Türk öykücülüğünün büyük ustalarından Tomris Uyar'ın 'Güzel Yazı Defteri' adlı kitabı 2002 yılında iki önemli ödüle değer görüldü. Bunlardan ilki Dünya Kitap Ödülü, diğeri de Türkiye Gazeteciler Cemiyeti tarafından verilen Sedat Simavi Edebiyat Ödülü oldu. Tomris Uyar bu vesileyle öykü dünyasından başlayıp Gündökümlerine, ödüllerden çok satma konusuna, edebiyatçı evliliklerinden günümüzün genç öykücülerine kadar geniş bir yelpazede soruları yanıtlıyor. - Öykü benim yapıma çok uygun bir anlatı tarzı ve edebiyat türü. Roman bana pek uygun bir dal değil. Başı, sonu, ortası olan, toplumun çeşitli katmanlarını da barındıran ve ister istemez mesajı olan ya da mesajsız olması gibi bir mesajı olan bir roman yazmak istemedim. Öyküyle kendimi, düşüncelerimi daha iyi dile getirebildiğimi sanıyorum. Başka bir tür denemedim. Şiiri çocukken yazmıştım ama kötü olduğunu o zaman bile anlamıştım. - Hala da soruyorlar. Çok farklı iki şey. Bu, mimariye ne zaman geçeceksiniz demekten pek farklı bir şey değil. Tamamen iki ayrı dal çünkü. - Hayır, hiç öyle görmedim. Çok iyi uzun öyküler okuduğumu sanıyorum. Çehov'un 'Bozkır'ını düşünüyorum mesela. Çehov onu yazdı diye kısa öyküye ihanet etmiş. Bu biraz daha uzun ve daha çok kişiyi kapsadığı için, birçok mekan ve zaman değişikliklerini verdiği için bir öykünün sınırlarına girmiyor. Gene de baktığımızda öykü özellikleri ağır basıyor. Ancak dipte, romanı sezdiren bir hava dışında romana benzer bir özellik fazla yok. O hava Türkiye'nin aşağı yukarı yirmi yıldır geçirdiği çalkantıyı anlatıyor. Kişiler de üç kuşağı temsil ediyor aşağı yukarı. - Koleje giderken müzik formları üzerine seçmeli bir dersimiz vardı. O dersi çok büyük bir sevgiyle almıştım ve öğretmenimiz de çok iyiydi. Ve müziğin edebiyata nasıl uygulanabileceği konusunu o zamandan beri çok düşünüyorum. Bu öyküde bir çokseslilik sözkonusu. Değişik yaş gruplarından, farklı kuşaklardan gelen insanların değişik konuşmalarını bütünleştirici bir biçim bulmak ve dili bir yamalı bohçaya çevirmemek için birinin gözünden anlatılması gerekiyordu. Sık sık onların gözüne de dönüyoruz ama gene de onları birleştiren bir dil söz konusu. O yüzden çoksesli bir müzik var ama hepsi konuştuğunda tek bir parça gibi çıkıyor. - Herhalde senfoni olur, çok iddialı olmazsa. Çünkü konçerto değil. İtalikle dizilen ve yazarın sesi olan bölümleri de dönülen tema olarak düşünebiliriz. - Var. Edip Cansever için yazdığım bir öykü vardı. Onda Miles Davis'in 'Siesta'sından yararlanmıştım. Çok düşündüğüm bir şey benim bu. Ama en iyisini tabii Cortazar yapıyor. Müzik seslerini birer alet olarak hikaye kişilerine dağıtıyor. O çok saygıdeğer bir çaba. Şarkı beni çok etkileyen bir şey. Birçok öyküme şarkı sözleri adını vermişimdir mesela. Çalışırken de müzik dinlerim. Ama insan sesi olmasın. Yani onu dinleyip de kapılmamalıyım. - Popüler olmak, edebiyatta zannedildiği kadar önemli bir şey değil. Edebiyatta tiraj, daha çok insanın aklında kalan veçocuklarına aktardığıdır. O gün satılan kitap sayısına göre ölçülmeyen bir şeydir. Söz gelimi, Ben bir ceviz ağacıyım Gülhane parkında, çok tirajı olan bir sözdür. Çünkü herkesin hayatını bir yerden etkiler. Bir ceviz ağacı gördüğünüzde, Gülhane Parkı'nın önünden geçerken ya da başka bir ağaç ve başka bir yer size bunu hatırlatıyorsa, asıl tirajın o olduğunu düşünürüm. Belleklere kazınmayan bir şey yapıyorsanız bu o aralar herhangi bir sosyal eğilimden ötürü gündemde oluyorsa ve siz bu yüzden seviliyorsanız, o gündemden kalktığında siz de gündemden kalkacaksınız, demektir. Edebiyatın çok kötü bir öç alma biçimi vardır. Edebiyat siler. Öbür dallar gibi değildir, bir zamanlar iyi bir şarkıcıydı demezler. Bir zamanlar iyi bir müzisyendi, diye akılda kalmazsınız. Bütünüyle siler. Geçmişteki iyi işlerinizle birlikte yok olursunuz. Gündemde kalmak için çok ürün vererek kendinden ödün vermek de aynı biçimde tehlikeli olabilir. Yani son kitabınız bir de bakmışsınız geçmiş kitaplarınızı da yok etmiş. - Türkçe yazan ve Türkçeyi çok seven bir insanım. Bir kere o Türkçenin artık konuşulmadığı yerde, dünyada oturuyorum ben. Eskiden şoförlerle konuşmaya, esnafla şakalaşmaya, balıkçılarla pazarlık etmeye alışkın bir insan olarak o yüzleri, o dili çevremde bulamıyorum. Buna koşut olarak tipler de değişiyor. Çevremdeki kişilerin de eğilimleri bir bütün ve homojen değil. Oraya da ait değilim. Tipik bir orta sınıf Türk aydını değilim. Burjuva bir Türk aydınıyım belki ama bu benim bir şeyimi özetlemiyor, ortaya çıkarmıyor. İstanbullu olmam önemli benim için. O da İstanbul'u çok önemsediğimden değil, yani metropolde yaşamış bir insan olarak metropolü önemsiyorum ama beni ilgilendiren bir şey bu. Artı puan anlamında değil. Türkiye dışında başka bir yerde yaşayamam. Türkçe konuşulmayan bir yerde kendimi düşenemem, yazamam. Denedim bunu ama yapamadım. ancak not alabiliyorum. Eğer dilini bildiğim bir ülkedeysem, o dille düşünmeye başlıyorum. Çünkü o dilde konuşuyorum. Böyle bir ikilik oluyor. Ne olursa olsun Türkiye'de yaşarım bu yüzden. - Rüyama giriyor. Bunu bir öykümde de yazmıştım. Galiba Gündökümleri'nde de var. Rüyamda televizyonda bir tartışma programındaymışım, ciddi bir program, orada sesimin çıkmadığını görüyorum. Korkunç bir rüya. Yapımdan gelen bir hırçınlığım var, aslında hoşgörülüyümdür ama damarıma basılınca hırçın olurum. Babamın Karadenizli olmasından kaynaklanabilir bu. Bir de tabii onun getirdiği hırçın insanlara özgü kırılganlıklarım olur. Bunu belli etmem ama silerim. Onların da etkisiyle son zamanlarda sildiim çok şey oldu. Dostluklardan eski tanışlara kadar. O yüzden yersiz yurtsuz olmak, uyumsuzluğun bir parçası. - Gündelik hayat içindeki bazı deneyimleriniz sizin için çok önemli oluyor. Bir ışık tutuyor, bir şeyleri daha iyi anlamayı getiriyor. Fakat bu öyküye her sefer giremiyor tabii. Hepsi bir öykü malzemesi değil. Genç yazar olsam, birçoğunda gördüğüm gibi, belki öykü olur ama bunu yapmak istemiyorum. Kendimi silmek olur. Öyküye almadığım şeyleri gündökümü olarak yazıyorum. Gündökümü sahici, kurgulanmıyor çünkü. Fakat onun da kendine göre, mantık isteyen bir kurgusunun olması gerekiyor. Eğer güzel bir sözü söyleyen, o gün beni aydınlatan kişinin adının geçmesi, mektubunun yer alması gerekiyorsa onlar da geçiyor. Ama hepsinden izin almak gerekiyor. Çünkü gündökümü yazmak öykü yazmaktan da öte estetik kurallara dayanan bir şey. Yani size bire bir emanet edilmiş bir sözü, mektubu birileriyle paylaşmak demek olduğu için sınırları çok ince. Bunu da gözetmeniz gerekiyor. - Başta daha rahat ve bütün günlerimi yazıyormuşum. Daha çok kendimi ve günlük hayatı anlatıyorum. Son zamanlarda tekrar yayınlanacağı için onları tekrar gözden geçirdim ve hayatımı bir sinema şeridi gibi gördüm orada. Ortalara doğru toplumsal baskıların ağırlığı iyice hissediiyor. Onların benim hayatımı da etkilediğini gördüm. Sonra biraz denemeye kaçmaya başlamışım. Gitgide günlerden kopuyorum gibi. Sonuna doğru büyük bir çabayla günleri yazayım istiyorum. Pek çok şeyin üst üste gelmesi bende artık yazmasam da olur duygusunu uyandırdı sanıyorum. O yüzden de gündökümü yazmıyorum artık. Bugün de yazsam aynı şeyi yazacağımı hissediyorum çünkü. enç okurlardan bazıları mesela benim 1975'te yazdığımı çok güncel buluyorlard. Bu yazar olarak hoşunuza gidebilir ama Türkiye'de yaşayan bir vatandaş olarak hiç de hoş değil. - Murat Gülsoy'in iyi bir öykücü olduğunu görüyorum. Tek sakıncası metinden hareket etmesi, bir metne bağlı kalması. Metinden metne giden bir yol seçiyor ve bu yol tıkanabilir ilerde, diye düşünüyorum. Bir şey şimdilik eksik değil ama ilerde olacak. Sema Kaygusuz şiirsel bir dil kullanıyor. O bakımdan beğeniyorum. Mehmet Günsür'ün sürükleyici bir şiirselliği var. Şiirsel yazmıyor da belki onu yazmamış olması şiirsel yapıyor yazdığını. Onun da bir belkemiği, yani öyküyü ayakta tutan bir şeyi eksik. Alttan hikayeyi bağlayan bir şey eksik sanki. Öyküde de romanda da ne zaman bittiğini bilmiyorlar aslında. Bilinmez bu da, sezmek diye bir şey olabilir belki. Ben de seziyorum hikayemin bittiğini, bilmiyorum. Çok sarkıyor yazdıkları, son zamanların filmleri gibi. Bitmesi gereken yeri o kadar geçiyorar ki, artık bitmesi için bir neden kalmıyor. - Tabii ki göze alamam, şimdi alamam. Ama o zaman iyi ki almışım. Bazı şeyleri iyi ki yapmışızdır. Onları belli yaşlarda yapmış olmak, bizi sonradan biz yapan bir özellik haline gelir. Hiçbir zaman pişmanlık duymadım birileriyle birlikte olduğum için. Pişmanlık duyduğum anlar olmuş olabilir ama genele olarak bakıldığında yoktur. - Evet, gösterilirse olur. Çatışma çıkmaz genellikle fakat çıkarsa da benden çıkar çoğunlukla. Daha çok Cemal Süreya ile birlikteliğimde olurdu bu. Bir şeyi eleştirdim mi geri dönmem. Çünkü o bana sorulmuştur, dürüst cevap vermek zorundayım. Bir insanı çok sevmem, ona aşık olmam falan bunu değiştirmez. Ben şiirden anlamam, şiiri bilen biri bana şiiri göstermek zorunda değildir. Ama gösterip de benim düşüncemi soruyorsa ben ona dürüstçe cevap vermek durumundayımdır. Şu olmamış derim mesela ve o olmamış için sonuna kadar tuttururum. Bu şansım mıdır, yoksa şiiri sezmem midir bilmiyorum ama sonunda razı olunur ona. 'Güzel Yazı Defteri'nin iki ödülü birden oldu. Tüyap Kitap Fuarı'nda Dünya Kitap Ödülü'nü, şimdi de Sedat Simavi Edebiyat Ödülü'nü kazandınız. Çok klasik olacak ama ödüller üzerine görüşlerinizi almak isterim. - Ben ödüllere eskiden beri karşı bir insandım. Yani şu anlamda, hatta bir yazımda da belirttiğimi hatırlıyorum, bu gidişle birbirimizin ya yarışmacısı ya da jürisi olacağız demiştim. Oysa Türkiye'nin bugün geldiği durumda başka bir şey ortaya çıkıyor: Sizin için hiç uğraşmayan bir yayınevi varsa, ki bunu özellikle duyurmayan ve bu reklam dünyasının içinde sizin yayınlanan kitabınızın aşağı yukarı sevenleriniz tarafından bile duyulmadığı, bilinmediği bir ortamda ödül kazanıyorsanız o ödülün yararı var. En azından sizin bir şey yazdığınızı duyuruyor. Satıştan falan geçtim.


