Mücadelesine katıldığı işçi sınıfı da, mücadelenin teorisyenleri de kabullenmeyecekti onu. İşçiler için bir küçük burjuvaydı, teorisyenler içinse bir koket. Sonunda başaracaklardı da. Kimseler bilmeyecekti ismini, romanlarını ve çevirilerini. Feriköy Mezarlığı'nda, kırk birinci adada, bir çeyrek metrekarelik taşa sığdırılacaktı ona ait her şey. Annesi de, babası da aristokrat ailelere mensuptuOn ağustosu, on bir ağustosa bağlayan geceydi. Küçük Çamlıca'da, eski bir Bizans manastırı üzerine inşa edilmiş köşkün üst katındaki odalardan birinde, genç bir adam odaya doluşmuş kadınlara emirler yağdırıyordu, Suyu ısıtın, Bezleri hazırlayın. Sancısını kesik çığlıklarla hafifletmeye çalışan kadın, adamın telaşlı hareketlerini izliyor, Keşke bu kadar heyecanlanmasa diye düşünüyordu. Doğum başlamıştı. Sultan Abdülaziz'in mabeyincilerinden Kamil Bey'le, yine bir saraylı olan Perensaz Hanım'ın kızı Hesna, sakindi. Hamiyet'in doğumundan biliyordu ki, her şey yolunda gidecek. Üstelik, bütün heyecanına karşılık kocası yaptıracaktı doğumu. İsmail Derviş Bey, Tıp Fakültesi'nde jinekoloji profesörüydü. O da bir paşazade, kimyager Müşir Derviş Paşa'nın oğluydu. Annesi ise Prenses Zeynep'in cariyelerinden, baş balerin Şevkidil Hanım'dı. Zeynep Hanım'ın verdiği bir ziyafette Şevkidil Hanım'ı dans ederken görmüştü Derviş Paşa. Zeynep Hanım'ın kocasından, bu cariyenin kendisine verilmesini rica etmişti. Nikahlı karısından ve iki odalığından on dört çocuğu vardı ama, şimdi Şevkidil Hanım'a vurulmuştu. Önce azat etmiş sonra da nikahlanmıştı kendisine armağan edilen Şevkidil Hanım'la. Dört çocuk da o doğurmuştu Derviş Paşa'ya. İsmail Derviş Bey, dördüncüsüydü ve Şevkidil Hanım, onu doğurduktan sonra kan kaybından ölmüştü. Belki de bu yüzden çocuğu kucağına alıp Hesna Hanım'ın, dingin yüzüne bakıncaya kadar telaşını yitirmedi İsmail Derviş Bey. 'Paşa Saadet'in öyküsüBir sabah, annesinin odasına çağırıp, bir bebek gösterdiler Saadet'e. Kardeşin dediler, İsmi Feridun. Artık, sen de abla oldun. Abla olmak? Birden büyüyüvermişti işte. Sevinçle bahçeye koştu. O, kendisini gördüğünde, her zaman ayağa kalkan, Paşam diye tekmil ve selam veren Kadir Çavuş, ayak ayak üstüne atmış, bir iskemlede oturuyordu. Onu görmesine rağmen, yerinden kımıldamamış, selam da vermemişti. Kızdı Saadet. Asker dedi, kalk, paşana selam ver. Omuzlarını silkti Kadir Çavuş. Sahici paşa bugün doğdu diye söylendi, Burada, artık kız paşalar kalmadı! Saadet'in kızgınlığı bir öfke krizine dönüştü. Yerden bir taş alıp fırlattı Kadir Çavuş'a. Tekmeledi, ağladı, küstü. Çavuşun bütün gönül alma çabaları boşa gitti. Barışmadı. Yıl, bin dokuz yüz dokuzdu. Uyandığında, kim olduğunu bilmediği bir kadının kolunun altındaydı Saadet. Gözleri, sürekli yer değiştiren onlarca muma alışmaya başlamıştı ki, dayısı Veysi Bey'in sesini duydu, Hepiniz bu odaya giriniz. Yerlere yüzüstü yatınız, başlarınızı kaldırmayınız. Çocuklar kıpırdamasın. Saadet de yere yatırılmıştı, birisi, kıpırdamasın diye başını yere bastırıyordu. Bir ses duydu, Saadet, korkma, ben buradayım. Sonra silah sesleri duyuldu. Kadınların duaları doldurdu odayı. Ne kadar sürmüştü bu silah sesleri? Anımsayacaktı Saadet. Çok sonraları öğrenecekti, o gece, Türk tarihine 31 Mart Vakası diye geçecek olan gerici ayaklanması yaşanmıştı. Nazım Hikmet tarafından keşfedildiBelki de annesinden geçmişti, çocukluğunda başladı Suat Derviş'te yazma tutkusu. Ama, gizliyor, kimselere göstermiyordu yazdıklarını. Bir gün nasılsa masanın üzerinde unuttu, yazdığı mensur şiiri. Nazım Hikmet, hemen hemen her gün görüştükleri komşuları ve arkadaşıydı. Hamiyet'in okuduğu Fransızca şiirleri dinlemeyi seviyordu. Ortaçağdan kalma, pek alışık olunmayan şiirlerdi bunlar. Yırtık pırtık, paçavralar içindeki insanları anlatıyordu. Hadi diyordu Hamiyet'e, şu Legouve'yi oku. Nazım Hikmet o gün de Dervişlere uğradı. Şiiri gördü. Suat'tan gizli bastırmak için Hesna Hanım'dan izin istedi. O da verdi. Yusuf Ziya Ortaç, o sıralar Alemdar gazetesinin sanat sayfasını yönetiyordu. Nazım Hikmet'in kendisine getirdiği şiiri beğenip yayımladı. Eline tutuşturulan gazetede kendi yazdığı, Hezeyan başlıklı şiiri görünce utandı Suat. Sevincini çocukça kaprislerin, ağlamaların arkasına gizledi. Üstelik, darıldı da Nazım Hikmet'e, kendisine böyle bir sürpriz yaptığı için. Bu ilk yazısı yayımlandığında on üç - on dört yaşlarındaydı. Yıllar sonra ise, yaşamının son üç yılını birlikte geçirdiği Hale ve Mustafa Lütfü Kıyıcı çiftine, Nazım Hikmet'in kendisi için şiirler yazdığını söyleyecekti. Üstelik, Nazım Hikmet'in diyecekti, "isteyip de elde edemediği tek kadın bendim. İsmail Derviş Bey, özel eğitim aldırdı kızları Hamiyet ve Saadet'e. İkisinin de sesi güzeldi ve müziğe eğilimliydiler. Bu yüzden eğitimleri müzik üzerine sürdürülmeliydi. Almanya'ya gittiler hep birlikte. Hamiyet ve Saadet, Berlin Konservatuarı'nın şan bölümüne girdiler. İkisinin de sonraki yaşamlarını müzik belirlemeyecekti ama şan dersleri sayesinde kurtulacaklardı bir saldırıdan. Bin dokuz yüz kırklı yılların ortaları olmalıydı. Kocası Reşat Fuat Baraner tutuklanmıştı ve siyasi iktidarın baskısı vardı Suat Derviş'in üzerinde. Yine siyasi iktidarın telkinleriyle halktan da ona tepki gösterenler çıkıyordu. Yolda yürürken ya yüzüne tükürüyor ya da küfür ediyorlardı. Bir akşamüstü ablası Hamiyet'le birlikte yürüyüşe çıktılar Talimhane'de. Birkaç erkek peşlerine takıldı, İşte komünistler bunlar diyorlardı. Tecavüz etmekti amaçları. İki kardeş, terbiye edilmiş sesleriyle çığlık çığlığa bağırdılar. Saldırganlar da kaçmak zorunda kaldı. Karanlık dehlizlerden gelen romanlarBerlin'de Edebiyat Fakültesi'ne de devam etti Suat Derviş. Bir yandan da yazıyordu. Kara Kitap (1920) , Ne Bir Ses Ne Bir Nefes (1923), Ahmet Ferdi (1923), Hiçbiri (1923), Behire'nin Talipleri (1923). Sennur Sezer'in, Cumhuriyet gazetesinde yayımlanan Suat Derviş Yaşadı mı? başlıklı yazısına göre Refik Ahmet Sevengil için bu romanlar, Türk edebiyatına karanlık ve karışık dehlizlerden geçerek gelmişlerdi. Üstelik, bir korku taşıyorlardı beraberlerinde ve Derviş'te de yeni olan buydu. Türk edebiyatının bir eksiği tamamlanıyordu. Yazılarını beğenip, gazetecilikte zaman harcamasına üzülen Vasfi Mahir Kocatürk ise, üslupta Halide Edip'ten daha objektif ve daha modern olan bu hikayeci, derinlik bakımından da pek aşağı kalmıyor diyordu, Küçük hikayede çok muvaffak oluyor. Fakat bu güzel eserlerin sahibi Amerikan usulü gazetecilikten hoşlanıyor galiba. Hikayeleri Almancaya da çevriliyordu Suat Derviş'in. Bir hikayesi de bin dokuz yüz yirmi sekiz yılında Ukrayna'da bir dergide, Rusça yayımlanmıştı. Bin dokuz yüz otuz - otuz üç yıllarında Berlin Ullstein kuruluşunda çalıştı. Bu kuruluşun bir günlük gazetesinde, Sultanın Karısı romanı tefrika edildi. Beğenildi bu roman, çeşitli dillere çevrildi. Bu arada çeşitli günlük gazetelerde ve dergilerde de yazıyordu. Profesyonelliğe Babıali'ye o taşımıştıTürkiye'ye döndüğünde yıl bin dokuz yüz otuz ikiydi. İsmail Derviş Bey ölmüştü ve artık hayatını kazanmak zorundaydı. Gazeteciliğe başladı. İkdam gazetesine kadın sayfaları hazırladı. Gazetecilik, Türkiye'nin gerçekleriyle karşılaşmasını sağlıyordu. Başka hayatları tanıyordu, aristokrasiden başka sınıfları ve onların yaşamlarını... Profesyonelliği Babıali'ye o taşımıştı. Para almaksızın hiçbir yayın organına yazı vermiyor, çeviri yapmıyordu. Reşat Fuat Baraner'le evlendiği bin dokuz yüz kırk bir yılına kadar kimilerine göre iki, kimilerine göre de üç, yine evlilikle sonuçlanan, ilişki yaşamıştı. İlk kocası Selami İzzet Sedes, ikincisi ise Nizamettin Nazif Tepedelenlioğlu'ydu. Tepeli Ali Paşa'nın torunuydu Nazif Bey ve kendisiyle aynı sınıftandı. Bu iki ilişki nasıl başlamıştı, neden kısa sürmüştü, kimse bilmiyordu. Mustafa Lütfü Kıyıcı'ya bir üçüncü kişiden, onunla da evlendiğinden söz etmişti. Ankaralı bir kabadayıydı bu. Onunla olan ilişkisini anlatan sözcüklerinde hep bir övgü vardı ama, o da uzun sürmemişti işte. Reşat Fuat Baraner'le tanışması ise büyük olasılık Neriman Hikmet'in imtiyaz sahibi olduğu, bin dokuz yüz kırk ve kırk bir yılları arasında yirmi altı sayı yayımlanan Yeni Edebiyat Dergisi"ndeki çalışması sırasındaydı. Derginin kapak yazısı Abidin Dino'nundu. İçindeki yazılar ise Ali Rıza Çelik takma adıyla Reşat Fuat Baraner'e, Suat Derviş'e, Zeki Baştımar'a, Naci Sadullah'a, Hüseyin Avni'ye, Hasan İzzettin Dinamo'ya, Sabahattin Ali'ye ve diğer yazarlara aitti. Kısa zaman sonra dergi, resmi sayılmasa da fiili olarak Suat Derviş'in yönetimine geçti. Sık sık sıkıyönetim mahkemesine çağrılıyordu yazılardan dolayı. Ya beraat ediyordu ya da zamanaşımına uğruyordu hakkında açılan davalar. "Ben rütbesiz bir generalle evliyimÜç numara kesik saçları, esmer yüzü, geniş elmacık kemikleri, biçimli burnu, geniş alnı ve kor gibi yanan gözleriyle dikkat çekici bir erkekti Baraner. Atatürk'ün annesi Zübeyde Hanım'ın kardeşinin torunuydu. Evlendiler. Ama, bu evlilik önceleri gizlendi. Küllük Kahvesi'nde, Zihni Anadol'un da katıldığı buluşmalardan birinde, Ne zaman evleneceksin, bu bekarlık daha çok mu sürecek? diye sorulmuştu. Derviş de o çok bilinen şen şakrak sesiyle önce bir kahkaha atmış, sonra da Ben bir askerle evliyim, hem de rütbesiz bir generalle demişti. Suat Derviş, başka gazetelerle birlikte Vatan'da da yazıyordu. Vatan'da bir dizi yazı yayımlanıyordu Amerika'yı anlatan. Amerika'nın işsizler, yoksullar ülkesi olduğunu, on - on iki yaşındaki kızların fuhuşa sürüklendiğini söylüyordu yazarı. Merak etti Suat Derviş, Mihri Belli'nin Devr-i Alemi diye yayımlanan yazının yazarıyla, Belli'yle tanışmak istedi. Belli ise onu yıllar öncesinden tanıyordu. Mütareke yıllarıydı ve Belli altı yaşındaydı. Annesiyle birlikte Kuşdili çayırına gitmişlerdi. Annesi, kalabalık içinde genç bir kızı göstermiş, Bak demişti, O, muharrir Suat Derviş Hanım. Mihri Belli, Reşat Fuat Baraner ve Suat DervişYıllar sonra o muharrir karşısına çıkınca şaşırdı Mihri Belli. Reşat Fuat Baraner'le tanışması da o muharrir sayesinde oldu. Savaş yıllarıydı ve iktidarda da tek parti, Çumhuriyet Halk Partisi, yani Milli Şef vardı. Tek muhalefet, Türkiye Komünist Partisi ise yeraltındaydı. İktidar, zaferden zafere koşan Almanlardan yana bir tutum içindeydi; Belli'nin anlatımıyla, Alman atına oynanıyor, Bir demokrasi şımarıklığı, çapsızlığı yaşanıyordu. İçerde görülen ise büyük bir sıkıntı ve açlıktı. O güne kadar illegal yayın çıkaran, fabrika kapılarına bildiriler asan TKP, hem savaşın gerçek yüzünü göstermek hem de varlığını daha geniş kesimlere duyurmak için yerüstüne ulaşmanın yollarını aramaya başladı. Bu, olsa olsa legal bir yayın olabilirdi. Bu amaçla bir de komite kuruldu. Mihri Belli, Suat Derviş ve Dr. M. Hulusi Dosdoğru da bu komitenin içindeydi. İlk yayın, ilerici, Kemalist bir yaklaşımla kaleme alınmıştı. En Büyük Tehlike başlığını taşıyordu ve Türkiye için en büyük tehlikenin faşizm olduğunu, Kemalist anlayışın hem İtalyan hem de Alman faşizmiyle bağdaşamayacağını vurguluyordu. Yazan ise, Reşat Fuat Baraner'di. İkinci yayın, Kurtuluş Savaşı'ndan o güne ilişkilerin anlatıldığı, Niçin Sovyetler Birliği'nin Dostuyum?"du. Kolektif bir çalışmadı ama yazarı Suat Derviş'ti. Nasıl başlayacağını bilemiyordu. Mihri Belli de o sıra Baraner'e, bin dokuz yüz otuz altıda, Amerika'ya giderken Paris'te, Atlantik Oteli'nde yaşadığı bir olayı anlatıyordu. Otelin restoranında yemek yerken, genç, uzun boylu bir adam gelmişti masalarına. Belli, "Kimsiniz siz diye sormuştu. Ben Sovyetler Birliği diplomatıyım demişti adam, Türk olduğunuzu öğrendiğim için geldim masanıza. Bizim için diğer ülkeler bir yanadır, Türkiye bir yana. Bir başka gözle bakarız Türkiye'ye. Konuşmaya kulak misafiri olan Suat Derviş, İşte bununla başlayacağım yazıya diye atıldı, Ama, dip0lomatı kadın yapmalıyım. Yoksa, bana asılıyor sanırlar. Sorguda sekiz aylık bebeğini düşürdüTKP'nin legal yayınları bu iki yazıyla sınırlı kaldı. Bin dokuz yüz kırk dört yılında geniş çaplı bir harekat yapıldı komünistlere karşı. Hükümet, bir