- Bugüne kadar beş ödül aldım. İlk defa 1970'te TRT Tek Şiir Ödülü'nü vermişlerdi. Aslında denildiğine göre ödüller bana geç gelmiştir. Öte yandan ben her ödül karşısında şaşkınlığa uğramışımdır. Nedeni de, yazdığım şiirin çok yalnız bir şiir olduğunu düşünüyorum. Böyle bir şiirin ödüllendirilmiş olmasını da anlayamıyorum. Çünkü gerçekten yalnız bir şiir yazıyorum. ŞiiriminTürkiye'de yazılan şiirin dışında, marjinal bir şiir olduğu kanısındayım. Bu bakımdan ödüller beni hep şaşırtmıştır. Önce bunu söylemek isterim. Bu ödülü hiç beklemediğinizi söylemek istemiyorsunuz herhalde. Gizliden gizliye de olsa mutlaka beklemişsinizdir. - Doğrusu beklentilerim oluyor doğal olarak, ama buna rağmen ödülün verilmesine yine de şaşırıyorum. Son ödüller, özellikle de bu Sedat Simavi Vakfı Ödülü biraz şaşırttı beni. Yalnız bir şiir yazıyorum dedim, yalnız bir şiirin jüriler tarafından kolaylıkla sevileceği kanısı yoktur bende. Nitekim Sedat Simavi Vakfı'nın 8-10 senelik bir geçmişi var, o evre içinde ben yine kitaplar yayınladım, bunların bazılarını yayınevi gönderdi, o zamana kadar bir ödül almadım, birden Güzel Irmak'la verdiler. Şimdi kendi kendime düşündüğümde, kitabı tekrar tekrar okuduğumda, yazılan şiirle arkadaşlıklar kurmuşum duygusuna kapıldım, bu da beni rahatsız etti. Bu ödül de aslında bunu gösteriyor, yani ben yazılan şiire yaklaşmışım. - Evet, yalnız bir şiir olmaktan çıkmış, doğrusu böyle bir soruyu sormuş olmanız iyi oldu çünkü içimde bunu yaşadım ve sevindirmedi beni. Neden jürilere güvenemediğimi sorarsanız, onların bir kabahati olduğundan değil, kendimi çok yalnız buluyorum, yalnız bir şiir yazdığıma inanıyorum, bu nedenle ne diye onlar benim şiirimle ilgilensinler diye soruyorum. Güzel Irmak kitabında bunun tersi oldu. Ödülü aldığımda ve bir aydır da kitabı okuduğumda, bu kitabın onlara yakın olduğunu gördüm, bu beni çok üzdü. - Bu da ayrı bir konu. Bugün Cemal Süreya'nın 2000'e Doğu'da benim hakkımdaki yazısını okudum. Bu bir yıldır, Güzel Irmak'ın çıkışından beri, dergilerde, gazetelerde adımı görmek birdenbire sıkıverdi beni. Kendimi bir sirk hayvanı gibi ortada görmeye başladım. Bu şaire yakışan bir şey değilmiş gibi bir duyguya kapıldım. Rahatsız oldum doğrusu, ben bir artist değilim, artistlere saygısızlık etmiş olmayayım, ama şair ortada bir adam değildir. Çoğu zaman şiirlerim birikir, her ay bir dergiye şiir verebilirim ama ben buna hiç yanaşmam. Art arda şiir yayınlayanlara da üzülmüşümdür. Ben 20 yıla yakındır Bodrum'da yaşıyorum ama kendimi Bodrumlulardan da gizleyebilmişimdir. Bu adam nedir, ne yapar, romancı mıdır, tarihçi midir bilmezler, şair akıllarına gelmez, bu ödül dolayısıyla fotoğraflarım gazetelerde çıkınca Bodrumlular da bana başka türlü bakmaya başladılar, beni sevindirmedi bu. Şairin ortada olmasını, her yerde görülmesini doğru bulamamışımdır. - Benim üzerime bir yığın efsane uydurulmuştur. Biri de şu, Cemal de bundan bahsediyor. Gençliğimde kimi evlerin kapılarım çalıp, Ünlü şair İlhan Berk burada mı oturuyor? diye sorarmışım. Doğrusu ben o kadar sıkılganım ki, böyle bir şeyi yapmama imkan yok, bunun tam tersiyim. Değil bir insanın, bir çocuğun bile yapmayacağı şeyler yükleniyor. Benim üzerime yaratılan efsanelerin doğruluğu üzerine eğilinmiyor. Hatta şunu da söyleyeyim. Benim şiirimi seven, benimle şiirim üzerine konuşmak isteyenlerle kesinlikle kaçınmışımdır konuşmaktan, ilk adımda benden söz edilsin istemem hiç. Benden etkilenildiğini görmek, etkimi çevrede görmek çok sıkar beni, hatta tiksinirim bundan. - Doğrusu ben Marks'ın Kapital'ini okuyana değin nesnelerin farkında değildim. 4-5 cildini Türkçeden, iki yıl boyunca her tatile çıktığımızda okudum. Kapital'de paranın dolaşımını bütün kitap boyunca fark ettim. Para el değiştiriyordu kitapta. Ben nesneyi ve bu para dolaşımım ilk orada gördüm. Kağıdı Kapital'de tanıdım. Nesnelerle ilk ilişkim böyle oldu. Bir yazınızda nesnelere bakmayı Francis Ponge'la öğrendim diyordunuz. - Evet, Kapital'den sonra Sartre'ı çok okudum, özellikle felsefi kitaplarını Sartre'ın nesnelere eğilişi Kapital'deki nesne düşüncemi daha yaşar kıldı ve bir bardağa, bir yaprağa, kurşun kaleme bizden biri gibi bakma alışkanlığını kuruverdim. Tam bu sıralarda Francis Ponge'un şiirleriyle karşılaştım. Bu beni altüst etti, çünkü nesneler Ponge'da bu dünyanın yaşayan varlıklardı. Çok etkilendim ve bütün kitaplarını getirttim. Üç yılımı Ponge'a ayırdım. Her şeye öyle bakmaya başladım. Hiç unutmam Şenlikname kitabımdaki Hamsi şiiri böyle çıktı. Hamsiyi yazmak istedim. Otları da aynı şekilde. Yarım kilo hamsi aldım, bir tabağa koydum, her gün iş dönüşü hamsilerle ilişki kurdum, kısacası hamsiye baka baka, hamsi üzerine kitapları okuya okuya nesneler dünyasına girdim. Şenlikname bunun sonucudur. 1964'te Paris'te konuşma dersleri için Alliance Française'e gitmiştim. Öğretmen bir gün derslerini başka bir Monsieur'ye bırakacağım söyledi. Bu Monsieur geldi sınıfa, Ponge olduğunu anladım ama ama emin değildim yine de. Derste herkes sırayla bir resmi anlatacaktı, sıra bana gelince Fransız ölüdoğa ressamı Chardin hakkında konuştum ben de. Konuşmamın sonuna doğru Ölüdoğayı şiirlerinin konusu yapmış şairler var mı? diye sordum. Ponge başını evet anlamında salladı, başka bir şey söylemedi. O sırada zil çaldı, Ponge benim kalmamı söyledi Ponge'la da böyle tanışmış oldum. Eğer ben şu odaya kapandığımda kendimi yalnız hissetmiyorsam, bunda Ponge'un rolü çoktur. Kalem, kitap, masa, pipo, kocaman bir dünyadayım ve bunu bana o öğretti. Bir de Georges Braque objet, c'est poetique der. Nesnelere bağlılığım bu yüzdendir. - Çok güzel, bunu sormakta haklısınız Benim kuşağım, omuzuna vurulup hadi bakalım denilen bir kuşaktı. Ben İstanbul kitabında toplanan şiirlerimi yazmaya başladığımda, bunları Varlık ve Çığır dergilerine gönderiyordum. Sonra birden bire Walt Whitman'ın şiirleriyle karşılaştım. Bu beni soyut dünyadan yaşamanın içine atıverdi Çünkü Whitman'ın şiirleri yaşamın ta kendisi; koca bir ülkenin ağaçlan, nesneleri, insanları fişkırıyor bu şiirden... Ben o sıra ilkokul öğretmeni olarak Karadeniz'deyim. Şiirlerimi o sıra İstanbul'da çıkan Abidin Dino'nun başında olduğu Ses dergisine göndermeye başladım. Sait Faik, Fikret Adil, Abidin Dino, Bedri Rahmi gibi ünlü isimler vardı. Şiirlerim yayınlandı ve ben İstanbul'a koştum. Abidin Dino'yu tanıdım. Abidin Dino zaten bir orduyla dolaşırdı, hemen beni Sait Faik'le tanıştırdı. Bu dergi o zaman yayın hayatını rahatsız eden bir dergiydi. Orhan Seyfi'ler, Yusuf Ziya'ların olduğu bir dergiydi, solculara büyük bir antipatiyle bakılıyordu. Ben orada yazmaya başladım, tehlikeli bir şeydi bu. Sonra Behice Boran, Niyazi Berkes, Pertev Boratav'ın çıkardıkları Adımlar dergisinde de sürdürdüm yazmayı. O sıra Ankara'dayım, Gazi Eğitim'in Fransızca bölüne devam ediyorum. Polisçe bilinen bir şair oldum. Çünkü Samsun'dan Kırşehir'e döndüğümde dosyamın geldiğini A. Kadir söylemişti. Kısacası benim kuşağım, sırtına vurulup hadi sıra sende denilen bir kuşaktı. Hep dikkat etmek zorundaydık. Böyle şeyler yaşayan bir insan her şeye dikkat ediyor. Daha Kırşehir'deyken karımla kenara küçük paralar koymaya gayret ediyorduk, ama pek mümkün olmuyordu. Ankara'ya geldiğimizde bankada çalışmaya başladık. Artırdığımız paralarla bir daireye yazıldık. 25 yılda emeklilik kanunu çıkınca hemen başvurdum, emekli olunca, hep hayatımda korkulu yaşadığım için bana verdikleri 50 bin lirayı iyi kullanmanın yollarını düşündüm ve ilk anda Bodrum'da bir ev ve yine yarı arsa yarı ev bir yer aldım. Sonradan onları satarak bugünkü eve taşındık. Bu noktaya hep korkarak ve biriktirerek geldik. Mesela Samsun'da işçilerle olan temasım nedeniyle beni sürgün yeri olarak Kırşehir'e göndermişlerdi. Hiç unutmam, karım da yanıma gelmişti, güneşsiz bir evdi, bir gün ben yine çalışıyor ve yazıyordum, o da fasulye ayıklıyordu, birdenbire bağırdığımı hatırlıyorum, önce benim şiirim var, sonra sen, sonra oğlan diye. Bunu ta baştan koydum, karım çok ağladı ama sonra anladı, kısacası bugün bir evim varsa, iki hırkam, beş pabucum varsa, şiir için gerektiği için yaptım gibi gelir bana. - Abidin Dino'ya borcumu unutamam. Ses dergisinin en sivri adamı zaten Abidin Dino'ydu. Ama ben şiirlerimi doğrudan dergiye gönderdim, baş sayfada basılmaları beni gönendirdi. Bir tatilde İstanbul'a geldiğimde de onu aradım, buldum. Bu bütün bir yaşama boyu sürdü. Bunu en az 10 yıl olarak düşünebiliriz. Abidin beni hiç yanından ayırmadı. Onunla dünyaya bakmayı öğrendim. Onunla oturup kalkmayı, bir sokaktan geçerken sokağı fark etmeyi, bir resmi görmeyi yaşadım, ilk kitabım İstanbul'u da o bastı. Borçluyum ona. Bu kadar. - Ben Marksizme hep inandım. Şunu da söyleyeyim, başlangıçta nasıl inandımsa, bu inancımda hiçbir değişiklik olmadı. Kendi ülkemi de düşünerek söylüyorum, kendi ülkemin sosyalizmle kalkınacağına inanıyorum. Bizim gibi ülkelerin sosyalizmden başka kurtuluş yollan olduğuna inanmıyorum. - Sizin de sözünü ettiğiniz o üç kitabımdaki şiirler, benim toplumsal sorunlara iyice yaklaştığım evrelerin şiirleridir. Onları Anadolu'nun çeşitli yerlerinde yaşayarak, çeşitli acılar çekerek yazdım. Bugün o şiirlere baktığımda taşıdıkları o acıları görüyorum. Şimdi baktığımda onların şiir olmadıkları kanısı uyanıyor. Yani söyleyeceklerim hep önde gelmiş, nasıl söyleyeceğim düşüncesine yanaşmamışım. Sonradan yazdığım şiirlerin, toplumcu değilmiş gibi gözüken sonraki şiirlerimin asıl şiirlerim olduğu kanısındayım ve toplumculuktan bunu anlıyorum. Şiir dilden başka bir şey değildir. Şiirin yapısı, devrimciliği dilin devrimci anından başka bir şey değildir, çünkü şiir belirleyen dildir. Bunun için Octavio Paz Devrimci şiir vahiy gibi olan şiirdir der. Tektanrıdır dil. Böylece dile ve şiirin yapısına bakarım ben. Neler söylediğini bundan sonra görürüm. Toplumcu, devrimci şiir bizde hep içerik olarak anlaşılmıştır. Türkiye'de şiir-politika ilişkisi, özellikle çağdaş şiiri epeyce saptırmıştır. Politika çoğu zaman öne çıkmıştır. Alalım Nazım Hikmet'i. Nazım Hikmet büyük bir efsane kurmuştur. Ne yazık ki şiirinden önce hayatıyla kurmuştur. Nazım'ın genç şairlere yaptığı bir kötülük olarak düşünüyorum bunu, tabii ki bilerek yaptığı bir kötülük değil. Daha da ileriye giderek, genç şairlere toplum sorunlarını çok daha geriye bırakmalarını, toplum sorunlarını değil kendi küçük yaşantılarını öne almalarını, bir yaprağa bakmalarını, bir suya bakmalarını önermek isterim, öğretmenlik yapmak isteyen bir adam değilim, ama Nazım konusunu düşünerek söylüyorum bunu. Şiire başlayanlar ilk başta Nazım gibi yazmayı, düşünmeyi görev biliyor, bu onlar için büyük kötülük oluyor, zaten yarı yolda solukları kesiliyor. Türkiye'de Nazım'ın işte böyle bir serüveni olmuştur. Bu serüven pek çok şairi de tıkamıştır. Bu gerçeği söylemenin sanırım zamanıdır artık. Politikaysa bizim şiirimizde zaten hep önde gelmiş; alalım Namık Kemal'i, alalım Ziya Paşa'yı. Özellikle ikisinin şiirine baktığım zaman bu şiirde şiire ait hiçbir şey görmüyorum. Ama onlar bizim toplumumuzda büyük şair olarak kabul edilmişlerdir. Dürüst insanlardır, devletle ilgili yararlı ilkeler getirmişlerdir, kahramandırlar ama şiirle hiçbir ilgilerini göremiyorum ben. Aynı şeyi Tevfik Fikret için de söylemek isterim, o da bir kahramandır, yaşadıklarına, girişimlerine saygı duyuyorum ama onda da şiir bulamıyorum. Bunu başka bir alanda Mehmet Akif'e getirmek isterim. Akif'te dil politika aracı olmuştur. Şiirine doğru dürüst bakıldığında şiir görmek mümkün değildir. Onun da görüşlerine saygı duyarım ama bu benim onu şair olarak görmem için yeterli değil. Sonra Necip Fazıl'a geliyoruz. O da politikanın içindedir ama şunu söylemek gerekir ki Necip Fazıl bir şairdir. Gerçekten iyi bir şairdir. Bundan kimsenin kuşkusu olmamasını isterim. Aynı şiirin adamı olarak Sezai Karakoç'u görüyorum bir de. Onun da Necip Fazıl gibi yaşamı ve şiiri bir bütündür. Dinin şiirine zarar verdiğini görmüyorum. İyi bir şair o da. Peki daha sonraki kuşak? İsmet Özel örneğin... - Diyeceğim işte bizim şiirimizde politikanın yeri bugüne kadar sürmüştür. Bugün de hala bir şiire bakıldığında toplumcu mu değil mi gibi kıstaslar var. Bu da benim gerçekten anlamadığım bir şey. İsmet Özel'e gelince: Daha önce ne yazdıysa şiirlerinde, bugün de onu yazdığı kanısındayım. Onu Müslüman ve sağcı bir şair olarak göremiyorum. Dahası Müslümanlık üzerine, yeni Müslümanlık üzerine, Türk toplumu üzerine söyledikleriyle şiiri arasında hiçbir ilişki görmüyorum, yani söylediklerinin doğasına hiç uymadığını söylemek istiyorum. Doğasına ters laflar ettiğini düşünüyorum yazılarında, çünkü şiirini değiştirmediği açıktır. Şiir dışında yazdıkları belki onu bir süre meşgul edecek, hakkında konuşulmasına neden olacaktır ama şiirini büyüteceğini sanmıyorum. - Ben İstanbullu değilim. Bu belki de iyi bir şey. Hep göçmen hayatı yaşadım İstanbul'da. İstanbul'la ilk yedeksubaylığımı yaptığım sırada haşır neşir olmuştum. Sonra hep