kulaç atmayı sevenler için müthiş bir okuma serüveni vaat ediyor. 'Psikiyatride eşölçümlü olmama problemi' olarak tanımladığım durum günlük psikiyatri uygulamasını etkilemez aslında. Mesela kaçımız akıllı cep telefonlarımızın ya da bilgisayarımızın nasıl çalıştığını biliyoruz ki? Ama kullanıyoruz işte. İşler yolunda gittiğinde de sorun kalmıyor. Bir tür 'heuristic' bilgi bunlar, yani 'el yordamı'. Psikiyatride eşölçümlü olmama problemi diye formüle ettiğim durum açısından da böyle. Problemi bilmeseniz de klinik pratiği sürdürürsünüz. Bu nedenle pek çok psikiyatr ya durumun farkında değildir ya da pratiğindeki derin ontolojik problemi önemsemez. Aslında problem daha önce de çeşitli şekillerde formüle edilmişti. Mesela aynı problem epistemik düzeyde 'arayüzey problemi' ya da ontolojik düzeyde 'birinci şahıs- üçüncü şahıs problemi' şeklinde de ifade edilir literatürde. Yani beynin, bilim tarafından 'dışardan-nesnel' incelenen yüzüyle birinci şahıs olarak 'içerden-öznel' olarak yaşantıladığımız durumlarının, varlığın temel yapısı bakımından nasıl ilişkilendirilebileceği problemi şeklinde. Ben, problem yaratan durumu bu şekillerde ifade ettiğimizde çözülemediğini gördüm. Bu nedenle problemi, insan davranışının 'arzu', 'inanç' gibi sebep-gerekçelerle açıklanmasıyla beyninde geçen nöral süreçleri temel alan doğa bilimsel- nedensel açıklaması arasında bir 'eşölçümlü olmama problemi' şeklinde formüle etmeyi denedim. Bir başka deyişle insan davranışıyla ilgili bu iki açıklama tarzı farklı epistemik, kavramsal çerçevelere dayanıyor ve bunları birbirine tercüme etmede büyük güçlük var. Aynı olayın bu iki açıklanış tarzı neden birbirine çevrilemiyor? Yani problemi önce dilsel-epistemik bir problem şeklinde formüle edip buradan yola çıkarak temel ontolojik probleme yaklaştım. Problemi nasıl sorduğunuz çözüme giden yolda ilk adım ne de olsa, önemli. Önce şunu belirteyim: 'Fenomenal dünya' kavramı benim kavramım, yoksa literatürde olay 'fenomenal bilinç' kavramıyla düşünülür ve bir çıkmaza girilir: Mesela birinci şahıs- üçüncü şahıs problemi doğar. Bugün nöropsikiyatri, moleküler biyoloji düzeyinde beyinde geçen olaylar hakkında azımsanmayacak bir bilgiye sahip. Beyni kimyasal yollardan manipüle ederek insan algı, duygu, düşünce ve davranışlarını geniş ölçüde etkileyebiliyoruz. Fizik ve ona dayanan diğer bilimlerin gerek kavramsal yapısı gerek araştırma-sorgulama tarzları fenomenal yaşantıları araştırmaya elverişli değil. Çünkü muhtemelen burada derin ontolojik bir problem var. Bugünkü fizik bilgimize göre bir fenomenal yaşantımızın olması gerektiğini bile söyleyemiyoruz: Olayı fiziksel bilimler çerçevesinde ele alırsak 'içi karanlık', fenomenal yaşantısı olmayan biyolojik robotlar olmamız daha makul. Ama biliyoruz ki doğamız bu değil. Peki o zaman ne? Bugün 'bilincin nöral korelatları' konusu nörobiyolojide çok temel bir araştırma alanı. Beynimizde pek çok nöral olay meydana geliyor. Ama bunların ancak küçük bir kısmı fenomenal nitelik kazanıyor. Bu nöral olayları diğerlerinden ayırt eden fiziksel özellikler ne? İlk adım olarak bunu araştırıyoruz şimdilik. Kuantum konusu çok istismar edilen bir alan. Günümüz insanı bir 'bilgi' bombardımanıyla karşı karşıya. Binlerce kitap basılıyor birbirini tutmayan. İnternette sağlam bilgiler yanında pek çok palavrayla da karşılaşıyoruz. Hangisine inanacaksınız? Köklü bir eğitimi olmayan bir insan bunu ayırt edemeyebilir. Bununla beraber bilinci açıklamaya çalışan ciddi kuantum fizikçileri var. Bohm ve Stapp'ın çalışmaları var mesela. En popüleri Penrose-Hameroff tezi. Bu alana ben de girmiştim bir dönem. Ama bence olmuyor. Fenomenal yaşantıların kalitatif özellikleri söz konusu olduğunda ister klasik ister kuantum düzeyinde olsun fizik çaresiz kalıyor. Bilimde sadakat yoktur. Ama bugüne kadar sonuç vermiş bazı prensipleri bir anda elimizin tersiyle itmek yerine önce korumaya çalışırız elbette. Mesela bilim özü itibarıyla natüralist bir projedir; evreni kendi içinde açıklamaya dönük bir araştırma programıdır. Doğayı kendi içinde açıklamaktan vazgeçerseniz bilimsel projeden vazgeçmiş olursunuz. 'Zihin yok, beyin var' sloganınızı sevdim. 'Zihin' derken fizik bilimi tarafından ele alınamayan ama gene de fiziksel dünyada etkileri olan bir varlık tarzını kastediyorsanız, bu durum bildiğimiz fizik yasaları, bilhassa termodinamiğin birinci ve Newton'nun iki yasası itibarıyla olanaksız görünüyor. Epifenomenalizme gelince. Yaygın tanımı sizin söylediğiniz gibi tabii. Ama ben kitapta farklı bir epifomenalizm anlayışı geliştirdim: Epistemikepifenomenalizm. Böylece nöral faaliyetlerle fenomenal yaşantılar arasında nedensel bir bağlantı olduğunu kabul etmem gerekmedi. Üstelik bu sayede zihin felsefesinde uzlaşmaz kabul edilen iki tezi, yani bir tür epifenomenalizmle bir tür özdeşlik tezini birleştirmeyi başardığımı sanıyorum. İnsanların neye inanacaklarıysa ayrı bir konu. Bazen bütün ömrümü kitabın arka kapağında yer alan iki cümleyi hakkını vererek yazmaya çalışarak geçirmişim gibi geliyor. Kırk yıl içinde düşüncem çeşitli evrelerden geçti tabii, kimi hatalarım da oldu. Eski kitaplar uzun bir yolculuğun uğrakları bir bakıma. Histerik Bilinç yıllar sonra fenomen bilgisine yeniden dönmenin heyecanıyla yazılmıştı. Madde ve Mana ise rasyonalite ve anlam konusunda önemli bir ilerlemeydi benim düşüncemde. Pek bilinmeyen başka psikiyatri alanları da var, ama temel ve etkin psikiyatrik yaklaşımlar gayet iyi bilinir Türkiye'de. Bu durum 40 yıl kadar önce Türk psikiyatrisinin başındaki hocalarımızın psikiyatriyi 'tıbbi modele' oturtmaya çalışmasıyla alakalı sanırım.