tek komünisti bile dışarda, sokakta, halkın arasında bırakmamaya kararlıydı. Tutuklandılar. Duruşmada, üzerinde bol bir asker kaputuyla kendilerine yöneltilen iddiaları yanıtladı Reşat Fuat Baraner:Biz milletimizin harbe girmesini istemedik. Saracoğlu hükümeti sağcı olduğundan sahadan çekilsin dedik, halen de istiyoruz... Toplumsal düzeni devirme konusuna gelince; Türkiye'de toplumsal düzen burjuva bireysel düzendir. Biz Türkiye'de hakiki demokrasi düzenini istiyoruz. Meclis'in, hükümetin yeniden kurulmasını istemek, toplumsal düzeni bozmak demek değildir. Demokrasiyi kökleştirmek demektir..."Baraner, mahkeme heyetine kırk yedi sayfalık savunmasını okuduktan sonra yerine, Suat Derviş'in yanına oturdu. Suat Derviş de tutuklananlar arasındaydı. Sorguda, sekiz aylık bebeğini düşürmüştü ve hala onun hüznü vardı üzerinde. Yüz kırk ikinci maddeden sekiz aya mahkum oldu. Suçu, Zeki Baştımar'ı kocasının kaldığı eve götürmekti. Rasih Nuri İleri, Derviş'e yöneltilen suçlamaların asılsız olduğunu söylüyordu. Baştımar'ı, Baraner'in evine götüren kardeşi Ruhi Derviş'ti. Zihni Anadol, "Truva Atında İlk Akşam isimli kitabında bu tutukluluk günlerinin anılarına şöyle değiniyordu:Çok şık giyinirdi. Zarif kostümü, geniş kenarlı süslü hasır şapkasıyla tüm gözleri hayranlıkla üstüne çekerdi. O zamanın sayılı yazarlarındandı. Gazete patronları onun fikirlerini, toplumcu olduğunu bilmelerine karşı romanlarını tefrika etmek ve röportajlarını yayınlamak için sıraya girerdi... Şimdi Ankara Soğukkuyu hapishanesinin küçücük işkence hücresinin yarı açık kapısından gülerek bakan arkadaşlarımızdan yazar Suat Derviş Hanım işte buydu. Örgüsüne eğilmiş, başını kaçamak kaldırarak bana bakıyor, 'Ne var ne yok? Yeni bir şeyler var mı?' sorularını yöneltiyordu."TKP'nin Ankara teşkilatı kapsamında yargılanan Suat Derviş, mahkeme tutanaklarında yazıları kadar evliliğiyle de suçlanmıştı. Tutanaklarda, "Komünist propagandası yaptığından ötürü hakkında takibat açılmış olan tanınmış ve iki defa mahkum olmuş bir komünist adamla fikren anlaşarak evlenmiş bulunan bir yazı yazanın, herhangi eli kalem tutanla mukayese edilemeyeceği mahkemece kabul edilmektedir deniliyordu. Ve kapılar kapanıyorSalıverildiğinde dışarda onu bekleyen işler vardı. Bin dokuz yüz kırk altı yılında Cemiyetler Kanunu değiştirilmiş, sınıf esası üzerine de parti kurulmasına izin verilmişti. Dr. Şefik Hüsnü başkanlığındaki Türkiye Sosyalist İçi Köylü Partisi işte bu izin üzerine kuruldu. Bu yeni partinin tüzüğünü cezaevindeki komünistlere ulaştıran da Suat Derviş'ti. Ellili yıllara gelindiğinde iktidarda olan artık Demokrat Parti'ydi. Bütün iktidarlar gibi onların da tahammülü yoktu komünistlere. Bin dokuz yüz elli bir yılında Demokrat Parti, büyük bir komünist tevkifatı başlattı. Suat Derviş yine gözaltına alındı. Bu kez daha da kısa sürdü tutukluluğu ama, Baraner, davanın baş sanığıydı. Tüm bu olup bitenlere karşın toplum suskundu, Babıali de. Üstelik artık Suat Derviş'e iş de vermiyorlardı. Ne bir dergi basıyordu yazılarını ne de bir gazete. Çevirileri bile geri gönderiliyordu. Takma isimlerle yazmaya başladı. Sadece kişisel ve mesleki dürüstlükleri yüzünden gerçek ismiyle yazılarını yayımlayanlar da vardı, örneğin çocukluk arkadaşı Ethem İzzet Benice. Ama, o kadar azdılar ki... Radyo skeçleri, sahne piyesleri yazıyordu ama bunları da kendi imzasıyla oynatamıyordu. Yıllar sonra, kendisiyle bir röportaj yapan Zihni Anadol'a Bazı dostlarım benden bu piyesleri satın aldılar. Radyoda kendi imzalarıyla oynadılar. Piyes yazarları arasında ilk piyesini yazmış olduğum bile vardır zannediyorum. Kendisi bilir diyecekti, Çocuklara yazdığım dev masallarında imzamın bulunmasını engelleyenler ekmek paramı kazanmamı ve ismimi en verimli çağımda memleketimdeki okuyucularıma duyurmama mani olanlar, şimdi benim bin bir takma ismimin peşine düşsünler. Bütün bu tutumun altında Derviş'in devrimci, toplumcu ve sosyal adaletten yana olması vardı. Bu uğurda polis tatbikatına uğrayan, karakollarda sürünen altı yüz erkek arasında tek kadın yazardı. Üstelik, Ankara Caddesi'nde bir binada çalışmalarına başlayan Basın Sendikası'nı kuran beş gazeteciden biri ve başkanıydı. Bu koşullara bin dokuz yüz elli üç yılına kadar dayanabildi. Dava sürüyordu, sonunda yeniden tutuklanması olasılığı da vardı. Paris'e, kız kardeşi Hamiyet'in yanına gitti. Önce bir Almanla, bir binbaşıyla evlenmişti Hamiyet. Kısa sürmüştü bu ilişki. İkinci evliliğini, Danimarkalı bir işadamıyla yapmıştı. Kız kardeşini, hiç tereddütsüz koruması altına aldı. Baraner'in oğlu Klaus'un peşindeReşat Fuat Baraner hala cezaevindeydi. Bu kez gönderildikleri cezaevi Adana'daydı. Sevk haberi dış basında da yer almıştı. Birkaç ay sonra Almanya'dan bir mektup geldi Baraner'e. Gönderen oğlu Klaus'du, kendisinin seslenişiyle Kılavuz. Mektubu sevinç içinde koğuş arkadaşlarına gösterdi. Turgut Akalın'ın da aralarında bulunduğu bir grup arkadaşına, Greta'nın ve oğlunun öyküsünü anlattı... Sovyetler Birliği'nde kaldığı bin dokuz yüz otuzlu yılların ortalarına doğru tanımıştı Alman Greta'yı. O da komünizme inanıyordu ve bilgisini, örgütlenme yöntemlerini geliştirmek için bu ülkeye gelmişti. Aynı okulda, Lenin Enstitüsü'ndeydiler. Aşıktılar birbirlerine. Bir de çocukları oldu. İkinci Dünya Savaşı başlamak üzereydi. Komintern, bir karar aldı. Bütün öğrenciler kendi ülkelerine dönecek, faşizme karşı halkı örgütlemeyi üstlenecekti. Baraner, İstanbul'a döndü, Greta ise bir yaşına henüz girmiş Klaus'la birlikte Almanya'ya gitti. Bir süre sonra Greta'nın Naziler tarafından öldürüldüğünü öğrendi. Klaus'tan ise o güne kadar bir haber alamamıştı... Suat Derviş'e yazdı olanları, Klaus'un Almanya'daki adresini de verdi. Derviş, Almanya'ya gidip, görüştü Klaus'la. Ona babasının bir fotoğrafını verdi, onun fotoğraflarını çekip Baraner'e gönderdi. Mektuplarla da olsa, Baraner ölünceye kadar sürdü baba oğulun ilişkisi. Evimin efendisi benimBin dokuz yüz altmış üç yılında çıktı cezaevinden Reşat Fuat Baraner. Birkaç ay sonra da Suat Derviş, İstanbul'a döndü. Baraner, onun geleceği haberini alınca çocuk gibi sevinmişti. Partili bir marangoza birkaç parça eşya ısmarlamış, oturulabilecek bir ev kurmuş, bir de çeviri bürosu açmıştı. Suat Derviş döndükten birkaç hafta sonraydı. Rasih Nuri İleri, karısı Bedia İleri'ye, Gel hadi, Reşat Abilere gidelim dedi. Tam evden çıkmak üzereydiler ki, bir arkadaşları, Sevinç Özgüner geldi ziyaretlerine. Baranerler'e gideceklerini öğrenince Rasih Nuri İleri'ye Sen gidebilirsin ama dedi Özgüner, Bedia'yı götüremezsin. Suat kadınları sevmez, evine de sokmaz. Şaşırdılar ama yine de gittiler. Bedia İleri biraz tedirgindi. İyi karşılandılar, sarılıp öpüştüler. Sonraları, İleri, Suat Derviş'e sorduğunda, öğrenildi işin aslı. Baraner cezaevinden çıktığında genç kuşak, Gençlik Birliği'nin üyeleri etrafını sarmıştı. Sık sık evine uğruyor, ortalığa, kendilerince bir çekidüzen veriyorlardı. Suat Derviş dönüp yeni bir ev açtıklarında aynı şeyi yapmaya, evi idare etmeye kalkışmışlardı. O ise Evimin efendisi benim demişti, Burada ukalalık yapamazsınız. Reşat Abinizi de bu kadar çok seviyorsanız, gider iş yerinde görürsünüz. Gençler de kendi densizliklerini görmezden gelip, kadınların genel tutumu diye değerlendirmişlerdi. Misafirperverdi Suat Derviş ama, kendi kuralları vardı. Kimsenin asla çiğneyemeyeceği kurallardı bunlar... Döndüğünde ablası Hamiyet de yanındaydı Suat Derviş'in. Sürekli kardeşiyle birlikte olması, yaşamını neredeyse ona adaması kocasıyla ilişkilerini bozmuştu. İstanbul'da da birlikte oturuyorlardı. Nazlı bir kadındı, dişilik yönü ağır basıyordu. Önüne ne konulsa yemediği gibi, sürekli mevsim dışı şeyler istiyordu Suat Derviş'ten. Birkaç yıl sonra, adeta açlıktan, kardeşinin kollarında öldü. Hem aristokrat hem komünistÇevresindekilerin pek görmeye alışkın olmadığı bir kadındı Suat Derviş. Kültürlüydü, görgülüydü. Sosyalizme inanıyordu ama, aynı zamanda bir aristokrat, bir Osmanlı hanımefendisiydi. Genç nesil komünistler de bu yüzden tahammül edemiyorlardı ona. Bir toplantıda Reşat Fuat Baraner'in eşi diye tanıtıldığında hemen sözü kesiyor, Ben, yazar Suat Derviş'im diyordu, kimsenin karısı olarak yad edilemem. Dostları arasında bile kocasını eleştirmekten çekinmiyordu. En parasız günlerinde, evde sadece bulgur pilavı pişse de sofra düzenine uyuyordu. Beyaz bir örtü yayıyordu masaya, ya bir çiçek ya da mumla süslüyordu. Mihri Belli'yle Sultanahmet'te buluştukları soğuk bir kış gününde ayakkabısının altı delikti. Ama, birkaç gün sonra Tokatlıyan Oteli'nde çay içecekti. Hale Kıyıcı'yla yürüyüşe çıktıkları bir gün, ceplerindeki son beş lirayla Divan Pastanesi'nde çay içmişlerdi. Reşat Fuat Baraner, bin dokuz yüz altmış sekiz yılında ikinci kez geçirdiği enfarktüsü yenemedi, öldü. Suat Derviş için bir yıkımdu bu. Hala ona aşıktı ve tek bir şeye, onunla daha önce tanışmadığına hayıflanmıştı hep. Ama, kısa sürede toparladı kendini. Türkiye, yine sıcak günlerin içindeydi, bir şeyler yapılmalıydı. İki yıl sonra, bin dokuz yüz yetmişte, Neriman Hikmet, Mediha Özçelik, Necla Özgür, Asiye Aliçin, Fikret Elbe ve diğer arkadaşlarıyla Türkiye Devrimci Kadınlar Birliği'ni kurdu. Şişli'deki evi karargah gibiydi. Mihri Belli, Deniz Gezmiş'le, Cihan Alptekin'le bu evin arka odasında buluşuyordu. Mustafa Lütfü Kıyıcı ve Mustafa İlker Gürkan da onun evinde yakalanmıştı. Kıyıcı ve Gürkan'la birlikte kendisi de götürülmüştü Birinci Şube Müdürlüğü'ne. Polisler geldiğinde Hale Kıyıcı da evdeydi. İlk çocuğunu doğurmasına birkaç hafta vardı. Suat Derviş, kendi çocuğunu sorguda düşürdüğünü anımsayıp paniğe kapıldı. Camı açıp bağırmaya başladı, İmdat, hamile bir kadını öldürüyorlar. Bir süre sonra sakinleşti. Hazırlandı, ayna önünde bir kez daha çekidüzen verdi kendine, rujunu sürdü. Şubede kendisini sorguya çeken Şube Müdürü Ilgız Aykutlu tarafından ilk kez nezarete atıldı. Kültür Sarayı'nı yakmakla suçlanıyordu. Kısa sürede salıverildi. Fosforlu Cevriye, biraz benimArtık hastaydı. Son günlerinde daha çok içer olmuştu. Birileri geldiğinde içki şişesini etajerin üzerindeki çerçevenin arkasına saklıyordu. Bütün isteği Fosforlu Cevriye'yi tiyatroda sahnelenirken görmekti. Cevriye'yi de en iyi Gülriz Sururi canlandırabilirdi. Bu önemliydi onun için. Bedia İleri'ye bir gün, Cevriye biraz benim demişti, Avrupa'daki yalnızlık hallerime benziyor. Bir başkasına ise Baraner'i cezaevinde ziyarete gittiğinde elinde karanfil ve tütün kesesi olan bir kadın gördüğünü anlatmıştı. İsmini de tam söyleyemiyordu ama aradığı Baraner'di. Sokaklardan geldiği belliydi kadının ama, güzeldi. Fosforlu Cevriye'de de, polisten kaçan bir adamla, ona sığınan, aşık olan bir sokak kadınının öyküsü anlatılıyordu. Engin Cezzar ve Gülriz Sururi'yle anlaştı. Romanı senaryolaştırıyordu ki hastalandı. Hem kalbi hem de yüksek tansiyonu soluk aldırmıyordu artık. Babasından kendisine kalan hakla, Kasımpaşa Deniz Hastanesi'nde tedavi altına alındı. Çıktığında, son gücünü de harcayarak tamamladı senaryoyu. Ama, sahnelenişini göremedi. Son taşındığı evde, Tünel'deki Suriye Hanı'nda yirmi üç temmuz bin dokuz yüz yetmiş ikide öldü. Cenazesini Feriköy Mezarlığı'na komşuları taşıdı. Arkadaşlarının çoğu yoktu yanında. Kimi ya cezaevindeydi ya da kaçakta. Sonraları komşuları anlattılar, ölürken de mağrur ve sakindi. Yaptığı ve yaşadığı hiçbir şeyden pişman değildi. - sakitblog liked this - mujganlaben reblogged this from edebiyatsoylesileri - mujganlaben liked this - ruhsuzpsikolog liked this - charlesklas liked this - herhikayebirmuhabbet reblogged this from edebiyatsoylesileri - herhikayebirmuhabbet liked this - edebiyatsoylesileri posted this


