Parasız Yatılı, 2021 yılında elli yaşına girdi. Yayımlandığında büyük yankı uyandırmış ve 1972 Sait Faik Hikaye Armağanı'nı kazanmıştı. Sürekli olarak yeniden basılan yapıt, yirmi beş yaşına girdiğinde de gündemdeydi. Füruzan, 1996 yılında eseri ile ilgili soruları yanıtlarken, öykülerinin gördüğü ilginin nedenleri hakkında önemli ipuçları vermişti. - Çocukken tıpkı bütün çocuklar gibi, sanat duygusu güçlü bir çocuktum. İlk gençlik yıllarımda resimle, müzikle de ilgilenmiştim. Nasıl mı, bol bol şarkı söyleyerek, radyoda müzik türlerini keşfe çıkarak, boş bulduğum kağıtlara bir şeyler çizerek, ne bulursam okuyarak. Bu ilgiler çocukluk yıllarımdan başlayarak beni özel bir dünyaya doğru taşıdı. Çevremdekiler, büyüklerim bu eğilimlerimi izlemediler. Sıkıntıları vardı. Ben kendimi oyalayabilir görünüyordum. Bu da onlara onca sıkıntıları içinde rahat bir soluk aldırıyordu. Sanatlara doğru bilinçsiz bir çekimle yol alırken, bir öğreticinin tepemde olmaması da, belki de beni sanata daha güçlü bağladı. Seçimi ben yapmıştım, karışanım yoktu. Sonraları bir yazma hevesi belirdi bende. Aynı yıllarda bulabildiğim araç gereçle bir yerlere gidip resim yapmaya heves ettiğim gibi... Geçmişte ilk yazdıklarımla arama bir sınır çekmenin yazarlığımın hakkı olduğunu biliyorum. Ben, birikimlerimden sonra verdiğim olgun bir karar sonucu çalışmalarımı 1960'ların ortasına tarihlememin nedenlerini anlatmak istiyorum. Sanat heveskarlığı ilk gençlikte hemen hemen herkeste vardır. Sonra çoğunluk hayat için ciddi sayılan hevesler ve arzulara doğru gidilir, sanatlar da biter. Dünyanın her yanında dergilerde, gazetelerde hatta zor olanaklarla bastırılmış kitapçıklarda bu tür gençlik yazıları vardır. Sonra unutulup geçmişe karışıp giderler. Bu imzaların sahipleri yıllar sonra ün kazanmazlarsa asla bir daha hatırlanmazlar. Bu benim için de böyledir. Çok uzun süreler sonra yazmalıyım diye karar verdiğimde başlar benim yazarlığım. Değerli şair Cemal Süreya o yıllar Papirüs'ü yayımlıyordu. Bir gün bana, Öykü yaz Papirüs'te yayımlayalım, dedi. Bunları boş yere söylemiş olmayacağını düşünerek öykülerime başladım. Papirüs kapanmadan orada çıkan son öyküm Nehir için dergiye gittiğimde orada Selim İleri'ye rastlamıştım. Cemal Süreya'ya iki öykü yazdığımı söyleyince, Birini Papirüs'e bırak, ötekini de Yeni Dergi'ye Memet Bey'e götürebilirsin, demişti, Çünkü Papirüs'ü kapatmak zorundayız. Bu haberle ne kadar üzüldüğümü bugün bile aynı güçte duyumsuyorum. Hatta Selim'le ben yayımlanacak öykülerimize rastlantıyla aynı adı taktığımızı o gün konuşup ikimiz de bunları değiştirmiştik. Öyküm Nehir olarak yayımlanmıştı. Sevgili Memet Fuat'la Yeni Dergi'de tanışmam da böyle gerçekleşmişti. O ay iki öyküm aynı zamanda, Nehir Papirüs'te, Su Ustası Miraç Yeni Dergide yayımlandı. O yıllarda, o dergilerin canlılığı içinde yetişen yeni yazarlar çok şanslıydılar. Yeni Dergi, Papirüs ve diğerleri 60'ların canlı dünyasını, yükselen insani kavramlarını sanat ortamına güçlü bir biçimde taşıyorlardı. Ben sonuçta yazarlığımı, yazarlıkla ilgili sorumluluğumu o yıllarda kurdum. 1968'lerde düşüncelerle, protestolarla donanan, bir anlamda bir Rönesans yaşadığını saydığım dünyanın o yıllarında... Bu açıdan geriye bakmayı anlamsız ve cılız buluyorum. Bir yazar, bir yazara yazarlığının başlangıcı için özgür bir tercih yapabilir. Birinci sorunuza kapsayıcı yanıtlar vermeyi istiyorum. Böylece sonraki yanıtlar bir anlamda bu açıklamaları içinde taşıyacaktır. İlk kitaplar kimi zaman önemli bir yazarın, bir yeteneğin sözcülüğünü de yaparlar. Bizde ve dünya edebiyatında bunun örnekleri çoktur. Hemen aklıma gelenleri sıralarsam sevgili Onat Kutlar'ın İshak öyküler kitabı, Sevim Burak'ın Yanık Saraylar'ı, Nezihe Meriç'in Bozbulanık'ı, Orhan Kemal'in ve Sait Faik'in ilk çalışmaları bunlardandır. Batı yazınında ise en çekici olanlardan biri F. M. Dostoyevski'dir. İlk romanı İnsancıklar ünlü Rus edebiyat adamı, eleştirmen Visaryon Belinski'ye ulaştırıldığında, Belinski kitabı sabaha kadar okuyup bitirir; sonra, Rusya büyük bir yazar kazandı, der. İlk çalışmalarıyla özgün, önemli bir sanat dünyası kurmuş olmayanların gittikçe yükselen sanat ürünleri vermediklerini elbette söyleyemeyiz. Rus ve dünya edebiyatının büyük öykü ustalarından Çehov'un ilk çalışmaları pek dikkat çekici değildir. Çehov, yıllar sonra, Nihayet, diye açıklar bir dostuna, artık yazdıklarımda ulaşmak istediğim yeri buldum. Edebiyatlarını yıllar içinde olgunlaştırıp ortaya koyan yazarlarla, ilk çıkışlarında vurucu bir etki yapanlar elbette aynı değer çizgisindedirler. İlk ürünleriyle ün kazanan yazarların, sonraki çalışmalarında onları çoğunluk şu sınav bekler. Bu da neredeyse kaçınılmazdır: Bu kitabı ötekini aşamıyor. Çıta yükseltilmiştir. Bakalım yazarımız şimdi ne kadar atlayacak, diye. Aşmak ne anlama gelmektedir acaba? Genellikle yeni bir şeyler beklentisi çıkar karşınıza burada. Buna yanıt olarak sağlam bir örnek saydığım pek çok kez de yinelediğim Dostoyevski'den bir alıntı yapacağım yine, yazar son romanı Karamazov Kardeşler'i yazmaktadır. Aynı yıllarda pek çok yeni yazar ünlenmiştir. Yeni eleştirmenlerse bir gün biraz da hafifseyerek, Dostoyevski'ye şöyle bir soru yöneltirler, Saygıdeğer Fyodor Mihayloviç, siz yine aynı şeyleri yazmaktasınız. Oysa edebiyatımızda çok büyük değişmeler, yepyeni yazarlar, yeni akımlar var. Çok şey deneniyor, yeni yollar aranıyor. Peki siz?.. Evet haklısınız, diye yanıtlıyor Dostoyevski. Gelin görün ki ben ölene değin yargıyı, acımayı, kuşkuyu, sevgiyi, ihaneti yazmayı sürdüreceğim. Sonra hep birlikte bekleyeceğiz. İş ciddiye binince yazılanların gücünü ve vardığımız noktayı anlayacağız."İş ciddiye binince, her sanatçı yaşadığı çağın moda bile olsa sanat akımlarına elbette ilgi duyacaktır. Anlatım gücünü yükseltebileceğine inandığı biçimleri de deneyebilir... Fakat içerik buna zorlamalı. Benim yazında en önemsediğim şey alçakgönüllü yaklaşımlardır. Bu 'alçakgönüllü' sözcüğünün Türk edebiyatında en açıklayıcı adlarının başı çekenleri Orhan Kemal, Sabahattin Ali, Sait Faik, Memduh Şevket Esendal'dır. Onların dünyasında sevgi sözcüğü taşıdığı vazgeçilmez değeri hemen kazanır. Onlar kahramanlarına aynı boy hizasında durarak bakarlar. Yazarlarken tek önem verdikleri nokta budur neredeyse, 'alçakgönüllük'. Amansız aşağılanmaları engelleme, hakları ödenmeyenleri arkalamak isteyen bir bakış içindedirler, göstergeleri budur. Kibirliliğin yazdıklarında yeri yoktur. Derinlik burada başarıyla çizdikleri kahramanlarında karşımıza çıkar. Edebiyatımızdaki bu başarılı örneklerde yazarın etkileme gücü aynı zamanda estetik bir bütünlükle de donanır. Bana arada yöneltilen Parasız Yatılı'yı aşmak değerlendirmesinin işaret ettiği noktayı kavramakta güçlük çektiğimi söyleyebilirim. Çünkü, ben saygıyla andığım pek çok önemli edebiyatçının değişik eserlerini okurken onları kendi içlerinde hiç yarıştırmadım. Her sanat eseri ilginç bir dünyadır. Her edebiyatçı da kalemini istediği türlerde deneyebilir. Benim açımdan bunun en iyi örneği Sait Faik'tir. Öyküleri, röportajları, şiirleri, romanı onun kaleminden çıktığı için önemlidir. Parasız Yatılı 25 yaşında derken o, içinde taşıdığı insanlarla, onların umutları ve beklentileriyle, dünyadaki duruşlarıyla yakınlaşma, anlama isteğiyle yazıldı. Yazarlığımın bu temel anlayışı açıklayıcı bir manifestodur da. İlk kitabıma giden yolda seçkin yazarlar bana öğretmenlik yaptılar. Dünya edebiyatının ve bizim edebiyatımızın yaratıcıları insanların yaşadığı trajik durumları bana tanıttılar. Sanatların gücünü arasız düşündüm. İnsanoğlu ona kendisinin yeniden anlatılmasına gösterdiği bu ilgi ve tutkuyla yüksek bir yere ulaşıyordu. Ölümlü bir varlık olmanın daraltıcı sınırlarını aşıp sanatla ölümsüzlüğün yüzünü görüyordu. Ben İstanbulluyum. Köklü, seçkin bir İstanbullu aileden gelen büyük bir şairin, Nazım Hikmet'in dizelerinde, Memleketimden İnsan Manzaraları'nda Anadolu'yu yüreğinden tanıyor ve görüyordum. Lermontov'un Çağımızın Bir Kahramanı'nı okurken bir varoluş sıkıntısını içinde buluyordum kendimi. Çok küçük yaşlarda başladı benim okuma tutkum. Başta da değindiğim gibi, yakınlarımdan kimse bana yol göstermedi. Belki bu özgürlük benim sanattaki kerteriz noktam oldu. Sanatın gücünü ayrımsadıkça kendimi de daha güçlü bulmaya başladım. Fakat yazmayı düşünmüyordum. Önemli olan içimin, bakışımın donanım kazanmasıydı. Yaşadıklarımı, kendimi gözden geçirebilmekti. Yazmak benim için öyle başlarda kolayca ulaşabileceğim bir düşünce değildi. Başat olan öğrenmekti. Yaşananlara ulaşma yollarımı, bilgilerimi okumak genişletiyordu. Belleğimde, geçmişin bütün kahramanları sorularıyla yerlerini alıyorlardı. Dünyayı öğrenmenin en iyi aracının sanat olduğu duygusuna büyüme yıllarında yaklaştım. Sanatın insanlar arasında yarattığı evrense, ortak duyarlık inanılmayacak denli güçlüydü. Kolayca aşındırıldığını, üzülerek düşündüğüm sevgi sözcüğünün önemini içimizden kavrayarak bize yeniden tanıtmayı ancak sanatlar başarabiliyordu. Toplumun nedensel karmaşasını anlamama, olayların toplumları yönetenlerin iktidar gücüyle sınırlandığını görmeme sanatlar olanak verdi. Yıllar yıllar sonra, yazmaya karar verdiğimde kendileri için sözcülük yapabileceğim, yazmamı bekleyen kahramanlarım vardı artık. Ve ben ünümü onların aracılığı ile yaptım. Bu da sevinç verici oldu. - Şunu açık yüreklilikle söylemekte yarar var. Yazdıklarımın önemli karşılıklar alacağını biliyordum. Yukarıda da değindiğim gibi yıllarla edindiğim birikimle ülkemi, kendimi yazarak, eleştirerek anlamak istiyordum. Bu güçlü eleştiri duygusunu bana verenler varsıl, okumuş insanların çevrelerinde yarattıkları kibirli havaydı. Paranın, olanaklarla kazanılmış bilginin bilmeyenler ve yoksullara karşı yöneltilmiş olumsuz ışınları vardı bu kişilerde. Karşı tarafsa bilgisizliğinden, yoksulluğundan ürküyor, çekiniyordu. Bilginin kibirliliğini bende ilk kıran Nazım Hikmet oldu. Onun yazdıklarını okuduğumda nasıl ışıldayan bir insan sevgisi taşıdığını gördüm. O, beni, kendini beğenmişlerin dünyasından korunmuş şiirleriyle yatıştırmıştı. Büyüklük taslayanlardan, varsıllıklarını doğal haklarıymış gibi taşıyanlardan çok başka bir evrene götürdü. Ondan ve Marx'tan çok şey öğrendim. - Sanatçılar özgün dünyaları içinde, neredeyse tek bir ana sorunla didişirler. Bu da çoğunluk bize doğrudur diye öğretilenlerin öyle olmadığını anlamak uğraşıyla doludur. Yani gerçeğin sayısız çeşitlilik gösteren yüzünü her defasında yeniden yakalamak. - Bu konuda bazı yerlerde de açıklamalar yapmıştım. 