L. Frank Baum'un Oz Büyücüsü romanının devam hikayelerinden birinde otuz kafalı bir prenses anlatılır. Prenses Langwidere, her sabah yüzünü yıkadıktan sonra ne giyeceğine karar verirken dolabı açıp kendine o günün kafasını seçer. Özel olarak imal edilmiş kafalarının bazıları neşeli, bazıları melankolik, bazıları uysal, bazıları aksi, bazıları melek, bazıları da şeytandır. Önsezilerinin peşinden giderek doğaçlama takılan ve her gün hangi kafa hoşuna gidecekse peruk misali gibi onu takan Langwidere, ne yaptığını hep iş işten geçtikten, başını belaya soktuktan sonra fark eder. Özetle saç renkleri, modelleri başka başka ve kafası hep çok karışıktır. İyi tarafı da var tabii bunun çünkü işler ters gittiğinde kendi kendine Haydi bakalım, kafayı değiştir, demesi yeterli olur çoğu zaman. Oysa gerçek kadınlar öyle ikide bir Kafayı değiştir, diyemezler. Deseler de karşılarına bin türlü engel çıkar, Sakın ha! der birileri. Engellerle mücadele etmemiz, aynı kalmamızı isteyenlere kafa tutmamız gerekir. Bakın bir süredir Mahsa Amani'nin öldürülmesini protesto etmek amacıyla saçlarını kesen İranlı kadınları izliyoruz. Dalga dalga büyüyor protestolar. Tek istedikleri o gün sokağa nasıl çıkacaklarına kendileri karar vermek. Saçlarını rüzgarda dalgalanmaya bırakacakları güne kadar da protestolarını sürdürecekler. İşte buradan hareketle ben de saçlarını, kadınlığın nihai sembolünü mesele eden karakterleri hatırlatacağım bu yazıda. Saçlarımız biz kadınlar için çok önemli. Güzelliğimizi taçlandırıyorlar her şeyden önce, sonra tüm biyolojik mazimizi taşıyorlar. Tek bir saç telinden DNA ölçümü yapılabildiğini; bedenimizin, hayatımızın bütün biyolojik şifrelerinin onda saklandığını unutmayalım. Ama en önemlisi, saçlarımızın bize, en içimize, ruhumuza, düşüncelerimize, hayallerimize, inançlarımıza, arzularımıza dair sayısız ipuçları içermesi. Bir edebiyat yapıtında saç renkleri bile karaktere dair çok şey söylüyor... William Faulkner'ın Emily'e Bir Gül öyküsünde kendisine ihanet eden sevgilisini öldürdükten sonra onu hayatının sonuna kadar yatağında saklayan Bayan Emily'nin demir grisi saçlarının vurgulanması boşuna değil mesela. Faulkner, yaşlanmış, saçları apak olmuş bu kadını anlatırken başka kelimeler de seçebilirdi ama herhalde hiçbiri Bayan Emily'nin Eğer ben bir şey istemişsem o mutlaka olur, diyen karakterini demir grisi imgesinden daha iyi anlatamazdı. Orhan Pamuk'un Kırmızı Saçlı Kadın romanında, Saçlarımı kınayla boyamaya başlamasaydım eğer, Cem beni hiç fark etmeyebilirdi, diyor Kırmızı Saçlı Kadın. Yazarın bu belki de en demonik karakteri, karşısındaki genç adamı baştan çıkarabilmesini saçlarını alabildiğine kışkırtıcı bir renge boyamasına ama bunu doğal bir malzeme kullanarak, yani kınayla yapmasına bağlıyor. Hayata ve sanata dair üzerine çok konuşulabilecek, konuşulmuş bir imge ama biz burada diğer kısımları bir yana bırakıp karakterin arzuladığı etkiyi, baştan çıkarıcılığı kırmızıya boyadığı saçları vasıtasıyla yaratmasında kalalım. Edebiyatta saç kesme eyleminin de çok çeşitli anlamları var. Bir kadının saçlarını kesmesi, kimi zaman bir güçten vazgeçiş simgesi, kimi zaman yas, kimi zaman Gülten Akın örneğindeki gibi isyan... Romanlardaki, öykülerdeki kadınlar, kılık değiştirmek, görünmez olmak, kötülüklerden korunmak, içlerindeki öfkeyi dışa vurmak ya da basitçe geçmişle bağlarını koparmak için de saçlarını kesebiliyorlar. Rapunzel için masalın sonunda saçlarının kesilmesi karakterin cinsel uyanışını simgeleyen bir eylemken George Elliot'un Kıyıdaki Değirmen romanının kendini arayan kahramanı Maggie için özgürlük ilanı. Bu kadar değil kuşkusuz... Louise May Alcott'un erken dönem feminist başyapıtı Küçük Kadınlar'da Jo March, yoksullukla mücadele etmek için her yolu dener ama yazdığı öykülerin pek fazla para etmediğini görünce gidip bir perukacıya saçlarını, tek güzelliğini satar. Ernest Hemingway'in Silahlara Veda'sının Catherine'i nişanlısının ölüm haberini aldığında, Michael Ondaatje'nin İngiliz Hasta'sının Hana'sı da hemşire olarak savaşa katılmaya karar verdiğinde keser saçlarını. Jeffrey Eugenides'in Middlesex'inin esas karakteri Cal ise, cinsiyet değişimi ameliyatının ardından, bir tırtılın kelebeğe dönüşmesini andıran büyük değişimi, kendi deyişiyle ikinci doğuşu esnasında ilk iş olarak gür saçlarından kurtulur. Saçların kesilmesi masumiyetin yitirilmesi anlamına da gelebiliyor. 18. yüzyıl İngiliz şairi Alexander Pope, Homeros, Vergilius, Dante veJohn Milton'un üslubunu taklit ederek yazdığı ve kahramanı olmayan bir kahramanlık destanı olarak nevi şahsına münhasır bir yerde duran Bukleye Tecavüz adlı sözde epik şiirinde yüksek sosyeteden genç bir adamın Belinda adlı güzelin saçlarından bir bukleyi gizlicekesmesini anlatıyor. Buklenin iğfaliyle birlikte ortalık darmaduman olurken işin içine gökyüzündeki melekler de karışıyor. Pope olayı bir imparatorluğun muharebe meydanında yenilmesi gibi görkemli ifadelerle yazarken satır aralarını doldurmak, bukle anlamındaki lock kelimesinin İngiliz argosunda bekaret anlamına da geldiğini bilen okurlara kalıyor. Kadını güçten düşürmenin, yok etmenin bir simgesi olarak saç kesme meselesi var bir de. Mitolojideki yılan saçlı Medusa'dan bu yana kadınların saçlarından çok korkmuş erkek egemen toplumlar. Çok örneği var bunun... William Styron'un Sophie'nin Seçimi romanında hayatının en korkunç tercihini yapmaya zorlanan karakterin üstüne üstlük bir de saçlarının kesilmesi, kalbimize sipsivri bir bıçak saplar adeta. Bir zorbalık yöntemi olarak saç kesme imgesiyle, gelecekte geçen ve kuşkusuz günümüzü imleyen distopik romanlarda da karşılaşırız. Kadınlara çoğu kahverengi ya da gri gibi donuk renklerde bir örnek üniformalar giydirilmesi, rakamlarla, önceden belirlenmiş numaralarla adlandırılmaları ve mutlaka hikayenin bir yerinde saçlarının kesilmesi, baskıcı yönetimlerin değişmez ezme, sindirme yöntemleri olarak çıkar karşımıza. Bunu yapanlar, onları insan olmaktan çıkarıp kimliksizleştirmek, birer nesne olarak kabul edildikleri gerçeğini yüzlerine çarpmak ister aslında. Köleliğin bir çeşidi olan beslemelik müessesi, edebiyatımızda çeşitli vesilelerle sıklıkla işlendi, Hüseyin Rahmi Gürpınar'dan itibaren birçok yazar, besleme kızların hayatlarını anlatan yapıtlar kaleme aldı. Vüs'at O. Bener'in Havva öyküsü unutulmazlardandır, Füruzan'ın Nehir öyküsü de. Edebiyat tarihimizin zirvelerinden Asılacak Kadın vardır bir de. Besleme olarak geldiği evde olanca aşağılanma, eziyet hatta tecavüz karşısında korkusu içinde dağ gibi büyüyen ve hep susan Melek'i, güya yoksulluktan, sefaletten kurtarılmış, unutulmaya yazgılı bütün isimsiz besleme kızların en çarpıcı temsilcisi olarak çıkarır karşımıza Pınar Kür. Yolunu bile bilmedikleri, içinde labirent misali kayboldukları zengin evlerinde aklın alamayacağı ağır yükleri sırtlanmak zorunda kalan sessiz ve biçare besleme kızlarla ilgili değişmeyen şeyse saçlarına makas vurulan ilk andır. O tekinsiz evlerde yaşanacak acıların simgesi, billurlaşmış halidir bu aslında. Makas darbeleriyle yere düşen her saç buklesi, görünmez bir pranga olup dolanır kızların ayak bileklerine. Hıçkırıklarını duyan, duysa da aldırış eden olmaz. Bir tek yukarıda sözünü ettiğim damardan ilerleyen edebiyatçılar, özellikle de Artık sadece beslemelerin hıçkırıkları için ağlıyorum, diyen biricik Selim İleri belki. Müzisyen Tom McRae'nin You Cut her Hair adlı olağanüstü güzel ve kalp dağlayan, yaralayıcı şarkısındaysa bir Nazi toplama kampında öldürülen 14 yaşındaki Polonyalı Czes awa Kwoka anlatılır. Tom McRae'nin yıllar önce obsesif bir şekilde tekrar ve tekrar dinlediğim olağanüstü güzel -kalp dağlayan, öfkeden delirten- şarkısını n'olur ama n'olur Spotify'da bulup dinleyin.


Bir dönemin meşhur gazetecisi Refi' Cevad Ulunay, sıkıntılı ve renkli geçen gazetecilik hayatına, birkaç güzel roman da sığdırmıştı: Köle, Enkaz Arasında, Sayılı Fırtınalar, Eski İstanbul Yosmaları, Mermer Köşkün Sahibi, Dağlar Kralı... Selim İleri'nin de daha önce yazdığı gibi romanlarında eski İstanbul'u, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönem insanlarını, kabadayıları, yosmaları, eşkıyaları, tulumbacıları, varlıklı ama çizgidışı yaşayan hanımları canlandırmıştı. Bu arada Orçun artık Egoist Okur'un yazarlarından biri. Onun blogumuza bir eski zaman rüzgarı taşıyan Kitapperest yazılarını seveceğinizi umuyorum. İllüstrasyonlar bu adresten alındı. Aşağıda orijinal hallerini de göreceksiniz. Refi' Cevad Ulunay, sıkıntılı ve renkli geçen gazetecilik hayatına, birkaç güzel roman da sığdırmıştır: Köle, Enkaz Arasında, Sayılı Fırtınalar, Eski İstanbul Yosmaları, Mermer Köşkün Sahibi, Dağlar Kralı... Selim İleri'nin, Türk Romanından Altın Sayfalar kitabında naklettiğine göre, Gazeteciliğinden gelen akıcı bir anlatımla, eski İstanbul hayatına ilişkin romanlar yazmış Ulunay, bir yandan da Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönem insanlarını, kabadayıları, yosmaları, eşkıyaları, tulumbacıları, varlıklı ama çizgidışı yaşayan hanımları canlandırmıştır. Bu yazımda, işte bu türden insanları o güzel ve akıcı üslubuyla romanlarında yaşatmış ve maalesef şimdinin çöp-kitaplar 'saltanatında' unutulmuş olan Refi' Cevad Bey'in; her biri edebi şölen olan romanlarından birini; Eski İstanbul Yosmalarını anacağım. Üstad Selim İleri'nin belgesel çizgisi de olan bir roman dediği Eski İstanbul Yosmaları, 1959'da neşredilmiş. Selim İleri, 24 Nisan 2010'da yazdığı Bir İstanbul Gezintisi yazısında, Ulunay'ı kimseler romancıdan saymazdı. diyor. Bunu okuyunca şaşırdım doğrusu. Akıcı ve güzel Türkçeyle merak uyandıran ve İstanbul'un unutulan yer, adet ve insanlarına yer veren güzel romanlar yazmış bir yazarı romancı saymamak, acaba bir kıskançlık işareti miydi? Neyse, biz romana dönelim. Refi' Cevad değil, Marquis de Sade! Yazar, iki kardeş paşazadenin evlerinde İpek'le Ra'na'yı buluşturarak, birinci bölümü, ikincisine bağlamış olur. Eski İstanbul, 'yosmalık ve kapatmalık' adetleri, vasıtalık/muhabbet tellallığı müessesesinin türlerinin de anlatıldığı bu roman, her şeyden önce temiz, kıvrak, akıcı Türkçesi ve pek duyulmadık deyimleri için bile okunmalıdır.


Salacak açıklarında yer alan tarihi Kız Kulesi, İstanbul'un simgelerinden biri. Hakkında çok efsane biliyoruz, şairlerin şiirlerine konu olduğunu, hatta Nazım Hikmet'in 12 yıllık hapishane hayatından kurtulduğu ilk gün onu seyretmeye gittiğini bile... Ama Kız Kulesi'nin Karl Detroit adlı bir Alman'la ilgili pek azımızın bildiği müthiş bir hikayesi daha var. Kız Kulesi'nin bilmediğim hikayesini Sunay Akın'ın İstanbul'un Nazım Planı adlı kitabında okudum. Yeniden basımı 3 Haziran'da Moskova'da ölen büyük şairin ölüm yıldönümüne denk düşen kitap, Sunay Akın'ın Nazım Hikmet, İstanbul ve şiir konulu metinlerinden oluşuyor, özellikle de Nazım Hikmet ve İstanbul ilişkisine dair pek bilinmeyen anılar, hikayeler ve efsaneler içeriyor. Çocuk, gemilerde miço olarak çalışma belgesini eline alır almaz Hamburg Limanından kalkan bir gemiye atlayarak İstanbul'a doğru yola koyulur. Henüz 12 yaşındadır. Çalıştığı gemi İstanbul'a vardığında, Karl Detroit'in büyük planı yürürlüğe girer. Boğaza atlayıp yüzmeye başlar. Ama akıntı onu kıyıya değil, Kız Kulesi yönüne sürükler. Ve onu kurtaran bekçiye bir daha gemiye dönmek istemediğini söyler. Anlaşılan bu olay, Almanya ve Osmanlı arasında küçük de olsa bir diplomatik soruna yol açar. Meseleyi çözmek Sadrazam Ali Paşa'ya düşer. Onun himayesine giren Karl Detroit önce Mehmet Ali adını alarak Harbiye'de öğrenim görmeye başlar. Mezun olduktan sonra da Kırım Seferi'ne, Bosna, Karadağ savaşlarına katılır. Hatta II. Abdülhamid döneminde Paşa unvanı alan Mehmet Ali, 1878'de imzalanan Berlin Antlaşması'nda Osmanlı'yı temsil eden üç kişiden biri olur. Gerçi devamı epey karanlık... Berlin Antlaşması'nın Hıristiyan cemaatlere tanıdığı haklar yüzünden gerici çevreler, halkı Mehmet Ali Paşa'ya karşı kışkırtmaya başlar. Paşa Müslümanları yatıştırmak için Arnavutluk'a gönderilir, lakin Sizi gavura sattı kışkırtması etkili olduğu için Kosova'nın Gjakova kasabasında linç edilir. Çok uzun zaman önce gerçekleşen bir olayı neden şimdi durup dururken hatırlayalım diye soranlar var, biliyorum. Zira hikayenin bizim için çok enteresan bir yanı daha var: Mehmet Ali Paşa'nın dört kızı dünyaya geliyor. Bunlardan Leyla Hanım'ın da Celile adında bir kızı oluyor. Celile Hanım kim derseniz, hatırlatayım; Türk şiirinin en büyük isimlerinden Nazım Hikmet'in annesi. Kız Kulesi'nin en güzel hikayelerinden biri de belki budur. İşin enteresan yanı, Mehmet Ali Paşa'nın torunları ve torunlarının çocukları arasında başka edebiyatçıların da bulunması. Mesela Sabahattin Ali ve Oktay Rifat... Ayrıca Mehmet Ali Aybar ve Ali Fuat Cebesoy da Paşa'yla kan bağı olanlardan. Çok güzel bir yazı, İstanbul 'da gezmeye, bakmaya kıyamadığım yerlerden biri de Kız kulesi'dir. Yazı için armut dibine düşermiş sözü uygun olabilir bence....


