Yaşamı, 20. yüzyıl Türkiye'sindeki gazetecilik, edebiyat ve siyaset serüveninin en derin çizgilerini taşıyor. Fecri Ati topluluğunun kurucusu, TBMM milletvekili, Atatürk'ün sofrasının konuğu, Kadro dergisi yazarı, Kurucu Meclis üyesi... Hayat yolculuğu Kahire'den Alp Dağları'na, Mütareke İstanbul'u ve işgal Ege'sinden kutsal isyan Ankara'sına uzandı... Mistisizm - sosyalizm - ferdiyetçilik - memleketçilik güzergahından Bektaşi muhibbi, otuz eserin yazarı ve zoraki diplomat olarak geçti. Türk yazınında, şairlerin yazarların genellikle bir inancın yandaşı ve sözcüsü olmaları gelenektir. Gerçekte, bu geleneği geliştiren, bir zorunluluktur. İnancı olmayan, görüşü olmayan niye yazsın, ne yazsın?Söze Türk yazınında diye başladık ama, aslında bu zorunluluk tüm insanlık yazını için söz konusudur. Hatta, yazında yani edebiyattan da öte tüm insanlık için söz konusudur. İnançsız, yani ideolojisiz ne insan olur ne toplum... Bu böyle olduğu içindir ki, ardılları olduğumuz Türk toplumunun, İslamiyet'ten öncesi bir tür Tanrı sözcüsü sayılan Şamanizm dönemindeki ozanları, öykücüleri, Kitabı Dede Korkut, Manas, Oğuzname gibi destanları yaratırken hep belirli inanışların, ideolojilerin yansıtıcıları olmuşlardır. Türk toplumunun İslamiyet'le kaynaşmasından sonra ise bu dinin mezhep ve tarikatlarının inançlarının sözcüleri şairler, yazarlar, tezkereciler yazınımızı kaplamıştır.13. yüzyılın ünlü ozanı Yunus Emre'nin bir tarikat ehli, bir mutasavvıf olduğu, Tapduk Emre'den ilham aldığı hep bilinir. Yunus şeyh değildir ama bir derviştir. Ondan da önce gelen, 12. yüzyılın ünlü tarikat kurucusu Ahmet Yesevi de bir şairdir ve Türkistan'da olduğu kadar Anadolu Türkleri üzerinde de Yesevi tarikatı geniş ölçüde etkin olmuş, Haydariye, Bahai ve Bektaşilik tarikatları da Yesevi tarikatından esinlenmiştir. Edebiyat tarihleri şöyle bir karıştırılırsa, yüzlerce değil, binlerce tarikat ehli, yani inanmış ya da güncel deyimle bir ideoloji sözcüsü, savunucusu şair ve yazarla karşılaşılır. Rasgele sıralarsak, 12. yüzyılın Ahmet Yesevi'sinin tarikat kuruculuğu, 13. yüzyılın Yunus Emre'sinin dervişliği yanı sıra, 14. yüzyılın, inançlarından vazgeçmediği için derisi yüzülerek öldürülen, ama adı hep yaşayan ve yaşayacak olan Nesimi'si bir Hurufi'dir.15. yüzyılın Ömer Ruşeni Dede'si Halveti, Beşaretname şairi Refii Hurufi, 16. yüzyılın Öksüz Dede'si Bektaşi, Peyame'si Mevlevi, Pir Sultan Abdal'ı Bektaşi, 17. yüzyılın Ruhi-i Bağdadi'si Hurufi, Sabuhi Ahmet Dede'si önce Bektaşi, sonra Mevlevi, şair olduğu kadar yazarlığıyla da ünlü Sarı Abdullah'ı Bayrami - Melami - Celveti, 18. yüzyılın Sabit mahlasını kullanan Alaattin Ali'si Bayrami - Melami, tezkereci-şair Sakıp Dede'si Mevlevi, 19. yüzyılın Perişan Baba'sı, Ruhi Beybaba'sı Bektaşi, tarihçi Ata Bey'i Mevlevi tarikatı şeyhleri ya da muhib veya dervişleridir. Türk yazınının, dalları tasavvuf, halk ve divan yazınının Baki'den Nedim'e, Fuzuli'den Şeyh Galip'e, Sümmani'den Kaygusuz Abdal'a, Kul Himmet'ten Seyrani ve Dertli'ye, Karacaoğlan'dan Emrah'a, Dadaloğlu'ndan Aşık Veysel'e, Kazak Abdal'dan Hasan Dede'ye, daha ne kadar ünlü adı aklınıza geliyorsa, bilmelisiniz ki, bunların tümü de şu ya da bu tarikatın yandaşları, sözcüleridir. Tanzimat dönemi yazar ve şairleri ile aydınları da bu gelenekten uzak kalamazlar. Şinasi'den Ziya Paşa ve Namık Kemal ya da Recaizade Ekrem'e kadar nice kişi Kadiri, Rufai, Halveti, Mevlevi, Bektaşi, Bayrami, Celveti, Nakşibendi, Melami gibi tarikatlarla şöyle ya da böyle ilgilenmişlerdir. Tekkeler, zaviyeler, türbeler, Cumhuriyet döneminde, 1925'te kapatılmışlar, tarikat ve mezhep ayrılıkları laisizmle ortadan kaldırılmak istenmiştir ama, Cumhuriyet sonrası Türk yazını ve düşün alanında da eski gelenek ve görenekler sürmüştür. Farklılık olsa olsa, dinsel tarikat ideolojilerinin yerini, ekonomik, sosyal ve toplumsal ideolojilerin almasındadır. Bu böyleyken dahi, günümüze değin, eski dinsel tarikat inanışları serpintileri de gelmiştir. Örneğin, 1958'lere kadar bir etkin yazar olan Nureddin Artam bir Kadiri Şeyhi'dir. Şeyhliği babasından devralmıştır. Ünlü şair Yahya Kemal Beyatlı, uzun süre Kısıklı'daki Çamlıca Bektaşi Tekkesi'ne devam etmiştir. Şair Necip Fazıl Kısakürek, 1943'lerde Nakşi Şeyhi Seyyid Abdülhakim Arvasi'den feyz alıp Nakşi tarikatına girmiştir. Peyami Safa'dan Cemil Meriç'e, İbrahim Çubukçu'dan Doçent Agah Oktay Güner ve Prof. Ayhan Songar'a, Nevzat Yalçıntaş'tan Selçuk Özçelik'e kadar daha nice kişi de Rufailikten Mevleviliğe, Kadirilikten Nakşiliğe türlü tarikatlara eğilim göstermişlerdir. Günümüzün ve yakın geçmişimizin tarikatçılarından biri de ünlü yazar, diplomat ve politikacı Yakup Kadri Karaosmanoğlu'dur... Evet, Yakup Kadri Karaosmanoğlu bir Bektaşi'dir. Bir Bektaşi muhibbi... Bektaşi tekkelerine uzun, çok uzun yıllar devam etmiş Yakup Kadri bu konuda bir de roman yazmıştır. Yazarın ünlü Nur Baba adlı bu romanı ilk kez 1921'de Akşam gazetesinde tefrika edildiğinde türlü tepkilere neden olduğundan, kitap olarak yayınlandığı 1922 yılında Yakup Kadri bu romanın başına yazdığı uzun bir açıklamada şöyle der:Ananeden yetişmiş hakiki ve samimi Bektaşiler, Bektaşi dergahlarının bugünkü hali karşısında dil hundurlar. Ben bunlardan biriyim ve yaraya parmağımı koymak suretiyle tedaviye nereden başlamak lazım geldiğini bu kitapta göstermeye çalışıyorum..."Bektaşiliğini böylece açımlayan Yakup Kadri Karaosmanoğlu kimdir, nasıl Bektaşi olmuş, edebiyat, politika ve diplomasi yaşamlarında neler yapmış, Nur Baba'da neleri anlatmış ve "son dileğim dediği vasiyetinde neleri istemiştir, izninizle bunları da yarınlarda anlatalım. Bir Bektaşi muhibbi olduğunu söylediğimiz Türk yazınının ünlü ustalarından Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nu tanıyıp anlamak için, gelin baştan sona değil, sondan başa doğru gidelim. Ama bunun için gene başa kısaca bir göz atalım:Yakup Kadri, 1889 yılının 27 Mart günü Mısır'ın başkenti Kahire'de doğmuştur. Doğumunda zayıf, kara kuru ve hastalıklı bir görünümü vardır. Babasını daha ilkokula bile başlamadan yitirmiştir. Pek genç yaşında, 1912'de, o dönemde öldürücü bir hastalık olan vereme yakalanmıştır. 1916 yılında üç buçuk yıl, 1926'da da bir yıl İsviçre'nin Alp Dağları'ndaki sanatoryumlarında tedavi görmüştür. Bu arada ve sonraları, İspanyol nezlesi denen ve bir dönem ortalığı kırıp geçiren ölümcül grip dahil, geçirmediği hastalık yok denebilir; defalarca ameliyat olmak, yaşamı boyunca da sağlık sorunlarıyla uğraşmak zorunda kalmıştır. Yakup Kadri, bunca sağlıksızlığına karşın, 85 yaşına kadar yaşamış ve ciddi olarak ölümü ilk kez 78 yaşındayken, 1967'lerde düşünmüş olsa gerektir. Çünkü o günlerde, çok sevdiği eşinden gizli olarak kendi el yazısıyla yazıp hazırladığı ve çok yakını beş altı kişiye ayrı ayrı verdiği, Karımdan, Dostlarımdan Son Dileğim başlıklı üç satırlık vasiyetnamesi şöyledir:Ölümümde ne resmi ne de dini merasim isterim. Hastaneye kaldırılacak cesedimin doğrudan doğruya mezarlığa nakli!"Bu son dileğin ardında, "Ankara, 4 Nisan 1967 tarihi ve Y. K. Karaosmanoğlu imzası yer almaktadır. Yazın dünyamızın bir başka doruk yazarı sayılabilecek şair Necip Fazıl Kısakürek'in, bir Nakşi olarak 78 yaşında ölmesinden önce hazırladığı vasiyetnamesindeki şu satırlar ise ne kadar değişiktir:"Beni, .... İslami usullerin en incelerine riayetle gömünüz... Nasıl, nerede ve ne şekilde öleceğimi Allah bilir. Fakat imkan aleminde en küçük pay bulundukça, biricik dileğim, Ankara'da, Bağlum nahiyesindeki yalçın mezarlıkta, şeyhimin civarına defnedilmektir. Elden gelen yapılsın... Cenazeme çiçek ve bando mızıka gönderecek makam ve şahıslara uzaklığımız ve kimsenin böyle bir zahmete girmeyeceği malum... Fakat bu hususta bir muziplik zuhur edecek olursa, ne yapılmak gerektiği de beni sevenlerce malum... Çiçekler çamura ve bando yüzgeri koğuşuna... Cenazemde, namazımda durmayacaklardan hiç kimseyi istemiyorum! Ne de kim olursa olsun kadın... Ve bilhassa, ölü simsarı cinsinden imam!.. Ve 'bidat' belirtici hiçbir şey!.. Başucumda ne nutuk ne şamata ne metih ne şu ne bu... Sadece Fatiha ve Kur'an. Mezarımda ilahi ve ulvi isim ve sıfatlardan ve benim beşeri ve süfli isim ve sıfatlarımdan hiçbir iz bulunmayacak... Mevlit de istemem!.. Onu, uhrevi rüşvet vasıtası yapanlara bırakınız! Sadece Kur'an..."Bu da Nakşilere özgü, sınırları katı çizilmiş bir başka vasiyet örneğidir. Biri Bektaşi, öteki Nakşi iki yazın adamımızın son dileklerindeki yalınlığa dikkat etmek gerek. 13 Aralık 1974'te 85 yaşında ölen Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun babası Abdülkadir Bey, XVII. yüzyıl sonlarından başlayarak, o zamanlar Saruhan vilayeti denilen Aydın ve Manisa bölgelerinde hüküm sürmüş Karaosmanoğlu sülalesindendir. Gençliğinde bir ara edebiyat ve gazeteciliğe de bulaşmış, ama daha çok politika alanında ünlenmiş Fevzi Lütfi Karaosmanoğlu da Yakup Kadri'nin yakın akrabalarındandır. Yakup Kadri'nin babası Abdülkadir Bey, genç yaşında Mısır'a gitmiş, orada Hıdiv Hanedanı'ndan İbrahim Paşa Konağı'nda görev almış ve paşa tarafından İkbal Hanım'la evlendirilmişti. Yakup Kadri işte bu evlilikten 1889 yılı 27 Mart günü dünyaya gelmiştir.1895 yılında İbrahim Paşa ölünce, Abdülkadir Bey, eşi İkbal Hanım'ı ve o sırada altı yaşında olan oğlu Yakup Kadri'yi alarak baba yurdu Manisa'ya dönmüştür. Bu dönüşten kısa bir süre sonra da Abdülkadir Bey vefat etmiştir. Annesi, küçük Yakup Kadri'yi Manisa'da Fevziye Mektebi-i İptidaisine yazdırır (1901). İki yıl sonra İzmir İdadisine gönderilir (1903). Sonradan Fecri Ati edebiyat topluluğunun öncülerinden olacak Şahabettin Süleyman'la Yakup Kadri'nin arkadaşlığı burada başlar. Ne var ki, Yakup Kadri, İzmir'de lise öğrenimini tamamlayamaz. Mısırlı İkbal Hanım'ın, kocasını yitirişinden sonra mücevherlerini sata sata sürdürdüğü yaşam kavgası, sonunda bir çıkmaza girmiştir. İzmir ya da Manisa'da geçimlerini sağlayabilmeleri olanaksızdır. Aile yeniden Mısır'a döner. Yakup Kadri bu kere İskenderiye'de Frerler Fransız okuluna verilir ve bir yıl okur. Ancak, Yakup Kadri, İzmir'deki idadi öğrenimi günlerini aramaktadır. İzmir'e döner. Yaz tatili nedeniyle Mısır'a geldiğinde (1906), burada bu kez Abdülhamid'e baş kaldırmış Jön Türklerle tanışır. On yedi yaşındadır. Yeniden İzmir'e dönmekten vazgeçip, sınavla tekrar Fransız Frereler okuluna girer, iki yıl sonra da bakaloryasını verir, orta öğretimini tamamlamış olur. İstanbul'a geldiğinde Yakup Kadri bir edebiyat delisidir. Romanlarını, yazılarını okuduğu Mehmet Rauf, Halit Ziya ve Hüseyin Cahit'i görmek, tanımak için can atmaktadır. Bu isteğini de İzmir İdadisinden arkadaşı, yaşça kendisinden birkaç yaş büyük Şahabettin Süleyman aracılığıyla gerçekleştireceğini umar. Nitekim, İstanbul'un edebiyat çevrelerine bu arkadaşı sayesinde girebilecektir. Yakup Kadri, Eylül romanı yazarı Mehmet Rauf'u bir rastlantı sonu birkaç gün sonra bir operet matinesinde görür ve Şahabettin Süleyman'ın girişkenliği sayesinde de birkaç dakika görüşmek olanağını bulur. Ve tam bir hayal kırıklığına uğrar. Karşısında "Tıknaz ve cüce denilecek kadar kısa boylu, pırıltısız bir adam vardır. Yakup Kadri sonra daha başka Edebiyat-ı Cedide şair ve yazarlarını tanır. Bunların birçoğuyla dostluklar kurar. En yakın arkadaşı, Eskileri yıkacağız diye yola birlikte çıktıkları ve Edebiyat-ı Cedide'ye karşı Fecri Ati topluluğunu kuracakları Şahabettin Süleyman'ı da Yakup Kadri şöyle anlatır:Şahabettin Süleyman her şeyi inkarda o kadar ileri giderdi ki, aslında iyi kalpli bir insan ve vefalı bir dost olmasına rağmen, kendini bütün ahlak kaideleri dışında yaşayan bir kimse gibi görmeye kadar varırdı. 