1960'larda bir edebiyattan kopuş dönemi yaşadım. Dünyadan yeni sesler geliyordu: Barış, eşitlik çağrıları duyuluyordu. İnsanoğlunun korkularını besleyen nedenlerin temellerini anlamaya çalışıyordum. Beatles I want to Hold Your Hand ile müzikte pek çok şeyi yıkarak etkili sesler sunuyordu bizlere. Hep bir yenilenme, eski dünyaya taze duyarlılıklar kazandırma isteği yükseliyordu yeryüzünde. Ancak öykülerim dergilerde yayımlandığında tekrar edebiyata döndüm, bu ortamı yeniden gözden geçirdim. Tıpkı bugünkü gibi, Öykü öldü mü? soruları soruluyordu, tartışmalar, açık oturumlar yapılıyordu. Fakat, işte tam bu tartışmalar sürerken, öykü de kendi akacağı özgün derin yataklarını açıyordu. - Bu, bir yazarın yapacağı bir şey değildir kanımca. Fakat Parasız Yatılı'nın ilk basımından (Şubat 1971) bu yana geçen 25 yılı kapsayan olaylar çok çarpıcı. 12 Mart. Gözdağı verme idamları. İşkence. 12 Eylül. Darbe. Baskılar. Dehşet. İşkence. Liberaller. Berlin Duvarı'nın yıkılışı. Sovyetlerin dağılışı. Yükselen değerler tantanası. İnternet. Çok sarsıntılı bir 25 yıl. Üçüncü bin yıla ekonomik krizlerle giren dünya... - Papirüs ve Yeni Dergi o yıllardan bu yana etkileri hala süren iki dergidir. Hala değerli başvuru kaynaklarıdır. 70'ler küreselleşmenin doludizgin yol aldığı yıllar değildi. Dünyanın duyarlığı hayatı algılayışı henüz körelmemişti. Sanatlar tüketilirken aynı anda bir üretimin ilk basamaklarını da oluşturuyorlardı. Ben, zorunlu olarak, bir anlamda tabii, öykülerimle Yeni Dergi'ye yönelmiştim. Elime bir öykümü alıp, Bunu basar mısınız? sorusunu soramayacak kadar yayın konusuna değişik bakıyordum, Yeni Dergi'yi düzenli izleyen bir okur olduğum halde. Sevgili Cemal Süreya ancak beni yüreklendirmişti. Geçen yıl tek bir öykü yayımladın, 'Taşralı'. Memet Fuat onu yıllık seçkisine aldı. Rahatça götürebilirsin öykülerini, demişti. Su Ustası Miraç böylece gitti sevgili Memet Fuat'a. Sonra öykülerimle hep Yeni Dergi'de oldum. - Bir yazar, yazdıklarının değerini elbette önce kendi içinde tartar. Yazdıklarına inancı varsa yayımlar. Öyküden uzaklaşmayı düşünmüyorum. Yeni konulara eğilmek, yeni türleri denemek istekle yaptığım bir seçimdir. - Batı dünyasında ünlü yazarların ortaya koydukları her türlü çalışma bütünlük içinde ele alınır. Sonuçta bir edebiyatçının ürünleridir okunanlar ve görülenler. Evet, doğru. Yazarlığı bir komple uğraş gibi görüyorum. Günter Grass'ın desen sergisi açtığı yıl Berlin'deydim. Sanat insanları, sanat eleştirmenleri yadırgamadan yazarın çizimlerini anlamaya ve çözümlemeye çok özen gösterdiler. - Benim öykücü kişiliğimin temeli neymiş? Çok ilginç. Bu yargının kaynakları bana açık olmadığı için, bu konu üzerinde ne yazık ki akıl yürütemeyeceğim. - Biz çok göç alan bir kara parçasında yaşayanlarız. Hem iç, hem dış, hem kültür, hem inanç göçlerini arasız taşıyoruz. Kadınlar ve çocuklar, bunun bendeki en önemli tanıklarıdır. Seslerini çok duyuramaz onlar. Yazarlığımda, yüzleri derin kaynaklar oluşturur. Çıldırmanın eteklerinde gezen yoksulları ve aşağılanmışları hiçbir zaman görmezden gelemem. Moda günümüzde zenginlerden, tüketimin yeni buluşlarından söz etmek olsa da. - Böyle bir karşılaştırmanın yanıtı öykülerin içinde var. Buna bir şey eklemek gereksiz sanırım. - Durum yazarı olmak baştan seçtiğim bir şeydi. Bu anlatım türü Çehov'da eşsiz bir başarıyla görülür. Açıkça söylenenlerin ardındaki üstü örtülenler bize hemen ulaşır. Sözcükler açıkladıklarından daha çok şeyi duyurmayı başardığı ölçüde edebiyatı güçlendirir. - Bir yazar yaşadığı tüm zamanların tanığı olabildiği, aklına yüreğini de katıp dikkatli kılabildiği düzeyde kurgulayacağı dünyayı zenginleştirebilir. Yoksa bir ömür, bire bir yaşananlar yaratıcılık için asla yeterlilik göstermez. - Sanatçının özerk bir dünya kurabilme yolunda ayrıntıları örgüleyecek yetenek gücünün de olması gerekir. Ama, asla bu bir ayrıntılar yığını olarak da düşünülmemeli. Bu donanımla anlattığınızı ele alırsanız, o çok sıradanmış gibi görünen, üzerinde durulmayan konu ya da durum okurunuzla aranızda paylaşılan bir dünyayı oluşturur. Yazdıklarımda daima önemsediğim var. Bu da amaçladığım kanıyı, duyguyu okura iletebilmektir. -Ah, ben bunun böyle olacağını hiç düşünmemiştim!- diyebilmeli. Sanat en uç sınırdaki olmazlarda dolaşmasını bile ancak hayata dokunarak gerçek kılabilir. Yaşanmışlıktan mı yola çıktığım sorusu, bu hemen hemen bana en çok sorulan sorulardan biridir. Ne denebilir! Siz yazar olarak her yazdığınızın bir noktasında varsınızdır. Fakat aynı zamanda da kurgulayabildiğiniz kadar iyi ve özgün bir yazar olabilirsiniz. Yoksa şu sıradan tekerlemeden, 'her hayat bir romandır' söyleminden öteye gidilemez. - Öykünün de arada bir mola verdiği yıllar vardır. Bir kendini gözden geçiriş gibi. Türk edebiyatı çok önemli adlarla zenginleşmiş bir mirasa sahiptir. Bir süreklilik bu konuda yaratılmasa da, bu miras tartışılmasa da açıkça böyledir. Yeni öykücüler arasında dikkatimi çeken genel özellik, bir iki adın dışında, kapalı bir anlatımla, daha çok biçem arayışlarının ortaya çıktığıdır. Bu da elbette önemli. Fakat Sait Faik armağanlı Mehmet Saçlıoğlu'nun öyküleri, Hür Yumer'in Cevdet Kudret ödüllü Ahdım Var kitabı üstünde önemle durulması gereken çalışmalar diye düşünüyorum. Hür Yumer, ne yazık ki artık aramızda olmasa da yazdıkları tartışılmalı. - Öykülerimdeki yaşanmışlığın izleri dediğiniz noktalar bir yazma bilincinin kurgusundan geçerek ortaya çıkarlar. Bu, gündelik bilincin dışında bir şeydir. Sıradan, parçalanmış küçük noktalara dikkat eden bir bilinç değildir. Hüznün ve ışığın kol kola gezdiği bir zamana doğru çekilirsiniz. Bu sizin özel yazma hücrenizdir. Tüm kurguladıklarınızla, tüm duyarlılıklarınızla, görmelerinizle baş başa kalırsınız ve bu zorunludur da. S. G. - Bütün öyküleriniz arasında en beğendiniz üç öykünüzü belirtebilir misiniz? Belki böylece bugünün genç okurlarına Füruzan'ın öykülerine yönelmek için bir ipucu da verebiliriz. - Kendimden öyküler öneremem. Bu, okura gereksiz bir müdahaledir. Gençler, dünyayı onlara yeniden anlatmak için yola çıkan tüm has yazarları okusunlar. Sait Faik'i, Orhan Kemal'i, Yaşar Kemal'i, Abdülhak Şinasi Hisar'ı, Adalet Ağaoğlu'nu, Selim İleri'yi ve daha birçoklarını, doğu ve batı klasiklerini... zamanları bunlarla zenginleşir, dünyaları bunlarla büyür. F. A. - Yazarın 'bilinçlilik an'ı gerçeğine bakışınızı, bir öykücü olarak yazma bilinci ile yaratma bilinci arasındaki yakınlığa / uzaklığa yaklaşımınızı öğrenmek istiyorum. - Yazma bilinci gerçekten somuttan soyuta geçen bir an olarak görünüyor bana. Gerçeklerin yeniden kurgulandığı bir an. Bunu demin de anlatmaya çalıştım. Yeterli olabildim mi bilmiyorum. - Edebiyat, sanat değeri taşıyan tüm çalışmalar konusunda böyle düşünüyorum. Vermek, alabilene yeni bir katkı, yeni bir bakış getirmektir. Parasız Yatılı zaten konumu gereği bu özelliği taşıyor. Ne diyor, öykünün okul bahçesinde oturan hademesi:Parasız yatılı imtihanlarının çocukları hep erken gelir. Hiç gecikmezler..."Sanatın çağlar boyu vazgeçilmezliğini bu vermelerde, bu göndermelerde buluyorum ben. Biliyorum ki insanı insan eden iki güçlü şey var: Adalet duygusu ile sanat duygusu. "Bana niçin böyle davranıyorlar? Niçin her şey acımasız, sorusunun sorulduğu her yerde bu ikisi de kesinlikle vardır. 29 Ekim 1935'te İstanbul'da doğdu. İlk öyküsü 1956'da Seçilmiş Hikayeler Dergisi"nde yayımlandı. 1964 - 1972 arasında "Dost, Papirüs, Yeni Dergi"de yayımlanan öyküleriyle büyük bir ilgi topladı. İlk kitabı Parasız Yatılı (1971) ile 1972 Sait Faik Hikaye Armağanı'nı kazandı. Art arda yayımlanan Kuşatma (1972) ve Benim Sinemalarım (1973) adlı kitaplarından sonra, edebiyatımızda sarsıcı bir etki yarattı. Memet Fuat bu durumu, "Füruzan edebiyatımızda bir olaydır, biçiminde karşıladı. Füruzan geleneksel anlatım biçimleriyle geleneksel ilişkilerin dramatiğini yepyeni çağrışımlara yol açacak biçimde verebilmiştir. Bu başarısının asıl nedeni doğal, akıcı, açık seçik bir dili duru ve yalın biçimde kullanması olmuştur. Ayrıntılarla beslediği canlı anlatımı ve kişilerini derinlikli biçimde işleyişi başarısının öbür yüzünde durur. Füruzan'ın öbür yapıtları: Gül Mevsimidir (1972 öykü); 47'liler (1974, roman, 1975 TDK Roman Ödülü); Yeni Konuklar (1976, inceleme - araştırma - röportaj); Ev Sahipleri (1981, deneme - inceleme - araştırma - konuşmalar); Redifeye Güzelleme (1981, müzikli oyun); Ah Güzel İstanbul (1981, senaryo, Ömer Kavur ile birlikte); Gecenin Öteki Yüzü (1982, senaryo, Okan Uysaler ile birlikte); Günübirlik Adada (1988, senaryo); Berlin'in Nar Çiçeği (1988, roman); Benim Sinemalarım (1988, senaryo); Lodoslar Kenti (1992, şiir); Balkan Yolcusu (1994, deneme - inceleme - röportaj). Kendi öyküsünden senaryolaştırdığı Benim Sinemalarım, sinemada ilk yönetmenlik denemesidir.