Ey ahali! Burada iyi bir yazar var! Murat Belge'nin yazısını okumuştum önce. Sonra Belge'nin deyişiyle, Ey ahali! Burada iyi bir yazar var! diye çırpınan Selim İleri'den dinlemiştim. Selim İleri bunu hep yapar, iyi yazarları ve kitapları keşfetmemiz için var gücüyle çabalar. Ama biz ya popüler edebiyatın dayatmalarına karşı koyamayız ya da kim bilir hangi gizli güç bizi o yazarları keşfetmekten alıkoyar... İnatla benzer şeyleri, aynı şeyleri okumaya devam ederiz. Safiye Erol'u Murat Belge'ye ve rehberliğine son derece kıymet verdiğim sevgili arkadaşım, sevgili yazarım Selim İleri'ye rağmen hala okumamıştım. Geçen hafta Ülker bisküvilerinin yaratıcısı Sabri Ülker'le ilgili bir yazı hazırlamam gerekti, daha doğrusu Sabri Ülker'in Doğan Kitap'tan çıkan biyografisini yazan Hulusi Turgut'la bir röportaj yaptım ve bu vesileyle Safiye Erol'u bir kez daha hatırladım. Belki siz de duymuşsunuzdur; edebiyata düşkün biri olan Sabri Ülker, ürettiği bisküvilerin markasını koyacağı sırada Safiye Erol'un Ülker Fırtınası adlı romanını okuyormuş. Ve hemen bu isim gelmiş aklına. Tamamen bir rastlantı sonucu, Safiye Erol adında, 1900 ile 1964 arasında yaşamış bir romancı keşfettim. Bu 'keşif' fiili, daha doğrusu fiili anlatan kavram, biraz tuhaftır. Henry Hudson, 1610'da, Kanada'daki, kendi adıyla anılan 'Hudson' Körfezi'ni, hem de Discovery adındaki gemisiyle 'keşfetmişti'. O sırada çevrede bir yığın Basklı balıkçı teknesi görüldüğü anlatılır! Ama 'kaşif', Hudson'dı. Bunun gibi, ben de Safiye Erol'u 'keşfettikten' az sonra, benden önce aynı keşifte bulunmuş birçok kişi olduğunu gördüm. Hikayeyi anlatayım. Yaklaşık beş yıl önce, bir sahaftan, ellerinde bulunan kitapların listesi gelmiş, Safiye Erol burada epey olağanüstü bir yazar olarak tanıtılmış ve var olan üç romanı satışa sunulmuştu. Yazar hakkında hiçbir fikrim yoktu ama 30'ların, 40'ların, ikinci veya üçüncü sınıf olduğunu tahmin ettiğim bu yazarının 'Kitaplarını alayım, belki bir gün okurum' diye düşündüm ve aldım. Aldım ama okumama da fırsat olmadı. Şu 2002 yılına kadar. Bu yıl lisans düzeyinde 'Kültürel İncelemeler' kapsamında bir ders yapıyorum. Daha çok tek-parti yıllarının sanatı, müziği, edebiyatı üstüne çalışıyoruz. 'Popüler edebiyat'a bir örnek olacağı inancıyla, Safiye Erol'un 'Kadıköyü'nün Romanı' adlı kitabını okumaya giriştik. Ama girişince ben de, herkes de gördük ki, bu öyle Muazzez Tahsin romanı kategorisinde bir şey değildi. Basbayağı romandı. Bendeki üç kitabı okudum: 'Kadıköyü'nün Romanı', 'Ülker Fırtınası', 'Ciğerdelen'. Safiye Erol'un mistik bir yanı olduğu daha ilk romanından belli oluyordu. Acaba bu muydu, Türkiye Cumhuriyeti'nin değerler skalasının eleğinden süzülüp bugünlere gelmesini önleyen? Safiye Erol'un bu mistik eğilimi onu bizim alışılmış kalıplarımız içinde bir 'gerici' yapmıyordu örneğin, kitaplarında, 'anti-Kemalist' de değildi. Bu ülkede bir yazarın unutturulması için bu yeterli neden olabilir, ama öyle bir özelliği yoktu. Safiye Erol'un romanlarında, onları bugün okuyan biri için de ilk göze çarpan özellik, 'en önemli' diyeceğim özellik, değer yargısı dağıtmaktan, ahlaki yargılama yapmaktan kaçınması, diyebilirim. Karakterlerini yargılamaya değil, yalnızca canlandırmaya çalışıyor. Belki de budur, bütün bir edebiyat çevresinde bu 'amnezya'ya yol açan! Ama herhalde bu da değil. Herhalde Safiye Erol, bu ülkede, bu ülkenin edebiyatında kimin önemli olması gerektiğine karar veren çevrenin dışındaydı ve o çevreye 'Kalıcı olmak istiyorum' dilekçesini sunmayı unutmuştu. Bizim çocuklarla Safiye Erol'un izini sürmeye başlayınca, hemen, Necatigil'in sözlüğünde ve Yapı Kredi'nin ansiklopedisinde Safiye Erol'u bulduk. Derken, bir Rıfai şeyhi hakkında, Nezihe Araz ve Samiha Ayverdi ile yazdıkları kitap, hem de bizim üniversitenin kitaplığında karşımıza çıktı. 