39 yıllık kısa yaşamına 50 öykü ve 15 roman sığdıran Fransız romanıcı Irene Nemirovsky, Toplama Kampı'na gönderildiği için bitiremediği Fransız Süiti'nin tamamlayabildiği iki bölümünü bir sandığın içinde büyük kızı Denise'e emanet etmişti. Denise Epstein, bu sandığı sakladı ama içindeki not defterlerini annesinin günlükleri olabileceği düşüncesiyle okumadı. Tıpkı yazarının yaşamı gibi trajik bir biçimde yarıda kalan roman, 60 yıl boyunca o sandıkta, gözlerden uzak kaldı. Köydeki her eve bir Alman askeri yerleştirilirken Lucine'in kısmetine de ince ruhlu, savaşmanın ruhunda derin yaralar açtığı belli olan, harika piyano çalan, müzikten ve edebiyattan anlayan Bruno düşmüştü. Gençlik takıntısı olan Anna Nemirosky, çocuk sahibi olmanın kendisini yaşlı gösterdiğini düşünüyor ve kızının varlığını bir türlü kabullenemiyordu. Fransa vatandaşı olmak için yaptdığı başvuru reddelince eşi ve çocuklarıyla beraber din değiştirerek Hıristiyan oldu. Parisliler birkaç parça eşyalarıyla yola koyulduklarında güneş henüz mışıl mışıl uyuyordu yatağında. Terk edilmişliğin hüznüne bulanmış suskun evlerden ve bir an önce kendilerini Paris dışına çıkaracak bir vasıta bulmanın derdine düşen insanların yüzlerinden karanlık damlıyordu. Öğlen güneşinin bile yerinden söküp atamayacağı kadar güçlü veyapış yapış bir karanlıktı bu. Paris'in zengin burjuva ailelerinden Pericand'lar aceleyle arabalarına binip kentin kalabalık caddelerinden geçtiler. Bir bankada memur olarak çalışan Michaud çiftinin amacı ise trende kendilerine bir yer bulabilmekti. Pericand ailesi ve Michaud çifti, Paris'i terk edip güvenli bir yere gitmenin tahmin ettiklerinden çok daha zor olduğunu kısa sürede öğrendiler. Artık Nazi ordusunun Paris'e girmek üzere olduğu herkes tarafından bilindiğinden tüm kent yollardaydı ve insan kalabalığını aşıp yola devam etmek neredeyse imkansızdı. Arabası olmayan herkes kan, ter ve karanlğa batmış halde yürüyordu. Arabalar ise ilerleyemiyordu baştan aşağı terli insan bedenleriyle dolu yollarda. Nazi ordusunun, Fransa'nın kalbi Paris'i fethetmek üzere olduğu o sıcak haziran sabahında felaketlerin sınıf farklılıklarını bir kalemde sildiği ve savaş zamanında zenginlerle mevki sahiplerinin de karanlıktan nasibini aldığı ortaya çıktı. Zengin Parisliler yol üstündeki köylerde yiyecek ve kalacak bir yer bulmaya çalışıyorlar, bunun için tüm paralarını ortaya koyuyorlar ama amaçlarına ulaşamıyorlardı. Çünkü ne yiyecek kalmıştı etrafta ne de barınacak bir yer. Binlerce insanın aç kurtlar gibi dükkanlara üşüştüğü ve bulabildiği her şeyi yağmaladığı bir savaş ortamında bu tür manzaralarla karşılaşmak şaşırtıcı değildi ve karanlık yapıştığı yerde pis pis sırıtmaya devam ediyordu. Kalabalık Pericand Ailesi ve Michaud çifti Nazi ordusundan kaçarken Alman uçakları başlarının üzerinden ağzından ölüm fışkırtan ejderhalar gibi uçuyor ve bombalar yağdırıyordu sağa sola. O bombalardan biri burunlarının dibine düştüğünde ölmediler ama kana bulanmış cesetlerin üzerinden atlamanın dehşetini tecrübe etümek zorunda kaldılar. Çok kötü bir şeydi bu savaş ve hayat bazen masum insanlara karşı çok acımasız olabiliyordu. Sadece Pericand'lar ve Michaud'lar değil binlerce Fransız, savaşın acımasızlığıyla boğuşarak geçen günlerden sonra Paris'e, evlerine dönebildiler. Ne de olsa artık Almanlar Fransa'nın kalbine girmişler ve galibiyetlerini sert adım sesleriyle dünyaya duyurmaya başlamışlardı. Aşk, iki insan arasında bir nehir gibi akar ve savaş bile durduramaz bu akışı. Kocası Almanların elinde esir olan genç ve güzel Lucine de, kalbinin bir kuş gibi kanatlanıp, evine yerleşen genç Alman subayı Bruno'ya doğru uçmasına engel olamadı. İşgal zamanıydı ve galiplerin kalacak bir yere ihtiyacı vardı. Köydeki her eve bir Alman askeri yerleştirilirken Mucine'in kısmetine de ince ruhlu, savaşmanın ruhunda derin yaralar açctığı belli olan, harika piyano çalan, müzikten ve edebiyattan anlayan Bruno düşmüştü işte. Galipleri, mağlupları ve savaşı unutmak isteyerek saatlerce konuşurlardı Bruno ve Lucine. Aşkını ilk itiraf eden Bruno oldu, Lucine kendini duygularının akışına bırakmaya çesaret edemesede de sevdi o genç ve asker yerine müzisyen olması gerektiği belli olan genci. Malum, savaş zamanlarında askerler göçebe kuşlar gibidir, cepheden cepheye kentten kente giderler ağır tankların ve askeri araçların üzerinde. Bruno'nun bölüğünün köyden ayrılma vakti geldiğinde, ülkesine ve ailesine duyduğu sevgiyle bir Alman askerine karşı hissettiği duyguların arasında sıkışıp kalan Mucine'in içinde büyük bir boşluk oluştu. Bruno'nun sıvaştan sonra Lucine'in karşısına sivil kıyafetlerle çıkma planları yaptığına bakılırsa onun içindeki boşluk daha da büyüktü. Bruno'nun o köyden ayrıldıktan sonra neler yaptığını çok merak ediyorum. Mucine'in savaşın karanlığında nasıl ayakta kalabildiğini ve Bruno'nun onaverdiği sözü yerine getirip getiremediğini de... Bu merakımı hiçbir zaman gideremeyeceğimi bilmek üzüyor beni. Sadece ben değil, hiç kimse pericand'larla Michaud'ların başına başka neler geldiğini, Bruno'nun savaşın sonuna kadar sağ kalmayı başarıp başaramadığını bilmiyor. Çünkü onların öyküleri yarım kaldı. Onları yaratan kalemin sahibi olan Yahudi asıllı yazar Irene Nemirovsky, yaklaşık 60 yıl boyunca unutulmanın kucağında yatan Suite Française / Fransız Süiti adlı bu romanında anlattığı İkinci Dünya Savaşı'nın kurbanı oldu. Naziler, İkinci Dünya Savaşı'nın acımasız kurtları, Yahudiler ise masum kuzularıydı. Buna rağmen Irene Nemirosky'nin bu savaşı anlatan romanında hiç Yahudi karakter olmamasına şaşmamak lazım. Her ne kadar 1939 yılında ailesiyle birlikte din değiştirip Roma Katolik Kilisesi'ne bağlansa da Irene Nemirovsky'nin Yahudi kökenli olduğu biliniyordu ve köklerini peşisıra sürükleyen bir yazarın, işgal yıllarında kaleme aldtığı bir romanda Yahudilerin mağduriyetinden bahsetmesi pek akıl karı değildi. Fransız Süiti'nin 2004 yılında yayımlanmasından sonra yeniden keşfedilen ve diğer romanları da yavaş yavaş okuyucularla buluşan ırene Nemirosky, Fransızca yazmasına rağmen bir Fransız Yahudisi değildi. Irene Nemirovsky'nin hayat yolculuğu 11 şubat 1903'te Ukrayna'nın Kiev kentinde başladı. Çocukluğuna veözellikle annesi Anna Nemirovsky'ye dair bildiklerimiz onun çok da mutlu bir çocukluk dönemi yaşamadığını gösteriyor bize. Irene Nemirovsky'nin babası Leon Nemirovsky Yahudi asıllı Ukraynalı bir bankerdi ve maddi durumu oldukça iyiydi. Ancak para, anne sevgisine ihtiyacı olan küçük bir çocuğun kalbini ısıtmaya ve onu hayatın zorluklarına karşı korunaklı kılmaya yetmiyor. Gençlik takıntısı olan Anna Nemirovsky, çocuk sahibi olmanın kendisini yaşlı gösterdiğini düşünüyor ve kızının varlığını bir türlü kabullenemiyordu. Kızı Denise Epstein'ın, 2007'de, Sunday Times gazetesine anlattıkları Anna Nemirosvky'nin kişiliğiyle ilgilibir fikir edinmemizi sağlıyor. Irene Nemirovsky'nin kızları Denise ve Elizabeth, İkinci Dünya Savaşı'ndan ve ebeveynini kaybettikten sonra anneannelerinin kapısını çalmış ancak bu kapı onların yüzlerine kapanmış. Üstelik de Anna Nemirovsky'nin, Yetimseniz, yetimhaneye gidin çığlıkları eşliğinde. Anne sevgisinden yoksun çocukluğu, o dönemde bir kültür ve sanat kenti olan Saint Petersburg'da geçen Irene Nemirovsky, 15 yaşına kadar yaşadığı bu kentte Fransızca öğrendi. 1917 Bolşevik Devrimi'nin rüzgarı bu zengin Yahudi ailesini sarsmaya başladığında ise onlar için ülkeyi terk etmek elzem hale gelmişti. Nemirovsky ailesinin ilk durağı Finlandiya'ydı. Burada bir yıl kaldıktan sonra, 1919 yılında Paris'e yerleştiler. Burada, Saint Petersburg'da öğrendiği Fransızca'ya ıngilizce'yi de ekleyen Irene Nemirovsky, Sorbonne Üniversitesi'nde eğitim alıyor ve bol bol yazıyordu. Her ne kadar Leon Nemirovsky, tüm mal varlığını Rusya'da bırakıp kaçmak zorunda kaldıysa da ticari zekası sayesinde Paris'te de bol bol para kazanmayı ve ailesini maddi anlamda rahat ettirmeyi başardı. Paris'te zaman akıyor ve Irene Nemirovksy yazmaya devam ediyordu. 1926 yılında, tıpkı babası gibi Yahudi kökenli bir banker olan Michel Epstein'la evlenmesi, Irene Nemirovsky'nin yazıypla dolu hayatına bir erkeğin dahil olduğunu müjdeliyordu. 1929'da ilk kızı Denise'i, 1937'de ise Elizabeth'i kucağına aldı Irene Nemirovsky. Irkçılığın ve nazizmin hüküm sürdüğü 1930'lu ve 40'lı yılların Avrupa'sında vatansız bir Yahudi olarak yaşamak zordu. Irene Nemirovsky'nin onlarca romanı olması, zenginliği ve hatırlı dostları onu her daim korku içinde yaşamaktan kurtaramıyordu. 1938 yılında, Fransa vatandaşı olmak için yaptığı başvuru reddedilince 1939 yılında eşi Michel Epstein ve çocuklarıyla birlikte din değiştirerek Hıristiyan oldu Irene Nemirovsky. Bu arada Yahudi köklerini gizliyor ve bu şekilde hem kendisini hem de ailesini koruyabileceğine inanıyordu. Ancak Yahudi kimliği onun gölgesiydi ve gölgesini varlığından söküp atması mümkün değildi. 1940 yılında, köklerinin zehirli bir sarmaşık gibi tüm yaşamını sardığını gördü Irene Nemirovsky. Din değiştirmiş olmasına rağmen hiçbir yayınevi onun romanlarını yayımlamak istemiyordu. Üstelik eşi Michel Epstein'ın bankadaki işine de aynı nedenle son verilmişti. belli ki onlar kurtulmaya çalıştıkça Yahudi kimlikleri daha da çok yapışıyordu yakalarına. Paris'in Naziler tarafından işgal edilmesi ise Irene Nemirovsky ve eşi için sonun başlangıcıydı. Irene Nemirovsky, iki kızını da yanına alarak Isyy-l'Eveque adlı bir köye yerleşti ve burada ikamet ettiği sürece diğer Yahudiler gibi koluna hangi ırka mensup olduğunu gösteren sarı bir bant takmak zorunda kaldı. Etrafını çepeçevre kuşatan umutsuzluk çemberini kırmak için yazmaya devam eden Irene Nemirovsky, karanlıktan aydınlığa çıkma umudunu 13 Temmuz 1942'de tamamen kaybetti. Bu, onun, Yahudi kökenli bir vatansız olması hasebiyle polis tarafından evinden alınarak Pişiviers Toplama Kampı'na götürüldüğü tarihti. Michel Epstein, eşini toplama kampından kurtarabilmek için umutsuzca mücadele etti ve Irene Nemirovsky'nin kitaplarını yayımlayan yayınevlerinin yetkililerinden büyükelçilere kadar birçok insana mektuplar yazdı. Michel Epstein'ın mektuplarına gelen ve günümüze ulaşan cevaplar, hatırlı dostlarının Irene Nemirovsky'yi kurtarmak için uğraştıklarını ama bir sonuç alamadıklarını gösteriyor. Pişiviers Toplama Kampı'na gönderildikten sonra eşinden hiçbir haber alamayan Michel Epstein, neden sonra onun kendisi gibi vatansız 928 Yahudi'yle birlikte Polonya'daki Auschwitz Toplama Kampı'na gönderildiğini öğrendi. Yaşadığı dönemin ırkçı ve savaşçı rüzgarlarından korunmak için dinini bile değiştiren Irene Nemirovsky, kendisini saran kökleri varlığından söküp atamamış ve vardıktan bir yıl sonra Auschwitz Toplama Kampı'nda hayatını kaybetmişti. 39 yaşındaki yazarın ölüm nedeni resmi kayıtlara göre tifüs. Bir süre sonra aynı karısı gibi Auschwitz Toplama Kampı'na gönderilen Michel Epstein'ın bu dünyada gördüğü son şey ise bir gaz odası oldu. Irene Nemirovsky'nin Toplama Kampı'na gönderildiği için tamamlayamadığı Fransız Süiti'nin keşfediliş öyküsü, hayatın sürprizlerle dolu olduğunu kanıtlıyor. Yazar, beş bölüm olarak tasarladığı romanının tamamlayabildiği iki bölümünü bir sandığın içinde büyük kızı Denise'e emanet etmişti. Denise Epstein, bu sandığı sakladı ama içindeki not defterlerini annesinin günlükleri olabileceği düşüncesiyle okumadı. Nazilerin küçük bir kızken hem annesiz hem de babasız bıraktığı Denise Epstein'ın o günlükleri okumaya başladığı anda vücudunu kanserli hücreler gibi saracak olan acıya dayanacak gücü yoktu çünkü. Tıpkı yazarının yaşamı gibi trajik bir biçimde yarıda kalan roman, 60 yıl boyunca sandıkta, gözlerden uzak kaldı. Denise Epstein'ın, 1990'lı yıllarda annesinin not defterlerini Fransız Arşivi'ne bağışlama kararı alması Fransız Süiti'nin de uykusundan uyanmasına vesile oldu. 2004'te yayımlanan roman, kısa sürede en çok satan kitaplar arasındaki yerini aldı ve Irene Nemirovsky'ye ölümünden yıllar sonra Fransa'nın önemli edebiyat ödüllerinden Renaudot'yu kazandırdı. Aralarında Türkçe'nin de olduğu birçok dile çevrilen Fransız Süiti, Irene Nemirovsky'nin adını ve trajik hayat öyküsünü geleceğe taşıyor. 39 yıllık kısa yaşamına 50 öykü ve 15 roman sığdıran Irene Nemirovsky, ölümünden yıllar sonra da olsa kendisini acıya mahkum eden Nazilere galip geldi.