Orhan Kemal Roman Ödülü'nü 1983 yılında kazanan Orhan Pamuk, İnsan yazma dürtüsünü ayakta tutmalı. Yazmayı, yalnızca dünyayı değiştirecek bir şey olarak değil, kendisini de değiştirecek bir şey olarak görmeli diyor. Geçen hafta, Orhan Kemal Roman Ödülü'nü genç bir yazar, Orhan Pamuk kazandı. Eserinin adı Cevdet Bey ve Oğulları. 1974 - 1978 arasında yazdığı bu roman daha önce de, 1979'da Milliyet Yayınları Roman Ödülü'nü kazanmıştı. Orhan Pamuk, Gazetecilik Okulu'nu bitirince, mesleğe girmedi, denemedi bile. Ama yazmayı sürdürdü. Yazmaya, bundan dokuz yıl önce, 1974'de başlamıştı.


Onu hem bir bey, hem de sıradışı bir beyin kılan, eleştirel bakışın dünyasında temel ama dengeli bir ölçüler bütünü taşımasıydı. Dil bilgeliği, Adnan Benk'te sanki içkin bir özellikti. Bir seferinde Blanchot'ya Barthes'dan daha fazla yakınlık duyduğumu söylemiştim, Aman dedi, şiirinde filozof ol da, sakın felsefe yapma. İşe kendini beğenmemekle başlamış. Amansız bir zekanız, dudak uçuklatıcı bir kültür birikiminiz, neredeyse herkesi şaşırtacak ölçüde yeteneğiniz varsa, bütün bunlar yetmiyormuş gibi bir de kendinizi beğenmiyorsanız, iyice yalnız kaldınız demektir. Kendisini karşısına koyup kılı kırk yaran biri, başkalarını beğenme konusunde ne kadar eli açık olabilir ki? Dönem dönem dile gelip etrafı kasıp kavurmuş Adnan Benk; gene de, çoğunlukla susmuş, telef etmeyi bir kişisel politika haline getirmeye yanaşmamış. Eline kalem almayı adet haline getirseydi, bundan kimsenin şüphesi olmasın, Türkiye'nin kültür ortamını bir hurdacı dükkanına çevirebilirdi. Yazdıkları, yazabileceklerinin kanıtı, tanığıdır. Oysa Adnan Bey hem de nasıl zarifti. İçindeki eleştiri dalgalarına ket vurmayı yeğledi. Bazı yazılarında insaf sınırını zorlamış olduğu düşünülebilir, özellikle hedef olanların canı yanmıştır şüphesiz. Gelgelelim, doğal bir saldırganlık güdüsünde, sirke üslubundan, bir şirret karakterinden eser yoktu onda: Onu hem bir bey, hem de sıradışı bir beyin kılan, eleştirel bakışın dünyasında temel ama dengeli bir ölçüler bütünü taşımasıydı. Tanıştığımızda 30 yaşında yoktum. Beni yokladı. Biraz iğneledi. Üstüme gelse, yüklense ezilirdim. Öyle yapmadı: Hiçbir söz söylemeden bana kıymet verdiğini sezdirdi. Bir iki sarsaklığımı hemen bertaraf etmemi sağladı. Eşitmişiz gibi davrandığını unutmadım. Çağdaş Eleştiri yıllarında, çatı katında, ufak bir ormana dönüştürdükleri evlerinde birkaç kez baş başa kalma fırsatımız oldu. Simin Hanım, yere basmıyormuşçasına yumuşak bir yürüyüşle çay koyar, çekilirdi. Bir seferinde Blanchot'ya Barthes'dan çok daha fazla yakınlık duyduğumu söylemiştim, Aman dedi, şiirinde filozof ol da, sakın felsefe yapma, küpe oldu. Bir başka seferinde, cesaretimi toplayıp üzerine gittim. Olgunlaşmış insan anlar, haddini bilir ve susması gereken noktada susar ya ben gençtim: Bunca birikim, bilinç ve yetenekle neden geride durduğunu, günümüzde etkili olan birçok isimden tartışılmaz biçimde daha etkin olabilecekken neden bundan kaçındğını sormaya cüret ettim. O gün zekasıyla beni atlatmayı seçmediydi. Önce, bir bakıma, matların arasında parlak görünmeyi onursuz bir tutum olarak gördüğünü aktardı. Sonra sözü Valery'ye getirdi: Beni biraz da o yakmıştır. Yüzyılın en büyük zihin terbiyecisi ile hesaplaşmıştı gençliğinde, o hesaplaşmadan yaralı çıkmıştı. Faka basmaz bir ifade cambazı, sıkı bir sözcük soykütükçüsü olduğunu kendisiyle birlikte çalışanların hemen fark etmemeleri olanaksızdı. Çoğumuzun bir ömür çırpınarak edinme uğraşı verdiğimiz dil bilgeliği, Adnan Benk'te sanki içkin bir özellikti, sıksanız onun öyle doğmuş olduğunu ileri sürebilirdiniz. Herkeste, kendisini tanıyanlar, bir ana izlenim bırakmış olsa gerek. Kendi payıma ben, Adnan Benk'i benzersiz bir karizma'nın sahibi olarak anımsayacağım. Aşırılık ve zarafeti özel bir tartım yoluyla terazisinde dengelemeyi başarmıştı. Sözünün yarattığı haz dokusunu betimlemek, aktarmak çok güç. Zekası göz alırdı desem, karşınızdaki pencereden gözünüzü çelen hergele bir güneş aklınıza gelir mi? Bütün bunlara, kim bilir kaç dişi kalbi yakmış, bunu yapmak için herhangi bir çaba göstermemiş adamı eklemek istiyorum.


Nazım Hikmet, 1938 yılında, orduyu isyana teşvik iddiasıyla yargılandı ve 28 yıl 4 ay hapis cezasına çarptırıldı. Cezaevinde 12 yıl kalan şair, 1950'de çıkan Genel Af Yasası'yla özgürlüğüne kavuştu. Yön dergisinin 1967'de yayımladığı mektupta, Hikmet'in hüküm giydikten sonra Atatürk'e yazdığı satırlar yer alıyor. Ancak bu mektup Atatürk'e hiç ulaşmadı. Nazım Hikmet 15 Ocak 1902'de doğdu. 'Orduyu isyana teşvik' ettiği savıyla tutuklandığında, aydın kamuoyunun şiirleri, oyunları, kendi sesiyle yayımlanmış plakları, yazılarıyla tanıdığı bir şair kimliği kazanmıştı. Dünya görüşünü benimsemeyen eleştirmenlerin de yadsımadığı değişik bir şiir dünyasının öncüsü olmuştu çünkü Nazım. Biliyoruz ki, aykırı, toplum güçlerinin tepkiyle karşıladığı bir alem"di Nazım'ın yarattığı. Bu nedenle Cumhuriyetin ilk on beş yıllık evresinde de, tutunmaya çalışan kişi, katman ve gizli-açık kurumlarıyla eskinin tuzağına düşürülmek istendi Nazım Hikmet. 1938 Harbokulu ve donanma davasının yorumu, yıllar sonra çeşitli açılardan, hukukçularca da yapılmıştır. Güven duyulan tek isim, hasta döşeğindeki Mustafa Kemal Atatürk. Yön dergisinin 3 Şubat 1967'de yayımladığı, okuyacağımız mektup gösteriyor ki, Nazım da yitirmemiş bu güven duygusunu. Türk Ordusunu 'isyana teşvik' ettiğim iddiasiyle 'on beş yıl ağır hapis cezası' giydim. Şimdi de Türk donanmasını 'isyana teşvik etmekle' töhmetlendiriliyorum. Türk inkılabına ve senin adına and içerim ki suçsuzum. Kör değilim ve senin yaptığın her ileri dev hamlesini anlayabilen bir kafam, yurdumu seven bir yüreğim var. Yurdumun ve inkılapçı senin karşında alnım açıktır. Yüksek askeri makamlar, devlet ve adalet, küçük bürokrat gizli rejim düşmanlarınca aldatılıyorlar. Deli, serseri, mürteci, satılmış, inkılap ve yurt haini değilim ki, bunu bir an olsun düşünebileyim. Senin eserin ve sana aziz olan Türk dilinin inanmış bir şairiyim. Sırtıma yüklenen ve yükletilecek hapis yıllarını taşıyabilecek kadar sabırlı olabilirdim. Büyük işlerinin arasında seni bir Türk şarinin felaketi ile alakalandırmak istemezdim. Bağışla beni. Seni bir an kendimle meşgul ettimse, alnıma vurulmak istenen bu 'inkılap askerini isyana teşvik' damgasının ancak senin ellerinle silinebileceğine inandığımdandır. - piriltii liked this - edebiyatsoylesileri posted this


Namık Kemal'in oğlu, yazar, devlet adamı ve öğretmen Ali Ekrem Bolayır, 27 Ağustos 1937'de vefat etti. Ertesi gün yayınlanan sohbette, Mithat Cemal Kuntay, hocasını ve otuz yıllık dostunu anlattı. - Değerli üstadım Ali Ekrem muayyen bir yazı devrinin kuvvetli bir çehresidir. Servetifünun'da onun hususi bir köşesi vardı. Ve Servetifünun'a yazanlardan bir kısmı gibi, Ali Ekrem de, Fikret'te, Halid Ziya'da kaybolmadı. Nesirde, nazımda o, ayrı kaldı. Bu ayrılığı babasına karşı da gösterdi; bu, bir kuvvettir. Namık Kemal'in taklidciliğini herkesin yaptığı bir zamanda bile Ali Ekrem yazıda onun tesirini taşımadı; herkesin biraz Halid Ziya, biraz Fikret olduğu bir devirde de A. Nadir diye müstakil, ayrı bir adam vardır. Ali Ekrem ile babasının birleştiği en vazıh nokta da, ikisinin edebiyatta yerli adam olmalarıdır. Ali Ekrem ta çocukken hususi hocalarından öğrendiği Fransızcanın edebiyatından istifade etti, fakat o da babası gibi, yazıda yerli olmak meziyetini başka hiçbir kıymete feda etmedi. - Ali Ekrem kendi gayesine yürürken herkese çarpan adamdı. Bundan çok kimse rahatsız oldu. Sonra onun, her düşündüğünü söylemek gibi insan için hem meziyet, hem musibet olan bir hususiyeti vardı. Konuşurken, yazarken düşman kazanmaktan korkmadı. Bir şeyi mademki düşünüyordu, mutlaka söyleyecekti. Ona kendisi kadar başka hiç kimse düşman kazandıramazdı. Kanaatine uymayan şeylerin karşısında susmasını bilmiyordu. - Dostlarını düştükleri zaman arayan adamdı. Kalbi, parası, gözyaşları arkadaşlarınındı. - Kendi son yazdığı Tairi İlham adındaki şiirini beğenirdi. Ben de ilk yazdığı Feryad ismindeki şiiri beğenirim. - Yok. Siz sormuyorsunuz, fakat ben söyleyeyim: Ali Ekrem hastalığını, yani öleceğini biliyordu. Hekim ona kanser olduğunu söylemi, ve bu hekim bu kanserin geçeceğini de ilave etmişti. - Geçecek olan bir kansere tutulmuşum! diyordu.