'Ey ahali! Burada iyi bir yazar var!' diye çırpınan Selim İleri'nin yazısını bulduk. En son da, Kubbealtı Yayınevi'nin, Safiye Erol'un 'külliyatını' yayımlamaya başladığını görünce, gerçekten, kendimi Hudson Körfezi'ni 'keşfeden' Henry Hudson gibi gördüm. Gene de, bu yazarın daha çok tanınmasına katkım olsun diye bunu yazıyorum; daha da yazacağım. Bu güne kadar günce tutamadım. Heves ettim ama olmadı, arkası gelmedi. Bunda, belki, öğretmenim Rauf Mutluay'ın etkisi oldu. Günce tutmadım, tutamadım; ne var ki, 1965'ten sonra not defterlerine çiziktirdim. Not defterlerim önceleri 'sarı' defterlerdi. Sonra çeşit çeşit, boy boy not defterleri... Bazılarını sakladım, bazıları zaman içinde, evden eve taşınırken ya da başka sebeplerle kayboldu. Elde kalanları geçen akşam bir araya topladım. Safiye Erol için. Kubbealtı Neşriyatı, 'gizli usta' Safiye Erol'un hikayelerini derliyor. Aziz dostum Sinan Uluant benden bir yazı istedi. Düşündüm taşındım; eserlerine hayranlık duyduğum Safiye Erol'un bendeki geçmişini kaleme getirmeye çalışacağım. Notlar arasında, ilk Safiye Erol çiziktirmesi 1970'te. O sarı defter, elbette hatırlıyorum, Kemal Tahir'in hediyesiydi. Pastırma Yazı'ndaki Hayatımın Romanını yazarken, Kadıköyü'nün Romanı'ndan yararlanmışım; 'Kadıköyü'nü bana öğreten roman! Ben de pek çoğumuz gibi Kadıköy demekle yetiniyordum. Ama Kadıköyü'nün Romanı, hep yazageldiğim gibi, asıl semtleri, evleri, bahçeleriyle büyülemişti beni. Ankara Caddesi'ndeki Semih Lutfi Kitabevi'nin camekanında gördüğüm bu kitap, Moda Plajı kapaklıydı. Yüzlerce defa gittiğimiz Moda Plajı'nı bir romanın kapağında görmek inanılmaz gelmişti. Hele, sayfalarında yol aldıkça, Bahariye, Yoğurtçu, Frerler Mektebi, Kuşdili, hatta Şifa, hele Haydarpaşa mendireğinin fenerleri karşıma çıktıkça, adeta büyük bir sevinç duymuştum. Hayatımın Romanında bu ayrıntılardan yararlanmadım. Safiye Erol'un incelikle kaleme getirmiş olduğu ev içi düzenlerinden esinlendim; gayet iyi hatırlıyorum. Eski not defterlerimde ikinci Safiye Erol notu, tuhaf rastlantı, yazarın da ikinci kitabı, romanı olan Ülker Fırtınası'yla ilintili. Ülker Fırtınası'nın 1944 tarihli ilk basımını bulmuşum, Remzi Kitabevi basımını. Kadıköyü'nün Romanı kadar sürükleyici olmadığını yazmışım. Gerisi de aklımda: Ülker Fırtınası'nı bitirememiştim. Uzun yıllar, suçu kendime kondurmayarak, bu eseri 'okunmaz' bir roman sandım. Ta ki, Kubbealtı Neşriyatı yeniden yayımladı; donakaldım. Bu romanda İstanbul, dünkü, öz İstanbul nefes alıp verir. Günümüzün New York özentisi İstanbul'unda yaşayanlar, Ülker Fırtınası'nı okuyunca, tarihi bir kentin neler yitirdiğini ve nasıl yitirdiğini çok daha iyi kavrayacaklar. Ülker Fırtınası'nı baştan sona okuyamamışken, daha girift Ciğerdelen'i bir solukta okumuştum. Ciğerdelen'le tanışıklığımızın öyküsü de belleğimde: Zahir Güvemli'nin 1954 tarihli Türk Romanları resimli antolojisi, Beyoğlu'ndaki Kitap Sarayı'nda 1960'ların iyice sonunda hala alıcı beklerdi. Ben de nihayet edinmiş, Ciğerdelen'in ayrıntılı özetini okumuştum. Sonra yine Kitap Sarayı'nda Ciğerdelen'i buldum. Cumhuriyet Türkiyesi'nden yüzyıllar öncesine, kadın-erkek eşitliğinin bir manifestosu gibi açılan Ciğerdelen, Safiye Erol'un en ünlü romanıdır. Gelgelelim bu açıdan hala irdelenmemiştir. Düşünmek gerekir mi? Yanıt açıktı; edebiyatımız -öyle sanıyorum ki- en gözden ırak romancısı Safiye Erol'du; ben de bilinen, bize 'dayatılan' isimler etrafında ezberden yol almışım. Yarın Yapayalnız'ı yazarken, defterlerde, Dineyri Papazı'na açılıp gidişler pek çok sayfa. Benim Handan Sarp, Dineyri Papazı'nın Gülbün'üyle de can buldu; Safiye Erol'un eseri Yarın Yapayalnız'a ruh üfledi. 2009 yılının Ekim ayında, Sinan Bey, Kubbealtı Neşriyatı'nın Leylak Mevsimi'ni yayımlayacağını müjdeledi. Geriye kalan az sayıdaki hikaye. Dosyayı verdi. O akşam, edebiyatımızın talihsizliğini bir kez daha düşündüm. Öyle ya, çağdaş edebiyatımızda gönül çiziklerini en çok hissedenlerden Safiye Erol'a yol haritasında biz ne kadar az yer ayırmışız! Yaşasaydı, yakından tanıyabilseydim, ne kadar çok isterdim, Safiye Erol'a, Daha çok yazın! Bizim için yazın! Biz, hayat mağlupları için yazın! demeyi. Beyoğlu'ndaki akşama geri dönüyorum. Taraçadaki küçük bahçe diye yazmışım, gözümün önünde, yağmurda ıslanan limon ağaççığı, saksıdaki cılız defne, sarmaşıklar, kızıl ve kehribar rengi yapraklar, bitkiler. Kimsem kalmamıştı. Safiye Erol'un yazdığı En fakir bir saksı bile gönlüme rikkat ve muhabbet verir, ister ortadan kesilmiş beyaz sıvalı bir teneke, ister tahta fıçı olsun, saksı değil mi? cümlesini okuyordum, hayata dönüyordum. Sanmam; yaz geçmedi. Yaz geçmez. Bunu en çok, eşsiz Safiye Erol'un okurları bilirler.


