- Adam Öykü, yayın yaşamının ilk yılında iki soruşturma gerçekleştirdi. Birinci soruşturmada ilginç yanıtlar vardı. Unutulmuş ya da yeterince üstünde durulmamış değerlerin yanı sıra, öykücülüğümüzün kilometre taşlarını oluşturmuş, çağdaşlarını ve kendilerinden sonra gelen kuşakları da etkilemiş yazarlarımızın bile yeterince değerlendirilmediğini ileri sürüyordu Mehmet H. Doğan. İkinci soruşturma ise daha özneldi. 1950'den yukarı doğumlu ve ilk kitaplarını l980 'den sonra yayımlayan öykücüler arasından beğendiğiniz en çok beş yazarın belirlenmesi isteniyordu. Listede, beğendiğim, okurken tat aldığım öykücü sayısı beşten fazlaydı. Bu nedenle seçimim güç oldu. Soruşturma nedeniyle, kaba hatlarıyla da olsa, 80 sonrası öykücülüğümüzü bir kez daha gözden geçirme olanağı buldum. Sonuca gelince, sevindim. Nasıl biri miyim? İnsanın kendini anlatması ne kadar zor. Öykü yaşamım, 1981 yılında bir öykümün bir dergide yayımlanmasıyla başlıyor. İlk öykümün yayımlanmasının, ilk kitabın çıkmasının heyecanı farklı oldu. Herkes için de böyle olduğunu sanıyorum. Daha sonraları da heyecan duydum, sevindim, ama ilki gibi olmadı. Bana ait bir şeyin artık benden çıkıp gittiğini, tanımadığım birilerince okunup değerlendirileceğini düşününce paniğe kapıldım. Öykümü dergide okuduğum zaman hiç beğenmemiştim. Üzerinde daha çalışmam gerekirken acele ettiğim duygusuna kapılmıştım. Oysa kaç kez yazmış, kaç kez okumuştum. Sonra, o öyküme Fikret Otyam'dan bir övgü geldi. YAZKO dergisindeki bir yazısında benden de söz ediyordu. Dünyalar benim oldu. 1983 yılında çıkan kitabıma o öykünün adını verdim: Pazar Güneşi. Mehmet Yaşar Bilen, Yaba dergisinde kitabımı değerlendiren bir yazı yazdı. Ne kadar sevindiğimi anlatamam. O kitabı kaç kişinin okuduğunu çok merak ediyorum. Aradan on üç yıl geçti ama, hala yayınevinin duyurularında kitap mevcut görünüyor. Pazar Güneşi'ni, 1987 yılında bana Yaşar Nabi Nayır Öykü Ödülü"nü getiren Patika izledi. Bu arada Ankara ve İzmir'de çıkan dergilerde öykülerim yayımlanıyordu. İstanbul dergilerine de ürün gönderdim, ancak yayımlanmadı. 1988 yılında, Ankara'da, öykücülerin çoğunlukta olduğu bir grupla "Yazıt dergisini çıkarmaya başladık. Üçüncü öykü kitabım Temmuz Suçlu, Yazıt Yayınları arasında çıktı. Temmuz Suçlu Fethi Naci'nin ilgisini çekmiş, Adam Sanat dergisinde, kitabımla ilgili bir yazı yazmıştı. Sonra, beş yıllık bir kopukluk oldu. Ankara'daki edebiyat çevresinden uzaklaştım. Yazmayı bırakmakla bırakmamak arası gidip geldim. Daha doğrusu, bırakmak için çabaladım. Ama olmadı. 95'te Uzak Noktalara Doğru, ardından da Yalnız Uyuyanlar İçin geldi. Kaba çizgileriyle öykücülüğümün öyküsü bu. - Bir kopuş yaşamıştım. O beş yıl boyunca birçok şeyi yeniden gözden geçirme olanağım oldu. Kendime daha çok zaman ayırdım. Okudum, hafta sonları, hava koşulları uygunsa, bisikletle dolaştım, her cumartesi, hiçbir şey üretmeden, yalnızca bira içip çene çalmak için bir araya gelinen o mekanlara gitme zorunluluğundan kurtulmuştum: Bir süre yazamadım. Bundan adım adım uzaklaştığıma seviniyordum da. Ama Uzak Noktalara Doğru'daki öyküler peşimi bırakmadı. Özellikle, Ormanın İçlerine Doğru öyküyü yazdıkça rahatladım, dönüp okudukça da içim daraldı. Yalnız Uyuyanlar İçin daha sonra yayımlanmasına karşın, aradaki öyküler daha önce yazılmıştır. Kopuş öncesi öyküleri diyebilirim. Her iki kitabı da yayımlandıktan sonra okumadım. Bu son iki kitabımı bir "sıçrama olarak görüyor ve bunu nasıl değerlendirdiğimi soruyorsun. Yazmaktan uzaklaşmaya çabalarken, aslında ben, abarttığım yanlarımdan arınmak istediğimi fark ettim. Bunda biraz başarılı olduysam, bu, öyküme de yansımıştır diye düşünüyorum. - Öykülerimin dergilerde yayımlanmaya başladığı, ardından kitabımın çıktığı 80'li yıllar, yakın tarihimizin en karanlık yıllarıydı. Bu dönemin yarattığı güvensizlik ortamı, yılgınlık ve karamsarlık doğal olarak öykülerime de yansıdı. Özellikle Patika ve Temmuz Suçlu'da, çalkantılı bir dönemin bıraktığı izleri, yıkımı, toplumsal olaylar karşısında bireyin korku ve tedirginliğini anlatmaya çalıştım. Bunun dışında, kendi yaşamımdaki çalkantılar, dönem ve dönemeçler de yazdıklarıma yansıyor. Bunu, öyküyü bitirdikten sonra anlıyorum. Ben öykülerimi önceden kurgulamıyorum. Kafamda tamamlayıp bitirdikten sonra kaleme aldığım hiçbir öyküm yok. Bir yerden başlıyorum ve gerisini yazının serüvenine bırakıyorum. Böyle başlayıp yarı yolda kalan birçok karalamam var. Öykülerin gerçekliğine gelince, onu sorgulamıyorum. - Birçok noktada kesişiyor. Kasabada doğdum. O ortamda büyüdüm. Kasabamı çok sevmeme karşın, başka yerlerde, başka yaşamlar düşledim hep. O ortamda yitip giden arkadaşlarım olduğu gibi, oraya sığamayanlar da vardı. Kafa kafaya verir, bir çıkış arardık. Düşler kurardık. O yıllar edebiyatla pek ilgim yoktu. Okurdum ama, yazmazdım. Resim yapıyordum. Üç arkadaştık. Fransa'ya gitmeyi düşlüyorduk. Kaçak olarak; bir gemiyle... Ben yaşamadığım, duyumsamadığım şeyleri yazamıyorum. Burada ikiye bölünüyorum; biri yazan Cemil Kavukçu, öbürü de onu bir yabancı gibi algılayıp okuyan Cemil Kavukçu. Önce onun beğenmesi gerek. Okur olarak, yazınsal değerleri göz ardı etmeksizin bir yapıtta içtenlik arıyorum, insan sıcaklığı arıyorum. Bunlar yoksa, o yazar benim yazarım olamıyor. - Bir insana, bir nesneye ya da bir yere bakıldığında nasıl da farklı şeyler görülebileceğini Sait Faik' ten öğrendim. Üniversite yıllarında, eski bir dergide onun Bir Bahçe adlı öyküsünü okumuştum. Kendime o kadar yakın bulmuştum ki, bir şeyler yazmam için adeta kışkırtmıştı beni. Bir bahçeyi, denizi ya da bir martıyı bile anlatsa, öyküsünün odağında insan vardı. Anlattığı insanları tanıyor gibiydim. İnce gözlemler, duyarlıklarla örülmüş cıvıl cıvıl bir dünya sermişti önüme. Öykünün büyülü dünyasını kendimce tanımaya başlamıştım. Ancak, tam olarak tanıyabileceğimi hiç sanmıyorum. Burada sınır yok. Matematikteki limit kavramı gibi. Bu nedenle öykünün tanımını da yapamıyorum. Bütün tanımlar doğru, ama eksik geliyor bana. Gündelik yaşamı, bir durumu, dış dünya ile ilgili ve dış dünyanın içe yansıması biçimindeki ayrıntıları, düşleri, kırgınlıkları, acıları, sevinçleri öyküye taşımaya uğraşıyorum. Çocukluğumda iki şeyi çok severdim; çizgi romanları ve sinemayı. Çizgi romanlar o yıllarda kaldı ama, sinemaya olan ilgim artarak büyüyor. Yazdıklarımla sinema arasında bir koşutluk kuruyorum. Sinemanın öykücülüğümü beslediğini düşünüyorum. Ama bir film öyküsü, ya da senaryo yazmayı hiç düşünmedim. - Cumhuriyet ile yaşıt sayılabilecek genç bir öykü edebiyatımız olmasına karşın, günümüze dek zengin bir kalıtın oluştuğunu görüyoruz. Özellikle 50'li yıllardan başlayarak 70'li yılların sonuna dek, öykümüzde, büyük bir gelişme, sıçrama ve yenilenme dönemi yaşanıyor. Değerlendirilecek böyle zengin bir birikim olduğu için 80 sonrası öykücülerini şanslı görüyorum. Son yıllarda dünya yazınının çağdaş örnekleri art arda dilimize çevriliyor. Bir yıldır, öykünün sorunlarının irdelendiği, genç yazarların ürünlerine yer veren, her sayısında, unutulmuş bir öykücüyü gün ışığına çıkaran Adam Öykü gibi bir dergi var. Düşler ve Öyküler dergisi çıktı. Ama yine de 70'li yılların sonuna dek ulaşılan zenginlik ve çeşitliliğin, 80 sonrası dönemde aynı coşkuyla sürdüğünü söyleyemeyeceğim. Bunda, toplumsal çalkantıların, bu kuşağı derinden etkileyen acıların, geleceğe duyulan kuşku ve kaygıların payı da büyüktü kuşkusuz. Yine aynı dönemde, oldukça hazırlıksız yakalandığımız bir kabuk değiştirme yaşandı toplumda. Baş döndürücü bir hızla tüketici bir toplum olduk. Teknolojik gelişmeler bize de yansıdı. Yabancılaştık. Ne doğayı koruyabildik, ne kentleri, ne de dilimizi. Öykü de, roman da, şiir de, sinema da, müzik de bundan payını aldı. Bu açıdan şanssız bir kuşağız. 90'lı yılların öyküsünü daha hareketli, daha canlı buluyorum. Çok yetenekli, kendi özgün dilini ve tekniğini oluşturmaya çalışan genç öykücüler var. Buna karşın, çoktan aşılmış bir öykü evreninden çıkamayan öykücülerin sayısı hiç de az değil. - Öncelikle Sait Faik, Sabahattin Ali ve Orhan Kemal'i saymalıyım. Haldun Taner, Sevgi Soysal, Bilge Karasu, Oğuz Atay ilk aklıma gelenler. Öykücülüğümüzün zengin birikimi ve geniş yelpazesi içinde okuduğum her öyküden değişik tatlar alıyorum; her birinin mutlaka bana bir katkısı olduğuna inanıyorum. Yaşayan öykücülerimizden kendi me daha yakın bulduklarımı öne çıkararak öbürlerine haksızlık etmek istemem. Kendi kuşağımın öykücülerini elimden geldiğince izlemeye çalışıyorum. Çok beğendiklerim, etkilendiklerim var. Dünya yazınından ise Maupassant, Poe, Çehov, Kafka, Cortazar, Fuentes, Salinger, O'Henry, Mansfıeld, Saroyan, Milorad Pavic, Raymond Carver'ı sayabilirim. - Yeni öyküler üzerinde çalışıyorum. Pek üretken sayılmam. Düzenli bir biçimde yazanlara hayranım. Bu konuda kendimi bir türlü disipline edemedim. Denedim; masanın başına oturdum ve kağıtla dakikalarca bakıştık; tek satır yazamadım. Üzerinde çalıştığım üç öyküm var. Hangisi çağırırsa ona gidiyorum. Uzun yürüyüşleri çok severim. Her gün beş kilometre yürürüm. Öykülerimle ilgili birçok şeyi de o yürüyüşlerim sırasında düşünürüm. Çok hayal kurarım. Kendimle iyi geçinemem. Şu sıralar Gombrowicz'in peşindeyim. Ferdydurke ve Pornografi'sini okudum, şimdi de Atlantik Ötesi'ni okuyorum. Sırada Fowles var. Bisiklete binmekten hoşlandığımı söylemiştim; Ankara'da olduğum zamanlar hafta sonları, günlük gezilere çıkıyorum. Geçen yıl bir arkadaşımla birlikte Antalya'dan Marmaris'e pedal çevirdik. Çok zevkli bir yolculuktu. - okuyucu-01 liked this - edebiyatsoylesileri posted this


Ahmet Rasim, en kuvvetli bir fotoğraf objektifinden farksız yazılarıyle, yaşadığı devrin canlı, renkli, doğru yüzlerce klişesini çıkarmıştır. Bu yazılar, en tipik bir İstanbul çocuğunun seyyal zekası, ince zevkleri, müstehzi, şakrak uslubu, pürüzsüz, düzgün lisaniyle yaratılmış eşsiz şeylerdir. Ben merhum Ahmet Rasim'i perestiş ettiğim büyük Türk san'atkar ve muharriri Evliya Çelebi'nin, iki buçuk asır sonra gelmiş bir torunu olarak görmekteyim. Evliya, nasıl, orijinal uslubu, ince görüşü, bir Venedik ressamını andıran renkli cümleleriyle devrinin hakiki tablosunu çizmeğe muvaffak olmuş ise, Ahmet Rasim merhum da, en kuvvetli bir fotoğraf objektifinden farksız yazılarıyle, yaşadığı devrin canlı, renkli, doğru yüzlerce klişesini çıkarmıştır. Bu yazılar, en tipik bir İstanbul çocuğunun seyyal zekası, ince zevkleri, müstehzi, şakrak uslubu, pürüzsüz, düzgün lisaniyle yaratılmış eşsiz şeylerdir. Şimdi de Ahmet Rasim, Osmanlı Tarihi, Tarih ve Muharrir eserleriyle bize ilk tarih zevkini veren bir hocadır. Fakat onun hakiki simasını, biz Şehir Mektupları'nda, Eşkali Zaman'da, ve muhtelif gazetelerde çıkmış, ne yazık ki bir kitap halinde toplanamamış ve her birisi zamanının bir köşesini aksettiren birçok makalelerinde görürüz. Ahmet Rasim'in bu yazıları da, zamanında zevk ile okunmuştur. Bugün için ve yarın için ise, hem aynı zevk ve neşe ile okunacaktır, hem de birer tarihi vesika olarak birçok içtimaiyatcı ve müverrihe, birer tetkik mevzuu olacaklardır. Ahmet Rasim'in yazılarında, yaşadığı devrin psikolojisini, en bariz hatlarıyle görürüz; sonra, bu orijinal muharririn en büyük kıymetlerinden biri de, onun, muhtelif halk tabakalarına inmesi olmuştur. Bütün manzaraları ile ve her çeşit insanı ile, büyük bir şehir, İstanbul, Ahmet Rasim'in emsalsiz bir objektife benzeyen gözlerinden en gizli köşelerini bile saklayamamış, Ahmet Rasim'in yazılarında, bir sesli filim halinde akmıştır. Ahmet Rasim'in yazılarından, İstanbul'un içtimai tarihçesini okuyabiliriz. Rasim'in hayatı temadi eden bir inkılap senelerine tesadüf etmiştir. İnkılapların hayat üzerinde yaptığı değişiklikleri, onun yazılarında, adım adım adım takip etmek mümkündür. Balıkçılar, tulumbacılar, serseriler hırsızlar, kumarbazlar, zamanın meşhur simaları, nüktedanları, mahalle aralarından yükselen kadın ve çoluk çocuk sesleri, yangınlarda, gece baskınlarında, meyhane kavgalarında yükselen mübhem, karışık, anonim sesler, tabaka tabaka, sınıf sınıf, yaş yaş bütün bir İstanbul halkı, Ahmet Rasim'in yazılarında en öz lisanları, şiveleri, argoları ile konuşurlar. Ahmet Rasim'in yazılarını sıkınız: İstanbul'un kokusu, esansı damlayacaktır. Evet, Ahmet Rasim'in ölümü ile, biz, içtimai hayatımıza çevrilmiş emsalsiz gözler kaybettik. Ahmet Rasim, ebedi döşeğinde rahat rahat uyusun, o kıymetli gözler, ve o seyyal zeka, yurduna, elinden gelen hizmeti yapmıştır; ne duymuş ise, ne görmüş ise, alicenap bir sevgi ve cömertlik ile neşretmiştir.