Aşkı Memnu, Mai ve Siyah romanlarının usta kalemi Halit Ziya Uşaklıgil, ölümünden kısa süre önce gazeteci Metin Toker tarafından ziyaret edildi. Toker, bu görüşmedeki izlenimlerini anlattığı yazısında, Uşaklıgil hakkında önemli ipuçlarını kaleme almıştı. Yağmurlu günlerde Yeşilköy, hiç de ismine uygun bir renk göstermiyor; gök kurşuni, istasyon kurşuni, binalar kurşuni... Fakat çamur yok, çamursuz yollarda yürümeğe alışmayanlar için bu büyük bir zevk. Arkadaşım Foto Namık'la beraber Türk romancılığının en büyük üstadı Halit Ziya Uşaklıgil'i yoklamağa, şahsımızın ve gazetemizin hürmetleri ile, sıhhat temennilerini teyit etmeğe gidiyoruz. Uşaklıgil Köşkü, istasyondan iki, üç yüz metre mesafede, açık gri renkte, yüksekçe bir bina. Bahçe kapısının üzerindeki ufak çıngırak, adetleri pek de küçümsenmeyecek olan ziyaretçileri senelerin ardından geliyor zehabını veren bir sesle evin güler yüzlü hanımlarına bildiriyor. Bizi bahçede karşılayan, genç bir hizmetçi kız oldu. Beyefendiyi görmeğe geldiğimizi öğrenince, ufak bir merdivenle çıkılan sokak kapısından girmemizi söyledi. Biz daha merdivenlerin yarısındayken kapı açıldı, üstadın kızı Bayan Behin kendisine has nezaketi ile yağmurdan sırsıklam olan bizleri ılık bir hole aldı. Biz, şapka ve paltolarımızı çıkartırken, hizmetçi kız, beyefendiye haber vermek üzere yukarı kata çıkıyordu. O zaman gök başka, mevsim başka, dallar başkaydıOn günden beri rahatsız ve halsiz olmasına rağmen üstat, bizi kabul etmek nezaketini gösterdi. Halit Ziya Uşaklıgil'in çalışma ve oturma odası kurşuni ışıkların bütün yaprakları dökülmüş dallar arasından süzülerek girdiği ufak ve sade bir yerdir. Ben buraya evvelki sonbaharda da gelmiş, üstadla ilk defa konuşmak fırsatını bulmuştum. O zaman gök başka, mevsim başka, dallar başkaydı; o zaman, şimdi köşede tatlı çıtırtılarla yanan soba yoktu; fakat odada aynı tatlı hava ve köşesinde oturan aynı nurani çehreli büyük muharrir vardı. Hele, köşesi hiç değişmemişti. Orada iki küçük divan karşılıklı duruyor, sol taraftakinde kendisi oturuyordu. Yanındaki geniş pencere ve camlı balkon kapısından giren ışık, başında siyah takkesi bulunan, şakakları ile bıyıkları bembeyaz, gözleri dalgın, yanakları hafif traşlı, son derece munis bir yüzü aydınlatıyordu. Üstadın önünde, üzerinde bir gelincik sigarası paketi, kibrit, küllük, basit bir ağızlık, bir iki kağıt ve kitap, bir lamba, bardak ve meyva tuzu şişesi bulunan siyah, ufak bir masa vardı. Gene divanın geniş arkalığında Les blancs et les bleus adlı bir kitap, bir La Petite İllustration isimli Fransız dergisi ve bir iki eser duruyordu. Halit Ziya Uşaklıgil, uykudan yeni kalkmıştı; üzerinde siyah kuşaklı, kırmızı bir robdöşambr, ayaklarında aba terlikler vardı. Yol gösteren kızı Bayan Behin'in arkasından içeri girince, kendisini rahatsız ettiğimizden dolayı özürler diledik, çalışmakla geçirilen yılların üzerinde silinmez izler bıraktığı irice, yumuşak ellerini öptük. Bize karşısındaki divanı gösterdi, dışarı çıkmağa hazırlanan kızına iki kahve yapmasını söyledi. Hatırını sormak için İstanbul'dan gelmiş olmamıza rağmen, bizden evvel davranarak meşhur nezaketi ile o, bizim hatırımızı sordu, sıhhatte olduğumuzu öğrenince adeta kendisi iyiymiş gibi memnun oldu.- Bana gelince, dedi, ben biraz rahatsızım. Çok şükür ki ne ağrım, ne sızım, ne de ıstırabım var. Lakin halsizim, çalışamıyorum, ne yersem midemi rahatsız ediyor. Şimdi bile, bir mide ağrısı ile uyandım; siz yabancı değilsiniz, müsaade ederseniz meyva tuzumu alayım. Senelerce en büyük zevkim yazı yazmak olmuşturHazırlanmasına yardım ettiğimiz ilacı içtikten sonra devam etti:Hekimler, daha doğrusu ziyaretime gelen dostlar, bana yorulmamamı, çok çalışmamamı tavsiye ediyorlar. Zaten çalışamıyorum ki. Şu arkamdaki kitapları görüyorsunuz ya, on günden beri orada sürünüyorlar, bir türlü okumak fırsatını bulamıyorum. Halbuki senelerce benim en büyük zevkim yazı yazmak olmuştur. Ya bahçem..."Gözlerinde beliren derin bir hüzünle, sardunya saksılarının göründüğü balkona baktı; nazarları gayriihtiyari bahçeye kadar indi:- Ya bahçem... On aydan beri odamdan çıkamadım. Yıllardır göz bebeğim gibi baktığım sevgili bahçem bir mezbeleye döndü. Seneler insanın sırtına yüklendikçe, birçok işler için artık ne vakit, ne de takat bulunabiliyor. Yetmiş altı yaşındayım, bu büyük bir yaştır. Elli beş senelik evlilik hayatımda, dört çocuğumu kaybetmek felaketini tattım. En sonuncusu, bana en pahalıya mal olan oldu. Lafın bu acıklı mecrasını değiştirmek isteği ile biraz havaiyattan, gündelik hadiselerden bahsettim. El attığım her mevzuda derin vukuunu, hadiseleri yakından takip ettiğini gösteren bir alaka ile ispat etti. Bilhassa ecnebi memleketlerde kalan evlatlarından, gelininden, torunlarından candan bir sevgi ve rikkatle bahsetti. Birçok yerleri gezmiş olduğu halde, İspanya'ya gidemediğini esefle söyledi. Fransa'daki kömürsüzlüğü, General De Gaulle'ün son nutkunu, Akdeniz yolunun açılmasını bahis mevzuu etti. Biz konuşurken resimler alan Foto Namık'la fotoğrafçılıktan, yeni keşiflerden bahsetti. Bir yandan sigara içiyor, bir yandan öksürüyordu. Hiç söndürmediği sigarasına baktığımı görünce, başını salladı: - Bunu bırakamadım; ne yaptımsa fayda vermedi. Ne mutlu size ki, kullanmıyorsunuz, dedi. Halit Ziya ile konuşmak, zevklerin en büyüğü idi. Lakin halsizlikten ve çabuk yorulmaktan bahseden üstadın sohbetinden daha fazla istifadeye yeltenmek nezaketsizlik olurdu. Arkadaşımla birbirimize bakıştık ve sıhhat ve saadetler dilerek Türk romanına en kıymetli numuneleri veren büyük muharririmizden müsaade istedik. Elini tekrar öperken, o, müşterek tanıdıklarımıza selam ve muhabbetlerini yolluyor, tekrar gelmemizi söylüyordu. Üstat Halid Ziya Uşaklıgil'in büyük oğlu Halil Vedat, yedi sekiz sene evvel Tiran'da sefaretimiz başkatibi iken pek hazin şartlar içinde vefat etmişti. - yasar-gundogdu liked this - siyah-kugu19 liked this - edebiyatsoylesileri posted this


Yusuf Ziya Ortaç; şair, yazar, edebiyat öğretmeni, yayımcı ve siyasetçi. Beş Hececilerin şairi ve Akbaba dergisinin patronu, şairi, başyazarı, yazı işleri müdürü Ortaç, mizah ve şiirle ilgili soruları yanıtlarken, O zaman 'yeni' bizdik. Bugün, bizden sonra kaç göbek daha eskidi diyor. - Mizah edebiyatını, kendi mizacıma göre sevmiştim. Manzum hikayeler, küçük hicivler yazıyordum. O zaman Refik Halid'in Aydede"si vardı. Bir gün o kapanınca, kendim bir mizah gazetesi çıkarmayı hayal ettim. İlk sayısı bundan 34 yıl evvel bir perşembe sabahı çıkan Akbaba'nın, iki saat sonra ikinci baskısı yapılıyordu. - Akbaba yalnız bir mizah mecmuası değil artık. Bir mizah mektebidir de. Ben, birçok arkadaşlarımla beraber o mektepte hem öğrencilik ettim, hem öğretmenlik. Hala bir şeyler öğrenmeye ve öğretmeye de çalışıyoruz. Bu 34 yıl içinde bende unutamayacağım hatıralar bırakan dostlar az değildir. Ercüment Ekrem, İbrahim Alaettin, Osman Cemal, sahiden eşleri az bulunur mizah yazarları idi. Ercüment her cins mizah yazısı yazardı: Hikaye, roman, taklit... Osman Cemal yazıda Naşit gibi bir halk komiği idi. İbrahim Alaettin Avrupalı nükte yapan ve mizaha seviye veren zarif bir kalemdi. Çizgide, Ramiz ve Cemal Nadir iki büyük kıymettir. Ramiz'in sanatkar sabrı emsalsizdi. Vereceğinin son damlasına kadar verirdi. Eğer bir karikatürü güzel olmamışsa, baştan savma yaptığı için değil, gücü ancak o kadara yettiği için güzel olmamıştır. Onun büyük eksiği kültürünün azlığı idi. Kelime oyununu nükte zannederdi. Bunlar hiçbir istidat vadetmeyen kötü resimlerdi. Ama onun sabrı, onun çalışması ve onun zekası bütün manileri bir yüksek atlayışla aştı. Her gün Cemal Nadir'in kendi kendisi ile yarıştığını görürdüm. Yeri boş değil, bomboştur. - Biz şiirde ihtilal yapan bir nesiliz. Düşününüz, büyük şair Ahmet Haşim'in: "Zücac-i san'at ü fikretle yükselirler hep diye yazdığı bir zamanda birkaç genç çıkıyor, Arap ve Acem notasını bir yana atıp hece vezniyle ve konuşulan İstanbul Türkçesi'yle şiir denemelerine başlıyor. Bu örneksiz işi kolay sanmayınız. Şiirin sözünü ve sesini değiştirmek. Bizim nesil hiçbir şey yapmamış olsa bile büyük eserleri yapacak büyük sanatkarlara şiirin ana harcını, Türk dilini elekten geçirdi, yoğurdu, hazırladı. Şiire pek genç yaşta başladığınız anlaşılıyor. - Evet... Vefa İdadisi'nde 18 yaşında öğrenci idim. Kehkeşan mecmuasının şiir müsabakasına girdim, birinciliği kazandım. Mecmuanın sahibi Halit Fahri boynuma bir kravat taktı. Bereket versin çabuk kurtuldum, yoksa güreş minderinde takılan kravat gibi Babıali Caddesi'nde sırtım yere gelecekti. - Evet. Bakın, size bir kanaatimi açıklayayım: Şiir, güzel sanatların hiçbir cinsine benzemez: Güzel bir tablo, güzeldir, zevkle salonunuza asar, seyredersiniz. Güzel bir musiki hoştur, tatlıdır. Keyifle dinlersiniz. Ama güzel bir şiir, güzel değildir. Ancak çok güzel şiir, güzeldir. Onu yapmak için de hiç olmazsa yarım Tanrı kuvveti lazım. - Niçin o kadar uzağa gidiyorsunuz? Yarınki anlayışım bile bugünkünden daha ince, daha derin ve doğruya daha yakın olacaktır. O zaman yeni bizdik. Bugün, bizden sonra kaç göbek daha eskidi. Şiirin Manzum ve mukaffa söze derler diye okutulduğu bir devirde yetiştiğimizi unutmayınız. - Eğer bir büyük kuvvet çıkar da yaptığı esere herkesi hayran bırakırsa ben bunun dışında kalır mıyım sanıyorsunuz? - Mizah tek cepheli bir sanat değildir. Onun düşündürücü kuvvetini, güldürücü kuvvetinden az sanmayınız. Ben, mizahı, öfkelerimi, şikayetlerimi, arzularımı söylemek için vasıta diye kullanıyorum. Demokrasi, nasıl politikayı halk yığınları arasına yayıyorsa, bu yayılış mizahın sınırlarını da yeni yeni davalara açıyor... Yani plaj şakasına, salon fingirtisine yer az kalıyor artık! - Size bir Meşrutiyet hikayesi anlatayım: Talat Paşa bir gün Mebusan Meclisine gelip itimad isteyince, orta sıralardan bir Arap mebus heyecanla ayağa kalkıp: Estağfurullah... siz bize itimad ediniz! diye bağırmış. Onun gibi, Hoca merhum da kusurlarımızı affedip mizah edebiyatında bize yer verirse ne mutlu... Yoksa onun, başımızın üstünde yeri var. - edebiyatsoylesileri posted this


Anayurt Oteli, sinemaya uyarlanıp Venedik Film Festivali'nde önemli bir ödül kazandığında, roman da yeniden gündeme gelmişti. Roman ve filmle ilgili soruları yanıtlayan Yusuf Atılgan, kahramanları hakkında önemli bilgiler vermişti. Kasaba ve kent insanının iç dünyasını, bilinçdışının karanlıkta kalan yanlarını sergileyen, çevresiyle uyuşamayan yalnız kahramanlarıyla yalın, iç içe çağrışımlarla yürüyen bir anlatımın önce çıktığı, iki önemli romanla edebiyatımıza damgasını vuran Yusuf Atılgan, kendi deyişiyle 65'inden sonra şöhrete kavuştu. Bu şöhretin nedeni, büyük ölçüde halen sinemalarda gösterilen Anayurt Oteli filmi. Ömer Kavur'un, son Venedik Film Festivali'nde bazı Yeşilçam çevrelerinin dudak bükmesine karşın, Uluslararası Sinema Yazarları Federasyonu'nun ödülü gibi son derece önemli bir ödülü kazanan filmine kaynaklık eden romanın yazarı, edebiyat çevrelerinin dışında çok tanınmıyor. Sinemamızın son dönemdeki belki de bu en olgun filminin uyarlandığı romanın, konuşmayı pek sevmeyen yazarıyla Nokta adına Sungu Çapan söyleşti. - Roman başka, film başka tabii. Kanımca, Ömer Kavur romanın havasını, Zebercet kişiliğini çok iyi vermiş, iyi bir film olmuş Anayurt Oteli. - Vaktiyle Manisa'daki Anavatan Oteli"nin baba-oğul sahipleri olan Zebercet ile Ahmet Efendi'yi tanımıştım çocukluğumda, bu ad oradan geliyor. Zebercet, zümrüttten daha açık yeşil ama zümrüt kadar değerli olmayan bir süs taşı demek. Romanımın başında Zebercet'i doğurtan ebe, bebeğin ufak tefekliği nedeniyle "Pamuğa sarıp inci kutusuna yatırılır bu; Zebercet koyun adını der babasına. 