'Ben paradan başka mabut tanımam, yalnız ona taparım ve onun yolunda, onu elde etmek için her hareketi mubah telakki ederim' derdi."Yakup Kadri; Refik Halit, Ahmet Haşim, Ali Naci Karacan, Yahya Kemal, Cenap Şahabettin, Abdülhak Hamit, Tevfik Fikret, Abdülhak Şinasi Hisar, Halide Edip Adıvar, Ziya Gökalp, Süleyman Nazif gibi kişilerle tanışacak, çeşitli edebiyat dergilerinin ve gazetelerin yazı işleri kadrolarında çalışacak, Bab-ı Ali ile kucak kucağa yaşayacaktır. İşte Yakup Kadri bu arayışlar içindeykendir ki, 1912 yılında vereme yakalandığını öğrenir. Ve bu arada Bektaşilikle tanışır. O aralar Paris'ten yeni dönmüş Yahya Kemal'le arkadaş olur ve onun da etkisiyle Yunan ve Latin kaynaklarına dayalı yeni bir sanat anlayışını savunmaya başlar. Ayrıca Doğu mitolojisiyle ilgilenir ve mistisizme yönelir. İşte, Nur Baba romanı bu dönemin yapıtıdır ve Bektaşiliği anlatmaktadır. Ne var ki, veremden ciğerleri delik deşik, Birinci Dünya Savaşı içinde, İttihat ve Terakki Fırkasının desteği ile İsviçre'ye sanatoryuma tedaviye gönderilince (1916), bu romanının yayını geri kalır. Yayınlanması ancak 1921'de mümkün olacaktır. Ama bundan önce Yakup Kadri, 1913 yılında Bir Serencam adlı hikayeler kitabını yayınlamış, mensur şiirleri ve hikayeleriyle Fecri Ati'nin önemli bir kalem savaşçısı olarak sivrilmiştir. Muhalif olduğu için öldürülen gazeteci Ahmet Samimlerin, sürülen Refik Halitlerin arkadaşı olduğu halde, Peyam yazarlığından İkdam yazarlığına ve yönetmenliğine geçen Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Fecri Ati yazın topluluğunun sanat şahsi ve muhteremdir görüşlerinden de vazgeçecek, birbirini izleyen Trablus, Balkan ve Cihan savaşlarının getirdiği değişimle, daha çok savaşı ve savaşın getirdiği yıkımları konu alan hikayeler yazarken, 1916 yılında İsviçre'ye tedaviye gönderilecektir. İttihat ve Terakki Fırkası kadar Bektaşi tekkesindeki dostlarının da yardımı ve desteğiyle İsviçre'ye gönderilen Yakup Kadri, orada üç buçuk yıl kalacak, Mondros ateşkesinden sonra İstanbul'a dönecek ve 1919 ortalarında İkdam gazetesinde yazarlığının yanı sıra güncel olayları kovalayan bir gazeteci olacak, Anadolu'da beliren Ulusal Direniş hareketini desteklemeye başlayacaktır. İsviçre'ye gitmeden önce, yazarlık ve gazeteciliğin yanı sıra Üsküdar İdadisi'nde edebiyat ve felsefe öğretmenliği de yapmış olan Yakup Kadri'nin, Bektaşilikle ilk teması nasıl olmuştur, kesinlikle bilinememektedir. Ancak gençlik anılarında, Yahya Kemal'le arkadaşlıklarını anlattığı bir bölümde, bu konuda bazı ipuçları vermektedir. Yıl 1912'ler olmalıdır. İttihat ve Terakki'nin muhaliflerini sindirdiği dönem. Yakup Kadri ve Yahya Kemal de bu dönemde, muhaliflere eğilimli ve iktidarın gözüne pek hoş görünmeyen yazarlar, gazeteciler olarak işsiz ve parasızdırlar. Yakup Kadri'nin Kızıltoprak tarafında oturdukları daracık bir evi vardır. Yahya Kemal ise iyice yersiz yurtsuzdur. Ancak arkadaşlarının evlerinde ya da edebiyat hayranı varsılların köşklerinde sığıntı gibi yaşayabilmektedir. İşte böyle bir dönemde, iki arkadaş Yakup Kadri ve Yahya Kemal, İkbal Hanım'ın Kızıltoprak'taki evine sığınmaktan öte adeta sinerler. Pek paraları da olmadığı için şöyle doğru dürüst bir sokağa da çıkıp, istedikleri bir içkili lokantaya bile gidemezler. Böylece bir süre geçer, sigara paralarını bile Yakup Kadri'nin annesi İkbal Hanım vermektedir. Bektaşiliğe 1911'lerde ya da 1912 başlarında bulaştığı anlaşılan Yakup Kadri, 1912'lerde yazmaya başladığı ve 1913 yılında tamamladığı romanı Nur Baba'yı, İsviçre'ye tedaviye gidişine kadar, Bektaşi sırlarını açıklıyor diye uğrayacağı hücumlardan da çekinerek 1921 yılına kadar yayınlamamıştır. 1919 yılı ortalarında İstanbul'a dönünce, bir yandan İkdam gazetesinde gazetecilik yapar ve Anadolu direnişini desteklerken, bir yandan da gene o Bektaşi Tekkesi'nin koruyucu sığınağı ardında, işgal İstanbul'unda, Mustafa Kemal Heyet-i Temsiliye adına gizlice İstanbul'un Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'ni oluşturacak, bir devrimci olarak, başını Velit Ebüzziya'nın çektiği Ankara'daki Erkanı Harbiye-i Umumiye Riyaseti'ne bağlı M. M. Grubu ve başında eski ünlü İttihatçılardan Kara Kemal Bey'in bulunduğu Karakol Cemiyeti ile kah işbirliği kah çekişme içinde, Anadolu'nun Kurtuluş Savaşı'na katkılarda bulunacaktır. 1921 yılında Ankara'nın çağrısı üzerine Anadolu'ya geçip, görevli olarak Kütahya, Simav, Gediz, Eskişehir, Sakarya yörelerini dolaşan ve Yunan işgali sonunda buraların halini anlatan yazılar ve öyküler yazan Yakup Kadri, 9 Eylül 1922'de İzmir'in kurtarılışından sonra da Mustafa Kemal'in konuğu olarak Falih Rıfkı Atay'la birlikte, Uşaklıgillerin evinde yatıp kalkan, kendini Anadolu devrimine adamış yarı gazeteci, yarı edebiyatçı, yarı politikacı bir Kurtuluş Savaşçısıdır. 1923 baharında, İstanbul'daki Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Teşkilatı Başkanlığını Ali Çetinkaya'ya devreden İkdam gazetesi yazarı Bektaşi muhibbi Yakup Kadri Karaosmanoğlu, yapılan seçimlerde İkinci TBMM'ne Mardin milletvekili seçilir ve Ankara'nın yolunu tutar. Artık, 1909'da yayımlanan ilk oyun kitabı Nirvana'dan sonra 1913'te Bir Serencam adlı hikayeleri, Kiralık Konak ve Nur Baba adlı romanları, Erenlerin Bağından adlı mensur şiirleri, Halide Edip, Falih Rıfkı ve Asum Us'la birlikte kaleme aldıkları İzmir'den Bursa'ya adlı makaleleri kitap olarak yayınlamış ünlü bir yazar ve gönülsüz bir politikacı"dır. Mustafa Kemal Paşa'nın, Atatürk'ün sofrasının demirbaş konuklarından biri olan Yakup Kadri, 1931'e kadar Mardin, sonra da 1931 - 1934 arası Manisa milletvekilliği yapacak, bu arada Mutasarrıf Asaf Bey'in kızı, Burhan Asaf Belge'nin kızkardeşi Leman Hanım'la evlenecektir (1923). Cumhuriyet ve Hakimiyet-i Milliye gazetelerinin ateşli bir yazarıdır ama, 1926'da verem hastalığı tazelenir. Yeniden İsviçre'ye yollanır. İsviçre'deki bu tedavi döneminde, Alp Dağları'ndan başlığıyla izlenimlerini yazmıştır. 1932 yılı ise, Yakup Kadri için önemli bir dönüm noktası olur. Şevket Süreyya Aydemir, Vedat Nedim Tör, Burhan Asaf Belge ve İsmail Hüsrev Tökin ile birlikte Kadro dergisini çıkarmaya başlarlar. Başlangıçta ilgiyle ve desteklenerek karşılanan Kadro dergisi, Recep Peker'in başında bulunduğu CHP yöneticilerince yaydığı düşünceler zararlı bulunduğu için imtiyaz sahibi Yakup Kadri'nin Tiran'a orta elçi atanmasıyla kapanır ve Yakup Kadri'nin zoraki diplomatlık dönemi başlar. 1935'te Prag, 1939'da La Haye, 1942'de Bern elçiliklerine atanan Yakup Kadri, 1949 - 1951 yılları arasında Tahran'da büyükelçi, 1951'den emekli olacağı 1955 yılına kadar da gene Bern'de orta elçi olarak görev yapar. 1957 yılında Ulus gazetesi başyazarlığına getirilir. 27 Mayıs Devrimi'nden sonra, CHP kontenjanından değil, Milli Birlik Komitesi kontenjanından Kurucu Meclis üyesi olur. 1961'de CHP Manisa milletvekili seçilir. 1962'de Atatürk ilkelerine ters düştüğü gerekçesiyle CHP'den ayrılır ve 1965'te de politikadan çekilir. Ömrünün son yıllarında Anadolu Ajansı Yönetim Kurulu başkanlığı yapan Yakup Kadri Karaosmanoğlu 13 Aralık 1974'te ölür ve vasiyeti gereği İstanbul'da, Beşiktaş'taki Yahya Efendi mezarlığına, annesinin yanına gömülür. Dokuz romanı, üç hikayeler kitabı, iki mensur şiir, beş anı, iki monografi, beş makaleler derlemesi ve kitaplaşmamış dört oyunu olan Yakup Kadri'nin kendi Bektaşiliğinden esinlenerek ve yıllarca devam ettiği Çamlıca'daki Bektaşi Tekkesi şeyhini model çizerek kaleme aldığı Bektaşiliğin son dönemini anlatan Nur Baba adlı romanında işlediği konu özetle şöyledir:Bir Bektaşi tekkesi çevresinde o tekkenin şeyhiyle, evli bir genç kadın arasındaki aşk. Ama romanın önemi, bu aşk hikayesinin çok iyi verilmesinin yanı sıra, Bektaşi yaşayışına Bektaşi ayinlerine ilişkin bilgiler de vermesindedir. - piriltii liked this - edebiyatsoylesileri posted this


- Doğru, geç başladım ama bu benim suçum değil. Ben yaşlarda insanların yaşadığı trajediler dizisinde arayabiliriz nedeni: 1919'da doğdum, yani Birinci Dünya Savaşı'nın hemen ertesinde. İki dünya savaşı arasındaki ağır atmosferde ve tabii Yunanistan'ı çalkalayan toplumsal, politik, ekonomik maceralar arasında büyüdüm... Taa 11 yaşımdan beri şiir yazardım. Yıllar geçti... Direnişe katıldım... Naziler tarafından ölüme mahkum edildim... İnanılmaz maceralar sonucu paçayı kurtardım... Hiç yazar olabileceğimi düşünmemiştim. İçimde işlediğim bazı konular vardı. Demek ki 1953'te ilk öykülerimi yazdım. Umut Aranıyor kitabımdaki öyküler bunlar. 152 Yunanca ve 91 yabancı baskıyı düşünürsek, kuşku yok ki eseriniz büyük bir uluslararası yankı buldu. Nedeni nedir sizce bu yankının?- İlk başta bunun bir şans meselesi olduğunu düşünüyorum. Bunun ötesinde ise, 1954'ten beri yaklaşmaya uğraştığım konuların, dünyanın bütün ülkelerinde okuyucuları ilgilendiren konular olduğunu düşünüyorum; barış, savaş korkusu, toplumsal sorunlar, özgürlük, kendilerini otoriter bir sistemin çarkının dişlileri arasında bulan insanların mücadelesi dünyanın her bir tarafında yaşayan insanları bugün de -belki de özellikle bugün- ilgilendiren konular sanıyorum. - Trajik bir soru. Kendimizi aldatmamalıyız. Güç iktidarı ellerinde tutanlarda, silahları ellerinde bulunduranlardadır. Edebiyat bu şiddet karşısında tepkisiz kalmamalı, gördüğünü korkusuzca tam olarak kaydetmelidir. İnsanların yanında olup aynı zamanda kalitesinden, içeriğinden ve stilinden de ödün vermeyen bir edebiyattan bahsediyorum. Yazar sesi olmayanların sesi olmak zorundadır. Ve iyimser olalım: Edebiyat rolünü oynamıştır - Dostoyevski'nin, Remarque'ın, Orwell'in ve daha birçok yazarın kitapları geliyor aklıma bunu söylerken. - Türkiye'nin önemli bir edebiyatı ve şiiri olduğunu biliyor ve bunları Yunanca, İngilizce ya da Fransızcaya çevrildikleri ölçüde ilgiyle izliyorum. Diğer sanat alanlarındaki -özellikle de müzik ve sinema alanlarındaki- başarılarını biliyorum. İlk ilişkim bu. Sonra da fakir kitaplarım... Çatlak üç baskı yapmış. Umut Aranıyor ve Tehlike Kolu da çok yakında çıkıyormuş. - Yeterli ölçüde tanımıyoruz Türkiye'yi. Ben iki ülke halkını ayıran herhangi bir şeyin olmadığını hissediyorum. Yüzyıllar boyunca birlikte yaşamış insanlar. Türkiye'ye seyahatlerimde -sahi en azından on kez ziyaret etmişimdir Türkiye'yi- Türklerin ne kadar canlı, temiz yüzlü insanlar olduğunu gördüm onlarla sokakta, dükkanlarda, köylerde konuşarak. Burada tabii iki ülkenin ilişkisi üzerinde politikacılar ve dış müdahalelerin oynamış olduğu yıkıcı rolden bahsetmeden geçmeyelim. Bu dış müdahaleler Yunanistan'da -sanırım Türkiye'de de- her zaman büyük ve kötü olmuştur. Yazarların ve özellikle gençlerin dahil olmak üzere, hepimizin görevi iki ülke arasındaki pürüzleri gidermek için çalışmaktır. Aralarındaki çeşitli sorunlar, Kıbrıs dikeni, her iki tarafın da kabul edebileceği bir çözüme ulaştırılmalıdır artık. - İki üç ay sonra yeni bir öykü kitabım çıkacak. Ondan sonra da ömrüm izin verirse, o kırk yıl önce yazmaya başlamış olduğum romanı bitirmeyi düşünüyorum. Tabii yaşım daha genç (ancak 27 yaşındayım - neden gülümsüyorsunuz, yedi ile iki sondan başlayarak okunamaz mı?) - Çocuklar ve yalnız insanlar. - Nefret edebilsem, şu çeşit çeşit lider ve liderciklerden nefret ederdim. - Mümkün olduğunca uzun süre genç kalmalarını salık veriyorum. Ve... -kaçınılmaz olarak- büyüdüklerinde mücadelelerini, onlara yapılmış olanları unutup, lütfen büyüklerin hatalarını tekrarlamasınlar... Söyleşiyi Türkçeye çeviren Yunanlı dostumuz Niki'ye teşekkür ederiz.