Arkadaşım Tolga Meriç'le Picus döneminde ne kadar şahane işler yaptığımızı, ne müthiş röportajlarla okur karşısına çıkabildiğimizi konuştuk. Kendini beğenmek değildi söz konusu olan, üzüntü diyebileceğim bir duyguydu daha çok. O tarz röportajların yapılabildiği, yayınlanabildiği bir dönemde değiliz artık. Sıkı Müslüman bir ailenin içinde büyüdüm. Amerika Libya'yı bombaladıktan sonra siyasal İslam'a kadar ilerledim. Dedemle beraber beş vakit namaz kılıyordum. Bir gün sabah namazı için kalkmıştım yine. Abdest alıp seccadeleri yaydım. Dedemin abdest almasını beklerken pencereden bakmaya başladım. O an bir şey oldu bana. Tam da böyle bir şey düşünüyordum; ağaçlar, kuşlar, evet, onların bağırsakları, gözleri, kaşları, ayakları... O an gitti işte bende. Çıktım okula gittim; sabah namazı kazaya kaldı. Öğlen okuldaydım, o da kazaya kaldı ve ipin ucu koptu. İkinci yüzleşmemse askerken oldu. İki çocuk kavga etti, biri diğerini vurdu. Kurşun çocuğun önünden girip sırtından çıktı patlayarak; ne var ne yoksa gördüm. Beden ve inkar deyince de... Yaklaşık beş senedir, her gün, her saat, her an. Kendime iyi bakmayı sevmem. Kimseye de tavsiye etmem. Beden bağımlılığına kapılmak istemiyorum. Sonunu biliyorum: Vitaminler, haplar, kremler, şunlar bunlar derken alıp başını gidiyor. Çok büyük aksaklıklar olmadıkça doktora gitmiyorum, ilaç bile kullanmıyorum. Dikkat etmezdim. Büyüme isteği duymadım, bununla ilgilidir belki. Hep memnundum halimden. Başka birinin bedenine de özenmedim hiç. İlk rüyalandığımda on bir yaşındaydım. Uyandığımda ilk yaptığım şey banyoya gidip yeni terlemeye başlamış bıyıklarımı babamın jiletiyle kesmek oldu. Aynadaki yüzüm, tüylerimi kesişim hala gözümün önünde. Ertesi gün de seks filmine gittim. Artık erkek olduğumu düşünüyordum. Kıllarımla çok barışık değilim. Zul gelir bana koltuk altı tıraşı, etek tıraşı falan. Sakalı sinemacılar istedi diye bırakmıştım bir ara, hep tıraşlıyımdır normalde. Ama saçlarımı severdim. Belime kadardı, bir tek onu severdim. Dışarıdan beden modelleri dayatıldıkça, üstleri tertemiz erkekleri gördükçe insan dönüp bir daha bakıyor kendine. Hoşlandığımı sanmış olabilirim ben de. Ama tüysüz bir göğüs kafesinden hoşlanmadığımı oynadığım bir müzikalde fark ettim. Mikrofonlar daha rahat yapışsın diye tüylerimizi kesmemizi istediler. Kestik. Gördüm ve beğenmedim. Bir daha da kesmedim. Suyla pek ilişkim yoktur. Yıkanmayı sevmem. Pislikten kaşınana kadar yıkanmam. Dünyadaki su rezervlerine saygılı davranıyorum. On gün yıkanmayabilirim. Bir aya çıktığı olmuştur. Gariptir; terim falan kokmaz. Vücudumda öyle salgılar yok. Rahatsız etmediği için de devam ederim. Rahatsız olduğumu hatırlamıyorum. Kimseye Yıkansana lan! demedim. Jean Genet'nin Hırsızın Günlüğü'nde Stilitano'nun yakasında gezinen bitin anlatıldığı bir bölüm var. Şaşkın, küçük bir leke şeklinde bir nesne değildi, hareket halindeydi der Genet bit için. Çevikliğini kaygı verici bulur. Bitin kendi alanında, kendi mekanında ölçüp biçiyormuş gibi gelip gittiği hissine kapılır. Sonunda ipek gömlekle oluşturduğu tezata, bitin Stilitano'nun toplumdaki yerini açık ettiğine bağlar. Ben bedende başka canlıların barınması gibi tuhaf bir konunun sizde uyandırdıklarını merak ediyorum. Okullardaki bit kontrollerine tanık olup olmadığınızı da. Eyüp'te büyüdüm. Herkes işçi çocuğuydu. Hepimiz pistik yani. İlkokulda güzel, havalı bir kız vardı. Annesi bankada yöneticiydi. Bakımlı bir aileydi. Kontrolde bir tek onda çıktı bit. Ağladı ve üç gün okula gelmedi. Annesiyle sokakta yürürlerken sağa sola bakamıyorlardı utançtan. Çok gülmüştük. Mastürbasyona. Biriyle yapması gereken bir şeyi tek başına yapabilmesine. Yapıyorum. Ama garip geliyor. Başka bir canlı var mıdır acaba mastürbasyon yapan? Hala garip geliyor. Ağzımı yüzümü ise yamultmam. Yalnızken uyuyorum. Uyumasam bile kesinlikle ayakta değilim, yatay pozisyondayım hep. Roland Barthes İnsan gövdesinden söz edeceksek giysi sorununu da ele almak zorundayız dedikten sonra bugünkü giysinin cinsler arasındaki ayrımı kaldırdığına, uniseks giysilerin büyük çapta, kitle çapında bir olay olduğuna dikkat çekiyor. Bu olaydan bedeninizin payına neler düştü? Saç uzatmaktan küpe takmaya kadar. Saç uzatmak ve küpe takmak bana kendimi çok erkek hissettiriyor. Bilmiyorum. Küpe ve saçta kadınsı bir görüntü var sanılırken onda böyle bir kontra yapmak enteresan geliyor. Öyle olmak ve yine de erkek olmak çok enteresan. Bayılırım. Oğlan çocuğu gibi kızlara mesela... Kısa saç, makyaj yok... Ya da kas... Bedeninin toplumsal anlamıyla ilgilenmemek, bununla biraz oynamak güzel. Hayat bir şaka. Erkek ya da kadın olmak da. Var olmak isteyip istemediğimi, nasıl var olmak istediğimi sormadılar. Var ettiler. O kadar. Çok uzun sormadım. Vay anasını! dedim. Öyle olmuş, ne yapalım. Şikayetçi değilim. Her şey keyifli gidiyor ama insan bazen de merak ediyor, öbür türlü olsaydı ne olurdu diye. Çocukken bulduğumuzu giyerdik. Genelde ağbilerin giysilerini verirlerdi. Hayatımda da hep ikinci el giysilerle devam ettim. Mağazalardan alışveriş pek yok hayatımda. Birilerinin giydiği şeyleri giydim, birilerinin daha önce okuduğu kitapları, dinlediği plakları aldım. Adam parasız kalıyor, giysisini satıyor, alıp devam ediyorsun. Onun yirmi otuz yıl önce bir giysiyle ortaya attığı bir cümleyi sürdürüyorsun. Hikayesi olan şeyleri seviyorum. Eskiden daha beğenilen bir adamdım. Şimdi bedenimi değil, üzerindeki Nejat İşler yazısını beğeniyorlar. Dövme yaptırmak istiyorum. Bir koluma T. C. kimlik no, diğerine vergi numarası... Ben buraya artık dükkan gibi bakmaya başladım. Çünkü bedenimle para kazanıyorum. Ona para veriyorlar. Güzel tarafı bunun minimal bir şey olması, sadece bununla para kazanmam. Böyle bir haz duyuyorum, evet. Genelde övüldü. Zaman içinde bedenimin ayrı ayrı yerlerine dikkatimi çektiler. Ellerime, ayaklarıma, burnuma, gözlerime, dudaklarıma, saçlarıma... Biri söylediğinde fark ediyorum. Ellerin ne kadar güzel dediğinde şaşırarak bakmaya başlıyorum ellerime. Çok gereksiz. Hep Müslüman kadınların çok ezildiği söylenir ama... Müslüman erkekler dünyada görebilecekleri en büyük aşağılamayla karşılaştılar. Sünnet olduk biz. Hiçbir arızamız, şikayetimiz yokken bizden bir parça alındı. Unutulur şey değil o. Bu konuda hepimiz hastayız. İyileşebileceğimiz bir durum değil. Barışamayız bununla. Marquis de Sade'ın karakterleri tam hazzın yükseldiği sırada dine küfretmeye başlar. Dinin, Tanrı'nın varlığının cinselliği değiştirdiğine, oluşturduğuna ilişkin bir gönderme gibi de okunabilir bu küfürler. Büyük ihtimal bana hizmet etmiştir. Bir şey kapatmamıştır. Severim dinleri. Müzik gibi. İyi şeylerdir. Bana yararı olmuştur. Crispin Sartwell inkar edilen bedensellik gerçeğini hatırlatan sevişmek, işemek, yemek gibi eylemlerin her nasılsa birbirini çağrıştırdığını vurguluyor. İnsanın imalı bir biçimde yemek yiyebileceğini söylüyor. Bunlar asal yaşam eylemleridir. O yüzden çağrıştırmanın da ötesinde, aynıdırlar. Bedeninle olan hikayen budur en çıplak haliyle. Üçünü de çıplak yaparsın zaten. Yemek yerken de. Yapay olması bile bir şey anlatır; çatal bıçak tutmalar... Güzelini görmedim şimdiye kadar. Bir arkadaşımın başına geldi. Don Juan gibi bir herifti. Duşta sevişirken şofbenden gitti. İntihar etti diyenlerle kavga ederdik. Çünkü bu durumun intiharla çok uzun bir aralığı var. Güzel olabilir, daha az acı verebilir. Kadınlara yönelik imalara gelince... Dünyanın her yerinde vardır bu. Çok yaratıcı bir alan olduğu için sonu gelmiyor konuşulanların. Küçük şakalar bunlar. Sözleri pek takmam. Bu düşünce özgürlüğüne girer biraz! Küfür dilin zenginliği. Futbolcuları düşünün... Ama fizikselliğe tepki veririm. Kadınlar daha cesur bu konuda. Bakar, kalabalık içinde ellemeye kalkar. Onlara kızarım. Fiziksel olarak ama sadece uzaklaştıracak kadar tepki veririm. Kadınların bazen benden şiddet beklediğini de fark ediyorum. Birinin verdiğim acıdan zevk almasıyla barışık değilim. En büyük şaşkınlıklarımdan biridir: Kalabalık bir yerde biriyle kavga ettim ve sonra çok güzel, hiç benimle olacağını tahmin etmediğim bir kadınla birlikte oldum. Ama sonra bir daha birlikte olmadım onunla. Bunun hoşuna gitmesi. Evet, belki en altta güçlüye sığınmak gibi bir şey var. Bunu anlıyorum ama anlamak istemiyorum. Bence evrime bu da girmeli. Kadın da dursun ayakta. İlk defa Yılmaz Güney'in Duvar adlı filminde görmüştüm doğurmayı. Acayip bir şey. Kadınları özel yapan da bu biraz. Sözsüz bir anlaşma: Her kadının bir anne olması. Erkeğin ezikliğini de açıklayabilir bu. Böyle bir ihtimal olabilir. Erkeğin kendinden bir şey çıkmaz, sadece başlatır. Bunda efelenecek bir şey de yoktur, süper bir durum değildir. Bu yüzden yalan bir yüceltme vardır baba olmakta. Üçüz dördüz olur mesela, Ulan ne biçim şişirmiş kadını! falan derler! Abuk sabuk hikayeler. Anne olmanın doğal ritüelini taklit eden yapay, sözlü, tavırlı ritüeller bunlar. Ben çocuk yapmak istemiyorum. Kimse bana sormadı var olup olmak istemediğimi. Küçüklüğümden beri yabanilik getirdi bu bana. Aynı şeyi başkasına yapmak istemem. Kızgın değilim ama buruğum. Benim hayatıma bu yön veriyor artık. Prostat olmak. Ailede var, ben de olacağım herhalde. 40'lı yaşlarına kadar istediğin kadar süper adam falan diye takıl, orada yersin yani. Güzel bir şeydir. Güzel derken... Komik ama güzel bir şeydir. Enteresan bir an. Büyük ihtimalle benim de başıma gelecek. Şimdiden barıştım bu durumla.


Egoist Okur'un Çocuk Kitapları bölümünü epeydir vakitsizlikten ihmal ediyordum, o yüzden Picus döneminden tanıdığım Gökçe Gökçeer'in bu konuda yazmak istemesine çok sevindim. Gökçe'nin Canan Tan imzalı Aliş Sünnet Oluyor, Maviş de Gelin adlı kitapla ilgili yazısı hemen geldi. Okuyunca çok önemli bir konudan söz ettiğini fark ettim ve çocuk edebiyatı denen şeyi ne kadar ciddiye almamız gerektiğini bir kez daha kavradım. Paytak Penguenler kitabındaki başörtülü penguenlere itiraz edenlerin bu kitapta pek de önemsenmeden sürekli vurgulanan Kızlar sünnet olmaz, gelin olur! mesajına niye hiç ses çıkarmadığını da ayrıca merak ettim. Timaş Yayınları'ndan çıkan Paytak Penguenler ile Tanışalım adlı çocuk kitabının başörtülü penguenleri geçen ay epey gürültü kopardı. Doğrusu biraz şaşırtıcıydı gördüklerimiz. Yayınevinin kitabın orijinalinde de bu görsellerin yer aldığını açıklaması konuya pek açıklık getirmese de, bu olaydan bir süre sonra kapağını gördüğüm bir başka kitap nedense kimse tarafından yadırganmadı. Halbuki başörtülü penguenler kadar hatta belki daha da fazla gürültü koparması gerekiyordu. Kapaktaki başlık şöyleydi: Aliş Sünnet Oluyor, Maviş de Gelin... Canan Tan'ın Altın Kitaplar tarafından yayımlanan Aliş ile Maviş serisinden çıkan bir kitap bu. Kapağında Aliş'in sünnet kıyafetli, Maviş'in de gelinlikli bir çizimi var. Kesin rakam vermek elbette çok zor. Ancak Uluslararası Stratejik Araştırmalar Kurumu'nun geçen yılki verilerine göre, Türkiye'de her üç kadından biri çocuk denecek yaşta evlilik yapıyor. Kadına şiddetin, doğum sırasında ve sonrasındaki anne ölümlerinin, çocuk kayıplarının, kadınlarda eğitim eksikliğinin en önemli sebeplerinden biri olarak kabul edilen erken evlilikler, Türkiye'nin hatta dünyada gelişmekte olan tüm ülkelerin büyük bir sorunuyken, bunun bir çocuk kitabına başlık olmasının dikkat çekmemesi çok şaşırtıcı. Elbette kitapta Maviş gerçekten gelin olmuyor. Okumadan önce de tahmin edileceği gibi, sünnet olan kardeşini kıskanmaması için ona da gelinlik giydiriliyor. Ancak küçücük yaşta kız çocuklarının ve hatta erkek çocukların da bilinçaltına kazınan 'kızlar gelin olur' önermesinin ne kadar ciddi bir tehlike olduğunun altının çizilmesi gerek. Bunu görebilmek için pedagog olmak gerekmediği gibi, biraz öngörülü, duyarlı olan ve konuya hassasiyet gösteren herkesin bunu gündeme taşıması zaruridir. Kitabın 9. sayfasında; Maviş'in dedesi ona şöyle diyor: 'Kızlar sünnet olmaz, gelin olur!' Daha sonra Maviş'in gelin olması için büyümesi gerektiği ona anlatılmaya çalışılıyor ancak asıl önerme söylenmiştir artık: 'Kızlar sünnet olmaz, gelin olur!' Kadına rolü, daha o yaşta biçilmiştir. Evet, Maviş şu anda değil büyüyünce gelin olacağına ikna edilmiştir, yine de ona bir gelinlik dikilir. Sünnet düğününde kendini kötü hissetmemesi için, Maviş küçük bir gelin olur. Çok mutludur!