gidip geldim, son yıllarda da yılda üç-dört ay kalıyorum. Bunun bir yararı oldu, İstanbul'u hiç bitiremedim. İstanbul benim yazmak istediğim kapalı bölgelerden biriydi, her gün ufak ufak onun ucundan tutma olanağı buldum. İstanbul benim için bir gökyüzü parçası, her seferinde bir ucundan tutuyorum. İstanbul'a indiğimde beni ilk başta yalnızca Gafata Köprüsü ilgilendirirdi. Sonra Yüksekkaldırım, çünkü orada büyük bir dünya sezdim. Galata ne yazık ki üzerinde çok az durulmuş, hemen, hemen hiçbir şey yazılmamış bir bölge. Yazarken bu nedenle büyük sıkıntılar çektim. Sanki Galata'yı keşfederek yazdım. Her sokağını, her çıkmazını, her yapısını, her insanını birer birer elime aldım. Galata'dan sonra benim yaşama bölgelerimden biri Pera'ydı. Galata'yı bitirdiğimde kendi kendime bir daha böyle büyük bir çalışmaya girmeyeceğim demiştim fakat bitmediğini hissettim. Pera üzerine çok yazılmış, çok kaynak var, bunları toplamıştım. pera bilgi bakımından sıkıntı çekmedim. Pera bu yıl bitecek. Aslında bitmiş gibi bakıyorum ama elime aldıkça her gün yeni bir şeyler katıyorum. Pera'da büyük sıkıntılarım oldu. Bunun nedeni de kitapta bilginin ağır basmasıydı. Pera'yı yazarken, Pera günün birinde yıkılırsa benim kitabıma göre yeniden kurutabilsin diyordum, Galata için de aynı şeyi düşünmüşümdür. İşte burada asıl güçlük başlıyor. Bilgi şiirdeki yerini çoktan düzyazıya bıraktığı için, ben bilgiyle şiir arasında çarpışarak bu kitabı yazıyorum. Burada dili bulma olayı çok zor oldu. Çünkü şiire bilgi gitmiyor. Bilginin yeri düzyazı. Bu nedenle düzyazıya da sokuyorum. - Onu düşünemiyorum. Çünkü beni ilgilendirmiyor herhalde. - Hayır hiç böyle bir kaygım yok. Sait Faik konusundaysa, ben düzyazıda şiiri buluyorum. Hatta belki de düzyazıda bol şiir buluyorum. Yalnız böyle belirli bir semti aldığınız zaman, dediğim gibi bir gün yıkılırsa, kitaba göre kurulsun dediğiniz zaman düpedüz cümleleri de kurmak gerekiyor. Güçlük buradan geldi işte. Bu yüzden Pera'da da üç el kullandım. Birdenbire şiirsel metinler yığılmaya başladı, şiirsel metinler bilgi istediği zaman öbür elimi kullanıyorum. Böylece üç el kullandım ve bu üç elde dili bulduğumu sanıyorum. Bunda James Joyce'un bir arkadaşına yazdığı bir mektubun da bana yararı oldu. Joyce mektubunda Bir gün Dublin ortadan kalkarsa, bir rehber kitap gibi benim kitabıma bakılarak kurulsun isterim diyor. Bu düşünceyi şunun için tuttum, bu bir rehber kitap bile olsa hiç de küçümsenecek bir şey değildi, bu düşünce beni ferahlattı, çünkü bu kitapta büyük umutsuzluklara düştüm, ben bu işe ne diye girdim diye çok sordum kendi kendime. Bıraktım, yeniden elime aldım. Ama bu dili bulduğumu hissettiğim zaman -ki şimdi bu evredeyim- rahatladım ancak. - Bunu doğrusu kendim de merak etmişimdir. Ahmet Hamdi'nin bir sözü vardır, benim ilgimi çok çekmiştir. İstanbul'suz Türkiye'yi anlamanın olanağı yok diyor. İnsan olarak kendimi düşündüğüm zaman, İstanbul'la bütünleşmem gerekirmiş gibi bir duygu geliyor. Ama asıl nedeni, ben bir tutku adamıyım. Sokaklara, kentlere, küçük bir objeye tutkuyla bağlanırım. Bir de bu şehri sevmemde bu tarihin, bu coğrafyanın büyük önemi var. Şiirlerimde kentlerin büyük bir ağırlığı vardır. O zaman nesnelerden sonra şiirinizdeki ki talihten söz edelim. Şiirinizde tarih biraz da şefkat sanki. Sıcak bakıyorsunuz. - Evet, kötü gözle bakmıyorum yani, öncelikle şunu söylemek isterim. Bende hiç nostalji yok, bunun bilinmesini isterim. Ne Galata'yı yazarken ne de Pera'da da böyle bir şey ilgilendirmedi beni. Tarihte büyük bir yaşamışlık bulduğum için böyle bakıyorum. Orada sadece yaşama görüyorum. Onun için ilgi duyuyorum. İstanbul'a, Pera çağına bakarken yine yaşamlara, sokaklara, evlere, insanlara yönelerek görüyorum tarihi. Yani yenileyerek bakıyorum. - 6. Philippe o sıralar kral işte. Birisinin kendisiyle görüşmek istediğini bildiriyorlar. Şimdi çay içiyorum başka bir şey düşünemem diyor, çok güzel değil mi? Evet tarih diyorduk, tarihin içinde ezilmeyi de anlamıyorum. Çünkü tarihin büyük bir yükü de vardır. Ama ben İstanbul'a bakarken, tarihi mümkün olduğu kadar günümüze getirerek bakmak istiyorum. Bu yüzden tarihteki zamanları karıştırma yoluna giderim. Büyük bir kargaşa içine sokmak isterim tarihi ki onu yaşıyormuşuz gibi bir etki yapsın. Tarihi kullanmak isterim ben. Ondan yeniden tarih yapmak isterim. Benim tarihle olan ilişkimi 1964 yılına bağlıyorum, çünkü uzun bir süre yurtdışında kalıp Türkiye'ye geldiğim zaman ilk kez 12 ciltlik Türk Tarihi'ni okuduğumu hatırlıyorum. Tarih düşüncesi bende, kendimi doğrulamak için çıkmıştır. Kendimi çok borçlu hissetmiş bir adamımdır. Bu borçları kendi ülkemin şairlerinde uzun bir süre duymadım. Nasıl kendimi tarihle doğrulamak istemişsem, İstanbul'a da yanaşmam böyledir. Yani kendimi onunla doğrulamak istedim. Çünkü benim kuşağım çok ters bir eğitim gördü. Her şeyi dışarıya bakarak gördü. Kendi içimize kapanamadık pek. Özellikle Fransız kültürü iliklerine kadar işlemiş bir adamım, İstanbul'da saklanışım bununla da ilgili olabilir. 1964'ten sonra döndüğümde kendime şunu söyledim, ben neysem o olmalıyım. Ne kadar yazabilirsem o kadar yazabilirim sözünü ancak o zaman ettim. Bu da beni hem İstanbul'a hem de tarihe bağlanmaya götürdü, Tarihin büyük bir güç kazanması, Nietzsche'nin de dediği gibi, yaşamı parçalayabilir. Bunun sonucunda tarihin kendisi de soysuzlaşabilir. - Yine Nietzsche'den yararlanarak şöyle söyleyebilirim. , Eskiye bağlı tarih yaşamayı, korumayı bilir yalnızca, yok etmeyi değil. Bugünün en üstün gücünden kalkarak ancak geçmişi yorumlayabiliriz, diyor, Tarihi böyle anlamamızda yarar var sanırım. Nostaljiye karşı olduğumu söylerken, elbette ondan yararlanmayı da bilelim diyorum. Sanki biz yeryüzüne ulus olarak Cumhuriyetle gelmişiz gibi bir kesinti olmuş tarihimizde. Ben Paris'teki yaşamımı düşündüğüm zaman, örneğin Lautreamont nerede kalmış, hangi evde, hangi otelde, gittim buldum, o zamanlar Marquis de Sade çok ilgilendirirdi beni, onun kaldığı sokakları bulmaya çalıştım. Ama oradan döndükten sonra Bana ne dedim, evvela ben ne yazacağımı, beceriksizce olacaksa da beceriksizce ne yazacağımı bilmeliyim, otur yaz dedim. Kısacası 1964 yılı benim hayatımda çok önemli oldu. Geldiğimde kitaplarımdan tiksindim, kendimi doğrulamak istedim, ne yazabiliyorsam onu yazayım dedim. - Cumhuriyetin şöyle bir etkisi oldu. Sanki biz o gün yeryüzüne vardık. Belki bir devrim için bu kesinti gerekliydi ama biz bunu çok uzattık, hala da uzatıyoruz. Yahya Kemal, Ahmet Haşim ve Nazım Hikmet'in dışarıda kalmalarının büyük etkisi olmuştur. Onlar her şeyi hazmetmiş olarak geldiler, yabancılık çekmediler. Nazım Hikmet, Mayakovski ve Batı şiiriyle ilişkileri sayesinde kendini bulabildi, Yahya Kemal ise çok uzun süre kaldığı için döndüğünde kendisini kendi şiirinin, özellikle de kendi şiirinin dilinin içinde buldu. Ahmet Haşim hazırlığını çok iyi yapmış bir şair. Benim için Ahmet Haşim Batı'yla ilişkilerimizde Türk şiirini en doğru koyan şairdir. Çağdaş şiire en yakın adam olarak görüyorum onu. O zaman A. Haşim'den biraz daha söz edelim. Üzerinizde büyük etkisi olmuş... - Evet, Yahya Kemal ve Nazım Hikmet'in etkilerine gelince; Nazım'ın bu kadar dışarıda yaşamasına karşın şiiri çok çağdaştır ve sanki dışarıdan hiç etki almamış gibi, kendisini Türk olarak görebilen bir şairdir. Yani bu Türk lafı çok önemli, çünkü bir Oktay Rifat'a bir Orhan Veli'ye, bir Melih Cevdet'e baktığınız zaman, çağdaş şiir görüyoruz tabii, ama bir ecnebilik de görüyoruz. Orhan Veli yine de 'cigara diyebilen bir şairdir, Oktay da demez, Melih Cevdet de. Neyse Ahmet Haşim diyorduk. Bizim şiirimize Ahmet Haşim'den başlamak sanıyorum en doğru yoldur. Çünkü dünya şiirine en yakın köprüyü o kurmuştur. Şiirinin tek sakıncası olarak görülen dil sorunu vardır. Bunu yadsımıyorum ama bir şaire bakarken ona nasıl bakmamız, neleri öğrenmemiz gerektiğini bildiğimize göre, Ahmet Haşim'e de öyle bakmamız gerekir. Sonuç olarak Baki'ye de, Fuzuli'ye de büyük şair olarak bakabiliyoruz. Üstelik bugünkü Türkçeyle yazılmış 4-5 şiirini -ki çok var- seçmiş olmamız bile yetebilir. Ben çoğu zaman bir şaire şöyle bakmışımdır, örneğin Abdülhak Hamit'e... Hamit büyük şiir devrimcisidir. Rahatça her şeyi kırıp geçirmiştir. Tanzimat denilen edebiyatın içine baltayla girmiş ve darmadağın etmiştir. Şimdi, yapıtlarına baktığımız zaman pek çoğu anlamsız görünüyor bize. Yalnız ben onda on tane mısra buldum, bu on mısrayla onu büyük şair ilan edebilirim. On mısra bana yeter. Namık Kemal'de, Tevfik Fikret'te, Mehmet Akif'te tek dize bulamadım. - Bu soruyu şöyle yanıtlayayım. Ben yaşadıklarımı yazdım sanıyorum belki de. Yani benim yazdıklarım yaşadıklarım. Güzel Irmak gerçekten yaşadığım bir şey, yaşamımdan çıktı. Tek kişinin şiiridir. Hiçbir aşk şiirini yaşamadan yazmadım. Bunun ille de böyle olması gerektiğini de söylemiyorum. Yaşadıklarımız yazılacaktır, demiyorum. Aşk yaşamadan da yazılır ama yazdığım aşk şiirlerine baktığımda bunların hepsini yaşadığımı görüyorum. Yaşamamın dışında bir şey kurguladığım olmadı. Yalnız Çivi Yazısı'nda Kleopatra'yı ve bir de mitologya öykülerini anlatırken elbette onları kurma yoluna gittim. Ben şairlerin yaşamı yoktur ancak metinler vardır dediğim zaman şunu söylemek istiyorum. Şairler yaşama şiir olarak bakamaz. Onların ilk olarak bakacaktan yer yine şiirlerdir. Yoksa yaşamanın gerekmediğini söylemek istemem tabii. Ama bize yaşam değil şiirler öğretiyor birçok şeyi. Onun için şairler metinlerle yaşar. Bu yüzden, ben yaşamadım yazdım, derken bu ikisini karıştırıyormuşum duygusunu da hep yaşarım. Kendime eğilip baktığımda bunu görüyorum. Bu dünyadan akan zamanlarımı düşünüyorum. Yaşadım ben! dediğim zamanlarda yazmak aklıma hiç mi hiç gelmedi? Hem yazmakla yaşamak toplanamaz. Bu elmayla armudu karıştırmak olur. Bir şairin yaşamı yazı dediğimiz cehennemdir, ondan beslenir. Her şeyi de oradan çıkarırlar. Yaşamak bize uçsuz bucaksız zaman verir. Biz onu kullanırız. Kullanılmak için vardır yaşam. O kadar. Ne diyor Ali Avni Çelebi: Sabah ezanıyla başlardım resme. Yaşamın bizim işimizdeki yeri budur. Şiirinizde hep var aşk. Erotizm de öyle. Geçenlerde sizinle yapılan bir söyleşide erotizm için etin cehennemi diyordunuz, çok çarpıcı ve şiirsel bir tanım bu. Aşktan da, erotizmden de uzun uzun söz edin isterim. - Aşk olanaksızlıktır. Dahası, kavuşamamaktır. Orpheus ile Eurykide'in başına gelen o bela da diyebiliriz. Hani bahtsız Orpheus'un Eurykide'ye kavuşması için koşulu bozup Eurykide'ye dönüp bakmasıyla ona kavuşamaz olur ya, işte böyle bir şeydir aşk. Vardır, ama yok olmaya da hep hazırdır. Birleşme dışıdır sanki, yine de hem birleşme, hem de değildir. Kişinin var olduğunu, yaşadığım duyduğu o büyük mutlu andır. Varlığı dünya ile eştir, yokluğu yıkımıdır. İnsan aşka ölüme gider gibi gider: Ya onu yaşar ya da ölüme gider. Hem zaten aşkla ölüm ayrılmaz. Bitişik kardeşlerdir. Büyük felakettir. Etin çığlığıdır erotizm. Gövdenin, bu dünyanın çığlığı, cehennemi, -Et der ki: Aç kalmayayım, susuz kalmayayım. Erotizm işte gövdenin bütün bu çılgınlıklarının dayanılmazlığıdır, bu dayanılmazlığın tanıklığıdır. Korkunç doymazlıktır erotizm. Büyüklüğü de buradan gelir. Ten kaygandır. - Kimin sözüdür anımsayamayacağım: Biz bir kadını ya severiz ya onun için acı çekeriz ya da onu yazarız. Ben sanırım bu üç durumu, ama en çok sonuncusunu yapıyorum, yani yazıyorum. Sonuncusunu diyorum, dünya çünkü benim için böyle bir yer. Benim dünyam böyle kurulmuştur. Sevdiğim bir insan yoksa, o kenti görmem. Şunu da söylemeliyim: Severek büyürüm ben. Öyle varım. Rene Char'ın dediği gibi de: Başımı eğeceksem aşk için, yalnız onun için eğerim. Dünyadan bir an geçiyordur, bunu bilmek, yaşamak isterim. Kadın, her şeydir. Dahası, dünya dediğimiz, belki de o'dur. Aragon gibi söylersek: Kadın erkeğin geleceğidir. Ben şimdi dünyadan geçen bu anları yazıyorum, onların uyumunu düşünmüyorum. Uyum yasaldır, dinginliktir. Ben aykırıyım. Kendimle bir uzlaşmam yoktur. - Tabii, ben aşık olduğumu söylediğim zaman hep bir kadın vardır. - Günaydın Yeryüzü'ndeki pek çok şiirim onun içindir. Edibe bütün yaşamımın içine girmiş, içinde dolaşan, oturan, kalkan, gülen, sevinen, üzülen bir insan. Edibe'yle şairliğimin dışına çıkabilen bir adamımdır. Ben resimlerinizden de söz etmek istiyorum. - Resimlerimden hiç söz etmek istemiyorum artık. - Resim konusunu ancak aramızda konuşabiliriz. Resim üzerine konuşmak istemeyişimin çeşitli nedenleri var. Resim benim çok kendime özgü, çok özel bir yetimdi. Ama bu yeri yazık ki kullanamadım. Bu yer çeşitli nedenlerle açıldı. İlk resim sergimi Galeri Baraz açmıştı. Bunu Ferit Edgü'nün Bedri Rahmi Galerisi'ndeki sergileri izledi. Bu sergiler sonucu birden sergi açmamın anlamsızlığını gördüm. Bu beni korkunç rahatsız etti. - Dediğim gibi, resim yaşamımın çok gizil bir yeriydi. Bir haç gibi saklıyordum. Bundan söz etmek istemeyişimin nedeni de bu yeri yeniden bulmaya çalıyor olmam. - Daha önce de söyledim. Bir şairin hayatı yoktur. Bu şu demek. 