Amerikalı matematikçi Douglas R. Hofstadter'ın Bach'ın müziği, Gödel'in kuramları ve Escher'in resimlerinden yola çıkarak yazdığı kült eser ilk baskısından 22 yıl sonra, 2001'de Türkçe yayımlandı. 'Gödel, Escher, Bach: Bir Ebedi Gökçe Belik'te en karmaşık problemleri eğlendirici yolla anlatmayı başaran Hofstadter'ı Indiana'daki evinden aradık. Amerika'yı 1956 model Mercury ile baştan başa geçerken yazdığı kitap ve kişiliğinin çevresindeki efsaneyi konuştuk. Bach'ın müziğini, Godel'in matematik kuramlarını, Eister'in gizemli resimlerini referans oluşturacak kadar derinlemesine inceleyip 800 sayfalık kitap yazmak yerine yapay zekayla ilgili 50 sayfalık çok ağır bir kitap yazabilir, görüşlerinizi ortaya koyabilirdiniz. Hedefe ulaşmaktan çok sizi yolculuk heyecanlandırıyor galiba.. - Cevap vermek zor. 50 sayfalık bir kitap yazıp, işte bu kadar, demeyi düşünmek bile zor benim için. Beni yazmaya teşvik eden tek şey insanlarla iletişim kurmak. Birbirine bağlı bir dizi sezgiden yola çıktım. Çok karmaşık, karışık fikir zinciriydi. Ortada 50 sayfada anlatacak keskin bir mesaj yoktu. Bana, kitabın ne hakkında diye sorduklarında hayatımın en zor anlarını yaşıyordum. Yazmak benim için keşif serüveni oldu. GEB'i yazmasam tüm bunları bilemezdim. - Müzik ilkti. 16 yaşından itibaren sayısız plak alıp çok yoğun, tutku şeklinde müzik dinledim. Yüzlerce eseri biliyordum. 21 yaşında yoğun bir ilgi düzeyinde piyanoya daldım. Birkaç yıl sürdü. Büyük piyanist olamadım ama idare edecek kadar çalıyorum. - Ailemin dinlediği, radyodan duyduklarım arasından 1920 ve 30'lu yılların cazını, Fransız müziği bir anlamda benim parçam haline geldi. Tuhaftır 1955'te ABD, aniden rock'n roll'a döndü ve geçmişteki güzel herşeyi unuttu. Çok acı. Bilmediğim kültürlerin, ülkelerin müzikleriyle de ilgiliyim. Yani ilgim klasiğin ötesinde. Ne yazık ki dinlemeye bile zamanım yok. Çok meşgulüm. - Kişiliğimin doğal özelliği olarak sınırsız denebilecek kadar geniş bir meraka sahibim. Geçenlerde hatırladım. Dört yaşında anneme 'iki adet ikiyle yaptığımızı neden iki adet üçle yapamıyoruz' diye sormuştum. Çocukluğumda sayılar beni büyülerdi. 9-10 yaşlarında babam -1'in karesini anlatmıştı. Olmayan bir sayının varsayılması ve kökünün alınması müthiş sihirli bir şeydi. - Ekleyebileceğim beş, altı şey olabilirdi. 20'inci yıl özel baskısı için yazdığım önsözde bundan bahsettim. 1970'lerde yapay zeka ve konuşmanın anlaşılması üzerine geliştirilen Hearsay projesinden birkaç sayfa da olsa söz etmeliydim. Geliştirdikleri dil modeli sonraki yıllarda düşüncemi çok etkiledi. Geliştirdiğim soyutlamaların hala tartışılması, kitabın yıllara karşı hayatta kalabilmesi, okunabilmesi çok güzel bir şey. - Aklıma, Fransa'da yaşayan Amerikalı çevirmen Bob French'den 1982'de aldığım mektup geliyor. Fransız arkadaşıyla çevirmek istediğini söylüyordu. Bob ve Jackline'le beraber çok zorlu bir çeviri sürecine başladık. Ayrıntılar üzerine entelektüel tartışmalar yaptık, ortak kararlar aldık. Çevirilerini üç kez baştan sona okudum. Bob öyle etkilendi ki, çevirmenliği bırakıp ABD'ye geldi. Benim sınıfımda yapay zeka üzerine master yaptı. Kitabı yazarken okuyucu bulabileceğini, başka dile çevrilemeyeceğini düşünüyordum. Girişimler üzerine oturdum, epeyce zaman harcayıp çeviri kılavuzu yazdım. Buna karşın bazı büyük kültürlere çok yavaş ulaştı. Rusçası yeni yayımlandı, daha hiçbir Doğu Avrupa diline çevrilmedi. 15 yıl sonra Çincesi yayımlandı. - Beş yıl Çince çalıştım, ders aldım. Hiçbir zaman öğrendim diyecek düzeye gelmedi. - Türk kültürü hakkında çok cahilim. 56 yaşındayım, tüm merak ettiğim dilleri öğrenmeye kalksam yaşayacak zaman kalmaz. Zaten zihnim çok fazla çelişki, kafa karıştırıcı bilgiyle dolu. Sadece çok merak ettiğim kültürlerin dilini öğreniyorum. Türkçe'yle de çok yakın ilişki içine girdiğimde böyle bir gereksinim doğabilir. Hayat sürprizle dolu. Dillere gelince. Fransızcam iyi, unutmasınlar diye evde çocuklarla İtalyanca konuşuyorum. Birkaç yıl Almanya'da yaşadım. Almanca dersleri verdim. Şimdi orta düzeyde. Rusça, Çince, İspanyolcam zayıf. Beş ay İsveç'te yaşamıştım. Bir zamanlar iyi konuşuyordum. Şimdi zayıfladı... Bir zamanlar sözlük koleksiyonu yapardım. Eskimoca'dan, Yeni Zellanda Maorilerinin diline kadar birçok sözlüğüm, gramer kitabım var kütüphanemde. Hindistan'daki 20 dilin sözlük ve gramer kitaplarını toplamıştım. İskoçça, Gallerce ve daha pek çok Avrupa dilinin kaynaklarına da sahibim. Tabağına yiyeceğinden çok yemek alan bir bilgi oburuyum galiba... - Türkiye'den tanıdığım tek kişi felsefeci Güven Güzeldere. Indiana Üniversitesi'ne geldi, iyi dost olduk. Şimdi Duke Üniversitesi'nde profesör. Hala görüşüyoruz. Bir Türk hanım vardı, Stanford'daydı ve çalışmalarımla ilgileniyordu. Hatırladıklarım bunlar. - Öğretmenlere iyi maaş ödemezsen, eğitime para yatırmazsan bu iş olmaz. Ama eğer benim gibi sayılarla büyülenmiş bir çocuksan, bir de kılavuzun varsa öğrenirsin. İngilizce'de 'Atı suya sürüklersin ama içiremezsin' diye bir deyiş vardır. Arkadaşlarıma, çocuklarıma sayıların ne kadar büyülü olduğunu gösteriyorum, anlatıyorum. Birçoğu, evet ama beni ilgilendirmiyor, diyor. Matematiksel düşünebilen çok fazla insan yok gibi... Eğitim sistemi daha iyi de olsa bir şey değişmeyecek sanki... - New York Times'da okudunuz, değil mi? İlginçtir, Journal of Comperative Litarature'dan Wall Streat Journal'a düzinelerce övgü dolu yazı yayımlandı. Fakat tek olumsuz eleştiri akıllarda kaldı. Gazete sadece Rusça bildiği için yazara bu makaleyi sipariş vermiş; şiirle hiç ilgisi olmadığını gözden kaçırmış. Bu da gazetenin ayıbı. - Bakın şimdi, siz sadece bu eleştiriyi görmüşsünüz. Aynı şey ABD için de geçerli. NYT temel referans alınıyor. Diğer tüm yazılar görmezlikten geliniyor. Yeni bir şeyler yazmak isteyenler de NYT'deki görüşten çekinip vazgeçiyorlar. Beni üzen bu, olumsuz eleştiri değil. 1945 New York doğumlu. Stanford Üniversitesi'nde matematik okudu. Aşırı soyut ve sınırlayıcı bulduğu için fiziğe yöneldi. Şu anda Indiana Üniversitesi Kavramlar ve Bilişim Araştırmaları Merkezi'nin yöneticisi, bilgisayar ve bilişim bilimleri profesörü, felsefe, psikoloji, karşılaştırmalı edebiyat, bilim tarihi ve felsefesi dalında konuk profesör. Yıllardır Scientific American'da yazıyor. Yapay zeka ve fiziğin dışında müzik ve edebiyatla da ilgilenen Hofstadter'ın bugüne kadar yayımlanan altı kitabı da ciddi tartışmalara neden oldu. Babam fizikçiydi. Arkadaşlarıyla hep fizik, platon, nötron ve elektronlardan konuşurlardı. Anlamazdım, ama büyülenirdim. Ev kitap doluydu. Ailem hiç yönlendirmeye çalışmadı. 8 yaşında piyano öğrenmek istedim, öğretmenimi sevmedim, bıraktım. 12 yaşımda yeniden istedim. Yeniden öğretmen tuttular. Bir yılda bıraktım, 16 yaşında yine başladım. 17 yaşımda tek başıma Avrupa'ya gitmek istedim, para verdiler ve gittim. Çocukluğumda harfler büyüleyici gelirdi. 13-14 yaşında farklı dillerin alfabelerinin bulunduğu bir kitap geçti elime. Alfabeler takıntıya dönüştü. En sevdiğim Hint alfabesinden esinlenerek bir tür sanatsal yapı oluşturdum. Kendi alfabemi geliştirdim. Gittikçe uzayan tomarlara çizimler yapardım. 20 yaşında, alfabe ve müzikten esinlenen yüzlerce soyut form çizdim. Bir arkadaşımla roman yazıyorum. Cinsel ayrımcılıkla ilgili. Kahramanı kızın hayatında toplumda cinsel ayrımcılığın ne kadar yaygın olduğunu, günlük konuşmalarda bile farketmeden nasıl cinsel ayrımcılık yaptığımızı yansıtacak. Geometri üzerine de bir kitap yazmayı düşünüyorum. İnternet'in yararları yönünden şüphem var. McDonald's, Coca Cola'dan oluşan aptal Amerikan kültürünün diğer ülkeler üzerindeki etkisini artıracak araca dönüşmesinden korkuyorum. Ben biraz eski kafalıyım. Kitapları tercih ediyorum. TV'de bile yararlı bilgi, işe yaramaz şeylerin çok küçük parçası. Web ise ağzına kadar ticari çöp, pornografi, saçmalık dolu. İyiyi kötüden ayırmak zor. Geçmişte her yıl çocuklarımın sınıflarına gider, matematiğe giriş konuşması yapardım. Mathemagical Themes adlı kitabımda yer alan ve büyük rakamları anlatan bir makalenin uygulama biçimi bu. Farklı türde birkaç paket makarna ve pirinçle şeker alırdım. Her biri ne kadar büyük, içinde kaç tane olabilir, diye düşünürdük beraber. Şeker paketine vardığımızda milyarlara ulaşırdık. 9-10 yaşındaki çocuk için çok eğlenceli olabiliyor. - matthew29992291799999920 liked this - goldenhappykat1 reblogged this from edebiyatsoylesileri - goldenhappykat1 liked this - edebiyatsoylesileri submitted this to edebiyatsoylesileri


1982 yılında, Çağdaş Eleştiri dergisinin ilk sayısı için Tahsin Yücel ve Adnan Benk, Yaşar Kemal'le bir araya geldi. Demirciler Çarşısı Cinayeti romanı ekseninde eserlerini ve yazarlık serüvenini derinlemesine irdeledi. Yaşar Kemal'le Kapalı Oturum başlığıyla yayımlanan 20 sayfalık bu uzun röportajda yazar Stendhal, bana Karacaoğlan'dan daha yakın diyor. romanlarında böyle değil. Bu kadar düzenli bir şekilde değil. beylikleri diye bir şey vardır. Feodalizm diyemeyiz bunun adına. var. Ayrı bir üretim biçimi: mesela hayvancılıkla geçiniyor, bunların bir başkalığı var, bunlar göçebe. Benim doğduğum, tek aşireti tanıdım. Bozdoğan aşireti ve beyi Hacı bozdoğan. Derviş Bey için de çok insandan faydalandım. Çok büyük bir dostum vardı, son Türkmen beylerinden bir tanesiydi: Eşkiya Remzi. Bir kere ondan faydalandım. Jandarma Mehmet bu Arif Keskiner'in amcası, ondan faydalandım. sakallı... Oysa dudakları kabarık, dişleri ve dudakları çocuksu, sakalının kıvırcık olduğu söyleniyor. Fakat bu özellik, dudakların kabarık ve çocuksu olması ne?.. karasıydı diyorum. Sultan Ağa aşağıdan, çölden geliyor. anlatımına sadık kalıyorum. Örneğin Remzi Bey'e benziyor, Derviş Bey'in tipi. Sultan Ağa tamamen yarattığım bir tip, acımasız, hem sert, hem de çocuksu. Çelişki içinde, besbelli. öfkeyi, kıskançlığı insan yüzü verebilir. Ama genel olarak, döndüğüne de inanmıyorum. İnsan ne kadar güçlü olursa olsun, olurdu çizilen bir tipin sonuna kadar o psikolojiye sadık kalması. AB - Ama Yaşar, bulmak istemezsin ama, belirli bir yerini çerçeveliyorsun, bizim önümüze koyuyorsun. YK - Bir kişinin yüzünü çizerken, ortaya çıktığı zaman kişilik olarak da ortaya çıkacaktır. de yok. Yok olmuş bir adam benim için... Şimdi senin sorduğun, AB - Evet oradan geldik buraya. YK - Çok küçük kalıyor benim için, tarafından. Gözden kaçan hiçbir şey olabileceğini sanmıyorum. Yanlış ya da doğru, sebepsiz bir şey yok. Sebep vermiyorsam bile, inanmıyor, kıpkırmızı kesiliyor kara yılanlar sevişirken, 16. yy'da Çukurova'da yaşayan bir göçebe var, adı Savrun Bey. beş altı tane daha Savrun var. Demek ki oraya gelmişler, bataklık, göz alabildiğine kamışlık, göz alabildiğine orman, verdiler buldozerleri, ekskavatörleri... Gözümle gördüm bunu. İşte romanın yapısını bu tayin ediyor, bu ilişki tayin ediyor, beri insan ve doğa birbiriyle kaynaşmışlar. sebebi vardır bunu yapmışsam yine de. AB- Mustafa Bey söylüyor zaten bunu. YK - Evet, ben söylemiyorum demek ki. vardır ne bir şey. Bir tek keçileri vardır, o keçiler de yetmez. doğayı değiştirdi. Tamamen değiştirdi. Başka bir doğa, kendisinin faydalanacağı bir doğa kurdu; yani feodal düzenin, romancısıdır, dedim. Bu değişmeyi gözümle gördüm, yaşadım. üstyapıyı aldım, yani kan davasını. Kanun çıkarılmıştı. AB - En az 500 km. AB - Öyle. Sayısını da vermişsin, YK - Neyse, evet bu üstyapı kurumu, oluyor, doğası alt üst oluyor; doğası alt üst olduğu zaman, olarak veriyorum. İki aile alıyorum. 