1970-71'lerde yazdığınızı bildiğimiz Anayurt Oteli romanında 12 Mart döneminin bir etkisinden söz edilebilir mi, bir baskı ve yılgı süreciyle bağlantı kurulabilir mi? Keza Aylak Adam da aydınlar üzerindeki DP baskısının epey yoğunlaştığı bir dönemin ardından gün ışığına çıkmıştı. - 1970'in Ekim'inde başladığım Anayurt Oteli'ni hiç unutmam, 1971'in, Kafka'nın ölüm günü olan 3 Haziranı'nda bitirmiştim. Bu romanda, Zebercet'in emir erliğiyle ilgili bölümünde askerliğe biraz değinmiştim, tabuların elverdiği ölçüde. Kendimi biraz ister istemez sansür ettiğim bu bölümün dışında, romanda kesinlikle 12 Mart etkisi yok. Çünkü yazar olarak benim sorunum, anlattığım kişilerle ilgili, yoksa birtakım dokundurmaların dışında belirli dönemlerin sosyolojik araştırmasını yapmak değil. Ben metnin tutarlı olmasına, kronolojik sıraya filan çok dikkat ederim. Sanıyorum Anayurt Oteli yazdığım en iyi metindir. - Roman büyük ölçüde benim yaşadığım bir bunalım döneminden kaynaklanıyor, otobiyografik özellikler içeriyor. Çocukluğumdan kalan anılar arasında Anavatan Oteli"nin yeri önemlidir benim için. Ancak daha sonra kitabı yazarken o dönemin simgesi otelin isminde oynayarak Anayurt yaptım. - Evet. Doğrusu filmdeki Macit - Zebercet, gerçeğinin yanında oldukça yakışıklı sayılır. Bu kişiliğe gerçek Zebercet'ten başka, ayrıca kendimden çok şeyler, derinlemesine yaşadığım bir bunalım döneminin kimi özelliklerini de yüklediğimi ekleyebilirim. "Metin"lerimi sanki mektup yazarmışçasına yazarım, daha çok kendime yöneliktir bu çabam ve eleştirilerden de fazla alınmam, yüksünmem. - Filmin olayı başarıyla günümüze getirdiği kanısındayım, sözgelimi Zebercet'in doğumu 1930'lardan 1950'lere aktarılmış. İyi de edilmiş. - Filmi değerlendiren eleştirmenlerin böyle bir yorumu olabilir ama romanda benim böyle bir amacım yoktu. - Kendimi bildim bileli sıkı bir "sinema kuşu"yumdur. Gençliğimde, İstanbul'daki fakülte yıllarımda, tüm Beyoğlu sinemalarının "müdavimiydim. Hatta okulu asıp üst üste, farklı filmlere gittiğim çok olmuştur. Hacırahmanlı'da yaşarken nerdeyse her gün bir film izlerdim, bir yazlık bir kışlık sinema vardı Hacırahmanlı'da, La Dolce Vita, Samuray, Vanishing Point gibi nitelikli yabancı filmler kışlıkta, yerli filmler ise yazlıkta gösterilirdi. O yıllarda bazı dayanılmaz Yeşilcam filmlerinde sık sık kendimi tutamaz, hiç olmayacak türden kimi sahnelerde perdeye laf atar, kasabalı yerli film seyircilerinin konsantrasyon"unu çeşitli muzırlıklarla bozardım. Ve tabii ki tepkisini çekerdim herkesin. 1976'da, İstanbul'a yerleştikten sonra da yeni yönetmenlerimizin hemen hemen bütün filmlerini izledim. - Ben sinema salonunda film izlemeyi seviyorum. Zaten çok yazan biri değilim, senaryo yazımının inceliklerini de bilmem. Günün birinde senaryo yazacağımı hiç sanmıyorum kısacası. - Evet. Macit Koper çok iyi oynuyor ama ben gerçek Zebercet'i tanıdığım için olsa gerek, fizik olarak biraz yadırgadım ilk başta. Ama Serra Yılmaz'la Orhan Çağman rollerine cuk oturmuşlardı doğrusu. - Sydney Pollack, Luchino Visconti, Federico Fellini, J. P. Melville ve bizden Ömer Kavur'la Şerif Gören. Sorunuzun ikinci şıkkına gelince, doğrusu Anayurt Oteli'nin filme çekilebileceğini bile hiç düşünmemiştim. - Şurası gerçek ki yazdığımdan çok daha fazla okurum. "Yazarlarım"a gelince, başta Çehov'la Kafka olmak üzere Faulkner, Joyce, Onat Kutlar, Oğuz Atay ve Nezihe Meriç'i sayabilirim. - sempertaediumvitae liked this - tutunamayangirl liked this - edebiyatsoylesileri posted this


Çocukları dinsizlikle suçlayan hocayı dövdü, 31 Mart ayaklanmasında Hareket Ordusu'nun başındaydı. Milli Eğitim Bakanı'na Cumhuriyet ile mucize devri sona erdi dedi! Fransızca öğretmeni, gemide ateşçi, kooperatifte işçiydi ama hiçbir şey bükemedi onu. Tek varlığı çantasıydı. Doğuya giden gemide, baş güverteden kıç güverteye koşup, batıya doğru gittiğimize seviniyoruz diyordu. İlk arkadaşlığımız İzmit'te başlamıştır: Ben, edebiyat hocasıydım, o Fransızca... Mektepte sevdiğim, sevebildiğim iki kişi vardı: Öğretmen kadrosunda Celal, öğrenci kadrosunda Remzi Oğuz Arık... Birincisini, geçen hafta toprağa verdik. İkincisi, bir uçak kazasında, kafa ve gönül çapında yükseklerden düştü! Celal ile dostluğumuz, aralıksız, küskünlüksüz, tam yarım yüzyıllıktır. İçimde, sık sık özlentisini duyduğum, ayrı çeşnide tek insandı. Yunan tanrılarını andıran güzel başından geçmedik macera kalmamıştır: Kastamonu'da öğretmenken, futbol oynayan çocukları dinsizlikle suçlandıran hocayı sokak ortasında döğmüş, ölümden zor kurtulmuştu. 31 Mart'ta, yine şeriat isteyenlere karşı, Hareket Ordusu'nun başında yürümüştü! Maarif kadrosunda, galiba son görevi Ankara Lisesi müdürlüğüdür. Bir gün, Milli Eğitim Bakanı Saraçoğlu'ndan şu tezkereyi almıştı:Bu yıl liselerimizden diploma alacak olanlar, üniversitenin talebe ihtiyacını karşılayamayacaktır. Bu zaruret karşısında, onuncu sınıf öğrencilerinin on ikinci sınıf imtihanına sokularak kendilerine diploma verilmesini rica ederim. Fransızca öğretmeni Sakallı Celal, lise müdürü Sakallı Celal gitti, denizyollarının bir gemisinde ateşçi oldu... Gitti, bir incir kooperatifinde işçi oldu... Gitti... Hayır, hiçbir yerde rahat yoktu ona: Artakalan maaşını, dört çocuklu yarı aç arkadaşına verince, çalıştığı işte bilgisini artıracak kitap getirtip okuyunca ona damgayı vurdular: Komünist! Kıran da olsa kırıl sen, fakat bükülme sakın! dediği adam... Onu hiçbir şey bükemezdi: Açlığın dayanılmaz gücü bile! Dünyada tek varlığı elindeki çantasıydı: Diş fırçası, çatal, bıçak, kaşık ve... kitap! Ekmeğe para bulmadığı günler, kitaba para bulurdu Celal! En zeki, en ışıklı Türkçeyi Ahmet Haşim'le konuşurlarken dinlerdim. Ne güzel, ne acı, ne insafsız hicvederlerdi birbirlerini! Kızdığı zaman, mitolojinin ilahları gazaba gelmiş sanırdınız. Yobaz kafa karşısında Celal sahiden celallanırdı! - Biliyor musun Ziya, dedi, eskiden bu yokuşu çıkarken şimdi inerkenki kadar yorulmazdım! - Bir geminin içindeyiz, diyordu... çevirmiş başını, doğuya doğru gidiyor... Biz içindekiler, geminin rotasından habersiz, baş güverteden kıç güverteye doğru koşuşarak sevinç çığlıkları atıyoruz: Batıya gidiyoruz diye!.. Soyadı Yalnız"dı Celal'in... Onun ölümünden sonra ben de yalnızım, her zamankinden daha yalnız!


İstanbul hayatını edebiyata kazandıran Hüseyin Rahmi Gürpınar, hayata gülen ve güldüren bir yazardı. Mecdi Sadreddin Bey'in 10 Haziran 1927'de yazarla gerçekleştirdiği röportaj, 1929 yılında Sevdiklerimiz adlı kitapta yayımlandı. Görüşme, Gürpınar'ın kişiliği, yazarlığı, dönemin ruhu ve matbuatın durumu hakkında önemli ipuçları içeriyordu. Binlerce dudakta tebessüm uyandıran yazıları ve bazı da aynı dudaklarda tebessüm yerine teessür yaratan ince görüşleri, kudretli tahlilleri, canlı, cazip ve çok sade üslubu ile halka kadar inmekte büyük bir muvaffakiyet gösteren, hayata gülen ve güldüren büyük romancının karşısındayım. Yanımızda üstadın çocukluk arkadaşı, müşfik bir kardeşi olan Hulusi Bey de var. Dudaklarından hiç eksilmiyen tebessüm, masum çocuklarınki kadar saf, bütün memlekette kulaktan kulağa dolaşan büyük şöhretinden haberi yokmuş gibi sakin ve mütevazi... Heybeliada'nın en mürtefi noktasındaki zarif köşkünde, üstat sade bir hayat yaşıyor. Resim yapıyor, fotograf çekiyor. Ve saatlarının hemen çoğunu köşkün üst katındaki mesai odasında, kitapları arasında okumak ve yazı yazmakla geçiriyor. Etrafında büyük bir balkonu olan bu şark odasından Hüseyin Rahmi Bey tabiatın bütün güzelliklerini istediği gibi ve istediği kadar seyretmekte müşkülat çekmiyor. Deniz kah hırçın bir kadın gibi, kah yere eyi yerleşmiş kıymetli bir halı gibi önünde serili. Anadolu sahili, Adalar, İstanbul... Sabahları azametli güneş, geceleri riyakar mehtap gene aynı odadan ne güzel seyrediliyor. - İlk romanımı on iki yaşında yazdım. Ne yazık ki müsveddeler Aksaray yangınında yandı. Onu Hulusi Bey dahi görmedi. İlk eserim, o da yandı. Bu, rüştiyede iken yazdığım Gülbahar Hanım namında bir piyestir. Daha sonra Şık'ı yazdım. Matbuatla temasım yoktu. Kimseyi tanımıyordum. Şık'ın baş taraflarını okuyanlar, Aman demişlerdi, enfes, sen bunu Mithat Efendi'ye götür. O zaman henüz roman ikmal edilmiş değildi. Ahbapların tavsiyelerini dinledim. Romanımı natamam olarak Mithat Efendi'ye gönderdim. Bir iki gün sonra gazetede bir fıkra gördüm. Açık muhabere. Mithat Efendi, Şık muharririni matbaaya davet ediyordu. Ben o zaman Mithat Efendi'yi Allah gibi büyük bir şey biliyordum. Görmek için çıldırıyordum. Acaba nasıl adamdır, diye merak içinde idim. Mithat Efendi aynı zamanda sıhhiyede başkatipti. Dairesine gittim. Odasına girdim. Beni görünce: Vay, dedi. Sen misin onu yazan? Benim, dedim. Yüzüme dikkatli dikkatli baktı:- Oğlum dedi. Yalan söyleme. Bu roman çocuk yazısına benzemiyor. Kime yazdırdınsa söyle, zararı yok. Mithat Efendi'nin bu sözlerine cevaben gözümden iki damla yaş akmış. Kızarmış, ağlamışım. Gariptir. Hayatımda böyle haller başıma birkaç defa geldi. Rüştiyede ilk resim dersine girdiğim gün hoca hepimize bir mevzu verdi. Koca bir araba resmi. Öteki çocuklar defterlere yapıp getirmişlerdi. Ben de büyük bir kağıt parçasının üzerine atlı arabayı çizip götürmüştüm. Hoca benim resmi görünce kendimin yaptığına inanamamıştı. Kime yaptırdın bu resmi? diye sormuştu. Ben yaptım diye israr etmem üzerine, Al kalemi eline bir daha bir at resmi çiz bakayım demişti. Ben de resmi atın ayaklarından başlıyarak yaparken, Yeter, anladım. Aferin sana diyerek beni takdir etmişti. İşte Mithat Efendi'nin yanında da aynı akıbete oğradım. Mithat Efendi romanı kendim yazdığımda israr ettiğimi görünce Madem ki öyledir, tamamla getir bana demişti". Şık'ı bitirip götürdüm. Okudu. Tebrik ederim seni, nihayeti başından daha eyi olmuş dedi. Bir aralık da aileye ait bir şey satıyorduk. Benim takrir vermem lazımdı. Evkaf'a gittik. Yanımdakiler Evkaf'taki bir memura Çocuğu getirdik dediler; Takrir verecek. Memur hiddetlice bir tavırla cevap verdi: Bu çocuğun ağzı süt kokuyor. Haydi dışarıya, nasıl takrir verir bu? Velhasıl hayatımda böyle garip hadiselere tesadüf ettim. Şık'tan sonra İffet, Mürebbiye çok rağbet kazandı. O zaman yaptığım birçok tercümelerim de var. Mesela Bourget'nin Andre Corneli'sini İkdam neşretmişti. Süleyman Nazif sağ olaydı, bunun alasını hatırlardı. Bir zamanlar Beşir Fuat, Nadir, Hüseyin Efendi, Besim Ömer Paşa ve biraderi Azmi Bey, Güneş namında bir risale çıkarıyorlardı. Ne güzel ve kıymetli mecmuaydı o... Bilmem kaçıncı nüshasında Menemenli Zade Tahir Bey'le, Beşir Fuat Bey arasında edebi bir münakaşa açıldı. Beşir Fuat, Zola'nın telmizi, realist Tahir Bey ise romantik lirik bir adam. Dava büyüdü. O yazar bu yazar. Mustafa Reşit Bey'le Beşir Fuat Bey benim de bu husustaki fikrimi sordular. Ben de söyledim. Bu düşündüklerini yaz dediler. İstiğrak-ı Seheri namile komediya diye yazdığım yazı Tercüman'da neşrolundu. İlk iştiharıma vesile teşkil eden bu yazıdır. - Bakınız, dedi. Size garip bir vaka anlatayım. Hoşunuza gidecek. Muadele-i Sevda'nın neşri esnasında bir akşam Ştaynburg birahanesinde oturuyordum. Yanımda arkadaşlar da vardı. O zaman oralara çok giderdik. Gençlik zamanı... Muadele-i Sevda'nın mevzuu şöylece hülasa olunabilir: Bir adam karısını seviyor. Sadakatsizliğini bildiği halde boşamıyor. Kadını bırakamıyor. O sırada yanıma tanıdıklardan bir zat geldi. Dedi ki, Şurada pencerenin kenarında biri oturuyor, hani içiyor; görüyor musun? Evet, dedim. Bu adam dedi, yazdığınız romandaki tipin vaziyetindedir. Karısının kendisine ihanet ettiğini biliyor, yakalayıp öldüremiyor. Romanda verilecek neticeye göre hareket edecek. Siz ne yaparsanız o da onu yapacak - Roman bu memlekette her zaman para getirmiştir, cevabını verdi. İffet'ten çok eyi hatırlarım, 850 kuruş almışken, Şıpsevdi için Mihran'dan 500 lira aldım. Bu roman o zaman çok tutmuştu. Fakat bir zümre vardı ki, bunun intişarını bir türlü hazmedemezdi. Softalar. Hatta Mihran'ın matbaasına hücum ederek camlarını kırmışlardı. Bu romanı basmıyacaksın, diye tehdit mektupları gelirdi. Hatta bir gün de matbaayı basmışlardı. Nimetşinas da İkdam'da tefrika edilirken Baba Tahir kendi gazetesi olan Malumat'a iktibas eder, romanı İkdam'dan evvel de kitap halinde çıkarır para kazanırdı. Baba Tahir'in bu açıkgözlülüğüne itiraz edebilmek için, elimde bir vasıta yoktu. Hangi kanuna istinat ederek dava açabilirdim? Bugün bir roman bana 1000 - 1500 lira getirebiliyor. Demek oluyor ki senede insan bir roman yazsa, bu eser kendisine mahiye yüz liradan fazla bir para temin edebilir. İbrahim Hilmi şimdi eski eserlerimin yeni tablarını yapıyor. - Bakın yeniden basılan İffet'i size getireyim, diyerek odayı terketti. İki dakika sonra elinde bir kitapla geldi. Yerine