Farklı türlerde 3 kitap... Birincisi sağlıklı yaşam çılgınlığına dair. İkincisi Georges Perec'in kaleminden hayatın olağan keşmekeşinin tablosu. Üçüncüne gelince; işte o, büyük yazar Tolstoy'un kaosu düzene sokma çabasının ürünü olan bir bilgelik takvimi. Her şeyi bilen ama hiçbir derde derde deva olmayan sağlık kitaplarından bıkıp usandınız mı? O halde size Carl Cederström ve Andre Spicer'ın yazdığı Sağlık Hastalığını önereceğim. Sağlıklı ve kusursuz olma arzusunun artık bir ideolojiye dönüştüğünü dile getiren ve bu durumun günümüz insanında yarattığı patolojileri ele alan yazarlar, diyet yapmanın suçluluk hissettiren hazzından, o kötücül ve sınırsızca bencil mutluluk biliminden söz ediyor, sağlık ve mutluluk üzerine bu kadar yoğun kafa yormanın bizi eskisinden çok daha narsisistik ve kaygılı yaptığını söylüyor. Kitabın 'Hasta olma özgürlüğü' adını taşıyan bölümündeki temel referansları, altı ciltlik otobiyografik roman Kavgamın yazarı Karl Ove Knaussgaard'ın köprücük kemiğini kırmasıyla başlayan bir olaylar zinciri... Sonlarda yer alan 'Şişmanlığa Övgü' bölümününse beni bir parça irkilttiğini söyleyebilirim ama yapacak bir şey yok, demek bu konuda hassasım. Bana esas enteresan gelen şeyse, Cederström ve Spicer'ın teoriyle yetinmeyip pratiğe yönelmeleri ve kitapta anlattıkları her şeyi sonradan bizzat tecrübe etmeleri oldu. Yani biri İsveç'te, diğeri Londra'da yaşarken, bir yıl süren bir sağlık ve kişisel gelişim deneyi yapmış, sabırla ve sebatla her ay hayatlarının belirli bir alanını ileri sağlık teknolojileri, popüler kişisel gelişim kitapları ve spiritüel öğretilere uygun olarak iyileştirmeyi denemişler. Gerçi 265 günün sonunda en başa dönme konusundaki acelelerine bakılırsa, sonuç tam anlamıyla felaket olmuş. Georges Perec'in Paris'in merkezinde bir binanın tüm katlarını, dairelerini, odalarını kurgunun bir parçası haline getirerek yazdığı bir kitap Yaşam Kullanma Kılavuzu. Perec, bütün o öyküleri, anekdotları, gezi notlarını, fragmantal parçaları, listeleri, kusursuz cinayet planlarını, hayali kara büyü muhtevalarını, mini tarihçeleri ve sayısız kitap içinde kitabı toplayıp bir wunderkammel'e yerleştirmiş sanki. Ardından bu malzemeyi bilmeceler, kelime oyunları ve yapbozlarla köpürterek şahane bir roman yaratmış. Tabii okuması zor bir yandan da, çünkü boşluklar bir türlü dolmuyor, problemler çözülemiyor, hikaye bitmiyor. Eksik bir şey hep var, tıpkı hayatın kendisi gibi. Kim demişti hatırlamıyorum, büyük bir romancının inşa ettiği bu binaya adım atmak, baş döndüren bir dünya seyahatine çıkmaya benziyor. Unutmadan; wunderkammel, 18. yüzyılda evlerin en güzel köşesinde duran çekmeceli dolaplara verilen ad. Avrupalılar bu çekmecelere hayatları boyunca topladıkları irili ufaklı nesneleri, başkaları için değilse bile kendileri için kıymetli şeyleri yerleştiriyorlardı. Wunderkammel'lerden esinlenen bir tek Perec değildi. Müzelerin geleceği evlerimizin içindedir diyen Orhan Pamuk da Masumiyet Müzesi'ni buradan ilhamla yarattı.