200 yıldır dövüşüyorlar. Sonunda ne oluyor? Biri hayalinde öldürüyor artık düşmanı, eylemi bitiyor; öteki de, bitmiş tükenmiş, öldürmek istemiyor. şey var... Bu anlattıkların senin yaşantın, yaşadığın, olabilir ve oluyor da. Senin elinde ne oluyor, olanın özelliği ne, var... Belki bin yağmur var, biri birine benzemeyen, tümü de sarı. düşünemem, işim de değil. Bu ancak romanlarımdan çıkabilir, ben de romanlarımdan çıkarım. Çok şeyi bilinçli yapmadım. AB - Sen pek romanlarından çıkamazsın. Hiç değilse insan olarak, vatandaş Yaşar olarak pek çıkamazsın. sen de burada, bize çok bilinçli geliyor. meselesi nedir? dediler; boyuna leit motif halinde geliyor. dediler, ben de anlatabildim sanmıştım. Pişmanım anlatamadığıma. Nereden geliyor bu? Urfa'da yaşlı bir adam bana bir fıkra anlattı. delikanlı, hayran kalmış Urfa'ya; herkes evine çağırıyor, güzellik. Sonra bu adamı Urfa'nın ahırlarına götürmüşler. zaman çok iyi insanlar, çok güzel atlar vardı, ne oldu? demiş. Ben bunu bir türlü unutamadım. Bir yok olmayı anlatıyor. hikayeyi bir türlü becerememişim romanda, şu anlattığım gibi. karşı kullanıyorlar. Yaşar Kemal burada dalga geçmiş, diyorlar. romanın kendisi getiriyor bir yerden sonra. ayrılınca yok olmak. Doğada da bu, insan ilişkilerinde de. adam üç kere kapıyı çalıyor, ikincisi dört kere çalıyor, YK - Üç kere, dokuz keredir. yapıyorsa, atlılar da aynı şeyi yaptılar. Onlar da geliyor, AB - Adam terliyor, ağaç da terliyor, yağmurun altında hem de. Üstelik bu rüya da değil. YK - Yok, sevmiyorum, toz direkleri, söylemiyorsun böyle yapıyorum diye ama belli oluyor. keresinde sarkmış... Ne anlatmak istiy. orsun? Hepsi de sembolik, insan ilişkileri doğa örnekçesine göre biçimleniyor. suyu akıp gidiyor; bir de kelebek ölüsü düşmüş suyun üstüne, Mestan vuruluyor, döne döne bataklığa düşüyor, ölüyor. bataklığa doğru, döne döne bataklığa düşüyor. En sonda, yapıyor. Doğanın da kendi diyalektiği içindeki macerası, atlıyor, Mustafa kaçtı, bataklıkta uçtu, diyorsun. pervanesinin hızla dönüp görünmez duruma gelmesine uvunma, kurgu işine geliriz. Murtaza vuruldu, canı çıktıktan sonra da, diyorsun; çardak bir süre yerinde sallandı, sallandı, diyorsun. sorduğun zaman, bunların hepsi o yapının içinde yer alacak. YK - Tamamen bir uyum bu benimki! şey varsa, o da insanoğlunun yabancılaşan bir yaratık olduğu. koruyabildikçe, insanın içindeki o büyük şiir sürüp gidecek. İnsanoğlu bıçakla kesilir gibi kendisini kökünden kurtaramaz. şiir bulamayacağım, takır takır bir yapaylığı yazacağım. bir yerde o insanlığın getirdiği doğal bir şey gibime geliyor. bir yerde çok şiirli yağıyor, fakat kimi yerde kırbaç gibi, çatlamasını gördüm. Başka türlü söylesem, yarım söylerim. oluyor benim dünyamı kurmakta; yapı taşını oradan alıyorum, ben yazmıyorum Çukurova'yı; Tolstoy da Çukurova'yı yazıyor, doldursan, sonra gözünü kapatıp arka arkaya sözcükleri dizsen, yine yaşam, yine somut çıkar ortaya. AB - Evet, somut çıkar ortaya ama, sevişmesi, bütün bunlar bağımsız gibi romanın içinde. olsa, hep bildiğini okur insan, hiçbir yeniliği fark edemez bile. YK - Yani siyah beyaz gibi kurmak, büyük bir hız ve yavaşlama, büyük bir hız ve gene yavaşlama. oturuyor, başını kaldırıyor, tak tak tak vuruyor, öldürüyor. not ettim, hapisanede not ettiğim şeyi de romana geçirdim. bu, sevinir, sonra öldüreceğini anlayınca yeniden çöker. alıp giden o güzel insanlara öykünüyorlar. içe geçmiş ikisi. Bütün romanlarımda benim ana düşüncem bu. Bizde şimdi bir şey tutturdular, tanrı romancı diye. Kim tanrı romancı değil ki? Ne biçim anlatırsan anlat, tanrı romancısın. Ben diyerek yazarken tanrı romancı oluyormuşsun! Sanat zaten yapay bir şeydir; nasıl benzetirsin sanatı yaşama, doğaya? Hiçbir biçimde benzemez! Zaten okuyucu bile bile ladestir tarih boyunca; yazarın onu yaşamadığını bilir, bunun bir yaratma olduğunu bilir. Ben tanrı romancı değilim, diyor bazıları, yok öyle şey! tanrı romancı, bir yanda başka romancı... Öyle bir şey yok! TY - Yani o açıdan alırsan evet, YK - İşte Tehlikeli Alakalar örneğin. Laclos da mektuplarla yazmış, herkesten de daha iyi anlatmış. her şeyi anlatabiliyor... Öbürü birtakım şeyleri anlatamıyor. insanoğlu. İnsan gerçeğine korkuyla da varmak diye bir şey var. değiştirme var. Kimi yerde tepeden bakış, kimi yerde yandan, sıkıntı var, en azından bir köşeye sıkıştırılma var. işlemiş. Çok ilgilendirdi beni; Stendhal'de, İlyada'da, şiirine bağlıyorum, doğa ile beraber oluşumuza bağlıyorum. yaptım. Yıllarca, haftada iki deva Savrun suyuna indim, geldim. bir yaprak öbürüne benzemiyor, bir böcek öbürüne benzemiyor, Bu kişiliği aldığım zaman, romanımdaki her şey değişti benim için, yani insan düşüncem değişti. Veli bu koşullar içinde bu dünyayla ilişkisi olan bir adamdı; ama uzak, ama yakın. Benim kurduğum dünya ile esas eksen yöresinde uzak ve yakın ilişkileri olan adamlar var. Hepsi kendi yaşamını yaşıyor, ama hiçbir zaman diyemeyiz ki Ala Temir'in ne işi var bu romanda. Var, ana tiplerden bir tanesi. Mahir Kabakçıoğlu, Ala Temir, Tellal, Mustafa Bey hepsinin bunlar kadar var ama bunun dışında Sabahat Hatun da var. yani kendine göre bir hikayesi var, bir yaşamı var ve ilgisi var. AB - Evet, senin esas eksen dediğin, çalışıyoruz hepimiz birden. Ben de anlamaya çalışıyorum. döndüğü için üçüncü boyutu da kazanıyor. TY - Sinema tekniği var biraz. özelliğim değil. Hiç kimsenin özelliği değil. 20. yüzyılda, Nathalie Sarraute'dan tutun da bilmem kime kadar hep sinemadır. yığını içinde, büyük bir ayrıntının içindedir insan. yapmak istediğini. Yalnız seninle sinema arasında bir fark var. Sinema objektifi bir yere kadar gösterir, durur. biçimim acaba doğanın devinimlerine uyuyor mu? Bütün meselem bu. çelişki taşıyan doğada ne yaptık? Elektriği daha yeni bulduk. olarak bu korkunç şeye ne getirdik? Yüzeyden bakmamıza rağmen, istediğimiz oldu mu? Doğanın da kendi içinde çelişkileri var, diyalektiği var. Bir meyvenin oluşması, bir çiçeğin açması, bir arının çiçeğe konması, yani korkunç zenginlikte bir dünya. düşündüğün gibi, çok güzel bir dünya kurmak istiyorsun. olsun. Hatta güzel de olsun istiyorsun. Bu son derece doğal. AB - Görmek zaten yaratmaktır. Anlamak yaratmaktır. Gerçek de yaratıldığı oranda vardır. değildir. Babamın öldürülmesini anlatacaksam eğer yaratmalıyım. sevinç içindeyim, dedim; şimdi daha iyi yaratacağım romanlarımı. Çünkü Gagarin gitti, dünyamızı uzaktan gördü. Hangisi ise, veriyorlar. Denizi hiç görmemiş, gene de Sarhoş Gemi'yi yazmış. Ben de diyorum ki, kitapların deneyinden öğrenmiş denizi, düşler de zenginleşir. Benim gerçeğim bu. düzeyinde, tümce bileşkenlerinin ilişkilerinde de görülüyor. atlamalar; eğer bunu ele alırsak günlerce konuşmamız gerek. söylediniz bunu, siz attınız bunu ortaya; ben de size katılıyorum. zorundaysak, bir dili de geliştirmek için yaratmak zorundayız. nasıl yaptın Yaşar Kemal? diyordu. Düşünüyorum, düşünüyorum, konuşuyor. Yahu kardeş, diyordu; bu halkın yapacağı iş değil, Demirciler Çarşısı Cinayeti'ni yazarken birdenbire anladım ki, en iyi yazan iki kişi var: biri Nazım Hikmet, öbürü Sait Faik. halkçılıkla, folklorla falan, böyle şeylerle ilgini görmedim. Son derece yapay bir romancısın. O unsurları yeli kullanır gibi, yahut tülü kullanır gibi kullanmışsın. Başından sonuna kadar, değil, çok daha genişler, yayılır. Bir yapı olarak yayılır. Efsanesi bütünüyle benim yaratmam. Halk efsanesidir diyenler oldu, halkta öyle bir şey yok. Bazen türkülerin etkisinde kalmışımdır, iniyordu bir kalkıyordu Menekşe istasyonu dedim diye. Türkçenin kendi ana abartmasıdır bu, kalabalığı anlatmak için. Ben ondan iyisini anlatamadığım için köyden aldım bu deyimi, devinimi senin cümleni de yaratır. Eğer usta bir sanatçıysan, Çukurova'ya gidiyorum tabii, yine ana kaynağıma. Bir söz var, ilk çıktım dağlara, dağlar nennileniyordu... Iğır ığır, derler üstelik de. Şimdi Karacaoğlan'a geldik... sonra Yunus'a, Dadaloğlu'na... Halk doğanın her şeyini klişeleştirmiştir, anket yapmıştı. Kime sorsan İnce Memed'i, yaşadı, gördük, adam senin evine nasıl gelir? Ben gelirim de o fukara gelemez. noktanın büyümesi, gözü alması, ya da silinip yok olması, Sarraute'u okudum; bir de Robbe-Grillet'nin bir filmi vardı, kısıtlı bir sınırdadır ama bunlar iyice savurdular, psikolojik bir nedeni var. Deniz Küstü'deki Zeynel'i alalım ele. zorlamış adamım ben. Bu zorladığımın farkında değil kimse. çocuk, Zeynel'i bulamayınca gidiyor Yeni Cami'nin önüne, tanımadığı bir çocuğa saldırarak hıncını alıyor. 19. değişmeliydi gibi geliyor ona. Bütün yeryüzü mor olmalıydı. bu kadar? diyor çocuğa. Martı uçtu diyor çocuk. duruyor, yürüyor diyor. Ee sevinsene diyor reis. diyecektim. Bana öyle geliyor ki psikolojiye uygun düşmek, verdiğin ç ocuk örneği de onu gösteriyor. Bir psikoloji var ama, bu, psikolojiye edebiyatçının bakışı, psikoloğun değil. yazar olduğunu sezinliyorum ama ben onun gibi olmak istemedim. biçimini ileri götürmek istedim, ki çalıştığım budur benim. son sınırına kadar denemek ve aşmaya çalışmak. YK - Ben daha çok dışardan içeri, insanın böcekle ilişkisisinden, insanın acıyla ilişkisinden, insanın sevgiyle ilişkisinden, insanın dostlukla ilişkisinden, insanın kendi kendiyle ilişkisinden yola çıkmak isterim. şimdi yazsam Yel Veli'yi daha başka türlü yazardım. YK - İşte ama ustalık değil. anasını sırtına alacak. Anası da Allah'ın belası gururlu, yolu. Ali'nin sırtına bindiği zaman Ali'ye düşman oluyor, kadın. Şimdi Ali de bir geleneğin adamı, bu evde doğmuş, böyledir derken, artık bırakıyorsun romanı filan, sanmıyorum. Yapıyorsam bu ben de zaaf olarak kabul ediyorum. demiyorum, ben bunu başka türlü yorumluyorum. Acaba, diyorum, okuyucu kendini olaya kaptırdı da, sen karşısına çıkıyorsun, ondan, çünkü ben açıklamaktan nefret ediyorum, yani gereği yok. önce de söylediğim, insan psikolojisini anlatmak istemem, anlatıyorsam insanın ilişkisi ile anlatırım. Bütün halkın, rengi gibi tütüyordu diyorum, gölgeleri düşmüştü koyaklara, diyorum. Şimdi bu dağı anlatırken, nasıl insanı anlatıyorsam, bütünlüğü içinde onun bir gereksinmesi var diye anlatıyorum. olamaz. Çünkü Leningrad'ın yeri bataklıkta kurutulmuştu. ayrıntılarla birlikte kavramalıyız insan gerçeğini. Eşya ile, duyuyorum gerçekten. İnsanla doğa macerası çok iç içedir. kendi başına var, bende yok diyorum. sende böyle ama Balzac'ta da böyle, Flaubert'de de böyle. psikolojisinin bir uzantısı, bir yansıması diye bakmıştır. dili olmalı, diyorum; yoksa kendini tekrar eden bir yazar ölmüştür. diye öykündüğün zaman neye öykünüyorsun? Zaten var o dil! YK - O kendine özgü bir dünyadır, kadar da gitse, bitmese de, gene bir şey yapamazsın. Sen ayrısın, insan yaratmış, getirmiş buraya kadar. Batı'ya öykünme, öykünmek ondan daha büyük bir tehlikedir. dönmek, halktan faydalanmak sanatta çok, çok tehlikeli bir şey. TY - Bir de şu var. Çok söyleniyor, toplumunun gelişmesine bağlıyorlar. Biz daha burjuvalaşmadık, düşüncemizin bir düzeni olmadığı için eleştirimiz olamadı. Bir disiplin işidir eleştiri, müthiş bir çalışma işidir. ülkenin edebiyatı olmaz diyorlar. Tolstoy'lar, Gogol'ler, birk ülke miydi? Bu tamamen uydurmadır. YK - Sabahtan beri onu anlatıyorum işte: bütün destanlar, bizim halk hikayeleri hep roman başlangıcıdır... Kerem İle Aslı destandan kaynaklanır, destan hep uyaklıdır, şiirdir, manzume gibi söylenir. Bir gevezeliktir Türkiye'de roman geleneği yok demek. Türkiye'ye baktığım zaman roman fazla geride değil. Kimileri bunu böyle göstermek istiyorlar. Benim için de çok yanlışlar yapılıyor. Yaşar Kemal bir efsanecidir, masalcıdır diyorlar, beni kötülemek için. Keşke masalcı olabilsem! Halkın anlattığı o masal değerlerinin yarısına varabilsem, onda birine varabilsem adam olurdum, yazar olurdum, dünyanın en büyük yazarı olurdum. Ağrı Dağı Efsanesi, Üç Anadolu Efsanesi, Binboğalar Efsanesi diyorum; kimse niye bu adam efsane diyor, niçin bu adam bunun üstünde ısrarla duruyor diye merak etmiyor. Efsane