oturdu. Cebinden gözlüğünü çıkarıp taktı. Kitabın ilk sayfalarını çevirerek: - İffet'in ikinci tabının başına bir mukaddeme ilave ettim, dedi. Titrek bir sesle okumağa başladı. Mukaddeme böyle başlıyordu:"Bu roman gayrikanuni tablarla çok defa basıldı. Bu memlekette öyle devirler yaşadık ki dimağınızın bütün samimi kabiliyet ve gayreti ile çalışarak vücuda getirdiğiniz eseri gözünüzün önünde basarlar, satarlardı. Bir şey yapamazdınız. Davaya kalksanız siz haksız çıkardınız. Çünkü kitap yazmak cinayetlerin en büyüğü idi. Müellif her yerde muhakkar ve makhurdu. Bugünün genci, otuz bir sene sonra senin de dimağın ve eserin yenilerin nazarında böyle bir harabe manzarası alacak... Zaman yeniyi doğurmak için eskiyi bütün haşmile öldürüyor. "Mukaddemeyi okurken üstadın çehresine dikkat ettim, müteessirdi. Gözlük camlarının altına gizlenen küçük gözlerini hafif bir yaş tabakası kaplamıştı. İffet'in kapağını kapayarak masanın üzerine bırakan müellifinden en çok hangi eserini sevdiğini öğrenmek istedim. - Tutuşmuş Gönüller'i severim, onu tercih ederim, dedi. Ve sonra telaşla ilave etti: - Ve bittabi İffet'i de. Hayır, hayır ilk önce İffet'i sever, tercih ederim. Onda ustalık yok; o, gençliğin saf ve samimi heyecanları ile yazılmıştır. Eserde gençlik ve samimiyet bariz bir surette görülür. - En çok sevdiğim Yakup Kadri'dir. Reşat Nuri Bey'in de Damga'sını çok beğenirim. Yazılarını iştaha ile okuduğum muharrirler, Falih Rıfkı, Celal Esat, Celal Sahir... Fakat Yakup Kadri'yi hepsine tercih ederim. Onu çok severim. Halide Edip hanımın Harap Mabedleri şaheserdir. - Anatole France ile Maupassant'ı. Zola'yı onlar kadar sevmem... Bourget'yi nasıl buluyorsunuz? Nos Actes Nous Suit namındaki son eseri münasebeti ile münekkitler takdirler yağdırıyorlar. Hatta Bourget öteki eserlerini yaksın, kütüphanesinde yalnız bunu bıraksın, onun için kafidir, diyorlar. Bu kitabını o kadar kuvvetli buluyorlar. - Bourget'nin güzel eserleri vardır. Ben bu son kitabını o kadar beğenmedim. Çok tekerrür var. Bourget bu eserinde anarşist, kommünist galeyanını kilisenin maneviyeti önünde söndürüyor. Hıristiyanlığı her bir fenalığa karşı galip gösteriyor. Üstat adam, fakat çıkarmak istediği netice asri bir netice değildir. Fennin, ilmin yürümek istediği hedef değildir... - Yusuf Razi Bey bana bir gün, sen sinama makinesi gibisin, demişti. Hakikaten öyleyimdir. Kırk senelik vakayi aklımda kalmıştır. Geceleri geçmiş senelerin adetlerini, usullerini, hadiselerini gözümün önünden geçirir, koltuğumda veya yatağımda kendi kendime eğlenirim. Ben üç yaşında iken annem öldü. Hizmetçiler, uşaklar elinde kaldım. Mektebe başladığım seneler, akşamları arkadaşlarım kahveye giderlerdi. Gelip beni de götürmek isterlerdi. Evdekiler beni bırakmazlardı. Ben de kadınlarla evde oturur, onlarla birlikte zaman olurdu ki, tentene örerdim. Rahmi Bey arkasına dönerek parmağı ile işaret etti: - İşte şu koltukta gördüğünüz yastıkları bizzat ben ördüm. Bu hususi meclislerde ben çok şeyler öğrendim. Yeni yazı yazabilmeğe başladığım zamanlar komşu kadınlar gelip bana mektup yazdırırlardı. Yazamam, yazım fenadır; demek kibrime dokunuyordu. Bir gün mektup giden yerlerden birinde yazımı okuyamamışlar, İngilizce mi, Fransızca mı, diye sormuşlar... Kadınların içinde büyüdüğüm için kadın ruhunu eyi bilirim... Sonra gençliğimde çok gezerdim. Yalnız on beş senedir Ada'ya taşınalı şehir hayatından biraz çekildim. - Daha vakıt var, dedi. Sonra iskelede beklersiniz. Vapor Büyükada iskelesine yanaşırken kalksanız yetişirsiniz... Aradaki beş on dakikayı boş geçirmedik. Üstat, yazmakta olduğu yeni romandan bana altı, yedi sayfa okumak lütufkarlığında bulundu. Ben de bu tezgahtaki romanın birkaç sayfasından birkaç satırı buraya nakletmek için kendisinden müsaade istedim ve aldım. Vapordayım. Güvertede etrafı seyrediyorum. Uzakta, yüksekte üstadın arkasını çamlığa dayamış köşkünü görüyorum. Ben Deli Miyim münasebetiyle aleyhinde açılan davayı ve Hüseyin Rahmi Bey'in müdafaanamesinden birkaç cümle hatırıma geliyor. - Üstat, kitaplarının irtifasında diyorum. Not: Orijinal metindeki yazım büyük ölçüde korunmuştur. - pativekili liked this - piriltii reblogged this from edebiyatsoylesileri - piriltii liked this - angelofdeaht283 liked this - edebiyatsoylesileri posted this


Nobel Edebiyat Ödülü'nü 1972 yılında alan Heinrich Böll, Alman yazar Horst Bienek'in sorularını Köln'ün bir kenar semtindeki evinde yanıtlamıştı. Böll, Bir yazar için çevre incelemelerinden çok daha önemli olan yazmak işidir diyor. Heinrich Böll, 17 Aralık 1917'de Köln şehrinde doğdu. Liseyi bitirdikten sonra bir kitabevinde çalıştı. Altı yıl cephelerde çarpıştı, dört kere yaralandı. Savaştan sonra, marangozluk ve memurluk yaptı. Alman Dili ve Edebiyatı okudu. 1947'de yazmağa başladı. Önce kısa hikayeler yazdı, ilk kitabı 1950'de yayımlandı. Küçük hikayeden sonra romana geçti. Sonra, bir günlük, radyo oyunları, denemeler ve senaryolar yazdı. Birkaç yıldır Günter Grass'la beraber Nobel'e aday gösteriliyordu. - Seçtiğim biçim konuya bağlıdır. Hangi biçimi seçeceğimi adeta konu belirler, dolayısıyla kendileri için hiçbir biçim bulamadığım konular vardır. Şimdiye değin ne şiir ne de sahne oyunu yazmamış olmamdan belki de bu; bunu yapmış olsaydım, benim bilip tanıdığım biçimlerle anlatamadıklarımı belki anlatabilirdim o zaman. Ama beri yandan da öyle bir durum ya da öyle durumlar var ki, anlatılacak şey gerçi benim bildiğim biçimlerden birine uyar, gelgelelim buna karşılık ben kendi yerimi bulamam. İşte bütün bunlar yazılmamış kısa hikayelerdir hepsi. Kısa hikaye diye bir şey yok, kısa hikayeler vardır. Her kısa hikayenin kendi yasaları vardır ve bu biçim, yani kısa hikaye de benim en sevdiğim türdür. Öyle sanıyorum ki, kelimenin gerçek anlamıyla modern, yani şimdiki zamana uygun olup, bir yoğunluk ve gerginlik taşır. - Hayır. Hiç değilse yazılı olmaz bunlar. Çokluk yalnızca birkaç kağıt parçası elverir, üzerlerine kimi parolamsı sözcükler karalarım, her sözcük arkasında da kafamdaki bütün bir roman bölümü bulunur. Romanı ancak bütünüyle kaleme almak için oturduğumda yazarım bu bölümleri. Bir yazar, yalnız insan yaşamının öğelerini bilmeli, bunları da 21 yaşına kadar, nispeten saflık, suçsuzluk döneminde tanımalıdır. Öğrenilebilecek şey, bir yazar için çevre incelemelerinden çok daha önemli olan yazmak işidir. - Vaktim oldukça bol bol gezerim. Ama yazarken bütün aradığım sakin bir odadır; bol bol sigara, her iki saatte bir kahvedenlik kahve ya da bir çaydanlık çay, bir büyük şişe kolonya ve bir yazı makinesidir. - Bu da yine duruma göre pek değişir. Bana göre yazmak, değiştirmek ve birleştirmektir. - Roman kafamda adeta bir taşma tehlikesi gösterince oturup yazmaya başlarım. Kendime gelmeden, çok uzun bir zaman yazar da yazarım. Sinirlerimin hayli gergin olduğu bir durumdur bu, çünkü her vakit bütünü göz önünde bulundurmam gerekir, yazacağım şeyin çokluğu korkutur beni. Pek güzel ve pek yorucu bir çalışma olur hani. Derken romanın bütününü ilk müsvedde olarak aradan çıkardım mı, o zaman gerektiği gibi çalışmaya koyulur, bunun için de basit bir çareye başvururum, üç kattan oluşan renkli bir listedir bu. Birincisi gerçek katı, yani şimdiki zaman; ikincisi geriye bakış ya da anılar düzlemi; üçüncüsü de motifler katı. - Hayır, bilemem. Böyle bir bilgim ancak, daha ben yazmaya başlamadan önce kesinlikle ölmüş kişiler üzerinde vardır, yaşayanlar üzerinde değil. - Ben bir eseri, hele kısa hikayeleri en az üç defa yazmadan yapamam. İçlerinden kimini beş, altı defa yazdığım olmuştur, bir defayla kalan ancak birkaç tanesi vardır. Roman bölümlerinin yazılmasında da durum tıpkı böyledir. Ve bunlar için ille birkaç eleştiriciye ihtiyaç duyarım. - Evet, bir hayli. Sanıyorum yani yazmaya başlayan herkes, daha önceleri bir tutkuyla okumuş bulunduğu ve ilk ya da son yazı denemelerini yaparken henüz okumakta olduğu her kitabın etkisi altında kalır. Yani Karl May'dan tutun da Marcel Proust'a kadar birbirinden pek ayrı ve birbirine pek karşıt yazarlar tarafından etkilenir. Dostoyevski'den, Jack London ve oradan Hemingway'e, Camus'den Green ve oradan Faulkner'a kadar diğer birçok yazarların eserleri gibi bu hikayeler de eminim etkisiz kalmadılar üzerimde. - Galiba nouveau roman"ı demek istiyorsunuz? - Bendeki izlenime göre bu roman üzerinde kuramsal konuşmalar aldı yürüdü. Tıpkı nasıl güdümlülük dogmaları varsa, bunun gibi bir güdümsüzlük dogması da oluşacağa benziyor; bu da benim kötü bir gözle bakmadığım işin aslına ancak zarar verebilir. Mantıksal sonuç iyi bir şeydir, ama işte düpedüz kişisellikten soyulmuş bir roman da benim için yazmaya son vermekten başka bir anlam taşımayacak. - Neredeyse bunu pek tabii görmekteyim, hele bir yazar için. Bana göre bir yazar, o kalemiyle geçinen yazar, özgürlüğün en son duraklarından biridir. Özgürlüğün tehlikeye düştüğü yerde, dil de tehlikede demektir, ya da bunun tersidir. Benim için güdümlülük yazarlığın bir ön koşuludur, adeta bir zemin boyasıdır, bu zemin boya üzerine benim çekeceğim asıl boyaya gelince, bu da benim sanattan anladığım şey olacaktır. Neyin hizmetinde, neye karşı güdümlü olduğumu sorarsanız söylemem, romanlarda gizlediğim şeylerdir bunlar, galiba bu gizleme de o kadar başarılı değil. - Katolik romancılar olabileceğine inanamıyorum bir türlü. Müteessirim. Öyle sanıyorum ki, ben bir romancı Katolik'im. Böyle bir tanımlama benim kendi kafamdan çıkmış değil, ama şimdiye kadar bundan daha iyisini de bulamadım. Düzyazının bir yurda ihtiyacı vardırHemen bütün roman ve hikayelerinizde dar anlamda yurdunuz, yani Ren bölgesiyle doğduğunuz şehir olan Köln pek önemli bir rol oynuyor değil mi?- Öyle sanıyorum ki, düzyazının bir yere ve -sakın korkutmasın sizi sözüm- bir yurda ihtiyacı vardır. Kafka için bu yurt Prag idi. Benim için de tabii en iyi tanıdığım, ama seyrek olarak, hatta sanıyorum asla adını etmediğim şehirdir bu. Belki hikayelerde Köln'ü pekala keşfetmek mümkündür, ama sanıyorum romanlarda bunu gizledim. Yalnız Köln'den parçalar vardır ortada, benim için Köln'den çok daha önemli bir şeyin adı edilir: Ren. Ren'i de işte bir türlü saklayamamışımdır, saklayamayacağım kadar büyük olmuştur Ren. Roman olsun, radyo oyunu olsun, eserlerinizden en çok hangisini takdir edersiniz?- Çok çetin bir soru bu. Sürekli olarak değişir. Kimi eserlerim bir, iki yıl gözümdedir, sonra gözümden çıkar, yerlerini başkaları alır. Sanıyorum bu, o gözlerin nesnel niteliğiyle ilgili bir şey değil. Ama en çok sevdiğim kitaplarımdan birinin ilk romanım Ademoğlu Neredeydin olduğunu söylemeliyim. - edebiyatsoylesileri posted this