Türkiye'nin tarihinde tanık olduğu beş dönemi değerlendiren Karaosmanoğlu'na göre, endişe veren olayların nedeni, Atatürk'ün ölümüyle doğan boşluk. Yazar, Atatürk'ün ölümünden sonra memlekette bir devrin bitip bir yenisinin doğduğu söylenirse de ben sadece biten bir devir görüyorum. Bir tarihi gidişin çöktüğünü, yerinde tepinen bir harekete dönüştüğünü ifade etmek isterim diyor. üçlü gözlemleri ile tanınan bir yazarsınız. Siyasi yaşantımıza ait sayısız ilginç anılarınız var kuşkusuz. Dilerseniz, başından bu yana özlü bir geçiş yapalım. - Hayli enteresan olacak, zira Abdülhamit devrini de alırsak beş devir yaşadım. İlki Meşrutiyet İnkılabı. Bildiğiniz gibi Abdülhamit devrinde Jön Türkler vardı. Avrupalılar bu ismi genç veya yaşlı olsun hürriyet için çarpışan, çalışan Türklere vermekte idiler. İçlerinde çok yaşlıların yanısıra çok gençler de bulunmakta idi. Onlarla ilk temasım 16 yaşında iken Mısır'da oldu. Mısır bizim eyaletimiz olmakla beraber siyasi hürriyete malikti. Bizim için meşrutiyet, cumhuriyet demekti. Abdülhamit'e birçok zulümler atfederler, gençleri denize attırdığını söylerler... Oysa tek bir kişiyi idam ettirmemiştir. Ölüm korkusu ile yaşardı ve hepimizden çok o muzdaripti. Bu tarihi hakikatin söylenmesi gerek. Doktor Rıza Tevfik vardı, Jön Türklerden, hapsedildiğinde hapishane müdürünün odası ona tahsis edilmişti. Her zaman ziyaretine gider ve kendisi ile konuşurduk. Böyle tatlı bir istibdattı. Beklediğimiz hürriyet nihayet geldi, fakat son derece çirkin bir yüzle. Komitacılar lakırdı söyletmezlerdi. Gazeteci muhalefeti tehlikeli bir oyundu. Nitekim iki gazeteci, bir gece arkadan vurularak öldürülmüştü. Atatürk bu dönemde yetişmiştir, bu terör rejimini yine o durdurmuştur. Bizim devrimizde zulmeden bir de şeriat vardı. Mesela ramazanda açıkta yemek yiyen birisini gördüklerinde öldüresiye döverlerdi. Bütün idamlar şeriata aitti. Bir işe de yaramıyordu. Halife savaş sırasında sancak-ı Şerif'i açar ve bütün Müslümanları savaşa davet ederdi. İlk harpte yapılan üç çağrıya rağmen gönüllü bir tek yabancı Müslüman orduya katılmamıştır. İstiklal Harbi'nde bütün ihaneti hacı-hocalardan gördük. Atatürk'ün laiklik üzerinde ısrarla durması bu sebeptendir. İstiklal Savaşı'nda karşımıza çıkan düşmanlar değil, halife ve din namına muharebe edenlerdi. Gençlerimizin çoğu bu kişilerin elinde ölmüştür. Bütün bunları açıklamamın nedeni bugünler yine bir halife sözü dolaşıp duruyor. - Şimdiye kadar kurulanların en ümit vereni. Genç arkadaşım Ecevit'i ağırbaşlılığı ile tanıdım. Alelade, ihtiraslı bir politikacı değil, tersine çok faziletli bir kişidir. İktidar olur olmaz neredeyse parçalayacaklardı, hala da uğraşmaktalar. Fakat o muhalefeti ağırbaşlılığı ile etkilemekte ve hücumlara tahammül etmekte. - Gençleri fikri münakaşa yapmayan milletler ilerleyemez. Cereyan eden olaylarda gençliğin yaptığı hareketin fikri olarak başladığına kaniyim. Sonradan dejenere olup, sokak kavgasına dönüşmesinin nedeni karşı tarafın fikri mücadele yerine kışkırtma ve hücumlarıdır. - Tiyatro. Darülbedayi dediğimiz ilk tiyatroyu kuranlardan biriyim. Avrupai bir sahnenin teşkili için Fransa'dan Antoine isimli bir tiyatrocu getirtilmişti. Sanatçı seçiminde Türkçe anlamamasına rağmen Muhsin Ertuğrul'u çok beğenmişti. Sonradan adı değişerek Şehir Tiyatrosu oldu. Bugünkü artistler Avrupa'dakilerle boy ölçüşebilir. Tercüme edilmiş birçok oyun seyrettim. Bu piyesleri Avrupa'da seyretmiştim, fakat buradaki kadar güzel değildi. - Dilde, şiirde ilerleyiş var. Nazımda bir başkalık var, yeni şairlerden çok ümitliyim. - Bence, büyük aşamalar olmamıştır. Atatürk'ün ölümünden sonra memlekette bir devrin bitip bir yenisinin doğduğu söylenirse de ben sadece biten bir devir görüyorum... Tüm güçlükleri, bize endişe veren olayları, Atatürk'ün ölümüyle doğan boşluğa veriyorum. Bir tarihi gidişin çöktüğünü, durduğunu, daima yerinde tepinen bir harekete dönüştüğünü ifade etmek isterim. Bugün okuryazarlar ve politikacılar arasında Atatürk'ü, yaptıklarını, yapmak istediklerini tam anlamı ile bilenlerin sayısı çok az. Ölüm yıldönümlerinde onun büyük bir kumandan, büyük bir inkılapçı, kısaca herşeyin en büyüğü olarak tanımlarlar. Fakat kimse yaptıklarının dünya tarihindeki yerinden söz etmez. Oysa, dünya tarihinde köklü bir değişimdir O'nun gerçekleştirdiği. Esaret devrini sürdüren büyük sermaye Avrupa'sının sömürüsüne son vermiş, o devrin haksızlıklarını önlemiştir. Ondan sonra bu hareket yeniden durmuştur. Bir uygarlığın yıkılışı, çöküşü olarak telakki ediyorum bu durumu. - Fecr-i Ati topluluğu o devir için gerekli bir değişimdi. Evet, kapanan devrenin yerine yeni bir devre açıldığını söyleyemem. Edebiyat-ı Cedide'nin ileri gelenleri Tevfik Fikret, Halit Ziya ve arkadaşları idi. Garp edebiyatını benimsiyorlardı. Halit Ziya daima, "Biz şarktan doğma güneş yerine, batıdan doğan güneşi temsil ediyoruz Edebiyat-ı Cedide ile derdi. Onların bu sözlerine çok müteessir olurduk. Bu nedenle Fecr-i Ati topluluğunu kurduk. O devirde, memleketin öteki yerleri edebiyata girmeye layık değilmiş gibi, romanların ve hikayelerin konuları İstanbul'da geçmekte idi. Bizim istediğimiz ise orijinal, milli bir edebiyat idi. Tanzimat devrinden bu yana emeklemekten kurtulma çabası başlamıştır. Yenilik diye ifade ettiğimiz hareketin mutlaka Batı Avrupa'nın arkasından gitmesi, onu izlemesi gerekmez. Politikada bile bu hata işlenmiş ve sürdürülmektedir. Oysa Avrupa medeniyetini doğuran kaynağın neresi olduğunu biliyoruz. Bugün eğer Fransa, İngiltere ve Almanya bizim fikir rehberimiz gibi hep önümüzde yürümekte ise, bunun sebebi, bu adlarını gelişigüzel saydığım milletlerin de rehberleri olabileceğini düşünmediğimizdendir. Eğer Tanzimat dediğimiz devirde bu hakikat anlaşılmış olsaydı, bugün biz de Avrupalıların arkasında değil, yanısıra yürümekte olduğumuzu görecektik. Bizim kaynağımız Akdeniz, Akdeniz masalları olmalı idi; kaynağın sızıntıları değil. Bütün bunları geçmiş birer kültür hadisesi olarak bir tarafa bırakıyorum. Bugünkü durum bu kültürün doğurduğunu da silmiştir. Adına teknoloji denilen kültür dışı bir akışın içindeyiz. Bunu anlamamız gerekir. Aksi halde batan bir medeniyetin arkasında yeni bir tanzimat devri başlayacak. - fleuraris liked this - edebiyatsoylesileri posted this


Türk edebiyatının en güçlü ve özgün kalemlerinden Tezer Özlü, 43 yıllık hayatı boyunca yaşamın anlamını aradı; bu arayışını Svevo, Kafka ve Pavese'nin izlerini sürerek, Yaşamın Ucuna Yolculuk kitabıyla romanlaştırdı. Kitaplarının adlarından oluşan sözcükler bile iç dünyasını özetliyor: Çocukluğun soğuk geceleri, eski bahçe, eski sevgi, kalanlar, bir intiharın izinde, yeryüzüne dayanabilmek için, zaman dışı yaşam. Bazı yazarlar vardır ki daha ilk cümlelerinde, okuyucusuna kadife yumuşaklığında ama demir sertliğinde bir yumruk yemiş hissiyatı verirler. Böyle bir yazar ile karşılaşmak tehlikelidir zira o anki ruh halin ve yaşın itibariyle seni, kendi uçurumlarına sürükleyebilir. Sade bir yalınlık içinde, sanki uyuyormuş izlenimi veren cümleler kafana ve kalbine sert darbeler vururlar. Tezer Özlü, 10 Eylül 1942'de gece yarısını birkaç saat geçe Simav'da dünyaya geldi. Çocukluğunun geçtiği Ödemiş'te ise bir gün ablası Sezer ile, ki Tezer ona Süm derdi, kentin yollarının nerede bittiğini, dünyanın ne kadar büyük olduğunu merak ettiler. El ele kentin dışına kadar yürüdüler. O zaman başladı Tezer'in dünyayı keşfetme arzusu. Öğretmen bir ana babanın üç çocuğunun en küçüğüydü. Ağabeyi Demir, İstanbul'da Kabataş Erkek Lisesi'ni kazanmış yatılı okuyor ve tatillerde ailenin yanına geliyordu. Sonra babası ile Süm İstanbul'a taşındılar. Annesi ile Tezer Gerede'de bir kış daha kaldı. Bu arada ağır bir bronşit geçirdi. İlerde hep hastalıklardan dert yanacaktı zaten. Anadolu'nun Tezer üzerindeki etkilerini anlamak için oraları bilmek ve anlamak lazım. Kışların soğuk geçtiği, okula kızakla gidilen, öğretmenlerin öğrencilerin kafasında bit aradığı ve bulduğunda dövdüğü, yazların ve doğanın canlılığı ile geldiğini bildirdiği, meyvenin dalından yendiği, sütün kaynatılıp içildiği Anadolu köylerdi. Bu uçsuz bozkırlardan sonra İstanbul. Annenin tayini ile birlikte Tezer de İstanbul'da ablası ile beraber 29 Ekim İlkokulu'na gitmeye başladı. Gümüşsuyu'nda Teknik Üniversite yurdunun müdürü olan baba ile aynı yerde lojmanda oturuyorlardı. Sonra Fatih'te bir eve taşınıldı, karşılarında gecekondular vardı. Beyoğlu ile ilişkisi bu dönem başladı ve Demir'le ilk kez sinemaya gidişi de yine bu dönem oldu. Abla ve kardeşin okul hayatları, bir yıl arayla, Avusturya Kız Lisesi St. Georg'da devam etti. Cumhuriyet coşkusunu doya doya yaşayan, İstiklal Marşı çalındığında evde bile olsa hazır ola geçen bir baba, namazına düşkün, yaşadığından fazlasını istemeyen ve soğuk günlerde kızları salonda leğende yıkayan bir babaanne. Aralarındaki uyumsuzluk sezilen bir anne ile baba. Rahibelerin karşıladığı, erken gidildiğinde sabah ayinlerinin izlendiği, Alman dilinin öğretilmesi için çaba harcanan bir okul. Bu iki dünya arasında yaşadığı çelişkiyi Tezer ileriki yıllarda 'şok' olarak açıklayacaktı. Bu şoktan çıkış ise ağabeyi ve onun edebiyatçı arkadaşları, Süm ve okuldaki en yakın arkadaşı gönenç Ertem nam-ı diğer Gümk ile oldu. Hep birlikte edebiyatın koruyucu kalkanına sığındılar. Tezer, Dostoyevski'nin nihilist acısını seviyordu. Zaten her zaman acı çekenlere yardım etmiş, onların yanında olmuştu. Hayalet, 17 Eylül 1975'te kırk altı yaşında kırk altı kilo olarak akciğer kanserinden boğularak öldü. Lise yıllarında okulun gönderdiği kampla Viyana'yı gördü. Ertesi yıl sınıf arkadaşı Güler ile Almanya ve Hollanda. Bu sırada aklına okulun gereksiz olduğu düştü. Okul ona ikinci bir dil, ikinci bir yaşam vermişti. Son sınıfta okulu bırakarak Almanya'ya gitti. Oradan Süm ile Paris'e geçti. Paris'e vardıklarında sağanak bir yağmur vardı ve Monteparnasse'daki Cafe Select'e sığındılar. Biraz sonra içeri Güner Sümer girdi ve üç aylık Paris macerası başladı. Güner ile Tezer'in Paris'te başlayan ilişkisi Türkiye'de de devam etti. Güner evlilik düşüncesindeydi ve bunu Ankara'da yaşayan kız kardeşi Adalet Ağaoğlu ile Tezer'in ağabeyi Demir'e mektup ile bildirdi. Süm ile Tezer, Paris'ten Almanya'ya, Stuttgart'a döndüler, paraları bitmişti. Geri kalan zamanda ne kadar çalışsalar da yol parası biriktiremezlerdi. Her yaz tatilini İtalya'da geçiren anneleri dönüşte kızlarını topladı ve beraber İstanbul'a döndüler. 