Siz onun romanını okurken, masasından kalkıp yarattığı karakterlerden birinin kimliğine bürünerek sokağa çıkarsa merak etmeyin. İz sürmek için mutlaka döner. Aranan kişi ise cinayeti çözmek için kiralanan dedektif de olabilir, siz de! Paul Auster, günümüz Amerikan yazınının en Avrupalı yazarı. New York yaşantılarını yeniden kuran bir Beckett, Brooklyn Köprüsü'nden kenti gözlemleyen bir Conrad, metroda yolculuk eden bir Kafka düşünün. Ayrıca Pascal, Ungaretti ve Paul Celan gibi olumsuzlayıcı teolog ve ozanların etkisini ekleyin.1947 yılında New Jersey'de dünyaya gelen Auster, bir süre Kolombiya Üniversitesi'nde öğrenim görmüş. Vietnam Savaşı'nın tırmandığı ve askere çağrılmanın an sorunu olduğu dönemde Amerika'yı terk etmiş. Gemilerde tayfalık yapmış, Fransa'da bir çiftlikte çalışmış (1968 yılında barikatları ve şenliği kıl payı kaçırmış olmayı önemli bir kayıp sayıyor.) Paris'te yerleşmiş ve hayatını çeviriler yaparak kazanmış. New York'a döndüğünde eleştiri ve denemeler yazmış. Romancı olarak adını ilk kez üç kısa romandan oluşan New York Üçlemesi'yle duyurmuş. Auster'in romanları rastlantı ve sürprizlerle dolu. Cinayeti çözmek için kiralanan özel dedektif sonuçta aranan kişi"nin kendisi olduğunu öğreniyor. Anlatının bir yerinde kaybolan karakterler hiç beklenmedik bir yerde yeniden ortaya çıkıyorlar. Canı sıkılan yazar, çalışma masasından kalkıyor ve yarattığı karakterlerden birinin kimliğine bürünerek sokağa çıkıyor. Yazar serüvenini kilitlendiği odada yaşarAuster, yazarın aynı zamanda bir iz sürücü, bir giz çözücü, araştırıcı olduğuna ve yazma uğraşı için serüven duygusunun, soruşturma merakının gereğine inanıyor. Yazar serüvenini kilitlendiği odada aşar. Yarattığı karakterler kimi kez kendisinden bağımsızlaşır ve sokakta, günışığında kendi yazgılarını yaşarlar. Yazar ve karakterlerin yazgılarının kesiştiği zamanlar da olur. Anlatıcının "alter ego"ları olan bu karakterler birbirlerini uzaktan ve gizlice gözlerler. Bu açıdan bakıldığında Auster'in romanları, Rene Magritte'in bir tablosunu çağrıştırıyorlar. İki ayna arasında yazar kendi suretini izlerken aynı zamanda görüntüde olmayan bir ikinci kişi tarafından gözleniyor. Yazma eylemi ve yaratma süreci Auster'in en gözde izleklerinden. Hemen bütün önemli roman kişileri yazıyorlar. Auster, New York Üçlemesi'nde polisiye roman ve "film nour öğelerine başvurur. Üçlemeyi oluşturan romanlardan Sırça Kent'in (City of Glass, 1985) kahramanı Quinn, takma ad altında polisiye romanlar yazmaktadır. Quinn, romanlarında yarattığı özel dedektif Max Work'ten daha gerçek ve daha önemli değildir. Quinn gönüllü olarak bir tuzağa yakalanır ve çok dolambaçlı bir bilmeceyi, bir puzzle"ı çözmeye çalışır. Bir gün telefonu çalar. Numara yanlış düşmüştür; hattın diğer ucundaki kişi gerçekte Paul Auster adlı dedektifle görüşmek istemektedir. Quinn bu rastlantıyı değerlendirir ve kendisini Paul Auster olarak tanıtır. Özel dedektif Paul Auster'in kimliğini kabullenen Quinn, üstlendiği olayı çözmeye çalışırken tam bir klinik yitimine uğrayarak kendisini kurmaca dedektifi Max Work ile de karıştırır. Onun adı siyah, beyaz veya maviKilitli Oda üçlemeyi oluşturan romanlardan bir diğeri. Romanın başlığı, yazma eylemi süresince yazarın yalnızlığını vurguluyor. Kilitli Oda'nın ana karakteri çoğu zaman, izini bulmak için uğraştığı yakın dostu Fanshawe'e benzetilir. Yine New York Üçlemesi içinde yer alan Hayaletler'de Auster bu kez karakterlerini renklerle adlandırır. Siyah, beyaz ve mavi. Ay Sarayı, bir bakıma New York Üçlemesi'ndeki saplantısal dedektiflik oyunlarının ve serüven arayışının devamı. Bir tür Girit labirenti; fakat aynı zamanda hüzün verici bir komedi. Genç bir adamın kimlik arayışının öyküsü. Anlatının anahtar sembolü Ay, bu arayışı ve aydınlanmayı simgeliyor. Anlatıcının adı, üç serüvenci gezginin adlarının toplamıdır: Marc, Stanley, Fogg. Ailesinin bütün diğer bireylerinin izlerini yitirmiş; onlarla hiçbir ilişkisi kalmamıştır. Evindeki eşyalar, dayısının paketleyip bavullara yerleştirdiği kitaplardan ibarettir. Fogg bu kitapları okur ve birer birer satar. Üniversiteyi terk ederek Central Park'ta başıboş bir hayatın cazibesine kapılır. Askere çağrıldığında psikiyatriste yoksulluk ve yalnızlığı tercih nedenini açıklar: İki yıl önce kişisel ve felsefi nedenlerle hayatı belirleyen rastlantılara teslim olmuştur. Dünyanın kaosuna bırakmıştır kendisini. Belki de bu yolla hayat ona gizli uyumu ifşa edecektir. Fogg, tıpkı Kral Lear gibi yaklaşmakta olduğunu sezinlediği fırtınaya ilenç yağdırır. Bir rastlantı sonucu Fogg, gözleri görmeyen, aşırı titiz, seksenlik Effing'in sekreteri olur. Ölüm döşeğindeki yaşlı adam Fogg'a yaşamöyküsünü dikte etmektedir. Effing, bir zamanlar genç bir ressam iken çöldeki dev mezarlıkta ölüme terk edildiğini, bir mağarada aylarca ölüme karşı koyduğunu ve sonunda yeni bir hayat keşfetmiş olduğunu anımsar. Effing'in yaşamöyküsü Fogg'unki ile çakışır. Bu noktadan itibaren anlatı, yüzyıl başlarından insanoğlunun Ay'a adım attığı 1970 yazına; New York'tan Kaliforniya ve Vahşi Batı'ya kayar. Kızılderili inançları ile modern kent motiflerinin kaynaştığı fantastik bir peri masalına dönüşür. Belleğin kitabı bir zarfa sığacak kadar uzundurNew York Üçlemesi'nden sonra yazılmış olmasına karşın, Yalnızlığın Keşfi, Auster'ın yayımlanan ilk yapıtı. Yazar, Yalnızlığın Keşfi'ni babasının ölümünün hemen ardından kaleme almış. İki bölümden oluşuyor. İlk bölümde babasıyla ilişkilerini, bunun kişiliği üzerindeki etkilerini gözden geçiriyor. Belleği bir anıdan diğerine, bir izlenimden bir başkasına hızla atlıyor. Bu anı ve izlenimler ile bir hayatı yeniden kuruyor. Auster'in babası duygularını hiç açığa vurmamış, bunları daima kendisine saklamış, karısına ve oğluna soğuk davranmış, boşandıktan sonra New Jersey'de yalnız ve oldukça sağlıklı bir yaşam sürmüş. Aile köklerinin daha derinlerine inen Auster, ondokuzuncu yüzyıl sonlarındaki büyük Musevi göç dalgalarıyla Rusya'dan Orta-Batı Amerika'ya sürüklenmiş olan büyükbabasını anımsıyor. Auster, bir daktilo dedektifi. Anıları yazma süreci içinde bir aile gizini de çözüyor. Bir zarf içinde bulduğu fotokopi ve gazete kupürlerinden, büyükbabanın, oğlunun gözleri önünde karısı tarafından öldürülmüş olduğunu öğreniyor."Belleğin Kitabı başlıklı ikinci bölümde Auster kendisine yapıntı bir kimlik ediniyor: A. Kendisinden üçüncü tekil kişi olarak söz ettiği bu bölümde evliliğinin çözülüşünü ve oğlu Daniel ile ilişkisini irdeliyor. Avrupa'ya yaptığı yolculukları, Paris'teki gençlik yıllarını ve New York'a dönüşünü anımsıyor. Belleğin Kitabı"nda ayrıca Auster'in eleştirel meditasyonları da yer alıyor. Bir diğer anlatımla, Collodi, Pascal, Kafka, Rembrandt, Vermeer gibi etkilendiği yazar ve sanatçıların, Paris'te yaşadığı dönemde şiirlerini İngilizceye çevirmiş olduğu Mallerme'nin portrelerini çiziyor.


Eşsiz hikayelerinde hayat hep ortasından yakalanır; ne başlangıç, ne düğümleniş, ne de keskin sonuçlar. Beylik hikaye tanımını altüst etmiştir. Kendini gizleyişlerinde yapıtına imza atmaktan kaçınan eski ustaların inceliği yakalanır. Eseri üzerinde ciddiyetle durmamak ise bize özgü çarpık zihniyetin acı göstergesidir. Selim İleri'nin kaleminden Bir Büyük Usta. Doğumu tam altı gün önceye rastlıyordu: 29 Mart 1883. Nankörlükle bezenmiş edebiyatımızın yitikleri arasında onu da saymak, anmak gerekir mi, pek kestiremiyorum. Çünkü o, zaten kendini gizlemiş: M. Ş. E.'nin Memduh Şevket Esendal adının kısaltması olduğunu ne zaman öğrendim, hatırlamıyorum. Edindiğim ilk öykü kitapları beyaz kapaklı, dümdüz, kırmızı M. Ş. E. yazılıydı. 1960'larda, Sahaflar'dan edinmiştim. Vurulduğum öykülerle donanmıştı bu kitaplar. Kitaplardan önce ilk bilgileri Tahir Alangu'nun Cumhuriyet'ten Sonra Hikaye ve Roman, Cevdet Kudret'in Türk Edebiyatında Hikaye ve Roman inceleme - antolojilerinden devşirmiş olmalıyım. Alangu da, Cevdet Kudret de büyük bir hikayeci olduğunu belirtiyorlardı. Adının gizi konusunda Cevdet Kudret şöyle diyor:Hikayelerinde ve romanlarında çoklukla 'M. Ş.', 'M. Ş. E.', ara sıra da 'Mustafa Memduh', 'Mustafa Yalınkat', 'M. Oğulcuk', vb gibi takma adları kullanmıştır. Bunu, 'edebiyatı küçümsemek' diye yorumlayan olmuşsa da genellikle kullandığı 'M. Ş.' ve 'M. Ş. E'yi -Divan ve Halk edebiyatı geleneğimizde olduğu gibi- birer 'mahlas' diye görmek daha doğrudur. Yazılarında kendi adını kullanarak sanat alanında ün alıp bundan siyaset hayatında yararlanması olanağı varken, siyasetçi kişiliğiyle sanatçı kişiliğini birbirinden ayırmış, siyasetin gölgesini sanatına sıçratmak istememiştir."Günümüzün her ne yoldan olursa olsun, ünlenme çaba ve girişimlerine o kadar ters düşen bu tutum için Alangu da konuşmak ihtiyacını duymuş:"M. Ş. E., ölümüne yakın yıllara gelinceye kadar, daha çok politika alanında tanınmıştı. Sanat yolunda acelesi, ün kazanmak için telaşı olmamıştır. Sanatçı kişiliği hiç göze çarpmadan, kendisi de bunu isteyip aramadan, 1946 yılına kadar bir yeraltı suyu gibi aktı geldi."Esendal, Çorlu'da doğmuş. Babası Rumeli göçmenlerinden, çiftçi Mehmet Şevket Bey'miş. Esendal'ın öğrenim hayatı bölük pörçük; kendi kendisini yetiştirmiş. 1906'da İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne giriyor. Kurtuluş Savaşı yıllarında Ankara hükümetinin yanında yer alıyor ve ortaelçilikle Azerbaycan'a gönderiliyor (1920-1924). Bir dönem İstanbul liselerinde öğretmenlik. Sonra yine elçilik görevi; Bilecik milletvekilliği (1938-1950). 1941-1945 arası Cumhuriyet Halk Partisi Genel Sekreteri. 16 Mayıs 1952'de Ankara'da ölüyor. İşte özetin özeti yaşamöyküsü. Esendal içtendir; okuruyla karşılıklı söyleşir gibidirEsendal modern bir hikayecidir. Olanca iddiasız tutumunda onu yeniye, modern olana alıp götürense, en başta, büyük içtenliğidir. Öykülerinde 'edebi' olmak endişesinden alabildiğine uzak duruşu, gerçek, has bir edebiyat adamının seçimi sayılmalıdır. Büyük içtenlik, dedim; Esendal karşılıklı söyleşir gibidir okuruyla, tatlı tatlı anlatmakta, yorumu bizimle paylaşmak istemektedir. Okura kimileyin dedikodular fısıldar, kimileyin yakınır; sizin de dertlerinizi, kaygılarınızı, sevinçlerinizi dinlemeye hazırdır. Peki, kolay mı böylesi bir öykü havası yakalamak? Alangu yanıtlıyor:Onun, anlattıkları karşısındaki bu sinirsiz rahatlığı, gerçeği öğrenmesinde harcadığı uzun emeğin tabii bir sonucudur. Esendal, bir toplum düzeninin, bu milletin yüzyıllar boyunca yaşayışının sürüp getirdiği güzel ve iyi törelerin, milli değerlerin ayıklanmış bütünü ile Batılı tekniğin birleşmesinden meydana gelecek yeni bir düzenin, savunucusu ve habercisiydi. İnsanların kötülüklerinden bahsederken, bu mutlu gelişmeyi göz önünde tutarak, bunların hepsinin iyiye varacağını duyurarak babaca bir hoşgörürlükle anlatmaktadır."M. Ş. E. roman alanında uzun yıllar tek bir eseriyle, Ayaşlı ile Kiracıları'yla (1934) tanınıyordu. Bilgi Yayınevi, Muzaffer Uyguner'in emeğiyle usta yazarın iki romanını daha sundu okura: Vassaf Bey (1983), Miras (1988). Çok değerli, incelikli bir romancıyla tanıştık. Yeni Ankara'da Cumhuriyet'in yarattığı umutlarVassaf Bey'e gelince, eser, 1930'lar Ankara'sında, yeni başkentte bir aşk masalı niteliğindedir. Öte yandan bu aşk ilişkisi, neredeyse, geçmişin görücü yönteminden izdüşümler taşır. Orta yaşı aşkın Vassaf Bey, birbirini hiç tanımamış genç erkekle genç kızı ayrı ayrı tanımış, beğenmiş, sevmiş; onların bir arada mutlu yaşayacaklarını, bir yuva kurabileceklerini sezinlemiştir. O yuva, Vassaf Bey'in ölümünden sonra, ama Vassaf Bey'in hayattayken hazırlamış olduğu plan sonucu kurulur. Genç kız ve genç adam birbirlerini usul usul tanırlar, Vassaf Bey'in haksız olmadığı ortaya çıkar. Vassaf Bey, tıpkı Ayaşlı ile Kiracıları gibi, umut dolu bir romandır. Ankara'nın odak seçilmesi, söz konusu umudun yeni düzenden, Cumhuriyet'ten kaynaklandığına işaret eder. Andığım iki romanla Yakup Kadri'nin umarsız Ankara'sı karşılaştırılsa, hayli ilginç toplumsal veriler derlenebilecektir. Esendal, umudunu, işinde gücünde, kendi halinde, çalışkan, iddiasız, gayretli yurttaşlara açar... Yazarın bilinen son romanı Miras, aslında, 1924'te tefrika edilirken yarım kalmıştır. İmparatorluğun çözülüşünü panoramasına katan bu romanın çok usta işi anlatımı, üslubu, alçakgönüllü Esendal'ın romancılığımıza o yıllarda neler armağan etmiş olduğunu ancak bugün söyleyebiliyor. Kimbilir ne çok zaman harcanmasıyla! Hikayeciler bu yurdun içli, duygulu evlatlarıdır1970'lerdeydi, Bilgi Yayınevi'nin sahibi Ahmet Tevfik Küflü, M. Ş. E. öykülerinin hayranı olduğunu, bu öykülerin tümünü devşirip yayımlamak istediğini söylerdi. Nitekim isteğini gerçekleştirdi. Adam Öykü dergisinin mart-nisan sayısında, 'Öykü dünyasından haberler'i okurken bir Esendal haberine çok sevindim:İstanbul İl Kitaplığı'nda düzenlenen toplantıda Esendal'ı irdeleyen konuşmacılardan Muzaffer Uyguner, dinleyicilere iki defter gösteriyor. Defterlerde elyazısıyla Esendal'ın anıları; bunlardan 1925 tarihli Tahran Günlüğü yayımlanacakmış. 1050 sayfayı bulan öteki anılar ise Esendal'ın çocukluk dönemine ilişkinmiş. Bu önemli eserlerin -yazık ki- satış rekorları kırmayacağını biliyorum. Yine de Bilgi Yayınevi'nin yayımlama onurunu taşımasını dilemekteyim. Siyaset hayatının ortasında bir ömürboyu yazma arzusunu, edebiyata bağlılığını asla yitirmemiş Esendal'ı gerçekten özümsediğimizi elbette ileri sürmeyeceğim, süremeyeceğim. Keşke sürebilseydim... Onun kendini gizleyişlerinde, eserine imza atmaktan kaçınmış eski ustaların inceliği yakalanıyor. Gün ışığına çıkmakta olan toplu eseri üzerinde ciddiyetle durmuyor olmak, bize özgü çarpık zihniyetin açı göstergesi. Gazetelerimizde, televizyon kanallarımızda Jules Verne'in yeni bulunmuş romanı haber olabiliyor; ne Vassaf Bey için, ne Miras için aynı heyecan yaşandı. Sonra bir başka usta hikayecimizin, Vüs'at O. Bener'in saptadığı şu müthiş sözler; Bener'e şöyle diyor Esendal:Hikayeciler, bu yurdun içli, duygulu evlatlarıdır. Onlar nasıl bir yurt özlediklerini söylüyorlar, kendilerine dokunan hadiseleri ortaya döküyorlar, bir iş görüyorlar, iş! Gezevelik değil bu!.. Bakmayın siz o sanatı hor görenlere."Yurdun içli, duygulu evlatları... Bu söz kulaklarımızda çınlayakalsın!..