24 saat şiirle yaşamak. Şiir cıva gibi, kendi dışında hiçbir şeyi kabul etmiyor. Başka bir hammadde işin içine girince de bütün tedirginliğini gösteriyor. Bunu bir şairin şiir dışındaki yaratı deneyimlerine bağlayabiliriz. Roman yazmasına, hikaye yazmasına, makaleler yazmasına... Ben bunu da kaldıramıyorum, şiir sanki bunlara da karşıdır, önümüzde büyük örnekler var, bunun dışına çıkmışlar. Yani yine de şair kalabilmişler. Ama benim yoğun yiyişim böyle. Yeryüzünü yazmaya geldim duygusu vardır bende. Bu dünyanın da her gün bir parça ucundan tutuyorum. Başka bir şeye uzanamıyorum. Başka bir şeyi görmeme engel oluyor. - Genel olarak erken yatar, erken kalkarım. Özellikle sabahtan öğleye kadar olan zamanımı dünyada kimseye vermemeye çalışırım. Elbette karnımı doyurmak için çalıştığım işler dışında bunu bugüne dek sürdürdüm. En az 20 yıldır bunu uyguluyorum. Bugüne kadar bir sabah sokağa çıkıp hiçbir şey yazmayı düşünmediğim bir gün olduysa, o günün sonunda büyük bir boşluk hissederim kendimde. Yaşamadığımı anlıyorum ve bir nafilelik görmeye başlıyorum. Onun için sabahleyin yazayım ya da yazmayayım, düşüneyim ya da düşünmeyeyim, saat 7'de her şeyimi bitirmiş, çayımı içmiş, kahvaltımı yapmışımdır, sandalyenin bir ucuna ya da avlunun bir kenarına büzülüp, yarım kalan bir şiir varsa sürdürürüm, yoksa yazmak için beni etkileyecek neler varsa onları düşünmeye başlarım. Bunların başında okumak gelir. Genelde benim okumalarım şiirin yanı sıra giden okumalardır, belki şiir anlayışımda bu da vardır, kimi kitaplarım, özellikle Galata, şimdi de Pera boyuna okumakla yazmak arasındaki evreyi bitiştirerek götürüyor. Bu sabahtan öğleye kadar genel olarak böyle sürer. Halikarnassos'da, bir tepenin kıyısındaki odama büzülüp öğleye kadar oradan çıkmam. Öğleyin yemekten sonra 15 dakikalık bir uykum vardır, bana yüzyıl uyumuşum gibi gelir. Sonra gazetelere bakarım. Genel olarak sabahları gazete okumam, benim yazma zamanımı bölüyor. Tekrar odama dönene kadar bir iki saatlik boşluklar da yaşanır. Saat dört olduğu zaman odayı da bırakırım ve evin öbür bölümlerine geçerim, oralarda yazdıklarımı düşünürüm, arada tekrar odaya döner aklıma gelenleri yazarım. Saat 17.00'de de sokağa çıkarım. Bu yaz-kış böyle. Posta kutusuna giderim. Eğer kışsa sadece sokaktan, her zaman gittiğim ya da gitmediğim sokakları dolaşır eve dönerim. Gece eğer yine şiir beni bir yerimden yakalamamışsa, televizyon seyrederim. Halikamassos'ta şimdi sekiz istasyon var. Bu da beni rahatlatıyor. Televizyonun dışında okumalarımla ilgisi olmayan ama okumam - Şair hep dünyanın içindedir. Ben haberleri hiç kaçırmam. Genellikle televizyondan da Fransa ve İngiltere'yi izlemeye çalışırım. Bunun dışında özellikle bütün edebiyat dergilerini alırım ve ilgimi çeken şeyleri okurum. Cuma günleri Le Monde'u kaçırmam çünkü kitap sayfası vardır. Böylece Fransa'da çıkan kitapları izlerim. İlgimi çekenleri getirtirim ya da gittiğimde kendim alırım. Dünyanın bir ucunda yazılan bir şiiri kaçırdığım olmamıştır, bana öyle gelir. Ama bu kişinin şiirinin gerçekten beni ilgilendirmesi şart. Hala dünyanın her yanında yazılan şiiri, eğer bu şiirler İngilizceye ya da Fransızcaya çevrilmişse ya da bu dillerdeyse, izlerim. - Politikaya gelince: Kendi dünya görüşümün içinde politikayı dediğim gibi gazetelerden ve televizyondan izlemeye çalışırım. Bugüne kadar dünya görüşümün değişmediğinin farkındayım. Bu dünya görüşünü, elimden geldiğince de büyüterek, hep aynı yerde tutuyorum. Marks'ın yapıtlarının bana büyük yararı olmuştur. Genelde politikayı izlerim ama kendimi kaptırmam hiç. - Ece Ayhan'la da, Cemal Süreya'yla da bugün yine böyle bir konuşma yapabiliriz, ben sizin gibi düşünmüyorum. Üçümüzün böyle bir konuşması olabileceği kanısındayım. Ama şunu da söylemek isterim. Her şair, her şairle kolay kolay ilişki kuramaz, özellikle ben, kolay kuramam. En çok ilişki kurduğum şair arkadaşlarımın başında Necatigil gelir. Bilmiyorum nedir. Her insan gibi ben de sokağa çıktığımda kendimi kuşanırım, kendimi koruyarak çıkarım. Necatigil'e giderken hiç bu duyguyu duymadım. Benim odamdaki bir eşya, koltuğum, masam kadar bana yakın bir insandı. Hiçbir kırgınlığımız da olmadı kendisiyle. Ben seçiciyimdir, her şair sanırım böyledir. Şunu açık olarak söyleyeyim, sevmediğim bir şairin elini sıkamamışımdır. Bunu insanca bulmuyorum ama yapamamışımdır. Daha önce de söyledim çok sıkılganım. Benim elini sıkabildiğim insan, şair olarak kabul ettiğim insandır, hiç insanca değil biliyorum ama böyle. Daha doğrusu biz şairler şiirlerle büyük akrabalıklar kurarız. Ben bir şiir yazdığımda, Acaba bu şiiri nasıl bulur diye düşündüğüm birkaç kişi olmuştur yine de. - Sanıyorum 15-16. - Çıplaklığı beni çok etkilemişti ablamın. Güzel bir kadındı, odasına yalnız beni alırdı, onun dışında annem, kardeşlerim pencereden yemeğini verirdi. Ben belki ilk erotizmi onda tanıdım. Şöyle söylemek isterim, ben Uzun Bir Adam'ı yazmak istemezdim. Pişman oldum. Nedeni de o kitaptan sonra, o dünyayı şiirime aktaramadım. O kapandı. Uzun Bir Adam'ı yazmasaydım, belki o dünyadan daha çok şey çıkarabilirdim. Bunu da söylemek isterim. Gerçi ben düzyazıya bakarken büyük şiir bulmuşumdur. Bu kitabı da öyle kurdum Çok kötü basıldı. İki misli büyük bir kitaptı, ikinci baskıda tamamını almak hep aklımdadır. Ablamdan sonra, asıl yalnızlığımı dağıtan da annem olmuştur. Annemle çok büyük yaşıma kadar birlikte yaşadık, birlikte yatıp kalktık. O yalnızdı, ben de yalnızdım. Ne yazık ki bunları yazamadım. Bütün hammaddeler gibi otlar da girmiş dünyanıza. - Beni hammadde, ham kitaplar çok ilgilendirir. Mesela bir marangoz, bir bakırcıya da demirci bir kitap yazsa beni çok ilgilendirir bu. Bir çiftçinin yazacağı şeylere çok bağlanabilirim. Bir şişenin nasıl yapıldığını çok düşünürüm. Hele nesneler. Nesneler üzerine ders verilse dünyada, sanırım bunlar hiç kaçırmayacağım dersler olur. Büyük şiir buluyorum bu kitaplarda. Buradan şuna da gelebilirim. Sıradan insanlar sorununa. Genelde şairlerin dışında, entelektüeller beni hiç mi hiç ilgilendirmemiştir. Sıradan insanların yaşamları sanki şiirimin payandalarıdır. Öyle düşünüyorum. Şimdi 20 yıla yaklaşan Halikamassos'daki yaşamımda sanıyorum sadece onları tanıyorum ve sadece onlar beni tanıyor. - Benim baş kitaplarım sözlüklerdir. Evin her yerinde sözlükler vardır. Ben sözcüğü sözlükte görmedikçe, yaşamıyorum sanırım. Sözlükleri sık sık açar da bakarım. Özellikle de sözcüğün tanımı beni çok ilgilendirir. Sözcüğün çeşitli tanımlarını ararım. Sözcükler sesleriyle de bende büyük çağrışımlar yapar, örnekse Zonguldak sözcüğü. Erzincan sözcüğü. Bunlar bende sadece sesleriyle vardır, anlamlarıyla yoktur. Sözcüklere bakışımdaki bir üçüncü ilke de, hep onların arkasına gizlenmek isterim. Onların anlamlarını ilk ben koyuyormuşum gibi bir tavır takınırım. Daha önce ben kullanmadımsa, sanki o sözcükler ben kullandıktan sonra var olurlar. - Evet, sanırım sözcüklere böyle baktıktan sonradır ki onların imgesel dünyalarına girebiliyorum. Sonuçta bir şair için sözcüğün sadece imgesel dünyası vardır. Onları yerinden, anlamlarından kıpırdatmadıkça, anlamlarını çoğaltmadıkça, bir şair için bir sözcüğün anlamı olduğunu sanmıyorum. Peki bilmediğiniz dillerin sözlükleri? Beni en çok bilmediğim dillerin sözlükleri cezbetmiştir. - Gariptir, örneğin benim İngilizcem Joyce'u anlamaya elverişli değil. Ama Joyce'un Fransızca çevirisinden ya da Türkçe çevirisinden bir sayfasını, bir paragrafını okuduğum zaman onu aslıyla karşılaştırırken çok zenginleştiğimi biliyorum. Yani ille de sözcüklerin anlamlarım yakalayayım, diye çalışmam. O melodiye, o imgelem dünyasıyla yetindiğim olur. Okuduğum bir kitabıysa, o imgelemle, omuriliğiyle okumaya çalışırım. Sözcüklerin adlandırılmış olması hiç ilgimi çekmeyebilir. - Dünya sözcüklerle kurulmuştur, sözcükler sınırlar dünyayı. Bunun dışında da yoktur. Gökyüzü, elma, güneş, Zonguldak birer sözcüktür. Böyle binlerce sözcük gibi ölüm de bir sözcüktür. Ben böyle düşünüyorum. Ölümün bendeki yeri de öbür sözcükler gibidir, bir ağırlığı, ayrı bir ağırlığı yoktur. Çünkü ölümü yaşamıyoruz. Bilmiyoruz. Hem ben somut sözcüklere daha bir bağlıyım. Elimle tutabildiğim, dokunabildiğim; karşılığı hemen görünen. Ölüm böyle bir sözcük değil. Bu yüzden olacak, büyük bir yer kaplamadı yazdıklarımda, yaşamımda. Belki şiirler, şairler olmasaydı ölüm sözcüğüne el atmazdım bile diyebilirim. Ölüm sözcüğü şairlerin dışındaki bir sözcüktür. Biz şairler ölümün olduğuna inanmayız çünkü. Yoktur ölüm, yaşanan bir şey değildir. Bir söylendir o. Daha ne istenir? Büyük bir şiir buluruz biz bu söylende. Metin Eloğlu ölümünden kısa bir süre önce bana gönderdiği mektupta şöyle diyordu: "Sana bir müjde: Haziran'a çıkmayacağım. Külebi yatağından kalkıp arabasına binmeye kalktığında, bütün hastane ayağa kalkmıştır. Ölüm hastane halkı için vardı, Külebi için bir sözcüktü. Bana gelince, ben bir gün öleceğimi hiç düşünmedim. Ölüm bir tacirdir. Bir çatlak. Yaşlılığa, yaşa gelince: Milliyet Sanat'tan böyle bir soruyu sorana Anday, Bana böyle bir soru sormaya utanmıyor musun? diyor. Ben hiçbir şey demiyorum. Yaşlılığın bir sayı olduğunu söylüyorum. Sayılar da sözcükler gibidir. 3 sayısı da 100 sayısı da birer sözcüktür, onlara ölçüyü biçen biziz. Yoksa sayıların bundan haberi yoktur. Hem neden olsun? Şairler henüz sayılara eğilmedi, bu yüzden de sayılar kuru birer yaprak: Söylensiz. Yazık! Bu soru bende şu duyguyu uyandırdı: Biz şairler ne ölümün iki heceli bir sözcük ne de yaşın bir sayı olduğuna inandıramamışız hala. Şimdi nafile; ne desem anlatamıyorum diyeceğiniz bir şey daha söyleyeceğim ölümle ilgili olarak! Siz İlhan Berk adını tarihe yazmak isteyen birisiniz. Böyle birinin ölümden ödü kopar gibi geliyor! - Adımı yazmak, adımı kazmak, bu dünyada İlhan Berk adında birinin yaşadığım bilinmesini istemem bana çok doğal geliyor. Nasıl olup da bunda ölümün bir payı olmayacağını sormak istiyorsanız, sanıyorum yine ölümü görmediğimi, ölümü yanıbaşımdaki masa gibi görmediğimi söylerim. Ölümü belki bir sözcük olarak da görmüyorum. Ben sadece kendimle boğuşuyorum. Bu dünyayı şiire sokabildiğim ölçüde var olacağımı hissettiğim için ölüm bir derkenar olarak kalıyor. Ölüme çeşitli adlar verebilirim belki. Ölüm eski püskü şemsiydi bir çatlağın sesidir bende. Ölüm yine bir Gobi Çölü, ucuz bir tütün, dokunuşunda bir içdeniz, bakışı garip bir aile fotoğrafı, sesi artık şu oksijen çadırından çık!, uyanışı kitaplar, ormanlar, kuşlar, elleri aylardan ağustos, saçı düş öte yolculuktur. Dünden beri dikkat ediyorum. Masanızın üstünde, kitaplığınızda bir yığın defter duruyor. Sanıyorum hepsinin çalışmanızda belli bir işlevi var. - Ben uzun süre her kitabım için bir defter tutmuşumdur. Ama uzun bir zamandır defter kullanmadım. Yalnız en son Güzel Irmak bir defterde başladı, bir defterde bitti. Onu saklıyorum. Genelde ben şiir yazarken, şiiri hep kafamda kurduğum için, deftere, kağıda gerek duymam ama Güzel Irmak'ı yazarken 130 sayfalık bir okul defteriyle başladım ve orada kapattım. Tabii bu 21 şiir 100-130 sayfalık bir kağıt dünyasında döndü, dolaştı ama orada başladı ve orada bitti. Benim için ilginç bir evre diye bakıyorum buna. Öbür kitaplarım, Aşıkane, Mısırkalyoniğne, defterlere girmiş çıkmıştır ama okuduğum kitaplar, kestiğim kupürler, resimler, fotoğraflarla beraber kurulmuştur. Güzel Irmak'a gelince, serüvenini başladığı gibi bitirdi. Benim üç tür defterim vardır. Özellikle ham kitaplar, kitapları, romanlar gibi şiir dışındaki okumalarım için defterlerim vardır, bunlara şiir defteri diyebilirim. Bir çiçeği anlatan ya da demircilik, bakırcılık üzerine, bir gravür üzerine okuduğum bir yazıda, bir romanda düz bir cümleden birdenbire etkilenebiliyorum. Oradaki cümleyi ters olarak düşünebiliyorum ve onu ters olarak defterime yazıyorum. Böyle belki 10-15 defterim var. Benim kurduğum, ama köken olarak okuduklarımdan edindiğim cümlerle dolu defterler. Bir de Alıntılar adını verdiğim defterlerim var. Okuduğum kitaplarda şiir üzerine, sanat üzerine beni ilgilendiren cümleleri bu defterlere yazarım. Bunların dışında bir de sevdiğim, üzerinde uzun süre bir öğrenci gibi çalıştığım şairlerin defterleri vardır. Eliot için iki defterim vardır. Mallarme, Cummings, Ungaretti, Borges defterleri vardır. Mallarme defterimi 1959'da tutmuşum bak. Bak bu da Pound defteri. - Öyle. - Beni bilenler bilir. Kendim üzerine konuşmaya dayanamam. Övünmeyi de sevmem. Bunu beni biraz bilen Cemal Süreya da yazdı. Bu konuda kapalıyım, bu bir gerçek. Son 20 yıldır kim var diye sorarsanız, doğrusu Dağlarca'yı uzun zaman sevdim. Bugün beni ilgilendirmediğini de söylemek isterim. Sürekli ilgimi çeken şairler içinde Oktay Rifat var, Necatigil var, birlikte başladığımız İkinci Yeni şairleri var, yani Turgut Uyar var, Edip Cansever var, Cemal Süreya var, Ece Ayhan var. Bunlarla beraber doğduğumuza inanırım. - Oktay Rifat derim.