Zan, Alabama'da, yani Amerikan taşrasının ücra bir köşesinde, tek bir roman bile okunmayan bir evde büyümüş. Okuma zevkini okuldaki öğretmenleri sayesinde edinmiş. Yale Hukuk Okulu'ndan mezun olduktan sonra da avukat olmuş. Uzun yıllar MTV'nin hukuk bürosunda avukat olarak çalıştıktan ve sinemacı, tiyatrocu ve televizyoncuların davalarını üstlendikten sonra da oturup bir roman yazmış. Gerçek olaylar. Babası tarafından evlerinin bodrumunda tam 24 yıl esir tutulan Elizabeth Fritzl. Onu kaçıran adam tarafından 8 yıl ağır işkencelere maruz bırakılan Natascha Kampusch ve diğerleri, Sabine Dardenne, Jaycee Lee Dugard... Bu kadınlar o travmalardan sağ çıkmayı başardılar. İradelerine, kararlılıklarına, trajediyi atlatma kuvvetlerine hayranım. Kesinlikle feminist bir roman. Hem polisiye bir kurgu içinde kurbanla özdeşleşerek onun ne hissedebileceğini yazmak istedim hem de kurbanın iyileşme sürecini... bu tip vakalarda iyileşme düz bir çizgide ilerlemez. Kişi bazen iyiye gider, bazen eskisinden de kötü hisseder... Ama sonuçta yazarken okura umut vermekten yanaydım, çünkü meslek hayatım boyunca bu tür davalar hakkında çok şey okudum, taciz ve aile içi şiddet gibi davalarla da çok karşılaştım. Kurbanlar bunları aşmak zorundalar, başka türlü ayağa kalkmaları, yola devam etmeleri mümkün değil. Tabii kadına karşı şiddeti ele alırken sömürücü bir dil kullanmamaya, pornografik olmamaya da özen göstermem, bıçak sırtı bir denge gözetmem gerekiyordu. Sonuçta bu, bir kadına karşı şiddet öyküsü, dolayısıyla kadın bu romanın nesnesi değil öznesi. Bu sorunun cevabını tam olarak bilmiyoruz aslında. Kadınlara karşı işlenen şiddet suçları belki artıyor, belki de sadece bizim bu konuya hassasiyetimiz artıyor. Nihayetinde kadınlar artık seslerini buldular ve dünyada önemli bir güç haline geldiler. Bu yüzden ortadaki umutsuz tablo aslında umutlanmamız için bir sebep de olabilir. Yazılı bir listem yok tabii. Ama lisedeyken en iyi arkadaşımla bir dizi kural geliştirmiştik. Kuralları yazmamıza gerek yoktu, çünkü zaten her gün bunları deneyimleyebiliyor, birbirimize hatırlatıyorduk. Ne bileyim mesela otoparklarda dolaşmıyorduk. Kitabın özünde de o kurallar yatıyor zaten, kahramanlarım Sarah ile Jennifer aslında ben ve o yıllardaki en yakın arkadaşım. Karanlık, korkutucu sahneleri yazmakla baş edebiliyordum ama kadınlara yönelik duygusal şiddeti yazmak bana zor geliyordu. teskin olmaksa imkansız gibiydi. Sonuçta sabah 5-6 arası yazıyor, sonra da çocuklara kahvaltı hazırlamaya başlıyordum. Sonra da zaten işe gidiyordum. Açıkçası çalışmak bazen en iyi rahatlatıcı olabiliyor. Asla Yapma! yla hiç alakası olmayan bir polisiyeyle uğraşıyorum. Yani beni büyüleyen bazı konulara çalıştığımı ve romanımla ilgili bir çeşit ön hazırlık sürecinde olduğumu söyleyebiliriz. Karmaşık psikolojik sorunları, ahlaki ikilemleri ve güç ilişkilerini araştıran kitaplar yazabilmek istiyorum. Hiç beklemediğimiz insanların niçin kötücül şeyler yaptığını ve kurban konumundaki kişilerin onlarla nasıl baş edebildiğini merak ediyorum. İlk kitabımda olduğu gibi, kötücüllük ve akıl yitimi arasındaki bağlantıyla ilgileniyorum. Bu kitabı MTV'nin hukuk bürosunda full time avukat olarak çalışırken yazmaya başladım. O sırada evimi yeniliyor, bir yandan da iki küçük kızımla ilgileniyordum. Yazmak için her gün sadece 1 saatim vardı, sabahları 5 ve 6 arası. O saatte ev tamamen sessiz oluyordu neyse ki. Galiba bu saatleri seviyorum, hava aydınlanmadığı için dışarısı karanlık oluyor ve bana kendimle başbaşaymışım hissi veriyor. Ben de şalterleri indirip var gücümle çalışıyorum. Haftada en fazla beş gün çalışabiliyorum. Günde 500 kelime gibi bir sınırım var, daha fazlasına gücüm yetmiyor. Ama şöyle bir sistem geliştirdim, olur da çok çalışırsam ve 10 bin kelimeye ulaşırsam, o ay artık çalışmıyorum. Tatil gibi... Bir de asla geriye bakmama gibi bir huyum var. Yani yazarken... Bütün taslağı tamamlayana kadar durup geriye bakmıyorum. Sonra geri bakmak ve düzeltmeleri yapmak için nasılsa bol bol vaktim olacak, biliyorum. Polisiye severim. Mesela Patricia Highsmith, Graham Greene, Dorothy B. Hughes, Ruth Rendell, Henning Mankell ve Shirley Jackson... Son zamanlarda İskandinav polisiyelerini de beğeniyorum. Klasikler de var tabii. Bronte Kardeşler, Charles Dickens, Lev Tolstoy haliyle ilk aklıma gelenler. 19'uncu yüzyıl romanına özel bir düşkünlüğüm var. O dönemin başyapıtlarını tekrar tekrar okuyorum. Vazgeçemediğim bir zevk gibi, neyse ki vazgeçmem gerekmiyor! Bu soru üzerine hep düşünürüm ve her defasında da çok genç karakterler gelir aklıma nedense... Bülbülü Öldürmek'teki Scout, Matilda, Pippi Longstocking, Küçük Kadınlar'daki Jo, I Capture the Castle'daki Cassandra, Uğultulu Tepeler'in ilk bölümlerindeki Catherine... Bu karakterlerin hepsi zeki, sert, sezgileri kuvvetli genç kızlar. Hayallerinin peşinden gidebilecek kadar cesurlar.


Calvino, Edgü, Bilge Karasu, Tomris Uyar, Gogol, Nabokov, Aurelius, Orhan Duru, Octavio Paz, Vüs'at O. Bener, Proust, Wilde, Flaubert, Gülten Akın, Melih Cevdet Anday, Gide, Ataç, Cortazar, Gogol, Bachelard, Barthes, Bachmann, Baudrillard, Woolf, Hulki Aktunç, Breton, Salah Birsel, Goethe, Yusuf Atılgan, Svevo. Murat Yalçın'ın Kontrol Kalemini kitaplığınıza yakın bir yerde okuyun. Hep böyle olur. Yazmak üzerine yazılanlar görüldükçe hem daha çok okumak, hem daha çok yazmak istenir. Bir de dostlarla sohbet sonrası... Murat Yalçın'ın Kontrol Kalemi de onun yazma, okuma ve yaşama örgüsü, düş-düşünce mayaları. Uğraşlar, edebiyat, hayat ve yazmak üzerine yapılan zamansız sohbetler 1001 Gece Masallarına benzer. Ne nerede başlıyor, nerede bitiyor bilmeyiz. Oradan oraya atlanır. Kontrol Kalemi ile hem bir kütüphane var karşımda, hem mavi yeşil bir yürüyüş. Yol başındaki yazarlar hakkında duyduğum bir yorum, alıntı, anı onlar üzerine kendi sorularımı yinelememi sağlıyor. Her bir sorunun inceleme konusu olma ucu taşıması kıymetli. Edebiyat insanları bu uçları tutsunlar takip edip incelemeye, yeni anlatılara bağlasınlar isterim. Ve Yalçın: Özenle, dikkatle, akılla, kişilikle, yetenekle, zekayla, deneyimle yaşamaktır, derdim gücüm, deyip, Yazı soyunmaktır. Cesaret ister. Özgüven ister. İçtenlik ister. Düşünce duruluğu, duygu tazeliği, gövde dinçliği ister, diye devam ettiğinde yazma halinin notları aynı patikada buluşuyor. Yazmak arzuysa, azim ister, ise çimenlerin arasında irice bir taş oluyor, üzerinde dinlenip yola devam etmek için patikada bekliyor. İlerliyorum. Yazmak üzerine fikir varyasyonları maddeleşiyor. İyi yazara noktayla virgül yeter. Gereksiz yere ünlem kullanılmasını açıkça eleştiren bir yazarın ünlemi hangi sözden sonra koyduğu da önemli. Şanslıyım, yüzüm bir daha gülüyor. Julien Gracq, gözbebeği kitaplığımın. Oturup tek sayfasını okusan ayrı yamaç olur oksijen dolu. Tekinsizliğin tınılarını çıkarmış bu yapıtlar ayın karanlık yüzündeki lekelere benzerler. Okuru Argol Şatosu'ndan Sirte Kıyısı'na atan kitap, hem onları, hem kendine ilişkin okuma zevkini harlıyor. Sohbet bu ya, ekleyebilirim: Bana kitaplarını göster, sana hayatını da, bugününü de, mutluluk ve acı mihengini de göstereyim. Söyleşilerin, günlüklerin, mektupların, denemelerin keyfi de burada işte. Çağrışım yokuşlarından aşağı koşmakta... Eserler birer yaprak, yağmur damlası, gök gürültüsü. Her halükarda insanlığa ait ve buna hem zıt hem eş olarak, doğanın parçası. Tüm yazarların bir aradalığı. Yalçın, Karşılık bulur bende, diyor Edgü için. Edgü dahil tüm yazarlarım birer birer geçiyorlar önümden. Karşılık bulanlar akarsuya erişen pınarlar. Diyeceğim, bu soy yazarların boy aynasına bakmayacaksan, benden uzak, yolun açık olsun, yazar arkadaş. Okuma Tezgahı adıyla açtığı paragraflarda, iyi okurluk namına en sevdiğim edim ve niyet var: Paylaşıyor. Ampul değişecekse yazmayı kesip değiştirebilirim ama okumayı kesemem. Okuma halleri, okuma tezgahı ile aynı düzlükte. Okumanın öğrenilmesi gereken bir uğraş olduğu bilgisi maya oluyor tüm edebiyata ve hayata yansıyor. Bilge Karasu'yla dostluğunu da hem kitaplar, hem yaşama uğraşı içine alıyor. Bu sözcük peşi sıra uçmaları, taştan taşa sekerek akarsu hizasında yürüyüşleri, özgürce koşuları ve öylece duruşları ve dinleyişleri okumalarla, yazı deneyimini aktarışıyla yapıyor. Hangi yazarla tanışmak isterdin diye sorup kendi yanıtlıyor: Evliya Çelebi ile Cervantes'in bir Ege adasında, su kenarındaki bir ağaç gölgesinde buluşup görüşmeleri sırasında yanlarında olmak. Salt bu renk, Murat Yalçın'ın kitaplarındaki atardamarı bulmaya yardım eder. Murat Yalçın, anlatısında oyun arar, sözcüğün özü kadar sesini de dinler. Havada duran sözcüğü yakalamaya yatar. Hem kendi kendine oynadığı, hem Dilersen katıl, dediği oyun. Eğer bizim gibi denemeleri, günceleri, mektupları ayrı yerde tutanlardan bahsedeceksem sözcüklerin peşi sıra gitmeyi de bu parkura eklerim. Çok da kullanılmayan, ama unutulan bir çiçek kokusu ile burna dolan ve o rayihaya kaptıran sözcükleri her bulup çıkardığında yaşa diyesim geliyor. Yaşa! Zaman deyince... Bir kitabının adı Şen Saat olan yazar zamana dokunmadan durur mu? Şimdi denen o kısacık zamanın kişisi olmak; geçmişsiz geleceksiz, yani tarihsiz bir doğa, bir an adamı. Bir gün, Odakule'den İstanbul'a bakıp sohbet ederken Fatih'in gemileri nereden geçirdiğinin söylendiğini, o çağın çevre semtlerini, pek çok şeyi anlatmıştı. Gözümün önünden bütün bu evler apartmanlar silinmişti bir anda. Atlılar koşturuyordu. Toprak topraktı yer. Şehrin ortasından bahsederken durup durdum duruldum, diyor kitapta. Onun anlatım anında benim de durmuş durulmuş olduğumu, kendi istediği anda değiştirdiği merceğini başkasına da sağladığını şimdi daha iyi kavrıyorum. Kendi adıma, Kontrol Kalemi ile onun naif ve eğlenceli sohbetleri de devam ediyor. Çok sözü, tespiti kalmıştır. Elektronik postasından bile anlaşılır yazar, der. Bakıyorum Murathan Mungan'ın elektronik postasına yer veriyor kitapta; sohbetiyle, yazısıyla kendini bütünlüyor. Kitabı elinde tutanı o saate almasını, zamanı yaratmasını, genişletmesini, işte bu nedenle öyküyü, yazını da genişletmeyi bilmesini severim. Şen Saat, İma Kılavuzu ve Kesik Havanın adı geçtiğinde adımlarım kafiyeleniyor. İma Kılavuzuna kendi yorumu nasıl güzel: 'İma Kılavuzu' böyleydi, cilveliydi. Okuyunca, kitaplığıma gidip yine kitaba karışmak geldi içimden. Yüzümde çoğunlukla gülümsemeyle okuyorum. Evetle, doğrulayarak. Ya da yok artık deyivererek... Ama sohbetteki edebi dili duyarak, izleyerek... Bu labirent bir sohbetin akışkanlığında değil, köşebaşlarında dura düşünüle yazılmış mektuplar. Arkadaşa, okura, yazara, nasıl bir geleceği olacağına ilişkin mektuplar, pusulalar. Kaç öykü işler bende, belli olmaz, dediğinde ise deftere düşüyor yolum. Onca defterimi, onunla sohbetlerde onun defterlerini yazıya nasıl derc ettiğini, defterden yazıya nasıl köprü kurduğunu soruyorum. Çok sevdiğim bir sözcüktür kavrama. Yazılanın, okunanın, hissedilenin üzerinde durulmasını, enine boyuna düşünülmesini, her ne ise felsefesine girmenin kucaklayıcılığını anlatır. Yazmak, kavrama çabasıdır; böyle eğildim yazıya, ile Benim yazarlığım okurluğumun bir uzantısı, bu nedenle aynı kaynaktan çıkıyor. O kaynağa sanatın tüm dallarını eklerim. Gök gürültüsüyle şimşek 'yazı', yağmur 'anlam'dır. Sarkis'in İstanbul Modern koleksiyonunda yer alan neon işi geliyor aklıma, 'Şimşeğin Işığı'... diyordu, hemen altında da Gürlemesinin Sesi... Bakın, oradan oraya sekiyor zihnim, Yalçın'ın oyununa katılıyorum. Ayrı ayrı yazı parkurlarından metne yürümenin, doğada bir yürüyüş yapmanın iç açıcı atmosferindeyim.