ve insan benim romanımın ana temeli. İnsan efsane yaratan bir yaratıktır. Bizim bugün yaşadığımız anda efsaneler ve gerçekler ayırtedilmiş değildir, iç içe geçmiştir, etle kemik gibi. Bütün romanlarımı efsane ve insan ilişkisi üstüne kurduğum için birtakım romanlarıma, iyice açığa çıksın diye, efsane dedim. Bizim arkadaşlar da ne romanımı okudukları için, ne roman ve insan üstüne düşündükleri için beni masalcıdır, romancı değildir diye yerdiler. Tahsin'in vurguladığı yerler çok ilginç: bu da bizim ülkemizde edebiyat düşüncesinin özellikle aydınlar arasında fazla gelişmediğini gösteriyor... Bir romanım üzerine araştırma çıkmadı şimdiye kadar. Araştırılacak kadar değerli roman mı var dersen, var değerli roman. Söyleyeyim: Orhan Kemal'in Vukuat Var, Hanımın Çiftliği değerli romanlardır. Murtaza üzerine hiç kitap yazılmadı, bir sürü kitap yazılmalıydı, Fahim Bey ve Biz için yazılmalıydı, Sait Faik üzerine ciltlerle kitap yazılmalıydı. Sarı ile ak'ın bu çatışmasına başka romancılarda da raslanıyor. Örneğin Hans Henny Jahnn'ın Perrudja'sında, gövde salgılarının yanı sıra yalnızlık, bunalım, bıkkınlık simgesi olarak görünüyor sarı, yaşamın acımasızlığına karşın gene de direnen umut ise ak ile simgeleniyor. isteklerdir, özellikle de ergin olmak, büyük insan olma isteği. nitelikte bir yanıt değil. Elbette her romancı romanındadır, Roman anlatımında görüş açısı olayını bir sorun düzeyinde ele alanların belki de ilki İngiliz romancısı Henry James. Belki de ilki diyorum çünkü Flaubert'in etkisinde kalmış, ama ustasının yer yer uygulamakla yetindiği ilkeleri kuramsal yazılarında çeki düzene sorkmuş ve işi sonuna kadar götürerek tutarlı bir biçime kavuşturmuş. Peki, ne diyor Henry James? Çok şey söylüyor ya, özellikle hiçbir olayın, hiçbir serüvenin kendi başına, belirli, kaskatı, olmuş bitmiş, değişmez bir biçimi olamayacağını; yaşayanın anlatan kişinin durumuna, bakış açısına göre değişik biçimler alabileceğini söylüyor. Romanlarını da, roman kişilerinin açılarını sıralayarak, olayları ancak kişilerin görüş açılarından anlatarak kuruyor. Öyle ki, örneğin What Maisie Knew gibi bir romanda, küçük bir kızın gördükleri dışında hiçbir ipucu verilmemiş okuyucuya. Anlatılan dışında, o anlatılanın gerçeklik derecesini ölçelebileceğimiz bir gerçek J. Joyce, W. Woolf, yer yer Camus, birçok bakımdan Sartre ve genellikle bütün çağdaş psikolojik roman yazarları H. James'in yolundalar. İnsan romancı dediğimiz işte bu. Tanrı romancı ise, ister doğrudan doğruya yazar olarak, ister kişilerinin ağzından, ister romandaki romancı olarak her şeyi bilen romancıdır. Bütün kişilerinin iç dünyalarını, en gizli düşüncelerini, açıklamadıkları tasalarını, hatta iç çamaşırlarını bile bilir, anlatır. Geleneksel dediğimiz bütün romanlar böyle yazılmıştır. Moby Dick'deki gibi, roman birinci kişinin ağzından anlatılsa bile, yazar ben"in açısında kalmaz; her şeyi dilediği açıdan görür, gösterir, ya da gösterme"yi bile bir yana bırakıp olayları özetleyerek "anlatır. Gerçekte, yazarlar genellikle, olayları kimi yerde romanın içinden anlatırlar, kimi yerde de romanın dışından. Bu anlatım yollarını bir bir incelemeden, her yolun da romanın tümü içindeki işlevi belirtilmeden o roman üstünde sağlıklı bir görüşe varılamaz. ve geleneğe bağlı bir kültüre duyduğu saygı, edebiyat, Faulkner Üniversite'de (1959) adlı kitaba başvurabilirler. kaldığını, başka bir ekin alanından geldiğini hemen sezinler. eşanlamlı sözcüğü oturtmamıza olanak verecek kıvamdadır. anlatılırken... üzengileri som gümüş, eyerleri, sözedildiğini belirtmek, belirlemesi, bilinen ile bilinmeyen arasındaki vazgaçilmez bağ,


Edebiyat dünyamızda güçlü ve kalıcı bir çizgi oluşturan yapıtlarıyla çok sayıda ödül kazanan Hasan Ali Toptaş, çok okunmak, eleştirmenlerce beğenilmek gibi kaygılardan uzak olduğunu söylüyor. 2000 yılında ödül kazanan Bin Hüzünlü Haz romanı vesilesiyle yapılan söyleşide İçimden geleni kendi anlayışıma göre yazamayacaksam, yazmak neye yarar. Kolayca tüketilemeyecek romanlar yazmaya çalışıyorum" diyor. - Ben mutsuz bir çocukluk yaşadım. sevgi ve şefkat eksikliği beni kendiliğinden kitaplara yöneltti. ortamından, bu ortamın verdiği acılardan ve çocuk aklımla, kapanışım biraz da bu yüzdendi belki. Gene de bene o kütüphanede, doğrusu ben her sayfanın alt bölümünü yazıyordum, o da üstüne, Yani bu romanların kahramanları, sizin yapmak istediklerinizi yapan, ideal dünyanın insanlarıydı. - Evet. Kendimiz kaçamadığımız için kahramanlarımız kaçardı. O romanlar bitirilemedi tabii. Ama bir başlangıç oluşturdular ve daha sonra yazmak bir tür alışkanlığa dönüştü. Ben 1974 yılından beri yazmayı sürdürüyorum. - Başlangıçtaki amaçlarla ekleniyor gitgide; hayata bakış açısı, onu yorumlama tarzı, sanata bakış biçimi ve daha başka bir yığın şey ekleniyor. Kahramanlarım, yine de bir şeyler yapmak için uğraşıyorlar. - Okumanın dışında beni bilinçli değildir herhalde. O hayat karşısında duyduğum huzursuzluktan, etkilendim. Benim hayatımda her şey rastgeleydi. Ama daha sonra, tutukluk bile yarattı diyebilirim. Sonra bu etki geçti. Ya da, - Hiçbir zaman öyküyü, romana örtüşen insanlara, ortama ve atmosfere dönüp bakıyorsunuz. Bildik, şablon tipleri, temaları kullanmadan daha derinleşip, - Benim yazdığım şey kasaba ya da doygunluk noktasına ulaştığı bir zamanda çıktı 'Gölgesizler'. Ardından, bu romanda imam var, muhtar var ama neden öğretmen yok, - Bir sokağın, insanın içine çok ilgilendiriyor. Kapalı mekanlar, darlık, ışıksızlık, dediğimiz şey, ya da benim mekan diye sunduğum şey, kahramanlarımın ruhsal yapılarından başka bir şey değil. Evet, - Ben, bu topraklarda yaşayıp büyümüş ait çeşitli renkler ve sesler var. var. Mesela, kahramansız bir roman oluşturmak için yazdım, diyorsunuz. Gerçek kahraman romanın kendisi olmalıdır, yeni bir biçim mi yaratmayı amaçlıyorsunuz. - Benim bütün romanlarımda asıl Haz', bir anlamda roman sanatı üzerine yazılmış bir romandır. imgeyi, bir iki cümleyle tanımlayıvermek istemiyorum. Bir yanıyla, roman sanatı üzerine yazılmış bir romandır diyeyim bu yüzden. mi yaratmayı amaçlıyorum? Şimdiden bu konuda bir şey diyemem. 'Bin Hüzünlü Haz'dan sonraki romanımı bitirmedim çünkü. - Bu kaçınılmaz bir şeydi zaten. Toptaş'ın romandan ne beklediğinin de romanıdır. - Evet, 'Bin Hüzünlü Haz' tamamen - Evet. Daha önce de dediğim gibi, bu - 'Sonsuzluğa Nokta' benim ilk değil zaten. Ama bu anlayış zaman zaman benim karşıma da çıktı. demişlerdi telefonda: Dosyayı okuduk ama, bunun yağını, - Ne söylenebilir ki? Hiçbir şey! - Ben hiçbir romanımı baştan metinle birlikte kurgularım. Metnin kendisiyle birlikte yürürüm. Belki de bu yüzden, oldukça yavaş ve zor yazıyorum. - Benim üzerimde öyle dişe dokunur bir etkisi yok. Çünkü ben her yerde huzursuzum. Birazcık huzur buluyorsam, bu huzuru yalnızca harflerin arasında buluyorum. - Önceleri, görevlendirilmiş memur bir zaman kaybı olduğunu fark ettim. Benim kendi yazarlarım var, - Elbette, insanın hayatı yapıtlarını yaraların, o insanın hayatı boyunca hiç kapanmadığını, kapatılamayacağını düşünüyorum. Belki de hayata çoğunlukla, çocukken ruhumuzda oluşan çatlakların arkasından bakıyoruz. - Ne kadar çocuksak, bence o denli etrafında gezinip durduğum, kurcalamadan edemediğim bir kavram. kelimelerle yapılışının zamanı. Başka bir deyişle, Zaman Gezginleri' adlı öykü dosyasıyla birincilik ödülü aldı. yılı Cevdet Kudret Edebiyat Ödülü'nü kazandı.


Akademik çalışmalarını Boğaziçi Üniversitesi'nde sürdüren Yrd. Doç. Oğuz Baykara'nın Japon edebiyatının en cüretkar yazarlarından Cuniçiro Tanizaki'nin öykülerinden yaptığı Sazende Şunkin çevirisinin ardında, alışılmadık bir emek ve hayranlık yatıyor. Onun hikayesini gazeteci arkadaşım Figen Yanık'ın kaleminden okuyacaksınız, gene de ben birkaç ipucu vereyim... Japonya'ya dil öğrenmek için işini, sevgilisini bırakıp giden, orada hepi topu iki yıl kalacakken tam 12 yıl yaşayan Baykara'nın göre Tanizaki dünya edebiyatının çok önemli bir ismi. Hayranlık duyduğu bu büyük yazarı, Yazarlık hayatının ilk döneminde sapkın, şeytani, cinsel duyguları işlediği iddia edildi, oysa tam tersine insanı insan yapan bütün kusur ve erdemleri ortaya koyuyordu diye anlatıyor.


Çocukluğunda yaşadığı sorunlarını, ilgisiz anne-babasını ve sevgiyi arayışını otobiyografik romanı Her Melek Korkunçtur'da anlatan İtalyan yazar Susanna Tamaro Bu kitabı yazmak, büyük bir özgürleşme oldu diyor. Yere Git'ten bu yana yayımlanan bütün kitaplarının girişinde, kadar bilgece yaklaşabilen, her kitabında hep sevgiye ve Affet, oluşan çekirdek aile modelinde tanık olunabilecek tüm acılar, coğrafyası vardır. Bu yaralı iklim içinde yetişirken, - Hayır, olduğum kişi yapmasındaki gücünü anlamaya çalıştım. - Bu kitabı yazmak, büyük bir özgürleşme olduğu gibi beni çok da eğlendirdi. Benim için heyecan verici bir anlatı oldu; yazdığım her sayfa beni de şaşırttı. - Bilmiyorum. Ne var ki yazmanın yıllar içinde bana kendimi hep çok daha iyi hissettirdiğinden eminim; kimi zaman dayanılmaz bir hal olan acılardan özgürleşmek için, yazmak iyi bir kurtuluş oldu. Ama elbette öykülerimi psikolojik terapi amacıyla kaleme almadım. Bütün kitaplarım saf edebiyattır. Bu sonuncusu özel bir biçimde -Amerikan modeli izleyerek bütün edebiyatın ticaret halini aldığı bir dünyada- edebiyatın ne olduğunu, geçen yüzyılda, eski Avrupa'da kim için doğduğunu araştıran bir çalışma oldu. - Bu soruyu ben de kendime defalarca sordum ve yanıtını hala bilmiyorum. Benim tutkum, doğa bilimleri ve tıp oldu. Bir şekilde sınıflandırmaya, araştırmaya yönelik bilimsel bir zekam var; düzgün bir eğitim alsaydım, üniversiteye giderdim. Diğer yandan edebiyat çılgınlığım eninde sonunda ortaya çıkacaktı. Tabii başka türlü bir çocukluk yaşamış olsaydım, kitaplarım da bambaşka olurdu. Saf anlatı adına daha az acı, daha az kötülük ve daha fazla keyif olurdu. Bu keyif noktasına belki bundan sonra değinebilirim. Aslında çok neşeli, esprili biriyim ve bu alanda da verecek çok zengin bir kaynağım olduğunu hissediyorum. - Elbette anne ve babamın yıkıcı olumsuzluğunu görmek, beni hayatın başka boyutlarını araştırmaya itti. Ama sanıyorum en önemli etken, çok yüksek bir maneviyat düzeyine ulaşmış ve inanılmaz özgür bir kişi olan anneannemle ilişkimdi. Özgürlük benim için her zaman önemliydi ve bu boyutun gerçekleşmesini sadece manevi hayatta bulabiliyorum. - Anne ve babam bana kesinlikle edebiyat tutkusu aşılamadı, çünkü onların daima kitaplara gömülü olması ve giderek daha mutsuzlaşmaları, edebiyatı sevmek için hiç de güzel bir örnek oluşturmadı. Annem nasıl uzun süre Proust'unYitik Zamanın İzinde romanını okuduysa, babam da o kadar uzun süre Robert Musil'in Niteliksiz Adam romanını okudu. Bu kitabı neredeyse bütünüyle ezberlemişti. Edebiyat sevgim de anneannemden geliyor. Onun için okumak saf keyifti; nevrozları bastırmak için içine gömülecek bir durum değildi. - İtalya'da biliniyordu, ama kimse bunu umursamadı. Bu beni hep şaşırttı açıkçası. Aslında bir aileden dünyaca tanınan iki yazar çıkmış olması, oldukça ilginç bir durum. - İstanbul penceremden görünen denizin öte yanındaydı. Benim hayali çocukluğumda dünyanın tam ters noktasında bulunuyordu. Ayrıca dedem iş için sık sık İstanbul'a giderdi ve o şehirden onu ziyarete pek çok arkadaşı gelirdi. Lokumların üzerini örten ince pelür kağıt, çocukluğumun en net anılarından biridir. İstanbul ve Trieste, Doğu'ya açılan iki kapıdır. - O halde bir süre İstanbul'da yaşayıp, bu şehir hakkında kitap yazmayı düşünür müsünüz? - Hayır, Trieste hakkında kitaplar yazmak bana yetiyor. Ayrıca Orhan Pamuk'un İstanbul üzerine yazdığı harika bir kitap var; sert bir ağabeyden başlayarak orada bana da ait olan birçok nokta buldum.