Nazım Hikmet ve Yannis Ritsos ile gerçekleştirilen bu konuşma, Sanat Emeği dergisinin Mayıs 1978'de yayınlanan üçüncü sayısında yer aldı. Konuşma önce 5 Temmuz 1962'de Prag'da Kültür adlı haftalık gazetede, daha sonra da Rusça'ya çevrilip Den Poezii adlı şiir yıllığında yayınlanmıştı. Şiir diye adlandırdığımız olgu, yüksek ölçüde karmaşık bir şey. Biyolojik, toplumsal, tarihsel, ahlaki, vb. pek çok etkenin etkisi sonucunda ortaya çıkan bir olgudur bu. Çeşitli etkenler birbirini etkiliyor, çarpışıyorlar, iç içe geçiyorlar ve bu bakımdan hangisinin üstün geldiğine karar verebilmek güç. Şiirin her tanımı, şiirsel yapıtın her nitelenişinde olduğu gibi, bir tehlike gizliyor içinde, çünkü şiir tam bir açıklamaya teslim olmaz. Fakat gerçekten de şiir açıklanamaz değil midir ve onun büyüleyiciliğinin ve erdeminin özelliklerinden biri değil midir bu açıklanamaz yanı? Düşüncenin ve şairin ruhunun ciddi dönemeçlerini barındırmıyor mu kendinde bu açıklanamazlık; ve gizleri açma yolunda ilerleyen okuyucuyu şiirsel yaratış sürecinin bir katılımcısı olmaya zorlamıyor mu? Şiirin görevlerinden biri - okuyucuyu sadece heyecanlandırmak değil, onu da yaratıcı yapmaktır. Böylece şiir bir yaşam keşifçisi olmakta ve bilinmeyeni açan yaşamsal bir ilke olarak ortaya koymaktadır kendini. Sanatın hiç kuşkusuz toplumsal bir olgu olduğu çok eskiden beri bilinir. Onun yaşamı kapsamak, tümüyle de ele geçirmek isteği bu niteliğinin mantıksal gereğidir. Fakat şiirden toplumsal bir olgu olarak söz ediyorsam, göz önünde bulundurduğum şey, uyakla ve uyumla söylenmiş basit sloganlar değildir. Daha ciddi sorunlardır söz konusu olan ve bu sorunların önemi, bizi, sanata, tıpkı geçmiş, şimdiki ve gelecek yaşama baktığımız gibi bakmaya zorunlu kılar. Daha somut söylersem: Şiir adına layıksa eğer, bir sözcük oyunu değildir. Öyle geliyor ki bana, sözün önemi, uyumdan ve ezgisellikten çok daha ağırlık taşır. Dilimizdeki, konuşma dilinde ve bu demektir ki şiir dilindeki her söz, birbirini anlama yolunda harcanmış binlerce yıllık çabaların deneyini, ellerin ve beynin çalışmasını birleştiren bu deneyimi içerir. Her sözün içeriği öyle bir ağırlık taşır ki, ondan basit bir oyuncak yapmak, hoş görülemez bir boş düşüncelilik olurdu. Sözlere gereken sorumlulukla davranmak konusundaki ısrarlı istek, buradan gelir. Ve ben özellikle buna bağlı olarak çağdaş şiirin büyük hizmetini sözlerin gerçek önemini bulmakta; sözü, onu gerçek ve temel içeriği ile ifade etmekte görüyorum. Söze karşı derin bir sorumluluk bilinci, özellikle bu, insanların birbirlerini anlamasında şiiri gerçek bir aracı yaptı, şiir böylece herkesi herkesle tanıştırdı. Sadece toplumsal olmakla kalmayıp uluslararası ve evrensel de olan çağdaş şiirin önemi de bence buradadır işte. Nazım Hikmet - Tümüyle aynı kanıda olduğum dostum Ritsos'un sözlerine candan katılırım. Sadece iki düşüncemi belirtmek istiyordum. İlki şu: Çağdaş şiirin görevi, buğday tarlalarının ve sanayi kuruluşlarının görevlerinden pek az farklıdır. Şiir de onlar kadar önemlidir. Bir zamanlar eski Yunan'da ve benim eski zamanlar Türkiye'mde böyleydi bu. Fakat sonradan, başka toplumsal koşullarda, yaşamsal bir gerekliliğin zoruysa şiir, yapacak bir şeyi olmayan insanların oyuncağı oldu. Şimdiyse tarihsel gelişimin diyalektiğinin sonucu olarak şiir, yine başlangıçtaki rolüne dönüyor. İkinci düşüncem şu: Şiir sadece bir gereklilik değil, çağdaş toplumumuzun en devrimci ilkelerinden biri; insanı, onun ruhunu, ve sonunda insandaki temel değişimleri öğrenmenin en etkin bir aracıdır. İnsanlığın teknik gelişimi son on yıllarda gerçekten fantastik bir boyuta ulaştı. Hemen en yakınımızdaki gelecek on yıllarda, örneğin şu sigarayı altına çevirmekten çok daha güç ve karmaşık olduğuna inanıyorum ben. İşte Yannis Ritsos'un sözünü ettiği, şiirin bu kesinlikle belirlenemez yanı, akışkanlığıdır ki şiire insanı değiştirmede kesin bir biçimde yardım eden bir olgu olarak ortaya çıkar. Çünkü şiirin bu yanı, denebilirse bugünün insanının ruhunda henüz açıklanmamış, belirlenmemiş, istem dışı kalan yanlarına yanıt olur. Şair, doğallıkla, tüm başkaları gibi bir insandır. Fakat o, salt, gerçekliği somut biçimde aydınlatmak değil, geleceğin kokusunu duyumlamak olanağına da sahiptir. Bir zamanlar Engels, şairlerin geleceğin kokusunu duyumladıklarını söylemişti. Onların özellikle bu yeteneği insan ve toplum üzerinde etki yapabilir. Yannis Ritsos - İnsanı değiştiren bir etken olarak şiir üstüne söyledikleriniz, daha önce belirttiğim düşüncenin tutarlı bir devamı oluyor. Çağdaş şiirin karakteristik özelliğinin, insanların birbirini anlaması ve dolayısıyla da kardeşliğinin aracı olarak, söze karşı özenli bir tutum olduğunu savlıyorsam; bu, aynı zamanda, şairin, dünyanın geneldeki değişim sürecine de katılması demektir. Bugün insanların karşılıklı olarak birbirlerini anladıklarını ve kardeş olduklarını söyleyemeyiz henüz. Şiir, bence de, sizce olduğu gibi, insanlığı değiştirmektedir. Yannis Ritsos - Bunu, çağdaş şair için en can alıcı sorunlardan biri sayıyorum. Çünkü kanımca şiiri gereksiz süslemelerden ve bezeklerden kurtaran sadece budur. Ve çağdaş şiirin bugünkü konumunu sağlayan olgu da budur özellikle. Kuşkusuz, insan toplumunun gelişmesinde kayıtsız olarak görev üstlenmiş bir şiir; Mayakovski'nin, Hikmet'in, Paul Eluard'ın ve Pablo Neruda'nın, Aragon'un ve Guillen'in, Asturias'ın şiiri ve, izin verirseniz, bir ölçü de kendi şiirimdir söz konusu olan burada. Bu şairleri ve onların yaratıcılıklarını etkileyen hangi toplumsal gereklilik, nasıl bir karşı durulmaz güç olmuştur? Bana öyle geliyor ki; insanlar arasında bir anlayış gereksinimini karşılasa da, onun dilini bilmeyen okuyucuya ulaşamaz. Bu görüş açısından, şiirin uyakları, uyumu ve ezgiselliğinin başka bir dilde karşılığını bulmak güç ve kimi zaman olanaksızdır. Bu türden şiirsel yapıtlar, tek bir ülkenin, tek bir halkın kazanımı olarak kalmaya yazgılıdırlar; tabii genel olarak belli bir ülkede yayılabilme güçleri varsa. Çünkü her şiir, kendi belirli dilinde yaratılır. Fakat adına yaraşan gerçek şiir, her şeyden önce bir düşünce ve duygu yükü içerir ki, uluslararasıdır bu yük. Dil, sözcük, daha doğrusu sözün çınıltısı, fonetiği, ulusal; sözün içeriği, anlamı ise, geneldir. Şu ya da bu halkın diliyle sınırlı, yani ezgiselliğe, ünlü ve ünsüz harflerin müziğine pek fazla önem veren şiiri çevirmek olanaksızdır. Bu bakımdan, benim kanımca, gerçekten çağdaş şiir, tüm yan ögelerden, onu ağırlaştıran, bir ülkenin ve bir halkın sınırından büyük bir sıçrama yapmasını engelleyen gereksiz her şeyden kendini kurtarmaktadır. Bu da, benim görüş açımdan, insanların karşılıklı olarak birbirlerini anlamaları ve kardeşlikleri idealine yanıt veren, tam anlamıyla çıplak şiire, asıl şiir'e varmak isteğiyle çağdaş şairin neden tüm gereksiz süslemelerden uzak durduğunun kanıtıdır. Evrensel dağılımına engel olan her şeyden arınmış bir şiirden söz ediyorsunuz. Fakat şiiri şiir yapan bir öge daha var ki ona değinilmedi henüz. İmgeden söz ediyorum. Onu bir dilden bir başka dile çevirmek her zaman olanaklı değil, hele ulusal gelenekler ve deneylerden doğmuşsa. Yannis Ritsos - İmgesiz şiir olmaz. Fakat ben imge derken, daha önce imge denirken anlaşılandan daha farklı bir şeydi gözönünde bulundurduğum. Şiirsel imgenin, benim onu anladığıma göre, ne resimle ne süsleme sanatıyla ne de bir düşünce ya da duygunun yüzeysel betimiyle hiçbir ortak yanı yoktur. Şiirsel imge, şiirin vücududur. Ve o, daha önceki dönemin şiirinde yer bulandan farklı, yeni bir simgesele dayanır. Yüzlerce yıllık geleneklerin ve deneyin yarattığı belirlenmiş simge; düşünce ya da duyguyu basit bir ima ile ifade etmek olanağını verdiği için, bugünün gerçekliğinin karşılığı olacak kendine özgü bir simge aramaktan kurtarıyordu şairi. Çağdaş şairin sorumluluğunun tipik noktası, bence, onun sadece, zaten var olan simgelere dayanmak değil, tersine, onları da kapsayan, daha geniş, kökleri çağdaşlığa uzanan bir kadran yaratmasıdır. Çağdaş şair, imgelerini buradan çıkarır. Bizi kuşatan sandalye, koltuk, makine, çağdaş yaşamın tüm atmosferi gibi gündelik şeylerin bugünün şiirsel estetiğinde böyle büyük bir önem kazanması bundandır. Çünkü bizi kuşatan şeyler, maddeten dış görünüşü değildir sadece. Onlar insan eyleminin milyonlarca yıllık ürünüdür. Onlar tarihin somut ifadeleridirler. Ve eğer aydınlık ve derin bir bakışla bakabilirsek, tüm dünyayı görürüz onlarda. Nazım Hikmet - Çağdaş şair nesnel olanı seviyor, bu bakımdan çağdaş şiirin kendine özgü bir özelliği de, dolaysızlığı ve somutluğudur. Yannis Ritsos - Şiirimiz dolaysız ve somuttur, fakat o aynı zamanda karmaşıktır. Kadın ve erkek, yaşam ve ölüm, aşk ve nefret, aydınlık ve karanlık ilişkisi gibi somut ve karmaşıktır. Bana öyle geliyor ki şiirsel görüşün tersine, nesnenin daha karmaşık bir çözümlemesine götürmektedir. Hatta diyebilirim ki bugünün şiiri soyuttan somuta giderken, daha önceki dönemin şiiri somuttan soyuta gitmekteydi. Nazım Hikmet - Bunun sadece şiire değgin olduğunu sanmıyorum. Somut kavramını basitle, soyut kavramını karmaşıkla değiştirmeye hakkımız yok. Soyut diye nitelenen pek çok çağdaş sanat yapıtının, somut diye adlandırılan sanattan nasıl daha yalın ve apaçık biçimde gerçekliği içermeyi başardığını görüyoruz. Öte yandan sanatta pek çok yapmacık somut, nasıl da su katılmamış soyuttan başka bir şey değildir!


Bu söyleşi 25 Ocak 1982 tarihinde Moulin de la Gueville'de filme çekilmiş ancak Jean Genet söyleşinin ölümünden önce yayınlanmasına izin vermemişti. Aşağıdaki çeviri, ilk kez 1991 yılında Gallimard tarafından yayınlanan ve Genet'nin yayınlanmamış metinlerini ve söyleşilerini içeren 'L'Ennemi Declare' adlı kitaptan alınmıştır. Fransa'da idam cezası kaldırıldı (1). Artık Fransa'da kafa uçurulmayacağını öğrendiğinizde neler hissettiğinizi merak ediyorum. - İdam cezasının kalkması konusuna kesinlikle kayıtsızım. Politik bir karar bu. Fransız politikası ise vız geliyor bana, ilgilendirmiyor. Fransa Kuzey-Güney politikası dediğimiz politikayı uygulamadıkça, göçmen işçilerle ya da eski sömürgelerle daha fazla ilgilenmedikçe, Fransız politikası beni hiçbir zaman ilgilendirmeyecektir. Beyaz insanların kafası kesilmiş ya da kesilmemiş, bu beni çok fazla ilgilendirmiyor. Serseriler ve hakimler denilen insanlar arasındaki hesaplaşma benim için bir anlam taşımıyor. - Fransa'da hayır, vız geliyor. Eskiden metropol denilen bir ülkede demokrasi yapmak, sonuçta bu demokrasiyi yine siyah ülkelere, Araplara ya da başkalarına karşı yapmak demektir... Demokrasi İngiltere'de çok uzun süredir var, ama büyük bir olasılıkla yalnızca İngilizler arasında. İngiliz tarihini pek iyi bilmiyorum ama, sanıyorum İngiliz sömürge imparatorluğunun en verimli olduğu dönem demokrasinin de en verimli dönemiydi İngiltere'de, ancak bu demokrasi Hintlilere karşı işliyordu. - Şimdilik bunun dışında bir şey görmüyorum. - Bu sorunuza politik anlamda değil, neredeyse dinsel anlamda cevap verebilirim. Kötülük de iyilik gibi, insan doğasının bir parçasıdır ve insanlar ya da toplumlar üzerinde kendini gösterir. Yargılamıyorum, eski sömürge imparatorluklarından ne çıkacağını bilmiyorum. Bu imparatorluklar iyilik adına ne yaptılar bilmiyorum, ama kötülük adına yaptıklarını biliyorum. Belki iyilik de yapmışlardır ama bütün bunlar öylesine içinden çıkılmaz biçimde karmaşık ki, bu tür bir politik sistemden hiçbir zaman hoşnut olmayacağım. - Değildir herhalde. Gördüğünüz gibi ben de taraf tuttum, tarafsız kalmadım. Mettray'deyken Suriye'ye gönderdiler (2) beni, Suriye'deki en büyük adam da General Gouraud'ydu, hani şu tek kollu, çolak adam. Şam'ı bombalamıştı, ben de biraz Arapça öğrendiğimden, istediğim saatte dönebilmek için mahalleden tam dörtte çıkıyordum. Şamlı küçük çocuklar, General Gouraud'nun toplarının yol açtığı yıkıntıların arasında beni gezdirmekten büyük keyif alıyorlardı. Aslında iğrenç herifin teki olan Gouraud'yu iki farklı açıdan, hem bir kahraman hem de bir alçak gibi görüyordum. Sonra birdenbire kendimi tamamen Suriyelilerden yana hissettim. Başta büyük olasılıkla biraz üçkağıtçı bir duyguydu bu, onlar tarafından kabul görmeye, sevilmeye ve kağıt oyunlarına katılmaya yönelik. Kağıt oynamak Fransız hükümetince yasaklanmıştı. Ben de onlarla küçük camilerde sabahın dördüne, beşine kadar kağıt oynamaya gidiyordum, beni beğensinler diye Gouraud'ya atıp tutuyordum. Ama yavaş yavaş, Gouraud'nun ve onun temsil ettiği şeyin pislik olduğunu anladım. açıklıyorsunuz? Sonuç olarak Gouraud'nun dilinde yazdınız. - Gouraud'nun benim dilimi kullanabileceğinden de pek emin değilim ya, neyse. Aslında haklısınız, önce sözünü ettiğiniz kişilerin ilgisini çekmek gerekiyordu, yani, kuşkusuz sizin de dahil olduğunuz Fransız aydınlar sınıfını. dediğimiz dille, yıkmadığınız dille onların ilgisini çektiniz. - Dilbilgisi. okuldayken güzel yazmaya teşvik edildiğiniz bir an olmuştur, - Bu işin gerçekten okulda olduğunu sanmıyorum. Hem beni iyi Fransızca yazmakla mı suçluyorsunuz? Her şeyden önce düşmana söyleyecek sözümü onun dilinde söylemem gerekiyordu, argo gibi onlara yabancı olan bir dilde değil. Bunu yalnızca Celine yapabilirdi. Argo yazmaya cesaret edebilmek için bir doktor, yoksulların doktoru, Bardamu (3) gerekiyordu. Bardamu ilk doktorluk tezinde düzgün bir Fransızcayı, ünlemlerle filan dolu argo bir dile dönüştürebildi. Ben tutkulu olarak bunu yapamazdım. İşkenceciye, onun dilinde hitap etmem