Cevat Şakir Kabaağaçlı 13 Ekim 1973'te hayatını kaybetti. Balıkçı ile yapılan son röportaj ise vefatından altı gün sonra yayınlandı. Konuşma, her cümlesi hikmet taşıyan bir bilgenin yazıya geçen son sözleriydi. Halikarnas balıkçısı cumartesi günü aramızdan ayrıldı. Bodrum'da binlerce Bodrum'lunun katıldığı, sevdiklerinin görülmemiş denecek kadar çiçek gönderdikleri bir törenle toprağa verildi. Onunla son röportajı Orhan İlhan yapmıştı. Doktorlar ezildiler, büzüldüler, bir ad bulamadılar yine de hastalığına... Aslında teşhisi koymuşlardı. Daha önceki görüşmemizde, Doktorlar söylemediler ama ben anladım hastalığımı. Yaşlılık demişti. Sağ eline sol eliyle bir kalem tutuşturdu. Sağ bileğini sol eliyle tutup mukavvaya iliştirilmiş beyaz kağıda yazmaya başladı. Büyük güçlük çekiyordu. Acı da hissediyordu. Yazık değil mi bedeninize üstad. Hani bir süre... diyecek oldum. Dinlenmeye zaman mı var? Biliyorum ben her şeyi. Zamanımın kısıtlı olduğunu da. Ne yazabilirsem kar sayıyorum. İngilizce olarak hazırladığım 'Efes' kitabını bitirdim. Şu günlerde baskıya da verildi. Efes'in uygarlık tarihindeki yerini belirten bir eser oldu. Şadan Gökovalı önceki kitaplarıma girmemiş öykülerimden derlemeler yapmış... Onların son düzeltmelerini yaptım. 'Gençlik Denizlerinde' adıyla yayınlandı. 'Hey Koca Yurt'u ikinci baskıya hazırladım. Hem yavaş, hem zor çalışıyorum. Beni en çok üzen de bu. Şadan yardım ediyor. Yazacaklarımı banda alıyor. Sonra kağıda döküp getiriyor. Manevi oğlum Şadan çeşitli dergi ve gazetelerde yayınlanmış yazılarımı da topluyor. Tetkik ettim. İyi derleme yapmış Şadan. 'Öteden Beriden' adlı büyük bir kitap olacak. Değil elbette. Yalnız büyük adamlar değil... Büyük adam demek gelenek olmuş... Oysa Artemisya'yı, Arahne'yi, Aspasya'yı, Arkiannase'yi, Plankia'yı, Magna'yı daha daha niceleri de anlatacağım... Canımız Anadolumuz, nice büyük kadınlar da yetiştirmiştir. Kadın, özgürlük ve yaratıcılığa, siftah olarak bu koca yurtta kavuşmuştur. Kadınlar için ilk üniversiteler, bugün bizim üzerinde yaşadığımız bu toprakta kurulmuştur. Hep ne diyorum biliyor musun? 'Anadolu Uluları'nı bir bitirebilsem, diyorum. 'Mersin - İstanbul Postası'nı, Anadolum için son söyleyeceklerimi, 'Öteden Beriden'i bir tamamlasam, diyorum. Başka bir gezegenden dünyanın görünüşü, hani şu ay'dan dünyanın görünüşü kitabı demiştim ya, ona da bir başlasam. Daha önce de sana söylemiştim, güzel bir görünümdür o. Oradan dünyaya bakanlar masmavi portakala benzeyen cennette niye düşmanlıklar var diye hayıflanır... Bu som güzelliği cehenneme çevirenlere içerler. Bu som güzellik içersinde ve kısa hayat süresinde iyi şeyler yapmayı özler insan. İyi yaşamayı ister. Bütün dünyada tüm gençliğin söylemek istediği de, bunalımların gerçek nedeni de budur. Zaman durmuyor, zamanla birlikte insan kafası da gelişiyor. Hayat, geriye ve geçmişe bağlanmayı bağışlamaz. Hayat, yenilik ister. Ölen her insanın kafatası, yeni insanlığın binasına taş olur. Çörçöpün yeni bitkilere gübre olması gibi bir şeydir bu... Böyle yükselir insanlık, böyle gelişir uygarlık. - compiilation liked this - zulalimayn liked this - gulenyuzs reblogged this from edebiyatsoylesileri - gulenyuzs liked this - edebiyatsoylesileri posted this


Romanlarının yazınsal değeri kadar, özellikle Devlet Ana ve Yorgun Savaşçı'daki savlarıyla da gündemde kaldı Kemal Tahir. Selim İleri'nin söyleşisinde, Kemal Tahir'in siyasal düşünceleri ile romanları arasındaki ilişkiye dair konular yer alıyor. Eski edebiyatımızdan klasik değer ya da dayanılacak temel olarak yararlanıp yararlanamayacağımız meselesi de, bu konuşmanın belli başlı ağırlık noktalarından biriydi. Bir de edebiyat ürününün okurla ilintisi olgusunu deşmeye çalışmıştım. Edebiyat ürünü, bugün kime ses yöneltiyor Türkiye'de?; Türkiyeli insanların, büyük kalabalıkların aydınlanmasında edebiyatın herhangi bir görevi olabilir mi? Ne olmalı bu görev? gibisinden sorular vardı konuşmada. Kemal Tahir, tümüne cevap vermek inceliğini gösterdi. Ancak konuşmanın biçiminden memnun değildi. Gerçekten de karşılıklı söyleşmeden çok, yazışmalı bir metin elde etmiştik. Bütünde gerekli konuşma atmosferini yaratamamıştık. Bunun üzerine Türkçe meselesine değinen yeni bir konuşma yaptım. Kemal Tahir'in dilimiz hakkındaki görüşlerini öğrenmeye ve giderek okura iletmeye çabaladım. Gene beğenmemişti sonucu Kemal Tahir. Üzülünecek bir durum. Bu iki yazışmalı metinden sadece soruları bulabildim. Cevaplar Kemal Tahir'de kalmıştı o zaman. Soruları yayımlamaktan da hiçbir yarar ummuyorum. Üçüncü görüşmemizde, onun dileğiyle karşılıklı konuşma yoluna başvurduk. Bu kez sorular, salt roman ve Kemal Tahir romanı çevresinde döneniyordu. Kemal Tahir, konuşmanın yayımlanmasında bir sakınca görmedi önce. Sonraları böyle bir söyleşi için hiçbir vesile olmadığını ileri sürerek vazgeçti. Ayrıca Türkiye'nin çok zor, çok önemli günler yaşadığına inanıyordu. Bu tür sanatsal çabalardan öte, öncelik tanınmasını istediği işler vardı. Konuşmayı Kemal Tahir'in dedikleri üzerine Yeni Dergi'ye veremedim. Bugün, edebiyat tarihimize bir belge olur umuduyla yayımlıyorum. Kafamı kurcalayan bir soru var nicedir. Devlet Ana"dan bu yana, hakkınızda, genellikle yerici yazılar, eleştiriler yazıldı. Bunlara hiç cevap vermediniz. - Romanı, romancıyı, roman okuyucusunu uyarıp aydınlatmıyorsa hiçbir polemiğe girmem. Kitaplarım için yazılan yazılarda, beni, ortaokul kitaplarındaki birtakım basmakalıp bilgilere karşı fikirler ileri sürüyorum diye kınıyorlar. Oysa ben, bütün düşüncelerimi romanlarım için geliştirmeye çabalıyorum. Devamlı buna çalışıyorum. Bu nedenle romana, asıl romana değinmeden, olumlu ya da olumsuz yönde beni eleştirmek, hemen hemen imkansızdır. Şimdiye kadar beni, ortaokul seviyesindeki düşüncelere, fikirlere çekmek istediklerinden polemiğe girmedim. Ayrıca bu yazıları yazanların fikir düzeyi, bizim 1930'larda öğrenip, inanıp, sonra yanlışlıklarını anlayarak bıraktığımız çürük-çarık, derme-çatma, herhangi bir düşünce sisteminden uzak bir haldedir. Bu fikirleri ileri sürenlerin tümü, çoktan, çağdışı kaldıklarından benim roman konularımda, inandığım toplumcu görüşte, dünya görüşümde taraf olamazlar. Ama "Devlet Ana"dan önce böyle değildi durumunuz; yanılmıyorsam. - Evet. Bu saldırıların "Devlet Ana"dan, o romandan sonra başlaması üzerinde de dikkatle durmak gerekir. Ben, "Devlet Ana"da, herhangi bir topluma onur verecek bir tarihsel başlangıcımız olduğunu ve buna layık insan birikimine sahip olduğumuzu belirlemek istedim. Anadolu insanının taşıdığı potansiyele duyduğum sonsuz saygıyı dile getirmeye çalıştım. Karşımıza çıkanlar, sanırım, bunu kabul etmeyenlerdir. Bunlar, cevheri özel yöntemlerle çürütülmek istenen bir toplumda, elli yıllık tarihle varolunur, yaşanabilir sananlardır. Gene "Devlet Ana"dan sonra eski eserlerinize dönüp bakıldı. Yeniden irdelendi eski eserleriniz. Atatürk düşmanı diyorlar size. Sözgelimi "Yorgun Savaşçı"nın Atatürk'e karşı bir roman olduğunu sık sık tekrarlıyorlar. "Kurt Kanunu sonra, Yol Ayrımı. - Yorgun Savaşçı 1919'ları anlatır. 1919'larda dünyada Atatürk diye bir kişi yaşamıyordu ki, o kitapta ona karşı olunabilsin. Aslında ben ne Mustafa Kemal'e, ne de Atatürk'e karşıyım. Atatürk de, Mustafa Kemal de bizim toplumumuzda bazı işler yapmış birer asker paşasıdır. Biz Ganalı kabile toplumu değiliz. Tarihimizde de, bugünkü hayatımızda da çok çok paşa vardır. Bu nedenle herhangi bir paşaya ya da paşalar grubuna karşı olmak zorunluğunu şimdiye kadar hiç duymadım. Şimdiden sonra duyacağımı da sanmıyorum... Benim karşı olduğum, karşı çıktığım birtakım insanların ne olduğunu bilmedikleri halde Kemalizm dedikleri şeydir. İşin daha da şaşılacak yönü, bu Kemalizm sözünü en sık kullananların, bir düşünce sistemi olarak ortaya atanların dünyadaki bütün izmlere karşı olduklarını aralıksız tekrarlamalarıdır. Terimlerde bir anlaşmazlık doğuyor galiba. Siz kişilere değil, bir anlayışa katılmıyorsunuz. - Bence bir topluma yapılacak en büyük kötülük, o toplumun kişileri ve zümreleri arasında anlaşmayı imkansız kılmaktır. Bu da ancak bir yolla oluyor. O yol, hepimizin kelimelere, sözcüklere keyfimizin istediği ya da çıkarlarımızın, kişisel ve hesapçı çıkarlarımızın emrettiği; bağlılıklarımızın buyurduğu anlamları vermeye yeltenmektir. Sizin romanlarınızdan söz açıldığında insanı sevmiyor, insana düşman, diyorlar. Hatta insan yaşamıyor o kitaplarda, diyorlar. - Sanırım bir başka yerde de söylemiştim... Dostoyevski, insanları toptan sevmek alçaklıktır, gibisinden bir söz eder. Bu yargı, namuslu insanla namussuz insanı ayırtetme yetkinliğini taşır. İnsanları toptan sevdiğini söylemek, namusluyla namussuzu, ihanet edenle etmeyeni ayıramama zavallılığındandır. Bütün insanları sevdiğini ileri sürmek, sevilmesi gereken namuslu adamların sevgi payına namussuzları, hiç de hakkımız olmadığı halde ortak etmektir. Ancak namussuzlar katında duranların ya da o kata atlamadan, çıkmadan yapamayacaklarını, yaşayamayacaklarını kestirenlerin işine gelir... Durumu daha da aydınlatmak için göz açıcı bir örnek vereyim. Bütün insanları sevmek genellemesinin içinde Hitler canavarıyla, onun, yağından sabun yaptığı bedbaht çocukları hiç birbirinden ayırmadan sevelim namussuzluğu yatmaktadır. - Hümanizma, dünyanın en namussuz sömürüsü olan burjuva sömürüsünü ört-bas etmek için ileri sürülmüş bir duman perdesidir. Savunmak için sağlam bir neden bulamıyorum. - Hoşgörüye gelince, şair Yunus Emre'nin hoşgörüyle ilintisi tamamıyla ayrı bir şeydir. Batı hümanizmasıyla aykırı bir ilintidir. Bu aykırılık üzerinde derinlemesine durmakta yarar vardır. Çünkü Yunus Emre, bazı sol geçinen yarı aydınlarımızın sandıkları gibi dostunu, düşmanını ayırtetmeden hoşgörüye bağlanacak sanatçılardan değildir. İnsan olmanın erdemlerini seçmiş, değerlendirmiştir şiirlerinde. Kendisine bu gücü hiçbir şey sağlamasa bile, büyük şairliği sağlar. - Gerek genel anlamıyla hümanizma, gerekse hümanizmanın savunduğu dünya görüşü ancak gerçekten köle kullanmış, insanı köle olarak kullanmış toplumların tarihinde önemlidir. Gerçekten çok önemlidir. Bu önem, toplum şartları değiştikçe azalır. Toplum koşullarının başkalığı edebiyata da yansıyor herhalde. Sizin romanlarınızdan yola çıkarak soruyorum. Bizim romanımızdaki insan dramıyla Batı'daki bireyin dramında farklar mı görüyorsunuz? Devlet Ana"yla "Yol Ayrımı"nın kuruluşları teknik açıdan benzeşiyor. Batı'daki anlamıyla bireyin değil, toplumun