1964 yılında Güner Sümer ile evlendi ama ileriki yıllarda bu evlilikten hep yakındı. Unutmadan, Tezer babasının isteği ile liseyi bitirmek için o sene Alanca eğitime geçmiş olan İstanbul Erkek Lisesi'nin sınavlarına dışardan girdi ve kolej kısmı öğrencileri ortaokulda oldukları için lisenin 1 numaralı diplomasını aldı. Ankara'da Kafka ile uğraşırken Sezer'e manik-depresif tanısı konuldu. İlerleyen yıllarda sağlığı bozulduğu belli sürelerde kaldığı klinik maceraları böyle başladı. Buralarda sadece sabahları hastalara beş dakika bakan sonra özel muayenelerine giden doktorlar, hastaları gelen misafirleri önünde soyunduran hemşireler, hastalarını cinsel yönden istismar eden doktorlar ve kaba kuvvet uygulayan hademelerle, insan onurunu küçük düşürücü davranışlarla karşılaştı. Elektroşok tedavisi gördü. İleride kendini iyileştirenin bu kliniklerden çıkamama korkusu olduğunu söyleyecekti Tezer. Güner Sümer ile ayrıldıktan sonra İstanbul'a döndü ve o zamanlar henüz genç bir sinemacı olan Erden Kıral ile tanıştı. İkisi 1968'de evlendiler. Tezer o günlerde çok mutluydu. Sonra 1973 yılında Deniz dünyaya geldi. Tezer'in Deniz Gezmiş hayranlığından kızının adını da Deniz koyduğunu biliyorduk ama o hiçbir zaman bu mücadelelerde yer almadı. Yine de o öldürücü elektroşok tedavilerinden birinde öleceğini düşündüğü sırada Ölüyorum, devrimci mücadeleyi bensiz sürdürün. diyordu. Sonradan ise Ne 12 Mart döneminde ne öncesinde ne de sonrasında devrimci mücadele içinde kendime bir yer vermiş değilim. Düşünce ve davranışlarım küçük burjuva özgürlüklerinin sıkıcı sınırlarını yıkmaktan öte bir anlam taşımaz demişti. Sevişmeleri severdi. Fakat doyum için değildi sevişmeleri bir arayış içindi, sevebileceği, onu sevecek saracak, bedensel tatminini ruhsal tatmine dönüştürecek birini arıyordu. Bazen de o insana iyilik yapmak, yaralarını sarmak için birlikte oluyordu. Anaç ruhluydu, tanımadığı birinin bile zarar görmesine dayanamıyordu. Hayatı boyunca insanlara zulüm edenlere 'faşist' dedi ve onlara karşı mücadele etti. Erden ile birlikte Arnavutköy'e taşındılar. Buranın güzelliği onu ölümüne kadar büyüledi. Uzaklarda olduğunda bile Arnavutköy'ü hatırlayıp, en çok orayı özleyecekti. On beş yıldır yazdığı ve çeşitli dergilerde yayılanmış hikayelerini Eski Bahçe adını verdiği bir kitapta toplayıp 1978 yılında yayımlattı. 1981 yılında DAAD'dan aldığı sanatçı bursu ile Deniz'i de alarak Almanya'ya gitti. Artık Almanca düşünüyor, yazılarının bir kısmını Almanca yazıyordu. Pavese'nin, Kafka'nın ve Svevo'nun izini sürdüğü Bir İntiharın İzinde isimli kitabını Almanca yayımladı ve 1982 yılında Marburg kenti edebiyat ödünü aldı. Kitabı daha sonra Yaşamın Ucuna Yolculuk adıyla Türkçeye çevirdi. Ferit Edgü'nün Hakkari'de Bir Mevsim romanından Erden Kıral'ın çektiği film Tezer'in de gayretleri ile Berlin Film Festivaline sokuldu ve Gümüş Ayı ödülünü kazandı. Bu yıl ayrıca Tezer çok sevdiği yazar Peter Weiss'le tanıştı. Bu tanışma onun için yılın en büyük artısıydı. Ağrıları yavaş yavaş yine su üstüne çıkmaya başlamıştı bu aralar. Yeşil bir kumaştan bir ceket Tezer'in ilgisini çekti. Böyle bir ceket giyen kişi ile tanışmalı diye düşünerek Hans Peter Martin ile tanıştı ve hayat arkadaşını bulmuş oldu. Ölümüm bu benim, kafatasım diyordu Hans Peter için. Erkeklik gururu olmayan, kendini tamamen sevdiği kadına adayan bu genç adamla tanışınca Erden'den dostça ayrılmaya karar verdi. Boşanma sıkıntılı geçti. İstanbul'a gelmişler ve evlenmek için başvuru yapmışlardı ama bir kadın yazarın kendinden on yaş küçük bir erkekle evlenmesi bürokratlara garip göründüğünden iki sene evlilik işlemleri hep yokuşa sürüldü. Sonunda Hans Peter'in memleketi İsviçre'ye gidildi ve hiçbir sorun ile karşılaşılmadan evlenildi. Tezer o gün İsviçre pasaportunu aldı. Onun için ülkelerin, sınırların, dinin, dilin önemi yoktu. O insanları seviyordu ve insanların hayatını zorlaştıranlara karşı öfke duyuyordu. Türkiye'deki siyasi çalkantılar üzerine İsviçre'de yaşama kararı aldılar. Tezer İsviçre'de bir sabah koltukaltında ve göğsünde yumrular buldu. Kanser dedi doktorlar ve alınmasını istediler. Önce karşı çıktı. Yakın arkadaı, sırdaşı Leyla Erbil'in tavsiyesi ile Paris'te bir hekime gidildi. Doktor da Tezer gibi düşünüyordu ve göğsün alınmasına karşıydı ancak kazanan İsviçreli doktorlar oldu. Ameliyattan sonra kendini iyi hissedince Kıbrıs'a gitti Tezer ve Hans Peter. Gerçi Tezer ben geçen sene öldüm ama kimse daha anlamıyor diyordu ya Kıbrıs'ta çekilen resimlerde yüzü hiç net çıkmadı. Hep siluet halinde hep bir hayalet gibiydi. Yılbaşında Zürih'e dönüldü. Baş ağrıları dayanılmayacak boyuttaydı. 18 Şubat günü hastaneye kaldırıldı ve orada bedenen öldü. Cenazesi 25 Şubat 1986 günü sağanak yağmurun altında Aşiyan'a defnedildi. Seninle birlikte Tezer Özlü'nün peşinden sürdüğümüz iz burada bitiyor ama kendi başımıza süreceğimiz izler devam edecek bunu biliyorum. Bir gün çok sıkılırsan, içinden isyan etmek, haksızlıklara karşı çıkmak gelirse, insanların iyiliğini istersen ya da gerçekten sarsılmak, uyuduğun uykudan uyandırılmayı arzu edersen kendine kadife yumuşaklığında, demir sertliğinde bir yazar bulmanı ve onun izini sürmeni tavsiye ederim.


Venezüella'da yaşamış ilk yerli kabilelerin inanışlarına göre kadın ile erkek düşlerinde Tanrı'nın kendilerini düşlediğini gördüler. Bu düşte ikisi de bir yumurtanın içindeydi. Tanrı, yumurtanın içinde kadınla erkeği düşlediğini görünce yumurta gerçekten oluverdi çünkü düşleyen Tanrı idi ve o ne isterse olurdu. Yumurtanın içindeki kadın ile erkek dans edip, şarkı söylüyorlar ve yumurtanın içinden çıkmak istiyorlardı. Sonra Tanrı yumurtayı kırmaya karar verdi ve ikilinin birlikte yaşayıp öleceklerini, ardından tekrar hayata gelip öleceklerini ve bunun böyle devam edeceğini söyledi. Bu mit yüzyıllar boyu nesilden nesile aktarıldı. Kolomb'un Amerika'yı keşfinden ve Amerigo Vespuci'nin buranın yeni bir kıta olduğunu söylemesinden yıllar sonra 3 Eylül 1940 günü Uruguay'ın başkenti Montevideo'da bir çocuk her Uruguaylı bebek gibi 'gol' diye bağırarak dünyaya geldi. Latin Amerika'nın bu küçük ülkesi başta futbol olmak üzere pek çok alanda bölgesinin ilklerini gerçekleştirmiş bir yerdir. İlk Dünya Kupası'nın yapıldığı ve kupayı ilk kazanan ülke olması bebeklerin neden gol diyerek bağırdığını biraz daha açıklar sanırım. 3 Eylül'de doğan Eduardo Hughes Galeano da her Uruguaylı çocuk gibi futbolcu olmak istiyordu. Ancak, top oynadığı zamanlar normal bacağı yokmuş da sanki tahta bacakları varmış gibi oluyordu. Futbolcu olamayacağını anlayınca sahada yaratamadığı mucizeleri kağıtların üstünde yaratmaya karar verdi. Galeano'nun babası ise kendi alnının teri ile ve arada bir oynadığı futbol bahisleriyle ekmeğini kazanan bir adamdı. Galeano her zaman babasını çok sevmişti ve adını değiştirmesinin nedeni olarak gösterilen oligark baba olduğu iddiasına hala çok üzülür. Bu boş söylentiye umarım inanmazsın. Resim yapmayı çok seven Galeano ilk siyasi karikatürünü on dört yaşındayken Sosyalist Parti'nin haftalık yayımladığı El Sol dergisine sattı. Yaşlı adam ise gençliğe özgü bu aptallığı yaşının olgunluğuyla karşılayıp, ne zaman elleri kaşınsa o zaman çaldığını, elleri kaşınmadığı zamanlar asla davula dokunmadığını söyledi. Bu sözlerin etkisi inanılmazdı. Hani bir olay yaşarsın ve aniden değişirsin. Esasında kendinsindir ama büyümüş, değişmiş, aydınlanmış bir halin vardır. İşte yaşlı adamın sözleri Galeano'yu böyle etkiledi. O günden sonra elleri kaşınmadıkça yazmamaya çalıştı. ilk atıldığı dönemler fabrika işçiliği, banka memurluğu, yazı inanmadığı düşünceleri temsil etmedi. Zaten yazı, inanmadığın düşünceleri yazmanı ve savunmanı asla affetmez, İnan bana yazının intikamı, intikamların en korkuncudur. Eduardo 1960'lı yıllarda Marca dergisinin editörlüğünü yapıyordu ve dergiye Mario Benedetti, Mario Vargas Llosa gibi Latin Amerika'nın önde gelen yazarları eserlerini gönderiyordu. 1973 yılında bir Latin Amerika geleneği olan askeri darbe ile Uruguay iktidarı askerlere teslim oluncaya kadar iki yıl da Epoca dergisinin editörlüğünü yaptı. Darbe ile birlikte tutuklandı ve bir süre sonra pasaportu verilmeden sınır dışı edildi. Ülkesinden bu ayrılışın üzerine Arjantin'e gitti. Arjantin yıllarından önce sana anlatmak istediğim bir kitap var. bir kitap, Latin Amerika'nın Kesik Damarları. Eduardo serbest gazetecilik yaptığı ve geçinmek için bazen Arıların Cinsel Yaşamı gibi kitapların editörlüğünü üstlendiği dönemde Montevideo Üniversitesi'nin de basım bölümünde çalışıyordu. Bu şekilde geçen dört sene oyunca geceleri kitaplar okuyarak ve bir olimpik havuzu dolduracak kadar kahve içip ayık kaldıktan sonra doksan günde kitabını yazdı. Latin Amerika'nın ilk keşfinden başlayarak önce Avrupa'nın sonra da Amerika Birleşik Devletleri'nin nasıl sömürgesi haline geldiğini, doğal zenginliklerine karşı gitgide nasıl fakirleştiğinin anlatıldığı kitap kısa zamanda bir efsane haline geldi. Bu arada Galeano içtiği onca kahveden sonra kahveye alerjik tepki vermeye başladı ama sonradan yendi. Hala iyi kahve içer. Askerler kendilerine karşı yapılan bu davranışı hiç hoş karşılamadılar ve dergi çalışanlarının bir kısmını öldürdüler, kimisini hapse atıp işkenceli sorgulardan geçirdiler. Bir kısmı ise kayboldu. Derginin sahibi konumundaki Fico Vogelius bir gün evinden alınmış ve şans eseri hayatta kalmıştı. Askerler onu işkenceli sorgulara tabi tuttular ve bu yüzden üst çenesindeki bütün dişleri kaybetmişti. açtığında Gelman neden sadece Latin Amerika tarihini yazacağını, Bu konuşmadan sonra Galeano tekrardan derin bir araştırmaya girdi ve sonunda üç ciltlik Ateş Anıları'nı yayımladı. Kitap, ilk mitlerden Amerika'nın keşfine oradan kolonyal döneme uzanır ve günümüz ile biter. Bu eser Latin Amerika'yı merak eden geçmişini iyice öğrenmek isteyenler için bulunmaz bir kaynak oldu. Galeano iyi bir tarihçi olduğunu gösterircesine her anlatısının sonunda kaynağını belirtiyordu ve inan bana sırf bu kaynakları okumak çoğu insanın bir ömrünü alır. Fico ile dergiyi çıkarmak için kolları sıvadılar ancak zor yıllar Fico'nun vücudunda çok hasar bırakmıştı ve şimdi de kansere yakalandığını öğrenmişti. Buna rağmen direndi ve 1986 yılının nisan ayında, derginin tekrardan çıktığının ertesi günü öldü. Latin Amerika'da sol partilerin iktidara gelmelerini yakından izleyen Eduardo çeşitli gazetelere yazılar yazıyor, gelişen durumları değerlendiriyor; diğer yandan futbolseverlerin başucu kitabı yapacakları Gölgede ve Güneşte Futbol için anekdotlarını bir araya getiriyordu. Galeano çoğu Uruguaylı gibi bu oyuna vurgundur ve sol düşünceli entelektüellerin futbolu hor görmelerinden hoşlanmaz. Bu konuda insanlığı seviyor ama insana paye vermiyorlar dediği entelektüellere karşı kendisini bir futbol dilencisi olarak gösteriyordu. İyi bir maç için Tanrı'ya yalvaran ve nerede oynanırsa oynansın bu maçı izleyip şükreden bir dilenci. halkların sesini tekrardan duyurmalarının mutluluğunu yaşıyor. Galeano her daim Latin Amerikalıların hafıza kaybı yaşamalarından yakınır ve bunu düzeltmek için tarihin parçalarını çıkarır. Bu parçalardan halkının, insanlarının bir şeyler alıp kendi belleklerine, kişiliklerine yerleştirmeleri için. Bir daha unutmamaları ve unutturmamaları için.