Yaptıklarıma, söylediklerime bakıp tanımaya kalkışmasınlar beni. Engeller vardı yaşamımı ve eylemlerimi dönüştüren. Engeller vardı, beni durduran, ne zaman konuşmaya kalkışsam. Ancak belli belirsiz davranışlarda ve en örtülü yazılarımda yalnızca bunlarda anlayabilirler beni. Ama gereksiz de olabilir, beni anlamak için katlanılan bunca sıkıntı, bunca çaba. Gelecekte -daha kusursuz bir toplumda- benim gibi yaratılmış biri hiç kuşkusuz ortaya çıkacaktır ve özgürce yaşayacaktır. Benim için çok önemlidir zaman ve mekan. Kendime ve başkalarına sık sık sorduğum iki soru vardır Ne zaman, nerede? Kendimi ve nesne"mi bir zaman ve mekana yerleştirdim mi gerisi kolay, hemen düşünce ve duygu iletişimi başlar. Elbette İskenderiye'de, Antiohya'da, Edessa'da ya da Magnesia'da değil. Ortadoğu ve Küçük Asya'nın küçük Greko-Makedon krallıklarında da değil. Kimi şairler, kimi yazarlar vardır, "aşk ilişkiniz bir kitaplık sürer, kimileri ile bu ilişki ömür boyu; nereye giderseniz yanınızda götürürsünüz, ya da o peşinizden gelir. Yanınıza kitabını almayı unutsanız da, gittiğiniz yerde, size benzeyen bir tutkunla karşılaşmanız yazgıdır. Kavafis ve Durrell sayesinde kaç dostum var dünyanın dört bir yanında. Bunlardan biri: Jacky. Yıl 1965, aylardan kasım. İsmet Birkan, ben ve adını bilmediğim bir genç Fransız kadın, Bulgaristan'da ilerleyen, İstanbul-Paris Treni'nin bir kompartmanındayız. Ben pipomu ve Justine"mi çıkartıyorum. İsmet, "Madam'dan izin aldınız mı? diye soruyor, dalga geçerek, pipo içmek için? Gene kadının yanıtı çok çarpıcı: Ben, diyor, İskenderiye Dörtlüsü'nü okuyan, Kavafis'i seven ve pipo içen erkeklere bayılırım. Şimdi Almanya'nın neresindesin Jacky, boş koku şişelerini ne yaptın? Sonra Liliane ve Marcel Van de Kerckhove çifti: Ankara'nın karlı kış gecelerinde sabahlara kadar Belçika Sefareti'nde Kavafis okuduğumuzu ve Justine"den konuştuğumuz. Liliane ve Marcel'in "Justine'in modeli ile dostluktarı. Justine'in modelinin Mısırlı gerçeküstücü Georges Henein'in kansı olduğunu öğrenmem. Adı neydi? Unutmuşum? Ama kitabında "İkbal adına, "Laik El Alaily adına şiir adadığına göre, bunlardan biri. Ama daha çok İkbal. Kavafis'in çevresinde, onunla ve birbirlerine ilişkili bir şairler, yazarlar çevrimi var: Ritsos-Seferis-T. S. Eliot-Henıy Miller-Lawrence Durrell -Aragon-Yossip Brodsky ve kuzeyden güneye, doğudan batıya yüzlerce yazar ve binlerce okur. Tam bir tekke şeyhi. Çalıştığı yerdeki üstlerinden sık sık 'Mösyö Kavafis sizden memnun değilim' tarzında zılgıt yediğinde, ciddi ciddi, 'Sizi memnun etmeye çalışacağım' diyen sevimli bir adam. Çok sevimli. Pinti, huysuz, bencil, çağıyla ilgilenmeyen, büyük Hellenci olmasına karşın Yunan ordusunun İzmir'de bozguna uğradığı yıl bundan hiç söz etmeyen, ve öyle biri Akhalar Birliği İçin Savaşanlar, öteki Şanlı Antiohos'a olmak üzere iki tarihsel şiir ile Eski Bir Kitapta adlı bir eşcinsel olmak üzere toplam üç şiir yazan; tarihle ilgisini de en fazla 13. yüzyılla sınırlandıran garip bir insan ve şair. gibi berbat dizelerle berbat manzumeler yazan Kavafis'in "Kavafis olması gerçek bir mucize. Aynı şeyi, Kavafis'e 12 Şiir adayacak kadar sevip sayan Yannis Ritsos'un bir Kariovassi görüşmemizde söylemesi de ilginç. Bu konuda Seferis de şunları yazıyor: Gençlik şiirlerinde, hatta orta yaşlılık döneminin bazı şiirlerinde sıradan, herhangi bir üstünlükten yoksun olarak görüyoruz onu. Yaşlılık döneminde yazdığı şiirlerinde ise, sürekli olarak yeni ve çok değerli şeyleri bulup çıkardığı izlenimi veriyor. Bir 'yaşlılık dönemi şairi' Kavafis. Ölümünden birkaç ay önce hasta olarak Atina'da bulunurken, anlatılanlara göre, 'Daha yazmam gereken 25 şiir var diyormuş. (2) Tuhaf, ne 24, ne de 26 şiir, tam 25 şiir. İçinde korku da bulunan büyük bir kıvançla beklerdik bu yemekleri ve sonunda takma yakalı, kravatı özenle yana kaydırılmış büyücü Kavafis'in ağır ağır, dikkatli adımlarla, bahçeye çıkan büyük merdiveni ineceği zaman geldiğinde, her zaman mutluluk ve şaşkınlık duyardık. "Birinde babam, bazı şiirlerinin yayınlandığı İngilizce bir dergi gördüğünü söyledi ona. - Bu dergi nerede? diye sordu Kavafis. - Kulübün kitaplığında, diye yanıtladı babam. - Al onu, bana getir, dedi Kavafis. - Bu hırsızlık olur, dedi babam. Bunun üzerine Kavafis, "Yahu sen nasıl bir yargıçsın? Bir kitap bile çalamıyorsun? dedi. "Bununla birlikte, birini ilginçliği, ikincisini derinliği yüzünden kabul ettiğim iki Kavafis tanımı vardır. Birincisi Foster'ın Passage to India adlı kitabında yaptığı tanımdır: 'Evrenin geri kalan bölümüne göre hafifçe yampiri bir durumda, ayakta, tamamen hareketsiz duran hasır şapkalı bir Yunan Beyefendisi.' Her şey bu tanımda yer alıyor. Hafifçe züppe bir beyefendinin toplumsal durumunun işareti olan hasır şapka, bir seyircinin düşünme durumunun belirtisi olan hareketsizlik ve nihayet en önemli nokta olan yampiri duruş, yani okullardaki eğitim sistemi yüzünden öğrenemediğimiz tarihsel manzarayı ortaya seren şairin düşüncesinin somutlanması. Eşcinsel aşkı mahkum eden 'genel' ahlak bakımından da yampirilik söz konusu. Ange S. Vlachos'a teşekkür edip biz yolumuza devam edelim. Ve özellikle de insanın cebindeki iyi bir şiiri yüz metre uzaklıktan hissetme yeteneğine sahip olan Alain Bosquet'nin yaptığı, müthiş yol gösterici, tansıklı tanıma da teşekkür edelim. Çünkü, Kavafis'in tarihsel zamana dikey bakışı çok önemlidir. Bunu anlamıştır Bosquet. Bu görüş, bu tavır, böylece, ait süremli zamanı eş süremli, yani dikey olanı yatay olarak yazmak yöntemini benimseyen ben fakir'e (4) kadar uzanmış oluyor. Konstantinos Kavafis ailesi iki taraftan da İstanbullu. Pedros Kavafis ile Harikleya Fotiyadis'in dokuzuncu çocuğu. Konstantinos, İskenderiye'nin Avrupalı mahallesinin Şerif adlı sokağında ailenin dokuzuncu çocuğu olarak doğdu. Doğum tarihi eski hesaba göre 17 Nisan, yeni hesaba göre 29 Nisan 1863. Kavafis ailesini Bosfor kıyılarından alıp Lagidesler'in kenti İskenderiye'ye sürükleyen dürtü neydi? İlk Grek kolonilerinden bu yana Grek, Hellen ya da Yunan"ı Akdeniz havzasında daha çok kazanmaya, daha iyi yaşamaya yönlendiren dürtüydü bu. Bu dürtü bu nüfusu sürekli olarak oradan oraya sürüklemiştir: Adalar'dan Konstantinopolis'e, İstanbul'a, İstanbul'dan Mısır'a, Yunanistan'dan Mısır'a, Mısır'dan, İstanbul'dan Yunanistan'a... İki bin yılı aşkın süredir dönen burgaç, savuran rüzgar. Ama "İngiliz insanı rahat bırakmaz. Pamuk zenginliğinden payını almak üzere Mısır'a üşüşen İngiliz sermayesi karşısında, kendi çapında bir Senyör olan Pedros Kavafis pek bir şey yapamadı ve 1870 yılında gerisinde çocuktan başka çok az şey bırakarak dünyasını değiştirdi. Konstantinos demek ki yedi yaşındaydı babasının ölümünde. Kesinlikle bilinmez, ama ailenin göçü Konstantinos'un şairliğine yol açmış olabilir. Çünkü, Büyük İskender'in torunlarının başkenti olan İskenderiye Hellenistik dünyanın en önemli merkezlerinden biri olma özelliğini 20. yy'a kadar sürdürmüştür. O yıllarda İstanbul'da olmayan bir kültür yaşamı vardır bir gayri müslim için; evrensel kültürün yanı sıra, Kopt, Yahudi, Hıristiyan ve Müslüman kültürleri... Bunun yanı sıra Ptolemeos, Eukleides, Kleopatra, Theokritos, Plotinos, İskenderiyeli ya da Yahudi Philon, İamblikhos, Kallimakhos, Rodoslu Apollonius gibi özel adlara da bağlıdır bu kent. Konstantinos'un ailesinde 18 ve 19'uncu yüzyıllarda dikkate değer insanlar görülür. Dedesi Yorgos-Yannis Kavafis (1806-1891), 1788-1805 yıllan arasında İskenderiye Ortodoks Patriği olan Parthenios'un yeğeniyle evlenmişti. Atalarından biri, Yannis Kavafis (1701-1762) uzun yıllar Viyana'da yaşamış ve imparator tarafından kendisine soyluluk payesi verilmişti. Ailenin bir kanadı da 19. yüzyıl içinde Londra'ya yerleşmişti. Şairin emmioğullanndan Yannis-Yorgos Kavafis, Londra'nın Saint-Georges Hastanesi'nde başhekimdi. Kavafis Ailesi'nin öyküsü sürüyor: Aile 1850-1870 yılları arasında iyice zenginleşmiş, Mısır içinde ve Londra, Liverpool, Manchester, Marsilya, İstanbul ve daha bazı kentlerde şubeler açmıştı. Daha önce de belirttiğimiz gibi talihleri 20 yıldan fazla gülmedi. Babanın ölümünden sonra aile İngiltere'ye göçtü. Fakat babadan kalan şirket 187o yılında tamamen batınca aile 1880 yılında İskenderiye'ye dönmek zorunda kaldı. Harikleya ailenin eski toplumsal düzeyini tutturmak için epeyce uğraştı ama köprülerin altından çok sular akmış, İngiliz bankerlerinin değerli uşakları"nın oluşturduğu yeni bir Yunan toplumsal sınıfı doğmuştu. Artık kolay değildi. Ağabeyleri memur olurken Konstantinos okula başladı. Ağabeylerinden biri Londra'da kalmıştı. Bu ağabey İngilizce, Fransızca şiirler yazacak ve Konstantinos'un şiirlerini Shakespeare'in diline çevirecektir. Koşulların kötüleşmesi burada durmadı: Teker geriye dönmeye başlamasın bir kez!.. Başta İngilizler olmak üzere yabancıların açgöz tutumları, Arabi Paşa önderliğinde bir Mısır devrimine yol açtı. Bir "gözle idare eden İngiliz'e ikinci göz fırsatıydı bu: 1882 yılında İskenderiye'yi işgal ettiler. Zavallı Fenerli Harikleya da bunun üzerine çocuklarını alıp ana baba yurduna sığındı. Londra'da İngilizce öğrenen Konstantinos için yeni bir fırsattı İstanbul serüveni. Teyzesinin Tarabya'da bir evi, büyükbabasının ise Kadıköy'de küçük bir kira evi vardır. Konstantinos 1882-1885 yılları arasında İstanbul'da yaşadı. Bu durumdan yararlanarak Yunan klasiklerini ve Bizans tarihçilerini incelemeye başladı. İlk eşcinsel deneyimlerini bu kentte yaşadı. Şiir yazmaya bu kentte başladı, sıradan şairlere öykünen şiirler. Yazımızın başlarında berbat bir manzume olarak nitelendirdiğimiz, İngilizce olarak kaleme aldığı "Leaving Therapia adlı parçayı, şiirin altındaki notlardan anladığımıza göre, 18 Temmuz 1882 Pazartesi günü 14.30'da yazdı. 1885 yılında yazdığı Yeniköy adlı şiir de ilginçtir. Kavafis, İstanbul dışında hiçbir yer ve yörenin doğasını anlatmamıştır. Çok sevgili dostum ve ortağım Herkül Milas'ın dediğine bakılırsa, 1885 yılının İstanbul'unu Kavafis'ten, biraz özlemle, biraz kaybolanın acısını duymanın burukluğuyla okumak yalnızca Istanbul'luların -bu soru işareti benim- tadabileceği bir deneydir. Sevgili okurlar! Bu şiiri okumak için Kavafis'in Bütün Şiirleri Varlık Yayınevi tarafından yayınlanmasını bekleyeceksiniz. Ama adı Türkçe olan Dünya Güzeli şiirin ham çevirisini buraya aktarmamazlık edemeyeceğim. düşer üstüme ya da iğrenç harem ağalarının, donar kanım damarlarımda iğrenç kocam yaklaşınca yanıma. Birçok bakımdan ilginç, ama bir çağdaşıyla ilgili olması bakımından da ilginç bir şiir. İstanbul'da yazdığım bildiğimiz üç şiir de gün"üyle ilgili, zamandaş. İstanbul'da yaşasaydı, belki bu kadar "tarihçi şair olmazdı. Bu da bilinemez. Konstantinos erginlik çağına gelince, ağabeylerinden biriyle birlikte babasının ayrılmış olduğu Yunan vatandaşlığına girdi ve 1885 yılında İskenderiye'ye döndü. Annesi de kendisiyle birlikte geldi. Savaş kenti tepeden tırnağa değiştirmiş, işgal ise canına okumuştu; gelenekler, ahlak değerleri umarsanmıyordu, ticaret hayatının durgunluğu ise bir çöküş döneminin başlangıcım haber veriyordu. İçinde bulunduğu koşullar, ücretsiz bir staj döneminden sonra 1892 yılında (29 yaşında) Bayındırlık Bakanlığı'na girmek zorunda bıraktı şairi. İngilizlerin yönetip denetlediği bir Mısır kuruluşunda çalışan bir Yunan vatandaşıydı. Bu yüzden önemli bir yer edinemedi. Belki de istemedi. Sular Idaresi'ndeki yaşamını iş arkadaşı İbrahim El Kayar'ın anılarından biliyoruz. Ama yaşamındaki devinim ve serüven sona erdi. Bu işte tam 30 yıl çalıştı, demek ki 1922'ye kadar. Artık yaşamı, evi, işi ve Athineos Kahvesi arasında geçecektir. Ölümünden (29 Nisan 1933) pek az önce yaptığı Yunanistan yolculuğu dışında bir daha İskenderiye'den ayrılmayacaktır. Tabii 1901,1903,1905 yıllarında Yunanistan'da yaptığı tatiller dışında. Ama gene de uzun, tam 27 yıl. Başlangıçta Atina'lı meslektaşları tarafından