romanı oluyor onlar. "Büyük Mal"da da var bu. İnsan dramını farklı ele alıyorsunuz. - Evet. Başlıca farklar, bence, şunlar: Batı romanındaki insan, temel kanunları çeşitli yönlerden derinlemesine, enine boyuna incelenmiş bir toplumun bireyidir. Romancı, Batı'da, birçok tarihsel, sosyal, ekonomik meselelere değinmek zorunluğunu duymaz. Buna ihtiyaç yoktur. Tersine böyle bir yola sapması, onu, romandan uzaklaştırır. Orta halli okumuşların bile artık bildikleri fikirlere ve alanlara götürür. Bir tür, romanı roman olmaktan uzaklaştıran tekrar yığını... Sözgelimi Freudizm. Bize gelince, bizde toplumumuzun ekonomik, tarihsel, sosyal meseleleri genişlemesine çözümlenmemiştir. Toplum yapısının temel kanunları belirlenmemiştir. Müesseseler arasındaki ilintiyi kolayına kavrayamayız. İnsanlar dolayısıyla başka drama düşmüşlerdir. - Yaşama sürecimiz yüz elli, iki yüz yıldan beri ikiye bölünmüştür. Gerçekte bu bölünüşü hazırlayan aksaklık, çok daha da eskilere dayanır. Bu bölünüş, bu kopuş, ikiye ayrılış, bilinen bazı reformlarla Cumhuriyet'ten sonraki bazı reform denilen hareketler yüzünden büsbütün kuvvet kazanmıştır. Bu uzaklaşışı hazırlayan, insanlarımızın drama düştükleri tarihsel alan hakkında da romancı kimi açıklamalar yapmak zorunda kalmaktadır. Ne yazık ki kişisel olarak birtakım araştırmalara girişmek zorundadır. Girişecektir. Kopuşu hazırlamış ekonomik koşulları bulmak, çözmek, genel kalabalığın yargısına sunmak zorundadır romancı. Memleketi ve memleketinin insanları için yazıyorsa tabii. - Bir başka yerde de söylediğim gibi romanda drama düşmüş insan, başkalarının kolayca atladığı bir çizgiyi, dış ve kişisel koşulları dolayısıyla aşamayan insanın görünümüdür. Bunun nedenlerini araştırmaktadır romancı... Burada başkalarının aştığı derken, başkaları drama düşmez demiyorum. Onların da kendi dram çizgilerini aşamadıklarını akılda titizlikle tutmak gerekir. - Az önce söylediğim gibi, Batı'da bilimsellik gerçek alanında uygulanmaktadır. Kanunlar yerine konmuştur. Dolayısıyla Batı romanında tek kişinin dramı gerek romancı, gerek okuyucu ve gerekse öteki roman kişilerince enine boyuna çağrışımlar taşımaktadır. Yani bir anlamda herkes kendi yalnızlığında, kendi dram çizgisiyle öteki kişilerden ayrı bulunabilir. Bizim roman insanımıza gelince, bence, onun durumu farklı... "Yol Ayrımı"nda bireyin bireysel dramına rastlamıyoruz. Şimdi açıklayacaksınız sanırım. - Bizim romanımızda insan dramı Batı'ya göre çok boyutludur. Daha çok zengindir. Drama düşmüş roman kişisini ele alışta insanlığı bir insan boyu değil, toplumuyla ölçerek, oranlayarak zenginleştirmek zorundadır romancı. Toplumuyla oranlayarak dedim; çünkü bizde romancı ya da drama düşmüş insanın yakın çevresi, takılmış roman kişisini, zaman zaman, dönem dönem takıldığı çizgiden kurtarırlar. Bu da bir insana davranış, direniş, kurtuluşa yol arayış açılarından çeşitli zenginlikler getirir. Ayrıca toplumsal yaşayışımızdaki cevherleri romana kazandırır. - Sanatçı için dejenere olmadıkça yerli olmamak mümkün değildir. Çünkü fikrin en yakın öğesi dil, bunu kesinlikle zorunlu kıldığı gibi; toplumdan topluma geçebilmesi için ayrıca çeviriye ihtiyaç olmadığı sanılan resim sanatında da durum aynıdır. Çünkü her ulusun, toprağın kendine özgü mavisi, kırmızısı vardır. Yazı sanatına gelince; bir toplumun diğer toplumdaki sanat eserlerinden, edebiyat ürünlerinden gereği gibi yararlanması, hatta haberli olması için bile doğru, eksiksiz çeviri yetmez. İki toplum arasındaki karşılıklı tarih bilgisi, temel özellikleri belirleyen kültürel ön çalışmalar şarttır. Nitekim benim romanlarımı İngilizceye çevirmek isteyen İngiltere'nin ilerici yayınevlerinden biri; kitaplarımdan birinin Fransızcasını okuyunca İngiliz ruhuna uymadığı gerekçesiyle önerisinden vazgeçti. - Romanda roman kişisi, romancı tarafından öylesine gerçekçi kanunlar içinde anlatılmalıdır ki, sözgelimi bir romanda bekar ölmüş bir kahramanın eğer evlenip de torunu olsaydı, bu torunun kendisinden hangi nitelikleri taşıyabileceğini dikkatli okuyucular sezebilmelidir. Bu, tarihsel, ekonomik, sosyal koşulları derinlemesine ve genişlemesine incelenmiş Batı toplumları için elbette daha kolaydır. Bizim gibi tarihine, ekonomisindeki özel koşullarına ve sosyal hayatına pek az eğilinmiş, hatta tersine, gerçekleri altüst edilmiş, gözden saklanmak istenmiş toplumlarda bu iş de romancıya düşmektedir. Dolayısıyla roman tekniğimiz, daha uzun süre, Batı ölçülerine aykırı düşüyor görünen ayrıntılar üzerine mutlaka basmak zorundadır. Bu da romancıyı, istesin istemesin, kimi ikinci sıra kişilerin sonraki yaşayışlarına, romanın zamanından sonraki yaşayışlarına eğilmesini gerektirecektir. "Yol Ayrımı bu gereksinmenin bir ifadesidir. - Bence belgesel çalışmalar ne kadar çok, ne kadar sağlam olurlarsa olsunlar kendi başlarına romana yetmezler. Salt belgelerle yetinmek üniversite araştırmalarına uygundur. Romancı, kendine göre dünya görüşü olan adamdır. Yani bu dünya görüşünü tanıtlayan, tutarlı, sistem sahibi olmak zorunda romancı. Belgeler gibi, o belgeleri oluşturan tarihsel koşulları da, tarihsel kişileri de kendi tanıtlayıcı, tutarlı sistemi içinde yeniden değerlendirmek zorunluğundadır. Bunu yapamayan adam, zaten orta halli bir romancı bile olamaz. Belgeler, romancının romancılık gücüyle anlam kazanırlar. Romanda zaman meselesine ilişkin bir soru sormak istiyorum son olarak. Sanatçının gününü ve geçmişini yazma meselesi. Güne açık olmak zorundayız tabii. - Hiç şüphesiz sadece ve sadece güne açık olmak zorundayız. Hiçbir gerçek sanatçı gününü yazmamazlık edemez. Buradaki fark, günün meselelerine doğru yanaşabilme farkıdır. Sanatına gerçekten egemen sanatçı, gündelik olayları, okuyucusunun hiç şaşırmadan daha iyi anlayabilmesi, kavrayabilmesi için ortak meseleleri ve bilinen ortak olayları uzak-yakın tarihten alarak, seçerek kullanır. Yalnız gündelik olayları anlatmak, sanatçıyı, bir ölçü kullanmak gerekirse, yüzde 95 yüzeyde bırakır. (1960 olayları sırasında Milli Birlik Komitesi üyelerinin tamamını sosyalist sanmak gibi.) Geriye kalan yüzde 5'e gelince, yani sanatçının büyük yeteneği, bilgisi, hazırlığı... Bu güçlü yanlarıyla gerçeği temelden, her yönüyle kavradığını saysak bile bu kez de okuyucularının ezici çoğunluğu, bu gerçeği kavrayacak olgunluklarda bulunmayacaktır. Böylece tespit edilmiş, üzerine eğilinmiş gerçek güme gidecektir. Bunun dışında kendini sanatçı sayanların bazılarının yaptığınca pencerede oturup sokağı seyretmekle ya da kahveye çıkıp işittiklerini kağıda geçirmekle, bu tür etkilenmelerle eser yazmaya kalkışmak, kesinlikle, sanat olmaz. Eğer bunu yapanın doğuştan yaratma gücü varsa, bu güç giderek kendi sıradan okuyucularının bile altına düşer. - piriltii liked this - edebiyatsoylesileri posted this


Saz ve söz aşkını gönlünde aynı şiddetle yaşattı. Şiirleri Solmuş Çiçekler adlı kitapta yer aldı. Piyanoda taksim yaptığı vakit, civar ağaçlardaki kuşların, pencere önünde toplandıkları rivayet edilirdi. Güftelerini ekseriya kendi besteler ve çabucak piyasaya yayılırdı. Hatıraları ise eski Türk kadınlığının ve saray adetlerinin en canlı vesikasıdır. Sene, Hicri 1297. Osmanlı İmparatorluğu'nun siyasal ve sosyal hayatında önemli bir inkılabın işaretini vermiş olan Tanzimatı Hayriye edebiyat alanında da ciddi bir değişikliğin başlangıcı olmuş... Şinasi Efendi'nin açmış olduğu çığır, yeniliğe teşne birtakım genç edipleri etrafına toplamış, içine almış, divan edebiyatının basmakalıp, dapdaracık çerçevesinden kurtararak yepyeni ve gepgeniş ufuklarına sevketmişti. Namık Kemaller, Recaizadeler o yepyeni ufuklarda henüz kanat denemeleri yapıyorlardı. Tanzimat edebiyatının temelleri henüz atılmak üzere idi. O yapıya iştirak edecek olanlar divan tarzı ile yeni tarz arasında hala bocalıyorlardı. Böyle bir sırada, yeni edebiyatın ilk mübeşşirlerinden Antepli Münif Paşa, Bülbül redifli bir gazel söyledi. Gibi hasret ifade eden bu nazire acaba kimindi? Edebiyat aleminde bir merak uyandı. Ve nihayet anlaşıldı ki, yeni harekete katılmağa cüret eden kadın, Hekim lakabı ile ün almış, Aydın valisi İsmail Paşa'nın kızı ve Giritli Sırrı Paşa'nın karısı Leyla Hanım"dır. "Kimi arzusuna hakim, kimi mağlubü heves, Koncanın kalbi yanar seyr ile nazik dihenin, Gibi ince duygu mahsulü beyitlerin de onun kaleminden çıktığı anlaşılmıştı. Leyla Hanım, az vakit içersinde meşhur oldu. Sade sözü ile değil, sazı ile de, muhitinde dikkati çeken bu genç Türk kadını 1850 yılında İstanbul'da dünyaya gelmişti. Babası İsmail Paşa, Abdülmecit devri vezirlerindendi. Hekimdi ve hakimdi. Birkaç dil biliyordu. Sanatında mahirdi. Padişah, kendi sıhhatı ile beraber, yakınlarının da sıhhatlerini ona emniyet ediyordu. Leyla, küçüklüğünde ve ilk gençliğinde sarayın has müdavimlerinden oldu. Burada, zamanın en meşhur musiki üstadlarından hem Şark, hem de Garp musikisi meşketti. Hekim İsmail Paşa bir aralık gözden düştü, valilikle İzmir'e ve Girit'e gönderildi. Leyla Hanım da babası ile beraber oralara gitti. İsabet olmuş. On dokuzuncu asrın en büyük Türk mütefekkirlerinden Sırrı Paşa mektupçulukla İzmir'de bulunuyordu. Hekim İsmail Paşa'nın bu pek değerli kızı, o pek değerli adamla orada evlendiler. Bundan sonrda Leyla Hanım, kocası ile hemen bütün Anadolu'yu dolaştı. Sırrı Paşa mektupçuluktan valiliğe yükselmiş, sırası ile Rusçuk, Trabzon, Adana, Kastamonu gibi en mühim vilayetlerde bulunmuştu. Bunların her birinde Vali Paşanın Hanımefendi halkın sevgisini derhal celbetmekle kalmıyor, yüksek kabiliyeti ile yerli ulemayı, şuarayı kendisine hayranlıkla ve hürmetle bağlayıveriyordu. Leyla Hanım'ın piyano çalmaktaki mahareti, onu tanıyanlar arasında darbımesel hükmüne girmişti. Piyanoda taksim yaptığı vakit, civar ağaçlardaki kuşların, pencere önünde toplandıkları rivayet edilirdi. Bizzat nezmettiği güfteleri ekseriya yine kendi besteler ve bunlar, çabucak piyasaya yayılırdı. İçlerinde nağme bakımından çok orijinal şeyler vardır. Seksen yıl muammer olan Leyla Hanım, ölünceye kadar saz ve söz aşkını gönlünde aynı şiddetle yaşatmıştır. 1920 ile 1922 yılları arasında İleri ve Vakit gazetelerinde intişar eden hatıraları eski Türk kadınlığının özelliklerini ve saray adetlerini en canlı bir üslup ile nakleden değerli bir vesikadır. Muhtelif tarihlerde söylenmiş şiirlerine gelince bunlar da Solmuş Çiçekler adı altında ayrıca basılmıştır. Leyla Hanım, Nigar Hanım'la beraber, Tanzimat edebiyatımızın iki büyük kadın edipleridir.