1. Dünya Savaşı başladığında Ahmet Haşim 28 yaşındaydı. Askere alınmış Çanakkale'de Anadolu'nun çeşitli bölgelerinde görev yapmıştı. İstanbul'a dönüp İaşe Nezareti'nde çalışmaya başlamadan önce bir süre kendi başına kalmayı tercih etmişti. Bu dönemde kapısını çalan Ruşen Eşref, şaire edebiyat yaklaşımı ve çağdaşlarıyla ilgili fikirlerini sormuştu. Göl Saatlerinin şairini, sakin bir evin arka bahçesine bakan sessiz bir odasında gördüm. Bu sade odaya koyu kırmızı perdelerle örtülü pencerelerden tatlı sabah ışıkları, uysal ve cana yakın gölgeler dolduruyordu. Küçük küçük raflarda birçok kitaplar vardı. Hemen hepsi de "Mercure de France adlı mecmuanın neşretmiş olduğu eserlerdendi... Yeşil masa üzerinde Rus semaveri kaynıyordu. Yedi - sekiz yıl kadar önce şiirimize, sanki kayan ve akan yeni bir dünyanın altın kapılarını açan Ahmet Haşim Bey, Çanakkale'deki askerlik hayatını, Anafarta denizlerinin üzerinde kırmızı gün batışlarını bana, zevk veren bir dil ve ifade ile resim halinde çizdi. - Çoktan beri İstanbul'dan uzaklarda dolaşıyorum. Edebiyata ait mevzular ve meseleler bizde biraz da Paydaht dedikodusu mahiyetinde bir şeydir bilirsin. Dışarıda olanlar bundan pek haberdar değildir. Onun için size bu hususta söyleyebileceğim çok şey yoktur. Bununla beraber bugünkü sanat dediğiniz şey dünkü sanat diyeceğiniz şeyden bana pek de farklı görünmüyor. Kabiliyet ve samimiyet farklarından başka ortada göze çarpan bir şey yoktur. Zaten bugün yazanların birçoğu dün de yazıyorlardı değil mi? Fakat dün onları gölgelemiş bulunanlar bugün artık sessizliğe bürünmüş bulunuyor. Onun için bunlar sizi bu kadar meşgul ediyorlar. Gülümsedi ve gülümsedim. Koltuğundan ayağa kalktı. Çaylan mavi nakışlı Çin kaselerine boşalttı. Ve masanın etrafındaki iskemlelerden birine oturdu. O edebiyatın üstadları hakkında ne düşünürsünüz, dedim. Fakat Yahya Kemal'le Yakup Kadri'den bahsedecektiniz. - Evet, onlardan bahsedelim. Bu ikisi bütün son edebiyatımızdır. Yahya Kemal, eski Yunanistan'ın Lezvos kıyılarında; yaprakları gümüşten bir zeytin ağacının gölgesinde uzanmış; beyaz mermer harabe sütunları aralıkIarından Akdeniz'in maviliklerini seyrediyor zannedilir ki bu şair Menderes kenarında Santüreslerle güreşmiş ve kamışlarda yankılar perileriyle konuşup şakalaşmıştır. Stenfal bataklıklarını kaplayan ördek bulutlarını dağıtan eski kahraman ne ise, Yahya Kemal de edebiyatımız için odur. Onun okları, şiirimiz üzerinde yatan bütün ölüm kuşlarını dağıtmış ve bazıları edebiyatımızın Neme devini boğmuştur. Edebiyatımız onunla ışık ve havaya kavuşuyor. Türkçülüğün en güzel teorisini bu şair getirdi. Onun tasavvur ettiği Türkçe'de terkip ne kadar yoksa o kadar da hece vezni ve olgaç, uçgaç çeşidinden kelimeler de yoktur. Ahlak ve estetik bahislerinde fazilet bazen aynı şeydir. Büyük sanat, büyük fazilet gibi çocukça aşırılıklardan, kadınca coşkunluklardan sakınmak, çok hissedip çok esirgemek ve sözleri pek gizli bir kuvvetle, pek derin ürpertilerle harekete getirmektir ki Yahya Kemal'in sanatı işte bu sanattır. Enli dehlizlerde saydık on trilyon on kemer beytini okudu. Güzel, güzel! diye güldü. - Zannederim ki son zamanlarda hemen her şey dediler. Gazetelerde görüyorum. Her gün yeni bir ilim, yeni bir alim, yeni bir sanat ve yeni bir dahiden bahsettiler. Birçok dahiler var ortada, fakat bir tek dahice eser yok. Ben kendi hesabıma, şimdiye kadar gerçekten üstünde durulabilecek bir milli edebiyattan bahsedildiğini bilmiyorum. Size itiraf edeyim: Ben fazla bir Avrupalılıktan pek hoşlanmam; bazen Anadolu türkülerini dinlemekten sonsuz hazlar duymuşumdur. Ayaş'tan Ankara'ya dönerken bir gece, arabacının söylediği şarkıları belki bütün bir Servetifünun edebiyatına tercih etmekte tereddüt etmem. Fakat, buna rağmen, ben bu yeni milli şiirden ne bir şey anlıyorum, ne de hoşlanıyorum. - Türkçe gerçekten de sadeliğe doğru mühim bir gelişme gösteriyor. Bu bahiste Ziya Gökalp'in mütevazı bir hava içinde gösterdiği gayret herhalde unutulmayacak. Fakat milli şiire gelince, böyle bir şey icat etmeye bilmem lüzum var mı? Her dilde olduğu gibi Türkçe'de de çok eski zamanlardan beri doğup süregelmekte olan bir milli şiir var. Onu, şairler değil, isimsiz halk yapmıştır. Dille meşgul olan bütün ilim akademileri birleşse, halka ait olan o mukaddes sazın tellerinden, gülünç olmayan bir sesi yine de çıkaramaz. Taklit, hiç bir suretle yaşayamaz. Onun için, bu tarzdaki tecrübeler de bence kökleşmeyecektir. Hece veznine gelelim: Hece vezni, zannediyorum ki, Türk köylüsünün veznidir. Aruz vezni de, Türk köylüsünden büsbütün başka bir şey olan, şehirlilerimizin veznidir. Çünkü iki taraf da, karşılıklı olarak, birbirlerinin vezinlerinden hoşlanmıyor. Gerçek budur. Başka milletlerde böyle şehirli, vezni, köyde vezni diye ayrı vezinler var mıdır, yok mudur? Bu bizim bahsimizin dışındadır. Bizde böyle acayip bir vaziyet bulunmaktadır. Ancak, acayip hadiseleri normal bir hava içinde birleştirmeye muktedir olan, dünyada hangi insan vardır? Hadiseler arasındaki mantıksızlıktan şaşıp kalan, kararsızlığa düşen kimdir? Eğer yeryüzünde böyle bir adam bulunuyorsa, o adamın aklı başında bir kimse sayılmaması lazım gelir. Zannederim ki hece veznini şehirlilerin, yüksek tabakanın vezni yapmayı ilk düşünen şair Mehmet Emin'dir. Bu hassas şair Anadolu'yu dolaşmış, o toprağın şiiriyle sarhoş olmuş ve bu sarhoşluk onu bir çeşit alicenaplık havası içinde, demokrasi merakına götürmüştür. Mehmet Emin'in büyük şiiri, bir ıstıraba deva olmak üzere yazılmıştır. O şiirin manasına hürmet edelim; fakat dokunuşu ve yapısı bakımından o şiir milli olmasa gerek. Hece vezniyle benim anladığım milli şiiri yalnız iki kişi yazmıştır: Filozof Rıza Tevfik Bey ve İhsan Raif Hanım Efendi. Bu bahiste bir tek isim tanıyorum: Halide Edip Hanımefendi. Fakat bunun Türkçülüğü de Gabriel Rossetti'nin Türkçülüğüdür. - Ben ne deriiim!.. Ben derim ki Şinasi'den evvelki edebiyat, Şinasi'den sonraki edebiyattan daha az sun'i ve daha çok samimidir. Şüphe yok ki her ikisi de birer taklit edebiyatı idi; fakat birinin taklit ettiği Şarktı. Bu milletin, ana yurdundan gelirken göç yollarına tesadüf etmiş olan bildik, tanıdık bir şark ötekinin taklit ettiği ise yabancı bir batı ve yabancı batının yabancı olan duygulan, duyuşları idi. Şarklılar, az farklarla, birbirine benzerler; seyahat edenler bunu görmüşlerdir. Türk, Arap ve Acem'in adeta birbirlerine karışmasından ortaya çıkmış bir örneği olan Osmanlı Türkü ise, bunların hepsine birden benzer. O, rahat ve ölçülü bir hassasiyet içinde yaşar. Hayatı karışık manalarla yüklenip düşünmekten nefret eden, güler yüzlü, sade, rind ve kalender yaradılışta bir insandır. Bu sadeliği çininin üç renginde, nakışın tekrarlanan çizgisinde, şiirin sınırlı mevzularında, musikinin ısrarlı tek nağmesinde, mimarlıkta binaların medrese ve cami tipi etrafında dönüp dolaşmasında görülmez mi? Osmanlı Türk'ü için Norveçli Ibsen ve dolaşık ruhlu Barres birer acayip şeydirler. Şinasi'den sonrakiler hep bu acaip şeyleri Türk edebiyatı için kendilerine örnek edinmişlerdi. Şinasi'den evvelkiler ise, onlar da sade insana daha çok yakın idiler. Onlar samimi, usul ve erkam bilen, seven adamlardı. Adetlerine göre elbiseleri, zevklerine göre hayatları ve bu hayatı sürdürüş tarzları vardı. Şiirleri dikkatle okunursa kendilerinin hususiyetlerini, zamanlarındaki sedirin, iskemlelerin ve lambanın şekline, eğlencelerinin nelerden ibaret olduğuna, hatta çiçeklerinin cinsine kadar, her türlü özelliklerini bu şiirlerden anlayabilmek mümkündür. Onların hayatları ile şiirleri arasındaki bağlılık o kadar sıkı idi. Eskilerin sevgilileri, Petrarca'nın Laura'sı ve Dante'nin Beatrice'si tarzında levend ve şahane mahluklardı. O sevgililer. Şinasi'den sonraki şiirin sevgilileri ile karşılaştırınız. Bu karşılaştırmadan ruhlarımız adeta utanır. Perde aralarından sızan ışık huzmeleri, koyu renk yaldızlı kağıtlarla kaplanmış duvarlara asılı Baudelaire'le Veriain'in çerçeve camlarını yer yer pırıldatıyordu. Haşim Bey, sigarasını bırakıp fokurdayan semaverden Çin kaselerine birer çay daha boşalttı. - Maalesef aklımın beğendiğini ruhum çok zaman sevmemiştir. Bundan, tabii mahzunum. Bana derlerse ki sanat nasıl olmalı? Ben düşünür ve derim ki: Halkın üzerinde dalgalanan, yine halkın büyük ortak ve samimi sesi olmalı. Ve derim ki tek başına bulunan ruhlar üzerinde parazit bazı otlar gibi biten şahsi sanat, milli bünye için zararlı değilse bile lüzumsuzdur. Fakat ben bu büyük sanatı kendim için istemiyorum. Benim istediğim sanat, mananın ve ahengin birbiri içinde eriyip kaynaşmasından meydana gelen sanattır, Ben bu Çin kasesinde neden çay içiyorsam, şiiri de onun için yazıyorum. Sırf bir lezzet meselesi. -Serbest nazım, hassasiyetime göre biçtiğim bir nazımdır ki bunun edebiyata getirilmiş yeni ve hususi bir tarz şeklinde anlaşılmasını, öyle kabul edilmesini fazla bulurum. Ben kendi hesabıma, bu tarzdaki tecrübelerimden pek memnunum. Bu hususta başkalarının ne düşünebileceğini tabii bilmiyorum. Bu soruyu ömür boyu bekleyenlere sorun! - Azizim, siz bu sualinizi arkadan resim çıkartıp neşredenlere sorunuz. Onlar, bir ömür içinde böyle sualleri beklediler. Ben herkes gibi, herkesten farklı olmayan bir insanım. Şairi bu sıcak ve loş odasında bıraktım. Bu sanat havası dolu konuşmanın ruhunda uyandırdığı hazla yanından ayrıldım. - pativekili liked this - hilal-sadecehilal liked this - edebiyatsoylesileri posted this


Türkiye'de Benden Selam Söyle Anadolu'ya adlı kitabı ile tanınan Yunanlı yazar Dido Sotiriyu, 1987 yılında TÜYAP kitap Fuarı'nın çağrılısı olarak İstanbul'a geldi. 65 yıl aradan sonra yapacağı Türkiye seyahati öncesi konuşurken heyecanını gizlemiyordu... Sotiriyu Gerçek yazar, eserlerini sahte kahramanlara dayayıp, kendi görüşlerini okurlarına aşılamaz. Gerçekler zaten kendiliğinden hareketli ve başlı başına birer öykü, birer eserdir. Gerçek yazar, istikbalin geçeceği yolu açmalıdır diyor. Bu ikisi dışında Komut, Yıkılıyoruz ve Alevlerin İçinden adlı kitapları da bulunan Sotiriyu, Komut'ta Yunanistan'daki savaş sonrası siyasi gelişmeleri, yabancıların ve gizli haber alma örgütlerinin rolünü anlatıyor. Yıkılıyoruz adlı yapıtı Yunanistan'ın 1950 1960 yılları arasındaki işsizlik gibi sosyal sorunları ve Almanya'ya başlayan göçten sonra ortaya çıkan yeni ortamı işliyor. Alevlerin İçinden adlı kitap ise Küçük Asya felaketinin öyküsünü anlatıyor. 1923 mübadelesiyle Anadolu'dan Yunanistan'a geldiğimde, küçük ve ruhen yaralı bir çocuktum. Çocukluk yıllarında yaşadığım iyi ve kötü anılar belleğimde yer etmişti. Bu anılarımı çocukluk yıllarımda yazamazdım. Daha sonraki gençlik yıllarımda da bu kez Yunanistan'da zor yıllar yaşadım. Alman işgali, direniş ve iç savaş yılları... Küçük Asya felaketi ile ilgili ilk kitabımı savaş yıllarından sonra yazabildim. Ölüler Bekliyor adlı bu kitabım, o dönem için olay yaratmıştı. Paris'te Sorbonne Üniversitesi ve diğer Avrupa üniversitelerinde belgesel dersler için örnek gösterildi diyor Sotiriyu. Benden Selam Söyle Anadolu'ya yani Yunancadaki adıyla Kanlı Topraklar, bu yakınlarda 41. baskıya ulaştı. İlk yayımlandığında Tolstoy'un Harp ve Sulh'una da benzetilen kitapta yazar, savaş sırasında benliklerin yitiren, hayvansı duygularını sergileyen insanların tragedyasına örnek verdiğini söylüyor. Benden Selam Söyle Anadolu'ya'dan bazı alıntılar Yunan ilkokullarında ders konusu oluşturuyor. Lise yıllarında da yineleniyor. Yazara göre demokrasinin ilkelerine saygı gösterilen Yunanistan'da ilerici öğretmenler, öğrencilere bu kitabı örnek göstererek, şovenlik duygularının sonuçlarını gösteriyorlar. Federal Alman Cumhurbaşkanı Weizsacker'in bir konuşma sırasında kitabının sonundaki cümleye atıfta bulunması ise Sotiriyu'yu çok duygulandırıyor. Kitabın sonunda hem Türkçe hem Yunanca Kahrolsun Neden Olanlara yazılı. - edebiyatsoylesileri posted this


Kedilere düşkünlüğüyle olduğu kadar, sıradışı hayat hikayesiyle de tanınan Colette, Fransızların en nev-i şahsına münhasır yazarlarından. Edebiyata olan tutkusunu babasından alan Colette'e ondan bir miras kalmış: Doldurulması gereken binlerce sayfa. Seferlerim, ya da Silah Arkadaşlarının Birinin Gözüyle Mareşal Mac-Mahon. Yüzbaşı'nın ölümünden sonra (1905, Colette 32 yaşındadır), Achille kitapların yerini değiştirirken açıp bakmış. Bir de ne görsün: Sadece beyaz sayfalar, her ciltte yüzlerce. Colette Sido"da, doktor olan Achille'in bunları reçetelerini yazmak için, annesinin reçel kavanozlarının ağzını kapatmak ve çekmecelere sermek için kullandığını anlatıyor. Torunları resim çizmek için kağıtları koparmışlar, yine de kağıtlar bitmemiş. Colette de kendi payına düşeni almış: "Yazmaya yeni yeni başladığımda bu görünmez mirası kullandım. Bu sayfaların sadece bir tanesi yazılıydı: Aşkla bitirilmiş ve imzalanmış tek sayfa, ithaf sayfası: "Sevgili ruhuma, sadık kocası: Jules-Joseph Colette. Aslında Colette babası öldüğünde yazmaya yeni başlamış sayılmazdı; kendisinin yazdığı ama kocası Willy'nin imzasıyla çıkan Claudine dizisini bitirmişti. Aslında bu hikayenin en eğlenceli tarafı, Yüzbaşı'nın gerçekten yazmış olması. 1970 savaşından sonra bir deneme yayımlamış: Orduya, Fransa Halkına, Meclislere. Coğrafya, topografya tutkunuymuş, sayısız makale kaleme almış.