Bilim ve düşün adamı, eğitimci Ismayıl Hakkı Baltacıoğlu, Darülfünun Edebiyat Fakültesi'nde dekanlık, Darülfünun'da rektörlük yaptı. Cumhuriyet'ten sonra eğitim kurumlarının laikleştirilmesinin öncüsüydü. Yetmiş yıl önce yayımlanan Softa Başkaldırmış başlıklı yazısı ise güncelliğini koruyor. Ismayıl Hakkı Baltacıoğlu (1886 - 1978), eğitim alanında yetişmiş büyük bilim ve düşün adamıdır. İstanbul Darülfünunu'nu bitirdikten sonra akademik kadroya geçmiş ve müderris olmuş, Türk üniversite tarihinde çok önemli yeniliklere öncülük etmiştir. Darülfünun Edebiyat Fakültesi'nde dekanlık, darülfünunda eminlik yapmıştır. Baltacıoğlu, Edebiyat Fakültesi Reisi iken tarihte 'Darülfünun Grevi" olarak anılan ünlü öğrenci boykotu olmuştur. Boykotun amacı, Ulusal Kurtuluş Savaşı ve Türklük aleyhine yazı yazan ve konuşmalar yapan beş öğretim üyesini, üniversiteden uzaklaştırmaktır. Bu beş öğreticinin davranışları ne kadar yanlışsa, darülfünun özerkliği yönünden, bu kişilerin Edebiyat Fakültesi'nden uzaklaştırılmaları da o denli yanlıştır. Baltacıoğlu ve darülfünun, öğrencilerin bu isteğine karşı uzun süre direnmiştir. Ancak beş ay süren boykot sonucunda 1922 Temmuz ayında bu beş öğretim üyesi izinli sayılarak darülfünundan uzaklaştırılmıştır. Baltacıoğlu, Cumhuriyet'in ilanından on gün sonra Darülfünun Eminliği'ne atanmıştır. Atama, seçilen iki aday arasından yapılmıştır. Dolayısıyla Cumhuriyet'in ilk üniversite rektörü odur. Bu dönemde de ünlü 'Tramvay Olayı' olmuştur. O yıllarda Tramvay Şirketi'nin sahibi Belçikalılardır. Şirket, öğrenci indirimini kaldırınca darülfünun öğrencileri yürüyüş yapmışlardır. Rektör Baltacıoğlu, olay üzerine öğrencilerin yanına gitmiş ve eylemi desteklediğini ve öğrencilerin haklı olduğunu söylemiştir. Basına yaptığı açıklamada da üniversite, lise yaşamının sakinliğine çekilemez diyerek üniversitede bu tür olayların doğal karşılanması gerektiğini vurgulamıştır. İstanbul Üniversitesi'nin bahçesindeki ağaçlar onun tarafından dikilmiştir. Yine bu sırada 'üniversitede dans olayı' denilen bir olay olmuştur. İki kız öğrencinin Türkiye'yi ziyaret eden Macar iki öğrenciyle dans etmesi, o günlerin azgın gericileri tarafından 'olay' haline getirilmiştir. Baltacıoğlu, bu olayda da dansçı öğrencilerden yana tavır takınmıştır. 1914 yılında açılan Kız Üniversitesi'ne öncülük edenlerin başında yine Baltacıoğlu bulunmuştur. Aradan beş yıl geçtikten sonra kız-erkek birlikte aynı derslikte ders görülmesini üç arkadaşıyla birlikte başlatmış ve kız üniversitesinin kapanmasını sağlamıştır. Türk kızları üniversite yaşamları yönünden Baltacıoğlu'na ve arkadaşlarına çok şey borçludurlar. Ismayıl Hakkı Baltacıoğlu, tepkici, özgürlükçü ve ulusalcı bir insandır. Onun bu yapısı zaman zaman Cumhuriyet yöneticilerinin hoşuna gitmemiştir. Bu yüzden olmalı ki 1933'te üniversite kurulurken tasfiye edilenlerin arasında kalmıştır. Kamu vicdanının tasfiyeye uğramalarını sindiremediği üç kişiden biridir. Atatürk döneminde böyle bir haksızlığa uğradığı halde her zaman ileri bir Atatürkçü ve aydınlanmacı olmuştur. Hasan Ali Yücel de anılarında, Beni en çok hocam Baltacıoğlu etkiledi demiştir. Ismayıl Hakkı Baltacıoğlu'nun yazısı: Softa Başkaldırmış! Softa başkaldırmış, ortalığa saldırıyor! Softa Türk inkılabına saldırıyor, softa Kemalistlere saldırıyor, softa Mustafa Kemal'e saldırıyor! Softa laiklere dinsiz diyor, Kemalistlere komünist diyor, Atatürk'e bozguncu diyor! Dini, imanı, Müslümanlığı, ticaret metaı imiş gibi kullanan, kendi çalışmayıp asalaklar gibi başkalarının sırtından geçinen, kendinden olmayan herkese 'dinsiz, gavur, komünist' diyen din düşmanı, iman avcısı, Müslümanlık vurguncusu, komünist yardakçısı softa! Padişahların dalkavuğu, halifelerin kölesi, medreselerin gediklisi, kara kaplı kitabın bekçisi, yosun kafalı, baykuş suratlı, şom ağızlı softa! Kuvvet görünce sinen, meydan bulunca başkaldıran, inkılap çağlarının yaltak köpeği, bunalma çağlarının bozguncuları ardından giden, leş yiyen softa! Sağa bastın günah, yedin günah, içtin günah, resim yaptın günah, musiki dinledin günah, tiyatro seyrettin günah diyen zevk ve sanat düşmanı softa! Türk'ü Türk olarak ayrı ve ulu bir ulus olarak tanımayan, Türk'ü Arap'tan aşağı görüp, Araplaştırmak isteyen, Türk'ü ve Türkçeyi aşağılayan, her yerde Türkçe yerine Arapça koyan, Türkçeyi Arapça gibi söylemek için ağzını burnunu çarpıtan, Türklükten çıkıp Araplaşarak soysuzlaşan, Türk ve Türklük düşmanı, soysuz softa! Softa! Komünist, nasyonalist ne demek olduğunu bilmeyen, öğrenemeyecek kadar kalın kafalı olan softa! Türk oğlu Türk, Müslüman oğlu Müslüman Alevilere, Kızılbaşlara, Tahtacılara 'dinsiz, gavur, zındık' diyen, bu din ve soy kardeşlerimizin vicdanına, hürriyetine saldıran vicdan ve hürriyet düşmanı softa! Kadın düşmanı, gençlik düşmanı, ilim düşmanı, fen düşmanı, makine düşmanı, medeniyet düşmanı, ilerilik, yenilik düşmanı softa! Ey gerilik ve kulluk tarihinin tek başına kahramanı olan yobaz! Ey bilgisizliğin, görgüsüzlüğün, cansızlığın ve ölülüğün en büyük timsali! Ey yobaz oğlu yobaz! Başkalarının sırtından geçinmek için yaratıldın. Başkalarının derisine yapış ve derisini em!


Ermenice yazdığı öykü ve romanlarındaki kişilerin hepsi Türkiye'nin insanlarıydı. Bu yüzden yapıtlarının çoğunu Türkçe'ye çevirdi. Ama sadece Yalnızlar adlı romanı 1966 yılında Türkçe olarak basılabildi. 4 Ekim 1984 günü yitirdiğimiz öykücü, romancı, gazeteci ve çevirmen Zaven Biberyan altmış üç yaşındaydı. Genç yaşlarda yazarlık uğraşını seçen Biberyan, özellikle 1966 yılında İstanbul'da yayımlanan Yalnızlar adlı romanıyla tanınıyordu. Zaven Biberyan, 1921 yılında İstanbul'da doğdu. Liseyi bitirinceye kadar çeşitli okullarda okuyan Biberyan, öğrencilik yıllarından sonra genç yaşta geçimini sağlamak zorunda kaldı. Çeşitli işlerde çalıştı. Uzun yıllar gazetecilik yaptı. İngilizce ve Fransızca bilen Zaven Biberyan, çeşitli sözlükler hazırladı, ansiklopedilerin hazırlanmasında görevler aldı ve çevirmenlik yaptı. Türkçeye yirmiden fazla kitap çeviren Biberyan, özellikle Balzac, Gorki ve Jack London çevirileriyle dikkati çekti. Biberyan, yazarlık yaşamına Ermenice yazdığı öykülerle başladı. İlk öyküsü 1945 yılında İstanbul'da yayımlandı. Daha sonra çeşitli gazete ve dergilerde öyküleri yer aldı. Biberyan, öykülerindeki yalınlık ve gerçekçilikle ilk ağızda ilgileri çekti. İlk romanı Yalnızlar 1959'da çıktı. 1961'de en sevdiği öykülerini bir araya getirdiği Deniz adlı kitabı, bir yıl sonra da Yabancılar adlı ikinci romanı yayımlandı. Ancak Biberyan, Türkiye'nin insanlarını anlattığından yazdıklarının yalnızca Ermenice yayımlanmasını istemiyordu. Bu nedenle, yapıtlarının çoğunu Türkçeye çevirdi. Ama bunlar yayımlanma olanağı bulamadı. Ancak Yalnızlar adlı romanı 1966 yılında aynı adla İstanbul'da Türkçe olarak basılabildi. Zaven Biberyan, romanlarında ve öykülerinde, her kesimden insanı rahatça yansıtmayı başardı. Kişilerini genellikle çalışan kesimden seçti. Fabrika işçileri, dar gelirli memurlar, küçük dükkan sahipleri onun öykülerinin ve romanlarının kişileri oldular. Türkçe olarak da yayımlanan Yalnızlar adlı romanında, çeşitli kesimlerden insanların yaşadığı bir İstanbul semtinin birkaç günlük yaşamını dile getirdi, kendisini yutmaya hazır kentsoylu bir dünyanın içinde boğulmamak için çırpınan bir genç kızın acıklı sonunu anlattı. İkinci romanı Yabancılar'da ise, çalışarak geçimini sağlayan bir işçi kız ile kentsoylu bir delikanlının açmazlarını gerçekçi bir anlatımla sergiledi. Hemen bütün yazdıklarında birey - toplum çatışmasını işleyen Zaven Biberyan, öykülerinde de hep toplumsal sorunlarla boğuşan insanları anlattı.