gerekiyordu. Bu dili birkaç argo sözcükle biraz süslemek, sözdiziminde hiçbir şey değiştirmezdi ya da pek az şey değiştirirdi. Bu dil beni çektiyse, ki çekti, bunun okulla ilgisi yok, on beş yaşıma doğru, Mettray'de bana, büyük olasılıkla rastlantısal olarak, Ronsard'ın şiirlerini verdiler. Kendimden geçtim. Ronsard gibi usta olmak gerekiyordu. Ronsard argoya tahammül etmezdi... Söyleyeceğim bunca acıyla yüklü söz, bu dili kullanmamı gerektiriyordu. - Hem Fransız dilinden hem de şiirden duyduğum ilk heyecanlardan birine Ronsard neden olduysa, ona bir tür sadakat duymam oldukça doğaldır. - En son okumaya çalıştığım Raymond Abellio'nun kitabıydı. Çok kötü yazılmış ve karmaşık buldum. - Rimbaud niçin sessizliği seçti bilmiyorum. Ben, susması gerektiğini anlamıştı, demiştim. Bana gelince, bütün kitaplarım hapiste yazıldığına göre (4), demek ki bu kitapları hapisten çıkmak için yazmışım. Hapisten çıktıktan sonra yazının varlık nedeni ortadan kalktı. Kitaplarım benim hapisten çıkmamı sağladı, sonra, daha ne söyleyeyim? - Hayır, hayır. Hangi yanımmış o? - Hayır, benim bir yanım daha çok, tam anlamıyla yoksul dokuz milyon insanın bulunduğu Fas, Mali ya da daha başkaları gibi, Fransızlar tarafından tüketilen ülkelerde. - Hayır, yeniden söyleyeyim, ölüm cezasının kalkması beni kesinlikle ilgilendirmiyor. İnsanların hapse atılmasını özel olarak istiyor değilim ama bu onlarla hakimler, hükümetler, vs., arasında bir mesele, benimle onlar arasında değil. Bu sessizliğinize üzülen bizlerin sayısı çok fazla. - Geçer, geçer - Çok özel, çok öznel bir şeyler söyleyeceksem, bunları ancak iktidardaki sınıfın bildiği dilde söyleyebilirdim, işkencecilerim dediğim insanların beni duymaları gerekiyordu. Yani onlara kendi dillerinde saldırmak lazımdı. Argo yazsaydım beni dinlemezlerdi. Bir şey daha var: Fransız dili sabit bir dildir, aşağı yukarı XVII. yüzyılda sabitleşmiştir. Argo ise gelişiyor. Celine'in kullandığı argonun modası geçiyor, hatta neredeyse geçti bile. Celine'i yalnızca Voyage au bout de la nuit'de anlamak mümkün, çünkü bu kitap burjuvazinin kabul ettiği bir retorik taşıyor. Ben fazla bilmiyorum ama sanıyorum ki sonradan yazdıkları tamamen argoya gömülmüş, bu kitaplar yakında okunamaz hale gelecekler. siz, Sizi boka gömeceğiz diyorsunuz. Sizde isyan var, - Aslında gerçek işkenceciler beni okumaz. yine de sizden rahatsız oluyor lar, biliyorlar ki oradasınız. - Sallamıyorlar bile. Hayır, bunun önemini abartmayalım. - Basit. İlk yazdığım kitabın ilk cümlesi şöyle başlar (5): Weidmann'ı saat beşteki baskıda gördünüz... Matbaanın düzeltmeni, yöneticisi bu... dünüz"ü, ... dük, yani siz"i "biz olarak düzeltmemi istedi. Weidmann'ı gördük öyle değil mi, diye sordu. Ben gördünüz"de ısrar ettim çünkü daha o zaman hitap ettiğim siz ve hitap eden ben arasındaki farkı vurguluyordum. - Kurallara, sizin kurallarınıza uyuyor ve mesafe koyuyordum. - Sanıyorum bütün yaşamım beyaz kurallara karşı durmakla geçti. - Beyazları. Şunu demek istiyorum: Ben bugün hala -düşünün yetmiş iki yaşındayım!- seçmen olamıyorum. Bu çok önemli değil deseniz de, ben Fransız vatandaşı sayılmıyorum. - Hayır, yok. Hiçbir zaman affa uğramamış suçlarım var. Biri hırsızlık, biri iki yıl hapis cezası. Sonra iki kez de kaçmıştım. (6) - Evet, on dört yıl. (7) - Hayır, ben yanyana gelen iki ya da üç ya da dört sözcüğün, iki cümlenin bir cinayetten daha şiirsel olabileceğini söylüyordum. Sözcüklerle şiirsel anlatım ile, eğer varsa, eylemle şiirsel anlatımdan birini seçmem gerekseydi, sözcüklerle şiirsel anlatımı seçerdim. - Sözcüklerin bir araya, karşı karşıya gelmeleri önemli. Bunun için de en az iki tane gerekir. - Bir kez. - Paravanlar. Bunun dışındakiler çok sıktı beni, ama hapisten çıkmak için yazmam gerekiyordu. - Bir dakika, sanırım 1956 ya da 1957. De Gaulle 1958'de iktidara geldiğinde ben kitabın tashihini yapıyordum, evet, sanırım böyle. - Eh işte, polisin ve hükümetin oldukça tutarsız olduğunu gösterir bu. - Bunun böyle olduğunu çok önceden farketmiştim zaten. - Evet, aynı şeyi bir kez daha Balkon'u oynamak isteyen Maria Casares'le Comedie Française'de yapmak isterim. Ama olmuyor çünkü Maria Casares'i istemiyorlar. Demek o benden daha tehlikeli. - Bu Mallarme'nin de düşüncesi: "Fazla derinliği olmayan bu dere..., gerisini biliyorsunuz. Ölüm... Yaşamdan yaşamamaya geçiş, eğer sözcükleri değiştirirsek, kendi içinde çok üzücü, çok korkutucu bir şey gibi gelmiyor bana: Yaşamdan ölüme geçiş yerine, yaşamdan yaşamamaya geçiş, neredeyse teselli edici bir şey bu, öyle değil mi? Sözcüklerin seçimi çok önemli. Dramatiklikten kurtarmak. Bu laf çok kullanılıyor bugünlerde: Durumu dramatiklikten kurtarmak. Başka sözcükler kullanarak, beni ölü kılan durumu dramatiklikten kurtarıyorum. - Evet, tam öyle. Eğer bir tür dramaturji yapmaya çalıştıysam, bunu toplumla olan hesabımı görmek için yaptım. Şimdi farketmez, hesabımı gördüm. - Ah! Bunu öylesine ateşli ve kesin söylüyorum ki, bazen kendime bunun gerçekten böyle olup olmadığını soruyorum. İyi bir noktaya dokundunuz. Sanırım ölürken bile öfkeli olacağım size karşı. - Yok, yani umarım yok. Bunu haketmiyorsunuz. - Çok derinden sevdiğim ve beni duygulandıran birkaç insan. - Alçaklarla diğerleri arasında, Sartre'ın yaptığı ayırımı yapmıyorum ben. Güzelliğin tanımını yapamadığım gibi, sevginin tanımınını yapamıyorum... Kendi nesnel bakışınızla 'alçak' dediğiniz insan, benim öznel bakışımla alçak olmaktan çıkıyor... Örneğin Hitler Fransızları bir güzel benzetince mutlu oldum, bu durum mutlu etti beni. Evet, Fransızlar ödlekti çünkü... - Her şeyden önce bundan gerçekten haberim yoktu. Ama ben Fransa'dan söz ediyorum, Hitler tarafından katledilen komünistlerden, Yahudi halkından ya da Almanlardan değil. Alman ordusunun Fransız ordusuna verdiği dersten söz ediyorum. - Hem de nasıl. Kendimden geçtim. - Ah, oldukça kayıtsızdım. Fransızlar Hindiçin'de, Cezayir'de, Madagaskar'da, vs., hayvanca davranmaya başlamışlardı. Meseleyi siz benden daha iyi biliyorsunuz. - Bakın, gazetelerin yazdığı gibi, neredeyse bine yakın erkek, kadın, çocuk, Fas'ta, Kasablanca'da II. Hasan'ın polisi tarafından öldürüldüklerinde Fransa reaksiyon verdi mi? Fransa ne zaman reaksiyon verdi? Ben Fas'ı iyi tanırım, biliyorsunuz. Büyük, akıl almaz bir sefalet vardır ve kimse sesini çıkarmaz. yalnızca sefalet değil, özgürlüklerin yok edilmesi söz konusu. - Hah, Fas'ta özgürlükler yok edilmedi mi sanıyorsunuz? - Belki bilmiyorsunuz ama ben Arap değilim. Ne Araplar ne de Kaddafi adına konuşamam. Ama Kaddafi adının Amerikalılar ve Avrupalılar üzerindeki etkisini bilirim. - Değilim tabii. - Aman, sakın! Bir kez şaka yollu Humanite'ye yapmıştım böyle bir şey, benden bir metin yazmamı istemişlerdi. Benim için vatan, gerçekten üç ya da dört kişidir. Ezilen üç ya da dört kişi. Eğer savaşsaydım bir vatana ait olurdum ama Fransızlar için savaşmayı hiç istemedim, başkaları için de istemedim, hatta Siyah Panterler için bile. Panterler benim onlar için savaşmamı istemezlerdi. - Simone de Beauvoir gibi konuşuyorsunuz. - Hayır. Sartre'la, Foucault'yla gösterilere katıldım tabii ama bunlar çok sıradan şeylerdi, sonuçta son derece nazik bir polis vardı, bu polis neredeyse bizlerle suç ortaklığı içindeydi, bizi de kendisine suç ortağı ediyordu. Gerçeküstü bir polis. Demek ki yazarak hapisten çıkılıyor ama dünya değiştirilemiyor. - Sonuçta hayır. Bunu somut olarak kanıtlayamam ama, sanıyorum ki kitaplardan gelen eğitimin, tabloların, başka şeylerin, yani aldığımız eğitimin karşısına bireysel bir unsur çıkıyor, bunu başka türlü adlandıramayacağım. Bunun sınırlarını da çizemem ama her insan kendi yemini birçok şeyden oluşturuyor. İnsan kitap okumayla, bir tabloya bakmakla, müzikle değişmez; zaman içinde yavaş yavaş değişir ve bütün bunlardan yine kendine uygun olan bir şey oluşturur. - Böyle bir şey olursa, bana kanıt göstermesini isterim. - Eh, bunu bulmak onun işi. - Bilmiyorum, bir insanın benim yazdıklarımla değişebileceğine inanmıyorum. Yazdıklarımdan nefret edebilir ya da benimseyebilir. Zaten bir işkenceci, her şeyiyle bir işkenceci değildir. Şimdi benimle konuşan sizde de suçlu bir yan var çünkü ayağınızı hiçbir zaman tam olarak öbür tarafa basmamışsınız, çok açık bir biçimde dile getiremiyorum belki. - Hayır. - Yok canım! - Yazdıklarını hiçbir zaman tam olarak okuyamadım, sıkıldım. - Öldürücüydü. - Evet, Cezayirlilerin ve Kuzey Vietnamlıların Fransızlara ve tabii Amerikalılara karşı aldıkları olağanüstü tutum. - Kesinlikle aynı yere koymuyorum. Yalnızca kahramanlıkları sayesinde değil, zekaları, buluşları ve daha birçok şey sayesinde Kuzey Vietnamlılar sonuçta Saygon Büyükelçisi'ni bayrağını koltuğunun altına alıp, çekip gitmeye mecbur ettiler. Eğlenceli değil mi yeterince? eski solcuları şiddete karşı olmayı seçmişe benziyorlar. - Biraz önce size yaşımı söyledim. Ben fazla etkin olmazdım çünkü her şeyi iyi izlemiyorum. Ama mutlaka onlardan yana olurdum. - Kime karşı baskıcı olacaklar ki? Cezayir'de, Fas'ta ya da başka yerlerde baskı uygulamaktan rahatsızlık duymamış birkaç Beyaz'a karşı. - Hayır, Ne iyi olur diyorum. Söyleyebileceğim en yumuşak söz bu. - Kimin başına gelen felaket? Sefil durumda olan insanların mutsuzluğu değil, güçlü durumda olanlarınki gülümsetir beni. gücünü topladığında, okkanın altına önce yoksullar gider. - Fransızlar yoksul değil. Fransa'daki gerçek yoksullar, göçmen işçiler. Fransızlar hiç yoksul değil. Fransa'nın zamanında sömürge imparatorluğu olmuş olmasından yararlanıyorlar. de ayda üç bin frankın altında kazanan beş milyon Fransız var. Bu da küçük bir rakam değil. - Hayır, elli üç milyonun beş milyonu hiç de büyük bir rakam sayılmaz. - Ayrımı yapan ben değilim. Beyazlar söz konusuysa, bunu o kadar da büyük bir haksızlık gibi görmüyorsunuz, etkilenmiyorsunuz. - Şimdiye kadar Siyahlardan bir kötülük görmedim. Eğer köle durumunda olan Beyazsa, bu önemli değil. - Hayır, değil. - İlk günah olduğunu sanmıyorum; en azından İncil'in sözünü ettiği bir ilk günah değil. Hayır, bu, bile isteye işlenen bir günah. - Ah! Bu anlamda, beyaz doğmuş ve Beyazlara karşı olmuş biri olarak, iki yanlı oynadım. Beyazların başına bir kötülük geldiğinde çok seviniyorum ama beyaz bir cildim, mavi, yeşil, gri gözlerim olduğu için de beyaz iktidara sahibim. - Evet, her iki taraftanım. - En azından bu durum kendi ülkemde kargaşa yaratmamı sağlıyor. Bütün bunları çok iyi dile getiren Zenciler adlı bir oyununuz var. - Evet, belki. - Bir yüzün ya da bir gövdenin güzelliğinin, Racine'in bir dizesinin güzelliğiyle ilgisi yoktur tabii. Bir gövde ya da bir yüz bana göre ışıltılar yayıyorsa, belki de başkaları için yaymıyordur. - Hayır. Ya sizin? Bilmek isterdim doğrusu. - Hayır. - Evet, oldukça. Çünkü artık masumların sapkın olduğu biliniyor. - Ben masum bir yüz takınmıyorum ki. Bana masum bir yüzüm olduğunu söylüyorsanız, masum bir yüzüm vardır. Olmadığını düşünüyorsanız, yoktur. Ama masum bir yüzüm olduğunu söylerseniz ve masum bir yüzüm olduğunu düşünürseniz o zaman daha çok hoşuma gider. Yalnızca masum bir yüzünüz olduğunu değil, Reims meleğinin yüzünün sizinkinin yanında çok sinsi kalacağını da düşünüyorum. - Reims meleğinin gülümsemesi (8)... Çok ikiyüzlü, haklısınız. (1) İdam cezası 18 Eylül 1981'de, Sosyalistlerin iktidara gelmesiyle kaldırıldı. (2) Genet büyük olasılıkla, ben Mettray'den gittiğimde demek istiyor. Yirmi bir yaşından önce Mettray'den çıkabilmenin tek yolu olduğu için Genet gönüllü olarak orduya yazıldı. (3) Burada Genet kasıtlı olarak, Gecenin Ucuna Yolculukun kahramanı Bardamu ile Celine'i karıştırıyor. (4) Genet'nin alışılmış genellemesi: Yalnızca Notre Dame-des-Fleurs ve Miracle de la Rose hapiste yazılmışıtır. (6) Genet'nin 1949 yararlandığı Af, gerçekten de bilinen af yasasından farklıydı. (7) Eğer yeniyetmelikten son mahkumiyetine kadar geçen süreyi saymıyorsa bu sayı doğru olamaz. Madeleine Gobeil'le yaptığı söyleşide sözünü ettiği yedi yıl akla daha yakın gelmekterir. (8) Gülümseyen Melek Reims katedralinde bulunan bir heykeldir.