İlk kez 1971'de yayımlanan Şükran Kurdakul'un Şairler ve Yazarlar Sözlüğü, 1999 yılına kadar her basımda genişletilerek altı kez basıldı. Sözlüğün dördüncü basımının ardından, Kurdakul, şair ve yazarların seçimindeki ölçütler ve diğer eleştirilerle ilgili soruları yanıtlamıştı. - Şimdi eskileri dönemlerine, yapıtlarıyla etkilerini göz önünde tutarak aldım. Onlar zaten edebiyat tarihlerinde, ansiklopedilerde bu türden sözlüklerde bulunan kişiliklerdi. Bu nedenle Dede Korkut'tan XIX. yüzyılın sonlarına kadar uzanan dönemde seçim açısından pek bir sıkıntım olmadı. Bir araştırma kitabı olmadığı için genel yargılarla yetinmek olasıydı. Çağdaş edebiyatçıların seçiminde üç - dört ölçütü benimsedim. Birinci ölçüt, yine yazarın ya da şairin yapıtlarıyla dönemi içinde hareket uyandırması. İkinci ölçüt verimliliği, sürekliliğiydi. Şimdi burada diyelim yedi - sekiz kitabı çıkmış bir yazarın niye sözlükte bulunmadığı gibi bir soruyu yanıtlamak da bana düşüyor. - Sorunuzun ilk bölümünde adı geçen romancıları kimi edebiyat tarihçileri, aşk ve serüven romancıları olarak nitelemişlerdir. Bizim edebiyatımızda bu tür roman, deyim yerindeyse, geleneğini Saffet Nezihi'nin kitaplarına bağlayabiliriz. Bu yazarın özellikle Zavallı Necdet adlı romanı İkinci Meşrutiyet öncesinden Cumhuriyet dönemine kadar okur bulmuştur. Genel çizgileriyle aynı yapı ve içerik özellikleri gösteren bu roman türünün öteki çalışanlarından Mükerrem Kamil Su ile Muazzez Tahsin Berkant'a yer vermekle yetindim. Şule Yüksel Şenler, bunu da ben ekleyeyim, Münevver Ayaşlı'yı izliyorum. Onunla aynı dünya görüşünde olduğunu söyleyebileceğimiz Emine Işınsu'ya yer vermekle bu anlayış karşısında nesnel olduğumu gösterdiğimi söyleyebilirim. - Sözlüğün birinci basımını ancak 767 şair ve yazar oluşturuyordu. Bu sayı ikincide 815, üçüncüde 1078, dördüncüde 1143'e ulaştı. Sözlük genişleme olanağını buldukça öne sürdüğünüz gelişmeler daha fazla göz önünde tutulabilir. Ama şu nokta üzerinde durulmasını istemek de benim hakkım. Dede Korkut'tan günümüze 767 yazar ve şairi kapsayan birinci baskıda dahi Berna Moran'dan Atilla Özkırımlı'ya, Şerif Hulusi'den Kemal Sülker'e, Emin Türk Eliçin'den Emin Özdemir'e kadar alanlarında ün yapmış yazarlara yer verilmiştir. - Çağdaşlaşma süreci içinde düşün yaşamımıza birinci dereceden katkısı olan yazarlar arasında dil, tarih, felsefe ve toplumbilim alanlarında çalışan kişilikler var. Basında yazar olarak çalışanlar var. Ben gene birinci basımdan itibaren diyelim tarih ve felsefede Yusuf Akçora, Agop Dilaçar, vb. Başkalarının yanı sıra Cumhuriyet döneminin yetiştirdiği dilbilimcilerden Berke Vardar, Özcan Başkan, Doğan Aksan gibi alanlarında ün yapmış kişiliklere de yer verdim. Bu seçimde de sözlüğün oylumu açısından eksik bıraktıklarım olabilir, atladıklarım da olabilir. - Benim demek istediğim şuydu: Önce çağdaşlaştırmak süreci içinde yapıtlarıyla gelişmeye katkısı olduğu kabul edilen, ilk felsefe dergisini çıkaran, ilk toplumbilim kitabını çıkaran gibi kişiliklere karşı görevi yapmak gereği, sonra ötekiler. Yapılan eleştiriler içinde Nazım Hikmet'in bir şiirinde adı geçti diye Kemal Ahmet gibi dönemi içinde de ilgi uyandırmamış bir yazarın bulunmadığı da vardır. Sorun bir kişiye bağlı olan bir çalışmanın yapısında görülebilecek aksaklıkların saptanmasıdır. Önay Sözer, A dergisinden (1956) bu yana ilgiyle izlediğim bir yazar. Yazko'nun roman yarışmasında yargıcılar kurulu üyesi iken Öteki adlı romanına oy vermekten onur duyduğum bir yazar. Ama son yıl şimdi Avrupa'da bulunduğu için kendisiyle ilişki kuramadım. İlber Ortaylı ise Kültür Ansiklopedisi'nde birlikte çalıştığım, geleceğine güvendiğimiz tarihçilerden biri. Ertuğrul Özkök toplumbilimdeki çalışmalarıyla sözlükte bulunan Önder Şenyapılı gibi yeri olması gereken yazarlardan. Tek kişinin çabasına bağlı olan çalışmalarda bu atlamalar eleştirilerle her baskıda biraz daha azaltılabilir. Y. Ç. - Yaşayan yazarların yaşamöyküleri, çok eski tarihlerde kalmaktadır. Sözgelimi Haluk Aker hakkındaki bilgi 1972 yılına kadar geliyor. Ömer Asım Aksoy'un Türk Dil Kurumu genel yazmanlığından hiç söz edilmiyor. Sormak istediğimiz şu: Biyografileri derlerken hangi kaynaklardan yararlandınız? Kimi yazarların yaşamöyküleri hakkında oldukça geniş bilgi verilirken bazı yazarların yaşamöyküleri kısa tutulmuş. - Sözlüğün birinci basımını hazırlamadan önce yaşayan şair ve yazarlarımıza özel mektuplar yazdım. Birçoğu yanıtlama inceliğini gösterdiler. Daha sonra da bu tür çalışmayı sürdürdüm. İstanbul'dakilere telefon ederek bilgi aldım. Bizde biliyorsunuz sözlük çalışması bir yönüyle tezkirecilik geleneğine dayanır. II. Meşrutiyet döneminde Bursalı Mehmet Tahir Bey, İbn-ül Emin Mahmut Kemal, Cumhuriyet'te Murat Uraz yapıtlarıyla bir anlamda bu geleneği sürdürdüler. Ben incelediğim yazarların yaşamöykülerini saptarken onların yaşantılarındaki olağanüstülüklerin üzerinde fazlaca durarak edebiyat sosyolojisine katkıda bulunmayı öngördüm. Yaşamlarındaki ayrıntı noksanlığı yolundaki eleştirilerinizi sözlük ele aldığı yazarların değerleriyle yanıtlar. - Rıfat Ilgaz bir öncü. Biliyorsunuz 1940 edebiyat hareketinin toplumcu gerçekçi şiir kanalında yenilik ve kendine özgü bir estetik yaratan şairlerinden biri. Ayrıca tek parti döneminden bu yana şiir kitapları, oyunları, Marko Paşa gibi Cumhuriyet döneminin dergilerinden birini çıkaranlarla birlikte çalışması, ayrıca yapıtlarıyla siyasal iktidara tavır alması nedeniyle onu aşkın ceza davası görmesi. Bütün bunlar elbette ki Rıfat Ilgaz'ın yaşamöyküsünün zenginlikleridir. Ben, bunları görüp yazmazsam toplumsal olgunun gelecekte tarihe yansımasına gizli bir sansür koymuş olurum. Birkaç edebiyat ödülü aldığını bildiğim Afet Muhteremoğlu ise yaşamı öğretmenlikle geçmiş ve öğretmenlikle süren bir yazar. - Doğaldır ki sözlüğe aldığım 1143 yazarın yapıtlarını tek tek okumaya olanağım yok. Yapıtlarını okuduğum yazarların kimileriyle fazladan ilgilenmişsem, onların üzerinde genel yargılar verme olanağını buluyorum. Belli yapıtlarını okuyup üzerinde durmadığım yazarlar için verilen yargıları denetleme değerlendirme olanağına sahibim. Bir de hiç okuma olanağı bulamadıklarım var. Bir de, toplumun yüzyıllarından beri değer vermede birleştiği adamlar karşısındaki tavrım var. Bu tavır günümüz için de geçerlidir elbet. Adlarını saydığımız yazarlar belli edebiyat çevrelerinde ilgiyle karşılanmış, kimilerinin kitaplarına sayısız değerlendirme yazıları yazılmıştır. Bu yazılarda öne sürülen yargıları paylaşmıyorsam, bu yargıları bölümlerine yansıtmamakla nesnel kaldığımı sanıyorum. Aksi halde Necip Fazıl Kısakürek'le de az uğraşmam gerekirdi. Bunu yapmadım. Necip Fazıl'a verilen yer, 60 satırdır (Yaşar Kemal 83, Melih Cevdet Anday 57 satır). Arif Nihat Asya'ya gelince, hece ile şiir yazdığı dönemde, yaşları 15 - 18 olan Yedi Gün şairlerinden daha zayıf düzeyde bir şair olduğundan, sözlük ölçeğinde bunun gerekçesini veremeyeceğim için şair kişiliğinin üzerinde durmamayı yeğledim. Ama kişiliğini kendi açılarından değerlendiren incelemelerini gösterdim. Aynı şekilde Karakoç için de üç kaynak gösterdiğimi belirtmeliyim. - Cöntürk'ü o kadar unuttuk ki. Edgü'nün son yıllarda öyküleri, O ve kimi yazılarından oluşan kitapları çıktı. O üzerinde bir değerlendirme yapmanın gerekliliğini kabul ediyorum. Öyküleri ve yazıları için daha önce vermiş olduğum yargıları geçerli saymış olmalıyım. Tahsin Yücel konusundaki uyarınız da doğrudur. Nitekim Bülent Ecevit bölümünde şairin bir şiirini değerlendirdiği gerekçesiyle, Yazının Sınırları (1982) kitabını kaynak gösterdiğime göre, bu yönüne değinmiş olmam gerekirdi. - Öznellik - nesnellik konusunun bu konuşmanın sınırlarını aşacak nitelikte olduğunu biliyoruz. Geçende Cumhuriyet Gazetesi'nde Melih Cevdet Anday Şairler ve Yazarlar Sözlüğü üzerindeki düşüncelerini belirtirken bu konuya da değindi. En tehlikeli olanın da nesnel görünüp öznel davranmak olduğunu yazdı. Haklıydı Melih Cevdet. Sözlük ölçeğinde eğer siyasal bir amacınız yoksa, gizli bir sansür yapmayacaksanız bu tehlike çok az. Kaynaklara başvurarak, kendi içinde bir nesnellik yaratabiliyorsunuz. İki sorun var. Birincisi yazarın yaşamöyküsüne ilişkin nesnellik. Örneğin Mehmet Akif Ersoy'la ilgili maddeyi yazarken 1925'te Mısır'a gitti, orada on yıl kaldı demişseniz, bu bilgi nesnel değildir. Çünkü nedensellik ilkesi göz önünde tutulmamıştır. Şair, Kahire'deki üniversiteden büyük para aldığı için mi on yıl Mısır'da kalmıştır? Sağlığı Türkiye'de yaşamasına engel mi olmaktadır? Yoksa Türk Arap'sız yaşayamaz dizesindeki, yazdığı gereksinmeden ötürü mü? Bunların okurun soracağı sorular olarak havada kalmaması için sözlük hazırlayıcısı nesnel ise Cumhuriyet'ten sonraki yenilikler karşısında Mehmet Akif'in aldığı tavrı belirtmek zorundadır. Aynı şekilde Sait Faik Abasıyanık'ın sonradan, Birtakım İnsanlar adıyla yayınlanan Medar-ı Maişet Motoru romanının ad değiştirmesinin nedenini de sözlük hazırlayıcısının belirtmesi nesnellik açısından gereklidir. Yorumlara gelince bu nokta elbette ki somut ölçütlerle değerlendirilebilecek bir iş değil. Okuyacaksınız, sözlük hazırlayanın filanca romancı karşısındaki tavrını anlayacaksınız. Ben az önce belirttiğim gibi okuduğum yazarlara yaklaşırken, daha çok genel yargılar verme olanağını sağlayacak noktalar üzerinde duruyorum sözlükte. - Sanmıyorum. Çünkü basılmış olan Çağdaş Türk Edebiyatı - Meşrutiyet Dönemi kitabımda incelediğim kimi şairlerin dünya görüşleri benim dünya görüşüme karşıt felsefeye bağlı olduğu halde onların Türk şiirine dil ve yapı olarak kazandırdıklarını değerlendirdiğim ortadadır. Önümüzdeki dönemde basılacak olan Cumhuriyet Dönemi'nde Ahmet Hamdi ve Nazım Hikmet sonrası 40 şairimize yaklaşırken kullandığım ölçütler de daha belirgin olarak gösterir bunu. Meraklısı bu dergide yayınlanan Ahmet Hamdi Tanpınar, Ahmet Muhip Dıranas, Behçet Necatigil üzerine çıkan inceleme yazılarına bakabilir. Şunu demek istiyorum: Eğer bir şair üzerine başkalarına başvurmadan yargı vermişsem bu yargılarım büyük boyutlu çalışmalardan kaynaklanmıştır. Nesnelliği ben şairin ortaya koyduğu yapıtları tek tek incelemeden, analizlerden sonra varılacak bir sonuç olarak kabul ediyorum. Bu görüşümü sözlükte Ahmet Hamdi, Cemal Süreya maddeleri vb. doğrular. Y. Ç. - Böyle büyük çaplı bir çalışmayı, her baskısında biraz daha genişleterek yürütmeniz doğrusu herkesin göze alamayacağı bir iştir. Her şeyden önce kutlanması gerekir. Ayrıca bize bu konuşma olanağını verdiğiniz için de teşekkür ederiz.