alaya alınan İskenderiyeli şair, 1932 yılında Yunanistan'a yaptığı yolculuk sırasında ünlendiğine bile tanık oldu: Gırtlak kanseri ameliyatı geçirdiği hastanedeki odasının önünde uzun ziyaretçi kuyrukları oluştu. Kavafis Ailesi'nin son erkek temsilcisi, İskenderiye'ye döndükten kısa süre sonra öldü(5). Şimdi ben, 1990 yılının boğucu haziran sıcağında, onun atalarının kentinde ona çalışıyorum. Kavafis ruh ve düşünce olarak ne Grek ne de Yunan"dır; o bir "Hellen"dir. Ama Hellenizm'in övgücü borazanı değildir, onun derinlikli bir hayranıdır. Hellenizm'i tanımlamak güç bile olsa, Atina'dan başlayarak ve özellikle Büyük İskender'in fetihleriyle kurulan "site"lerin oluşturduğu dünyayı düşünebiliriz. Kavafis'in Hellenizminin geri planını özellikle Ortadoğu oluşturur. Bunların arasında da İskenderiye ve Antiohya öne çıkarlar. Ama Kavafis'in ilgilendiği dönem Hellenizm'in Büyük İskender dönemindeki yükselişi değildir. Onu ilgilendiren Roma'nın egemenliğine girmiş olan ardıllar çağıdır. Bu çokuluslu, kozmopolit imparatorlukta Grekçe daha doğrusu Hellence bir birleştirme öğesidir. Kavafis, Hellenizm tarihinin değişik dönemlerine eğilir ve Grek soyunun kişiliğinin en önemli yönlerini çizer: Yazgıya boyun eğme, kutsal ve tanrısalla senli benlilik, kendine hayranlık, yepyeni koşullara uyum yeteneği, yaşama inadı, duyguların mantığa egemenliği, özsaygının çılgınlıklan; insanın saygınlığını korumak için, kaçınılmaz olanın karşısında sertlikten kaçınmaması, sonucu önceden bilinse de yitirilen şeye karşı duyulan aşın duygusal bağlılık, olayları vaktinde görüp anlayamamaktan ileri gelen acı; bunlara ek olarak da Hellenizm'in karşısında boyun eğdiği iki güç: Roma istilası ve Hıristiyanlığın yayılışı. Bunun ikisine Bizans'ın çöküşünü de ekleyebiliriz. Düşünelim: Kavafis neden bu dekadans dönemlerine ilgi duymuştur? Bu dönemlerde kendi ailesinin, kendi soyunun çöküşünü mü görmüştür? O tüyler ürpertici Tanrısal Antonius'a Sırt Çeviriyor adlı şiirlere bakalım: Çoktandır bekleyen biri gibi, bir yiğit olarak/veda et ona, bu giden İskenderiye'ye. Bu dizelerde Hellen kişiliğinin yazgıya boyun eğme kalarak veda etmemiş midir? Yalnızca İskenderiye mi? İstanbul, Londra, Paris, Tarabya... Ve yalnızca bunlar mı? Ya Kral Dimitrios? Makedonyalı askerler kendisini değil de Pirros'u seçtiklerini belli ettikleri zaman ne yapmıştı? Bir kral gibi mi davranmıştı? Hayır! Sırmalı giysilerini, eflatun ayakkabılarını çıkarıp atmış ve oyundan sonra oyun kostümlerini çıkartıp gündelik giysilerini giyerek tiyatrodan ayrılan bir trajedi oyuncusu gibi yapmış. Bunda da bir kıssadan hisse var. ///Kavafis okumanın belalı keyfine müptela, metinler arası ilişkiye düşkün bir şairdir. Bu izleklerin bazen geri planında, bazen de vitrininde toplu ya da bireysel zayıflıklar ve zaaflar vardır. Kavafis bunlara hoşgörü ve anlayışla bakar. Bunların karşısında eski çağların, eski erdemli çağların çığırtkanı değildir. Tatlı romantizme de başvurmaz. Erotik şiirlerinde biraz romantizm, acı, boyun eğmeme ve bunların yanı sıra isyan da vardır; eski duygu ve nesnelerin kaçınılmaz değişimleri de vardır. Kavafis tarihin ve gerçeklerinin içinde bir yontucu gibidir. Ya yontuyu yaptığı kazılarda bulmuş ve ona kıssaden hisseli bir öykü uydurmuştur; ya da var olan bir öyküye bir yontu yapmıştır. Kendi uydurduğu öykülere de yontu yaptığı görülür. Kavafis okumanın belalı keyfine müptela, metinler arası ilişkiye düşkün bir şairdir. Şiirlerinin konu ve izleklerini yalnızca Grek klasiklerinden değil Altın Çağ"ın Latin ozanlarından da alır. Horatius, Plutarkhos, Samsatlı Lukianos'tan alır. Kavafis'in, temelde aynı yöntem olan ama bir başka bir yöntemmiş gibi görünen yollara başvurduğu da görülür: Kendi duygularını gerçek ya da yapıntı kişilere mal etmek. Gerçekte, tarihsel "tebdil-i kıyafet ya da travesti"nin altında her zaman konuşan Kavafis'tir, aşklarından, acılarından, eşcinsel ilişkilerden, şiir sanatından ve ün arzusundan söz eden. İsa'dan sonra 400 yılında Emonidis için şiir yazan Antiohyalı Temetos, Kavafis'in kendisidir; (Antiohyalı Temetos, İ. S.400); gençliğine dönmeyi bekleyen Myrtias'tır; kocaman bir tapınakta bulunan kilden bir yontuya altın ve fildişinden bir yontuyu yeğleyen Tianialı Apollonios da odur; sokakta ağır ağır yürüyen, yıllann ve azgın yaşamın belini büktüğü güçsüz ve bitkin ihtiyar da Kavafis'tir. Özellikle duygusal ve eşcinsel şiirlerinde gerçek ve tarihsel ile yapıntı yan yana, iç içedir. Neredeyse 23 yaşında olan cana yakın genç Klitos da, "Suriye'den Ayrılan Sofist adlı şiirdeki Mevis de, Kimon da, Kleandros oğlu İason da, hepsi, birer tarihsel zaman ve mekana oturturmuş yapıntısal kişilerdir ve şairle ilgili bir gerçeği temsil etmektedirler, imparator Aleksios Komnios'un yaptıklarıyla, ahlakıyla çok değerli olan, akıllı ve saygıdeğer annesi Anna Dalassini, Kavafis'in son derece güzel, savurgan ve tutkulu annesiyle örtüşmektedir. Kavafis çok az yazdı, yazdığından da azını yayınladı. Kendi varlığından ağır ağır damıtarak yazdığı şiirlerin bir bölümünü atar, atmadıklarını da durmadan düzeltirdi. Belli bir düzeye geldiğine inandığı şiirlerini tek yaprak halinde dostlarına gönderirdi. 50 yaşından sonra, dostlarına daha önce göndermiş olduğu tek tek şiirleri geri almak için çok ter dökmüş olduğu bilinir. Ölümünden önce bu yöntemle yayınladığı ve Bütün Şiirleri olarak bilinen tam 154 şiiri var. Ama ölümünden sonra "Bulunan Şiirler, Yayınlanmamış Şiirler başlığı altında yayınlanan şiirlerinin sayısı ise 75. Bu 75 şiir arasında son derece kötüler de var. Ama sonuç olarak Kavafis'in toplam olarak 154+75=229 şiiri var. (Herkül Millas'la birlikte hazırlamakta olduğumuz Bütün Şiirler'de 154 şiirin tümü ile 75 şiirden yapılan seçmeler, belki de hepsi yer atacak, alıyor.) Çok erken yazmaya başlayan Kavafis çeşitli akımların-romantik, parnasyen, sembolist- söyleyiş teknikleri aldı ama kendi şiirsel düşüncesine uygun dili ancak 40 yaşında buldu. Yaradılışı ve oluşumu gereği her zaman eksiltili şiir yazdı; Kostis Palamas'ın çoşkulu lirizmi yerine gösterişsiz ve düz- yazısal bir duyguyu yeğledi. Halk dilinin ateşli yandaşı otan Kavafis, Söz sanatçısının görevi güzel ile yaşayanı birleştirmektir derdi. Dilinde, İskenderiye ve İstanbul Rumları'nın dilsel özellikleri vardır. Örneğin Yunanlar gibi biraz ay demek, İstanbul Rumlan gibi bir parça ay der. Bir şiirinde de maraz sözcüğünü Türkçedeki gibi kullanmıştır. Şair olarak, yapmacık sözü değil, esinlendirici, açık-seçik sözü aramıştır. Eski yazarlardan aldığı sözcükler, bir çağı, bir atmosferi, bir anlayışı kısa ve özlü bir şekilde dile getirmesine yardımcı olur. Fiillerin egemen olduğu aşırı yalın, bileşik sözcüklere yer vermeyen, imge ve sıfat bakımından cimri -ama en yıpranmışlarını bile gençleştiren- bir dil. Öykülünmesi olanaksız bir dil. "Konuşma dili ile yazı dilini evlendirmeye çalıştım ve bütün deneyimlerimden, şiirsel içgüdümden destek aldım. Yunanistan'ın yaşadığı yazı dili konuşma dili kavgasını bilenler bu cümlenin anlamını kolayca kavrar. Bu kavga Osmanlıca ile sade Türkçe'nin kavgası gibidir. Kavafis, Bizans çağını ele alan o çağda kullanılan eski sözcüklerden hiç duraksamadan yararlanır. Ama aldığı eski sözcüklerin çağdaş okurlar tarafından okunur ve anlaşılır olmasına özellikle dikkat eder. Birinci Dünya Savaşı sırasında Kavafis'i tanımış olan İngiliz romancı E. M. Forster'ın belirttiğine göre, şair ne zaman böyle bir sözcükten yararlanmaya karar verse, hemşerilerine ve hatta yabancı dostlarına sorarmış. Şiiri her derde deva bir ilaç olarak gören Kavafis, bir tek mutlak'a inanırdı: Güzel, Güzellik. Geriye kalan şey onun için yanılsamaydı. Haz anının belleği olduğu için, her acıya karşı ilaçtı şiir onun için. George Cattaui'nin yazdıklarına bakılırsa, tam bir münzevi bu bizim ihtiyar şair. Bir gün, edebiyat ve sanata pek az ilgi duyulan İskenderiye kentinde yaşadığı entelektüel yalnızlıktan söz etmiş Cattaui'ye. Şevki Bey, Halil Mutran gibi Fransızca konuşan birçok yazarla Kavafis'in hiçbir ilişki kurmamış olduğunu söylüyor Cattaui. Bir gün Arap dünyasında çok tanınmış olan Mutran ile Kavafis'i Cafe Athineos'ta buluşturmuş. Ama bu buluşmadan sürekli bir dostluk ilişkisi doğmamış. Bu Hellenizm vurgunu, bu neo- grek ve aşın yurtsever şair, 1912 Balkan Savaşları'yla, 1914-1918 Dünya Savaşı'yla, İyonya hayallerine son veren Anadolu bozgunuyla hiç ilgilenmemiş, hatta en küçük anıştırmada bile bulunmamıştır. Sanki bu çağın dışında doğmuş gibidir, ama bununla birlikte sahip olduğu kültürel miras insan manzaraları çizmesine olanak sağlamıştır. Kavafis'in şiiriyle ilgili olarak şunları yazıyor Yorgo Seferis: Bir sanatçı, işini her şeyden üstün tuttuğuna göre, sanatı uğruna kendini yok etmelidir... Eleştirmenlerden birinin açıkladığına göre böyle düşünürmüş Kavafis. Bir sanatçının kişisel hayatını incelemek için iki yol var: Biri hikayeler, şaşırtıcı olaylar, fıkralar, doktor raporları; öbürü ise şairin geçici hayatını eserine nasıl döktüğünü sabırla görmeye çalışmak. Birinci yolu yeğleyenler için benim söylediklerimin bu yüzden de, şiirin dışında, Kavafis'in bizi pek ilgilendirmediği kanısındayım. Kavafıs'in şiiri düzyazının sınırında durur, usturanın keskin ağzında durur gibi. Bu yeni bir şiirdir, çağdaş şiirin, devrimsel gelişimi hala sürmekte olan bir yenilgidir. Ölçü ve uyaktan kurtulan, Parçalanan Şiir, bazı şairlerde yüzey yapının süssel öğelerinden de kopmakta, yüzey yapı alabildiğine yalınlaşırken şiirsel söylem, şiirsel töz metnin derin yapısında alabildiğine zenginleşmektedir. Bu tür şiir edilgenliğe alışmış okur için zor bir şiirdir. Şiirsel haz, dilden, yüzey yapıdan ve şiir sanatlarının ustalıkla kullanılmasından değil, şiirin semantik yapısından kaynaklanmaktadır. Bu bakımdan Kavafis'in şiiri, bugün bile, geleceğin şiiridir. Ama, okur için, tarihsel ve bilgisel katkı, şiirsel dönüştürüm, yeniden üretim gerektirmektedir. Şiir okurun gördüğü metin değildir, bir travesti olarak belleklerde ve yüreklerde dolaşmaktadır. Yaptıklarıma, söylediklerime bakıp tanımaya kalkışmasınlar beni. Engeller vardı yaşamımı ve eylemlerimi dönüştüren. Her zaman Deniz İhtiyarı Proteus(8) olarak düşündüğüm Konstantinos Kavafis bu yürekler acısı, hem bağışlanma dileyen, hem de meydan okuyan Gizli adlı şiiri 1908 yılında 45 yaşında yazmış. Sürekli ayrılıkçı konumu yüzünden -aşkta, politikada, sanat anlayışında- Kavafis, saldın hamlelerini önceden sezmek, kendisini savunmak için silahlar üretmek zorunda kaldı her zaman. Yapıtında sürekli olarak anlam gizlemek gereksinimini bu yüzden duymuş olmalı. Bununla birlikte, kendinin ve yapıtının sadık bir imgesini vermeye özen göstermiştir. Bu yüzden şiirlerinin kapalı kalan bölümlerini bir tarih, bir başlık -gerektiğinde yeni bir şiirle aydınlatarak bu imgeyi korumaya dikkat etmiştir. Tıpkı bu İskenderiyeli Yaşlı Şair'in yaptığı gibi. (1) M. Halvatsakis, Kavafis'in Memurluk Hayatı, Atina 1967, in Robert Liddell, Cavafy. A Crttical Biography, London, p.127-130. (2) Yorgo Seferis, Üç Kırmızı Güvercin, Çev: Cevat Çapan, Altın Kitaplar, 1971, S.139-140. (3) Ange S. Vlachos, Poemes, Constantin Cavafy, Editions Icaros, Athenes, pp.9-11. (4) Enver Ercan, Şair Çünkü Onlar, Kavram Yayınlan, 1990. S.216. (5) Stratis Tsirkas, Encyclopedia Universalis, Kavafis maddesi. (6) Stratis Tsirkas, Encyclopedia Universalis, Kavafis maddesi. (7) Yorgo Seferis, Üç Kırmızı Güvercin, Çev.: C. Çapan, Altın Kitaplar, 1971. S.158-159. (1) Georges Cattaui, Constantin Cavafy, Pofetes d'aujourd'hui, Pierre Seghers Edlteur, Paris, 1964. (2) Margueri Yourcenar, Presentation Critique de Constantin Cavafy, NRF, Poesie/Gallimard, 1958 et 1978. (3) Ange S. Vlachos, Poemes, Constantin Cavafy, Editions Icaros, Athenes. (4) Edmund Keeley + Philip Sherraıd, C. P. Cavafy. Collected Poems, Princeton University Press, Princeton, New Jersey, 1975.