Profesör Kemal Sayar'ın yeni bir kitabı çıktı. Beni Sessiz de Sevebilir misin? ünlü psikiyatrın çeşitli vesilelerle kaleme aldığı makalelerinden oluşuyor. En azından bana iyi geldi. Size de iyi geleceğini umarak, Kemal Sayar'ın Timaş'tan çıkan yeni kitabında yer alan ve insana hakikaten umut aşılayan, kuvvet veren, kendini çatlaklarıyla, kusurlarıyla sevmesini sağlayan Bırak ışık girsin içeri başlıklı yazıyı okuyabilirsiniz. Hiçbir şey, hiç kimse kusursuz değil, her şeyde bir çatlak var. Kusurlar, çatlaklar olduğu için ışık ruhumuzdan içeri sızar. Bozulma olduğu için onarılmanın değeri var. Kevn ve fesad alemi bu, oluş ve bozuluş alemi. Hayat denen sınav sahnesinde kaçınılmaz hayal kırıklıkları ve kayıplar, gulyabani gibi yolumuzu kesiyor. Bize düşen elde yenilgilerle vazgeçer, kimimiz mücadeleye devam eder. Feriduddin Attar'ın Simurg öyküsünde olduğu gibi. Çoklarımız yokluğun ve darlığın vadilerinde ürker ve geri döneriz. Daha ileri gitmek bizi korkutur. Ama yokluğu göze almayan varlığa kavuşamaz. Bu öyle bir mücadeledir ki mücadeleyi reddedenler, mücadele edenlerden daha çok yaralanır sonunda. Bütün yaşantılar zıtlarıyla kaimdir ve görünenin ardına bakmak, bir yaşantının ilk elde görünmeyen kutbunun ne olduğunu anlamak gerekir. Her zayıflığın içinde bir güç, her gücün içinde bir zayıflık saklıdır. Mizah duygusu, tahammül edilemez olana tahammül etmek için bize karanlığın içinden bir aydınlık çıkarır. Mizah, insanın kendini korumak için kullandığı bir silahtır ve bizi yaşadığımız acı gerçeklikten bir süre de olsa kurtarır. Kendimizi ve fikrimizi çok da ciddiye almayabileceğimizi, biraz geri çekilerek ortamımızı daha nesnel bir biçimde gözlemlememizi sağlar. Ötekileri alay konusu eden istihzanın aksine mizah, onu yapana da dinleyene de neşe verir. Gerilimi azaltır ve karşılaştığımız zorluklara karşı dayanışma hissimizi çoğaltır. Bu tarz bir bakış bizi yeni ve yararlı bakış açıları geliştirebilmekten alıkoyar. Olaylardaki sorumluluğumuzu abartmak ve olan bitenin bütün suçunu üzerimize almak gerçekçi değildir. Şimdi size bir alıştırma önerisi: Bir olayla ilgili bütün sebepleri ve onların bu olaya sebep olma yüzdelerini bir daire içinde ifade etmeye çalışın. Bir şartla! Kendi payınızı en sona saklayın. Daire içindeki bütün dış etkenlere bir yüzde dilimini verdikten sonra sıra kendi payınızı dilimlemeye gelsin. Göreceksiniz ki sizin bu olaydaki payınız tahmin ettiğinizden daha azmış. tepki vermeyi de gerektirir. Bir tartışma sırasında sık sık sözünüzü kesen birine, bağırmak yerine, nezaketle ondan sözünüzü bitirmenize izin vermesini istemek gibi. Kendi duygularımızı düzenleyebilmek, kendi duygularımızı denetim altında tutabilmek, ilişkilerimizi de daha istikrarlı sürdürebilmek demektir. Zor zamanlarda bunu bir kişisel zayıflık saymadan destek isteyebilmemiz gerekir. Destek alarak sorunlarımızı çözmek için yeni stratejiler geliştirebilir, yolumuzu tıkayan engelleri aşabilir ve dünyada yalnız olmadığımızın bilgisini ediniriz. Rahmetli babam Nuri Sayar, merhamet timsali bir insandı, onu çok özlüyorum. Gün geçmiyor ki Rahmet-i Rahman'a uğurladığım o güzel anne ve babacığım aklıma düşmesin. Babam, bütün akraba ve dostlarını kollar, büyük küçük demeden düzenli bir biçimde hatırlarını sorardı. Yeğenlerini ve uzak düştüğü dostlarını merak eder, onları arar sorar, bir dertleri varsa yetişmeye çalışırdı. Rahmetli babamın ve rikkat timsali olan anneciğimin pek çok meziyeti bende bulunmuyor, ama onların aziz ruhları benim yetim ruhuma bugün de istimdat ediyor. O halde sevgili dost, hatır bilenlerden ol. Ve merak et. Yeni sorular sor, yeni cevaplar bul. Yeni keşifler yap. Çocuksu bir merakla bak hayata. Öğrenmekten ve değişmekten korkma. Denemekten ve yanılmaktan çekinme. Unutma ki beyinlerimiz her yeni yaşantıyla yeniden yoğrulur. 'Beyin rezervi'ni artır. Her gün yeni bir şeyle şaşır, her gün bir insanı şaşırt, her gün seni neyin nasıl şaşırttığını bir kenara yaz. Bir şey sende ilgi uyandırdığında durma, onu izle. Öfke, suçluluk ve endişe gibi içsel tıkaçların yolunu tıkamasına izin verme. Anla ve ilerle. Her gün biraz daha büyü. Genişlet içini her gün. İki günün birbirinin aynı olmadan, hayatın bütün kokularını içine çekerek, arayıcısı ol bilgeliğin. Bedeninin, ruhunun etrafındaki seslerin farkına var. Mesela şimdi bir nefes al ve etrafındaki beş nesneyi fark et. Bir nefes daha al ve etrafındaki beş sesi duy. Tolstoy'un dediği gibi, 'Tek bir zaman var, o da şimdi. Kudret sahibi olduğumuz yegane zaman bu'. Duygu ve düşüncelerini kabullen ve anda ol. Değerlerinle rabıtada ol ve eyleme geç. İnsanın ruhuyla, etrafıyla ve an'la rabıtada olması; dünyaya katılması ve hayatın her anının doluluğunu takdir edebilmesi demektir. O halde hayatın ve nefesinin hakkını ver. Her nefesi bir ilahi bağış olarak coşkuyla içine al. En derinlerdeki hücreleri bile şenlendirecek kadar. Ve usul usul bırak onu.


Başka birçok önemli ödülün yanı sıra Bram Stoker Romanda Üstün Başarı Ödülüne de layık bulunan Kafamdaki Hayaletlerin yazarı Paul Tremblay'in aldığı en büyük ödül, türün yaşayan en büyük ustası Stephen King'in hayranlığını kazanması elbette. Kitabı okuyunca, Korkuyu iliklerime kadar hissettim ve bilirsiniz beni korkutmak zordur demiş King. Tremblay ilki gibi yine Numen Yayınları'ndan çıkan ve okuru kayıp bir çocuğun izini sürmeye çağırdığı yeni romanı Şeytan Kayasında da aynı etkileyici dil ve karanlık atmosferle çıkıyor karşımıza. Üstelik bu hikaye öncekinden de buruk ve hüzünlü. Korku, keder ve polisiye nasıl bir araya gelmiş diye merak edenler için, konuyu yazarıyla konuştum. Sanırım bu soruyu yayıncıma sormalısınız, değil mi? Öte yandan, benim şu uyku hastalığına tutulmuş dedektifim sıklıkla uyku ile uyanıklık arasında geziniyor, rüya ile gerçeği karıştırıyor ama haklısınız, Genevich romanları neticede korku değil, birer polisiye. Gerçi ben onları da korku tavrıyla yazdığımı düşünmeyi seviyorum. O halde sizi korku gerilim edebiyatına getiren yolculuğun nasıl başlayıp geliştiğini sorayım. Açıkçası çocukken iyi bir okur değildim. Üniversitede matematik okudum, yüksek lisansımı da yine matematik üzerine yaptım. Kitap aşkım 21 yaşına geldiğimde, Joyce Carol Oates'in Şeytan Kayasına da ilham kaynağı olan Where Are You Going, Where Have You Been? adlı öyküsü ve Stephen King'in Mahşeriyle başladı. Vermont Üniversitesi'nde matematik yüksek lisansımı almak için uğraş verdiğim iki yıl boyunca, Stephen King, Peter Straub, Shirley Jackson ve Clive Barker okumaya devam ettim. Lisede matematik öğretmenliği yapmaya ilk başladığımda ise kendi öykülerimi yazmak konusunda içimi tarifsiz bir istek kapladı. Başlarda oldukça yavaş ilerlese de peşini bırakmadım o arzunun. Kendimi bildim bileli karanlık ve korkunç olana ilgi duydum. Her cumartesi öğleden sonrası peş peşe iki korku filmi seyrederek büyüdüm. İzlerken en olmayacak şeylerden korksam ve sonrasında sürekli kabuslar görsem bile... İçimdeki çocuk hala canavarların havalı olduğunu düşünüyor. Bir yetişkin olarak da korku, ne söylediği ve nasıl söylediğiyle beni hala çekiyor. Sordunuz madem söyleyeyim, hayatın Bir insan bunca zorluğun, imkansızlığın üstesinden nasıl gelir? sorusuna edebiyat aracılığıyla yanıt verme çabasıdır korku. Ayrıca iyi yapıldığında, eşsiz ve güçlü bir biçimde bu soruların derinlerine inebilir. Bir tür olarak korku konusundaki vizyonum oldukça kapsayıcı, sınırları ise fevkalade bulanık. Salt ima yoluyla bile olsa, bende rahatsızlık hissi uyandıran her eseri bu türe dahil edebilirim. Türün sadece korkma ya da korkutma eylemleriyle tanımlanması beni bozar, çünkü doğasında bundan çok daha fazlası olduğunu bilirim. Yine de bir filmi veya kitabı 'korkmak' ümidiyle tüketen ve eserin değerini korkutma becerisiyle değerlendirenler çoğunlukta gibi. Bir yanım, korku edebiyatının 'underground' veya 'outsider' bir tür addedilmesinden keyif alıyor. Korkunun saldırgan ve tekinsiz olması, en zor soruları sormaya cesaret etmesi gerekir. Diğer yandan, korku türünün anaakımın yeterince parçası olamaması ve eleştirmenlerden yeterli saygıyı görmemesi beni hayal kırıklığına uğratıyor. Bir edebiyat türü olarak korku hala pek çokları tarafından tabiatı gereği diğer yazın veya türlere kıyasla daha aşağı bir konumda kabul ediliyor ki, bu büyük bir saçmalık. Koskoca bir korku edebiyatını basit bir lunapark eğlencesine indirgemeyi adil bulmuyorum. Bu elbette korku edebiyatının saptığı yollardan biri. Kafamdaki Hayaletlerde amaçladığım şeyi tarif ediyor, orada genel olarak kabul görmüş bazı kurallarla oynamayı seçmiştim. Şeytan Kayası çok daha sakin, kişisel bir hikaye, bir yas öyküsü aynı zamanda. Belirli bir türde ürün vermenin en eğlenceli yanı o türün kurallarını test etmek, onlarla oynamaktır. Ben aslında hikayelerimi, türlere dair çok uzun zamandan beri süren bir diyaloga dahil olma çabam olarak görüyorum. Bu zor bir soru. 'En iyi bildiğin şeyi yazmalısın' tavsiyesi fazlasıyla sağlamcı bir tavsiye. Oysa sizi güvenli alanınızdan çıkmaya zorlayacak fikirler bulmaya çalışmazsanız, bir yazar olarak olgunlaşamazsınız. Şeytan Kayasında bunu yaptığımı, anlatı perspektifini bile değiştirdiğimi düşünüyorum. Önceki kitaplarımın çoğu, otobiyografik öğeler barındırırdı. Şeytan Kayasında ve bir sonraki The Cabin at the End of the Worldde hikayelerin şahsi deneyimlerimden çıkması konusunda özel bir çabam olmadı. Bu da beni kesinlikle kendine daha özgüvenli bir yazar yaptı. Yazarken öğrendiğim bir şey varsa, en aşağılık karakterlerin bile empatiyi hak ettiğidir. Bakın, 'sempati' demiyorum; arada büyük fark var. Empati anlama çabasıdır. Ben bütün karakterlerime empatiyle yaklaşmaya çalışırım, gerçek hayatta da aynı şeyi yaptığıma inanıyorum. Tabii her zaman kolay olmuyor ama denemek gerek. Kitaplarımda kötülük çoğu kez doğruyu yaptığına inanan iyi niyetli insanların aldığı kötü kararlar sonucunda ortaya çıkıyor. Kötülüğün dehşete düşüren tarafı sıradanlığı ve kaçınılmazlığıdır. Kötülüğün gücü yoktur, bir şeyin eksikliği ya da boşluğu doldurmak için gelir. 100 olayın 99'unda ben de öyle düşünüyorum. Matematikçi tarafım ağır basıyor olsa gerek. Rasyonel ve şüpheci doğamdan ötürü hayaletlerin doğaüstü varlıklar olduğu fikrine genellikle alaycı yaklaşıyorum. Ama nadiren de olsa, mesela gece geç vakit evde yalnızken, tuhaf sesler duyuyor, yahut bir kabustan uyanıyor ve hayaletlere azıcık inanır gibi oluyorum. Tabii güneş doğduğunda geceki aptallığımla alay etmek zor olmuyor. Ben de hem romanın hem de filminin hayranıyım. Blatty kötülüğün biz olmadan kendi başına da var olabilen gerçek bir güç olduğuna inanır, bense tam tersi, insan yoksa kötülük de olmaz diye düşünürüm. Yine de alıntıladığınız bu cümlenin çağrışımları var. Blatty'nin şeytanı, sadece insani korkuları değil, insani duyguları ve düşünceleri de dışa vurur, bu yüzden çağrışımları yoğundur ve kimi zaman doğrudan bizi de içerir. Yani inançlı biri bile kimi zaman Blatty'nin şeytanında kendini bulabilir. Kafamdaki Hayaletler, en beğendiğim korku romanlarına yazılmış bir aşk mektubu olmakla birlikte korku türü ve popüler kültürde resmedilen kadın portresini eleştiriyor. Etkilerden biri de The Exorcist. O filmdeki görüşleri tartışan hatta yapısöküme uğratan eleştirel makaleler okudum ve bunları büyüleyici buldum. Oysa ben hikayeyi hiç o şekilde düşünmemiştim ve bu, romanım için ilham noktasını oluşturdu. Böylece hikaye kafamda hızla şekillendi, şanslıydım. Kahramanlarımın iki kız kardeş olması ve hikayenin daha genç olanın gözünden anlatılması gerektiğini hemen anladım. Marjorie'nin gerçekten şeytan tarafından ele geçirilip geçirilmediği sorusunun muğlaklığıyla oynayacağımı da biliyordum, suları bulandırmanın en kestirme yolu da bir reality TV ekibini dahil etmekti. 'Reality TV' terimi burada tabii ki oksimoron teşkil ediyor. Tabii ki yok! Kitapların sizi duygulandırmış olmasından ötürü büyük bir mutluluk ve onur duydum. Bir yazar olarak nihai hedefim okurun bir şeyler hissetmesini sağlamak. Her iki roman da arkaplanda sorunlu aileleri ele alıyor. Açıkçası hikayelerin gerçekten hüzünlü olduğunu biliyorum. Dedim ya, etkili bir korku hikayesi yazmanın sırrı hakikaten değer verdiğiniz ya da en azından empati kurduğunuz karakterler yaratmak ve onları kurtulması imkansız görünen durumlara sokmaktan geçiyor. Kitapların yanı sıra resimdeni, müzikten, filmlerden de ilham alıyorum. Ama Stephen King'i okumasaydım, yazar da olamazdım. Gelişimimde önemli rol oynayan, diğer pek çok yazar arasında Kurt Vonnegut Jr., Shirley Jackson ve Stewart O'Nan aklıma ilk gelenler. Bir de aynı zamanda yazar olan arkadaşlarım var, John Langan, Nadia Bulkin, Laird Barron, Victor LaValle ve Livia Llewellyn gibi. King'in Mahşerinden daha önce bahsetmiştim. Bir dönem Vonnegut'ın Mezbaha 5ini her yaz okuyordum. Bir başka kitapsa, Shirley Jackson'ın Biz Hep Şatoda Yaşadık adlı romanı. Marina Enriquez'in Things We Lost in the Fireı ise yeni favorilerimden. Her şeyden korkarım. Ne olur ne olmaz diye hala evimin bodrumuna indiğimde işim neyse çabucak bitirmeye çalışırım. 1980'ler çocuğu olarak korkunç nükleer savaş kabusları görürdüm ve iklim değişikliğinin ortaya çıkaracaklarıyla birlikte bu hala en büyük korkularımdan biri. En büyük arzumsa, basit. Sevdiklerimin uzun, sağlıklı yaşamasını istiyorum. Bir de tabii yazar olarak hep daha iyiye doğru evrilmeyi ve anlatmaya değer hikayeler bulmayı umuyorum. Ritüelim yok. Halen bir lisede matematik öğretmenliği yapıyorum, dolayısıyla ritüeller için zamanım da yok. Eğer bir-iki saat boş zamanım olursa ritüellere falan dalmadan doğrudan o zamanı kullanmaya çalışıyorum. Sadece yazarken müzik dinleme eğilimindeyim. Okulda, evde ya da her nerede yazıyorsam, etrafımda olan bitenlerle arama bir duvar örecek bir şeye, müziğe ihtiyaç duyuyorum.