Küçük yaşta annesini ve dört kardeşini kaybetti. Dere kenarlarından topladığı tohumları satarak başladığı öğrenimi bir yıl sürebildi. Okuma tutkusu yüzünden evden kovuldu. Okuma yazmayı kendi kendine öğrendi. Gelir sağlamak için İstiklal madalyalarının kurdelelerini dikti, asker ailelerinin mektuplarını yazdı. Amele Cemiyeti üyesiydi ve komünistlikle suçlanıp tutuklandı. Soyadı Kanunu çıkınca Bükülmez soyadını aldı. Yoksulluk ve yoksunluk içinde, yine de kendine özgü bir dünya oluşturabilen Yaşar Nezihe'nin okumasına babası izin vermedi. Buna rağmen bir yıl okula gitti ve okumayı öğrenebildi. gibi gazete ve dergilerde yıllarca yazdı. İlki babasının zoruyla olmak üzere, üç evlilik yaptı Yaşar Nezihe. İkinci evliliğinden olan üç oğlundan ikisini, yoksulluk ve gıdasızlıktan kaybetti. Acılara, yoksulluğu, açlığa, dikiş iğnesiyle ve şiirleriyle dayandı ve tek oğlu Vedat'ı okuttu. sıkıntılı yaşamında tek mutluluğu oldu Yaşar Nezihe Hanım'ın. sayıda şiir ve yazısı ise gazete ve dergi sayfalarında kaldı. Urfalı Kazancı Bedih'in seslendirdiği Mecnun isen e dil sana Leyla mı bulunmaz / Bu goncaya bir bülbül-i şeyda mı bulunmaz diye başlayan gazelin sözleri, Yaşar Nezihe Hanım'ın şarkı olarak bestelenen yaklaşık 250 şiirinden birisidir. Yaşar Nezihe Hanım, şiirlerinde sadece aşkı değil, emek ve ekmek mücadelesini de dile getirdi, dönemin toplumsal sorunlarına değindi. Amele Cemiyeti'ne üye oldu ve işçi eylemlerini destekleyici şiirler yazdı. Bunlardan en önemlisi, 1923 yılında yazılan 1 Mayıs şiiri oldu. Dönemi dikkate alındığında, bir işçinin anlayabileceği sadelikte kaleme alınmış olan bu etkili şiir, Aydınlık dergisinde yayımlandı ve büyük ilgi gördü. Aydınlık dergisi, 1924 ve 1925 yıllarında da, Yaşar Nezihe Hanım'ın, aynı sadelikteki 1 Mayıs şiirlerine yer verdi. Onlardır eden zevkini, eğlenceni temin / Onlar çalışır etmek için hep seni zengin / Kurşundan hurufat o hayatı kemirirken / Her gün bir parça solarken ve erirken. Yaşar Nezihe Hanım, Aydınlık'ta yayımlanan şiirleri, Amele Cemiyeti'ne üyeliği, işçi grevlerine desteği nedeniyle, 3 Haziran 1341 (1925) tarihinde komünistlik suçlaması ile gözaltına alınarak tutuklandı. Bir süre sonra serbest bırakıldı. 1934 yılında çıkan Soyadı Kanunu'ndan sonra Bükülmez soyadını alan Yaşar Nezihe, 5 Kasım 1971'de, 91 yaşında hayatını kaybetti. Patronlar o hakkı, senin almışlar elinden. Lakin seni fakr etmede günden güne berbad. Azm et de esaret bağı kopsun bileğinden, Sen boynunu kaldır ki onun boynu bükülsün. Bir parça da evlatlarının çehresi gülsün. Bişüphe, bugün kalmadı bir mani önünde. Yıllarca bu birlikte devam eyleyiniz siz. Patron da fakir işçilerin kadrini bilsin, Ta'zim ile, hürmetle sana başlar eğilsin, Dün sen çalışırken bu cihan böyle değildi, Bak fabrikalar uykuya dalmış gibi şimdi. Sen bunları hep kendin için şan-ü şeref say. Bir gün bırakınca işi halk şaşkına döndü, Ses kalmadı, her velvele bir mum gibi söndü. Boynundan esaret bağını parçala, kes, at! 1) 1913 - 1921 yılları arasında etkili olan Kadınlar Dünyası Dergisi, kadınların peçesiz fotoğraflarını da yayımladı. Dergide peçesiz fotoğrafı yayınlanan ilk Müslüman kadınlardan birisi de, 1 Mayıs için ilk Türkçe şiiri yazan kadın şair Yaşar Nezihe Hanım oldu. 2) Alman Prof. Dr. Martin Hartmann'ın 1919 yılında Berlin'de yayımlanan, "Dichter Der Neuen Türkei adlı antolojisinin 81 - 83. sayfaları Yaşar Nezihe Hanım'a ayrılmıştı. - batu344-batuhan reblogged this from edebiyatsoylesileri - batu344-batuhan liked this - edebiyatsoylesileri posted this


İlk sayısı 1939'da yayımlanan SES dergisi 'Sanat Edebiyat Sosyoloji' alt başlığını taşıyordu. SES'te Nazım Hikmet ve Necip Fazıl'ın yanısıra Suphi Nuri İleri, Sabiha Z. Sertel, Abidin Dino, Naci Sadullah, İlhan Berk, Bedri Rahmi, Halikarnas Balıkçısı ve Asaf Halet Çelebi'nin imzası vardı. Fikret Mualla'nın çizdiği kadın deseni yüzünden ise ressam ve dergi yönetmeni hakkında müstehcenlik iddiasıyla dava açılmıştı. 1940 kuşağını bir araya getiren dergilerin önemlilerinden SES dergisini bu sayıda tanıtmak istiyoruz. Elimizde o yıllarda çıkan gazete ve dergilerin tümü olmadığı için, SES'in penceresinden olan biteni gözleyeceğiz. Ama biliyoruz ki, İkinci Dünya Savaşı başlamıştır artık ve dünyada belli bir gerginlik yaşanmaktadır. Elbette ki Türkiye de bundan kendi ölçüsünde nasibini almaktadır. Demokrat ve saldırgan savaşa karşı olanlarla, bunun karşısında olanlar, günlük gazetelerde olduğu gibi, edebiyat ve sanat dergilerinde de birbirleriyle savaşmaktadırlar. SES'te birkaç yaşlı yazarın dışında kalanlar çoğunluk yirmi - yirmi altı yaşlarında. Suphi Nuri İleri (1887 - 1945), Sabiha Z. Sertel (1898 - 1968). O tarihte Nazım Hikmet otuz sekiz, Necip Fazıl otuz beş. Derginin yönetmeni Yusuf Ahıskalı otuz yaşındadır. Yazıları, şiirleri, polemikleri ve çizgileriyle nerdeyse dergiyi tek başına dolduran Abidin Dino yirmi altı yaşındadır. SES'in çıkmış tüm sayılarını inceledik. O günlerde yazıp da bugün de yazmayan yok gibi... Bir iki isim var ki, onları da hiçbir sözlük ve ansiklopedide bulamadım. Bu sayıda Necip Fazıl'ın Fofo adlı psikolojik türde bir hikayesi var. Bir kumarbazın trajik bir gecesini anlatıyor. Abidin Dino resim yaparcasına, yarım sayfada Sait Faik Abasıyanık'ı anlatıyor. Ve şöyle noktalıyor yazısını: İddia ediyoruz. Adalı bal gibi milli muharrirdir. Sait Faik Adalı'ya Abayıyaktık vesselam. Yine Dino'nun Fal adlı denemesinin bir cümlesi: ... Öyle bir inek tasavvur edin ki, kendi sütünü yalnız kendi içebilsin? İşte bugünkü sanatkarın portresi. Aynı sayıda Peyami Safa'ya 'Açık Mektup' var. Yazarı da Cingöz Recai. Safa'yı yerden yere vuran, alaycı, yerici bir yazı. Bilindiği gibi Cingöz Recai, Peyami Safa'nın Server Bedii takma adıyla yazdığı polisiye romanlarının ünlü kahramanıdır. Bu sayıdan başlayarak ilerde birçok sayıda da Peyami Safa ve ülküdeşleri demokrat okurlara teşhir edilmektedir. İlk sayıda Faik Berçmen'in 'Kurtaramadığım Kadın' hikayesini bulunduğu sayfada yanyana duran üç kadın resmi çizilmiş. Bir desen daha doğru. Kadınlardan biri ayakta. Soyunuk. Kendimizi biraz zorlasak nü diyebileceğiz. Kimin çizdiği yazılmamış. SES'in sonraki sayılarından birinde 'Beraat Ettik' diye bir haber okuyunca bu resme yeniden baktık. Meğer ilk sayıdan sonra, müstehçen savıyla, dava açılmış bu resim sahibi ve dergi yönetmeni hakkında. İstanbul 4. Asliye Ceza Mahkemesinde duruşması yapılmış. Derginin avukatı Suphi Nuri İleri. Bilirkişi de Bedri Rahmi. İleri, savunmasında bu resmin ünlü Türk ressamı Fikret Mualla'ya ait olduğunu, bunu yayınlamakla müstehcen veya pornografik bir tezleri olmadığını açıklamış ve oybirliğiyle beraat kararı alınmış. Böylelikle sanatçı ve dergi de aklanmışlar. SES'in ikinciteşrin 1939 sayısı var da, bir önceki yok. Başına bir iş gelmiş. Söz konusu sayıda bir 'tavzih' var. SES, artık Yeni Ses olmuş. ... kendi kendimize uzun bir ömür temenni ederiz diyerek devam ediyor yaşamına. Fiyatı da 15 kuruş olmuş. Bu sayıda hayli yazı ve şiir var yine. Abidin Dino'nun yazısı ilginç: 'Cehenneme Ateş Götürmeyi Tavsiye Eden Şair: Karacaoğlan'. İkinci sayfada küçük bir çerçevede derginin bir notu var. 'Şiir Nüshası: 1940 senesine girerken istikbali remillerde değil, şairlerin mısralarında aradık. Bu nüshada, muhtelif sanat anlayışlarına ve sanat cereyanlarına yer verdik. Şairlerin mısraları yıkılanı ve kurulanı herkesten evvel sezer. Bu nüsha canlı neslin şiir nüshasıdır.' Gerçekten şiir yönünden zengin bir sayı olmuş. Nureddin Eşfak'ın iki şiiri, Necip Fazıl Kısakürek'in 'Kafiyeler' şiiri, ayrıca Sait Faik, İlhan Berk, Suphi Taşhan, Cahid Saffet, Sami N. Özerdim, Suavi Koçer vd.'nin şiirleri yer alıyor. Hele bu sayıda Abidin Dino'nun '1940' başlıklı salt konuşmaya dayanan taşlaması toplumsal eleştirinin güzel bir örneğidir. Ses'in 4. sayısında Sabiha Z. Sertel'in Milli Kurtuluş Hareketleri yazısı ilginç ve cesur. Bu yazının içinde sayısal bir döküm var. Her kıtadaki tutsak ulusların nüfusu hesaplanıyor ve sonunda şu acı gerçek çıkıyor ortaya. Dünya nüfusu bir milyar dört yüz milyon. Bunun bir milyar on üç milyonu tutsak. Demek ki, diyor yazar, dünya nüfusunun 386 milyonu, bir milyar on üç milyona hakimdir. - İyi bilirdik! dendikten başka ne çare? Çareyi sizden bekliyoruz, son ümit sizde. Yeni Ses'in 4 (8). sayısında Necip Fazıl'ın, Bedri Rahmi'nin şiirleri yanısıra, ilk kez Orhan Veli, Oktay Rıfat ve Mehil Cevdet Anday'ın ve İlhan Berk'in aynı sayfada şiirleri yer almış. Bu sayıda dergi yönetmeni Yusuf Ahıskalı'nın, Necip Fazıl'la şiir ve şairler üzerine bir konuşması var. Oldukça ilginç yanıtlar vermiş Kısakürek. Yeri gelmiş Nazım Hikmet'i de değerlendirmiş. Kendisine zıt bir politikada, ama imanlı bir şair olarak niteliyor. Yine bu sayıda Asaf Halet Çelebi'nin, Suphi Taşhan'ın Sait Faik'in, Mustafa S. Sütüven'in şiirleri var. Samim Kocagöz'ün 'Tanzimat'ta Hikayecilik' yazısı bugün de yayınlanabilir nitelikte. Dergide, şimdilerde ABD'de oldukça üne sahip olan Prof. Muzaffer Şerif'in ilginç bir yazısını okuduk: 'Bozgun Psikolojisi'. Derginin daha sonraki sayılarında pekçok yeni imza daha tanıtılır. Orhan Kemal imzasıyla şiirler gönderir cezaevinden. Özetle SES ve Yeni Ses çıktıkları süre içinde, yazar ve çizerleriyle ilerici ve demokrat cephede yerlerini almışlar ve ürünleriyle savaşımlarını vermişlerdir. Özellikle Abidin Dino'nun 'Avdet Edebiyatı' (S. 10), 'İstiklal Harbinin Prensipleri / Gençlik İrtica Kırıntılarını Süpürecektir' (S. 12), 'Emperyalizme Dair' (S. 13) ve 'Gaflet Mecmuaları' (S. 11) vd. saldırgan savaşçıların ülkemizdeki kışkırtıcı ve alkışçılarını sergilemiş, uyarmış ve maskelerini indirmiştir. Dergi saldırgan savaşa karşı çıkarken, genel doğrular yanısıra, Atatürk'ün söylevlerinden, İsmet Paşa'yla yapılan konuşmalardan da kanıtlar getirmiştir. Yeni Ses bir süre sonra kapanır. 1946'da yeniden çıkar. 11 Aralık 1946'da 10. sayıyı son kez çıkarır. Tavuk meraklısı bir vali, tavuk cinsinin ıslahını emreyledi. Her tarafta muhteşem kümesler yapıldı. Bu kümesler bulundukları köylerin evlerinden çok daha güzeldi. Penceresinde cam ve tel vardı. Köyler içinse pencere camı umulmaz bir lüks idi. Bu kümeslerin içine cins tavuklar konulacak ve cins tavukların delaletiyle köyün tavukları adam olacaktı. Ne var ki aradan epeyce zaman geçtiği halde damızlık cins tavuklar bir türlü gelmedi. Kümesler de epeyce zaman boş kaldı. Bunların içinde pire ve başka türlü kaşındırıcı haşarat yoktu. Köylerden misafir ve memurlar bu kümesler içinde ağırlanıyorlardı. Bir gün ailesiyle bir müddet köylerde kalacak olan bir misafir köyde boş ev bulamadı. Köyün evleri, değil insan, fakat tavuklara bile kümeslik edemeyecek kadar berbattı. Bilmecuriye yanyana yapılmış olan iki kümesi işgal etti. Kümeslerin iç sahası sekizer metre murabbaı idi. Kümesin bir tanesi yatak odası, diğeri de mutfak ittihaz edildi. Döşedi dayadı. Kümeslerde ocak ve yüznumara yoktu. Zaten öteki köylü evlerinin çoğunda da yoktu. Tencere dışarda kaynıyordu. Yüznumara olmayışının da şu iyiliği vardı ki, insan kendi pisliğiyle kapı komşusu olmuyordu. - Bu kümeslerin hakikaten ne kadar müessir olduğunu gözümüzle gördük. Baksanıza "tavuklar adam olmuş demiş bulundu. (Ses, Sayı 2, Temmuz 1939)


Soyluluk unvanı, şiirin büyüklerinden olmasıydı. Sanata resimle başladı, 19 yaşında şiire yöneldi. İspanya İç Savaşı'na katıldı, uzun süre yurdundan uzak kaldı. Önemli tiyatro yapıtlarına ve resim sanatı üstüne denemelere de imza attı. Lorca, Neruda ve Picasso'nun yakın arkadaşıydı. Rafael Alberti dünya şiirinin büyüklerinden biridir. Bu İspanyol ozanının soyluluk ünvanının böyle olduğunu söylüyorlar. Rafael Alberti 1902 yılında, Andalusiya'da büyük köylü ayaklanmaları yılında Puerto de Santa Maria kentinde dünyaya geldi. Sanat alanındaki ilk adımını henüz çok gençken ressam olarak attı. Yine genç yaşta, 19 yaşında şiire yöneldi. Resimle sözün birleştiği alanda ebedi yerini aldı. Karada Bir Bahriyeli, Bir An'dan Ötekine, Kılıç ve Karanfil Arasında, Picasso'nun Sekiz Adı, Parana'dan Balad ve Şarkılar vb. şiir kitaplarını yayınladı. İspanya İç Savaşı'na katılan Rafael Alberti, yıllar boyunca ülkesinden uzakta kaldı, yalnızlığın acılarını yaşadı. Lorca, Pablo Neruda, Picasso gibi çağımızın en büyük ressam ve ozanlarının yakın arkadaşıydı. Önemli tiyatro yapıtları ve resim sanatı üstüne denemeler kaleme aldı. - Hepimiz, 1927 yılı dolayında çıktık edebiyat sahnesine. Zamanla adlarımız bütün dünyada duyuldu: Lorca, 1977 yılında Nobel Edebiyat Ödülü'nü alan Vicente Aleixandre, şimdi İspanyol Kraliyet Akademisi Başkanı olan Damaso Alonso, Gerardo Diego, Jorge Guillen, Pedro Salinas... Bizim kuşağımız, öteki kuşaklardan farklıydı. Onlar genellikle birbirleriyle rekabet eder, sık sık kavga ederlerdi. Örneğin VII. yüzyılın büyük ozanları kindar, kavgacı ve kıskanç insanlardı. Biz bambaşkaydık. Her birimizin kendi üslubu olmasına karşın, biz birbirimizi seviyorduk. Saygılıydık birbirimize. Sahte coşkudan arınmış şiire inancımızdı bizi birleştiren. Cumhuriyetin ilanı ve yükselttiği ülküler aramızdaki birliği daha da pekiştirdi. - Bu kişisel bir yapı sorunudur. Fakat büyük verimlilik her zaman yüksek kalite anlamına gelmez. Neruda'nın çok büyük olanakları vardı. Onun şiiri miktar bakımından da büyük. Pablo'dan daha az olsa, ben de çok şiir yazdım. Biliyorsunuz ben aynı zamanda ressamım. Arkalarında yalnız birer kitap bırakmış büyük ozanlar da var. Örneğin Baudelaire, Antonio Machado. - Eğlenmek için resim yapmadım ben. San Fernando Akademisi'nde ve Prado Müzesi'nde resim eğitimi gördüm. Zamanla resmi bir yana bıraktım. Şiire verdim kendimi. Böylece resim ikinci plana gitti. 20'li yıllarda iki sergi düzenledim. Bunlardan biri ünlü Ateneo salonunda gösterildi. Daha sonra İkinci Dünya Savaşı sonlarında, Arjantin'de yaşarken resim sanatına derin hayranlık duydum ve Resim Sanatı Üstüne başlıklı kitabımı kaleme aldım. O zaman yeniden resim yapmaya başladım. Sözü, çizgiyle ve çizgiyi sözle birleştirmek denemesinde bulundum. Amacım, grafik-şiir yaratmak, yani şiirle grafiği birleştirmekti. - Zor bir soru bu. Birçok insanla yakın ilişkide bulunmuş, birçok olay yaşamış kişi olarak ben, şimdi, evrensel bir şiirin, tüm insanlara seslenen ve tüm insanlara ulaşabilen; insanların henüz bilincine varmamış olduğu olguları bile yansıtabilen şiirin varlığına inanıyorum. Bu şiire inanıyorum! Tabii, daha dar bir çerçevede yaratılan öteki tür şiir de küçümsenmemelidir. Çünkü kimi zaman laboratuvar koşullarında da büyük yapıtlar yaratılabilir. Büyük evrensel şiir derken neyi göz önünde bulunduruyorum? Bu, kitleleri etkileyecek şiir olmalıdır. Bu şiir, müzik eşliğinde de sunulabilir... - Bunun çok az ölçüde olanaklı olduğunu düşünenler var. Ben katılmıyorum bu görüşe. Ben, şiirin, biraz önce sözünü ettiğimiz o evrensellik boyutlarına ulaştığı zaman bu görevini de yerine getirebilecek durumda olacağı görüşündeyim. Yani, şiir o zaman insanları bir doğrultuda biçimlendirebilecek, onlarda soylu düşünceler uyandırabilecek. Tabii buna, barış gereklidir. Ben de, bu arada günümüz ozanları da aralıksız ölümden, insanların öldürülmesinden söz ediyoruz. Fakat, daha huzurlu günlerin geleceğine, sabahları radyonun düğmesini çevirince savaş haberleri dinlemeyeceğimiz zamanların geleceğine inanmalıyız. Ben, bir zaman gelip, dünyanın dört bir anında tüm çocukların mutluluk içinde yaşayacağına, ozanların huzur içinde yaratıp, dizelerinde katliamlar ve felaketlerden değil; güneş ve denizden, insanlar tarafından sevilen olgulardan söz edeceğine inanıyorum.