- Semih Balcıoğlu, hem çizgisi hem yazısı olan ender karikatürcülerden biriydi. Çizginin insanı düşündüren işlevini ustaca kullanırdı. Dostluğu, yakınlığı benim hep anılarımda yaşayacak. Bir de daima kendine özgü kahkahası hep kulaklarımda çınlayacak. - Ben hayatım boyunca hep genç arkadaşlarla çalıştım. Hiçbir yerden bir kimseyi transfer etmedim. Kürşat Başar'dan başlayarak bize hep genç, yetenekli, çalışkan olarak geldiler. Onların yükseliş çizgilerini izledim, ama daima da yükseliş çizgileri için çaba harcadım. Çevremde hiç ast-üst olayını gözetmedim. Çünkü edebiyat-sanat dünyasında ast-üstlük soğuk bir şeydir, bir hiyerarşik düzen olmaz. Yayın danışmanı olarak benim de odamın kapısı genç şair ve yazarlara, gazetecilere hep açıktır. Ben edebiyatta ulaşılmaz, mesafeli bir durumu kabul etmiyorum. Gazetede her gördüğümle konuşup şakalaşırım. - Evet, hala haftanın yedi günü gazeteye geliyorum. İnsanının hayatıyla işi karıştı mı hayatıyla işinin mekanı da örtüşmeye başlıyor. Burada kitaplar, CD'ler, müzik çalarım, iPod'um var. Bütün müzik, edebiyat müracaatlarım burada. - 'Bodrum'da bir bahçede yazayım,' demez misiniz hiç? - Hiç böyle bir şey düşünmedim. Hatta Silivri'de bir yazlık evimiz var, sadece annemi görmek için giderim. Şarlo ile Gertrud Stein bir yemekte buluşurlar. İngiltere'nin o meşhur çimlerine bakan bir salonda yemek yerler. Stein der ki Şarlo'ya 'Yahu ne güzel çimler, değil mi?' Şarlo'nun cevabı 'Turner'ın resimlerindeki yeşili tercih ederim,' olur. Ben de her şeyi bir sanatçının kaleminden ya da gözünden görmeye alıştığım için doğa resimleri olaganüstü gelir. İşte karşımda Turan Erol'un bir Bodrum tablosu, çok güzel... Ama Bodrum'un içine gittiğimde çok sıkılıyorum, dayanamıyorum. Benim odalarım kapalı odalar, demek bende klostrofobi yok. İyi bir kitap, iyi müzik ve yemek yeterli. - Kürşat Başar'ın sizinle yaptığı nehir söyleşisinin başlığı Sanki Bir Roman Kahramanı... Bir ankette de sevdiğiniz roman kahramanı sorulduğunda Raskolnikov cevabını vermişsiniz. Dostoyevski'nin Suç ve Ceza'sının unutulmaz kahramanı... Niye Raskolnikov? - Benim gibi sakin ve durgun hayat yaşayanlar Raskolnikov gibi biraz psikolojik kitaplarda yer alan psikopat diye nitelendireceğimiz insanlardan hoşlanırlar. Herhalde onun için. Ama ben Oblomov kitabını da severim. Gerçekten çok çalışan görünen, çok önemli işler yaptığını zannedenlere böylesine alaycı tokat vuran az kitap vardır. Hayatımda hep şunu gördüm; ciddi iş yapanlar hayata gülerek bakıyor, ciddiyetle bakmıyor. Arkada hiçbir şey olmayan insanlar hayata hep ağırbaşlı bakar, konuşmazlar. Hiç kuşkusuz... Çok sevdiğim bir yazar. Aslında ben Borges'i sevdiğim gibi Alberto Manguel'i çok severim. Çünkü Yazma Üzerine kitabında '15 yaşında ayakkabı bağlamayı öğrendiğim için yazarlıktan başka bir şey yapamayacağımı anladım,' diyor. Ben de ayakkabı bağlamayı 15 yaşında öğrendim ve yine ayakkabı bağlamayı iyi yapamam ve hep çözülür nedense... O yüzden de hep diyorum ki yazarların, edebiyatçıların aslında hep gerçekten hayata karşı beceriksizlikleri vardır. Her yerde bilgisayarla çalışırım. Müzik dinlemeyi çok sevdiğim için bir parça da amatör olarak bildiğim için müzikle ilgili teknolojik olan her şey beni ilgilendirir. Ama eve gelen bazı hala dinlediğim makara teybim var. Ertuğrul Özkök 'Bunu Rahmi Koç Müzesi'ne verin, yeri orasıdır,' diye benimle dalga geçiyor. Ben evlenmedim. Annem arada bir 'Niye evlenmedin, niye evlenmiyorsun?' der bana. Evlenmenin bir insana getirdiği çok sorumluluklar var ama ailem beni pek sorumluluğa alıştırmamış. Sadece duyduğum tek sorumluk yazdığım yazının daha iyi olması için yapacağım araştırmalar, müziğin en iyi dinlenmesi için yaptığım araştırmalar. Öbür türlü ev yükü, aile yükü vermediler. Herhalde o tür bir şeyi ben üstlenemezdim. pastane kalmıyor. Ama mesleki açıdan düşünürsek 'Ah eski gazeteciler,' demiyorum ben. Öyle bir şey söyleyenden bir yerde kaldıklarından düşünüyorum. Şimdi gazeteciler çok daha bilgili, çok daha donanımlı, çok daha iyi gazeteler çıkıyor, bu bir gerçek. Geçen sene gidecektim ama olmadı. Hep başka adalara gittim ama oraya gidemedim. Bu sene gitmeyi düşünüyorum. Doğrusu çok da merak etmiyorum. Çünkü İstanbul'un da her yerini merak etmiyorum, belli yerlere gidiyorum. Coğrafya merakım yok benim. Hayır, hiç yapmıyorum ama yapılan yemekte kullanılan malzemenin derecesini anlayabilirim. Evet. Bardaklar da ayrıdır. İçki içilecek ayrı, su içilecek ayrı, şarap ayrı... Çatallar... Bonfileyi rahat kesmek için dişli olmalı.. Bu biraz hayatın teferruatıdır, teferruat insanı yorar, ama bu da mükemmeliyetçiliktir. Benim ki mükemmeliyetçilikten geliyor. Kitaba tutkunuzdan dolayı olumsuz eleştiri yapmama ilkeniz de hiç değişmiyor sanırım. Görevimiz Tehlike'de şöyle bir şey vardır: Bu CD iki dakika içinde kendini imha edecektir, denir. Kötü kitap zaten kendini yok eder, yaşamaz, duramaz ayakta. Bu da bana ayakta duramayan bir insanı itmek gibi geliyor. Bir şeyi desteklemek övmek başkalarına sevdirmek çok zor bir iş ama bir çırpıda kötülemek kolay bir iş. Bu kitap okunmaz, diyerek geçersiniz ama ben emeklere çok acırım. Türkiye gibi bir yerde insanlar ne emeklerle kitap yazıyor. - Annem bana Fatih'teki evi verdi, orası kütüphane gibi oldu. - Halka açık mı? - Hayır, kendime açık. Hep çalıştığım için arkadaşlar da istifade ediyor. Eleştiri ve deneme üzerine Türkçe ve İngilizce kitaplar var orada. - Orhan Pamuk'a Nobel Edebiyat Ödülü'nün verilmesinin keyfini çıkarabildik mi Türkiye'de? - Türkiye'de insan neyin keyfini çıkarabilir ki? Bir Türk yazarın Nobel alması çok önemlidir. - Kitap Fuarı'nın 25. yılı ve siz 'Onur Yazarı'sınız. - İlk yazımın 1954'te çıktığını Behçet Necatigil'in Edebiyatımızın İsimler Sözlüğü'nden öğrendim. Unutmuştum o yazıyı. 1954'te Ankara'da çıkan Forum dergisinde Fazıl Hüsnü Dağlarca ile ilgili bir yazı yazmıştım. O yazıyla başladı benim yazı hayatım. Kitap Fuarı'nın 25. yılı ve 'Onur Yazarı' olmak da çok güzel... Benim hoşuma giden Türk edebiyatının başka alanların büyük ustalarıyla bu onur listesinde yer almak, o adlarla birlikte anılmak çok güzel bir şey.


Bizim Köy'ün müellifi Mahmut Makal'la dün de İstanbul'u dolaştık. Genç köy öğretmeni hayatında ilk defa gördüğü kayığı meğer ne kadar merak ediyormuş. Bir kayık gezintisi yapmamızı istedi. - Yoksa bir tehlike mi sezinledin ağabey? Suya dökülür müyüz, dersin? Bizim Köy müellifini bayağı bir korku almıştı. Köylerinin alt başından akan çaya, paçalarını sıvayıp dize kadar girdiğini söylüyor, kayığa binmeyi pek arzuladığı halde denize düşmekten kortuğunu anlatıyordu. - Bismillah, Aksilik bu ya... Tam bu sırada 100 metre ötemizden bir Boğaziçi vapıru geçmez mi? Mahmud, vapuru dikkatle seyretti. Fakat az sonra Boğaz vapurunun yaptığı dalga, bindiğimiz sandalı bir çöp gibi sallamaya başlayınca Makal'ın rengi değişti. Kollarını gerdi, bir beşik misali sallanan sandalın pervazlarına olanca kuvvetiyle yapıştı. Genç öğretmen bu hareket ve tedbirle güya sandalın muvazenesini temine çalışıyordu. Makal bir aralık denizin suyunu da merak etti. Denizin tuzlu olduğunu biliyordu şüphesiz. Fakat Mahmut bu bilgisiyle yetinmedi, avucuna doldurduğu deniz suyunu ağzına götürdü ve böylece çeşnisini bizzat muayene etmiş oldu. Mahmut Makal, köyde ve ilçede telefon görmüştü tabii. Fakat otomatik telefonun ne olduğunu öğrenmek arzusundaydı. Sandal gezimiz bitip de sahile çıktığımız zaman ilk işimiz, köy öğretmeninin matbaaya telefon etmesi için bir telefon aramak oldu. Makinenin başına geçen Makal, numaraları telaştan titreyen parmaklarla döndürdükten sonra aradığı muharrir arkadaşın karşısında hazır olduğunu duyunca hakikaten şaşaladı. Köydeki bataryalı telefonlarla konuşmanın alışkanlığı olacak, karşısına çıkan arkadaşla avaz avaz bağıra bağıra muhavere ediyordu. - Tövbe olsun ki, inanmazlar bütün bu olan şeylere... - Canım evladım Mahmudum.. - Mahmut Makal evladım, İstanbul'u nasıl buldun? İstanbul güzel şehirdir ve dünyanın hayran olduğu bu beldede yaşamak zevkli olduğu kadar çok zordur. Bilmem sen de böyle mi düşünüyorsun? - Ben de sizin gibi düşünüyorum. Üstelik bu güzel manzaralar, benim köye olan bağlılığımı çok daha kuvvetlendiriyor. İstanbul'da her şey var, köyle bunların hiçbiri yok. Bu varlığı görüp öteki yokluğu düşündükçe fena oluyorum. Bu ziyaret ve seyahatim yepyeni bir ufuk açtı bana. - Anadolu'nun yürekler acısı sefaletini içimde duyuyorum. Bizim Köy'ü de gözlerim yaşararak okuduğuma inan evladım. Bu dert, asırların kangren haline getirdiğe bir derttir ki devasını bulmak da sizin gibi idealist gençlere düşüyor. - piriltii liked this - edebiyatsoylesileri posted this


Öyküleri ve filmleriyle yalnız düşlerimizi değil, hayatımızı da zenginleştiren yazarlardan Füruzan. Göçler, yoksulluklar, işçiler ve çocuklar var kitaplarında... Füruzan Diye Bir Öykü adlı kitap da onun ve dostlarının kaleminden yine onu anlatıyor.. Belki de adları, yazdıkları kitaplarla bütünleştiği için 'zamansız ve mekansız' diye düşündüğümüz yazarlar vardır. Aynı çağda yaşıyorsak, bazılarını yakından tanıma fırsatımız da olur. Tanıdıkça yazdıklarını sevdiğimiz kadar sevmeye devam ettiğimiz ya da edemediklerimiz de çıkar bazen aralarından. Bir de hiçbir tanıma sığdıramadıklarımız vardır. Mesafeli duruşları karşısında, bizim de yaklaşmaya çekindiğimiz... Füruzan, benim için öylesi yazarlardandır. Neredeyse 16-17 yıl önce Adana'da Altın Koza Festivali'nde görmemiş olsam, gerçekten var olduğundan hep şüpheleneceğim yazarlardan... Oysa bizim yollarımız kesişmese de 1972'de Sait Faik Öykü Ödülü kazandığı Parasız Yatılı, Kırkyedililer ya da Benim Sinemalarım kitapları kadar gerçektir o, bilirsiniz. Üstelik sizden de çok tanınır dünyada ve sevilir. Yine de ne zaman adından söz edilse, Siz bir öykü kahramanı mısınız? diye düşünmekten alıkoyamazsınız kendinizi. Geçen yıl TÜYAP Kitap Fuarı Onur Ödülü'nü alması üzerine hazırlanan ve Yapı Kredi Yayınları arasında bu ay çıkan Füruzan Diye Bir Öykü adlı kitabı görmesem, onun için yine aynı şekilde düşünebilirdim. Çünkü fuar sırasındaki röportaj talebimi, özel nedenlerle kabul etmemişti. Bu kez de yine yüz yüze değil de telefonla görüşebileceğimizi söyledi. Kısacası aramızdaki mesafe değişmedi. Ama fotoğraflarından bildiğimiz zarif duruşu ve zarif topuzuyla sanki karşımda gibiydi. İşte Füruzan Diye Bir Öykü de çocukluğundan bugüne yaşam serüvenini, onun ve dostlarının kaleminden içtenlikle aktarıyor. - Siz de bir gazede yazıyorsunuz. Güncel toplamın iletilmesi amacını güder doğal olarak gazeteler. Televizyonlar da öyle. Bana yapılan bu tür çağrılarda, TV, radyo, gazete ve benzerlerinde bir iki gün ya da en çok dört gün sonrası için konuşma önerisinde bulunulur. Benim bu önerilere çoğunluk katılmama nedenim ise önceden kararı alınmış, stüdyo saati belirlenmiş programlara denk zaman ayıramayacağımdandır. Elbette konuşulacak konular da önemli. Ana başlığı belirlenmiş olanların çoğunluğu 'dikkat çekici' sayılanlardır. Böylesi yaklaşımların öngörüldüğü noktalarda ise pek uzun uzun açıklamalar yapabileceğimi sanmıyorum. Görünmemek kaygısından çok, benim açımdan neye, niçin görüneceğim sorularının önde olduğunu söyleyebilirim. - Görülmekle adından ikide bir nedenler yaratarak söz ettirmek gereksinimi niçin istenir, bilemiyorum. Hayat, özellikle bu ülkede öylesine üst üste yığılan acılar, inanılmaz olaylarla sürmekte ki tüm bunları anlamak, sorgulamak gerekirken dedikodu denebilecek çıkışlar, yadsınacak fotoğraf kareleriyle medyada yer almayı yadırgamışımdır. Bu konu, 21. yüzyılın nesneler yüzyılı olmaya dört nala gittiği düşünülürse, bambaşka bir açıdan tartışılmalıdır. - Kitabın oluşması, geçen yaz başındaki ortak çalışmamızla başladı ve ekim ortalarında