Fecr-i Ati ve Servet-i Fünun akımının etkili isimlerinden, kadınlar ve aşk üzerine yazdığı şiirlerle tanınan Celal Sahir Erozan, ölümünden altı yıl önce, 46 yaşında, hayatını ve edebiyata bakışını anlatıyor. Edebiyatımda hiçbir zaman iddia sahibi olmadım diyen yazar bu uzun röportajda döneminin edebiyatını da değerlendiriyor. -Ne güzel kravatınız, Celal Sahir Bey! - Güzel, fakat ihtiyar işi. Fazla ciddi, fazla ağır. Annemin de şiirleri, eski usul şarkıları, gazelleri vardı. Şiir yazmak merakı eğer genetik bir şeyse bu bana annemden geçmiştir. 1896-1897'de esaslı olarak yazmaya başladım. Arada bir müddet bıraktım. Sonra tekrar yazdım. İlk yazım İrtika mecmuasında çıktı. Bu yazımı posta ile göndermiştim. Yayımlandığını görünce ne kadar sevinmiştim görseniz. Fakat arkadaş muzipliği bu ya. Gazeteye bu şiir çalıntıdır diye yazmışlar. Dergi bunu da yayımladı. Bunun üzerine ben kendimi savundum. Uzun mesele olduydu o zaman... O sıralarda birçok gazete çıkardı: Malumat, Musavver, Fennieden, Pul mecmuası vesaire... Bunları çıkaranların çoğu arkadaşımdı. Bunlardan başka bir aralık lisan mecmuası çıkmıştı. Bize vermişlerdi idare için. Orada da Fransızca şiirlerden filan tercümeler yayımladım. Sabah gazetesinde de birkaç hikayem çıktı. Mektepteyken asıl hevesim şiirlerimi Servet-i Fünun dergisinde yayımlatmaktı. Fransızcamı ilerlettikçe edebi zevkim artıyor, Servet-i Fünun edebiyatına eğilimimim artıyordu. Servet-i Fünun'a da bir-iki yazı yolladım. Yayımlanmadı. Sonra, o esnada Faik Ali Bey'le tanıştım. O, hapsolmuştu. Hapiste yazdıklarını Serveti Fünun'da Kahir imzasıyla neşretmişti. Bir gün o, Sadi ve ben konuşarak sokakta giderken, bir müstear isim aradığımı söyledim. Birimizin Sahir kelimesi aklımıza geldi. Galiba bunu bulan Sadi idi. Hepimiz beğendik. Ondan sonra Yapyalnız isminde bir şiirimi galiba Dr. Bafralı Yanko delaletiyle Serveti Fünun'a gönderdim ve yayımlandı. Yalnız üzerinde Tevfik Fikret bir kaç kelime düzeltmişti. Küçük yaşlarımdan beri, çevresine tepeden bakan tavırlardan pek hoşlanmam. Bu hadise canımı sıktı. Servet-i Fünun'da ilk eserimin yayımlanması gibi çok zamandan beri arzu ettiğim bir zevkin tadını bir parça kaçırdı. İkinci defa doğrudan doğruya, derginin başyazarı sıfatıyla Tevfik Fikret Bey'e yolladığım yazıya ilave ettiğim mektupta yazılarımın yayımlanması durumunda aynını muhafaza etmesini rica ediyordum. Lisanda öteden beri tercihim, mümkün olduğu kadar sade yazmak ve dilimizin içine lüzumsuz giren ve adeta imtiyazlı ve hakim bir vaziyet alan Arapça, Farsça kelimelerden kurtarmak idi. Fakat bir zamanlar taraftarları bulunan keskin tasfiyeciliğin aleyhindeydim. Bence makul tasfiye dilin ifade kabiliyetine zarar vermemekle, yararlı olmak bir zaruretti. Meşrutiyet'i müteakip Cenap Şahabettin Bey'in kardeşi merhum Ali Nusrat'ın Lisanı müzeyyen ve sanat unvanı ile Serveti Fünun'da neşrettiği makaleler silsilesi fırsatıyla bu husustaki fikirlerimi gene aynı mecmuada ve Lisanımız başlığı altında neşrettim. Meşrutiyet'in akabinde Türk Derneği kurulmuştu. Memleketimizde Türkçülüğün ilk kurumu olan derneğin kurulmasındaki maksat ve amacı net olarak bilen ve bilmeyen pek çok kişi bu çabaya dahil olmuştu. Bir müddet sonra ben de derneğe girdim ve ilk tavsiyem lisanın tasfiye meselesinde kuramla uğraşmaktan ziyade sade Türkçe ile, fakat aşırıya kaçmadan güzel eserler yazmaktı. Az müddet sonra Türk Yurdu mecmuası yayın hayatına atıldı. Onun da hem yazarları arasındaydım hem de yazı kuruluna girdim. Türk Yurdu'ndan sonra Türk Ocağı kuruldu. Onun da ilk üyelerindenim. Sonra da yazı kuruluna katıldım. 1. Dünya Savaşı öncesinde faaliyetine durgunluk gelmiş olan Türk Derneği'ni, Türk Bilgi Derneği unvanıyla geliştirmek girişiminde bulunduk. Hayalimiz Yurt ve Ocak'la beraber derneğin de etkisiyle Türkçülük akımının yaşayan kurumlarına sınırları belirli görevler vermekti. Türk Yurdu iç ve dış Türk aleminde, Türk Ocağı ise milliyetperverliği fikirlerini yayımlayıp bildirecek, Türk geçmişiyle ilgili konulara ait yerli ve yabancı yazarların yayın sahası olacak, Türk Ocağı bilhassa gençler arasında, milliyet fikir ve aşkını geliştirecek, dernek ise ayrıldığı muhtelif şubelerde uzmanlara inceleme yaptırarak Türkçülüğün her sahada bilimsel temellerini atacak, adeta müstakbel bir milli enstitünün nüvesi olacaktı. Türk Bilgi Derneği'nin organı olmak üzere nezaretim altında Bilgi Mecmuası çıkmaya başladı. Yedi nüsha çıktı. Manzum Fransız edebiyatında klasiklerden Jean Racine'in ve Moliere'in bazı eserlerini çok severim. Fakat bunların benim üzerimde sürekli bir iz bıraktığını düşünmüyorum. Romantiklerden Alfred de Vigny ara sıra hoşuma gider. Victor Hugo'yu sevmekle beraber tantanası beni yorar. Lamartine'i okurken bazen onun kanatlarını kim koparmış da bu kirli insanlar arasına atmış, diye düşünürüm. Fazla safiyeti ile benim üzerimde kendi cinsimden olmayan bir yaratık etkisi yapar. Musset için hislerimi bir cümlede toplayamam. Onu defalarla okuyacak kadar çok sevdiğim vakitler, olduğu gibi, hayatının düşkünlüklerini gösteren yazıları karşısında kızdığım zamanlar da olmuştur. Parnasiyenler arasında Theauphile Gautier ve Theodore de Banville, Catulle Mendes hoşuma gider. Sembolistlerin mübeşşiri olan Baudelair en çok sevdiğim şairlerden biridir. Verlaine'i, Albert Samain'i, Fenri de Regnier'e çok severim. Bu sonuncuyu bir romancı olarak da çok beğenirim. Yeni Fransız şiirinden ise çok bir şey anlayamıyorum. Fransız romancıları içinde Balzac'ı çok severim. Bütün eserlerini okudum diyebilirim. Yalnız söz aramızda kalsın, bu eserleri okurken içindeki bazı tarihi detayları ve betimlemeleri atlarım. Balzac da bazen realist bir yazarla bir parça Alexandre Dumas biraz da gazetelerin dizi yazarı karışır. İşte bu sonuncuda çok karıştığı sayfalar okumadan geçtiklerimdir. Zola'yı üslubundan hoşlanarak değil, fakat fayda gördüğüm bir alaka ile okurum. Maupassant en çok sevdiğim romancılardan biridir. Benim üzerimde büyük tesiri olmuştur. Düşündüğüm zaman doğamdaki kötümserliğin kaynağı biraz da onun eserleridir hükmünü veriyorum. Gustave Flaubert'in eserlerinden çok zevk alırım. Alphonse Daudet'nin romanları arasında bilhassa Jak, Pöti Şoz, Tartaren de Taraskon'u severim. Loti kanaatimce, bir romancı olmaktan ziyade bir şair ressamdır. Onun yazılarını okurken hem kaleminin sihri karşısında mest olur, hem de gösterişsizliğine kızarım. Aııatole France ince ve keskin mizahı ve zarif görüşü ile beni daima hayran etmiştir. İlk Fransız edebiyatını okumaya başladığımda Paul Bourget, Goncourt Kardeşler'in kitaplarını derin bir lezzetle okumuştum. Yeni Fransız romanlarından az ve birbirinden farklı eserler okudum. Pierre Benoit'nin çok hayal karışık romanları ilgimi çekmedi. Eserlerinden yalnız Alberi'i sevdim. Dekobra sadece hoşuma gidiyor. Kessel'i çok şayanı dikkat ve Mauriac'ın çözümlemelerini çekici buluyorum. Diğer dünya edebiyatlarında İngiliz şairleri arasında John Keats, Percy Bysshe Shelley'i ve yazılarına derin bir yakınlık duyduğum Mort'i severim. Charles Dickens'ın, Walter Scott'un eserlerini zevkle okudum. Shakespeare'in başta Antuvan ve Kleopatra ile Othello olmak üzere hemen bütün piyesleri ve az şayanı bahis görünmekle beraber çok kıymetli bulduğum şiirlerini pek beğenirim. Alman edebiyatının iki büyük dahisi olan Friedrich Schiller ve Goethe, bilhassa ikincisi bende hayran bir ilgi uyandırmıştır. Heine en çok sevdiğim, birkaç şair arasındadır. Empermezio" fikrimce aşk şiirlerinin en incelerindendir. Rus romancıları içinde en çok tutkun olduğum Dostoyevski'dir. Gogol'u çok severim. Fazla kopyacı bir fazilet hatibi olmadığı ve bir yabancı için çok cazip olmayan detaya girişmediği eserlerinde Tolstoy'u beğenirim. Deminden tiyatroyu şiir ve romandan ziyade sevdiğinizi söylemiştiniz. - Evet, edebiyat nevileri içinde tiyatro bana daima romandan daha çekici görünmüştür. Ve gariptir ki tiyatroyu görmekten ziyade okumayı severim; Edmond Rostant'ın Cyrano de Bergeracı manzum tiyatrolar arasında en çok zevk aldığım eserdir. Bunu dört-beş defa aynı hazla okudum. Üç defa tiyatroda ve iki defa sinema filminde gördüm. Yine de hasretim tamamen geçmemiştir. Aptal bir mevcudiyete özlem duyan cismani bir güzelliğin arkasına gizlenerek yalnız aşkının tılsımlı sesini işittirmek zevki ile yetinen çirkin Cyrano nazarımda en sevimli mazlumdur. Tiyatro eserleri hakkındaki zevk ve tercihim pek zıt eserlere ve yazarlardan yanadır. Faraza Bernstein'ı çok sevdiğim gibi Bataille'dan da fazla hoşlanırım. Celal Sahir Bey burada sözünü kesti. Teşekkür ederim, fakat biraz da bizimkilerden bahsetseniz. Abdülhak Hamit bence Türk şairlerinin en büyüğüdür. En çok sevdiğim eseri 'Makber'dir. Makber'i 30 kereden fazla okudum. Manzum tiyatrolar arasında en çok 'Nesteren' hoşuma gider, ruhumda mücadele eden iki müttezat hissi gösteren parçalar bir şaheserdir. 'Finten', Hamid'in hayalindeki genişliği göstermek itibariyle, dikkat çekicidir. Namık Kemal'i, şair, romancı ve piyes yazarı olmaktan ziyade, yazar sıfatıyla ve büyük vatanperver olarak kabul ederim. Kemal Bey'in makalelerini çok beğenirim. Yazıldıkları zamanı düşünerek dikkatle okumak insanı derin hayretlere düşürür. Fikrimce Şinasi büyük Namık Kemal manzumesinin parladığı devrin en kıymetli müjdecisi olan bir yenilikçidir. Recaizade Ekrem şair olarak hafızamda bir iz bırakmamıştır. Onu yalnız edebi yenilikçiliğin başında, edebiyatı, dersleri ve yayınıyla yerleştirdiği kuramlara hakim bir vaziyette görürüm. Yazıları içinde en çok sevdiğim üstadın kendisince bile iyi anlaşılıp takdir edilmemiş hususi bir kudretini gösteren Araba Sevdası romanıdır. Sami Paşazade Sezai çok verimli olmakla beraber kıymetli bir yazardır. Küçük Şeylerini pek lezzetle okudum. Sergüzeşt roman tarzının bugünkü gelişimi önünde tamamen geri planda kalmakla beraber onda bulaşıcı bir hüzün vardır. Muallim Naci, bence, devrinin şayanı dikkat adamlarından biridir. Eski vadiye fazla kapılmış olmakla beraber şiirlerinde deruni bir ateşin alevi gözüken parçalar az değildir. Ömer'in çocukluğu ne tatlı ve munis bir dille yazılmıştır. Öyle sanırım ki eğer Naci başka koşullarda yetişseydi, edebiyat tarihinde daha büyük bir yeri olurdu. Türkçeyi en doğru kullanan yazar odur. Ahmet Mithat'ı bir edebiyat adamı olarak anmak belki tartışmaya yol açabilir. Fakat millette değerlendirme zevkini uyandırmak konusundaki büyük hizmetini inkar mümkün değildir. Zamanında ne kişiler onun anlaşılması kolay olduğu kadar değerlendirmesi faydalı eserlerini okuyarak okuma zevki edinmiştir. Bu vadide Ahmet Rasim'i, onun çok kıymetli bir yoldaşı kabul ederim. Edebiyat-ı Cedide şairleri arasında nazıma o zamana kadar sahip olmadığı bir ifade kabiliyetini veren Tevfik Fikret'i beğenirim. Tevfik Fikret eğer duygularını dizginlemeden ortaya koysaydı belki daha büyük şair olurdu. Fakat o daha ziyade bir fikir şairi böyle şey de olur mu bilmem?