Halit Ziya Uşaklıgil'in ölümünden dört beş gün sonra; şair, yazar, eğitimci, besteci ve politikacı Rüştü Şardağ, Mai ve Siyah romanının kahramanı Ahmet Cemil'in yanındaydı. Bir gece boyunca uzun uzun konuştular, mai ve siyah yazarı uzun uzun andılar. - Yoksa sen de şu komik edebiyat tarihçisi gibi beni silik mi buluyorsun? Hani pek yanlış da değil doğrusu. Gerçekten seni yücelere doğru tırmanmış görmeyi çok isterdim. Sen de büyük bir soluk ol, bir kaçınılmaz afet gibi nefesini ruhlarımız üzerine sal isterdim. Gerçi ben de seni silik buluyorum. Fakat bu Uşaklıgil'in teknik bir günahı değil, senin nasibindir. Sonra diyorlar ki o edebiyat tarihçisi seni unutmuş da, içinde senin de bir zamanlar bulunduğun Babıali'yi ele almış, guya Mai ve Siyah Babıali için yazılmışmış. - Peki, senin beni silik buluşun neden? Ortaokulun son sınıfında seni ve Makber'i okumuştum. İkinizden de, küçük bir bacaksızın anlayacağından çok fazla şeyler anlamış gibiydim. Makber'i her okuyuşumda daha yeni şeyler anladım, fakat koca eserde sevdiklerim azaldı, kala kala bir büyük vefanın ateşi kaldı. Seni ise bundan bir hafta önce gene hazla ve beşinci defa okumaya başladım. Gözümden asla, asla düşmüş değildin. İlk hatıralarıma yeniden can verdin. Fakat gönül senin bu kadar silik kalmış olmanı istemiyor. - Gene silik diyorsun! Belki anlatamıyorum. Yani istiyorum ki sen gerçekten maviliklerin genci olsaydın, hiç kırılmasaydın; veya kırılsan bile daha muhteşem kırılsaydın. Gerçi sen bana dünyanın baş eserlerindeki dostlarımı hatırlatırdın, hala da hatırlatıyorsun. Mesela şu parkın kanapesinde oturuşunu düşündükçe aklıma hep küçük ve vefalı arkadaşı Panço ile hayal iklimlerine sefere çıkan koca bebek Don Kişot gelir. Ondaki oynak ve beşeri arzular senin de küçük ve incecik bedenini az mı sarmıştı? Birkaç defa da Doktor Faust"u anmıştım. - Faust'u mu? - Evet. - Fakat benim iyi insanlığı bu kadar derinden özlediğimi ne biliyorsun? İşte can olacak nokta! İşte Ahmet Cemil, senin silik kalışın; onların, o "büyük"lerin yanında silik kalışın! Sen bütün insanlığa kadar uzanamadın. Gerçi seninle Faust'u kımıldatan şey, büyük iyilik duygusu idi, fakat yollarınız sonradan ne kadar ayrıldı. Gerçi o da kırıldı, o da "mükemmel bir kainat diye bağırmasına rağmen ona erişemedi, ama onun istediği şey çok büyük ve çok genişti. Senin Lamia ile olan büyük ve romantik sevgini biraz Verter'de de bulmak mümkündür. Hatta bu aşkın, gençlik çağlarının bütün sevda romanlarında hikaye edildiğini iyi biliyorum. Ama sen, gene söylüyorum. Dünyayı kaplayan bir soluk olamadın! - Yıllardan beri pek çok yazında hep bana dönüyor, beni haddim olmadan insani ve mahalli roman kahramanlarımız arasında pek üstün yerlere çıkartıyorsun. Hala da, şimdi de çıkartırım. Sen bizim için hiç de silik değilsin. Sen bizim için çok büyüksün. Reşat Nuri Güntekin'in pek çok hayal kahramanları seninle konuşmuş gibidir. Sen Türk romancılığına uzun zaman bir kaçınılmaz ilham oldun. Yakup Kadri'nin Hakkı Celis"inde de sen yok muydun biraz? Hatta hatta Abdülhak Şinasi Hisar'ın "Fahim Bey"i bile o büyük büyük hayalleriyle, o büyük büyük kırılışlariyle sensin Ahmet Cemil, sen! Fakat sana kızıyorum da biliyor musun? Senden sonra edebiyatımızda hep bir kırılıştır gitti. Roman ve hikayelerimizde hep üstüste gelen felaketler sonunda kahramanlar sapır sapır döküldüler. Senin, annenle beraber bavulunu alıp bir uzak ülkemize gittiğin gibi senden sonra gelen roman kahramanları da, sana benzeyerek valizleri koltuğunda, Anadolu'ya, bu insandan, duygudan uzak -ne acı- sanılan yere gittiler. Ama gençler artık hiç de karamsar değil. Onlardan büyük romancı yetişmedi ise de bir hayli hikayeci çıktı ki felaketleri bile ezilmeden yaşayan kahramanlarla bizi tanıştırıyorlar. - Kabahat neden senin olsun? Sen kör olası bir ıstırabdadın oğlu idin! Rahat edemediği bir yerde kabak fidesi bile yetişmez, hürriyetsiz bir ülkede nasıl insan yetişir, nasıl? Seni bunca karanlığa, bunca kahra rağmen böyle yaşatıp büyüten Uşaklıgil, cemiyetimize evlatlarının en değerlisini armağan etmiş sayılır. Bir devrin damarlarında kan gibi dolaştın. Seni bir roman kahramanı olarak, günün kahramanı olarak tanıdılar. Hem geçici günleri doldurmak, hem gelecek yıllara uzanmak; büyük sanatın bir şartı da budur bence. Zamanlarında anlaşılmayan büyük eserler de vardır ki sonradan gelen nesillere ayan olabilirler. Fakat yaşadığı zaman sevilen ve daha sonra gelecek olanların sevgisinden de pay alan eserler kendilerini ilk sevenlerin hatıralariyle büyüye büyüye yarına daha güçlü kuvvetli olarak çıkarlar. Hem sonra "ben yarın anlaşılırım diyen nice şiş karınlı mağrurların yarın gelmeden toz toprak olup unutulduğunu da biliriz. - Şimdi Raci'yi hatırladım, her akşam körkütük içen, hayatı kahırla geçen Raci'yi, dedi. Ona Sirkeci köftecilerinde günü öldüren birkaç genç şairi hatırlatarak: - Gene öyle mahzun insanlara rastlayabilirsin dedim, ve ilave ettim: Eğer Şevki Efendi'yi bulmak istiyorsan Ankara Caddesi'nde birkaç örneğini görmen mümkündür. - Belki... Fakat bu bahse dönmeyelim, Lamia şimdi kimbilir... Sevdin, aşık oldun ve bunu büyük usta bütün okuyucularına açıkça anlattı. Şimdi tekrar bu bahse dönmekten çekinecek ne var? Aşk utanılacak bir şey mi? Yalnız insanoğluna kendi aşkına benzer veya onu imrendirir aşklar göstermek lazım. Lamia ile sizin buluşamayacağınız, biribirinize kavuşamayacağınız muhakkaktı. - Biraz öyle. Fakat biraz da içtimai muhitleriniz yüzünden. Sen bir küçük ve fakir babanın oğlu idin. Hüseyin Nazmi zengindi ve zengin olarak hayatına devam etti. Lamia'ya vereceğin katkısız bir gönlün her şey demek olduğuna nasıl inandın? Felaketiniz tabii idi. Çünkü senin için bir felaketi örtecek başka teselli yoktu; muhakkak başka bir teselli beklersen gene göreceğin felaketti. Fakat Lamia acısını rahat hayatının yeni imkanlariyle her gün unutabilirdi. - Neden sıkılıyorsun, talihsizliğini herkese duyurdun diye mi? Senin talihsizliğin hiç olmazsa bir devrin talihizliğiyle birlikte düşünülür. Ya bugün piyasayı dolduran, uydurma talihsizliklerin, ucuz felaketlerin sürüsüne bereket müteverrimlerin hastalıklı maceralarını anlatan roman taslaklarına ne diyelim? Görüyorsun ya kardeş, seninle bu bakımdan aramızda henüz büyük bir ayrılık yok. üzgündü. Uşakligil'i mi hatırladın? diye sordum. - Biraz onu, biraz kendimi. Beni yüzüstü bıraktı gitti. - Ama sen yaşamaktasın. Hepimizin gençliğinden bir avuç hatıra olarak Ahmet Cemil kalıyor. Uşaklıgil belki dili ile, üslubu ile ve sanat dünyası ile bir daha dönmeyecek, ama edebiyat tarihine geçen izleri bir hayli sürüp gidecek sanırım. - Ya ben? Onsuzluk, babasızlık seni elbet üzer. Fakat sen her yıl bir parça hakikat olarak yaşayacaksın! - Haydi dünyana dön, rüyandan ayıl dostum... - siyah-kugu19 liked this - edebiyatsoylesileri posted this


Halide Edip, 1949'da yayımlanan Çoban ve Sürü başlıklı yazısını, Vala Nureddin'e ithaf etti. Çünkü Va-Nu, o günlerde Ziya Gökalp'in Sürülerin hani, çoban nerede? vecizesini gündeme getirmişti. Bu sözün, bir çoban, mutlak bir şef hasretini yansıttığını belirten Adıvar, bunun tehlike işareti olduğunu belirtiyor. Ziya Gökalp'ın yirmi beşinci yıldönümü münasebetiyle yapılan merasimde bulunmama hastalık mani oldu. Mamafih bu anmak ve ihtiram vazifesine bütün kalbimle iştirak ettim. Kendisini tanıdığım ilk günlerden, ta Ankara'dan bir kağnı içinde Diyarbakır'da fikri faaliyetine devam için ayrıldığı güne kadar hatıraları hafızamda canlandı. Hayatında etrafına nur saçan bir insandı, nur içinde yatsın! Bundan sonra da bu son merasim münasebetiyle yazılan ve elime geçen şeyleri okudum. Va-Nu'nun yazısı üstünde durdum, çünkü onun neslini, istikbal gençliğine yolu aydınlatacak fenerciler ve meşaleciler telakki ederim. Bizlerin çoktan göçmüş olacağımız o güne rehber olacak fikirlerin bazıları üzerinde durup gençlerle açık konuşmağı bundan dolayı manevi bir vazife biliyorum. Şurasını itiraf etmek gerektir ki, eski günlerde Şarkta ve Garpta tarikatlar manevi, hatta maddi sahada insaniyetin oluşunda mühim rol oynamışlardır. İlim, ahlak, içtimai nizam, insan münasebetleri, hatta sanat ve şiir vesaire bakımından Ortaçağda ve biraz sonra da birçok kıymetler getirmişlerdir. Fakat aynı zamanda, zarar tarafları da vardır. En mühimmi, fertte nemelazımcılık uyandırması, ferdin mesuliyetini şeyh efendinin omuzlarına yükletmesi olmuştur. Tarikatlara mensup bir hayli kıymetli fertler kendileri için Cennette yer temin etmekle meşgul olurken, yaşadıkları cemiyeti belki büyük içtimi faydalar temin edebilecek hizmetlerinden ve huzurlarından mahrum etmişlerdir. Diğer taraftan şeyhler arasında pek mübarek şahsiyetler olduğu gibi, fertlerin vicdanının mutlak hakimi olmak sıfatiyle bir nice kan dökülmesine, kötülüğe ve ahlaksızlığa yol açan Hasan Sabbah'lar da zuhur etmiştir. Demek ki insanlar bir ferdi, sadece maddi sahada rehber olarak değil, hatta manevi sahada vicdanlara hükmedecek layuhti bir şef diye kabul eder, hareketlerini hiç düşünmeden bir otomat gibi onun emrine göre ayar ederlerse, bu zihniyetin insaniyeti nerelere kadar götüreceği belli olmaz. Her münevver insan ve umumiyetle milletler atom devri denilen henüz neticesini tahmin edemediğimiz yeni bir çağa girerken maddi ve bilhassa manevi sahada, kanaatlerimizi dikkatli bir muhasebeden geçirmek mecburiyetinde bulunuyoruz. İşte bundan dolayı, Durkheim felsefesine göre ayarlanan, birçok faydası olduğu kadar tehlike tarafları da olan merhum Gökalp Ziya'nın iki vecizesini kısaca, fakat dikkatle ve samimiyetle gözden geçirerek bir karar vermek dakikası gelmiş olduğuna inanıyorum. Tanınmış bir vatandaşımız mütareke esnasında Malta'ya götürülmeden evvel, Sultan Vahidettin ile görüşmüş ve henüz başlayan milli mücadelenin lüzumundan bahsetmişti. Sultan sözünü keserek, ... Bey, Bey, ben çoban millet de benim sürümdür, demişti. Maalesef kontrolsuz kudret baştakini çoban ve halkı sürü telakki etmek temayülünü daima uyandırmıştır. - screechinghumanghosttaco liked this - edebiyatsoylesileri posted this