Eleştirmen Kutlukhan Kutlu, Alberto Manguel, J. K. Rowling gibi yazarların yapıtlarının çevirileriyle de tanınıyor. Bence korku edebiyatının bu konudaki sorunu, katı bir tür edebiyatı olarak görülmesinden kaynaklanıyor. Halbuki korku edebiyatı, adı üstünde, sadece bir hise dayandığı için, bu hissi şu ya da bu şekilde uyandırmaya yönelik herhangi bir öyküyü içerebilir ve pekala herhangi bir biçim altında yapılabilir. Özellikle kısa öykü alanında, yani bugün korkunun klişeleri olarak algıladığımız unsurların vaktiyle tekrar tekrar kullanılıp perçinlendiği alanda, türe alışılmışın çok dışında bir şekilde yaklaşan, aşina unsurlara hiç yüz vermeyen eserler var. Zaten kısa öykü formatı, korkunun çekirdeğini oluşturan hissi daha konsantre ve etkili sunabiliyor gibi gelmiştir bana her zaman. Kısa öykülerde hem korkunun standartlarının yeniden yorumlanışını görebiliyorsunuz, hem de öykü anlatarak korku uyandırmanın yepyeni çeşitlerini. Ayrıca korku hissinin içeriği konusunda farklı anlayışlar da görebiliyorsunuz öykülerde: bazen şok, bazen katıksız dehşet, bazen yakanızı bırakmayan bir huzursuzluk, bazen koyu bir kuşku... Korku denen türün içinde size hepsini etkileyici bir şekilde sunan yapıtlar bulabiliyorsunuz. Aslında korku, kökeni itibariyle yeraltı edebiyatı değil. Modern korkunun atası olarak gösterebileceğimiz gotik edebiyat yeraltı edebiyatı değildi; hatta yine türle akraba sayılabilecek 19. yüzyıl skandal öyküleri de yeraltı edebiyatı değildi. Popüler öykü türleriydi bunlar. Öte yandan, korkunun her zaman kendi içinde çokça etkileşen, kendi geleneğinden çok beslenen bir tür olduğu, bu yüzden de sık sık kendi ayrı kulvarına sahipmiş muamelesi gördüğü) söylenebilir. Ancak artık şu postmodern atmosferde, korku türü '50'ler Amerika'sındakiyle aynı şekilde algılanmıyor tabii. Aslında bu, 20. yüzyılın ilk yarısında seri şekilde üretilmiş ve ucuz tabir edilen mecralarda yer bulmuş bütün türler için geçerli. Anaakıma geçişe gelince; korku, doğası gereği çok farklı suretlere sahip olabildiği için, aslında bu konuda en ufak bir sorunu yok. Bence sorun ters yönde işliyor: Anaakım pazarlama, korkuyu bir nevi edebi getto olmaya, kendini kalın çizgilerle tanımlamaya teşvik ediyor. Hareket alanı açıldıkça, korku türünde aslında ne kadar farklı ve özgün ürünlerin verilebileceği, kendi zenginleşmesinden öte, anaakım dediğimiz çizgiyi ne kadar zenginleştirebileceği iyice ortaya çıkacak bence. Bence bu durum Türk okuma kültüründe fantastik edebiyatın hala, çok eskiden ithal edilmiş gözlüklerle görülmesinden kaynaklanıyor. Korku türünün ve genel olarak fantastik edebiyatın edebiyat olmadığı şeklindeki bu kadim görüş, dünyanın aksine Türkiye'de pek de zayıflamış değil. Ben ayrıca bu durumun Türkiye'de okuma etkinliğinin, herkesin sıradan bir günün parçası olarak yaptığı bir şey değil de, biraz kültürel efor gibi algılanmasından, kendini benim tuhaf bulduğum biçimlerde seçkinleştirmeye meyletmesinden de kaynaklanıyor olabileceğini düşünüyorum. Aslında muhafazakar toplumlarda korku her zaman popüler olmuştur; Amerika'da türün popülerliği bunun önemli bir örneği bence. Çünkü tabu yıkıcı olduğu kadar, tabu koruyucu da olabiliyor korku; türün başlıca malzemelerinden biri de yeni kuşağın kendini üzerinde bulduğu muhafazakar zeminle çatışması değil mi zaten? Bana bizde bu çatışma bir şekilde doğal seyrinde yaşanamıyormuş gibi geliyor; belki genel olarak çatışma mefhumu konusunda kafamızın karışık olmasındandır bu, özellikle de fikirler söz konusu olduğunda. Bu yüzden çatışmanın kendisi olsa da, korku edebiyatının teşkil ettiği türden soyut ve kişisel ifadesi pek üretilmiyor, en azından edebiyatta. Belki buna edebi açıdan bir tür bastırma atmosferi denebilir, yoksa şüphesiz hepimizin güçlü bir şekilde ifade edilebilecek korkuları vardır. Korku edebiyatı gücünü bence biraz da korkularımızda yalnız olmadığımızı keşfetmenin yarattığı bir tür paylaşım rahatlığından alıyor. Paylaşılan bu korkuların en muazzamıysa ölüm. Dolayısıyla, elbette korku edebiyatında ölüm fikrine ve onunla bağlantılı algılara dair korkuların samimi, güçlü ve özgün ifadelerinin çok önemli bir yeri var. Cinsellik ve din ise, belli açılardan, ölüm muammasıyla başa çıkmak için birer araç olarak görülebilir. Çünkü nihayetinde ikisi de kendi içinde bir tür ölümsüzlük vaadinin anahtarları. Ve ölümün yarattığı gizem duvarına sürekli toslayıp kendimizi harap etmenin iki etkili panzehiri. Öte yandan, bence cinsellik ve dinin korkudaki öneminin başlıca sebebi, yine nihayetinde bu konuların birer tabu olması. Çünkü din ve cinsellik tabuları aslında bir taraftan korku motifleriyle korunurken, öte taraftan yine korku motifleriyle yıkılmaya çalışılıyor. Hatta korku türü, bence edebiyatta bu çatışmanın en faal arenası.


Yazarların tuhaf alışkanlıkları, farklı giyinme tarzları, türlü takıntıları olur. O kadar ki kıyafetleriyle, şapkalarıyla, papyonlarıyla özdeşleşmiş yazarlar bile vardır. Misal, papyon denince ilk aklınıza gelen isim, muhtemelen Doğan Hızlan olacaktır. Marcel Proust ise kadife eldivenlerini o kadar çok severmiş ki, gece yatarken bile çıkarmazmış. Herhalde kalem tutan ellerinin başına kötü bir şey gelmesinden korkuyordu. Peki ya diğerleri? Oscar Wilde, William Faulkner, Nazlı Eray, Buket Uzuner, James Joyce, David Foster Wallace, Oya Baydar, Mine Söğüt... Aksesuarları ya da stilleriyle de andığımız yazarlardan sadece birkaçı. İşte ayrıntılar. Akşam gazetesinden Sibel Ateş Yengin derlemiş, oradan aldım. Her daim gösterişli olan Oscar Wilde yakasına taktığı renkli çiçekleri pek severmiş özellikle de yeşil karanfilleri. O yüzden bu renkli çiçekler 20. yüzyılın başlarında eşcinselliğin sembolü haline gelmiş. Wilde, Mükemmel bir yaka çiçeği sanatla doğayı bir araya getirmenin tek yoludur bile demiş. Gittikçe kötüye giden görme yetisi yüzünden Joyce, ömrünün son yıllarını sol gözüne bant takarak geçirmiş. Kimileri bunu arzu nesnesi olarak adlandırsa da, aslında sadece görme yetisini korumak için değişik bir yöntem uyguluyormuş. Nedeni ne olursa olsun siyah göz bandı Joyce'a çok yakışıyordu. Oya Baydar'ın her fotoğrafında gözüme çarpan aksesuar, şık ceketlerinin üzerine taktığı yaka iğneleri oldu. Yazarın çalışma masasını süsleyen rengarenk, çeşit çeşit kedi biblolarıysa onun aynı zamanda iflah olmaz bir kedi sever olduğunu gösteriyor. Birkaç yıl önce intihar eden David Foster Wallace kendiyle özdeşleşen rengarenk bandanalarını güven battaniyesi diye tanımlıyordu. Yaşadığı Tucson şehrinde havanın çok sıcak olması sebebiyle saçlarından sayfalara dökülen teri engellemek için taktığı bandalar, bir süre sonra onun için vazgeçilmez olmuştu. Hatta kafatasının üzerinde birçok çakra merkezi olduğunu öğrenince de bandanalarıyla daha iyi hissetmeye başlamıştı. Yazarların takıntılı ve tutkulu insanlar arasından çıktığını söylüyor Buket Uzuner. Haksız da sayılmaz. Turkuvaz mavisine takıntım var' diyen Uzuner'in gözlükleri ve aksesuarları da aynı renkte oluyor. Uzuner'in vazgeçemediği aksesuarları ise dolmakalemi ve defterleri. Onlarsız asla sokağa çıkmıyor. Seyahate giderken o şehre ait defterleri çantasına koymadan da yola çıkmıyor.


Alman yönetmen Rainer Werner Fassbinder, Ölüler uyuyamaz diye şahane bir söz sarf etmiş. Hayranlarını her sene sükutu hayale uğratan ve besbelli ilelebet Gönüllerin Nobellisi kalacak Haruki Murakami de onun gibi düşünüyor olmalı. Kat Menschik'in gece mavisi mürekkeple hazırladığı muazzam illüstrasyonlar eşliğinde yayınlanan nefis -ve korkunç- novella'sındaki yorgun anlatıcıyla tanıştığınızda, siz de anlayacaksınız: Uykusuzluk denen şey, günlerle gecelerin aynılaştığı tekdüze bir hayattan, daha doğrusu hayata falan da hiç benzemeyen ölü bir dirilikten başka bir şey değil... Ölümün ta kendisi! İmkansızın Şarkısı, Zemberekkuşu'nun Güncesi, Yaban Koyununun İzinde, Sahilde Kafka, Haşlanmış Harikalar Diyarı ve Dünyanın Sonu, 1Q84 ve Renksiz Tsukuru Tazaki'nin Hac Yılları adlı romanların yaratıcısı Haruki Murakami'nin Uyku adlı küçük, güzel kitabına dair biraz ayrıntı vermeme müsaade edin... Murakami'nin 17 gündür uyuyamadığından yüzü bembeyaz olmuş, gözleri mor halkalarla çevrelenmiş kahramanı gündüzleri gayet normal bir hayat sürüyor. Sabah inanılmaz çirkin olduğunu bir şekilde öğrendiğimiz ama bu çirkinliğin tam olarak neye benzediği konusunda herhangi bir ipucu elde edemediğimiz diş hekimi kocasına bir fincan kahve yapıyor ve onu Dikkatli ol diyerek uğurluyor. Adam da her gün aynı kısa cevabı veriyor karısına: Merak etme. Sonrası da net bir şekilde önceden belirlenmiş sanki: Koca öğlen eve yemeğe geliyor, keyfi yerindeyse sevişiyorlar, kadın sevişirken tatmin olmasa da, olmuş gibi yapıyor. Sonra koca muayenehanesine, kadın da yüzmeye gidiyor. Akşamüstü okuldan dönen küçük oğlu biraz oyun oynuyor, biraz ders çalışıyor. Ardından ailecek yemeklerini yiyor ve yatıyorlar. Her şey normal... Ama işte kadın uyuyamıyor. Geçen hafta fonda peri bacaları, öndeyse dünyanın dört bir yanından gelen ve yörenin eşsiz güzellikteki vadilerinde, tepelerinde gece ve gündüz toplam 110 kilometre koşan 1000 atletle birlikte Kapadokya'daydım. Geçen yıl bir ara şahsi blogunda Gönül Abla-vari bir köşeye başlayan Japon yazar Murakami'nin Kapadokya'da benimle ne aradığını merak ediyorsanız, okuyun lütfen. Dik kayalıkları aşıp Zemi Vadisi patikalarından yumuşak zeminli platolara geliyor, Güvercinlik Vadisi'ni takip ederek tamamen doğal Uçhisar Kalesi'ne tırmanıyor, önce Aşk Vadisi'ne iniyor ardından Akvadi üzerindeki patika ve toprak yollardan geçerek Göreme'ye varıyorlar. Arada düz yollardan da geçiyorlar elbette ve sonra peri bacalarının en iyi izlenebildiği Kızılçukur ve Güllüdere vadilerini takip ederek terk edilmiş köylerdeki eski Rum evlerinin arasından geçiyor, Çavuşin üzerinden Akdağ'a çıkarak Ürgüp'teki son etaba ulaşıyorlar. Ne kadar güzel, değil mi? Uzatmayayım; koşmasaydı yazamayacak hatta belki yaşayamayacak olan Murakami'den ve dünyanın dört bir yanından gizemli Kapadokya'ya koşmaya gelen atletlerden ilhamla bu hafta ben de spora başladım. Şimdilik bir spor salonunda, koşu bandının güvenli zemininde. Ama belli olmaz, seneye The North Face Kapadokya Ultra Trail'in 110 değilse bile 30 km'lik parkurunda karşılaşabiliriz. Yapamasam da denerim. Murakami'nin bahsettiği şu zehir konusuyla da o zaman ilgilenmeye başlayabilirim. Mr. Murakami'nin Sarayı adlı blogun açılış sayfasında bu vardı. Yani Murakami'yi, bir yaban koyunu ve çok sevdiği türden bir vahşi kediyle piknik yaparken gösteren bir illüstrasyon. çizen, yazarımızın bir müzik manyağı olduğunu da unutmamış ki hemen oracığa bir seyyar plakçalar da çizmiş.