Çağımızın en büyük şairlerindendi. 1 Kasım 1972 akşamı Venedik'te bir hastanede öldüğü zaman 87 yaşındaydı. Son on yıldır artık konuşmuyor, gazetecileri kabul ediyor, ama sorulara Evet, Hayır gibi kısa kısa cevaplar veriyordu. Oysa fırtınalı hayatının geri kalan yıllarında durmadan yazmış, dinlenmeden konuşmuş, çakallar gibi daldan dala atlamıştı. Hemingway, T. S. Eliot, James Joyce, Yeats gibi sanatçılara önderlik etmiş, eserlerini düzeltmiş, kitaplarını bastırmış, tanınmalarını sağlamış olan Pound bir yandan da kendisini akıl hastanesine götüren davranışlarda bulunmuştu. 1945 yılında Amerikan askerleri onu İtalya'da demir bir kafese koyup halka göstermişlerdi. Ezra Pound ile Azrail, Noel Baba ve Nurullah Ataç arasında benzerlik kurulabilir. Büyük şairin kişiliğindeki çelişmelere ve hizmetlerindeki çeşitliliğe değinmeden önce şunu belirtelim: Ezra Pound ve onun çizdiği yolda giden dev çaptaki öteki şairler olmasaydı, bugün yalnız Anglo-Sakson şiiri değil, ülkemizi de içine almak üzere, bütün dünya şiiri bambaşka bir yerde olurdu. T. S. Eliot, Ezra Pound için, O, yüzyılımızda gerçekleşen şiir devriminde bir numaralı etkendir der. Bugün ülkemizde dört dizeli bölümler halinde basmakalıp ölçülerle uyaklı şiirler yazılmıyorsa -tavşanların çektiği niyetler ve dar birtakım çevreler dışında demek istiyorum- bunun nedenini biraz da Ezra Pound'ın çabalarında aramak gerekir herhalde. 1. Öznel olsun, nesnel olsun eldeki şey"in doğrudan doğruya işlenmesi. 2. Sunulan şeye katkısı olmayan her kelimenin atılması. 3. Ritme gelince, şiirin metronom tekdüzeliğiyle değil, müzik cümleleri sırasına göre yazılması. Yol gösterici eleştirmen Remy de Gourmont'un yüreklendirdiği Jules Romain, Andre Spire, Vildrac ve Duhamel gibi Fransız "serbest nazım"cılarıyla da fikir alışverişine geçen Pound, şiirde, "şairanelik"ten, gereksiz süslerden ve sıfatlardan kaçındı; halk diline, günlük konuşmalara, hatta fıkralara yer verdi. İmgecilik akımının en güçlü kişisi olarak "imaj"ları en etkili biçimde kullandı. Bizdeki "Yeni Şiir"i, diyelim Orhan Veli'yi, incelediğimiz zaman, sıfatlardan, her türlü süsten kaçan, halk diliyle, dilin doğal ritmiyle yazılmış yalın şiirlerin Pound'ın öne sürdüğü ilkelerle ne denli bağdaştığını görürüz. Nurullah Ataç bizde nasıl genç değerlerin elinden tutmuş, olumsuz bir ortamda onların tanınmasına yol açmışsa, Ezra Pound da, sınırsız bir özveriyle, bir Noel Baba cömertliğiyle, çağının en değerli yazarlarından pek çoğuna maddi, manevi yardımda bulunmuştur. İrlandalı James Joyce'un Ulysses"i de Ezra Pound'ın aracılığıyle bastırılmıştır. Robert Frost, D. H. Lawrence, Carl Sandberg, Ernest Hemingway gibi ünlü şair ve romancılar da teknik yardım ve tanıtılma bakımından Pound'a çok şey borçludur. Hemingway Paris'te sıkıntı içindeyken Pound para yardımında bile bulunmuştur. Yeats, Eliot ve Hemingway sonradan Nobel ödülünü kazanacak, James Joyce da "Ulysses ile yirminci yüzyılın en büyük İngilizce romanını yazan adam diye ün salacaktı. Anatole France tıpkı ezra Pound'a benzer, yalnız biri cücelere el uzatırken, öteki devleri bulup çıkarır, sözü boşuna söylenmemiştir. İngilizcenin yanı sıra Ortaçağ Fransızcası, Çağdaş Fransızca, İspanyolca, dillerden ve Çin - Japon klasiklerinden İngilizceye çeviriler yapmıştır. vardır. Bir o kadar kitaba da katkıda bulunmuştur. Bin beş yüzü aşkın denemesi, Buraya kadar iyi. Gelelim Pound'ın Şeytani, Mefistokari, Ezrailvari yanına: Ezra Pound, diktatör Mussolini'ye hayrandı. Hitler'e vurgundu. Kendini, aklı başında iktisatçıların "safsata diye adlandırdıkları birtakım iktisadi görüşlere kaptırmıştı. Tanılamaları belki bütün bütün yanlış değildi, ama gösterdiği çözüm yolları tehlikeliydi, gericiydi, akıl ve insanlık dışıydı. Pound'a göre Amerika'da demokrasi yoktu, çünkü bu ülkeyi, yurttaşların seçtiği kişiler değil, büyük sermaye sahipleri, tefeciler, uluslararası bankerler, Wall Street ve Yahudiler yönetiyordu. Amerika'nın iktisadi düzeni arka arkaya patlak veren büyük savaşlara sebep oluyordu. Mussolini ve Hitler haklıydı. Bunlar halkı düşünen, güven yaratıcı büyük adamlardı. Faşizm ve Nasyonal Sosyalizm'de paranın yönetimi devletin elindeydi. Devlet, aydınları, sanatçıları -kendisi gibi düşünen aydınları ve sanatçıları- tutuyordu. Başka türlü düşünen sanatçılara da zaten gerek yoktu. En yüksek düzeydeki sanat, halk için değildi. Halk, doyurulması, arada sırada okşanması gereken köpeklerden farksızdı. Büyük sanat eserlerini halk anlayamazdı. Sanat, seçkin üç beş kişiye seslenmeliydi. İngiliz kafası oduna, Amerikan kafası karpuza benzer. Amerikalı'nın kafasına bir şey sokmak daha kolaydır, ama onu orada on dakikadan fazla tutmak olanaksızdır. Pound konuşurken bir karakulak gibi daldan dala sıçrıyor, arada sırada tam anlamıyle hezeyanlar savuruyordu. Hatta bir ara İtalyanlar Pound'ın Amerika'ya şifreyle haber gönderdiği kuşkusuna kapılarak yayınları durdular, ama sonra yine başlattılar. Sonunda Odunlar"la "Karpuzlar savaşı kazanınca Pound yakalanıp Amerika'ya götürüldü. Yargıçlar kurulu akli durumunun yargılanmaya izin vermediği gerekçesiyle Pound'ı Washington'daki St. Elizabeth akıl hastanesine yatırdı. Pound burada dilediği gibi yazıyor, atıp tutuyor, istediği kimseyi yanına kabul edebiliyordu. On iki yıl sonra salıverdiler. Hemen İtalya'ya döndü. Kendisini karşılayan gazetecilere esaslı bir faşist selamı çaktıktan sonra Ben dünyanın en büyük şairiyim. Bütün Amerika tımarhane! diye bağırdı. Amerika'nın tımarhane olduğunu bugün pek çok kimse kabul etmektedir, ama Ezra Pound kendisinin bir tımarhane kaçkını olduğunu bir türlü kabul edemeden öldü gitti. Totaliter rejimlerin tefecilikte de, savaş çıkarmakta da, insanları ezmekte de ne korkunç birer araç olduğunu göremedi. Ne var ki son yıllarında özellikle 1962'de bir kalp krizi geçirdikten sonra, eski canlılığı gitmiş, üstüne bir eziklik çökmüştü. Daha bir yumuşamış, bütün insanlığın -küçük, sade kişilerin- çektiği acıları duyar gibi olmaya başlamıştı. Zaten daha önce Pisan Cantoları'nda bu duyguların belirtilerini vermemiş değildi. Artık konuşmuyordu. Sorulanlara kopuk kopuk cevap veriyordu Acaba kendisinde bir iç muhasebesi mi başlamıştı? Gazetecinin biri sordu: Nerede oturuyorsunuz üstat? dedi. Pound, Cehennemde, diye cevap verdi. Gazeteci, Hangi cehennemde? diye sordu. Pound, Burada, burada, diye cevap verdi. Eliyle kalbini gösteriyordu. Bizce, Ezra Pound'ın yaşamından alınacak başlıca ders şudur: Sanatçılar ne denli sakat, yanlış, hatta tehlikeli görüşlere saip olurlarsa olsunlar, sevapları günahlarını aşıyorsa çevrelerine de, bütün insanlığa da, hatta ihanet ettikleri uluslarına da şeref kazandırabiliyorlar. Açık rejimlerin en büyük gücü bu gibi sanatçılardan yararlanmayı bilmek olsa gerek. Eserlerini yasak etmek şöyle dursun, okutuyorlar. Hem de didikleye didikleye!


Yirmi yıl, 1960'tan 1980'e kadar Beyoğlu'nda Atlas sinemasının orada durmuş; sonra da Galatasaray Lisesi'nin köşesinde. 1993'te de oradaymış, bu yazıdan o anlaşılıyor. Sokak sahafı Vahan Bey, edebiyat tutkunu bir roman kahramanına benziyor. Hep nostalji"yle sözü geçen Beyoğlu'nun bir köşesinde, küçük, kara tezgahına ilişmiş, sokak sahaflığının en eskisi Vahan Bey. "Geçmişe özlem duyamayacak kadar hayatın sokağında bir insan. İstanbul'u hepimiz çok severiz. Sıkılınca, kolumuzun altına yerleştirdiğimiz bir kitapla belki de yolumuz Beyoğlu sokaklarına düşer; günü kurtarmaya çalışırız. Ama otuz yıl boyunca inatla, onlarca kamyon dolusu eski kitap, tarihi belge, değerli evrağı sırtlanıp sokaklara taşıma kararlılığını göstermek hiç kolay olmasa gerek. Eskiden buralar kültür membaı halindeydi. Aksaray, Şişli, Nişantaşı, Feriköy'deki evlerden çok değişik kitaplar çıkardı. Evlerde büyük kütüphaneler vardı. Hafta içinde kamyonla kitap topladığımı bilirim. O yüzden de kitap düşkünleri gelip, beni bulurlardı. Sonra sahaflardan kitaplar bulurduk. Kitapçılar rahatça bizim gibi esnafa ellerinde olanları verirlerdi. Şimdi her şey ticaret oldu. - edebiyatsoylesileri posted this


Yaşar Kemal'in Demirciler Çarşısı Cinayeti romanı 1972 yılında yayınlandığında, İnce Memed rüzgarı sürüyordu. O güne dek 11 baskı yapan, 200 binin üstünde satılan, 29 dile çevrilen, İngiltere ve İsveç'de best-seller listelerine giren, Amerika'da ayın kitabı seçilen, İsveç radyosunda yayınlanmakta olan İnce Memed'in yazarı, yeni romanı hakkındaki soruları yanıtlamıştı. - Yeni eserim beni epeyce uğraştırdı. Milliyet'te Akçasazın Ağaları çıkmıştı 1964 yılında. Onu bitirdim. Akçasazın Ağaları iki büyük cilt oldu. Birisi Milliyet'te çıkan... Onun adı Yusufçuk Yusuf. Öteki, şimdi yazıp da bitirdiğim Demirciler Çarşısı cinayeti. Bu ikisini "Akçasazın Efsanesi adı altında birleştirdim. Şimdilik, okunmamış bir roman üstünde konuşmak istemiyorum. İstediğim romana azıcık daha yaklaştığımı sanıyorum. - Gene Çukurova'da. Cumhuriyetin başından son yıllara kadar. Böyle bir süreci, oluşumu kaplıyor. Kan davası, cinayetler. Atlar. Bu romanda o kadar çok at var ki... Soy atlar. Bilir misiniz, Çukurova atlar memleketidir de... Arap atları ne kadar ünlüyse, bir zamanlar Çukurova atları dedikleri bir tür de o kadar ünlüydü... - İnce Memed I bence yalın bir hikaye. O hikayede Topal Ali'nin dışında belirlenmiş, bütün yoğunluğu, karmaşasıyla yaşayan roman adamı yok. İnce Memed'i yabana atıyor değilim, bir delikanlı. İnce Memed II'de bu delikanlının kişiliği, olayların kökeni ve kişilerin yaşamı daha belirleniyor. İnce Memed'in sevilmesinde onun yalın çocuksu, temizliği, bir de kurgusu başlıca etken. İnce Memed III'ü yazdığımda roman tamamlanmış; kişiler, kurgu, hikaye bütünlenmiş olacak. Zor, ağır yazan bir kişiyim. Bir romanı yıllarca içimde yaşamadan yazamıyorum. Böyle olmamalı bir yazar. Yazar dediğin su içer, hava alır gibi yazmalı. Böyle düşünüyorum ama çabuk yazmaktan da korkuyorum herhalde. Birinci Memed yazılalı şöyle böyle on sekiz yıl oldu. Bu arada Ortadirek dizisini (I. Ortadirek, 2. Yer Demir Gök Bakır, 3. Ölmez Otu) tamamladım. Bu üç roman hem ayrı ayrı romanlar, hem de bir bütün. İnce Memed'den sonra yazdığım bu romanlar insanın gerçeğine, daha çok da psikolojik, yaşam gerçeğine varabilmek için bir çaba. Bu diziyi bana en yakın, yapmak istediklerime en yakın buluyorum. Çabam daha da yalınlığa varmak. Hem anlatım hem de hikaye yalınlığına varmak... Ustalaştıkça yalınlaşmak, amaç bu olmalı bir yazar için... Karmaşıklıktan yalnız çok usta anlatıcılarla, halk kurtulabilmiştir. - Böyle bir roman tezimin olduğunu sanmıyorum. Roman üstünde düşüncelerim, romanda, insan anlayışında varmak istediğim amaçlar olmalı diye düşünüyorum. Efsaneye gelince, insan düş kuran, mit kuran, yaşayan, yaratan bir yaratıktır. İnsan yaratıcı bir yaratıktır. Yaratmağa başladın mı, yaratılmağa da başlıyorsun demektir. Bir yaşam boyu, bütün gün, bütün aylar, yıllar boyunca insan düş içinde yaşar. Gerçeği araştırırken, bu gerçek nedir diye sormaz mıyız? Şu aradığımız, varamadığımız nedir ola? Gerçek dediğimiz ne ki, bu gerçek dediğimizi ne kadar yaşıyoruz? Şu düş, mit, efsane dediğimiz nedir, onu ne kadar yaşıyoruz? Bana bu sorular ilginç geliyor. Gerçek sandığımızla düş sandığımız ne kadar birbirine yaklaşık? Ne kadar içiçe? İnsan yaşarken türlü türlü acı çekiyor. Birisi düpedüz maddi acılar, işkenceler, dayaklar... Gerçekten acıların en aşağılığı. Bir de insanın başka acıları, iç acıları var. Düş acıları, ölüm karşısındaki acıları var örneğin. Hangisi daha gerçek? Hangisini daha beter yaşıyor insanoğlu? Bu belki kaba bir örnek. Yaşamımız düş mü? Ben bunun sınırsızlığını, içiçeliğini yazmayı deniyorum. Bu yüzden de efsane demek, romanlarıma efsane demek hoşuma gidiyor. İnsanın mayasında düşçüllük ağır basıyor. İnsanın düşçüllüğü olmasaydı, en önemli, birinci özelliği, onun yaratma özelliği olmazdı. Destan türüne gelince... Roman destan, bu da hoşuma gidiyor. Önce şiirle başlıyor, düz yazıya geçiyor, dal budak salıyor söz sanatı. İnsanın hamurunda, yaşama sevincinde dünyanın tadı var; insanoğlu o tadı, güzelliği çağlar boyunca deli bir sevinçle, coşkuyla dile getirmiş. Ben destan türüne bağlılığı bu yüzden duyuyorum. Bir destan türünün coşkunluktan gelen bir kurgusu, bir tadı, lirizmi var... Destan türünün burasına da bağlı olmak isterim. Söz sanatı, halkın hep bir ağızdan, tekmil bir dünyanın halklarının bir elden oluşturdukları bir sanattır. Ne güzel bir iş bu: İliklerinde çağların tadını, oluşumunu, insanoğlunun yaşamlarını duymak, hep birlikte yaratmak, halkla birlikte sözü, sözün tadını geliştirmek... Benim destan hayranlığım, insanoğlunun söz sanatının geleneğine bağlılığımdandır. - Bunlar çağımızın moda sorularıdır. Dünya durdukça, halkların sanatçılarla birlikte oluşturdukları romana, hikayeye hiçbir şey olmayacaktır. Roman okuyucusu çağımızda her çağdan daha çoktur. Roman hiçbir zaman ölmeyecektir. Söz sanatlarının yerini hiçbir sanat alamayacaktır. Elektronik çağda insanların roman okumağa daha çok vakti olacak. Söz sanatları insanlıkla birlikte gelişerek yaşayacak. İnsanlık kaldıkça roman da kalacak. Sözün tadının yerini hiç hiçbir sanat tutamayacak. İnsana en yakın, insanın canının içindeki sanat söz sanatlarıdır. - Sonunu ilkini bilmem ama, ben bizim romancılığımıza saygılıyım. Gençlerden de çok umutluyum. Bir Halikarnas Balıkçısı, bir Orhan Kemal'i olan romanın sırtı yere gelir mi? Bir romanda Halikarnas Balıkçısı gibi bir büyük usta varsa, coşkulu, yalın, zengin, ağzına kadar dünya dolu bir Orhan Kemal varsa, insanın derinliklerine varmış, insanda yeni olanaklar aramış o romanın arkasından bir Fakir Baykurt bütün güzelliği, yeniliği, coşkusuyla, ustalığıyla gelir. Bir milletin romanında bir Kuyucaklı Yusuf, bir Murtaza, bir Ötelerin Çocuğu gibi romanlar varsa mutlu olmalıyız. Bu köklü bir anlatım kültürünün varoluşudur. Bir edebiyatta bir Fakir Baykurt bile, tek başına gerçekten mutluluktur... Ve Fakir Baykurt'un ardından da niceleri sökün edecektir. Bizim romanımızın dünyada gereğince tanınmamasının sebepleri var. Yoksa romanımızın ilkelliğinden değil... Eğer bir Kuyucaklı Yusuf'u, bir Ötelerin Çocuğu'nu dünya daha bilmiyorsa, romanlardan dolayı değil. Dilimizin sapalığından, çevirecek adam bulunmamasından. Aydınlar bu durumla hiç ilgilenmiyorlar. Üniversiteler bize sırt çevirmişler. Bizim gerçekten ilginç bir romanımız var, ama çi fayde...