İtalyan gazeteci, eleştirmen, şair ve romancı Giovanni Papini, siyasi alanda ilericiyken ateşli bir faşizm savunucusu oldu. 1920'den sonra önceden reddettiği Katolikliğe dönerek dini eserler yazdı. O, sürekli bir başkasına dönüşmeye çalışan kahramanlarına benziyordu. Hasta kızı için sözleşmeyle satın alabileceği gençlik yılları arıyordu endişeli beyefendi. Yirmi iki yaşındaki Viyanalı prensese yıllarından birini kendisine ödünç verirse, o yılı ömrü sona ermeden gün gün geri ödeyeceğini söylüyordu. Yaşlandığında istediği zaman gençliğine dönebileceğini, saatlerle sınırlı olsa da yirmi iki yaşını yaşayabileceğini anlatıyordu. Teklifi kabul ediyordu mağrur prenses; kimsenin yirmi üçünü yaşamadan yirmi dördüne atladığını anlamayacağını düşünüyordu çünkü. Nitekim kimse bir şey anlamıyordu. Yaklaşık yirmi yıl sonra ikinci kez eline alıyordu sözleşmeyi. Şatosunda otururken, gözlerden uzakta endişeli beyefendinin bir gün veya bir hafta isteyecek olduğu zaman, hiç değilse bir ay önce kendisine haber vermesini rica ettiğini hatırlıyordu. Sonra mektuplar yazarak 'gün'lerini istemeye başlıyordu yaşam borçlusu"ndan. Sözleştikleri 'gün' veya 'gün'ler geldiğinde birden yirmi üç yaşını giyinip başkentin zarif salonlarına, saray balolarına gidiyor, tazeliğiyle herkesi şaşırtıyordu. Giovanni Papini'ydi ismi bu dehanın... İtalyandı. 1881 Ocak'ını dokuz geçe Floransa'da orta halli bir ailede doğmuştu. Marangoz babası Luigi eski bir Garibaldi askeri, Tanrıtanımaz bir cumhuriyetçiydi. Annesi ise koyu bir Katolikti. Çok küçük yaşlarda dalmıştı romanlar, hikayeler arasına. Büyükbabasının kütüphanesindeki kitaplar arasında vakit geçirmeyi, akranlarına tercih ediyordu. Öğrenci Dostu isimli küçük bir gazetede Arslan ve Çocuk isimli öyküsü yayımlandığında on beş yaşındaydı. Aynı yıl bir ansiklopedi yazma girişiminde bulunmuştu. Uzun saatlerini ayırdığı bu eylem, onun edebiyatta veya edebiyatla ne aradığını anlatıyordu sanki hayatta. Her şeyi herkesi tanımak, bilmek, yeryüzündeki bütün bilgilere vakıf olmak istiyordu. İleriki yıllarda yazdıkları, Papini'nin işe kendisinden başladığını ya da bir noktadan sonra kendisine takılıp kaldığını gösteriyordu. Ölgün bir süs havuzunda aksine bakarken birden yanında beliren gençliğiyle el sıkışan ama onunla geçirdiği birkaç günün sonunda sıkılan, eski halinden bunalıp, o gülünç ve bilgisiz gençten kaçmaya çalışan kendisi olmalıydı. Bir düşün görüntüsü, düşlerin yapıldığı kumaştan bir adam olduğunu söylettiği kahramanı ona ne kadar benziyordu. Değişmek, bir başkası olmak isteyen bir diğer isimsiz kahramanı da yine Papini'yi andırıyordu. Fransa haritası değişir ama oda hep aynı kalır. Pardösünün rengi değişir ama örttüğü beden hep aynıdır. Kitabın kabı değişir, başlığı değişir, kapak süsleri, yazı karakterleri, bölüm başlıkları değişir, ama kitap hep aynı öyküyü anlatır diyordu. Kaç kez ruhunu özene bezene fırçaladığını, beynine yeni bir renk ve yüreğinin kırışıklıklarına yeni bir düzen verdiğini, yeni giysiler yaptırıp yeni ülkelere yolculuk ettiğini, yeni kentlerde kaldığını ama içinin derinliklerinde hep aynı kalan bir şeyi duyumsadığını söylüyordu o isimsiz kahraman. Hayat akışındaki duraklara bakınca daha bir örtüşüyordu yazdıklarıyla. Belki Yüksek Çalışmalar Enstitüsü'ne müfettiş olarak gidip gelmesi olağan karşılanabilirdi, hayatı daha on beşinde kayıt ve kontrol altına almaya çalışan bir gencin. Bu sırada Floransa İngilizce Enstitüsü'nde İtalyanca dersler vermesinde; babasını kaybettiği yıl Floransa Antropoloji Müzesi'nde kütüphaneciliğe başlamasında; bazı yazar ve sanatçılarla bir araya gelmesinde; İtalyan kültürünü İngiliz, Fransız ve Amerikan kültürleriyle geliştirmek amacıyla D'annunzio gibi gelenekçi yazarlarla birlikte Leonardo dergisini kurarken Krallık isimli dergiye katkıda bulunmasında olağanüstü bir şey yoktu. Uluslararası Felsefe Kongresi'ne katılmasında ve yirmi beş yaşında ilk kitapları Filozofların Çöküşü ile Trajik Gazete'yi yayımlamasında da öyle. Ama Kör Pilot'u yayımladığı yıl kendisinden beklenmeyecek bir şey yapmıştı Papini. Giacinta Giovagnoli ile kilisede yapılan dini törenle evenmişti. Bir ateist için hayli şaşırtıcı bir davranıştı bu. İki yıl arayla kızları Viola ve Gioconda katılırken aileye, o yazmayı sürdürüyordu. Ruh dergisini çıkartırken L'atra Meta yoldaydı. Kimsenin Hayatı'nı Bitmiş Adam izliyordu. Bu arada genç edebiyatçılar için bir cazibe merkezi haline gelen Lacerba'yı çıkarıyordu. Birinci Dünya Savaşı sırasında gönüllü olarak orduya katılmak istiyor ama ileri derecede miyop olduğu için başvurusu kabul edilmiyordu. Bu arada basılan Şiirin Yüz Sayfası, Cumartesi Ödemesi gibi kitaplar, onun hiç durmadan yazdığını gösteriyordu. Bir yandan da kurduğu, yönettiği veya bir şekilde içinde yer aldığı yayınların ismi sürekli değişiyordu. Roma'da dört aylığına Tempo gazetesinin üçüncü sayfasının editörlüğünü yapıyor; hemen ardından La Vraie İtalie dergisini kuruyordu. Sanki sürekli bir şeyler arıyordu. 1919 Ağustos'unda savaş yüzünden geçirdiği ağır ruhsal kriz ona bir anda geldiği söylenen ilhamla İsa'nın Hikayesi'ni yazdırmıştı. O yıl çıkan Fütürist Tecrübe ise, geçen birkaç yıl içinde geleneklere başkaldırarak benimsediği fütürist akım hakkındaki fikirlerini içeriyordu. Ertesi yıl Papini ikinci kez şaşırtmıştı kendisini izleyenleri, gizlice Katolik Kilisesi'ne katılarak. Ama garip bir biçimde Milano Sacro Cuore Katolik Üniversitesi tarafından kendisine sunulan profesörlüğü reddetmişti, ünü İsa'nın Hikayesi ile dünyaya yayılırken. Birkaç haftayla sınırlı bir sürede Bitmiş Adam'ın devamı olarak görülen İkinci Doğum'u yazarken, bu kitabın okura ancak ölümünün ardından ulaşacağını kendisi de bilmiyordu. Ve Gog geliyordu... Öyle bir karakter yaratmıştı ki, yaptıklarına inanamıyordu okur. Ama sayfaları çevirirken çok eğleniyordu. Paralı deliler pansiyonu"nda yatan Goggings, o güne dek paranın kölesi olduğunu söyüyor, "Artık o benim uşağım olsun diyordu. Başından geçenleri anlatıyordu büyük bir istekle. Komik şeyler anlatıyor, ancak uçmuş bir aklın üreteceği fikirler üretiyordu. Bir anda zengin olmuş, Vatikan'a büyük bağışta bulunmuş, bu bağış karşılığında gazeteci kimliğine bürünerek Papa'yla röportaj yapmaya gitmişti. Sormuştu Papa'ya: Tanrı var mı? Tanrı hakkında bir yorum yapmamıştı Papa ama dinlerin varlığından emin olduğunu söylemişti mesela. Sonra yamyamlar insan yedikçe ruhlarının gidip başka bedenlere yerleştiğini, bu yüzden kendisinin en azından dört beş ruh taşıdığını söylüyordu. İçinde işçi olmayan fabrikalar hayal ediyordu. Milletler gibi insanlar için de en büyük sorun bağımsızlıktı Gog'a göre. Benim olan şeyler bana aitmiş gibi görünüyor, halbuki ben hep benim olana aitim diyordu. İnsanlığın çektiği iki büyük zahmet vardı. Erkekler için düşünmek, kadınlar için doğurmak meşakkatli işlerdi ama insanoğlu hala ne düşünme ne de doğum makinesi icat etmişti! Çamur kelimesine pislik ve utanç anlamları yüklenmesine de karşıydı. Medeniyet çamurla başlamıştı çünkü ama kanla bitiyordu! Okur Gog'la meşgul olurken, bu sıralarda bir kez daha beklenmedik bir tavır sergilemişti. Gençliğinde milliyetçilik karşıtı olan Papini şimdi faşist Mussolini'yi destekliyor, kitaplarını ona ithaf ediyordu. Dante Hayatta, Mussolini Ödülü olarak bilinen Premio Firenze ile taçlandırılmıştı. Ardından Bologna Üniversitesi'nde İtalyan Edebiyatı bölümünde profesör olmuştu. Annesinin ölümüyle sarsılırken, sağlık sorunlarıyla mücadele ediyordu. İleri derecede rahatsız olan gözleri, artık cerrahi müdahaleyi zorunlu kılmıştı. Girdiği yoğun akademik çalışmalar ona İtalya'nın Akademisyeni payesi verilmesini sağlamış, ama İtalya Akademi Başkanı unvanını neden reddettiği bir türlü anlaşılamamıştı. Floransa'da Rönesans Çalışmaları Merkezi'ni kurduktan sonra L'Ultima dergisinde farklı isimlerle yazı yazmaya başlayan Papini asla dinlenmiyordu. Sıradan görünen sıradışı kahramanlarına ne kadar benziyordu aslında. Sürekli kendisini arayan, yenilenmeye hatta bir başkasına dönüşmeye çalışan o sadece sözlerden ibaret adamlara... Hep kendisini anlattığı için öykülerinin çekiciliğini yitirdiğini düşünüp, yazmaya ara vermek yerine sokaklarda ona hayatını anlatacak birilerini arayan Ruh Dilencisi herhalde oydu. Bir sabah posta kutusundan hiç mektup çıkmayınca şaşıran, birkaç gün bekledikten sonra arkadaşlarına koşup kendisine neden artık yazmadıklarını soran, kimsenin onu tanımadığını görünce ne yapacağını şaşıran ve kendisine Sen Kimsin diyen o olmalıydı. Başkasının Yerine Canına Kıymak'ta birbirimizin hayatlarını ödünç alıp alamayacağımızı sorgulayan kişi de yazarından başkası olamazdı. Son yıllarında iyice bozulan gözleri yazı yazmasını zorlaştırmıştı artık. Torunu Anna'ya dikte ettiriyordu bazı kısa yazılarını. Bir süre sonra gözleri artık hiçbir şeyi seçemez olmuştu. Kelimeler sanki kaybolmuştu. 1956 Temmuz'unu sekiz geçe Floransa'daki evinde ölmüştü Papini. Politik duruşu ve fikirleri sürekli değiştiği için son yıllarında itibar görmeyen ismi ölümünden sonra yarattıklarıyla birlikte unutulmaya yüz tutmuştu. Borges bu duruma "Hak etmediği bir biçimde unutulmuş olduğundan kuşku duyuyorum sözleriyle itiraz ediyordu. Haklıydı Borges. Papini tartışmasız benliğini anlattıklarına katmış bir edebiyat dahisiydi. - rabesya liked this - edebiyatsoylesileri posted this