Çek yazar ve politikacı Vaclav Havel'in de hakkında övgü dolu sözler söylediği 'The Lucifer Effect' adlı kitapta 1971'de Stanford Üniversitesi bodrumunda yaşananlar gün gün, gece gece kronolojik olarak anlatılıyor. Ve okur 12 sıradan genç adamın nasıl yavaş yavaş birer canavara dönüştüğünü izliyor. Kitabın en çarpıcı bölümü Stanford Hapishane Deneyi ile Abu Gureyb'de yaşananlar arasında paralellik kurulması. Amerikalı askerlerin Iraklılara akıl almaz işkenceler yapmak için kullandıkları Ebu Gureyb Hapishanesi'nde askerler mahkumlara sistematik işkence uyguluyor, erkekleri hadım ediyordu. Kan ve irin gölüne dönen hapishane tam bir cehennemdi. ABD yönetimi olayın medyaya yansımasından sonra kendini aklayabilmek için suçu oradaki üç beş askerin üzerine yıkmış ve kendisinin olanlardan tümüyle habersiz olduğunu bildirmişti. Yani insanoğlunun Stanford'da olduğu gibi 'zevk için' eziyet kabiliyeti de, Ebu Gureyb'deki gibi 'devletinin çıkarları adına' eziyet kabiliyeti de aynı kapıya, faşizme çıkıyor. Zimbardo sağlıklı bir toplum yönetimi için ilk gerekenin şeffaflık olduğunu düşünüyor ve Ne denli önemli olursa olsun bütün kararlar kamuya açık alınmalı ve tartışılmalıdır diyor: Karar verilirken insanların ortak çıkarları göz önünde bulundurulmalıdır. Bir de herkes bilmelidir ki; yaptığı şey ne olursa olsun onun sorumlusu kişinin kendisidir, bir rütbe verilmiş olması işlediği suçları affedilir kılmaz. Zimbardo'ya göre askeri ve sivil liderlerin ileri düzeyde psikoloji bilgisine sahip olmaları da şart. The Lucifer Effect, 17. yüzyıl İngiliz şairi John Milton'ın insan zihninin gücüne ilişkin önermesiyle başlıyor: Zihin cehennemi cennete, cenneti cehenneme dönüştürebilir demiş orada Milton. Zimbardo'ya göre dört bir yandan gelen etkiler altında büyüyoruz, yaşadığımız kültürel, tarihi, ekonomik ve siyasi deneyimlerin hiçbiri öylesine gelip geçmiyor, izlerini bırakıyor. Bizse çoğu zaman nerede, nasıl şartlarda yetiştiğimizi unutmaya eğilimli oluyoruz; sanki şartlar ne olursa olsun biz gene aynı kişi kalırmışız gibi geliyor bize. Özgür irademiz ve mantığımızın doğru seçimler yapmamıza yeteceğini sanıyoruz. Halbuki yetmiyor. Bir düşünelim... Kendimizi rahat ve iyi hissettiğimiz ortamın dışına çıksak, hiç bilmediğimiz saldırılara maruz kalsak veya bizden hiç alışık olmadığımız şeyler beklense ne olurdu acaba? Öyle kibirliyiz ki; öngörülebilir hayatlarımızda hiçbir şey değişmeyecekmiş sanıyoruz. Birileri kötüdür, bizse iyiyiz ve bu hep böyle kalacak gibi geliyor bize. Halbuki iyilikle kötülük arasındaki sınır sandığımızdan çok daha ince. Üstelik bu sınır hiç de soyut bir çizgiden ibaret değil. İnsanların hayatlarının bir döneminde kötülüğü seçmelerinin sebepleri muhtelif. Tetiği çekip şiddeti davet eden zihinsel hastalıkları hariç tutarsak, birçok şey kötülük yaptırabilir insanlara. Belki takım oyununda öne çıkmak istiyorlardır, belki programa uymak gerektiğini hissediyorlardır, belki hayran olunmaya ihtiyaçları vardır. Belki de dışlanmamanın tek yolu budur gibi geliyordur onlara. Kötülük kimi zaman sadece tepkisizlikten ibaret olabiliyor. 'Bu benim işim değil' diyerek, 'Bana zararı yok ki' diye düşünerek de kötü olunuyor. Meleklerin uğramadığı yere sıradan insanlar da uğramayabilir sanılıyor herhalde. Tabii şu var: Toplumun insanı kötü olmaya yönlendirmesi, iplerin tamamen koşulların elinde olduğu anlamına gelmiyor. Çevrede kötülük üreten ve onu ihtimamla koruyup besleyen çeşitli kötülük jeneratörleri mevcut olsa da karar verip yaptığımız şeylerden sonuçta hep biz sorumluyuz. Dr. Zimbardo suça ve suçun cezalandırılmasına ilişkin bildiğimiz her şeyi yeniden gözden geçirmemizi öneriyor. Sağlıklı bir toplum için, yasalar, tıp, psikiyatri, dinsel yapı ve öteki devlet kurumlarının tamamını yenilemek gerekiyor. Çünkü bir toplumdaki patolojinin mevcutiyeti, zehiri üreten ve yayılmasını sağlayan toplumsal mekanizmada aksayan şeyler olduğunu gösteriyor. Cok cok guzel bir yazi, inanilmaz guzel ve dogru saptamalarla dolu.. Bir not da bizden: Zimbardo deneyini romanlaştıran Mario Giardino'nun Das Experiment isimli romanı Ekim'de Sel'den yayınlanacak. Bu romandan uyarlanan Alman yapımı Das Experiment (2001) isimli filmi, Hollwood geçen yıl The Experiment adıyla tekrar çekti. Ancak hikayenin gerçekliğini hissetmek açısından Alman yapımını ve elbette yayınlandığında romanını hararetle tavsiye ederiz. melda'cım, teşekkürler o şapka için :) bu yazının ciddiyetine yakışmıyor belki ama seni çok özledim bir de.


Eğer arılar ölürse, insanlık 4 yıl içinde yok olur. Bu söz fizikçi Albert Einstein'a ait. En azından kimileri tarafından ona atfediliyor... Fakat söyleyen Einstein değilse bile bu cümlenin içinde bir hakikat saklı. Arılar gerçekten de ekosistemin devamlılığı adına çok büyük bir rol üstleniyorlar. Debra Roberts, The Center for Honeybee Research başkan yardımcısı, Bee City USA yönetim kurulu üyesi, The Honeybee Project kurucusu. Ashevillage Institute's Bee City USA Bee Immersions bünyesinde koordinatör. Çevreyle ilgili belgeseller çekiyordum. 2004'te ciddi bir rahatsızlık geçirdim. Bazen vücudunuz yorgun düşer ve sisteminiz çöker ya. Uzun süre yatmak zorunda kaldım. Yeterince yavaşlamıştım. Sonra 90'larda tanıştığım yaşlı bir kızılderiliyi hatırladım. Kadınlara, farkında olmadıkları güçlerine dair öğretileri vardı. İsteseler çok şey yapabileceklerini söylüyordu. Geçmişte bana güç vermişti, gidip teşekkür etmek istedim. Kuzey Carolina'dan Arizona'ya uzun bir yol. Evini buldum ama vefat etmişti. Arıcılık henüz hayatımda yoktu ama hediye olarak bir şişe bal götürmüştüm. Ailesi çok şaşırdı ve Biz de tam markete bal almaya gidiyorduk dediler. Daha sonra arılarla ilgili kitaplar çıktı karşıma. Her yerde peteğe benzer altıgen yapılar görüyordum diyeceğim, güleceksin. Ama öyle oldu. Arka arkaya bir sürü tesadüf yaşayınca, arıcılık okuluna yazılmaya karar verdim. Ve arılara aşık oldum, ruh eşimi bulmuş gibiydim. 10 yılda 30 kere falan sokmuştur ama önemli değil. Ben arılar için endişeleniyorum, çünkü bizi soktuklarında iğneleri tenimize takılıyor ve ölüyorlar. Debra Roberts geçen hafta Türkiye'de Anavarza Bal ev sahipliğinde konferans verdi. Üç çeşit arı var; kraliçe arı, işçi arılar ve erkek arılar... Kraliçenin tek görevi yumurtlamak, 3-5 sene ömrü var. Baharda kovandan çıkıp çiftleşme uçuşuna çıkıyor. Erkek arılar da peşinde... Gözleri dişilere göre kocamandır, kraliçeyi daha rahat takip edebilsinler diye. Kraliçe, 12 ila 20 erkek arıyla çifleşiyor ve binlerce yumurtası oluyor. Erkek arı ölüyor, çünkü çiftleşme esnasında vücudunun alt tarafı kopuyor. Bir de kendi kovanlarındaki kraliçeyle çiftleşmiyorlar. Çünkü annesi sayılır. Onun yumurtalarından çıkıyor. Aslında değil. İşçi arı hep çalışıyor, kraliçe hep yumurtluyor. Bu durumda erkek arı şanslı sayılabilir. Her koloninin kolektif bir zekası var. 4 ile 16 yumurta kraliçe olacak şekilde, arı sütüyle büyütülüyor. Kraliçelerin boyutları o yüzden iridir. Sonra o yumurtalardan biri erken çıkıyor ve diğerlerini sokarak öldürüyor. İçgüdüsel. Misyonu bu, genetik kodlarında var. Yaklaşık 60 bin arının birkaç yüz kadarı erkek, kalanı dişi. Az değil. Tek kraliçe arı var. 3 ila 5 yıl arası yaşayacak ve her yıl çiftleşmeyecek bile. Şansa bırakılmış bir iş değil ki bu. Erkek ve dişi yavruların petekleri farklı. Erkeklerin hücreleri daha büyük. Kraliçenin yanında onun bakımını yapan işçi arılar vakti geldiğinde, yani çiftleşme uçuşunun yapıldığı bahar mevsiminde, kraliçe arıyı daha büyük peteklere yönlendiriyor. Tabii kraliçenin yumurta için salgıladığı kimya da farklı. Yeterli sayıya ulaşınca yeniden dişilerin peteklerine geçiliyor. Güneşli günlerde 12 saate yakın dışardalar. 6 hafta. 3 hafta içerde, 3 hafta dışarıda. Bir işçi arı tüm hayatı boyunca tatlı kaşığının 12'de biri kadar bal yapabiliyor. Kanatlı, sokan bir yaratık diye baktığımız o canlının aslında ne mucizevi olduğuna tanıklık ettim. Bu, spiritüel bir deneyim aslında. Belki hatırlarsın; 2006'da tüm dünyada koloni çöküşü sendromu yaşandı. Arılar birdenbire kovanlarını terk ettiler ve bir daha gelmediler. En büyük sebep, tarım ilaçları. GDO, iklim değişikliği hatta telefonlardan yayılan radyoaktif dalgalar da etkili. O kadar arı öldü ki. Ve arılara kadın arıcılar sahip çıktı. Kovanlarda anaerkil düzen var, belki kadınlarla arılar arasında bir bağ olmasının sebebi budur. Son 10 senedir Amerika'da neredeyse her yıl arı popülasyonunun yüzde 30'unu kaybediyoruz. Varov hastalığı çok arı götürdü. Türkiye'de durum daha iyi. 80'lerden önce zarar veren dış etkenler daha azdı. BM Gıda ve Tarım Organizasyonu FAO'nun raporuna göre dünyada en büyük 2. bal üreticisi sizsiniz. İçinde birçok mineral, antioksidan var. Özellikle çam ve kestane balları çok faydalı. Sabah aç karnına ya da gece uyumadan bir kaşık yemek çok etkili. Kilo aldırır diye korkmayın, yediğiniz gerçek balsa hiçbir şey olmaz. Kekik, ıhlamur, adaçayı gibi arıların sevdiği bitki türlerini ekin. Tarım ilaçlarından uzak durun. Bir de ani bir hareket yapmadığınız sürece arı sokmaz. Onları çocuklara sevimsiz bir yaratık gibi göstermekten vazgeçin.


Nerede yakıldığını anımsayacak halim artık yok o sarı sayfaların. Kaçıncı geceydi? Sen nasıl olup da karşıma çıkagelmiştin onca yolu hiç bilmiyorum. Unuttuklarım arasında değilsin. Peki, hangi cehennemdesin? Bilmediğim ne çok şey var. Tanıdıkça anlıyorum kendimi. Sen, beni anlatıyorsun. Çıplak bir akşamdı. Her şeyin birden fazla anlamının olduğu ve daha önce hiç tanımadığım bir sesin sahibinin uzun uzun gözlerime baktığı anlardan biriydi. Durmadan -sanki geçip gittiğini hiç bilmiyormuşum gibi- saatime bakmanın huzursuzluğunu yaşıyordum. Anlatılanlara dikkat kesilemeyecek kadar yoktum o masada. Ne zaman sohbetin konusu ben olsam hızlı hızlı uzaklaşıyordum. Bakışların sahibi, kırmızı şarabını azar azar yudumladıkça karşı duvardaki fotoğrafta boylu boyunca uzanmış kadının yerinde olmayı ne çok istedim. Orada, çıplak bedeninin hemen altında, ipek satenden mor bir çarşafa dolanmış bacaklarının arasında öylece kaybolmayı. Uzun ve yorucu geçen bir gecenin kıvrımları gizlenmişti sanki yatağına. Yastığın ucuna hafifçe değen başını, koluyla kapatmıştı. Yüzündeki ifadeden, unutulması zor bir anı hatırladıktan sonra asılı kalmış acı bir tebessümün kalıntısı anlaşılıyordu. Fotoğrafa yayılmış bir koku vardı. Olmak istediğim yere yaklaştıkça koku, iyice belirginleşmeye başlamıştı. Derin bir nefes aldım. Adam dudaklarımdan, bakışlarımdaki sessizlikten, öpüşlerimden, ayak bileklerimin inceliğinden bahsediyordu. Susmuyordu. Kavga eder gibi anlatıyordu her şeyi. Yüksek sesle, aralıksız. Küfreder gibi. Dışımdaki sessizlik onu da susturur yanılgısına kapılmıştım. Ama susmuyordu işte! Kalkıp bir an önce gitmeliydim. Adamı masaya devrilmiş iki şarap şişesiyle birlikte bırakıp kaçtım. Yol boyunca duvardaki fotoğrafla yürüdüm. Kıvırcık, uzun siyah saçları vardı. Değil bir erkeği, bir kadını bile baştan çıkarabilecek kadar şehvetli duruyordu. Göğüs uçlarını bukleleriyle kapatmıştı. Dolgun ve diktiler. Bacağının diğer yarısı görünmüyordu. Yalnızca kırmızı ojeli ayaklarının son iki parmağı açıkta kalmıştı. Elleri bir zamanlar yağmur ormanlarının gürültüsünü taşımış olmalıydı. Buna emindim. Öylesine isyankar ve öylesine başına buyruktular ki sanki o fotoğrafın içerisine girsem parmaklarıyla beni kavrayacak ve ben de o isyanın bir parçası olacaktım. Altı üstü bir fotoğraftı. Kim tarafından çekilip oraya konduğunu bilmiyordum. Bakacak kadar bir zamanım da olmamıştı. Bir an önce o masayı terk edip kendimi dışarı atmıştım. Yağan yağmur saçlarımı iyiden iyiye ıslatmış, saç tellerim yüzüme yapışmıştı. Ellerimi cebimden çıkarıp düzeltmek istedim. Vazgeçtim. Bir şeyleri saklamak istercesine sıkıca sarıldım bacaklarıma. Birkaç metre ötedeki otobüs durağına geldiğimde, eve gitmek istemediğimi fark ettim. Gecenin bu saatinde nereye gideceğimi bilmeden yürüdüm sokaklarda. Şehir ürkütücüydü. Yağmur, sokaklardaki hareketliliği yavaşlatmıştı. Deniz kenarındaki bir taşa oturup yeniden fotoğrafı ve kadını düşündüm. Ona yakın olmak ya da içinde hapsolup, orada öylece durmanın huzurunu yaşamak istedim. Masadaki adamın hala nasıl orada benimle olduğunu çözemiyordum. Yeni mi tanışmıştık? Ne kadar zamandır orada onu dinliyordum? Hafızamın masaya gelmeden önceki anı silinmişti. Birkaç defa zorladım kendimi hatırlamak için. O masaya gelene kadar çok mu içmiştim yoksa orada mı başlamıştım içmeye, anımsamıyordum. Tek bildiğim, sanki beni çok iyi tanıyormuşçasına bir şeylerden bahsettiğiydi. Duymaya katlanamadığım ve bir şekilde susturamadığım. Hava gittikçe soğumaya başlamıştı. Ellerim hala cebimdeydi. Kıpırdamadan öylece oturuyordum. Fotoğrafa bakarken odaya dolan koku da burnumun ucundaydı. İs kokusu. Sanki bir şeyler yanıyordu. Ama etrafta yanan hiçbir şey yoktu. Ne orada ne de burada. Belki de çok sıkıldığımdan olsa gerek yanıp yok olmak istemiştim ve o koku da bana aitti. Olmayan bir gerçeklikte kendimi saklayacak, oradan uzaklaşacak ve böylece o adamdan kurtulacaktım. Peki, neden ondan bunaldığımı ve beni rahat bırakıp gitmesi gerektiğini yüzüne söyleyememiştim? Niye ben terk etmek zorunda kalmıştım o masayı? Konuşsaydım, bütün bunları yaşamak zorunda kalmazdım. Ama bir şekilde onunla aramızdaki sesli bağ yok olmuştu. Bir tek onu duyabiliyordum. Ben sadece dinleyiciydim. Konuşmak dışında her şeyim tamamdı. 'Ben burdayımmm, ben burdayımmm bakın, beni görebiliyor musunuz?' diye bağırdım. İçerisi gittikçe soğumaya başlamıştı. Parmak uçları açık ayakkabılarımın kenarından sızan soğuk rüzgar, bedenime doğru yayılıyordu. Yerdeki kağıt parçalarının havalanışını izlerken, duvardaki fotoğrafı gördüm. Şaşkınlıkla gözlerimi kapayıp açtım. Hala oradaydı. Elimi uzatıp yerden almaya çalıştım ama ellerim ve kollarım cam gibi kırılmaya başladı. Düşen parçalar fotoğraftaki kadının önce göğüslerini, sonra bacaklarını en sonunda da ellerini parçalara ayırdı. İs kokusu giderek keskinleşti. Bir harf, küçücük kuyruklu bir harf parçaladı beni az önce. Birdenbire. Gözlerime doluşan anıların görüntüleri, bütün yaşananlar, zamanda dondurulup bir kareye bırakılmışım gibi acı bir tebessümle kuyruklu harften odama yayıldı. Yazarın kendi el yazısıyla, sanki bir uçuruma yuvarlanıyormuş gibi karalanmıştı kitabın ilk sayfasına. Oysa ben yalnızca o küçük notu okumak, onu yazdığın anda olmak istemiştim. Belki hatırlamak iyi gelir demiştim içimden. Ama olmadı. İyi gelmedi. Uzun, kuyruklu bir harfti. Nasıl olduğunu anlayamadan kitabın sarı sayfaları tutuşmaya başladı. kadın yazarların erkekleri anlama aforizma yumaklarından sıkıldım galiba ben. Onur Bey, ben de sıkılmıyor değilim kimi zaman.:) Ama bu yazıda erkekleri anlama aforizmasından çok, kadının kendisiyle hesaplaşması, hatta hali hazırda hala hesaplaşamamış olduğu bir durum söz konusu. Siz kendinizle hesaplaşmıyor musunuz? Öyleyse çok şanslısınız. Bir an kadının kendi cansız bedeni ile karşılaşacağını bekledim. Çok fazla film izlemenin yan etkileri. Eline sağlık Burcu. Okunduğunda birbirinden kopuk gibi görünen birkaç hikayeyi içinde barındırıyor gibi geldi. Ancak, her bir hikayenin içine dalabiliyor insan. Olayların betimlemesi o kadar güzel ve insanı içine çekiyor ki, tanımlanan durum ve mekanlar adeta insanın gözünün önünde bir film şeridi gibi akıyor. Diline ve kalemine sağlık Burcu. Çok teşekkür ederim Selma Hanım. Yazılarımda sıçramalar çok fazla kullanıyorum, haklısınız. Birbirinden farklı anların içinden geçmeyi seviyorum. Ama temelde bağlandığı yer tek. Burada olduğunuz ve okuduğunuz için mutlu oldum.