Dilber Hanım : Zorunda mıyım? Eserin adı bu. Evet, evet Dilber Ay hakikaten bir olaydı. Onu tanımamaksa benim ayıbım. Sonuçta, Kötülere gelin olma sevdiğim, vardığın kocadan tez koşamazsın yahut Ne oldu kardaş aneztezi? gibi alelacayip dizeleri türkü alemimize kazandıran bir kadından söz ediyoruz. Flash TV'nin pop kültür dünyamıza armağan ettiği bu müthiş televizyon yüzünün röportajına bu yüzden kayıtsız kalamadım. Helin Avşar çok iyi iş çıkarmıştı. Bizim ekte yayınlandığı için söylemiyorum, gerçekten öyle. Okuyun, kült aleminin şahane şahsiyetlerinden birini daha yakından tanımak, onun çok hazin ama aynı zamanda kelimenin tam anlamıyla ayar bozucu hayat hikayesini öğrenmek için... İçinde bu kadarı da olmaz yahu diyeceğiniz öyle çok şey var ki! İnternet'le hiçbir bağlantımız yok bizim. Zaten anlamıyoruz. Çok açıklama yaptık. Herhalde o kadın öldü. İsmi aslında Gülşen Demirci'ymiş. Kayserili kendisi. Onu bir düzeltelim isterseniz. İki tane Dilber Ay var ama bu, onun takma ismi sanırım. Barağın anası Dilber Ay'ım ben. O olay çıktığında mecmualar vardı. Bunların beyinlerine girdiler Seni şöhret yapacağız, soyun dediler. Benim de o zaman yeni bir türküm çıkmıştı, ortalığı kırıp geçiriyordum. Televizyon yok, Hey mecmuası var. Onun müdürü Erol Aktuğ vardı, bir yazısında beni ele almıştı. Gerçek Dilber Ay, sahte Dilber Ay, kadının soyunmuş hali, benim elimde mikrofonlu ve köylü kıyafetli halim... Ayrıca o zamanlar TRT'de çalışıyordum. Zordur. 30 yıl öncesinden bahsediyorum. Diyorlar ki Bunun adını ne koyalım? Çok şöhretli bir kadın var, onun ismiyle çıksın. Sonra bana TRT'den men mektubu geldi. Babam, amcalarım vurmaya kalktı. Amcam babama diyor ki Kızın türkücü oldu, televizyonlara çıkıyor, çırılçıplak 10 kişiyle yatağa giriyor. Babam sinemaya gidiyor, bakıyor ben değilim. Eve gelip amcama Dilber değil o. İnsan çocuğunu tanımaz mı? diyor. Birkaç arkadaşım, senin adını kullanan bir kadın var, kadın böyle böyle dedi. Kavaklıdere'ye gittim. Bırak gözümün kararmasını, dünyam karardı. Beni keserler evde, keserler! Hikayeyi baştan alalım. Bildiğim kadarıyla çok kaset yaptınız. 60 tane. O zamanlar medyadan uzak, yurtdışında, Almanya'da yaşıyordum. Orada ikinci evliliğimi yapmıştım. Kötüleri görünce televizyonda, hırslandım. Kötülere gelin olma sevdiğim, vardığın kocadan tez koşamazsın diye bir uzun havam da vardır. Herif, ben çekildim, yerimi kötüler almış dedim. Beni hiç kimse keşfetmedi. Memlekete güzel sesler dinlemek için bir ekip geldi. Amcamın kızıyla gizlece oraya gittik. Daha çocuğum. Askerlik şubesinin içinde bir çadır vardı. Güzel seslileri yazıyor, adreslerini alıyorlardı. Çadıra girdik, sanatçılar da vardı. Hasımlarımız Halep'ten geliyor, Antep'e yerleşiyorlar. Antep'te duramayıp Kahramanmaraş'ta Pazarcık'a yerleşiyorlar. Kara çadırda dünyaya gelmişim. Ev, köy yok. Göçebe. Kahramanmaraş'ta nüfus kağıtsız 3. sınıfa kadar okuyabildim. Aşiret çocuğuyum. Sonrasında Düzce'ye yerleşmiş ailem. Babam bana Düzce'de nüfus kağıdı çıkartmış. Yaşım büyük olduğu için okula da verememişler. Neyse, ben o çadırdaki adamlara Sesimiz çok güzel, bizi bir dinleyin diyerek Gönül gel seninle muhabbet edelim, araya kimseyi alma sevdiğim türküsünü okudum. Hemen evimin adresini aldılar. 2-3 ay sonra mektup geldi, birinci olmuşum. Ama mektup gelene kadar beni zaten evlendirdiler. O da oldu. Çocuğum var ama ben de çocuğum. Neyse, babam almış mektubu. Hamile halimle beni ahırda öldüresiye dövdüler. Annem bir tarafa bayılıyor, babaannem bir tarafa. Evlendirildiğim kişinin ailesi beni babamın kapısının önüne attı. İlk eşim 50 yaşında bir adamdı. Bilmiyorum. Başlık için sanırım. Ben kardeşimin yanına kaçtım Ankara'ya. Babaannemin verdiği 20 liram vardı. Kar yağıyor lapa lapa. Ayağımda delik lastikler... İçine su giriyor. Kar yağarken Yenidoğan'dan radyo evine kadar gittim. Kapıdaki jandarmalar beni dilenci sanıp içeri almadılar. Birinci olmuşum ben dedim. Adımı söyleyecekler. Oğlum köyde kaldı, ona da üzülüyorum. Ayağımdaki çoraplar ıslak, sonra sobanın yanına oturttular. Senin sesin de çıkmaz dediler. Çıkar, dedim ama okutmadılar. Mustafa Geceyatmaz, Nida Tüfekçi, İzmir'den ismini hatırlayamadığım bir hoca aralarında para toplayıp eve gönderdiler beni. Bir hafta sonra babamla gittik. İnanamıyorum! Herhalde beni öldürecek diye düşünüyordum. Meğer babam da evden kaçıp Nuri Sesigüzel'le birlikte türkücü olmaya gelmiş İstanbul'a. Nuri Sesigüzel asker arkadaşıymış. Ben barak okudum, Bu türkü nereye ait? diye sordular. Gaziantep'e, Kahramanmaraş'a ait dedim. Tekrar tekrar okumamı istediler. Hocalar artık ölmüştür herhalde. Zaten jüri diye bir şey yoktu, jüridekiler hep hocaydı, geçti diye imza atacaklardı. TRT müdürleriydiler. İşte bu yöremize ait kızımız Dilber Ay'dan barak dinleyeceğiz diye anons ettiler. Elim ayağım boşaldı. İlk defa kendimi radyodan duyuyorum. Sonra Erşan Başbuğ, Adem Gürses peşime düştüler. Annem evde. Uzatmayalım. Ankara'da sahne almaya başladım. O arada esmer bir genç geliyor programıma grup dışından. Evet. Kimse çağırmamış. Kim olduğunu sordum. Talebeyim, sizin için çalacağım dedi. Kimden izin aldın? Senin adın ne diye sordum. Sırrı Süreyya. Meğer o sıralar okuyormuş, siyasi araması varmış. Garip, yoksul bir çocuk. Ben itekleyince elinden ince sazı düştü, kırıldı. 