bitti, TÜYAP Kitap Fuarı'na 5-10 gün kala. Faruk Şüyün'e yanıtlarımdaki her bir sözcüğü denetleyeceğimi, yanıtlarımın kayıtlarından temize çekildikten sonra okuyup yeniden yazıp, düzeltmelerimi yapacağımı, yine pek çok sayfayı yeniden yazacağımı açıkladığımda, incelikle Elbette öyle olacak, dedi. Önceleri birbirimizi belli bir çevrenin kişileri olarak ara sıra görüp, selamlaşmadan öteye giden bir tanışıklığımız yoktu. Kitabın yoğun ve yorucu ilerleyişi süresinde bir dostluk da gelişti. Faruk özenli, duyarlı bir arkadaşımdır şimdi. Titizliğime, kendi titizliğini de kattı. Kendilerinden Füruzan yazısı istenen çok değerli yazarlar da hemen olumlu yanıtlar verdi. Benim için bu yaklaşımlar, benzersiz bir sunumdur. Bu sevgili yazar dostlarıma milyon kez teşekkür ediyorum ve edeceğim. Tüm yapıtlarıma adlarını kendim koyduğum halde, yarı otobiyografi olan bu kitaba ad bulamıyordum. Bulduklarımın ise üstünden buzlar sarkıyordu. Şaşırtıcıydı benim için bu. Belki özne olmanın bana verdiği oldum bittim değişmeyen o sıkıntı mıydı benim düş gücümü kütleştiren? Sonunda Faruk'un değerli çalışma arkadaşı sevgili Nermin Sayın, Füruzan Diye Bir Öykü olabilir mi? diye sormuş kitabın adı için. Sevinçle Evet, evet, çok güzel, dedim. Şiir, roman, drama, araştırma, inceleme, özel hayatlarda yazıya geçmese de hayat tüm bunların öykülenmesi değil midir? Sonuçta böylesi bir çemberi değişik yaşlarımızda yaşarız hepimiz. Önemli olansa ayırdına varabilmektir. - Anne figürünün İstanbulluluğu, çocukluğumda seçim, beğeniler, eleştirilecek toplum davranışları olarak bana sindirildi. Çay kültürü, bunun en başında geldi. Varsıl değil, fakat evde özenli bir akşam çayı sunumu olurdu. Daha birçok öğretisi vardır annelerin. Hoşlansanız da tam tersi olsa da. Anneyle olan o derin bağı düşünürsek, döl yatağındaki ayları ve tek bedendeki iki yüreğin dokuz ay 10 gün atıp durmasını. Annemi yitireli yıllar oldu. Kentimiz İstanbul'a gelince, hırpalanıyor gördüğünüz gibi. Yine de İstanbul öylesine güçlü bir kenttir ki efsanesini yeniler, dirilir ve parlar. - Her konudan, zenginlik, yoksulluk uç noktalarından da çarpıcı edebiyat çalışmaları yapılabilir, yapılmıştır da. Thomas Mann'ın Venedik'te Ölüm'ü, hemen aklıma gelen parlak bir örnek. Anlatının oturduğu zaman, kişilerin bastırılmış arzuları, yasaklananla günah olanın çatışması, arka planda süren bir savaş, soyluluğun görüntüleri, güzellik ve ölüm... Tolstoy'un Anna Karenina'sı da başka bir zenginliğin içindeki acıları anlatır. Bizden de Halit Ziya'nın Mai ve Siyah'ı, Tanpınar'ın Huzur'u diğer örneklerdir. - Kızım Aslı ile doğallıkla süren bir annekız ilişkisindeyiz. Doğallık derken, sırasında tartışırız, gülüşürüz, özellikle sinema sohbetlerimiz doyumsuzdur. Son yıllarda benim açımdan mutluluk veren, birçok filmle, aktörle, artistle ilgili bilgileri ona yönelttiğim sorularla yenilemem oluyor. Seçkin bir sinema beğenisi vardır Aslı'nın. - Ben sanat disiplinlerinin tümüyle ilgiliydim, ilgiliyim. Bunun bir yazın kişisine ne katkılar yaptığının da ayrımındayım. Çünkü sanatlar, kanımca iç içe geçerek şaşırtıcı aktarmalar taşır kişiye. Toplumların 'sıradan insanlar' tanımı bitmez tükenmez bir diretmeyle yinelenir. Bu tanımı sırtlanan kalabalıklar içinde ne yaman yeteneklerle doğanlar olduğunu unuttuk çoktan... Ya sıradan olmayanlar... Hangi kolaylıklarla dünyaya gelmektedirler? Kapılar onlara nasıl da kolayca açılır, sırtları nasıl da okşanır. Bu soru yanıtlanamaz. Ben de bu sıradanlardan sayılırım, resim, kulak duyarlığı ve müzik, birçok çocuk gibi bende de vardı. Doymayı bilmez okuma tutkum, nedense dünyanın genç yıllarında, 1960'larda, yazmaya döndü. - Yayıncım olduğunda tanıdığım edebiyatçı Erdal Öz'ün bendeki en önemli ayrı duruşu iki noktadan oluşuyor: Caymaz bir sosyalist dünya görüşünden ve beğendiği edebiyat çalışmalarına gösterdiği coşkulu övgülerinden. Edebiyatçılar arasında hele bu özelliğe çok ender rastlanır. Onat Kutlar'a gelince... Okuyabilmek için edebiyatın üstün niteliklerini taşıyan yazarların yazmasını sabırsızlıkla beklerim. Onat da onlardan biriydi. Bombanın The Marmara'da patladığı gün, tam yanındaydım onun. Terörün acımasız, gaddar körlüğünü ayna anda yaşadım. Onat, o gün bana Yalnız ve yalnız yazılarına döneceği, sözünü veriyordu. Çünkü ne zaman rastlaşsak, Onat öteki işlerle zaman harcama lütfen, yaz, derdim. İşte tam söz verdiği gündü. Acıyla anımsıyorum. Yitirilmiş soy bir yayın kişisi, bence bir ülke için de ağır bir kayıptır. - Türkiye'de sizi en çok hangi sorunlar huzursuz ediyor? - Küreselleşmenin alkışlarla karşılanan gelişinin sonuçları küresel kriz olarak sınırları aşıp çarpınca, sorular daha da çoğalır oldu. Ülkemizin bu krizden nasıl çıkacağı önemli. Asıl sormamız gereken Kalan neyimiz var, neyimiz yok, hangileri en hızla satılabilir acaba? yanıtıyla mı karşılanacak çare arayışları? Sorunları çözmek için eğer hala düşünebiliyorsak, yalansız, dolansız açıklamalar, sorgulamalar yapılmalıdır. Tam yanı başımızda ve hatta içimizde süren çatışmalara, silah seslerine hangi akıllarla çıkar yolları arayacağız? Açlığa, hastalığa terk edilmiş, Afrika kıtasını sarsan ırkçılık. Hem de siyahlarla siyahlar arasında. Hangi güçler tarafından destek gördüğünü araştırmalıyız. Kadınların yaşadığı kara ezici ayrımcılık, ülkemizin demokratikleşme sürecinin hele son yıllarda tökezleyip tamamlanamayışı... - Ya dünyamız nereye doğru gidiyor sizce? - Dünya insanları, bazı dönem paragöz ihtiyarların yönetimine geçer. Şimdi tam o yılları yaşamaktayız. Tedirgin edici, acımasız bir 21. yüzyıl girişindeyiz.


"Tensel zevk ve haz gibi sözcüklerle de Türkçe'ye aktarılmış olan "hedonizm"in anlamını, Türk Dil Kurumu'nun Türkçe Sözlük'ü "hazcı, hazcılık diye vermektedir. Hazcılık"a baktığımızda ise şunları okuyoruz: "Zevki, insan hayatının tek değer ve amacı sayan, haz veren her şeyin iyi olduğunu kabul eden öğreti, hedonizm. Hazza, Fiziksel zevke hastalık derecesinde düşkünlük. Haz veren her şeyin iyi olduğu savı her ne kadar hedonist ve faydacı felsefenin temel taşıysa da, Kavafis'in şiirsel dünyasında hedonizm daha geniş bir anlam kazanmaktadır. Ozan ayrıca, sözlükteki ikinci tümceye de fiziksel zevke hastalık derecesindeki düşkünlük gibi bir anlayışı da bilinçli bir biçimde karşı koymaktadır. Kavafis'in 1911 yılına kadar yayınladığı şiirler -yazdıkları ayrı bir konudur- 24 tanedir, ilki, "Duvarlar, 1896 yılında yazılmış ve 1897 yılında yayınlanmıştır. Bu 15 yıl içinde yılda ortalama iki şiir bile yayınlamamıştır ozan. Ve bu sürede hedonizmden bir tek şiirinde söz eder:(3) Bu şiirde hedonizmin gecesinden ve ışıklı sabahından söz ettiğini görüyoruz. yaşam ise onu hiç kötü bir sonuca sürüklememektedir. Kazandığı güç ile gerektiğinde, zahid gibi, riyazet ile ruhunu bulacaktır. Doğal olarak asketik yaşam, yani nefsi redderek yaşamak bu şiirde ilginç bir Eski Yunan - Hıristiyanlık sentezi gibi çıkmaktadır önümüze. Ozan sanki hedonizm ruhunu yok edecektir diyen birine cevap verir gibidir. 1913 yılında iki şiiriyle sağlığı, gücü, erkekliği ve yürekliliği doğrudan hedonizmle iç içe göstermektedir. Kavafis 1915 ile 1918 yılları arasında 39 şiir yayınlayacaktır. Bu yılar ozanın en verimli yıllandır. Herhalde bu yıllarda kendisine de güveni aynı oranda artmıştı. İki şiiriyle hedonizmin felsefi, etik, yapıcı yanım değil, ilk kez erotik yanını göstermektedir. Başka bir şiirinde Kavafis'in hedonizm"e bambaşka, ve inancına ve anlayışına göre gene üstün bir özellik verdiğini görüyoruz. Hedonizm İyonya ve Yunan ile özdeş kılınmaktadır. Kavafis'in hedonizme nasıl cinsel hazzın çok üstünde bir anlam verdiğini, fizikötesi bir eylem ve kavram olarak gördüğünü en belirgin bir biçimde ortaya koyan şiirlerinden biri Yahudilerin (İ. S.50) adlı şiiridir. 1919 yılında yazdığı bu şiirinde hedonizmi, sanatla özdeş kılarak, büyük harfle yazmaktadır. Ayrıca güzel ve sert Yunanlılığı terketmeye çalışan bir Yahudi'den söz etmektedir; ama sonunda gencin hiç de öyle olmadığını görüyoruz: İskenderiye'deki Hedonizm'in ve Sanat'ın sadık çocuğu olacaktır. Kavafis 1919 yılında 56 yaşındadır. Şiirlerinde bu yıllardan başlayarak hedonizm konusunda farklı bir yaklaşım ve anlayış sezebiliyoruz. Hedonizmin felsefi, fizikötesi, sevinçli yanı daha az belirtilmekte, ve toplumun tepkileri, ortamın hedonizm"e yönelttiği suçlamalar ortaya çıkmaya başlamaktadır. Diyebiliriz ki ozan, daha önceleri yüceltmeye çalıştığı hedonizme karşı daha "realist bir yaklaşıma ve ilişkiye geçmektedir. Artık sık sık hedonizmin her iki yanı da vurgulanacaktır: bir yanda üstün, hayat veren yanı ve öte yanda ise toplumun yanlış yaklaşımı yüzünden sıkıcı, yıpratıcı yanı. gibidir Sirakuze'li İmenos ozanın adına. Başlangıçları şiirinde (1921) yasadışı hedonizmin oluşmasından sonra sokağa çıkan gençler tedirgindir; birileri biraz önce olanları anlarlar diye çekinmektedirler. Oysa gelecekte yazılacak olan güçlü dizelerin başlangıçları bu toplumca onaylanmayan aşktadır. Yani hedonizm hem bedenin tattığı şehvettir hem de aynı anda ozanı yücelten, şiirini yazdıran fizikötesi güçtür. Toplumla diyalog bellidir. Sizin utanmaz dediğinize benim yanıtım şudur diyor ozan: Ben izninizi istemiyorum, şu an geçerli olan ahlağınıza uymuyorum. Umutsuz şiirinde (1923) hedonizmin çekiciliğinden ve sıkıntılarından kaçmaya çalışan bir genci okuyoruz. Ozan sonunda kaybeder dostunu, çünkü onun dediğine göre -ozan bunun altını çiziyor şiirde, o dedi- lekelenmiş, kötülenmiş, ayıp, hastalıklı hedonizmden kurtulmak istemiştir arkadaşı. Burada belki ilk kez bir pişmanlık payı seziyoruz; konuşan ozan değil de arkadaşı olsa da. Can Sıkıcı Köy, 1901 Günleri, Söz Sanatının Bir Genci - 24 Yaşında, Yaşıtı Amatör Dostu Tarafından Yapılmış Yirmi Üç Yaşındaki Gencin Resmi ve Miris; M. S. 340 İskenderiye'si adlı şiirlerde de (1925-1929 yıllarında yayınlanmışlardır) ozan hedonizm"i aşkla, erotizmle, eğlence ile ilişkili sunmaktadır. Ama hedonizmin üstünlüğü, toplumu, inançlarını ve yasalarını aşarak ulaştığı yüksek sanatsal boyut hiç eksilmemiştir ozanın dizelerinde. Kavafis'in şiirlerini tarayıp hedonizmle ilgili söylediklerine bakmış olduk (24). Görüldüğü gibi hedonizm Kavafis'te yalnız şehvet, ya da haz anlamı taşımamaktadır. Kimi zaman Yunanlılık'ın tamamlayıcı bir öğesi, kimi zaman ise büyük harfle yazılan Sanat'ın temeli olmaktadır hedonizm. Bu dürtü fiziküstü bir güç gibi, yaşamı -ve özellikle kendi şiirsel, ozan yaşamını- biçimlendiren bir anlam kazanmaktadır. Bu yanıyla hedonizm felsefi, etik ve fiziküstüne ulaşan biyolojik bir kavram olmaktadır. Bu anlamıyla hedonizm yüksek bir idealdir. Yücedir, dürüsttür, güzeldir, hatta en güzeldir. Yaşam kadar değerlidir; yaşamı anlamlı kılandır. Hatta yaşamın kendisidir, temel anlamıdır. Doğal olarak hedonizmin başka bir anlamı da yar Kavafis'te. Şehvettir, tenin duyduğu hazdır, kanın ve etin korkunç suzuzluğudur, aşktır yani. Doymaz bir açlığın anlık tatminidir. Ve bütün bunlarla ilgili korkular, kuşkular, kıskançlıklar, acılar, beklentinin heyecanları, sevgiliyle buluşmanın korkulu ve gergin mutluluğudur aynı zamanda. Bu hedonizme varmanın yolu üstünde çıkan engelleri de görüyoruz: Toplumun yıkıcı yorumlarını, çöküşü, ne denli yadsınsa da hep sezdiğimiz pişmanlığı, geceler boyu süren tedirginliğin uykusuzluğunu. Ve gizliliği; insanın kendi kişiliğine olan güveni ve onuru yıkan gizliliği. Bu anlamıyla hedonizm insanın en düşük durumudur. Utancın, küçümsemenin yaşamıdır. İnsanın hep kaçmaya çalıştığı ama parmaklıklarını aşamadığı yaşam boyu bir hapishanedir; kendisinin istemeden kurmuş olduğu. Kavafıs'in büyük hayranı Seferis, "hedonist Elpinor"u anlattığı "Ardıç Kuşu şiirinde Melekçe ve kara ışıktan söz eder. En yüce ile en düşük... Hedonizm de böyle bir kimlik edinir Kavafis'in şiirlerinde. Hedonizm hemen yücedir, mutluluğun doruğudur, hem de acının en derini, insanın en düşük, en acınacak durumudur. Sonsuzun iki aşın ucunu kapsayan bu karşıtlığı bir sözcüğü ustaca kullanarak verir. 