Sassa Buregren imzalı Küçük Feministin Kitabı Güldünya'dan, Silvia Roncaglia imzalı İyi Uykular Dedektif Günışığı'ndan, Saide Nur Dikmen imzalı Gezgin Eşek'in Oyun Atlası Profil Çocuk'tan çıktı. Küçük kızlar soru sorarlar. Şanslılarsa, çevrelerinde ne kadar çocukça görünürse görünsün bu soruları cevaplamaya hazır yetişkinler vardır. Ama işte bazen o yetişkinler çok meşgul olurlar, işten güçten kafalarını kaldıramazlar, daha kötüsü bazen de küçük kızların sorularını cevaplamayı pek de umursamazlar. O zaman? Eh, iş başa düşer. Neyse ki güzel kitaplar var. İşte onlardan biri; anlatayım... Ebba sabah kahvaltı ederken gazetede bir fotoğraf görür. Takım elbiseler içinde, kelli felli 8 adam vardır ve altında da bunların dünyanın en güçlü adamları olduğu yazmaktadır. Ebba fotoğrafta niçin hiç kadın olmadığını merak eder ve bu haksızlığın sebeplerini araştırmaya koyulur. En yakın arkadaşından annesi ve anneannesine kadar herkese sorular sorar. Bu işler hep böyle miydi? Bunun bir çaresi yok mudur? Bu konuda kimler neler söyledi, hangi yazarlar hangi kitapları yazdı? Sonra gündelik hayata ilişkin meraklar... Sınıfta sözünü kesen oğlanlarla ya da kızlara kendilerini kötü hissettiren reklamlarla nasıl baş edebiliriz? Ebba gibi bu coğrafyadaki küçük kızlar da kadınlığın tarihi ve feminizmi öğrensin istiyorsanız, İsveçli Sassa Buregren'in yazdığı Küçük Feministin Kitabı harika bir seçim olabilir. Güldünya Yayınları'ndan çıktı. İtalyan çocuk edebiyatının ödüllü yazarı Silvia Roncaglia, bu kez bir polisiyeyle dilimizde. Narkolepsi hastası bir dedektifin maceralarını anlatan İyi Uykular Dedektif, düşmeyen temposuyla okuru kısa sürede sarıp sarmalıyor. Hikayeyi leziz kılan unsurlardan biri de İtalyan mutfağından eğlenceli bilgilere yer verilmesi. Elimde, Saide Nur Dikmen'in yazdığı Gezgin Eşek'in Oyun Atlası duruyor. Bir yıl boyunca her hafta Amerika, Japonya, Filistin, Rusya, Hollanda, Suriye, Meksika, Tanzanya, İngiltere, Endonezya, Çeçenistan, Etiyopya, Fransa, Norveç, Kenya, Haiti, Peru gibi 52 ülkeyi gezen Gezgin Eşek, bize hem bu ülkelerin tarihi, mimarisi, doğal güzellikleriyle ilgili bilgiler veriyor, hem de çocuk oyunlarını anlatıyor. En güzeli, aralarda şeker mi şeker oyuncak atölyelerine yer verilmiş olması. Atölyelerde çocuklar başka ülkelerdeki yaşıtlarının oyuncaklarını evde bulunabilecek basit malzemelerle yapmayı öğreniyor. Özetle, Gezgin Eşek'in Oyun Atlası, hem gezi rehberi, hem oyun ansiklopedisi, hem neşeli bir macera, hem de şahane bir elişi kitabı..


KÜÇÜK PRENS: Bir kelimenin ne önemi var! Bu yıl, Antoine de Saint-Exupery'nin ünlü kitabının hem yıllardır beklenen sinema uyarlaması gösterime girecek hem de telif hakları yasası gereği isteyen herkes artık bu dünyanın en çok satan üçüncü kitabını beş kuruş ödemeden yayınlayabilecek. Hal böyle olunca; harıl harıl yeni çeviriler yapılmaya, eski çevirilerse teker teker gün yüzüne çıkmaya başladı. En sürprizlisi şimdilik Can Yayınları etiketli Cemal Süreya-Tomris Uyar çevirisi. Selim İleri çevirisi, hatta Ahmet Muhip Dranas çevirisi de geldi. Fakat şahsen kafamı kurcalayan bir konu var: Alınganlığın, kafayı kuma gömmenin faydası olmadığı anlaşılsın, Bir kelimenin ne önemi var demekten vazgeçilsin ve bugüne dek 102 farklı Türkçe baskısı yayımlanan bu harikulade küçük kitabı biri çıksın da dilimize eksiksiz, fazlasız çevirebilsin lütfen. KÜÇÜK PRENS: Bir kelimenin ne önemi var! Zor telaffuz edilmesine rağmen Antoine de Saint-Exupery'nin adını eminim bu yazıyı okuyan herkes biliyordur. Kendisi şu aşırı popüler Küçük Prensin yaratıcısı. Aşırı popüler dediğime bakarak itiraz ettiğim sanılmasın. Bazen biraz gülümsemek, bazen de zor zamanlarda yola devam etme cesareti bulabilmek için okuduğum Küçük Prens, dünyanın en güzel kitaplarından biri. Geçenlerde Orhan Pamuk'un söylediklerini hatırlayalım... Modern edebiyatın en büyük mucizelerinden Küçük Prens, büyük edebiyatın hem yaşanmışlığa hem de sınırsız hayal gücüne, hem karmaşıklığa hem de çocuksu bir basitliğe dayandığını ve bir yazarın yapacağı en iyi şeyin, içinden geldiği gibi yazmak olduğunu gösteren parlak bir kitaptır demişti. Artık anlaşıldı; bu yıl, Küçük Prensin yılı olacak. Birincisi, romanın yıllardır beklenen filmi nihayet bu yıl vizyona giriyor. Hem de James Franco ve Marion Cotillard gibi oyuncuların seslendirdiği muazzam bir animasyon olarak. Saint-Exupery'yi, Jeff Bridges'ın seslendirmesi ise bence harikulade bir seçim. 2015'in Küçük Prens yılı olacağı yolundaki öngörümün bir sebebi daha var: 250 dile tercüme edilen ve dünyanın en çok okunan üçüncü kitabı sayılan Küçük Prens, yayıncılar için artık daha da kıymetli. Şöyle ki... Bir kitabın telif haklarının geçerliliğini yitirmesi için gereken yasal süre, 70 yıl. Eh, Saint-Exupery 1944'te öldüğüne göre, Küçük Prens artık resmen kamu malı. Yani isteyen herkes beş kuruş ödemeden bu kitabı yayınlayabilir. Şahsen her daim uluslararası best-seller olan bu kitabı reddedecek yayıncı tanımıyorum. Ve 1988'den beri kitabın Türkiye haklarını elinde bulunduran Mavibulut Yayınevi'nin ne kadar üzgün olduğunu tahmin edebiliyorum. Ama tabii şu da var: Mavibulut, kitabın haklarını 1988'de satın almış ama 90'ların ortalarına kadar başka yayınevlerinin de kitabı sanki kendilerininmiş gibi yayınlamalarına mani olamamıştı. Telif haklarına riayet konusunu malum biz çok geç idrak edebildik. Bana gelince; bir Küçük Prens obsesifi olarak itirazım yok. Sadece şunu merak ediyorum: Küçük Prensin yeni yayıncıları acaba bu çok önemli kitaba hak ettiği saygıyı gösterecek mi? Malum romanda Türkiye'yle ilgili de birkaç cümle var ve onlar bugüne dek hep değiştirilerek, kırpılarak yayınlandı. (Kitabın bu sansürlü haliyle dahi Milli Eğitim Bakanlığı'nın 100 Temel Eser listesine girememesiyse apayrı bir tuhaflık.) Tahsin Yücel'in bir vakitler, Çevirmenler kitaptaki o hoş olmayan cümleyi çıkarıyor, ben olsam ben de çıkarırdım diyerek beni epey hayal kırıklığına uğrattığını da hatırlatayım. Bilmeyenler için o bölümü -yorumsuz- özetleyeyim en iyisi: Küçük Prens'in gezegeni B 612 asteroidini herkesten önce bir Türk astronom görmüş, 1909'da yapılan uluslararası bir astronomi kongresinde de sunumunu yapmış, buluşunu açıklamış. Lakin Türk usulü kılık kıyafetine bakanlar söylediklerini kaale almamışlar. Derken, B 612'nin şansına, bir Türk diktatörü tebasına Avrupalı gibi giyinmelerini emretmiş, uymayanların cezası ölüm olacakmış. Böylece astronom yıllar sonra, 1920'de kongreye yeniden katılmış, bu kez etkileyici bir şıklık ve zarafetle giyindiği için de sunumu kabul edilmiş. Antoine de Saint-Exupery bu bölümde, olay Türkiye'de geçmese hepimizin istisnasız katılacağı bir fikri öne sürüyor aslında. Bu kısacık bölümde Batıya yönelik ağır eleştiriler de var ama o memleketlerde kimse Küçük Prens'i sansürleme gereği duymamış. Bizse kendimizle ilgili eleştirileri genellikle pek kolay kabullenemediğimizden Küçük Prens'i kırpıp yayınlamayı tercih etmişiz. Çok para kazandırıyor ya, Madem keseceğim, bari yayınlamayayım dememiş kimse. Bazıları o cümleleri tamamen çıkarmış, bazılarıysa sadece ölüm ceası kısmını çıkarmakla yetinmiş. Diktatör kelimesinin yerine önder, lider, hükümdar, şef falan diyenler de olmuş. Bir de fazlalıklar meselesi var ki onu es geçemeyiz. 1990'ların ortalarında, kitaba aşırı bir serbestlikle, kafaya göre uzun uzun eklemeler yapan ve diktatörlü cümleyi deyim yerindeyse köpürttükçe köpürten bir çevirmen de olmuştu. Neyse ki o çeviri toplatıldı. Uzatmayayım, son günlerde yayınlanan Küçük Prens yazılarında bile bu meseleden itinayla uzak durulmasını pek anlamlandıramıyorum. Öte yandan Cemal Süreya-Tomris Uyar, Ahmet Muhip Dıranas ve Selim İleri çevirilerini nihayet okuyacağım için seviniyorum. Keşke Azra Erhat ve Necdet Sander çevirileri de yeniden yayınlansa... Fakat itiraf edeyim esas şunu isterim: Alınganlığın, kafayı kuma gömmenin faydası olmadığı anlaşılsın, Bir kelimenin ne önemi var lafından vazgeçilsin ve bugüne dek 102 farklı Türkçe baskısı yayımlanan bu harikulade küçük kitabı biri çıksın da dilimize eksiksiz, fazlasız çevirebilsin lütfen. Yazarın elleriyle resmettiği Küçük Prens'lerin kalbimde yeri elbette apayrı ama Philip Giordano'nun bu serisine de açıkçası bayıldım. Ve siz de mutlaka görün istedim... Ha bu arada, kaynak vermeden olmaz, biliyorsunuz, resimleri burada buldum. Diktatörü dediği dedik bir önder diye çevirmek bence anlaşılabilir. Türkçe'de o anlama geliyor zaten. Siyasi bir metin olmadığı için terimi aynen kullanmaya da gerek yok.