5 lira verdim. Git kendine saz al, bir daha da gelme buraya. Seni döverler. Hem iyi saz çalamıyorsun dedim. Bir gün öğrenirsem gelir çalarım abla dedi. Sesimin benzeri yok. Ama en ufağından tut en büyüğüne kadar, sanatçı arkadaşlarıma saygı duyarım. Sana bile saygı duyarım. Benim evladım yaşındasın ama bir sanatın var. Ekmek yiyorsun sanatından. Bitti. Senin peşine ben mi düştüm? Duydun, çağırdın. Karşında bir tarih var. Tarihle konuşuyorsun. Yıllar sonra bir gün bana dediler ki Film yapacağız seninle. Evet. Ve onlar benim süper hayranlarım. Ölüyorlar benim için. Esmer, beyefendi bir adam girdi içeriye. Beni tanıdın mı? diye sordu. Tanıyamadım. Sazımı kırmıştın. İşte ben o Süreyya dedi. Gözlerim doldu. Utandım ondan. Tanıyamadım tabii. Ama o bir Dilber Ay'ı unutamaz. Tabii parada anlaşamıyoruz. Herkes bedava oynuyormuş meğer. Para isterim, ben Dilber Ay'ım dedim. Küçük bir para verdiler. Sırrı Süreyya dedi ki Sen oyna, bunun ekmeğini yiyeceksin. Gerçekten yedim. Tanışıyorduk önceden ama kalp aşıklığı yoktu. O bana aşıkmış. 13. Savaş Ay'ın programında evlendik. İbrahim Tatlıses, Bedia Akartürk, İzzet Altınmeşe, Dursun Salkım... Aynı kadrodayız hep. Evet, ama oralara herkes giremezdi. İbrahim Tatlıses geldi Ankara'ya; Sabuha diye bir türkü söyledi ve fırtınalar gibi esti. Hayır. Neden kıskanayım? Ben Dilber Ay'ım. Hala rakibim yok. Hodri meydan. Kafamı kaldıramıyordum televizyondan. Seda Sayan arabasını gönderip beni evden aldırıyordu. Telefon konuşmalarımızla reyting yapıyorlardı. Reyting kralıyım ben. Çok sevilen bir kadınım halk arasında. Dağıtmıyorum. Garip sevindiririm. Bir dilim ekmeğimi kırk kişiyle yerim. Çok. Uçak alacaktım. Babama Uçak alalım dedim. Nereye koyacaksın kızım uçağı dedi. Bahçeye koyarız dedim. Eşek torbasıyla mark, dolar, altın kazandım. Hasta oldum. Benden imza aldılar. Bahçelievler'de evim vardı, Keçiören'de evim vardı. Şimdi her biri 2 trilyon. Şoförüm var, çifter çifter hizmetçilerim var, Cadillac var; uçak koyacak yer yok. Havaalanına koyacağımızı bilmiyoruz, o kadar cahilim. Para yağıyor ama evimin içi derbeder. Yatmaya yer yok, aşiret de evde... Filmi yaptım. Kahramanmaraş'tayım. Bir telefon geldi ikinci yönetmenimden. Dilber ödül kazandın dedi. Almaya gitmedim. Ne işim olur Koza'yla Moza'yla dedim. Ödülü benim yerime aldılar. Getirdiklerinde başladım ağlamaya. Ev plaket dolu ama Düzce depreminde bir şeyim kalmadı. En az iki yüz ödülüm vardı. Bir de en büyük zararı en yakınlarından, akrabalardan görürsün. Eşya bulamıyorum, ne Cadillac'ı. Depremden bu yana ev yapıyorum. Var. Apartman istemiyorum, daire istemiyorum. Bir gecekondum var. Birer tane de çocuklarıma yaptım. Soğanı kırarım, yerim, onurumdan taviz vermem kimseye. 10 tane kelle, 10 kilo tavuk alırım eve giderim. Daha ne yapayım, ailem için kendimi feda ettim ben. Flash TV'den Mustafa Bey teklif etti. Aradı, elinde böyle bir proje olduğunu ve halkın beni istediğini söyledi. Ne olursa olsun, cezaevinde yatıyorsa cezasını çekiyordur. Evet. Almanya'da 2 defa cezaevine girdim. Bu programı yapabilmek için, mahkumları anlamak lazım. Benim bütün sülalem cezaevinde. Ama haksız yere, kaderine mahkumlar. Mahkumların yanına girmek için mektup yazmışsınız. Evet. Kanal bizzat Ankara'ya dilekçe gönderdi. Ankara'dan bize takdir geldi böyle bir program yaptığımız için. Fakat kamerayla mahkumların yanına girmek mümkün değilmiş. Öyle bir şey olsaydı gezmediğim cezaevi kalmayacaktı. Çuval çuval mektup geliyor. Mektupları okuduğum zaman yataklara düşüyorum. Hangisini tarif edeyim ki? Bu akşam bir mektup aldım 18 yaşında bir kızdan. Açık açık bağırdım. Bağırma diyorlar. Neden bağırmayayım? Okuyamıyor. Babası cezaevinde olduğu için kimse sahip çıkmıyor. Nasıl bakıyorsunuz genç yeteneklerin türkü okumasına? Beyazıt Öztürk türkü kaseti çıkardı mesela. Beyaz televizyonda işi götürüyor. Çok güzel bir show insanı. Saygı duyarım sanatına ama türkücü olamaz. Esprisine yapmıştır belki. Rumeli türküleri okumuş. Bence yakışmış. Beğeneceğim hiç kimse yok. Kadınlardan Kibariye'yi beğenirim. İbrahim Tatlıses zaten imparator. Arabeskte Müslüm Gürses, Selami Şahin, Mustafa Keser'i dinlerim. Kasetin kapağında Ne Oldu Gardaş Anestezi? yazıyor. Akşam sordum çocuğuma. Anestezi, damardan giren demekmiş. Demek benim kasetler damardan giriyor oğlum, damarcıyım dedim. Çok duygusal bir insanım tabii.