- olmaya önem verdi. Sembolizm şiirinin hususiyetlerini turfanda bir mahsul şeklinde lisanımıza nakleden Cenab'ın şiirleri arasında pek sevdiklerim var. Cenab'ın nesrini de kuvvetli ve kıymetli bulurum. Fakat, manzum ve mensur yazılarında, Cenab'da bulduğum zayıflık da ender fikirler, müstesna hayaller ve sanatkarane gevezelik icatlarıyla ifade şekillerine olan tutkusudur. Onun yazılarının ekserisinde çok özenti bir özen kendisini gösterir. Halit Ziya, bence Türk hikayesinin temelini atandır. Lisanın mütemadiyen yürüyen gelişimine rağmen bugün bile onun eserlerini kafi bir zevkle okumak mümkündür. Fakat asıl kıymetlerini tesbit için zamanlarını göz önüne almak insafı gösterilmelidir. Edebiyatı Cedide hakkında verilen hükümlerden biri de Batı taklitçisi olmaktır ve bu suçlamaya en çok maruz olan yazar Halit Ziya'dır. Hikayeleri ile diğer pek çok romancımızın eserleri arasında Türk hayatına uygunluk açısından adil bir karşılaştırma yapılsa bu hükmün ne dereceye kadar gerçekleşeceği konusunda çok şüphedeyim. Mehmet Rauf bence yalnız 'Eylül' ve 'Siyah İnciler'i şöhretinin zirvesine çıkmış ve ondan sonra yazdığı yazılarla o tepeden adım adım aşağı inmiştir. Servet-i Fünun şairleri arasında Faik Ali ve Hüseyin Siret dikkate değerdir. Faik Ali'nin yazılarında eğer zihni yoran fazla hayal bolluğu ve anjamböman ifratının nazmın anlaşılması kabiliyetine verdiği zaaf olmasaydı, kıymetleri çok daha iyi bilinirdi. Hüseyin Siret ince bir his şairidir. Hani yeşil yapraklar içinde gizlenen küçük mütevazı çiçekler vardır. Onların güzelliğini görmek için üzerlerine fazla eğilmek lazımdır. Onun şiirleri öyledir. Süleyman Nazif, kudretinin asıl şaşaasını Servet-i Fünun sayfalarındaki yazılarında değil, daha sonra yazdığı makalelerde ve eserlerde göstermiştir. Onun hakkındaki izlenimimi en iyi ifade etmek için ruhların farklı görünümde hayata döndüğüne inansam- Namık Kemal onda tekrar dirilmiş derdim. Fakat o büyüklükte olmak için zamanı ile beraber dirilmek lazım gelirdi. Şiirlerini nerede ve nasıl yazdığını öğrenmek için sorduğum suale cevaben minder bulursam yere şilte koyar, minderin üzerinde yazarım. Bulamazsam masada yazarım diyen Celal Sahir Bey'in eski şiirleri içinde en çok sevdiği Buhrandır. Yeni yazıları arasında da Sevr Sözleşmesi imzalandığı zaman yazdığı Feryat adındaki manzume ile Emine'nin Türküsü ve en son yayımladığı Günün gecesinde düşüncelerdir. Alırım karşıma üç saksı karanfil dizerim, Bir uzak yerdeki yangın gibi seyreliyorum, Leyali sahiriyetin yazarı kumral bıyıkları ile koparırcasına oynayarak, hırçın bir çocuk gibi cevap verdi. - piriltii liked this - bir-siyah-oyku liked this - muhammedinannesi liked this - edebiyatsoylesileri posted this


41 yıllık yaşamına sığdırdığı Yenişehir'de Bir Öğle Vakti, Yürümek ve Tante Rosa gibi eserleriyle önemli ödüller kazandı. Yaşamında ve yazarlığında 12 Mart'ın derin izleri oldu. Kanatsız melek deyişini kesinlikle duymuşsundur. Ancak bu deyimin çıkışını, anlattığı hikayeyi biliyor musun? Pek zannetmem zira insanlar genellikle bu gibi deyimleri kısa ve mantıklı bir şekilde açıklamayı yeğlerler. Allah'ın yarattığı melekler kimi zaman insanlara özenir ve insan olmak isterler. Bazen de insanları o kadar severler ki, yaratıcının onlara bahşettiği gücün kurallarını biraz aşarlar. Bu gibi durumlarda, bir meleğin içinden gerçekten insan olmak da geçiyorsa hızla cennetten aşağı düşmeye başlar. Düşmekte olan meleği yere çarpmaktan kurtaran ise kanatlarıdır fakat onlar bu hızlı inişe dayanamaz ve bir süreliğine yok olurlar. Kanatları olmayan melekler, kanatsız melek de insan olarak aramızda yaşamaya başlarlar. Onların ömürleri çok uzun değildir. Bizden her zaman biraz farklı yaşarlar. Kanatları tekrar oluştuğunda da aramızdan ayrılırlar. Her şeyi bağışlayan Tanrı onların da bu ufak yaramazlığını bağışlar. Kanatsız melekleri dikkatli bakan herkes görebilir. Onlar bir sevgi hikayesi içinde olabilirler. Farklılıkları hemen göze çarpar çünkü alışılmış insanlara pek benzemezler. 30 Eylül 1936 günü Selanik göçmeni, mimar Mithat Yenen ile Alman asıllı eşi Annellese Rupp veya kocası için değiştirdiği adıyla Aliye Hanım'ın üçüncü çocukları Sevgi dünyaya gelir. Sevgi, İstanbul'da doğar ama küçük bir yaşta ailesiyle babasının işi gereği yeni kurulmakta olan şehre, başkent Ankara'ya gider. Bundan sonra da hayatının büyük bir bölümü Ankara'da geçer. Anne disiplinli bir kadındır. Sevgi ne kadar göstermese de disiplinli tarafını annesinden almıştır. Kolay kolay duygusallığa kapılmayan Aliye Hanım, yeni evin bodrumundaki kileri iki amaçla kullanır: Dönemin İkinci Dünya Savaşı yılları olmasıyla da bağlantılı olarak erzakların yığıldığı yer veya çocukların yaramazlık yaptıkları zaman cezalandırılmaları için kapatıldığı karanlık köşe. Aliye Hanım çocuklarını o kilere neden kapattığını sonradan çok net bir biçimde ifade eder, Sizin terbiyeniz için, sizi sevdiğim için yaptım. Gelecek yıllarda hapishanelere konacak olan Sevgi'nin ilk deneyimi işte bu kilerdir. 1940'lara gelinmiştir. Bayramlar özellikle Cumhuriyet Bayramları ayrı bir önemdedir. 'Yerli Malı' haftalarının yapıldığı, İkinci Dünya Savaşı sebebiyle Almanların pek de hoş karşılanmadğı zamanlar Yenen'ler için biraz zordur. Anneleri gibi sarı saçlı olan çocuklar yolda yürürken Alman, gavur gibi kelimeler duyarlar. Aliye Hanım da Türkçe konuşmaz. Mithat Bey ise ilkokula gitmeye başlayan kızlarının ayak ve bacakları zarar görmesin diye botlarını ve çoraplarını Almanya'dan getirtir. Diğer yaşıtlarından farklı olmaktan hoşnut olmayan çocuklar ilk olarak anneleriyle Türkçe konuşmaya başlarlar. Aliye Hanım Türkçe öğrenmek zorunda kalır. Türkçeyi gayet güzel öğrenen Aliye Hanım'ın aksan dışında bir sorunu yoktur. Artık konuşmalardaki yanlışları düzeltmeye, şiirler çevirmeye başlamıştır. Yenen'lerin en sevdiği yerlerden biri Gölbaşı'nda yaptırdıkları yazlık evleridir. Burası ileriki yıllarda özellikle damat adaylarının ter dökeceği bir yer olacaktır. İlkokuldan sonra Sevgi, ablası Gönül gibi Ankara Kız Lisesi'ne gider. Gönül derslerinde başarılı, uslu bir kızdır. Sevgi ise yerinde duramadığından saatlerce bir ders kitabının başında oturamaz. Hayatının hiçbir döneminde bunu becerememiştir. Arkadaşları bilirler ki Sevgi'den bir koltukta kitap okuyup beklenmesi istendiğinde, bir süre sonra o koltuk ters döner ve Sevgi dans etmeye başlar. Komünizm propagandası yaptığı gerekçesiyle Devlet Operası'ndan atılmış olan Ruhi Su, Ankara Kız Lisesi'nde hafta sonları türkü kursu vermeye başlamıştır. Sevgi de arkadaşı Jülide Gülizar ile bu kurslara katılır. Ancak bir keresinde Ruhi Su Muallim türküsünü öğretmek isteyince, ikili türkünün son kısmındaki turşu kursun fincana bölümünü Ruhi Su'yu işten atanlara atfen turşu kursun kerata olarak değiştirirler. Öğretmenleri kendilerinden kaç kez doğrusunu okumalarını istediyse de ikili türkünün bu bölümünü hiçbir zaman istenilen gibi okumazlar. Sevgi ile Jülide'nin arkadaşlıkları farklıdır. Sevgi yerinde duramayan, açık fıkralar anlatmayı seven, büyüklerin bile yüzünü kızartacak şeyler anlatan biridir. Ömrünün sonuna kadar da anlattığı neredeyse her olayda böyle muzır bir bölüm bulunur. 1952 yılında lise biter ve Ankara Üniversitesi Dil, Tarih ve Coğrafya fakültesinde arkeoloji okumaya karar verir Sevgi. Burayı seçmesinin esas nedeni, lise mezuniyetinden hemen önce tanıştığı, üniversitenin yakışıklı ve sevilen öğrencilerinden Özdemir Nutku'dur. Özdemir bir partide Gönül ile dans ederken yanlarına bir anda gelen ufak sarışın kız Gönül'e iyi dans edemiyorsun deyince Gönül gülümseyerek Özdemir'e kardeşi Sevgi'yi tanıştırmıştır. İlk başlarda edebiyattan ve sanattan konuşan ikili zamanla daha sık görüşmeye başlarlar. Bu arada Gönül, Doğan Öney ile evlenmiştir. Sevgi kendisinin de evlenip özgür bir hayat yaşayacağının hayalini kurar. Tüm yapacaklarına kendisi karar verecek, evini kendi istediği gibi döşeyecektir. Lisede yaşadıklarının aksine Sevgi üniversitede pek sorun yaşamaz ancak oradan da sıkılmaktadır. Ayrıca Özdemir ile aralarındaki aşk giderek büyümektedir. Sonunda ikili ailelerine evlenmek istediklerini açıklarlar. Ne var ki Nutku ailesi de, Yenen ailesi de ikilinin izdivacı için daha zaman olduğunu düşünmektedir. Aliye Hanım'ın Almanya'da olduğu bir dönem eczaneden aldığı aspirinleri yutan Sevgi bu şekilde ailesini kandıracağını düşünür. Akşama kadar eve gelen olmayınca ve mide bulantıları da başlayınca yakında oturan arkadaşı Sevim Dirimenler'e gider. Düşündüğü oyun biraz büyüse de istenilen sonuç alınmıştır. İkilinin nişanına izin çıkar. Ankara Golf Kulübü'nde yapılan düğünle evlenirler. Sevgi ilk evliliğiyle birlikte kendi evine taşınır. Her taşındığı eve kendinden bir şeyler katan, evi parçası gibi gören Sevgi ruhsuz mobilyalardan da ayrı durur. Evliliklerinin ilk yıllarında Özdemir, Georg-August Üniversitesi'nden tiyatro eğitimi için davet alır. Sevgi sevdiği adamla Almanya'ya gitmek için üniversiteyi yarıda bırakır. Sevgi için bırakmak sorun değildir. O sevdiği şeyleri yaşamak için bırakmayı göze alabilenlerdendir. Toplumun kadınlara yüklediği rolleri kabullenmez. Almanya'da ilk çocuğuna hamile kalan Sevgi, Türkiye'ye döner ve 17 Mart 1958'de oğlu Korkut doğar. Fakat doğum sırasında bebek ters geldiği için bir süre oksijen alamamıştır ve bu sebepten ilk başlarda tam tanı konulamasa da otistiktir. Özdemir bir yıl daha Almanya'da kalır, derslerini tamamlar ve karısıyla oğlunun yanına döner. Bu arada Sevgi ev kadını rolüne soyunmuştur. Kendisi pek istememiştir bu rolü ama alması gerektiğine inandırılmıştır. O yıllardaki sıkıntılarını ileride ilk kitabı Tutkulu Perçem'de görür okuyucu. Erdal Öz ve Ümit Serdaroğlu bir akşam Nutku'ların kapısını çalar. İkili, kafalarındaki edebiyat dergisi fikrinden bahsederler Özdemir'e. Özdemir o zamana kadar Maviciler olarak anılan grubun içinde yer almıştır. Sevgi de ilgiyle dinler konuşulanları ve Değişim dergisinin ilk sayısından itibaren Orhan Duru, Ece Ayhan, Edip Cansever, Özdemir İnce, Turgut Özakman gibi isimlerle birlikte yazar. Ne güzel suçluyuz biz hepimiz isimli ilk kısa öyküsü burada yayımlanır. Bu arada Max Frisch'in Andora ile Franz Kafka'nın Mezar Bekçisi oyunlarını Türkçeleştirir. Çevirilerinin ardından çıkan ilk kitabı o dönem fazla bilinmese de ağır bir eleştiri alır. Baba Mithat Bey kızının yazdıkları için İshal olmuş gibi yazmış der. Evlilikleri rutine girmişe benzeyen çift o sırada zorunlu bir ayrılık yaşar. Özdemir'in askere gitmesi gerekmektedir. Sevgi o dönem Dost dergisi ve Meydan Sahnesi'nden arkadaşları arasında hava alabilmektedir. Meydan Sahnesi tiyatroların yeterince özgür olmadığını ileri süren bir grup tiyatrocu tarafından, ki aralarında Adalet Ağaoğlu, Kartal Tibet, Mahir Canova gibi isimler vardır, kurulmuştur. Bu tiyatroda sergilenecek olan Zafer Madalyası isimli oyunda rol alır Sevgi. Karşısında ise İstanbul'dan gelmiş bir genç, Başar Sabuncu vardır. Başar ile arkadaş olarak başlayan ilişileri bir zaman sonra giderek ciddileşir. Askerden izinli gelen Özdemir, evde Başar'a ait eşyalar ve yazdığı aşk mektuplarını bulunca ikili avukatları araclığıyla boşanır. Sevgi artık bekardır ama kendisinden yaşça küçük sevgilisi İstanbul'a dönmek zorundadır. Sevdiği kadını arkasında bırakan Başar, onu görmek için ilginç yollar bulur. O dönemde İstanbul'dan Ankara'ya gazete getiren kamyonlar yolu beş saatte almaktadır ve Başar bunlarla bir anlaşma yapar. Kaçak yolcu olarak kimi zaman günübirlik Ankara'ya gelir. Başar, Cüneyt Türel ile Tarlabaşı'nda bir evde kalmaktadır. Arada Ankara'ya gidip gelirken bir gün Cüneyt arkadaşının tüm eşyalarını topladığını görür. Ne olduğunu sorduğunda aldığı yanıt ise Biz Sevgi ile birlikte yaşamaya karar verdik olur. Başar Ankara'yı pek sevmese de aşık olduğu kadın uğruna oraya gider ve iş aramaya başlar. Bu arada Gölbaşı'ndaki evde imtihana girmiş, istenilen özelliklere pek sahip olmasa da herkes tarafından sevilmiştir. Onu seven biri daha vardır, Korkut. İkilinin evlerine gelen pek ziyaretçi de yoktur. Bir akşam Turgut Özakman evine Adalet'i, Sevgi'yi, Şadan Karadeniz'i çağırır. Kendisi TRT Merkez Program Daire Başkanlığı'na getirilmiştir ve arkadaşlarına program sorumlusu olarak iş teklifinde bulunur. TRT'nin tarihinde altın yıllar olarak geçecek bu dönemde bulunulan iş Sevgi'yi rahatlatmıştır. İstediği gibi yaratıcı olabilecek, öykülerini ve hikayelerini yazacak zamanı vardır. Başar ile Korkut her gün evdedirler ve Başar, Korkut için bir babadan daha yakındır. İkili evlendikleri için çevredeki dedikodular da kesilmiştir. Bu arada ilk doğumdaki aksilikler yüzünden çocuk doğurmaktan korkan Sevgi, Başar'a haber vermeden kürtaj olmuştur. İlk kitabının çıkışından altı yıl sonra Tante Rosa gelir. Çocukluğundan beri duyduklarını, gördüklerini aktardığı kitabında yarattığı Rosa karakteri kendisi, annesi ve büyükannesinin bir birleşimidir. Rosa aynı Sevgi gibi gerektiğinde her şeyi arkada bırakabilen bir kadındır. Romanın bir başka coğrafyada geçmesi bazı eleştirmenlerin ısrarla üzerinde durduğu bir noktadır ama Sevgi bu kitabını çok sever. Zaten ölmeden önce de kitabının unutturulmamasını vasiyet etmiştir. O dönemde zorunlu bir ayrılık yaşanır. Başar da askere gitmek zorundadır. Askerliğini Ankara'da yapsa da, evde olmayışı Sevgi'yi bunaltır. O sıralar röportaj yapmak için görüştüğü Prof. Mümtaz Soysal'a aşık olur. Sevgi boşanmak istediğini söyler. Başar ilk başta bunu anlamaz. İkili boşansa da görüşmeye devam ederler. Ancak Mümtaz Hoca, Sevgi'den bir tercih yapmasını isteyerek uzaklaşır, çalışmalarına döner. Sevgi yanına geldiğinde artık kalbinde Başar'a ait bir yer yoktur. 