Hallaç, Gecede, Eski Sevgili, Tuhaf Bir Kadın, Karanlığın Günü, Mektup Aşkları, Düşler Öyküler gibi eserlerin sahibi Leyla Erbil, 'düzgün, efendi, aklı başında' romanların ötesine geçmek üzere yazmaya başlamıştı. 'Erkek egemen dilin, insanı hep yanlış, eksik anlattığını' düşünmüştü. Sadece dilde değil, her türlü edebi kalıpta, siyasi düşüncede nasıl değişik ve değiştirici biri olduğunu ortaya koydu. Dinin, ailenin, okulun ve toplumun kendi çıkarlarına uygun olarak ürettiği yasaklarla, tabularla dolu ideolojilere kendi başına bir savaş açtı. Her zamankinden de daha güzel giyindi o gün. İncecik, tiril tiril beyaz bir gömlek, siyah bir etek. O günün şerefine narçiçeği rengindeki ipek fularını da taktı. Kendisi ve üzerindeki her şey temiz ve güzel olmalıydı. Zaten hep öyleydi ama o gün her zaman olduğundan da daha güzel ve temiz olmalıydı her şey. Yıllar önceki Şanlı Haziran Yürüyüşü"ne katılmış o işçi kadının, sonradan anlattıkları geldi aklına yine. 16 Haziran 1970 işçi yürüyüşüne katılmış olan kadın, daha sonra o günü anlatırken, "o sabah yepyeni iç çamaşırları giydim, hani kötü bir şey olur da ölür kalırsam, amma da pismiş diye konuşmasınlar arkamdan demiş, o da bu lafı hiç unutmamıştı. Kadın duyarlılığı işte diye düşündü. Gülümsedi. Dışarı çıkmadan önce boy aynasında kendini inceledi. Güzeldi. Beş yıl sonra can dostu Tezer'in yazacağı gibi güzel bir kadındı. Erkeklerin beğendiği, istediği bir kadınsın. Hep sevildin. Güzelsin, temizsin. Pis kadın olur mu diyeceksin ama kimlerin pis olduğunu sen de çok iyi biliyorsun. Aynadaki halini beğendi. Gülümsedi. Binlerce insanla birlikte ve ancak adım adım ilerleyerek meydana yaklaşabildiğinde, saat öğleni çoktan geçmişti bile. O pankart ve afiş okyanusunda, kendi örgütüne ait olanı güçlükle seçebildi. İtişe kakışa ilerledi. Sonunda, Türkiye Yazarlar Sendikası pankartı altında toplanmış olan arkadaşlarına ulaştı. Onlarla kol kola girdi. Onlarla el ele tutuştu. O pırıl pırıl mayıs güneşi altında meydanı dolduran beş yüz bin insanla birlikte bağırdı, şarkılar ve marşlar söyledi. Umutlandı. Konuşmacıları dinledi. Hep bir ağızdan söylenen zafer ve umut şarkılarına kulak verdi. İşçinin, emekçinin bayramı. Bayram şarkılarına o da katıldı. Gülümsedi. Akşam oldu. Kalabalık daha da büyüdü. Yoruldu. Güler yüzlü ve kalın bıyıklı adam son konuşmayı yapmak için kürsüye çıktığında, o da arkadaşlarıyla birlikte biraz soluklanabilmek için meydanın hemen yanındaki pastaneye girdi. Yorgun ve mutluydu. İlk silah seslerini, çayından ilk yudumu alırken duydu. Bir sopayla tahtaya vuruluyormuş gibi tok bir ses. Sonra aynı sesi bir kez daha duydu. Sonra cehennemi gördü. Sonra kıyameti yaşadı. Her cinsten otomatik silahtan çıkan uğultulu sesler. Polis panzerlerinin motor homurtuları. Kulakları yırtan canavar düdükleri. Sonuna kadar açılmış hortumlardan fışkıran kesici, vurucu ve öldürücü bir tazyikli suyun çıkardığı kırbaç ıslıkları. Sonra insan sesleri. Ölen, yaralanan, biraz önce yan yana yürüdüğü arkadaşının ayakları altında ezilen, duvara sıkışan, düpedüz boğulan insanlardan çıkan o tarif edilemeyen sesler. Bağıran, haykıran, ağlayan, yalvaran, inleyen, küfür eden, yakaran insanların korkunç sesleri. Çıktı. Ne yana olduğunu bilemeden koşmaya başladı. Yerlerde öylece kımıltısız yatan ya da yılan gibi kıvrılan, ağızları ve gözleri sonsuz bir dehşetle açılmış insanların üzerinden atladı. Narçiçeği rengindeki fuları, boynundan kayıp düştü. Beyaz gömleği lekelendi. Koştu. Elmadağ yönüne doğru koştu. Ardında çığılıklar, haykırışlar, kızıma rastladın mı, babamı gördün mü soruları duya duya koştu. Kurtuldu. Yazar Leyla Erbil, düzenlenen bir tertip sonucunda yüz yirmi altı kişinin yaralandığı ve otuz dört kişinin de öldüğü 1 Mayıs 1977 olaylarında Taksim meydanındaydı ve gerçekten de mutlu bir rastlantıyla canını kurtarabildi. Can dostu Tezer Özlü de yanındaydı ve o da en azından o gün için şanslıydı. Basmakalıp deyimle Türk edebiyatının ayrıksı sesi Leyla Erbil, 1931'de İstanbul'da doğdu. Orta halli bir ailenin üç kızından ortancasıydı. İlk, orta ve liseden sonra İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nin İngiliz Edebiyatı bölümünde okudu. Edebiyat gibi uçsuz bucaksız bir alanda hemen her şeyin kuru bir neden - sonuç ilişkisine bağlandığı, yazarların ve içinde bulundukları toplumun insan yönünün neredeyse hiç göz önüne alınmadığı biçimsel derslere son sınıfa kadar tahammül etti. Son sınıfta bıraktı. İnsanların içine girdi. Onların ne düşündüğünü, düşüncelerini ne şekilde ifade ettiklerini anlamaya uğraştı. İnsanların nasıl konuştuklarına baktı. Sokakta ve edebiyatta konuşulan dilin, olan biteni anlatmakta yeterli olup olmadığı konusunda kafa patlattı. Sonunda kararını verdi. İnsanı anlatmakta artık yetersiz kalan bu dili, bu kalıpları değiştirecekti. Değiştirmeye başladı. 1956'da yayınlanan ilk hikayesi Uğraşsız'da, bu değiştirme çabalarının ilk kardelenleri uç verdi. Sadece dilde değil, her türlü edebi kalıpta, siyasi düşüncede nasıl değişik ve değiştirici biri olduğunu ortaya koydu. Gün geldi klasik 'solcuları' eleştirdi. Gün geldi, klasik edebiyatçıları yerden yere vurdu. Dinin, ailenin, okulun ve toplumun kendi çıkarlarına uygun olarak ürettiği yasaklarla, tabularla dolu sözüm ona ideolojilere kendi başına bir savaş açtı. En çok da dille uğraştı. Giderek güdükleşen sözcük 'hazinesinin' kofluğunu ortaya koydu. Söz dizimi kurallarını altüst edip, yazının başka kurallarla da yazılabileceğini kanıtladı. Marks'ı ve Freud'u adeta yeniden yorumladı. Dille, anlatım biçimleriyle boğuşurken, yaşamdan da hiç kopmadı. İnsanlarla birlikteydi hep. Türkiye Sanatçılar Birliği ve Türkiye Yazarlar Sendikası'nın kurucularından biri oldu. Türkiye İşçi Partisi'ne girdi. Partinin Sanat ve Kültür Bürosu'nda görev yaptı. Alışılmış, doğruluğu hiç sorgulanmadan öylece kabul edilmiş her şeye meydan okudu. Ezberler bozdu. Dil yapılarına, her köşe başına kurulup çöreklenmiş 'güya' değerlere, hayatın her alanında bir mantar gibi bitiveren sözüm ona güvenlikli binalara meydan okudu. Edebiyatın gitgide ticarileşmesine içerledi. Kitapların, karanfilli diş macunlarıyla yan yana satılır olmasına hiddetlendi. Onlara saldırdı. Onlara üç noktalı virgüllerle, iki nokta üst üsteli soru işaretleriyle, virgüllü ünlemlerle saldırdı. Sırça köşkleri un ufak etti. Yel değirmenlerinin kanatlarını ve çarklarını kırıverdi. Bütün bu savaşında bir tek silahı vardı, dil. Leyla Erbil, 'dünyanın en despot, en buyurgan erkek egemen toplumunda' yaşadığını biliyordu ve böyle bir toplumla savaşmak için kullanacağı en iyi silahın dil olduğunun da çoktan farkındaydı. O silahı kullandı. Kara edebiyatı, yeraltı edebiyatını, gerçeküstücülüğü, nihilizmi sonuna kadar kullandı. Leyla Erbil nasıl bir amansız mücadeleye giriştiğini de biliyordu. O nedenle uzlaşma, serinkanlılık, hoşgörü gibi kavramları fırlattı attı. Öfkeyi, kışkırtmayı ve sivriliği koydu ortaya. Gerildi ve aynı ölçüde gerdi. Yaralıydı ve o da bir o kadar yaraladı. Baktı ki, cinsellik de 'erkeklerin' tekelinde, bu kez cinselliği de kullandı. 'Cinsellik öyle yazılmaz, böyle yazılır' der gibi yazdı. Her zamanki gibi, meydan okuyarak yazdı. Tuhaf Bir Kadın, Karanlığın Günü, Mektup Aşkları ve Cüce adlı eserlerinde okuyanı allak bullak eden bir cinsellik yazdı. Mektup Aşkları kitabında üç kız çocuğunun 'birbirlerine ayna tutarak oralarının nasıl olduğuna baktıklarını' yazdı. Karanlığın Günü'nde çocukların 'donlarını çıkarıp ötekininkine bakmasını' yazdı. Ensesti de yazdı, küçük çocuklara 'önlerini göstererek doyuma ulaşmak isteyen morukları' da yazdı. 'Bir beygirle ilişkiye girmeyi düşleyen' hizmetçi kadınları da yazdı. Ölmek ve daha acısı terk edilmek korkusu içinde olan bir yaşlı kadının ağzından, siz sevişin burada, sevişin sevişin beni terk etmeyin de daha gencim ölmem, küçükken seyrettim sizi anahtar deliğinden aylarca baktım, oğlum daha dörtlerindeydi, gene de anlıyordu, kızım çoktan uyanmıştı, delikten yüzü görünüyordu kızımın, ağzı çarpılıyor, gözleri kayıyordu, maşayı ateşe soktum, içeri daldım, bir daha yapmadı ama ikisini de yaralamışımdır, onlar yaralıdır, sevişemezler, sen neden sevişemiyorsun, onlar neden, biz neden sevişemiyoruz? diye yazdı ve dudak uçuklattı. Hallaç, Gecede, Eski Sevgili, Tuhaf Bir Kadın, Karanlığın Günü, Mektup Aşkları, Cüce, Üç Başlı Ejderha, Düşler Öyküler ve Zihin Kuşları gibi eserlerin sahibi olan Leyla Erbil, 'düzgün, efendi, aklı başında' romanların ötesine geçmek üzere yazmaya başlamıştı. 'Erkek egemen dilin insanı hep yanlış, eksik anlattığını' düşünmüştü. Ona göre, özellikle cinsellik alanında kadını dışlayan yalanlar, tabular sanki onu bekliyordu. O da bu tabuları yıkmak için işe girişti ve yıktı. Hesapsız, plansız ve alabildiğine korkusuz bir yazardı. Yazdıklarının kimilerini incitebileceğini, kırabileceğini, düşmanlar kazanacağını çok iyi biliyordu. Hiç tınmadı. Okuyucudan bile çekinmedi. Göğsünü gere gere, yazarken asla okuyucuyu düşünmedim, kendi dilimi, metni yaratmaktan başka, okuru eğlendirmeyi, kaç satacağını, beğenilip beğenilmeyeceğini, eleştirmenlerin hoşlanacağı gibi yazmayı filan hiç düşünmedim dedi. Leyla Erbil'i anlamaya yanaşmayanlar ya da onu anlama yeteneğinden yoksun olanlar, Erbil için tuhaf biri işte deyip, işin içinden çıkmayı denediler. Bir bakıma doğruydu bu. Oturup yazarlığının keyfini çıkaracağı yerde insanları ve insanlığı sorguladığı için, düşlerini anlattığı için Leyla Erbil gerçekten de 'tuhaf bir kadın'dı.