Yoshi Oida dünyaca ünlü bir tiyatro oyuncusu. Çocuk yaşta başladığı klasik No tiyatrosunun yanı sıra televizyonda da oyunculuk yaptı. Yetişkinlik yıllarında kendini Japon No, Kabuki ve Gidayyu tiyatrolarını derinlemesine araştırmaya adadı ve kendine has bir oyunculuk stili geliştirdi. Ünlü yazar Yukio Mishima'yla deneysel çalışmalar yaptıktan sonra tiyatro ustası Peter Brook'la çalışmaya başladı ve 12. yüzyılda yaşamış İranlı şair, mutasavvıf Feridüttin-i Attar'ın Simurg efsanesi üzerine kurulu Mantıku't-Tayr adlı eserinden ve Hint destanı Mahabharata'dan uyarlanan dev prodüksiyonlarda rol aldı. Bugüne kadar başta İngiliz yönetmen Peter Greenaway'in Pillow Book'u olmak üzere The Eyes of Asia, Felice, Felice ve Autumn Flowers gibi birçok sinema filmi ve televizyon dizisinde oynadı. Anlaşılan, Yoshi Oida'nın gönlü sahnede herkesten rol çalıp parlayan oyuncudan değil, seyirciye Ay'ı göstermeyi, yani görünmez olmayı başaran oyuncudan yana. Geliştirdiği oyunculuk metodunun özü de bu zaten. Ona göre insanın bir görünen yüzü var, bir de içinde saklı olan öteki yüzü. Sadece yüzeyde görüneni eğitme yanlışına düşülmemeli, zira bir oyuncu sahnede güzel bir vücut, kuvvetli bir duruş sergilemek istiyorsa benliğini de eğitmeli. Hem iç dünyamız yeterince beslenmiyorsa, güzel hareketlerin, muhteşem ses tekniklerinin, zarif kostümlerin, etkileyici makyajların ne anlamı olabilir ki! Doğu'da da Batı'da da işin tek bir püf noktası var: Hiçbir şey kolay değil!


Gelin görün ki bu fotoğraflar yazarın bambaşka bir yönünü de açığa çıkarıyor. Aktör yönünü... Princeton Üniversitesi'nde okuduğu yıllarda Fitzgerald tiyatro kulübüne üyeymiş. Elbette daha çok yazar olarak katkıda bulunuyormuş oyunlara, zira girdiği birçok denemede reddedildiğine bakılırsa oyuncu olarak herhalde pek de başarılı sayılmazmış. Rüyası elle tutulacak kadar yakın görünüyordu. Rüyası elle tutulacak kadar yakın görünüyordu.


Sahte Nobel Hadisesi: Bir gün her faşist 15 dakikalığına Nobel alabilir! Geçen hafta tüm batı dünyası Tomas Tranströmer'ın aldığı Nobel'i, kitaplarının bir anda New York dahil bütün büyük metropollerde yok satmaya başlamasını konuştu. Oysa ödülün açıklanmasından dakikalar önce, Sırp gazeteleri, kendi vatandaşları Dobrica Cosic'in 2011 Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görüldüğü haberini almıştı. Haber kaynakları, www. nobelprizeliterature. org adresli internet sitesiydi. Sevinç dalgası kısa sürede tüm ülkeye yayıldı, radyolar ve televizyonlar haberler geçmeye, gazeteler manşet hazırlamaya, Dobrica Cosic canlı yayın teklifleri almaya başladı. Gelin görün ki sevinç kısa sürdü... Söz konusu internet adresi, ödülün açıklanmasından sadece bir gün önce satın alınmıştı ve sitenin tasarımı Nobel'in resmi sitesini birebir taklit ediyordu, yani ne site ne de haber gerçekti! Sahte Nobel sitesini yapanlar bir süre sonra medyaya bir e-posta atarak hilelerinin sebebini açıkladılar. Kendilerini kar amacı gütmeyen bir grup internet eylemcisi olarak tanımlayan bu kişilerin mesajı kısmen Hırvatça olarak, kısmen kırık dökük bir İngilizce'yle kaleme alınmıştı. Kar amacı gütmeyen bir grup internet eylemcisiyiz. Eylemimizin amacı, yazar Dobrica Cosic'in Sırp halkı üzerindeki tehlikeli etkisine dikkat çekmektir. Kendisi bu yıl Nobel Edebiyat Ödülü için ciddi bir aday olarak gösteriliyordu. Onlarca yıldır aktif olarak edebiyat ve siyaset yapan Dobrica Cosic, her zaman Sırp milliyetçiliğini destekleyen yüksek siyasi güçlere yakın oldu ve yeni döemin en gerici ve tehlikeli Sırp sözde-demokratik gruplarıyla ittifak yaptı. Biz bu açıkça sahte internet adresini 10 Ekim 2011 tarihinde satın aldık. 11 yıl önce Sırpların farklı ve daha iyi bir dünya kurulması adına tarihi bir fırsatı kaçırdıkları 10 Ekim'de olanları sembolik bir biçimde hatırlatmak için. Sırbistan bugün gene savaşa, teröre ve 90'ların ölümcül bayağılığına dönüyor. Öteki diye nitelenene karşı şiddet, milliyetçi gericilik ve ikiyüzlülük aşikar. Biz, Dobrica Cosic'in hala üzerimizde bir tehdit olarak varlığını sürdüren bu çok tehlikeli değerler sistemiyle yakınlaşmaya devam ettiğine inanıyoruz. Bay Cosic'in onlarca yıldır sürdürdüğü siyasi, edebi ve kamusal faaliyetlerinin sonuçları hem kendi ülkesinde hem de tüm bölgede bugün de hissediliyor. Sırp kamuoyu hatta kendisi bile koca bir 15 dakika için buna inansa da sonunda açıklıyoruz: Dobrica Cosic Nobel Edebiyat Ödülü almamıştır. Bu gerçekte bizi teselli eden bir şey var.