Vedat Türkali, Yalancı Tanıklar Kahvesi adlı romanında okuru 1970'ler Türkiyesi'ne götürerek sol hareketin önündeki engellerin ve 12 Eylül askeri darbesinin nedenlerini sorguluyor. Usta yazar, vefatından yedi yıl önce, 90 yaşında eseri ve edebiyatı hakkındaki soruları yanıtlıyor. Vedat Türkali'nin adını ne zaman duysam, çocukluğumda evin kütüphanesinde duran, ancak üniversite yıllarımdan sonra okuduğum Bir Gün Tek Başına romanıyla sonradan bestesi de yapılan İstanbul şiirindeki Boşuna çekilmedi bunca acı... dizesi gelir ilk olarak aklıma... 2004'te yayımlanan KayıpRomanlar'dan beş yıl sonra hiç tahmin etmediğimiz bir anda yayımlanan yeni romanı üzerine konuşmak için Cihangir'deki evine doğru yürürken de heyecanımı yenmek adına, içimden hep o şarkıyı mırıldanıyordum: Boşuna çekilmedi bunca acı İstanbul... Doğup büyüdüğü topraklarda yaşanan acılara, ayrımcılığa, haksızlıklara, bağnazlığa yalnız tanık olmakla kalmayıp, aynı cesaretle karşı da duran Vedat Türkali, 90 yaşına gelse bile bu yoldaki tanıklığını unutmamaya kararlı olduğunu Yalancı Tanıklar Kahvesi romanıyla bir kez daha kanıtlıyor. Türkali, Türkiye'yi 12 Eylül 1980 askeri darbesine götüren nedenleri sorgularken bir yandan da Sol hareket neden başarılı olamadı?, Gerçekten sadece halktan kopuk olduğu için mi, yoksa dini yok saydığı için mi? Aydınların tanıklığına ne kadar güvenilmeli? gibi sorularla çıkıyor okurun karşısına. Dönemin tanıklarını ya da kahramanlarını huzursuz eder mi, etmez mi bu roman bilinmez... Ama Vedat Türkali, yaşananlar için haklı bir 'neden' arayışını sürdürecek anlaşılan. Bizi çalışma odasındaki masasında, önünde dizüstü bilgisayarı, son okuduğu kitaplarıyla karşıladı Türkali... Kulakları ağır işittiği için tane tane konuşmamız gerektiğini hatırlattı sevecen bir sesle... Sonra ilk tanıştığı herkese yaptığı gibi Romanın tamamını okudun mu? Benim hangi kitaplarımı okudun daha önce? Türk ve dünya edebiyatından kimleri biliyorsun? sınavından geçirdi. Sınavı geçtim mi, yoksa ikmale kaldım mı bilmiyorum, ama sonraki iki buçuk saate doyamadım. Nazım'dan Orhan Pamuk'a, Yaşar Kemal'den Kemal Tahir'e... Ben bu dersi sevdim hocam, kalıp dersimi sizden almaya razıyım... Siz çok yaşayın! - Ben demiyorum, roman kahramanı Muhsin, yaşadığı somut olay için söylüyor o sözleri... Yazarıyla roman kahramanını birleştirme yanlışlığına çok düşülüyor nedense. 'Eski tüfek' sözünü de hiç sevmem. Marquez'in 'Anlatmak için yaşamak' düşüncesi sizin için de geçerli... - Roman anlatıdır. İşine bağlı her romancının temel çabasının o olması gerekmez mi? - Yeter mi? - Yapılmasını istediğim şey, ülkemizin temel toplumsal yapısını doğru saptama çabası... Olayların gelişmesi, ülkede tüm olup bitenler temel yapı doğru kavranmadan anlaşılmaz. - Keşke alabilseydim! Böyle bir roman yazmaya da kalkışmazdım belki. Roman kahramanınız Muhsin, ne doğup büyüdüğü muhafazakar aile yapısı içinde ne de uğruna hapis yattığı sol hareket içinde kendine bir yol bulabiliyor. O kadar çok 'Peki sence ne yapmalıyım?' diye soruyor ki etrafındakilere, onun herhangi bir dava uğrunda başarılı olabileceğine zorlasam da kendimi inandıramadım. - Kolay olsaydı, böyle mi olurduk şimdi? Türkiye'nin tarihinden gelen sosyoekonomik dokusu açık seçik bilinmeden çözüme varmak olacak şey değil. Muhsin de o şaşkınlığı yaşayan biri. O durumda nasıl başarılı olabilir ki! Romancı olarak bana düşen, durumunu doğru sergilemek. Romandaki kişilerin tümüne de bu anlayışla yaklaşılır. Romandaki herkes gibi o da kendinden sorumludur. Ben toplum için kahraman yaratmaya çalışmıyorum. Roman için gerekli kahramanları anlatıyorum. - Tanilli'nin böyle bir yargısını anımsamadım. Tüm roman boyu tartışmaya getirilen sorunların basite indirgenmesini doğru görmem. Halka yabancılaşma, halkın da yabancılaşmasını getirir. Din, halkın yaşam biçimini doğrudan etkileyecek ağırlıkta toplumsal kurumdur. Yağma, soygun düzeninin büyük rant sağladığı temel yapı değişmeden inançları düzeltmeye kalkmak boş çabadır. Bütün roman boyu bu anlatılmışları yinelemeye gerek var mı? - Yeni bir aldatma çabası olabilir ancak. Önemli olan çarşaşı, çarşafsız soyulanları, bu soygun sömürü yapısından kurtarmaktır. CHP mi yapacak bunu? Adamı güldürmeyin! - Gülerim, ne diyeceğim? 'Önce okuduğunuzu doğru anlayın,' derim. - Bir yılı aşkın çalışma ürünü, 40 sayfaya yakın 'anahtar bölüm' bilgisayarda kayboldu. Tam bir şok geçirdim. Kendime gelip yeniden başlayabilmem altı ayı buldu. Sonrası da üç yıl sürdü sanırım. - Kulağım ağır işittiği, altyazısı olmadığı için Türk filmlerini izleyemiyorum. Nuri Bilge Ceylan'ın Uzak filmini izleyip sevmiştim en son. Kendine özgü bir resim zevki olan yönetmendi. Ama son filmlerini bilmiyorum. Zeki Demirkubuz'un Masumiyet filmini de beğenmiştim. Derviş Zaim'i de beğenirim. - Hepsine yetişemiyorum genç yazarların. Hasan Ali Toptaş'ı bugünlerde okuyacağım. İhsan Oktay Anar'ın iki üç romanını okudum, beğendim. -Aklımla inandığım dünya görüşüm. O görüşümden yaşamım boyu ödün vermemeye çalıştım.


Şiir kelimelerle kurulan, tuğlamsı kelimelerle kurulan bir bünye olduğuna göre ve zaman içinde, serilmiş tuğlalar olduğuna göre, zaman kesintileri, hem nitelikçe hem nicelikçe bir fukaralığa doğru götürür şiiri. Belki düz yazıda aynı oranda görülmeyebilir bu fukaralık. Ama şiirde büsbütün ağırlığı ile ortaya çıkar. - Benim görüşümce şiir, bir sevinç oldubittisidir. Ama bu her tzanımda olduğu gibi eksik tanımdır. Size göre şiir dedik zaten. Bizim için geçerli olan o. - Benim için bile eksik olabilir. O zaman konuşmayı sürdürdükçe tanıma unsurlar katarak sürdürelim. - Doğru. - Doğru, çünkü şiir kelimelerle kurulan, tuğlamsı kelimelerle kurulan bir bünye olduğuna göre ve zaman içinde, serilmiş tuğlalar olduğuna göre, zaman kesintileri, hem nitelikçe hem nicelikçe bir fukaralığa doğru götürür şiiri. Belki düz yazıda aynı oranda görülmeyebilir bu fukaralık. Ama şiirde büsbütün ağırlığı ile ortaya çıkar. Şiir, emek-yoğun terimine benzeterek, anlam-yoğun, bir eylem olduğuna göre, buradaki fukaralık şiirin bünyesine de elbette ki yansıyacaktır. Türkçe'de savaş sözcüğünü hem muharebeye hem harbe karşılık kullanırsak, muharebeyle harp arasındaki ayrımı bilmez duruma düşmüş oluruz. Bu örneği vermemin sebebi, birbiri içinde olan şeyleri, geneli harp olan ve onun içinde yer alan bir durum olan muharebeyi aynı sözcükle karşılarsak, burada bir fukaralık kendiliğinden vardır. Siz şiirlerinizde bu tür kelime ayıklamasından onun için kaçıyorsunuz. - Bunu benim kitap planımda sorarsanız, Yazma kitabımda, pek etki yoktu, çünkü ben o zaman İngiltere'deydim. Yani bu aşağı yukarı 46 - 50 arasıydı. Ama ondan önce, elbette Ankara içinde, o günkü geçer akçe şiir olan Orhan Veli'nin şiirine etkisi oldu. Ama ben 12 yaşımda falan şiire başladım. O zamanlar, aşağı yukarı ne oluyor, 38 dönemlerine rastlıyor. İlk başladığım zaman, etki yoktu gibi geliyor bana, yani ben bir nevi kendi yaşamımın çizgisi olarak şiir yazmaya başladım, yani bir bilgisizlik içinde. Ondan sonra Ankara'nın içinde elbette, Cahit'in etkisi oldu, Cahit Sıtkı'nın. Tanıştığım, okuduğum adamların etkisi oldu Ahmet Muhip'in. Evimize gelirdi, yakınıydım ben. Ahmet Muhip'i sevdim ilk bakışta. Bütün bunların etkisi dışında zannederim bir Yazma çıktı. O sıra bir yalnızlık, İngiltere'deydim. Okuduklarımı zannederim yarım okuyordum, Türkiye hasreti vardı. Bir mistik kitaptı. Ondan dolayı, hiç mistisizmle ilgisi olmayan oü günkü şiirin ilk kitabım üzerinde pek etkisi olacağını sanmıyorum. - Ondan sonraki dönemlerde, şöyle etki etmiş olabilir. Örneğin İkinci Yeni'nin benim için olumlu yanları vardır, bildiğim Avrupa şiirinin Türkiye'ye yansımış olması bakımından beni etkilemiş olabilir. Ve o değişiklikleri, şiirimizde organik değişiklikler olarak gördüğüm için elbette onlardan aldığım, esinlendiğim yanlar olmuştur. Ama genel olarak, bence İkinci Yeni yanlış bir tercüme harekatıydı. Bu yanlışlıktan arınması da epey süre aldı. Bu arada bir sürü şair kaynadı gibi geliyor bana. - İkinci Yeni'de, ortaya çıkanlardan bir sürü kayıp oldu. Ancak bunların içinden en dayanıklıları kalabildi. Arada tabii, şu bakımdan diyalektik etkisi oldu. Moda olan şey moda olmayanı gölgeye düşürdüğünden ötürü, eskiden olumlu olan bir sürü şey de, boşa düştü. Tabii bunda tarihi olayların, içinde yaşadığımız tarihi dönemin etkisi de vardı elbet. - Yeni nesli şöyle etkilemiş olabilird: Belki bir üslup ve şiir söyleyişi bakımından birtakım katkıları olmuş olabilir. - Biçimsel bir katkı olmuş olabilir. Yalnız ben bir hayat tarzı olarak İkinci Yeni'nin Türk toplumuna çok bir şey getirdiği kanısında değilim. biraz derkenar bir harekattı. - Valla, 1940 kuşağı genel olarak Nazım'a bağlı bir kuşaktır. Nazım ki Ekim Devrimi ile, İstiklal Harbi çıkışından köklenen şairdir. Bu ikisini yanyana getirebilen zaman birleşimi bakımından, bunu dile getirme bakımından, ayrı bir çıkış noktasıdır. 40 kuşağı ise, Nazım'dan köklenen fakat İkinci Dünya Harbi arifesi ve içi kuşağıdır. Burada çeşitlemeler olmuştur. Şairlerine. Kimisi Ahmet Arif'te olduğu gibi yerel yörel dil içinde bunu kullanmıştır. Kimi Nazım çizgisinde kullanmıştır. Kimi A. Kadir, Enver Gökçe gibi daha başka özellikleri ile donanma özenisiyle hareket etmişlerdir. Elbette Arif Barikat gibi arkadaşlar da bu işin içindedir. Ama şöyle denilebilir: Orhan Veli ve arkadaşlarının çıkışı bu akımı biraz boşa düşürmüştür. Ama bu sonuna kadar bir haksızlık konusu değildir. Buradaki şairlerin kendi kabiliyetleri ve becerileri de söz konusudur. Hiçbir büyük şiir bir başka akımın gölgesi altına düştüğü için sonuna kadar bir haksızlığa uğramıştır diye kategorik hüküm ve yargı verilemez. - Yoo... Tarihsel bünyedir. Tarihsel bünyenin kendine göre elbette dönemleri olmuştur. Osmanlı İmparatorluğu'nun içinde yaşadığı dönemlerden, şiire yansıyan dönemlerdir bunlar. Bunun için de ayrıntıları ile Divan şiiri diye şiir tarihinin büyük bir parçası anlatıldığı zaman, bunun ayrıntılarına girmek gerekir. Bu bizim, içinde yaşadığımız kuşaklarca, iyi bilinmediğinden ötürü toptan, blok olarak alındı. Toplu suçlamaya ve toplu beğenmeye doğru gidildi. Ondan dolayı yanlıştı. Hiçbir eleştirmen -Nurullah Bey hariç- tarihi kategoriler içinde değerlendirmedi, Nurullah Bey kendi zevkine göre konuşan bir insandı. O da kendine göre haklı. Ama bizim kuşaktan hiçbir yazar, şair, Divan edebiyatını, kendi içindeki çelişkiler, kendi içindeki bünye farklılıkları bakımından eleştirmiş değil. Onun için de, sözüm ona bu biçimselliği, sanki Orhan Veli şiirine karşı çıkmak için Divan edebiyatı ayrı bir ölçü içinde bütünmüş, blokmuş gibi ortaya sürüldü. Örneğin Attila İlhan da bu sefer Nazım şiirine aynı ayrıntıya girmeden karşı çıkardı. Halbuki işe biçimsel olarak bakıldığı zaman Nazım şiiri sesli şiirdi, yüksek sesle okunan şiirdi. Orhan Veli şiiri masada fısıltıyla okunan şiirdd. Ama İkinci Yeni de yine yüksek sesle okunmayan bir şiirdi. Dolayısıyla aralarındaki farklar bakımından, kesinlikleri ortaya koyucu, akım belirlemeleri yapılmadı. - Yaratıyor. Boşluğa bir sürü şair düşüyor. Ondan sonra şu başlıyor: Derhal günceli arayan, kesin günceli arayan yiğitlemeler söz konusu olmaya başlıyor. Ama bu yiğitlemeler toptan yanlıtır, demiyorum. Bunlardan da iyi şeyler çıkrabilir. Ama yiğit olma, her şey olma, şair olma demek olmadığına göre, yiğitleme de bütün şiiri içine alan bir çıkış olmayacak. Pir Sultan Abdal da yiğitleme yazmıştır. Ama Pir Sultan bundan ibaret değildir. - Buraya kapılanlar var. Yenileyin yeni bir kıpırtı da var. Bu kıpırtı şimdi anlatacağım olguya paralel bir kıpırtı sayılabilir. Hatta konuşmamın başında dilde sadeleşme, Türk Dil Kurumu harekatının yanlışına değinmiştik. Ama bu yanlışlık Türkiye çapında kentleşme sürecine paralel olarak, köyün kentle kaynaşması olayına yol açtı ve dilde hiçbir otoritenin şimdiye kadar öngöremediği