Mavi hareketinden II. Yeni'ye, oradan bugüne, özel bir şiir güzergahı geliştiren Ahmet Oktay'ın toplu şiirleri 1995'te yayımlandı. O günlerde Oktay, 1963 - 1981 arasındaki şiirleri ile ilgili soruları yanıtladı. - İlkin şunu vurgulayacağım: Benim şiirimin, başlangıcından bugüne, belirgin bir doğrultusu ve izlekleri var. Hemen her kitabımda üzerinde devindiğim, gezindiğim toplumsal ve insanal coğrafyayı tarihselliği içinde anlamayı öngördüğüm söylenebilir. Örneğin, intihar benim temel izleklerimden biri. Yani, 1987'de yayımladığım Yol Üstünde Semender'in doğrultusu, ilk kitabım olan 1963 tarihli Gölgeleri Kullanmak'ta rahatlıkla belirlenebilir. Aynı şekilde, son yıllarda giderek tecimselleştirilerek kullanılan eşcinsellik konusu, farklı bir yorum düzleminde ve insanal varlığa özgü bir sorunsal olarak, 1964 tarihli Her Yüz Bir Öykü Yazar'ın Bir Soruyu Duymak adlı uzun şiirinde işlenmiştir. Dahası, bir baba katilliği sorununa eklemlenmiş olarak. Sorgulama ve sorgulanma da başka izleklerimden biridir. İkisi de toplumsal ve bireysel içerimleri olan olgulardır. Dr. Kaligari'nin Dönüşü bir katmanıyla da Bir Soruyu Duymak"ta işlenen bu sorgulama / sorgulanma izleğini genişletmektedir. - Sanrı'nın farklı bir yapısı var. O yüzden almadım toplama. Söz'ü olduğu kadar görsel'i de kullanan bir kolajdır Sanrı. Hiç kuşkusuz, öteki kitaplarımın kimi anlamsal katmanlarıyla iç ilişkileri bulunuyor. Birçok izleksel öge Sanrı'da da yinelenmektedir. Yine de onu ayırdım. Aynı yapı çerçevesinde kurduğum iki metnim var üzerinde çalıştığım. Onları yayımladıktan sonra, belki üçünü bir araya getiririm. - Hem de sanıldığından fazla. Biçim / biçem, şiir için temel olgudur. Kuşkusuz, kendi şiirim bağlamında konuşuyorum; ben kimi uzun şiirlerimde bir öykü anlatıyormuş gibi görünsem de asla öykülemem. Bir öykü varmış izlenimi veririm ama narration söz konusu değildir. Çünkü şiir ancak dilde ve imgede var olur. Şiirin anlamı dediğimiz şey, dışarda bulunan bir anlam değildir; dilden ve imgeden başka bir şey değildir o. Bu yüzden, şiirimin bazı dönemeç noktaları, yatak değiştirme noktaları vardır. Değişik teknikler kullanmayı severim. Aragon'u anımsayalım; şöyle demişti yaklaşık olarak: "Bir şiirin öyküsü tekniğinin öyküsüdür. Birkaç kanaldan akmayı severim ben. Şimdilerde hem rubai biçimini kullanıyorum yayımladığım bazı şiirlerde hem de düzyazı şiir biçimini. Sürgün düzyazı şiirdir. Aynı biçimi Sürdürülen Bir Şarkının Tarihi'ndeki Zap şiirinde kullandığımı da görür okur. - Hayır. Şarkı'nın o bölümündeki şiirler 12 Mart, Alınlık'ın ilgili bölümündeki şiirler ise 12 Eylül darbeleri dönemlerine aittirler ve farklı bir duyarlığı dışlaştırırlar. Ama, son kertede ikisi de baskı sorunsalı ile ilgili olduklarından ötürü, aralarında bir iç bağ oluşmasını doğal karşılamak gerekir. - Yanıt olmayan bir yanıt vereyim: Şiir yazmak bir can verme edimidir. İkili bir anlam var burada: Dirim ve Ölüm bağlamında. Budur şiir yazmak.


Romanları, oyunları ve anılarıyla hep gündemde olan Adalet Ağaoğlu, 1994 yılında, 13. TÜYAP Kitap Fuarı'nın Onur Yazarı'ydı. Bu nedenle gerçekleştirilen söyleşide, Ağaoğlu, edebiyat dergilerinin yayınevi dergilerine dönüştüğünü belirterek, kitap boyutundaki edebiyat incelemelerinin daha güven verici olduğunu vurguluyor. - Ben sanırım daha çok Roman uydurmaları, Gerçek uğruna yalan, Uydurmanın yolları gibi deyişler kullandım. Pekala, sinsi bir kuramcı"ya da itirazım yok."Romanın kendi ilkeleri var ve her romancı bunu kendi içinde halletmek zorunda der yanılmıyorsam Michel Butor. Felsefe okumuştur, şiir yazmıştır, ortada yine de bir boşluk kaldığını hissetmiş, bu açığı romanla kapamıştır. Bu kendi içinde bir deneyimler yolculuğu demek. Bir çeşit üstü kapalılıkla kendi romanınızın ilkelerini bulup halletmek demek. Kurmacanın, adı üstünde zaten, bir dizi yalanlar gerçeği olduğunu söylüyorum. Hayatı yazarak hayalleme deneyimleri bize insanı, dünyayı, yaşamı fenomenolojiden daha iyi anlama olanağı sağlıyor. Fakat bunun için hayatta bakılan şeyin, daha sonra gözler kapalıyken görülmesi gerekiyor. Bir içe dönüş olayı yaşamak, orada derin kazılara girişmek. Düşünün, toprak altında, burnuyla toprağı oya oya ilerleyen hayvanlar gibisiniz. Bir fazlalıkla. Bilinç düzlemiyle, bilinçle. Sinsilik. Ha, bu arada Roman sınıf mücadelesini Marx'tan, bilinçaltını da Freud'dan önce keşfetti sözü Milan Kundera'ya aittir. Bunu da yazısında söz kendisininmiş gibi kullanan kimse alınsın, diye burada belirteyim. Hayatın ve insanın gizli alanlarına ayak seslerinizi gizleyerek girmeye çalışmak, gözlemek, koklamak, tartmak, tatmak... Daha birçok sinsilik var ama benim ilkelerimin en önemlilerinden biri de işimin tek ve kesin yanıtlar değil sorular çoğaltmak olduğu doğrultusunda. - Deneyci, arayışcı bir yaklaşımım var. Verili olanla yetinemiyorum. Burada bir göze alış durumu söz konusu, ille aman hazır tutmuşken tutturduğun / tutunduğun dala asılı gibi bir okur dalkavukluğunu benimsemiyorum. Roman, zamanın tek çizgide aktığı, tek fikir, tek izlekle kurulamaz. Ya da şöyle söyleyeyim: Geldiğimiz bilinç düzeyi toplumsal bilinci aşar, onunla çatışır. O zaman birçok izlek birbirinde birbiriyle yankılanarak yer alır. Böyle olunca dili ve tekniği de değişkenleriyle bulmak zorunda kalıyorsunuz. Aslolan, bundan kaçınmamak. Böylece, bir kere roman yazmakta yetersiz görünen Türkçenin, sanıldığından olanaklı bulunduğunu öğreniyorsunuz. Önerilebilir teknikler, deyiş biçimleri buluyor, hatta bunların benimsendiğine tanık oluyorsunuz. Çokseslilik sağlıyorsunuz. Anlatıyı geldi - gitti'nin, mıştı - mişti'nin ilkel, tekdüze, tektelli halinden kurtarabiliyorsunuz. - Sürekli yakınan kişileri hayatta da, yazıda da sevmem. Bu noktada kendimle dahi kavgalı olurum. Bunu, yazarın muhalif tutumuyla karıştırmamak gerekir. Ben budala bir mutluluğu ne tattım, ne tatmak istedim. Bazen, Keşke görmeseydim bunu / şunu!.. dediğim olmuştur, yorgunlukla böyle bir huzur noktası aradığım olmuştur. Ancak, doğrusu, bizi yaratıya yönelten iç fırtınalarımızdır. Yürümeyen, haklıca gitmeyen şeyler karşısında içimizde fırtınalar kopmasaydı, sadece bakmakla yetinebilirdik. Hayatta, dilde, anlatıda, insanlıkta her şey yolundaysa, yazılacak ne var? Sorgulayıcılık bir muhaliflik sonucudur. İçteki fırtınalı durumum, beni zaman zaman yazı işçiliğinin istediği sakinlikten uzaklaştırmış olabilir. Bu arada, isteyerek kırıp yaktığım duvarların yanı sıra istemeyerek bir iki küçük sandalye, masa da kırmış olabilirim. - Hayatın takvimi, zamanı, günlerle haftalar, aylar, yıllarla sıraya dizer. Beynin takvimi bu sırayı bozar, karıştırır, ayıklar, seçer, birleştirir ve bunu yüzünü görmeyi özlediği bir yarının merakıyla yapar Bu arada beni an"ların uzun soluklu yazarı olarak nitelemenizden sahici bir sevinç duyduğumu belirteyim. - Nerede, hangi değerlerin ortasında yaşadığımı biliyorum. Yine de medya canavarının böyle bir kötüye kullanımından üzüntü duymadım diyemem. Bu üzüntümü o kitapların edebiyat içi değerlendirilmesiyle gidermeye çalıştım. Yabancı bir yazara hak sayılan, şapka çıkarılan her şey, bizler için galiba mahallenin namusu ile ilgili bir ölçü kazanıyor. Ya başını örteceksin ya ayağa düşürüleceksin, gibi bir şey. O günler Hürriyet'teki söyleşide tepkimi her boyutuyla gösterdim, konuşmamın bütünü yer almadı. Bizler, yirmi - yirmi beş yıl önce edebiyat dünyasına girenler, bizden öncekiler gibiydik. Okura medyalar yoluyla ulaştırılmadık. Birçok nedenle iğneyle kuyu kazmış, okurunu büyük ölçüde kendisi oluşturabilmiş yazarın durumunu, bugün ilk kitabını bile birinci hamura bastırabilen, TV'lerde tanıttırılabilen ama asıl işi zaten medya canavarının bir parçası olmak olan kimseler cetveline vurmak haksızlıktır. Bu, suyu taşıyanı da, testiyi kıranı da aynı kefeye koyma anlamına gelir. Belki de zaten istenen bu. Kime, hangi amaçla olursa olsun satış uğruna yapılacak her zorlama, yılların kazanımı okuru da tedirgin eder. Buna kimsenin hakkı yok. - Ne yazıya başladığım ilk yıllarda bir okur yüzü canlandı gözümde ne de yazarken, yaratı sürecinde şimdi canlanıyor. Ama herhalde tutucu, kendisini geliştirmeyen, arayışları olmayan, veriliye koşullu, hazır lokma seven okurun yazarı değilim... Zaten hissediyorum: Bazı okur, benimle başladığı yolda çabuk yoruluyor; yan yana gidişimizi yarıda kesebiliyor. Yanılmıyorsam bu, toplumumuzda daha çok politik / ekonomik... okuma alışkanlıklarının yol açtığı bir yorgunluk. Altındaki rahat minderin çekilmesinden hoşlanmayanlar bulunabiliyor. Bense, yazarken farkında değilim ama, beni yanına çeken değil, arkamdan iten bir okuru benimsiyorum herhalde. Tuhaf, fakat arayışcı, bir şeyin daha -adı olması şart değil- eksikliğini duyan bir okurla burada zamanda hala buluşabiliyorum. Yorulanların yerini onlar alabiliyor. Uzun yıllardır içinde yaşadığınız edebiyat dünyamız üzerine neler söyleyeceksiniz?- Genelde yazarın, yayımlayanın, tartanın nabızları çok ayrı frekanslarda atıyor. Aradaki akım kesilmiş gibi. Edebiyat dergileri artık yayınevi dergileri. Böylece, istenildiği biçimde bilgilendiriliyoruz. Bence böyle bir ortamda, kitap boyutunda ciddi araştırmalar, edebiyat incelemeleri daha güven verici. Bu da sanırım "kötü tepkinin iyi sonucu. Kitaba yazarı enselemek, kıstırmak. yakalamak için değil de, anlamak için, birinci elde bu merakla yaklaşan çalışmalar, edebiyat dünyamızın geleceğe açılan sağlıklı bir kapısı olabilir. Yazar, dünyanın hiçbir yerinde talibi, kısmeti o kadar çok biri değil. O da zaten yalnızlığı iyi bilen, bunu taşıyabilen kişidir. Yine de, emek hak bağlamında, baskılar, tabular, özgürlük engellemeleri bağlamında aramızda en azından bir azınlıklar dayanışması olmalı. Bu, birbirimizde her şeyi hoş görelim, aptalca birbirimizin sırtını sıvazlayalım, anlamına gelmesin. Bunu her kavim kendi içinde yeterince yapıyor. Ama, yapıcı bir eleştiriyle düşmanca yaklaşım arasında büyük ayrım olduğunu herkes bilir. Bu anlamda edebiyat dünyamız kapitalizmi bile uyduruk bir ortamdan payını alıyor. - Genelde yazarın, yayımlayanın, tartanın nabızları çok ayrı frekanslarda atıyor. Aradaki akım kesilmiş gibi. Edebiyat dergileri artık yayınevi dergileri. Böylece, istenildiği biçimde "bilgilendiriliyoruz."Bence böyle bir ortamda, kitap boyutunda ciddi araştırmalar, edebiyat incelemeleri daha güven verici. Bu da sanırım "kötü tepkinin iyi sonucu. Kitaba yazarı enselemek, kıstırmak. yakalamak için değil de, anlamak için, birinci elde bu merakla yaklaşan çalışmalar, edebiyat dünyamızın geleceğe açılan sağlıklı bir kapısı olabilir. Yazar, dünyanın hiçbir yerinde talibi, kısmeti o kadar çok biri değil. O da zaten yalnızlığı iyi bilen, bunu taşıyabilen kişidir. Yine de, emek hak bağlamında, baskılar, tabular, özgürlük engellemeleri bağlamında aramızda en azından bir azınlıklar dayanışması olmalı. Bu, birbirimizde her şeyi hoş görelim, aptalca birbirimizin sırtını sıvazlayalım, anlamına gelmesin. Bunu her kavim kendi içinde yeterince yapıyor. Ama, yapıcı bir eleştiriyle düşmanca yaklaşım arasında büyük ayrım olduğunu herkes bilir. Bu anlamda edebiyat dünyamız kapitalizmi bile uyduruk bir ortamdan payını alıyor. Son olarak TÜYAP'ın Onur Yazarı seçilmeniz üzerine görüşlerinizi öğrenmek istiyorum. - Kitap Fuarı'nda kitabın diğer fuar ürünlerinden farklı bir konumu bulunduğu gerçeğini, satışı düşünsel içerikle doldurma gereğini son yıllarda artan bir hızla ortaya koydu. Fuarda artık paneller, konferanslar düzenleniyor, söyleşiler yapılıyor, yazarlarımız başka yazarlarla buluşuyor. Bu bağlamda TÜYAP'ın son sekiz yıldır bir Onur Yazarı seçmesi, Kitap Fuarı'na içeriksel bir anlam kazandırıyor. Bu, her türlü engel karşısında yazma sevinci eksilmeden, kendinden ödün vermeden yaratıda direnebilmenin, okurunu yaratabilmenin, ona en vefalı dost olabilmenin simgesi. Örnekse, geçen yıl Onur Yazarı, yazık ki bu sefer o güzel güne yetişemeyen Sivas'taki yangın kıyımına bir başkaldırı gibi hemen ardından aramızdan ayrılıp giden çok değerli Rıfat Ilgaz idi. Bu, bu yıl benim Onur Yazarı seçilmemi kendi gözümde bir kat daha değerli kılıyor. TÜYAP'a teşekkür etmek istiyorum. Bunu, bütün engellere karşın benim de kendi okurunu yaratabilmiş bir yazar olduğumun kabulü olarak değerlendiriyorum. TÜYAP'ın seçimi, aynı zamanda üründe hiç gerilemediğiniz bir okurun yazarını böyle de benimsediği anlamına gelmiyor mu? Öyle ise, büsbütün sevinçliyim.