Anne babaların çocuklarına sıklıkla söylediği bir tembih sözüdür; 'sakın yabancılarla konuşma!' Kahramanımız Miguel, eğer anne babasının sözünü dinleyen bir çocuk olsaydı, bu kitap kesinlikle çok sıkıcı olurdu. Şimdi bildiğiniz tüm tembihleri unutun ve akıllı, duyarlı, tatlı yürekli Miguel'le tanışın! Bu satırları duyduktan sonra dünyası tepetaklak olan fakat bir taraftan da sıkıcı ve sıradan yaşamından sıyrılarak etrafını fark etmeyi öğrenen Miguel, empati kurma konusunda hayranlık uyandırıyor. Evde çalışan Perulu Casilda, trafik ışıklarında su dolu kovalarla bekleyen Chiqui ve Loren, sırlarla dolu Mario, dilsiz küçük kız Afrika ve öğretmen Don Alfonso, Miguel için çok daha anlamlı hale geliyor. Dönüştükçe dönüşüyor, büyüyor Miguel! Gündelik hayatın akışında yanlarından geçip gittiği insanların aslında ne kadar zor koşullarda yaşadıklarını, geçmişlerinde ve hatta bugünlerinde büyük acılar barındırdıklarını öğreniyor, biraz canı yansa da... Ama büyümek böyle bir şey işte... Güle ağlaya olgunlaşıyor Miguel. Sizi de biraz ağlatıyor, benden söylemesi! İspanyol yazar Alfredo Gomez Cerda'nın daha önce başka kitabı Türkçeye çevrilmemiş. Oysa yüze yakın kitabı bulunuyor. Çocuk ve gençlik kitaplarıyla, tiyatro oyunlarıyla birçok ödül almış. Fransa, İtalya, Meksika, Norveç, ABD ve Kore kıymetini kavrayıp birçok kitabını yayımlamış. İletişim Yayınları sayesinde Türkiye de bu ülkeler arasına girdi. Üstelik Miguel, kısa sürede ikinci baskıyı yaptı. Orijinal adı; Cuando Miguel no fue Miguel. İspanyolca bilen bir arkadaşıma sordum 'Miguel, Miguel olmadan önce' anlamına geldiğini söyledi. Onun yalancısıyım. Ama bu açıklamayla kitap daha da güzelleşti. Dilerim çocuğunuzun dünyası da Miguel'le güzelleşir. Artık bu ayrımları yapmak çok zor biliyorum ama 9 yaş ve üstünün kitabı daha iyi kavrayacağına inanıyorum.


Şaire ölmek yaraşır demişsin Ahmet Erhan, ama işte şairler ölmüyor! Şaire ölmek yaraşır demişsin Ahmet Erhan, ama işte şairler ölmüyor! İlk Gülşiirini okumuştum. Çünkü Teoman, İnsanlık Halleri albümünde bir bölümünü şarkı yapmıştı ve bir röportajında da Ben o adamın yüzünü bile sevdim demişti Ahmet Erhan için. Ben de bu nasıl bir sevgi, merak etmiştim. İnternetten Gülşiiri bulup okudum. Ahmet Erhan'ın birçok şiiri gibi o da epeyce uzundu. Ve beklediğimden ağır bir şiirdi. Uzun ve çokkatmanlıydı, içinde hikayeler vardı... Şarkı çok güzel olsa da şiirin yalnızca bir kısmını gösterebilmişti. Her neyse, pek de bir şey anlamadan kapattım sayfayı. İşte Gülşiiri sindirme dönemim böyle böyle oldukça uzun sürdü. Sonra Ahmet Erhan'ın diğer şiirlerini okudum. En büyük takıntılarımdan biri haline geldi zamanla. Böyle güzel şiirlerin neden kitapçılarda bulunmadığını takmıştım kafaya. İstesem kitaplarını internetten alabilirdim, herkes bunu tavsiye ediyordu. Ben inat edip kitapçılarda aradım. Bulamadım, o ayrı. Elbette diyeceksiniz. Elbette. Teşekkürler yayınevine, çok mutlu olduk. Ama bilmiyorum işte, keşke Ahmet Erhan da mutlu olsaydı. Keşke ben hayattayken sadece Teoman'ın tanıdığını sandığım Ahmet Erhan'ın şiirlerini herkesin başyapıt saydığını falan o öldükten sonra öğrenmeseydim. 10 Aralık 2012'de tesadüfi bir şekilde Ahmet Erhan'ın Facebook adresini öğrendim. İlk başta inanmadım. Paylaşımlarını görünce anladım gerçekten o olduğunu. Okuyunca yüreğimi parçalayan şiirler yazmıştı ama paylaşımlarıyla hep yüzümü güldürdü. Gülmesini, üldürmesini biliyordu. Bense ona mesaj atmayı hayal edip durdum. Sonra 2013 şubatında onun kanser olduğunu öğrendim. Nasıl üzüldüğümü anlatamayacağım, bir ben bilirim. Öğrenince elim hiç gitmedi mesaj yazmaya. Zaten o da internete giremez oldu. Ben şu meşhur 2013 yazı boyunca Ahmet Abi, güzelim, bir mendil niye kanar derken hep onu hatırladım. Sonra bir pazar sabahı, uyanınca hiçbir yerden ses gelmediğini fark ettim, sağır mı oldum diye şüphelendim, kuş sesi duymadım, araba sesi duyamadım, bu anı hiç unutmayayım, bu çok garip bir an dedim, kalktım internete girdim, öğrendim ki ölüm sessizliğiymiş meğer... Ben o sessizliği hiç unutmayacağım. O sessizlikten sonra, Biz ne kötü yaşadık be moruk dizesi yankılandı beynimde. Nedense en çok bu dizesi. O mesajı atamadığım, onun yüzünü bir an için bile olsa güldürebilme ihtimalini bir ihtimalden öteye götüremediğim için kendime hep kızacağım. Sizin hiç en sevdiğiniz şair öldü mü? Benim öldü. Sağır oldum. Demek istediğim, ben suçluyum. Sevgi gösterememek bir suç bence, kimse kusura bakmasın. Ama içime, içimize su serpmem gerekirse, şairler ölmüyor... Şimdi geriye çok değerli şiirleri kaldı, neyse ki artık kitapçılarda bulunabilen şiirleri... Ve ben bir şairin yüzünü bile sevmek ne demek, çok iyi anladım.