bir değişme söz konusu oldu. Yani Anadolu'nun çeşitli yörelerinden, çeşitli bölgelerinden, kesimlerinden gelen insanlar ayrın konumu içinde konuşmaya başladılar. Ve bu konuşma, bizim romancı olarak, şair olarak, eleştirmen olarak, dilde hiçbir otoritenin öngörmediği bir çeşitlilik ve zenginlik getirmeye başladı. Şiirde oldu, zannederim romanda da olacak bu. Çeşitli yaşam ölçüleri bizim edebiyata girmeye başlıyor. şiirde de böyle bu. O zaman köy romanı gibi, köyü standart mekan sayan ölçüler yerine, bu köy ve kent birliği içindeki mekiğin iyi dokunmasından başveren hız, şiirimize girmeye başlıyor. Bu, önümüzdeki dönem, zannederim bu sürecin daha belirgin olarak ortaya çıkma dönemi olacak. - Benim gördüğüm kadar halk şiiri hiçbir zaman yöresel bir şiir olmamış. Yoğun mihrakları var, odakları var. Çukurova odağı gibi, Sivas, Ege, Rumeli odağı gibi. Bu odaklar çoğaltılabilir. Fakat genel olarak halk ozanı seyyar adamdır. Seyyar adam olduğu için yerelliğini kolay yitiren, hiç değilse yerelliğine, Osmanlı'nın, Anadolu'nun genelliğini katmasını bilen bir biçim ve anlam bünyesi içinde konuşur. Dolayısıyla halk şiirinin bugünkü yeri, bu geleneğin daha hızlanması anlamını taşıyacaktır. Çünkü mekik daha hızlı dokunmaya başladığına göre, kent-köy birliği daha hızlı iç içe geçmeğe başlayacağına göre, halk şiirin bize bu bakımdan büyük yararı olabilir. Ben biçimler bakımından söylemiyorum. Koşmayı, maniyi biçimsel olarak değerlendirmiyorum. Ama anlam olarak, Türkiye köyünün kent üzerindeki ağırlığı büyümekte bugün. Kentleşme köyün kentleşmesi değil, aynı zamanda kentin, bir bakıma köyleşmesi değişimini içinde taşıyor. Mesela şöyle söyleyebiliriz: Bugünlerde yazılı sözlü edebiyat diye, Yaşar Kemal'in başlattığı bir tartışma var. Yaşar, kendi bakımından haklı, Yaşar bir meddah geleneği içinde konuşuyor. Ve Yaşar'ın yazılı edebiyat üzerinde sözlü edebiyatın önemini vurgulaması, kendi bakımından gayet haklı. Öyle olmayan yazarlar da bulunabilir. Mesela Melih Cevdet, hiçbir bakımdan uğraşı bu olan yazar değil. Ama bu meddah geleneği, Yaşar'a bir sürü şey katmıştır. Bir sürü şeyi de belki almıştır. Yaşar, meddahın uzun süreleri içinde konuşmayı öngörmektedir. Kendisi için. O kendisi bakımından haklıdır. Bu, bazı arkadaşlarımızın gördüğü anlamda bir roman anlayışına uygun olmayabilir. Ama, bu Yaşar'ın kendi özgünlüğü içinde, incelenmesi ve değerlendirilmesi gereken bir özelliktir. Bir hikaye anlattılar geçen gün: Şeytan, Kürt hamalını aldatmak için, sırtına binip gezeyim istemiş. Ben bir şarkı okuyacağım demiş sen de beni o süre içinde taşıyacaksın demiş. Sonra bitince sen beni taşırsın demiş. Binme sırası Kürt hamalına gelince, o uzun hava okumaya başlamış. Şeytanın iflahı kesilinceye kadar. Yaşar'ın romanı da şeytanın sırtına binip uzun hava okumak gibidir. - Güncel dediğimiz aslında içinde yaşadığımız, hayatta geçen olayların sanat eserine de alınması anlamına. Aktüel şeyler yani. Bence asıl önemli olan şey, şiire tarihsel anda yoğunluğu olan, olay haline getirmek. Güncel, bunun içinde, bir başlangıç noktasıdır. Şiir, bir dünya görüşünün, tarihsel an içine yerleştirilen ve kurulan olay demektir. Güncel bunun için sadece başlangıçtır. Güncelin üzerinde durma, bunun geneli içindeki yerini bulmak, için harcanan çaba olması gerekir. Yoksa politika ile şiir arasında hiçbir fark kalmaz. Ama öyle anlar olur ki, öyle değişim yoğunlukları olabilir ki, politikayla şiir de, sanat da atbaşı gidebilir. Güncellikle tarihsellik yanyana gelebilir. Ama her anda, bu birleşim oluyor demek değildir. Öyle anlar vardır kibu ikisi birbirinden kopabilir. Mayakovski en büyük örneğidir bunun. Ekim Devrimi'nde adam bu ikisini birleştirdiğinden ötürü, eski düzenin parçalanışıyla kozmik parçalayıcı yanyana gelmiştir. Ama bir süre sonra, devrim kendi düzenine girip bu parçalayıcılıklar, kuruculuklar sürecine girdiği anda bu birlik kopmuştur. Ve Mayakovski de ondan dolayı kendini berhava etmek zorunda kalmıştır. - Bunun iki büyük örneği var. Bir olumsuz bir olumlu örnek. Mehmet Akif olumlu örneği. Behçet Kemal olumsuz. - Bir bakıma olabilir, bir bakıma olmayabilir. Bir bakıma olur, çünkü kesinlikler üzerine, fırlamalar üzerine hareket ettirdim şiirimi. Benim şiir duygunluğumu, geliştirme üzerine aldım. Ama yaşadığım hayatın değişmeleri, benim şiirimi etkiledi. Denilebilir ki T. S. Elliot'un dediği gibi, bir nevi nesnel karşılamaların elbette şiirimde - bu eleştirmenlerin vereceği yargıya bağlıdır - ya ileriye ya geriye dönük etkileri olmuştur. Ama tek elde ben bir şairin kendi bütünlüğü içinde zor değişeceği kanısındayım. Bu da sanırım büyük değişiklik geçirmiş gibi görünen şairlerde dahi iyi incelendiği zaman belirecektir. Belli bir metin eleştirmesi başlayınca görülecektir ki, aslında belli bir şiir çizgisi vardır, belli bir şiir kişiliği vardır. Bu şiir kişiliği, kolay değiştirilecek bir şey değildir. Çünkü insan çocukluğuyla başlayan bir doğrultuda yürür. Dolayısıyla şurdan şuraya atlama şiir çok güçtür. Bir sürü -adı lazım değil- şairlerimizin değişmelerine dikkat edin. Bir böyle gider, bir öyle gider, sonunda işin muhasalasına bütününe baktığı zaman, yine temelde aynı şairdir, aynı kişidir. Eğer kendine ihanet etmiyorsa. Gerçeği budur. Üslup meselesi değil yani. Picasso her zaman Picasso'dur.


- Uyumsuz Defne Kaman'ın Maceraları adlı romanı, kadim kamanlık geleneğimizin dört unsurundan esinlenerek bir dörtleme olarak tasarladım. Hayat suyla başlıyor, ben de bu yüzden suyla başladım; toprak, hava ve ateş ile devam edeceğim. Bu romanı yazarken yaptığım ön çalışmalarda eskiye ait, birçok bilgiyle karşılaştım. Bunlar arasında psikiyatrinin bir dalı olan psikomitoloji vardı. Psikomitoloji, her toplumun kendi rüya ve hayallerinden, korku ve umutlarından doğan masal ve/ya da destanlarının aslında o toplumun psikolojisini yarattığından yola çıkarak, bunları araştıran bir bilim. Bu konuda Türkiye'de yazılmış en güzel kitaplardan biri olan Deli Dumrul'un Bilinci'nin yazarı Prof. Bilgin Saydam'ın, Su'yu okuduktan sonra roman hakkında yazdığı şu sözler, sorunuzun yanıtı niteliğinde ve benim için çok kıymetli. Bir tıp doktoru olan Prof. Saydam şöyle diyor: 'Başlangıç hep sudur/sudandır. Bu nedenle kahramanların öykülerinin -açık ya da gizil- kaynağı hep su olagelmiştir. Yaşamlarımızın kahramanı olarak bunun farkında değilsek, unutmuşuzdur; zira korkuyoruzdur, o her şekli doğuran ve her şekli çözen/ yutan 'şekilsiz'den. Oysa ki su, yaşamın taşıyıcısı ve esirgeyicisidir de. Buket Uzuner'in Defne dörtlemesinin, başlangıcının suda olması, zor zamanda yine suya sığınılması, tesadüf değildir; yaşamın yaşayan ve yaşatan sembollerinin zorlamasıdır.' Kendisi incelik göstermiş ve kamanlığın beşinci unsuru olan 'ağaç' romanını da yazmamı öngörüyor. Kitapta kahramanların soyadlarından başlayarak birçok şifre, semboller var. - Bence roman, genelde edebiyat, bizimle gönül bağı kurabilmeli, bize çok farklı ve yabancı kişileri bile anlatsa, onlarda ve oralarda kendimizden parçalar bulmamıza, düşmanımız için bile empati kurabilmeye, hayata ve aşka küçük de olsa bir şans tanımamıza, yalnız olmadığımıza yol açabilmeli, diye düşünürüm. sorunu, kadına yönelik şiddet gibi konulara karşı çok duyarlı. - Erkeklerin para, siyaset ve iktidarı tamamen kontrolünde tuttuğu Doğu kültürlerinde, hareketli ve bağımsız bir hayat tarzı gerektiren muhabir kadın gazeteciler zor yetişiyor; öncelikle buna dikkat çekmek için kadın gazeteci karakteri seçtim. Defne Kaman, kendi özel hayatını ve bedenini öne çıkartıp popüler olacak yaşta ve fizikte bir kadın gazeteci olmasına rağmen, bunun yerine başkalarının dertleriyle ve hepimizin evi olan tabiatın sorunlarıyla uğraşıyor. Bu yüzden isteyerek popüler olmamaya çalışan bir anti-kahraman o. Defne'nin son derece samimi ve sahici olduğunu anladıkça, ileride sevenleri, hatta 'fan'ları bile olacaktır diye umuyorum. Çünkü, yaşadığımız çağda dünya ve Türkiye'de yüzeysellik ve bayağılıktan bezmiş, sayıları hiç de az olmayanların özlediği sadelik, sahicilik ve samimiyet Defne Kaman'ın karakterinde mevcut. - Defne Kaman, Türkiye'deki kadın sorununa 'Erkek sorunu' adını veriyor. Adı ne olursa olsun, kadınlar, her kesimden; laik, dindar, dinsiz veya farklı dinlere inanan, zengin, fakir, okumuş veya cahil bırakılmış bütün kadınlar yan yana gelip, hep beraber, her kesimden erkeğe, 'Dur, bu benim hayatım, benim bedenim ve benim beynim, hangi hayat biçiminde yaşayacaksam, buna ben kendim karar vermek isterim!' dediğinde kanunlar, kurallar ve gelenekler kolayca değişir. Kadınları giyim tarzları veya inançlarını kullanarak bölüp, yönetmelerine daha fazla izin vermemeliyiz! - Elbette, geçmişten taşınan bilgiler, günlük hayatımıza yerleşmiş, nazar boncuğu taşımaktan, şeytanın kulağına kurşun dökmek için kendi kulağımızı çekip, ahşaba üç kez vurmaya, ağaçlara dilek çaputları bağlamaktan, Hıdırellez ve Nevruz'da ateşten atlamaya, cemreyi düşerken neredeyse gözle gördüğümüzü sanmaktan, ayçöreğinden ayçiçeğine, Ayhan'dan Ayten'e çocuklarımıza ve her şeye ayla ilgili isimler vermeye kadar çoğunu düşünmeden yapmaya devam ediyoruz zaten. Şamanlık, bir çeşit paganlık ve dünya uygarlığının altında binlerce yıllık paganlık kültürü yatıyor; monoteizme geçilmeden insanlar tabiata korku dolu bir saygı ve hayranlık besliyordu. Ancak Su'da genelleme yapmadım, sadece Türklerin geçmişini incelemeye çalıştım ve orada kadim geleneğimiz Kamanlık'la karşılaştım. Romanda kullandığım bazı güzel geleneklerimizin yerini acımasız piyasa kaynaklarına bırakmasına dikkat çekmek, özümüzdeki tabiat ve canlıya duyulan saygıyı hatırlatmak istedim. Kadim Kamanlık geleneğimizde her canlı eşit derecede saygın ve değerli: Bir çiçek, bir böcek ve insan eşit değerde. - Kutadgu Biligokullarda okuyup, çoğunlukla geçiştirdiğimiz, adıyla alay ettiğimiz, ancak uzmanların uğraşacağı, sıkıcı bir kitabın adı olarak kalır bilincimizde. Halbuki bu kitap, üç orijinal nüshasından biri hala bulunamamış olsa da bin yıl önce Türk şair Yusuf Has Hacip tarafından şiir formunda Uygur harfleriyle Türkçe yazıldığı düşünülen, dünyaca tanınmayı hak edecek önemli bir yapıt. Kısaca Kutadgu Bilig, şiir formunda devlet yöneticilerine verilmiş hümanist öğütler kitabıdır, diyebiliriz. Günümüz Türkçesine çevrilmiş baskısının da bulunduğu bu değerli yapıta Su'dan sonra ilgi başlar, diye hayal ediyorum. Hani Kumral Ada - Mavi Tuna'dan sonra ada adı çok sevildi ve Mabel sakızı, İstanbullular'dan sonra lavanta kolonyası satışı arttı ya, belki Su'dan sonra da gençler Kutadgu Bilig okumaya başlar. - Türk edebiyatının yakın dönemdeki Evliya Çelebilerinden sayılıyorsunuz. Seyahatleriniz ne sıklıkta devam ediyor?- Seyahat etmenin, bana tıpkı yazmak gibi hayatın büyük haksızlık ve kötülüklerine karşı kendimi küçük ve çaresiz hissettiğimde nefes almak, hayatta kalmak gücü verdiğini sonradan anladım. Çoğunlukla edebiyat ve sanat etkinlikleri nedeniyle dünyayı ve Türkiye'yi dolaşmaya devam ediyorum. Sırtçantalılar diye bir de grubumuz var. Şu anda 8 Mart Dünya Kadınlar Günü nedeniyle bir konuşma yapmak üzere New York'tayım. - 20 yıl önce kanserojen maddeler, ekolojik döngü, HES ve nükleer santrallar hakkında yazdığımda ciddiye alınmazdım, ama şimdi eğitim alamamış köylülerimiz bile tabiatı kötü kullanmanın, bu açgözlülüğün bedelini hayatlarımızla ödeyeceğimizi farkında. İşte Su romanıyla başlayan Uyumsuz Defne Kaman'ın Maceraları'nda atalarımız ve ninelerimizin tabiata büyük saygı gösterdikleri zamanlara selam yollamayı, bu nedenle de istedim. - Defne dizisinin kalan üç kitabını üç yıl içinde sırayla yayımlamayı arzu ediyorum ama yazı, demlenmesi gereken bir sanat türü. Bu yüzden yazıyla ilgili planlar ancak arzu ve hayal seviyesinde olabiliyor, ısmarlanamıyor. İsteyen Defne dizisini birbirinden bağımsız da okuyabilecek, beğenmezse bırakabilecek yani...