1970 darbesi olmuş ve Mümtaz Soysal, Mamak Cezaevi'ne gönderilmiştir. Haftada bir, sadece çarşamba günleri on dakika görüşebilirler. Mümtaz Hoca Mamak'ta yatarken evlenirler. Bu arada Sevgi sıkıyönetim kurallarını ihlal ettiği gerekçesiyle Ali Elverdi mahkemesi tarafından tutuklanır. İhlal gerekçesi gece yarısı İsrail Başkonsolosluğu'nun önünde ışıklarda duran arabadan bir kadının Yeter diye bağırmasıdır. Bağıran Sevgi'nin arkadaşı Ela'dır. Bağırdığı kişi ise sevgilisi Mehmet. Bu olay üzerine Yıldırım Bölge Kadınlar Koğuşu'na götürülür. İki ay kalır. Çıktıktan sonra kocasını görmeye gittiğinde kendisine iki çuval kitap verilir. Koğuşta artık kitap bulundurulmayacaktır ve Mümtaz'ın kitaplarını eve taşıması gerekmektedir. Bu olayı bir restoranda Altan Öymen'e anlatırken orada bulunan iki muhbirin şikayetiyle orduya hakaretten tekrar hapse girer. Aynı dönemde Mümtaz da Yargıtay'ın kararıyla serbest kalmıştır. Yıldırım Bölge'de yaşananlar daha sonra aynı isimli kitaba konu olacaktır ancak orada geçen en unutulmaz anı, ilk evlilik yıldönümlerinde Mümtaz Soysal'ın yasak bölgeden hiçbir şey yokmuş gibi yürüyüp kendisini Sevgi'ye göstermesidir. Sevgi cezasının son döneminde Adana'ya sürgüne gönderilir. Adana'da bir yabancıdır. Herkes ona Alman'mış gibi Madam der. Tek sığınağı Yıldırım Bölge'den arkadaşı Mahiye Pekmezci'nin eşi, kayınvaldesi ve kayınpederinin oturduğu evdir. Sonra bir gece ev basılır. Karakolda üstüne asılsız iddialar yıkılmak istenir, tartaklanır ama o bütün bunlara karşı koyar. Cezası bittiğinde artık sevdiği adamla kavuşmasına hiç engel kalmamıştır. İkisi de büyük bir aile istemektedir. 1973 Aralık'ında Defne, 1975 Mart'ında ise Funda dünyaya gelir. Sevgi'nin iki kanadı tekrar çıkmaya başlamıştır. İnsanların çok disipinli, sevimli ama biraz agresif kısaca Alman dediği Sevgi esasında yerinde duramayan yaramaz bir melektir. Onu sakinleştiren kanatlarının biraz olsun çıkmasıdır. Ankara'da sol gruplarla eylemlere, gösterilere katılmaya başlar. O dönem yakın arkadaşı ve editörü Attila İlhan başta olmak üzere birkaç kişi ve Mümtaz Hoca kendisini uyarsa da dinlemez. Bir gün göğsünde bir sertlik hisseder. Hastanede kendisine ufak bir operasyon geçireceği söylenir. Uyandığında ise göğsü alınmıştır. Hastadır, tedavi olmaya başlar. Hala aynı neşe içindedir. Kitapları çıkmaktadır. 1974 yılında yazdığı Yenişehir'de Bir Öğle Vakti ile Orhan Kemal Roman ödülüne layık görülür. Ancak hastalığı ciğerlerine atlamıştır. İngiltere'ye gidilir. Burada TRT'den arkadaşı olan BBC'de çalışmaya başlayan Serpil Erdemgil'in vasıtasıyla radyo konuşmaları yazmaya başlar. Esasında istediği şeylerden biri yazı yazmak biri de Mümtaz'ın almayı sürekli ertelediği Conran'ın tasarladığı yazı masasıdır. Serpil ile birlikte alırlar. Aldığı ilaçlar yüzünden kapıyı açmak için evde sürünmesi gerekir. Giderek ağırlaşır ve Türkiye'deki akrabalardan yardım istenir. Pek umut yoktur Sevgi için, Abdi İpekçi'nin de yardımlarıyla 21 Kasım 1976'da uçakla İstanbul'a getirilir, ertesi gün kanatları eskisi gibi çıkmıştır ve uçmaya başlar. Biz onun uçuşunu göremedik. Tıpkı kanatsız diğer meleklerin uçuşu gibi. Ancak onlar her zaman çevremizdeler. Bize yardım ederken kimi zaman da muzırlık yaparak eğlenirken.


İlk oyunu için güzel ve korkunçtu, sonrakilerden biri için de insafsız bir komedi dedi. Büyük başarı sağladığı Look Back in Anger adlı oyunuyla düzeni bozdu. Gazetelerin onun hakkındaki kızgın genç adam nitelemesine ise insaflı ve güzel bir yanıt verdi. Anger'in vermek istediği genel duygunun bir düzeni. Osborne yirmidokuz yıl önce Chelsea'de doğdu. Gençliğinde, uzun süren hastalıklar öğrenim yapmasını engelledi. Bir süre gündüzlü okulu denedikten sonra, kendisinin ucuz diye nitelediği yatılı bir okula girdi. Onyedi yaşındayken tecim dergilerine atandıysa da bunun kendi acunu olmadığını anladı. Daha sonra Barry O'Brien'in gezi oyunu olan No Room at the İnn'iyle (2) ilgili olan bir arkadaşı, oyundaki çocukların belleteni olan Osborne'un işe girmesini sağladı. Birkaç ay sonra, yetkililer belletenlikten sahne yöneticiliğine geçen Osborne'un gerekli nitelikleri olmadığını anladılar. O'Brien topluluğundan ayrılınca John Osborne, gezi tiyatrolarına girmeğe karar verdi. Sırasıyla Brighton, Kiddenminster ve Huddersfield tiyatro topluluklarıyla çalıştı. Huddersfield'le çalışırken onyedi yaşında yazmaya başladığı ilk oyunu sahneye kondu. The Devil Inside (3) adındaki bu oyunu için Osborne güzel ve korkunçtu o diyor. Bundan sonra bir arkadaşıyla birlikte Ilfracombe'a giderek Saga Repertuar Topluluğu'nu kurdu. Bu topluluk Ilfracombe ve çevresinde, Havling adasında bir gecelik oyunlar oynuyordu. Sonunda bu da bitti ve Osborne işsiz kaldı. İşte bu sıralarda kendini oyun yazmaya verdi. Emeğinin sonucunu da Anthony Creighton'la birlikte yazdığı Personal Enemy (4) ile aldı ki bu yapıtı bindokuzyüzelliüçte Harrogate'de sahneye kondu. Osborne bu oyunu için epiycene verimli bir gazetecilik diyor. Bindokuzyüzellibeş temmuzunda Osborne, Look Back in Anger'ı Royal Court Theatre'da English Stage Company'e gönderdi ve bir sonraki ayda oyun sahneye konmak üzere satın alındı. Oyunun denenmesi başladığı sırada da bu topluluğa oyuncu olarak katıldı. Osborne daha önce Anthony Creighton'la birlikte, Epitaph for George Dillon (5) adlı bir oyun yazmıştı. (6) Son oyunu baş rollerini Laurence Olivier ve Dorothy Tutin'in oynadıkları The Entertainer'den (7) sonra Love in a Myth'i (8) yazmıştır. Osborne bu oyunu için insafsız bir komedi, tatlı, çürük bir Piece Rose demektedir. John Osborne bazı çevrelerde Kızgın Genç Adam olarak adlandırılmıştır. Bunun üzerine hiçbir anlamı olmayan ucuz bir etiket. İnsanları düşünmekten alıkoymak için gazetelerce düşünülmüş. İnsanların bunlarla münasebetlerini kesme zamanı geldi şimdi, rahatsız edici diyor. Kimse, şüphesiz ki bunu Bay Osborne ve oyunları için söyleyemez. 1) Look Back in Anger: Geçmişte Öfkeyle Bakış. Ankara'da Öfke adı ile oynamıştır. 2) No Room a the İnn: Otelde Hiç Oda Yok. 3) The Devil Inside: İçimizdeki Şeytan. 5) Epitaph for George Dillon: George Dillon İçin Epitaf. 6) Epitahp for George Dillon: 1957 yazında Royal Court Tiyatrosunda oynanmıştır. 8) Love in a Myth: Mit'te Bir Aşk.


İspanya İç Savaşı'nda faşistler tarafından 38 yaşında öldürülen Federico Garcia Lorca, şair, oyun yazarı, ressam, piyanist ve besteciydi. 1927 kuşağının sembol ozanlarından olan Lorca'yı aynı kuşağın ozanlarından Rafael Alberti anlatıyor. Yurt, Madrid'in biraz dışında, yine bir zamanlar orada kalmış olan Juan Ramon Jimenez'in, şiirlerinde Uzun Kavaklar Tepesi diye adlandırdığı yeşil bir tepenin üzerindeydi. Bu adı vermesinin nedeni, bahçeyi çevreleyen ve başkente su sağlayan bir kanalla kesilen kavaklıklardı. Yurdun gösterişsiz yatak odaları ve ağaçları, yüzyılın başlarından Lorca'nın karanlıklara gömüldüğü trajik 18 Temmuz gününe dek, yeni ve özgür bir İspanyol ruhunun ve bu ruhun yarattığı en iyi yapıtların ortaya çıkmasına katkıda bulunmuştu. Özgür eğitim kurumlarının ortaya çıkışıyla doğan, 14 Nisan Cumhuriyeti'yle önem kazanan kültürün çekirdeğini oluşturan bu öğrenci yurdu, en büyük İspanyol sanatçılarının beşiği olmayı sürdürmüştü. Garcia Lorca'dan önce burada kalanlar arasında Ramon Menendez Pidal, Antonio Machado, Juan Ramon Jimenez, Miguel de Unamuno, Ortega y Gasset ve Americo Castro'yu sayabiliriz. Federico, ailesi tarafından 1919'da bu yurda gönderildi. Madrid'e, -Granada rüzgarlarının ve ırmaklarının çok iyi bildiği gibi- kanının tek ve doğal eğilimini izleyen bir ozan olarak değil, bir öğrenci olarak gelmişti. Arada sırada kayıplara karışan bir felsefe, edebiyat ve hukuk öğrencisiydi. Ne var ki hukuk öğrencisi olmak korkunç bir şeydi onun için ve mezuniyeti ancak 1923 yılında, Granada Üniversitesi'nde gerçekleşecekti. Garcia Lorca'nın kaldığı ve şiirin vatanına dönüştürdüğü bu yurt, on yıl boyunca, İspanyol entelektüel yaşamında yeni adlar ortaya çıkarmış ve bu yeni adlar, yarımadanın içinde ve dışında ün kazanmış ve saygı görmüş eski ustaların yerini almaya başlamıştı. Malagalı ozanlar Jose Morena Villa ve Emilio Prados; o zamanlar bile olgun yaşta sayılabilecek ressam Salvador Dali; sinemacı Luis Bunuel ozanın şen odasını her saat dolduran hayran öğrenciler topluluğunu oluşturuyorlardı ve Federico'nun en iyi iletişim kurduğu dostlarıydılar. -ne acı, ne acı, Yapıtlarına aldığını hiç görmediğim bu eski, dostluk öncesi dizeler! Bunlar benim için yüzü ve bedeni olmayan bir ozanın, ağaçsız bir esintinin, nereden geldiği belirsiz bir fısıltının imgesiydiler. Bu görünmez ozanla ve şiirleriyle ilk tanışıklığım 1922 yılında bir yaz günü, Guadarrama Dağları'nda olmuştu. Acaba nasıl biriydi Federico? Onu gören ve konuşan var mıydı? Ne zaman tanıyabilecektim kendisini? O zamanlar bunun iki yıl sonra gerçekleşebileceğini bilmiyordum kuşkusuz. - Rafael Alberti... Federico, kahkahalar ve abartılı mimiklerle kesilen, tanımı olanaksız bir sözcük yığını içinde kucaklardı tanıştırılan kişiyi ve de tüm dünyayı. -Tanıyorum ben seni. Nasıl tanımam! İki yıl önce açtığın bir resim sergisine gelmiştim. -Bir yandan da sırtıma vuruyor ve soluk almamı engelleyecek derecede sıkıyordu beni-. Tabii ya! Murcia'da, La Verdad'da şiirlerini de okumuştum. Yalan mı? Söyle yalan mı? Granada'da yaşayan amcan sana 'Alberti, Küçük Alberti' derdi. Görüyor musun nasıl da biliyorum seninle ve ailenle ilgili her şeyi? Biz böyle konuşurken, öteki arkadaşlar kuşatmaya başlamıştı çevremizi. Bu öğrenciler, onun belki de tam anlayamadıkları şiirlerini daha sonra kahvelerdeki ve üniversitedeki edebiyat toplantılarında yineliyorlardı. O zamanlar Garcia Lorca ipince bir delikanlıydı. Alnı geniş ve uzundu. Siyah saçları bazan, Romancero'sundaki Antonio Camborio gibi alnına düşerdi. Teni esmerdi ve zeytinlikler açısından en zengin topraklar olan Endülüs'de çok kullanılan bir deyimle zeytin yeşiline çalıyordu. Yüzünde neşeli bir ifade yoktu ama ansızın kahkahaya dönüşebilen geniş bir gülümseme yayılıveriyordu hemen. Davranışlarında bir canlılık, bir sevecenlik vardı ve konuştuğunda, şiir söylediğinde, bir oyundan bölümler okuduğunda ya da piyano eşliğinde şarkı söylediğinde, dinleyicilerini sımsıkı kendine bağlayan büyülü bir hava yayıyordu