Kafam karışık. Arkadaşımla konuştuğumuz mevzular kafamda dolaşmaya devam ediyor. Hatta Küçük Prens'in Tilki'si ve Neil Gaiman'ın Sandman'i bile bir noktada işe karışıyor. Haklı sayılırdı. İnsanlar güvenilmezdi. Tüfekleri, tabancaları değilse bile görünür ya da görünmez bir sürü silahları vardı, her an saldırıya hazırlanarak çeşit çeşit kötülük üretirler, hırslarına yenilir, çalar, öldürürlerdi. Düşüncesizlikten ötürü, teslim olmamak adına, aslında umursamadığın bir şeyi elde etmenin kibriyle parlamak için, korktuğundan veya ruhun aç diye... Hatta belki sırf bundan zevk aldığından. Ya da tam tersi, ne yaparsan yap hiçbir şeyin artık sana yeterince zevk vermeyeceğini bildiğinden... Bütün küçük kötülükler birbirine benzerdi, sebeplerin sayısıysa o kötülükler kadar çoktu. Ben kendime o karalanmış kağıtlar cehennemini reva görmüyordum. İnsanın kendisi için ve tabii ki öteki insanlar için iyi şeyler istemesinin, mutlu olmaya ve sevdiklerini mutlu etmeye çalışmasının, güzel hayaller kurması ve kalp kırmamaya çalışmasının iyi etkileri illa ki olurdu. Bazı şeyleri öğrenmenin yeri okul değil, hayat çünkü.


Üç küçük yanardağ, bir gül ve birkaç baobab ağacından başka bir şey bulunmayan miniminnacık bir gezegende yaşayan Küçük Prens günün birinde evreni keşfetmeye karar verir ve bizim kocaman dünyamıza gelir. Orada ona Tilki yol gösterecektir.


Fotoğrafta Elif Şafak, İskender Pala, Hakan Günday ve Tuna Kiremitçi gibi yazarları korsan kitap karşıtı bir eylemde görüyorsunuz. Emine Çaykara bir süredir bu korsan meselesini yazmak istediğini söylüyordu zaten. Şimdi Egoist Okur takipçilerine hem araştırmaları sonucunda öğrendiklerini, hem de Yayıncılar Birliği'nin sürekli iz üstündeki avukatı Abdullah Egeli'nin anlattıklarını aktarıyor. İş baskınla da bitmiyor, sonrası da çetrefilli. Mesela Egeli son büyük baskının sonrasını anlatıyor. Baskın sonrası ne oluyormuş biliyor musunuz? Birkaç gün, bilemediniz birkaç hafta sonra korsan kitap satan dükkan da matbaada yeniden kapılarını açıyor. Niçin? Çünkü Yayıncılar Birliği'nin topladığı kitapları koyacak deposu yok, tabii ki o koca koca baskı makinelerini de... Böylece kitaplar da makineler de korsancının eline bırakılıyor ve ertesi gün aynı şekilde basmaya devam ediyorlar. Sonra, matbaa makineleri yahut fotokopi makineleri gibi araçlardan devlet bir harç alıyor. Aslında bu harç korsanla mücadele için ayrılmış bir para ama devlet bu parayı vermeyip genel bütçeye aktardığından bu kaynak mücadelede kullanılamıyor! Baskına giden Yayıncılar Birliği avukatı her zaman zor durumda, çünkü okurların gözünde o kötü adamı temsil ediyor. Evet yanlış okumadınız, okurların gözünde. Her baskında okurlar da orada oluyor, olan biteni merakla izliyor ve tepki gösteriyorlar. Katıldığım bir telif hakları davası ülkemizin bu konuda durduğu noktayı ne yazık ki gözler önüne seriyordu: Ünlü bir yazarımızın üç şiirini derlemesine almış bir kişi hakkında, şiirleri derlenen şair dava açmış ve hakim 'bunun neresi gayrı-tabii ki, sonuçta sizin müvekkilinizin şiirlerinizi tanıtmış' demişti. Savunan avukat da işlerin sarpa saracağını görünce 'efendim, şöyle düşünün, Serdar Ortaç'ın yazdığı/bestelediği bir şarkıyı bir başkası izinsiz, ona hiç ödeme yapıp kasete koyup yayınlıyor farzedin, aynı buna benziyor' deyince hakimimiz olayı kavrayabilmişti. Popüler kültür dünyamıza o kadar damgasını vurmuştu ki, kültürel alanda fikir hakkının, emeğin ne olduğunu hayal etmek bile zordu, ancak popüler kültürden bir örnekle durum anlaşılabiliyordu. Yayıncılar Birliği avukatı Abdullah Egeli, çok ciddi tehditler aldığını söylüyor. Ankara'daki son büyük baskında da onun iz üstünde olmasının payı var. Peki baskın sonrası ne oluyor dersiniz? Birkaç gün sonra, hadi bilemediniz birkaç hafta sonra korsan kitap satan dükkan da matbaada yeniden kapılarını açıyor. Aaaa... Çünkü Yayıncılar Birliği'nin topladığı kitapları koyacak deposu yok, tabii ki o koca koca makineleri de... O zaman kitaplar da makineler de korsancının eline bırakılıyor ve ertesi gün aynı şekilde basmaya devam ediyorlar. Çoğaltım araçlarından, yani iş/matbaa makineleri yahut fotokopi makineleri gibi araçlardan devlet bir harç alıyor ve aslında bu harç korsanla mücadele için ayrılmış bir para ama devlet bu parayı vermeyip genel bütçeye aktardığından bu kaynak mücadelede kullanılamıyor! Ne yazık ki insanımız bilinçlenmemek için direniyor. Bedirhan Gökçe'nin bu konuda çok güzel bir yorumu var, her yerde bıkmadan usanmadan söylüyorum ben de. Korsan kitap solcular için emek hırsızlığı, sağcılar için kul hakkı. Bunun bir farkına varsak, en pahalısı taş çatlasın 15-20 tl olan orjinal kitaplar almaya başlayacağız. Bugün saçma sapan şeylere gösteriş olsun diye nerdeyse milyarlarca lira harcarken bir tek kitaba 15 tl vermek yük geliyor, insanlar bunu gereksiz ve saçma buluyor. Ben kendi adıma hiçbir korsan ürünü almıyorum ve alanları da uyarıyorum. Uyarmaya da devam edeceğim. Yazık, çok yazık. Toplatılan korsan kitaplar anadolunun ücra köşelerinde kitap bulamayan çocuklara, okullara gönderilse... Buna yazarların da bir itirazının olacağını sanmıyorum. Hem kitabın değeri ne kadar sattığı ile, yazarının o kitaptan ne kadar gelir elde ettiği ile ölçülmez. Kitap okundukça güzelleşir, devleşir. O nedenle toplanan kitapları ücra köylerdeki çocuklara, kitap alamayan çocuklara, okullara göndersinler. Kitabın kuşe kağıda basılmasının ya da baskısının ne kadar güzel olduğunun bir önemi yok. Baskı makinelerini satsınlar. Benim nacizane çözümüm bu!


Melike Uzun, Kürarda iyilikle kötülüğü bazen ayrıştırıp birbirlerinin üzerinden, bazen de eşleştirip birbirlerinin içinden çıkararak anlatırken, daha çok şiddetin zeminine yerleşiyor. İyilikle kötülüğü anlatmak için doğru bir zemin seçildiği için de, şiddet, bakar bakmaz görünen yüzlerinden, kolay kolay seçilemeyecek görünümlerine doğru yüz değiştiriyor. Genişledikçe genleşiyor ve böylece, hem iyiliğin hem de kötülüğün, kısaca insanın en azılı bileşenlerinden birine dönüşüyor. Notos'un son sayılarından birinde, Flannery O'Connor'ın yıllara meydan okuyan bir yazısı yayımlandı. Edebiyatın her şeyden önce gösterme sanatı olduğunu hatırlatan müthiş bir metindi bu. Okumayı bitirdiğimde, Füruzan'ın kendine sorar gibi görünürken aslında edebiyat okuruna yönelttiği bir soru geldi aklıma. Füruzan Diye Bir Öykü adlı nehir söyleşisinde geçer bu soru. Önce Füsun Akatlı'nın bir yazısını anar. Füsun Akatlı söz konusu yazısında Füruzan'ın Türkçesini bozuk olduğu için eleştirir. Fakat Füruzan'ın buna rağmen çok iyi bir edebiyatçı olduğunu şaşırarak dile getirir. Tahmin edilebileceği gibi, Füruzan'ın bu sorusunun yanıtı O'Connor'ın hatırlattığı temel edebiyat gerçeğinde saklı. Akatlı'nın andığı öykülerinde Füruzan gerçekten de bozuk bir dille has edebiyat örnekleri yaratmıştır. Çünkü gösterme sanatı Füruzan'da tamdır. Kusursuz diller kullanmalarına rağmen sadece anlatmakla kalıp göstermeyi bir türlü beceremeyen yazarlara yeğlenişinin nedeni de budur. Biri en az elli, diğeri de en az otuz yıllık iki metnin ve Füruzan'ın beş yıllık sorusunun gele gele benimki gibi bir kitap yazısında bir araya gelmesi, edebiyatın temel gerçekleri konusunda zihinlerimizin pek de net olmadığını gösteriyor herhalde. Fakat bu konunun beni daha çok ilgilendiren yönü, edebiyatta giderek artan gösterme eksikliğinin, içimde giderek artan bir okuma bıkkınlığına yol açması. Melike Uzun'un İletişim Yayınları'ndan çıkan Kürar adlı kitabını, işte en çok bu bıkkınlığımı unutturduğu için yazmak istedim. Melike Uzun'un 90 sayfalık, iç içe geçen hikayelerini bana bir solukta okutan ilk şey, okumaya başlar başlamaz görmeye de başlamam oldu. Gördüğümde, duygu zaten kendiliğinden doğuyor, okumak da edebi işlevine bu yolla kavuşuyordu. Yazar, gösteremediklerinin duygusunu yaratmak gibi olmayacak bir işe kalkışmamıştı. Kürar iyilikle kötülüğü bazen ayrıştırıp birbirlerinin üzerinden, bazen de eşleştirip birbirlerinin içinden çıkararak anlatırken, daha çok şiddetin zeminine yerleşiyor. Bazen bir büfenin kedisi kitapta tekmelene tekmelene öldürülürken, bazen bir hamster öğrenciler tarafından topluca tavana savruluyor. Bazen de bir anne, kapana yakalanmış bir farenin canını çalı süpürgesiyle bağırsaklarını mutfağa dökene dek vurarak alıyor. İyilikle kötülüğü anlatmak için doğru bir zemin seçildiği için de, şiddet, bakar bakmaz görünen bu yüzlerinden, kolay kolay seçilemeyecek görünümlerine doğru yüz değiştiriyor. Genişledikçe genleşiyor ve böylece, hem iyiliğin hem de kötülüğün, kısaca insanın en azılı bileşenlerinden birine dönüşüyor. Hemen söyleyeyim, şiddetin hayvanlarla birlikte anlatılışı, açıkçası, okurun yüreğini ağzına da getiriyor. Fakat yazar, bu tür sahnelerde, tam zamanında geri çekiliyor. Bu tavrını, yazarın yazınsal ahlakına da bağlayabiliriz rahatlıkla. Fakat bu kadarıyla yetinmek, kitabı eksik görmemize yol açar. Neden derseniz, geri çekilmek ya da tam yerinde bırakmak, yazarın böyle bir kitap için kaçınılmaz olarak seçtiği bir gösterme yöntemi. Fakat bunu söylerken, yazarın göstermek istediklerini layıkıyla gösterip gerisini okura bırakmasından söz etmiyorum sadece. Yazının başında söz ettim zaten bundan. Şimdi, buna ek olarak, Kürardan da söz ediyorum. Melike Uzun, kitap boyunca, değişik biçimlere ve kılıklara girmiş kürarları ve kürar hallerini anlatırken, okuru felç başlangıçlarına götürüp bırakıyor. Şiddet gerçekleşirken, bunu seyreden okurda, tıpkı gerçek yaşamda da olduğu gibi, donakalma, refleks gösterememe, hareket edememe ama hissetme halleri başlıyor. Çünkü okur, insanın akıl almaz şiddetinde, kendine de ait olan özü görüyor ve daha çok kendi şizoid gerçeğiyle felç oluyor. Bu biraz, kaptırdığımız bir filmin sesinin birdenbire kısılıvermesine ve bakışımızın o sessizlikte aniden değişmesine benziyor. Biraz da, restoran bahçesinde kendi halinde oturan bir köpeğin tüyünden rahatsız olan bir şizofrene ya da kedilerle köpekler için deli divane olan başka türlü bir hastaya, o anda tabağından yediği kebabın aslında bir leş olduğunu, kendisinin de ölü eti çiğnediğini hatırlatmaya benziyor. İşte, Melike Uzun, Kürarda deklanşöre bu ayarda cinayetler işler gibi, tam zamanında basıyor, sonra da yüzleştirirken iyileştirici bir hürmetsizlikle kendi fotoğrafımızı önümüze koyuyor. Bizlere felçlilerin başka bir yerden, bambaşka bir şekilde bakan gözlerini armağan ederek gösterirken, gözlerimizdeki felci de iyileştiriyor.


İkisini de hararetle tavsiye ediyorum, sanat niçin vazgeçilmez, onu mükemmel anlatıyorlar. Çiçeklere, bahçelere tutkun Kyo Maclear'in yazdığı ve Isabelle Arsenault'nun resimlediği Virginia Wolf ya da Kurda Dönüşen Kardeşim, çocuklar için -hatta yetişkinler için de- gerçek bir hazine. Eşsiz güzellikte illüstrasyonlarla bezeli ve yazıları dahil her şeyiyle eski usul, yani elde yaratılmış bir kitap bu. Sayfaları çevirmeye, bakmaya doyamıyorsunuz. Hikayesi de güzel. Acayip depresif uyandığım, bırakın dışarı çıkmayı, herhangi birini görmeyi ya da konuşmayı bile istemediğim bir sabah adeta günümü aydınlattı. Hadi topla kendini artık ve dışarı çık ısrarı mutsuz ya da ağır depresyon geçiren insanlara niye iyi gelmez, onların derdine esas ne çare olur, merak edenler bu kitaba göz atsın. Küçük Virginia bir gün kurda dönüşmüş olarak uyanır. Yanına kimseyi yaklaştırmaz, uluyarak herkesi uzaklaştırır. Bir daha evden çıkmamaya, hayatının bundan sonrasını yalnız canavar modunda geçirmeye kararlıdır. Sevgili oyun arkadaşını kaybeden Vanessa, ablasını sakinleştirmek, yüzünü biraz olsun güldürmek ister ama nafile! Huysuz Virginia, Bloomsberry adlı hayali ülkeye gitmekten başka bir şey istemiyordur. Bu dünyanın ona göre bir yer olmadığını erken fark eden küçük kız gerçekte çiçeklerin, iyiliğin ve aydınlığın hüküm sürdüğü Bloomsberry'ye ait olduğunu hissetmiştir. Derken Vanessa'nın aklına parlak bir fikir gelir: Virginia'yı Bloomsberry'e götüremiyorsa, evi Bloomsberry haline getirecektir. Vasya matematik ve tarih kitapları okuyan, piyano çalan, dimdik oturan ve her zaman çok ama çok kibar davranan bir çocuktu. Onu sanat okuluna gönderen ailesinin beklediği evler, çiçekler çizmesiydi. Ama Vasya boya kutusunu açıp kırmızıları, sarıları, mavileri karıştırmaya koyulunca tuhaf sesler duymaya başladı: Karışan renkler adeta bir senfoniye hazırlanan orkestra gibi titrek sesler çıkarıyordu! Büyüdükçe, parlak renklerin şarkı söylediğini duymaya, canlı seslerin dans ettiğini görmeye devam etti. Sonrası? Kitapta. Farklı bir çocuğun nasıl büyük bir ressam olduğunu, o yolda ne muhteşem renkli, müzikli maceralar yaşadığını bu sihirli hikaye aracılığıyla okumak açıkçası bana çok güzel geldi. Barb Rosenstock'un yazdığı ve Harry Potter romanlarının ressamı olarak bilinen Mary Grandpre'nin tasarladığı bu Caldecott Ödüllü kitapta, soyut sanatın öncü ressamlarından Wassily Kandinsky anlatılıyor. Kandinsky, hayatı boyunca renkleri birer ses olarak deneyimlemiş ve gürültülü boya kutusundan hep cesur, çığır açan eserler çıkarmış.