Yabancı olanlar için 'gavur' tabirini kullanan kaldı mı hala, sıra Ermenice ve Kürtçe isimleri de yazılmış. Nedeni basit. dönüm noktası... Zaten kitapta adı geçen ebeden, neneden, kalmış aramızda... Onun da küçükken evinde, avlusunda, - Bu kitabımın üç dilde değil, Türkçede bile yayımlanacağını düşünmemiştim. Gavur Mahallesi adlı hikaye kitabımı ilk Ermenice yazdım. Adı Bizim Oralar'dı. Burada çok ilgi gördü. O yıl Paris'te Ermeni yazarlara verilen bir ödülü de kazandı. Türkiye'de bir yayınevi Türkçe yayımlamak istedi. Herhangi bir şey talep etmedim. 'Benim zamanım yok, Türkçeye siz tercüme eder misiniz? Ayrıca ben tekrar yazarım ama belki de siz güzel değil diyeceksiniz, sizin de benim de zamanıma yazık,' dedim. - Evet, ama ödül aldıktan sonra sağa sola sormuşlar. Sonra bir hikayeyi tekrar yazdım. Çok beğendiler, devam etme kararı alındı. En sonunda kitabın ismi ne olacak, - Diyarbakır'a son yıllarda sık gidiyorum. Suriçi Belediye Başkanı Abdullah Demirbaş, çok dilli kitap çalışması yapıyor. basıldığını söyledim. Bunun üzerine 'Acaba Türkçe, Ermenice, - Kulak pişiriyor, Mestan da gelip, neyi araklayabilirim, diye bakardı. 'Mestan hırsızlık yapma,' diyor, sonra kedi anlamayınca Ermenice, bizim evde anam, babam, nenem hep dört dille konuşuyordu. - Gerçek bu. Zaten kitaplarımın şu veya bu şekilde ilgi görmesinin nedeni, - Ermenice'yi 15 yaşında Diyarbakır'dan üç beş sözcüklük cümlelerle konuşurduk: Git, gel, su, toprak, ekmek gibi sözcüklerle cümle kurardık. Kürtçeyi de bilmiyorduk. - Aslında çocukluk yıllarımı hiç unutamadım. gibi geldim. Babam burada ana dilimi öğrenmem için baskı yaptı. -Doğrusu ben bir kitap yazayım, böyle de bir misyon yükleneyim davranmadım. 'Bu Kürttür, dolayısıyla şudur, bu Ermenidir, önemlidir. Ama o insan kimliğinin içinde çeşitli kademede, uğraşanın, bir ressamın, şairin bence yapması gereken de budur. Bizde mesela siyasilerimiz gerçekten ne kadar okuyorlar, - Hiç yok. Sadece yaşlı bir beyle hanım var. Geçtiğimiz günlerde bir açılış için Diyarbakır'daydım, - Ben neredeyse 40 yıl gitmemiştim. Ortaokulda İstanbul'a gelmiştim. Sonra bir gittik, pir gittik. Genelde söyleşiler için gidiyorum. - Hayır, ama çok büyüdü, ama benim için bir şey ifade etmiyor. - Henüz bir eleştiri almadık - pixibull reblogged this from edebiyatsoylesileri - pixibull liked this - edebiyatsoylesileri posted this


1955'te ilk Sait Faik Öykü Ödülü'nü kazanan yazar Haldun Taner, Akşam gazetesinde yayımlanan röportajda Türkiye'de bu tür yarışmaların düzenlenmesine karşı olduğunu söylüyor. Gerekçelerini sıralarken bir yandan da jürinin niteliğini tartışıyor. İlk Sait Faik Hikaye Armağanı'nı Sabahaddin Kudret Aksal ile paylaşan hikayeci Haldun Taner 39 yaşında. Hikayeciliğe 1945 yılında başladı. Şimdiye kadar beş hikaye kitabı ile bir oyun yayınlandı. Hikaye kitapları şunlar: Yaşasın Demokrasi (1940), Tuş (1950), Şişhaneye Yağmur Yağıyordu (1953), Ay Işığında Çılışkur, Onikiye Bir Var (1954). Komedi olan oyunun adı da Günün Adamı 1949'da yayımlandı. Haldun Taner bekar. Şimdi İstanbul Edebiyat Fakültesi'nde sanat tarihi asistanı. Bir de Gazetecilik Enstitüsü'nde sanat tarihi öğretmenliği var. - Bizde de edebiyat armağanları başladı. Bunun edebiyatımız için faydalı olacağını sanıyor musunuz, diye soruyorum. - Ben bunun faydasından çok zararı olacağını sanıyorum. Çünkü bizde de, başka memleketlerde de armağana layık görülen sanatçı, nihayet jüride bulunan kimselerin beğendiği bir sanatçıdır. Batı ülkelerinde bir sanatçının armağan kazanması, halkın değer yargısında büyük bir değişiklik yapmaz. Sadece kitabı biraz daha çok ilgi uyandırır, daha çok satılır. Bizde ise bunun böyle olacağından şüpheliyim. Bizde jürinin beğendiği bir sanatçı halkça en iyi sanatçıymış gibi değerlendirilebileceği gibi, seçimde kazanamayan başka bir sanatçının gördüğü ilgiye de halel gelebilir. Ben sanatçılar arasında birincilik, ikincilik gibi sıralamalar yapılmasının karşısındayım. Bu adeta, lig maçları fikstürünü sanat olaylarına uygulamaya kalkmaktır. Bence her gerçek sanatçı kendi alanında birincidir. Armağan kazanmış birinin böyle konuşması belki şımarıklık gibi gelir amma, samimi kanaatim bu. Peki bu yarışmalara girip girmemek kaydının konulmaması, yani o yıl içinde çıkmış bütün kitapların ele alınmaması sizce doğru mu? Çünkü bir sanatçı biraz önce anlattığınız sakıncadan dolayı böyle bir seçimde kaybetmiş duruma düşmek istemeyebilir. - Onlara hak veririm. Nitekim bu yarışma için ilk önce kitap yollamak şartı konuyordu. Ben bu koşullarda yarışmaya katılmayacağımı, kitap göndermeyeceğimi söylemiştim. Fakat otomatik olarak o yıl içinde çıkmış bütün kitapların yazarı istesin istemesin ele alındığını görünce bana yapacak iş kalmadı. - Kazandım. Amma önemli bir şey sanmayın. Altı kitabımdan, ikinci baskıları da dahil aldığım bütün para 5 bin lira kadar bir şeydir. - Başka iş tutmazdım. Bütün idealim buydu. Maalesef kırk yaşıma geldiğim halde bu idealime kavuşamadım. Edebiyatla ancak geçim derdinden zaman bulabildikçe kaçamak uğraşıyorum. - Bazı kişiler daha jüri toplanmadan eleştiriye başladı. Mesela, bu armağanın ille Sait Faik tarzında yazan hikayecilere verilmesi gerektiğini savunanlar oldu. Ben noter huzurunda gizli oy taraftarı değilim. Batı ülkelerinde oy açık verilir. Kimin kimi tuttuğu öğrenilir. Üzerinde tartışılır. Jürinin kuruluş tarzına gelince; aralarından bazılarının hikaye sanatından iyi anladığı iddia edilemez. - Sait Faik'i son yıllarında tanıdım. Hikayelerini hep hayranlıkla okudum. Gerçekten nevi şahsına münhasır bir sanatçıydı. - Bu şerefi herhalde bir kişiye vermeyi haklı olarak fazla görmüş olacaklar. Bunu başka bir gazeteciye de söyledim, size de söyleyeyim: Türkçenin en şiirli hikayelerini yazmış olan Sait Faik'in armağanını da bir şair ile bir hikayeciye vermeyi daha uygun bulmuş olacaklar. Armağanı bölüştüğüm Sabahaddin Kudret en yakın dostum olduğu için bundan ayrıca sevinç duyduğumu belirteyim. - Yeni İstanbul'un New Herald Tribune ile birlikte düzenlediği dünya hikaye yarışmasında Şişhane'ye Yağmur Yağıyordu adlı hikayemle birinciliği kazanmıştım. Jüri buna karar verdiği halde, gazete nedense, milletlerarası yarışmaya katılmaktan vazgeçerek Türkiye'deki birinciye vaat ettiği armağanı bana vermekten kaçındı. - Ya Sabahaddin Aksal'ın Gazoz Ağacına ya da Orhan Kemal'in 72'nci Koğuşuna.


Savaştan sonra verilmiş bir karar doğrultusunda, her sene yapraklar dükülmeye başladığında Bernard Shaw'ı ziyaret için sevinçle Londra'ya koşarım. Bu ziyaretlerimde, ana konunun yanı sıra zihnimi meşgul eden hemen hemen her konuda derinden derine konuşuruz. Bu görüşmelere ayırdığım haftanın en güzel günleri yazarın Herts'teki tatil evinde, yazarın eşinin de katıldığı sohbetlerde geçen zamanlardır. Bu kez kendisini çok sıcak bir yazı izleyen günlerde, keyfi yerine gelmiş ve Cenevre'den Cemiyeti Ahvam hakkında güncel bilgiyle dönmüş olarak, yüzü esmerleşmiş, eski kuvvet ve sağlıığı yerinde buldum. Beraber çıktığımız gezinti sırasında kendisinden mesela Tuney ile görüştüğü Lago Maciyoro'da bir villa satın aldığı gibi aslı astarı olmayan bir takım haberler yayımlanmasının nedenini sordum. Shaw güldü ve böyle tuhaflıkların olabileceğini söyledi. Yeni eseriyle uygarlığın büyük bir kriz yaşadığını kanıtlamış onun gibi bir kişinin beni rastlantısal olarak gazeteci yapabileceğini söyledim. Bir süre düşündükten sonra bu düşüncemi kabul etti. Peki, birkaç soru hazırlayın, eve döndüğümüzde bunları cevaplamaktan mutlu olacağım. Başardığınız durumda bu sizin ilk röportajınız kabul edilecek dedi. Bu teklifin sonucu aşağıdaki soru ve yanıtlardır ki Bernard Shaw gülerek bunların yayımlanmasına izin verdi. - Hayır, savaşa katılan devletler gibi İngilizler de tamamen aynı duruma düşmüştür. İddia ettikleri uygarlıklarına rağmen ne kadar barbar olduklarını anlamışlardır. Bu da kibir ve görkemimizi biraz zedelemiştir. Hepsi bu kadar. - Böyle bir girişimi Cenevre'nin arzu ettiği bütün dünya ulusları birliğinden daha uğursuz görüyorum. Gerçek bir milletler topluluğu oluşturan Kuzey Amerika Milletler Topluluğu yok. Devletlerin ittifak kurmaları mümkün. Fakat psikolojik açıdan aynı durumda olmadıkları zaman birliğin yürümesi mümkün değil. Doğudaki İngiliz İmparatorluğu, batıdakinin tamamen bağlı bulunduğu Cenevre'den yüz çevirmekte. Hatta Tuna'nın kuzey ve güneyindeki psikolojik farklar Avrupa'da bile muhtelif iki milletler birliği oluşturabilir. Bence bir dünya ittifakı, dünya birliğinden daha kolay kurulabilir. - Tabii. Çünkü Tanrı'nın birleştirdiğini insan ayırmamalı. - Bu duruma göre değişir. Napolyon, Mısır'dan döndüğünde Fransa öyle bir halde bulunuyordu ki orada ancak demokratik esasa dayanan bir diktatörlük düzeni sağlayabilirdi. Savaşın ardından İtalya'nın durumu da buna uygundu. Kral, siyasi açııdan gücünü kaybetmişti. Bir haftalık bir uyarı zamanından sonra sürgüne hazır bekliyordu. Mussolini olmasa da durumun düzeleceği konusunda liberaller tarafından ileri sürülen iddialar asılsızdır. Bu fikir sürekli sosis yiyen İngiltere'de yaygındır. Fakat siperlerde müthiş bir disipline alıştırılan İtalyan askerleri tembelliklerinden biraz olsun uzaklaşmışlardı. Ülkelerine dündüklerinde siperlerdeki gibi acı çekmeye razı olmadılar. Savaş sırasında karaborsacılıkla uğraşanların sosyalizm ve sendikacılık hakkında söylediklerinden deli olduklarını düşündüler. Fabrikalara el atarak zarar vermeye başladıklarını, nutuklar atıp, devrim bayrakları çekip askerlerin büyük bir güvenle uğrunda savaştığı, acılar içinde öldüğü savaş aleyhine küfrettiklerini gördüler. Bu durum onları doğal olarak rencide etmiş ve kendilerine gereken komutanı gazeteci ve aynı zamanda savaşçı olan Mussolini'nin kişiliğinde buldular. O kendilerinin duygularını tamamen ifade ediyor ve Bu ahırı temizlemek zorundayız diyordu ki bu da Bu şirketi feshetmek gerekir anlamına gelmekteydi. Faşistlerin Roma üzerine hareketini Mussolini hazırlamış ve bu hareket bir kilo tereyağı içine atılan kızgın bir mermi gibi liberal muhaliflerin gönlünden geçmişti. Fakat bu işi başarıp hükümeti de düşürdükten sonra daha ileriye gidebilmek için faşizm bir hükümet kurmak zorundaydı. Bunu da yaptı. Zaman adamını bulmuştur. Bu işi diktatörlükten başka yolla başaramazdı. Seçimler için zaman yoktu. Bu gibi durumlarda diktatörlük bir milletin yaşaması için zorunludur. Bunun doğruluğunu tartışmak yararsızdır. Diktatörlük cehalet, dayanışma olmaması, parlamentoda etkili bir muhalefet olmaması gibi sürüp gidemeyecek bir durumda, geçici olarak yegane uygun çözümdür. Bütün diktatörlerin dahi olmadıklarını eklememe de izin verin lütfen. - Nedeni çok basit. Çünkü Bolşevikler, Rus çocuklarına toplum yararına çalışmayı öğretiyorlar. Halbuki kapitalist devletlerde ise çocuklara tembel ve zengin olmak öğütleniyor. Rusya bu yöntemde eğitime devam ederse şimdiye kadar erişilmemiş bir şey oluşacak. - Kesinlikle hayır. Marks ve Tolstoy gibi birbirlerinden çok farklı iki dahi bulmak mümkün değil. Bizzat benim de çektiğim bu illetle dünyanın düzeltilmesi cinnetine bağımlı olmaktan başka ikisinin arasında hiçbir bağ yok. Tostoy dünyayı Marks'tan daha iyi tanıyordu. Askerlik yaptı. Servet ve mevki sahibiydi. Bundan dolayı hayatını British Museum'un kitaplıklarında hayal germekle geçirmiş olan berikinden daha fazla yaşam deneyimi vardı. Fakat Tolstoy'un bu deneyimi kendisini geçici düşüncelere yönlendirmiş, kötü yaptığı kunduralar yırtılmış, duvarlar yıkılmış ve hepsi yalnız bir köylü kıyafetinde kalmıştı. Tolstoy, Henry George'dan öğrendiği kadarıyla kuramsal olarak arazi mülkiyetinin devlete aktarılması sorununa kadar ancak erişebildiği halde Marks'ın değer ve önemini yükselten delilikleri, mevcut kapitalizm düşüncesini bütün önemi ve görkemiyle ve tarihi süreçlerini de içerecek şekilde ortaya sermiştir. Savaş erkeklere, kadınların çalışmasıyla yaşayabileceklerini öğretti. Kadının ekonomik açıdan tamamen bağımsız olabileceğinin ortaya çıkmasıyla birlikte, her kadının kendisine baktırtmak istediği de göz önüne alınırsa, erkeğin de ekonomik olarak tamamen bağımsız olmasının mümkün olduğu görüldü. Bu bilgileri bundan sonra daima göz önünde bulundurmaya mecbur kalacağız. Günümüz İngiltere'sinde tiyatronun durumu, her zaman olduğu gibi, üzüntü verici. Oyuncuların genci, yaşlısı, yükseleni, mesleği bırakmaya hazırlananı tüm oyuncuların durumu da aynı. Körlere gözlük takmaya çalışan kişiler bunlar. Ben kutsal bir adam değilim. Onun için azizlerle rekabete girişemem. Ben onu yalnız sahne için yaptım. Çağdaş kadınlardan birinin, sizin deyiminizle daha yüksek bir dereceye çıkıp çıkamayacağını bekleyip görmek gerekiyor. Bunun için fırsat çok. Marks'a yönetmen olarak bakmıyorum. Onu, hayatı boyunca bir tiyatro salonunu görmemiş olduğuna yemin edebilecek kadar sağlığı yerinde bir şirket adamı olarak tanıyorum. Bu konuda yakınmaya zamanım yok. Yakınmak, ilenmek hayal tembeli kişilere özgüdür. Bir eseri bitirince diğerine başlarım. - Amerika'ya gitmeyeceğim. Son 40 senede Amerika'ya gitmeye karar verdiğim defalarca ilan edildi. Bunu aklıma bile getirmediğim halde her seferinde herkes inandı. Yüzlerce misafirperver Amerikalı da bu yanlış bilgiye kapılıp gösteri yapıyor, kimileri gezmem için otomobilini bana vermeye kalkıyor. Ölümüme kadar buna inanabilirler. Sonra da, şimdi olduğu gibi, ruh çağırma seanslarında beni masa etrafında oturup bekleyebilirler. Hayır, Amerika'ya gitmeyeceğim. İnsan orada sadece sesli filmlerle yetinmeye mecbur kalacak. Yazar bu konuşmadan dört yıl sonra, 1933'de Amerika'ya gitti.