1) Haz, hoşlanma 2) memnuniyetle 3) şehvet 4) Aristippos taraftan 5) bir felsefe. Ozan bu anlamlardan ayrı, gördüğümüz gibi hedonizme bir "Yunanlılık anlamı da vermiştir; ama bu farklı anlamlan bir tek sözcükle vermiştir. Çünkü Kavafis melekçe ve kara"yı bir bütün olarak görmüştür. Bunu inanarak ve bilincinde olarak yapıp yapmadığı tartışılabilecek bir konudur; ama bu alanda kopukluğu aramadığı, ama tam tersine Hedonizm'in iki yarım bir bütün olarak gösterdiği kuşkusuzdur. Kavafis'in bunca tartışılmış cinsel yaşamı, konumuz "hedonizm ışığında görüldüğünde, diyebiliriz ki, ozan hedonizmin iki karşıt, hatta çelişkili özelliğini birleştirip kopmaz bir bütün oluştururken, kendisini eleştirmiş topluma karşı çıkmanın yolunu hazırlamıştır. Aptalca değerlendiriyordu toplum namusu diyecektir bir şiirinde. Çünkü toplum bilmiyordu Kavafis'in aradığı uyumu. Yaşamın en çelişkili isteklerinden ve dürtülerinden oluşan bir uyumdu bu. Ruhla bedeni iki ayrı dünyada algılamış olan insanlığa karşı kendi sentezini sunmuştur Kavafis. Bu yolda yol aldı hedonist ozan. Ama o, önemli olanı yapmıştır, "limanlara uğramış, hedonist kokuları tatmıştır; güzel geziyi tamamlamıştır. Ve öğrenmiştir İtaki'lerin ne anlama geldiğini. l) Türkçe'ye çevrilmiş olan Kavafis'in şiirlerinde hedonist ve hedonizm sözcükleri şaşırtıcı bir çeşitlilikle ve serbestlikle çevrilip aktarılmış. 10 şiirde şu karşılıktan buldum: haz, tensel haz, ten, tensel eğlence, şehvet, başdöndürücü, işlek, istekli, tadı, ateşli... Özellikle sıfatlar, ozanın hedonist sözcüğünden ve anlayışından oldukça uzak olan sözcüklerdir. 2) Hedonizm bir felsefi ve ahlaksal terim olarak tarih içinde çeşitli biçimde yorumlanmıştır. Örneğin temel bir sorun, kişisel ve toplumsal mutluluk çatışmasıdır. 19. yüzyılda J. Bentham ve özellikle J. Stuart Mill mutluluğun niceliğinden başka niteliğinin de öneminden söz etmiştir. Ama bu konulara girmenin bir anlamı yoktur; çünkü Kavafis hedonizmin antik anlayışına ve basitliğine tutkundu. (6) Tehlikeli Şeyler (1911). Şiiri serbest çeviriyorum. (7) İlginçtir, gene aynı yıl içinde 1911'de yazdığı ama yayınlamadığı Gizli adlı başka bir şiirinde, Kavafis şöyle haykıracaktır: Engeller vardı, dönüştüren yaşamımı/ ve eylemlerimi./... Gelecekte benim gibi yaratılmış/ başka biri ortaya çıkacaktır/ ve özgürce yaşayacaktır. Ozanın korkularıyla, edinmek istediği korkusuz görünüm arasındaki trajik çelişkiye gene değineceğim. (9) Gittim (1912). Ozan yüreklilik derken, bu şiirde Yunanca erkek sözcüğünden türetilmiş bir sözcük kullanmıştır. (10) Bir Gece (1915). Bu şiirlerin konumuzu ilgilendiren bölümlerini hep serbest çeviriyorum. (14) Bu şiirin başlığı da Hedonizm'dir (1917). (16) Anlayış ya da Algı diye çevrilebilir şiirin başlığı (1918). (17) Neron'un Mühleti, ya da Neron'un Taradığı Süre (1918). (24) Ölümünden sonra bulunmuş ve yayınlanmış şiirlerini bu yazıda ele almadım; çünkü bunlar okuyucuya ve topluma doğrudan seslenmemişlerdir. Bu amaçla yazıldıkları da belli değildir.


Dünyaca ün almış Mark Twain Derneği'nin fahri üyeliğini aldığını duyunca, bu iş için Sait'in ne diyeceğini öğrenmek için aradım. O gün öğleden sonra İstiklal Caddesi'ndeki kaldırımdan gittim, geldim. Sonra Kadıköy İskelesi'ne uğradım, orada da yoktu. Sait anacığı ile birlikte Burgaz Adası'nda oturur. Bindim vapura ikinci gün oraya gittim. Anası Sait'in aynı gün İstanbul'a indiğini söyledi. İstanbul'da tarif ettiğim kaldırımda, ona rastladım. Gene dalgın, sinirliydi. Yüzünden düşen bin parça olur derler ya, öyleydi. En büyük devlet adamlarının, başkanların ve başbakanların fahri ve ya asil üye oldukları bir cemiyete beni de seçmenin aslı nedir, diye düşündüm, şunu buldum: Demek ki şimdiden sonra dünya çapındaki bir hikayeciyi anmak için kurulmuş bir cemiyete dünyanın dört bucağından kendi halinde hikayeciler de seçilecek. Türk hikayecilerini temsil ettiğim anlamına alınmasın sakın. Her hikaye yazan ve yayan Türk hikayecisi kendi şahsında bir dilin hikayeciliğini yapmaktığına göre, şahsıma Mark Twain Cemiyeti'nin gösterdiği ilgi ve sevgi daha çok Türk hikayeciliğinedir gibi geliyor bana. Ben bu ilgi ve sevgiyi bütün değerli hikayeci arkadaşlarımla paylaşırım. Kabul ederlerse.


Herald Tribune gazetesinin 1953 yılında açtığı uluslararası yarışmanın Türkiye birincisi, Şişhane'ye Yağmur Yağıyordu adlı öyküsüyle Haldun Taner'di. Ertesi yıl Ayda Bir dergisinin şubat sayısında yazarla bir söyleşi yer aldı. Konusu, hikayeden oyuna, sohbetten gezi yazısına, portre ve denemeden sözlük yazarlığına dek hemen her alanda ürün veren bir kalem efendisinin yazı ve hayatla ilişkisiydi. Taner'in hayattaki ve çalışma masasındaki duruşuna ilişkin önemli ipuçları içeriyordu. Haldun Taner neşrettiği ilk yazılarıyla edebiyat alemimizde kendisine derhal isim yapmış, genç neslin en sevilen ve en çok okunan hikayecisidir. Birkaç sene ara ile yayımladığı Tuş ve Şişhaneye Yağmur Yağıyordu isimli eserleri son zamanlarda hiçbir yazara nasip olmayan bir alaka gördü, kısa zamanda tükendi. Yakında Bayanlar OO isimli hikaye kitabını da yayımlayacaktır. Genç yaşında başarı yolunda bir hayli mesafe alan yazar, günlük hayatında sıcak tabiatlı, hayırhah tebessümlerini etrafından esirgemeyen, dost canlısı bir gençtir. Hikayelerinde son derece zekice örtülmüş keskin hicvi, sempatik şahsiyetinde büyük bir tevazu gizliyor. Haldun Taner, Almanya'da iktisat tahsil etmiştir. Halen Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi kürsüsünde asistandır ve Gazetecilik Enstitüsü'nde hocadır. Buna başta kendim olmak üzere bütün sınıf şaştı. İçimizde hiç hatasız Fransızca yazanlar, özene bezene yazdıklarını üstelik, şuna buna düzelttirenler vardı. Gidip hocaya nasıl olup da 30 yanlış yapan 44 Haldun Efendi'nin kendilerinden iyi not aldığını sormuşlar. - Fransızcası gerçi bozuk ama bu çocuk içini kağıda olduğu gibi dökmesini biliyor. Bu, yazı sanatında büyük bir meziyettir, demiş; sonra da beni ayrıca tebrik ve teşvik ettiydi. Ama benim o tarihte edebiyat filan umurumda mı? Bütün derdim gücüm, Türkiye 110 engelli rekorunu kırmaktı. Sonradan rahatsızlığım esnasında Münzevi diye bir skeç yazıp Ankara Radyosu'na gönderdim. Takdir görmüş olacak ki, daha istediler. Bunun üzerine bir sürü skeçler yazdım. İlk hikayem Yedigün mecmuasında H. Yağcıoğlu müstear ismiyle çıktı. Çok beğenmiş olacaklar ki, bir güzel de resimlemişler ve bana bunun için beş lira göndermişler. Müthiş hoşuma gitti tabii. Sedat Simavi ve Fuat Bey'lerden bu hususta çok teşvik gördüm. - Babam politikacıydı, üniversitede hukuk-u düvele ait hükümler vazetmiştir. O tesirle olacak ben de politikacı olmak, bu sahada faal rol oynamak, siyasi başmakaleler yazmak isterdim. Bu maksatla Almanya'da hukuk tahsiline gittim. Bana arzularımın gerçekleşmesi için hukuk değil, iktisat okumam icap ettiğini anlattılar. Heidelberg'te İktisat Fakültesi'ne girdim. Şimdi politika hayatı ve politikacıların akıbetini gördükten sonra bu niyetten ayrıldığıma çok memnunum. Şimdi İktisat Fakültesi'nin Gazetecilik Enstitüsü'nde sanat tarihi hocasıyım. Edebiyat Fakültesi'nde de asistanım. - Yardımcı meslek olarak bunu ideal buluyorum. İlimle uğraşmanın, hele sanat tarihi gibi bir branşta çalışmanın hikayecilik şahsiyetine büyük faydası var. Ayrıca genç arkadaşlarıma faydalı olmak gibi bir ulvi tarafı da mevcut ki, görüyorsunuz kaç taraflı memnun olmam gerek. - Pek de değil tabii. Kendim olmaktan memnun değilim. Herkes gibi benim de kendime göre memnuniyetsizliklerim var. Hani küçük aksilikler dediğimiz ufak tefek şeyler vardır. En kolay bir işte bile karşımıza çıkar, hiç yoktan işimizi bozar. Adeta bir nevi şanssızlık diyeyim mübalağa olmazsa eğer. Bunlar canımı sıkar. Ufak tefek aksilikler olmayan günüm için bir sürpriz sevinci duyarım adeta. - En sevdiğim insan, bu şüphesiz ki annemdir. Babamı beş yaşında kaybetmişim. Beni büyüten, -eğer oldumsa- adam eden annemdir. Her şeyimi ona borçluyum. - En sevdiğim eşya galiba üzerinde yazdığım yazı masamdır. Bir de pikabım. - En sevdiğim değilse bile dilimden düşürmediğim bazı şiirler var. Mesela ders icabı ezberleyip de hala unutamadığım Verlaine'in L'automne'u, Baudealaire'in İnvitation du Voyage'ı Nietzsche'nin Ecce Homo'su, ve Nachtlied'i var. Bir de biçimine getirip sık sık okuduğum T. S. Elliot'un Ash Wedurday'i vardır ki, bunu okurken okuduğumun İngilizce olduğunu anlayabilmek için dinleyicide hayli yüksek bir muhayyile kuvveti ve bir o kadar da hüsnüniyet bulunması şarttır. - Bayanlar OO isimli hikaye kitabım yakında çıkacaktır. Bir piyes yazdım, akıbeti malum. Bu çıkacak kitabımdan 11'e 1 Var isimli hikayem Atlantis dergisinde çıktı. Bunun için bana 100 İsviçre frangı telif hakkı ödediler. (Takriben 70 lira) - Vivien Leigh, Ingrid Bergman, Spencer Tracy. - Salih Caner. Kendisini Ankara Devlet Tiyatrosu'nda, Derin Mavi Deniz'de seyrettim, bayıldım. Şaheser oynuyor. Sonra Heyecan Başaran, Münir Özkul, Şükran Güngör ve bütün Küçük Sahne. - Ümitsizliğe hayır. Fakat bedbinliğe düşecek anlar çok oldu. Son piyesimin başına gelenlerden sonra. Bazan bir piyesin oynanmamasının bile ne kadar manidar ve mühim olduğunu anlamış oldum. - Kendisinden hoşlanabilmem için evvela benim ölçülerimde güzel olması lazım. ama onun benim gibi çehre ve cüzdan züğürdü birinden hoşlanabilmesi için çok da alçakgönüllü olması gerekiyor ki bu iki vasfı birleştirmek imkansız gibi bir şey. Snop entelektüel dediğimiz tipten olmamalı. Sonra şefkatli, anlayışlı, yapmacıksız bir insan olmasını isterim; kadının ukalası hiç çekilmiyor. . Evlenmek niyetinde bile olsam, buna şimdilik mali durumum müsait değil. Gerçi para her şeydir demek istemiyorum. Ama bence insanın sevdiği mahluku kendi yaşayış tarzına zorlamağa da hiçbir zaman hakkı yoktur. Sevdiğim insanı mesut edememekten korktuğum için henüz evlenemem. Çünkü sevilen insanı onun anladığı manada mesut etmek gerek. Kadınların bir kaprisli tarafı, çocuk tarafı vardır ki, bazan katiyen ikna olmaz. Onun bu tarafını tatmin de gerek. İnsanın müşkül anlarında kadın muhakkak erkekten daha dayanıklı, daha kahramanca hareket eder, daha çok katlanır. Fakat sevilen insanı feragate mecbur tutmamalı. Kadının kahramanlığı üstüne evlilik bina etmemelidir. Birini cidden seviyorsanız, egoistçe haince değil, tam manasiyle seviyorsanız, en doğru hareket onun çıkarına ve kendi zararınıza bu işten kaçınmaktır. Birinci plandaki insan sevdiğindir, ben değilim. Her hareketimde kendimden çok karşımdakileri düşünme huyumdan ötürü galiba kimseye evlenme teklifinde bulunamayacağım. Olmaya ki umulmadık bir talih imkanlarımı bir anda genişletiversin. - 18'inci asırda. Mizaç itibariyle o zaman insanlar maddeden, paradan daha başka şeylerle meşguldüler. Feragati, fedakarlığı, ince düşünüşü zamanımızda kimse takmıyor. - Böyle bir kimse var mı acaba, pek zannetmem. Şimdiye kadar kimsenin yerinde olmak istemedim. Ama durun bakayım. Güzel bir hanımın yanındaki tanımadığım adam olmak isterdim. Gıpta ettiğim insanlar yok değildir. Mesela Dr. Fleming gibi insanlığa geniş çapta faydalı olmuş bir ilim adamı olmak herhalde hiç de fena olmamalı, yahut Dr. Schweitzer... Zaten başka bir meslek seçecek olsam doktor olurdum. Mamafih rejisörlük ve orkestra şefliğine de heves etmedim değil. - Niye konuşmak için daha enteresan birini bulmadınız da beni buldunuz diye sorardım. Bu sualimin cevabında onunla aynı fikirde değilim tabii. Hikayelerini okuyan ve seven bütün okuyucuların da benimle birlikte olduğu bir hakikat herhalde. - edebiyatsoylesileri posted this