çevresine. Garcia Lorca her yerde bir piyano bulurdu. Bu ahşap öğrenci yurdundaki konferans salonunda da kendisi için hep açık duran büyük bir kuyruklu piyano vardı. Eğer bugün hala duruyorsa, kapağını kaldırdığımızda, İspanya'nın yıllardan bu yana süregelen romans ve şarkılarını içinde sakladığına tanık olabiliriz. Federico'nun sesi ve elleri o piyanonun kapağı içinde gömülüdür hala. Yurdun, hanımeli kokusunun sardığı o pencere kenarındaki köşesinde duran kuyruklu piyano, Federico'nun büyük yeteneğini herkesten daha iyi anımsayacaktır kuşkusuz. Ah yurttaki güzel günler! Baharlarda ve yaz başlarında akşamüstleri ve geceleri piyanonun çevresinde toplanıp, İspanya'nın sayılması olanaksız gizli zenginliklerinin derin, hüzünlü, sabırsız ve neşeli tüm farklı seslerini, Lorca'nın derin ırmağından yükselirken duymak! Ulusal şiirimize, kendi kaynaklarımıza yönelmenin o coşkulu dönemi! Bazan yine o piyanonun başında, öğrenciler arasında yapılan zevkli folklorik yarışmalara -ya da sınavlara- tanık oluyorduk. -Bu şarkı nereden, bilin bakalım! derdi Federico, bir yandan da dizeleri okurken: - Ay, ay! Eski şarkı ve romanslarımıza giderek artan bir tutkuyla sarıldığımız o ilk yıllarda, bunların çıkış noktasını bilmek pek güç bir iş değildi bizim için. -Bu Salamanca bölgesindendir diye yanıtlardı orada bulunanlardan biri. -Evet, bayım. İyi bildiniz diye onaylardı Federico, yarı ciddi yarı şakacı bir tavırla. Yine zaman zaman, bahçedeki kavakların ya da zakkumların altında şiir yarışmaları veya yeni şiirlerle ilgili söyleşiler yapılırdı. Ve ben ilk kez orada, gençliğin verdiği ürkeklikle, Marinero en Tierra'dan parçalar okumuştum. Arada sırada bazı yabancı ozanların, Paul Valery, Claudel, Aragon, Eluard, Teixeira de Pascoaes gibi yabancı ozanların sesleri de karışırdı bizim seslerimize. Federico, sonsuz tatilde olan bir öğrenci gibi, yaz iyice gelip de şiirlerinde onca sözünü ettiği Granada ve Fuente Vaqueros'a gidene dek, yılın büyük bölümünü işte bu ortamda geçirirdi. Gittiği yerdeyse kendisini bekleyen, Madrid'in piyanosu ve kültür ortamı değil, avlu ya da sokaklarda çalınan ve şiirsel oluşumuna büyük katkıda bulunan gitarlardı. -Kuzenim, ağaçlar başlarını salladığına göre yakında fırtına çıkacak. Hoşçakal. Kuzenim. İşte öğrenci yurdundaki o ilk tanışmamızda, o aydınlık Endülüslü yüzüyle ve hiç bırakmadığı o çingene tavrıyla böyle vedalaşmıştı benimle. Federico Sevilla'da ya da Sevilla Federico'da! 1927'de, Cordobalı büyük ozan Luis de Gongora'nın üç yüzüncü ölüm yıldönümünün coşku içinde yaşandığı o yılda, kuşağımızın öteki yazarlarıyla birlikte Garcia Lorca ve ben de bu Endülüs kentine çağrıldık. Bizi orada buluşturan edebi bir toplantıydı ama, asıl çeken neden, büyük boğa güreşçisi dostumuz Ignacio Sanchez Mejias'dı. Edebiyata olan büyük tutkusu ve ilgisi nedeniyle bizi, Manzanares Irmağı'nın bomboş kıyılarından, Sevilla'daki Guadalquivir Irmağı'nın çiçekli kıyılarına çekmişti. Federico'nun şarkı ve romansları Sevilla'da büyük bir ün yaptı. O sıralar henüz yayınlanmamış olan Romancero Gitano'yu okuması müthiş ve neredeyse boğa güreşçilerindeki kadar bir coşku ve alkış tufanı yarattı. Endülüs'ün onurunu yücelten ve şiirlerinde sürekli olarak Sevilla'dan ve Guadalquivir Irmağı'ndan söz eden Lorca'nın bu tutkusuyla kendilerinden geçen dinleyiciler, kravatlarını ve ceketlerini çıkarıp ona atma çılgınlığına kapılacak kadar ileri gittiler. Endülüs kentleri arasındaki masum çekişmeyi ateşlendiren daha sarsıcı, daha şaşırtıcı bir şey olamazdı. Federico Romancesoru"sunu Sevilla'dan başlatmıştı! Bir boğa güreşinden söz ederken Sevilla'dan başlamak! Banamejili bir çingeneye, Cordobalı bir gence yeğlemişti bunu. Garcia Lorca'nın şiirsel amacı çok masumdu ve bölgesel çekişmelerden kesinlikle uzaktı ama, bu rastlantı, bir Granadalı'nın bu tutumu, kentlerini kıskanan Sevillalılar'ı sevinçten çıldırtmaya yetmişti. Bugün onu Alcazar'ın kıraç bahçelerinde, müzenin Zurbaran beyazlıkları önünde ve Santa Cruz bölgesinin kireçli labirentinde anımsamanın büyük hüznü! -"Don Fernando Villalon Daoiz, Endülüs'ün tek kitaplı ozanı. Federico ile Villalon hemen arkadaş oldular. Villalon öğleden sonra ikimizi kenti dolaşmaya davet etti. Sevilla'nın karışık sokaklarından, tehlikeli dönemeç ve virajlarından Fernando'nun kullandığı arabayla geçtik. Zavallı Garcia Lorca'nın yüzündeki dehşet ifadesini hiçbir zaman unutamayacağım. Arabalara olan korkusu ancak Pablo Neruda'nın, ya da, ... ya da benim arabalara olan korkumla kıyaslanabilirdi. Çünkü Villalon bize, gelecekteki şiiri El Kaos"un dizelerini okuyup açıklarken ellerini direksiyondan çekiyor, virajları çılgınca bir hızla dönüyordu. Yine aynı gece, Ignacio'nun şehir dışındaki "Pino Montana adlı villasında toplandık. Kahkahalar, bağırışlar, kucaklaşmalar, itişmeler, Federico'nun Fernando'nun Başarılarını kutlama yöntemleri olan tüm bu davranışlar, Sevilla'daki Giralda Kulesi'nden duyulabilirdi. Sığır çiftliği sahibi -ozan Sanchez Mejias'ın kendisini oturttuğu köşede Lorca'ya Murillo'nun tablolarını keşfetme konusundaki gizli gücünü, tatlı sularda deniz kızı avlayabileceğini, boğaların gözlerini yeşile dönüştürebileceğini, pınarların suyunu kurutabileceğini anlatıyordu. Ve bu sonuncuya onu inandırabilmek için, Jerez de la Frontera yakınlarında küçük bir köy olan El Cuervo"ya gidip kuruyan pınarları gözleriyle görmesini öneriyordu. Ah Ignacio'nun evindeki o güzel ve etkileyici gece! Dost ozanların, iyi insanların gecesi! Çok içtik o gece ve şiirlerimizi okuduk. Gongora'nın büyük yorumcusu Damaso Allanso, Don Luis Gongora'nın Primera Soledad adlı kitabından 1091 dizeyi ezbere okudu. Daha sonra Ignacio, gitarist Manuel Huelva ile birlikte Cante Jondo'nun en büyük dehalarından Manuel Torres'in geldiğini bildirdi. Manuel Torres'in güzel sesi yanında sözcükleri de çok şaşırtıcıydı. - Nereden buluyorsun bu sözcükleri? diye sordum. - Bazılarını ben uyduruyorum, ötekileri de arayıp buluyorum. Manuel Torres okuma yazma bilmiyordu ama şarkıcılığı kusursuzdu. Federico o yolculuktan yaralanmış, hatta yaralanmıştan da beter döndü. Ancak, güzelliklerden yaralıydı. İyi bir ozan olan Federico aynı zamanda kendisine gülmeyi de bilirdi ve bu olay onu çok eğlendirmişti. - Ama bu Dona Rosita ne kadar da numaracı bir kadın, Mariano! Ne kadar da numaracı! - Otuz iki, İrene, otuz iki! Ne harika! - Ne diyorsun, Mariano? diye sıçradı zeki karısı. - Köpek, İrene! Masanın çevresinde otuz iki tur attı! Her zamankinden daha çok! İnanılmaz, aynı ölçüde hüzün verici ve yorum gerektirmeyen bir olay. - Doğru mu, doğru mu söylediğin? Sessizce sorulmuştu bu soru ve az sonra, yalnız benim değil, bize yaklaşmakta olan herkesin sesi avluyu doldurdu. - Doğru mu, doğru mu? Hiçbirimiz inanmak istemiyorduk. Ancak o gece tüm kalemler büyük bir öfkeyle bu trajediyi haykırmağa başladı. İşte o günden başlayarak, Granadalı ozanın imgesi tüm dünyayı sardı. Romancero'sundaki 'beş dere olmuş kan çeşmesi' gibi yeryüzüne akıyordu. - Doğru değil, doğru değil. Hiçbir şey yapmayın. Hiçbir şey yazmayın. Federico'nun sağ olduğu ve bir yerde gizlendiği biliniyor. - Doğru olabilir mi? Yine bu küçük umut kırıntısı, Pen Kulüp Başkanı H. G. Wells'i Granada askeri valisini aramaya yöneltti. Verilen yanıt, sıradanlığıyla, kesin olanın en iyi kanıtıydı ve hiçbir kuşku bırakmıyordu. Kaba ve küçümser bir tonla şöyle demişti Espinoza: "Bu bayın nerede olduğunu bilmiyorum. Uzun bir süre, Garcia Lorca'nın, Sierra Nevada'nın güç ulaşılır bir bölgesinde veya bir konsoloslukta gizlendiği ya da İspanya dışında küçük bir İsviçre kasabasında olduğu fısıldandı kulaktan kulağa. Ancak gerçekten gizlendiği yer toprağın üstünde değil altındaydı. Ve yüreği orada, dünyaya yeşillikler katacak ve hiç solmayacak simgesel bir ağacın köklerini salıyordu.


Pen Club 1981 yılında Ahmet Telli'nin şiirini dikkate değer bulduğunu açıkladı. Almanya'da yayımlanan en önemli edebiyat dergilerinden Akzente dergisi ise Telli'nin bir şiirini yayımladı. Bu iki gelişmenin ardından Ahmet Telli, Bilim ve Sanat dergisinin sorularını yanıtladı. - Pen Club 1981 yılında yaptığı toplantıda, yazdığım şiiri dikkate değer bulurken, genç Türk şiirinin önemini koyuyordu ortaya diye düşünüyorum. Dünya yazarlarının bu yaklaşımı, şiirimizin düzeyinin, vardığın noktanın, üstlendiği görevi yerine getirmenin belirtilmesinden başka bir şey değildir. İnsana, insan onuruna sahip çıkışın farkedilmesidir bu. Aynı zamanda insanın öneminin vurgulanması, gözetilen estetik düzeyin de ortaya konmasıdır. Tıpkı, güzelden söz eden bir şiirin güzel olmasını istemek gibi... Tıpkı, emekten söz eden bir şiirin bir emeğin ürünü olmasını istemek gibi. Pen Club'ın 1981 yılında Türk şiirinin üzerinde durması, şiirimizin dünyayı kuşatan, insanlığa sahip çıkan bir sesi taşıdığı anlamına gelir. Benim şiirimi hazırlayan koşulların ve şair arkadaşların Türk şiirini vardırdıkları noktanın sunulmasıdır bu da. 1981'de şiirimizin dünyada söz sahibi olmasının sevincini yaşarken payıma düşenden mutlu oluyorum. - Sanatçılar, şairler dünyada doğal bir işbölümü yapmışlardır. Her birinin yürünecek bir yolu vardır. Varmak istedikleri nokta, hedefleri aynıdır ama. Her şair, Fransa'da, İngiltere'de, Federal Almanya'da, Kongo'da, Türkiye'de... nerede olursa olsun, tamamlanması zorunlu o zincirin bir halkası olmak görevini yüklenmiştir. Bu uğraşının temelini, insanı, insan onurunu korumak düşüncesi oluşturmaktadır. Soylu sanatçıların, şairlerin ölümüne yüklendikleri, yaptıkları bundan başka bir şey değildir. Ki bu yüzden çabaları güzeldir, saygındır. Akzente Dergisi ülkelerin edebiyatlarına sahip çıkarken üstlendiği görevi yerine getirmektedir. Ülkeler arasında diyalogun kurulmasından öte bir şeydir bu da. Eritre'deki şairler üstlendikleri görevi şöyle yapıyorlar demeye gelmektedir. Bana, dolayısıyla Türk şiirine yönelen ilginin temelinde bu yatmaktadır. Akzente Dergisi, insanlara Türk şiirinden haber verirken benden örnek seçmişse, şiirimiz adına onur duyarım. - Şiirlerdeki sesin şairlerin fiziki yapılarıyla bir bağ taşıyıp taşıyamayacağını tartışmak istemiyorum. Söylemek istediğim bunun ötesinde olacak. Şiirlerdeki ses, şairin yaşadıklarında, çektiği acılarda, sevinçlerinde, üzüntülerinde karşılıklar bulabilir. Etkimelerin ortaya çıkardığı bir tepkinin göstergesidir bu ses. Eli yanan birinin çığlığı neyi anlatır? Oğlunu yitiren annenin ağıtı ne anlama gelir? Öfkelenen kişinin bağırması hangi duyguları karşılar? Ve bütün bunlar yoğun olarak dünyanın nerelerinde yaşanıp gitmektedir? Böyle düşününce, insan onurunun ayaklar altına alınmasından ötürü duyduğum acıyla haykırışım şiirime ses olmuşsa, Kappert'in şaşırması doğaldır. - Söylediklerinizi, şiirimizin önemsendiği oranda sevinçle karşılıyorum. Bu aşamada, bizim insanın sahiplendiği şiiri gözden geçirdiğimde de öğrendiğim çok şey oluyor. Bir kez, okuyucunun ölçü alınmasından öte bir şeydir bu. Ve uvriyerizmle bir ilişkisi yoktur bunun, popülizm de değildir. Sosyal bir dönüşüme, toplumsal bilinç sıçramasına bağlanabilir bu ilgi. Artık insanlar şairleriyle omuz omuza yürümek istiyorlar. Acılarını, sevinçlerini bölüşen sanatçıları gözetiyorlar. Onlara anlatmak, öğretmek istekleri, bir öğrenme isteğinin gerilimine de taşıyor. Ortaklaşa yazılandan yana olduğunu duyumsatırken, şaire de yalnız estetik çabayı yüklüyor, denilebilir. Uzatmaya gerek yok sanıyorum. Bu ilginin şiirimizin açısından önemi, nasıl bir şiirin yaratılması gerektiğini işaretlemiş olmasından geliyor. Artık, önemsenmiş olmanın bana yüklediği sorumluluğu daha bir üstlenmenin sorumluluğunu yaşıyorum.