Cesur ve aykırı bir teknik deneyen Fransız şair Guillaume Apollinaire, tüm öncü edebiyat ve sanat akımlarında yer aldı. Polonyalı bir anne ile İtalyan bir babanın oğluydu ve ailesinin kimliğini gizli tuttu. Karşılıksız kalan aşkı, Bir Aşk Kırgınının Şarkısı adlı ünlü şiirine esin kaynağı oldu. Sevmeye ihtiyaç duyduğu için mi seviyordu yoksa sevilmeye muhtaç olduğundan mı her zaman aşıktı? Neden bir aşkı yitirdiğinde bir diğerine sarılıyordu hemen? Neden hep, hep ve hep aşkı kutsuyordu? İstavroz önünde diz çöker gibi diz çöküyordu onun önünde; kutsal kitaba el basar gibi ona sadık kalacağına dair yeminler ediyordu. Bir yanı hep çıplak kaldığı için mi ruhuna hep yeni bir aşk giyiyordu? En çok sevenler en az sevilenlerdi belki; Sev beni diyemediklerinden bir türlü Seni seviyorum diyenler... Bir türlü yalnız kalamayan, arkalarında aşıklar ordusu bırakarak ilerleyen yetişkinler, kalabalıklar içinde bir başına büyümek zorunda kalan çocuklardı aslında belki... Yeterince sahiplenilmediklerinden sahiplenmek, yeterince ait olmadıklarından ait olmak istiyorlardı. Sahiplenilmedikleri için ait olmaya, hiç ait hissetmediklerinden sahiplenmeye çalışıyorlardı. İçten içe yeterince sevilmediğini bildiğinden sürekli sevenlerdendi o belki de... Kimliği uzun süre merak konusu olan ama bir türlü ortaya çıkmayan babası, kuvvetle muhtemel bir İtalyan papazıydı. Roma'nın asil erkeklerini baştan çıkarmakla meşgul annesi Angelica, Guillaume'u dünyaya getirdiğinde henüz yirmi bir yaşındaydı. Eski bir Polonya soylusu olan ve Rus Ordusu'ndan ayrılıp İtalya'ya yerleşen bir babanın kızıydı Angelica; alışık olduğu yaşamın geleneklerinden vazgeçemeyince hızla yoksul düşmüştü. Özellikle ikinci çocuğunun doğumundan sonra bu yaşamın gereklerini yerine getirebilmek için soylu erkeklerin yardımına ihtiyaç duyar olmuştu. Bu erkeklerden biri İtalyan subayı Francesco Flugi d'Aspermont'du. Belki kendisinden yirmi dört yaş genç kadına yardım ettiğinden Guillaume'un babası olduğundan şüphelenilmişti; belki de bu babalık rolü Angelica'nın iki oğlunu iyi bir eğitim alabilecekleri özel bir okula yerleştirdiği için başrahip olan kardeşine biçilmişti. Sanat eleştirisi yaptığı bir kitabında geniş yer ayırdığı Picasso, ressam Marie Laurencin'le tanıştırdı onu. Beş yıl süren doludizgin aşkları sırasında çevresi daha da genişledi. Ressamlarla olan yakın ilişkileri ve resim sanatına dair bilgisi, sergi kataloglarına önsözler yazmasını sağladı. Marie'ye adanmış şiirleri Mirabeau Köprüsü, Bulunmuş Saç Demeti, Bu Solan Alacakaranlıkta'yı peşpeşe başka dizeler izlerken Marges dergisi için yazı dizileri hazırlamaya başladı. Bu sıralarda Louise Lalanne takma adıyla kadın yazarları eleştiren makaleler kaleme aldı. İlk kitabı L'Enchanteur Pourrissant, Andre Derain'in desenleriyle yayımlandığında yıl 1909'du. Ertesi yıl kitapçıların vitrinlerini süsleyen romanı L'Heresiarque et Cie, Goncourt Ödülü oylamasında ilk turda üç oy aldıysa da son turda ödülü kaybetti. Bu prestijli ödülü kazanamamak onu üzdü üzmesine ama bir yanlışlık sonucu 'hırsız' olarak itham edildiği zamanki kadar sarsmadı. Evinde kalan Gery Pieret isimli konuğunun, Louvre Müzesi'nden çaldığı ve kendisinin de şöminenin üzerine özenle yerleştirdiği küçük bir heykel yüzünden tutuklandı. Suçsuz olduğu anlaşılıncaya kadar A La Sante hapishanesinde kaldı. Bu onur kırıcı olay onu öylesine etkiledi ki. A La Sante isimli şiirinde incinmiş duygularını anlatmaktan kendini alamadı. Şiirlerini derlediği Alkoller isimli kitabı onu geniş kitlelere tanıtırken, yakasını bir türlü bırakmayan yoksul günler başladı yeniden: Birinci Dünya Savaşı patlak vermişti. Savaş nedeniyle sanat dergileri kapılarına kilit vurduğu için beş parasız kalmıştı. Fransız vatandaşlığına henüz kabul edilmediğinden orduya da alınmıyordu. Gönüllü başvurusuna yanıt beklerken, dostlarının Nice davetini geri çevirmedi. Burada yeni bir aşk bekliyordu onu. Louise de Coigny-Chatillon kibar tabakadan bir kadındı ve görünüşe bakılırsa gönüllü savaş başvurusu kabul edilen şair sevgili Guillaume Apollinaire'i bekleyecekti. Ne var ki Apollinaire, 1914 yazında bindiği Marsilya treninde 'Lou'ya o kadar da büyük bir tutkuyla bağlı olmadığını hissetti. Nimes'teki topçu birliğinden her gün bir şiir yazsa da ona, yolculuk sırasında yakınlık kurduğu Cezayir'li genç kadın Madleine Pages'e aşk mektupları yazmaktan alamadı kendini. Karşılıksız değildi yaşadığı aşk. Cephedeyken mektup yoluyla nişanlandılar. Piyade asteğmen olarak çıktığı 1915 Noel iznini, Oran'da Madleine ve ailesinin yanında geçirdi. Fakat bu ziyaret beklediği üzere evlilikle sonuçlanmadı. Birkaç ay sonra savaşın kaçınılmaz mermilerinden biri gelip buldu onu. 17 Mart 1916 günü öğleden sonra, cephedeyken de yazı göndermeyi sürdürdüğü Mercure de France'ın son sayısını okuduğu sırada, biraz ilerisinde patlayan obüsten sıçrayan bir mermi miğferini delip başına saplandı. Ağır yaralanan Apqollinaire'in iyileşmesi aylar aldı. Tedavi gördüğü hastanede kendisini ziyarete gelenlere, asteğmen üniformasıyla ne kadar övündüğünü, vatan sevgisinin ne kadar kutsal bir duygu olduğunu anlatıp durdu. Hastaneden çıktıktan sonra Paris'te geri hizmete alındı. Bu süre zarfında başı hep sargılıydı. Madleine ile kopmalarına neden olan bu yaralanma olayı mıydı belli değildi. Ama kesin olan bir şey vardı. Apollinaire savaşmaktan da Utanç verici bir hastalıktır dediği aşktan da vazgeçmiyordu. Yaralandığı yıl tanıdığı ve şiirleri arasına Kızıl Saçlı Dilber olarak giren Jacqueline Kolb ile 1918 Mayıs'ında evlendi. Mutluydu. Nihayet bir kadını istediği gibi sahiplenecekti. Nihayet bir kadına istediği kadar ait olabilecekti. Ne yazık ki düşlerinin hiçbiri gerçekleşmedi. Sadece altı ay sürdü bu mutluluk. İyice zayıf düşmüş bedeni, 9 Kasım günü cepheleri kasıp kavuran İspanyol gribine yenik düştüğünde otuz sekiz yaşındaydı. - kelyame liked this - captainodinmm liked this - edebiyatsoylesileri posted this


Ünlü bir dilbilimci ve tarihçi olan Necip Asım Yazıksız, 1893 yılında yazdığı Kitap adlı kitabında, kitap meraklılarını kitapseverler ve kitap delileri diye ikiye ayırıyor. İkinci grup kitap meraklılarını Yazıksız'dan aktarıyoruz. Bilim ve fenlerin ilerlediği ülkelerde cinnet-i kütüb denilen bir hastalık görülmektedir. Bu hastalık Milad'ın on altıncı yüzyılında malum olmuş ve en ziyade İngilizler'de görülmekte bulunmuştur. Vaktiyle bu hastalığın Yunanistan ve Roma'da bulunduğu da görülmektedir. Lucien'in kütüphane teşkil eden bir cahile yazdığı risalede, asla istifade düşünmeyerek, istifade etmeğe kabiliyeti olmadığı halde böyle bir meraka düşmesini, esassız bir özür dileme, vesile ve bahane arama sebebi buluyor. Milad'ın ikinci yüzyılından beri kitapların sayısı çoğaldıkça, kitap delileri de artmaya başladı. Kitapların ender ve eşsizine malik olmak isteyenlerin keyfini bozan matbaacılık, bu illete çare olmaktan ziyade, miktarlarını artırdı. Kitap delileri, kitapseverlere benzemezler. Bunlar yalnız kitap toplamak isterler. Bunlarla örneğin posta pulu, kundura, çubuk, suffe, yumurta toplama merakında olanlar arasında bir fark yoktur. Kitap delileri, kitabın içindekilere önem vermezler. Bunlar kitabın manevi değerine ve nadir oluşuna bakarlar. Örneğin Tevrat toplayan kitap delileri 1590 senesi Papa Beşinci Sixtus'un nezaretiyle Roma'da basılan ve birçok dizgi yanlışlarını havi olan bir kitabı ararlar. Bunun sebebi de Papa'nın kitap sonuna ilave ettiği tembihte kitaba kalem karıştıranları afaroz etmesi hasebiyle halkın istihzasını mucip olması ve sonra bu kitabın yine Papa'nın emriyle toplanıp mahvedilerek yalnızca birkaç nüshasının kurtulmasıdır. İşte bu sebep bugün o kitabın bir tanesini 1210 franga çıkarmıştır. Kitapseverler sevgilerini ifrata vardırırlarsa, kitap delisi unvanından kendilerini kurtaramazlar. Örneğin, İngilizler'den Lord Spencer bir sene Roma'da eski basmalar toplayarak ne Vatikan sarayını ne de Roma'nın yüce ve ünlü olan nadir ve makbul eserlerini temaşa etmeden memleketine gitmiştir (1473). Kitap delileri, kimseye ödünç kitap vermez. Kimsenin kitabından mütalaa etmez. Kütüphanelere girmezler. D'Alembert heyet kitabı delilerinden birisini nakleder ki, bu zat heyetten tek harf bilmez. Ne kendisi okur, ne de kimseye ödünç verirmiş. Saint-Simon (1760 - 1825) anılarında Kont Istre adındaki bir herifin 52.500 cilde malik olduğu halde okumak bilmediğini belirtir. Bu kitap delileri delilikte pek ileri gittiklerinden, haklarında şairler pek çok hicviyeler söylemiştir. İhtimal ki, Sadi'nin (1184 - 1291) sözü de bunlar hakkında ola. Kitap deliliği pek ileri gider bir heva-yi mecnunanedir. Kitap delileri kendilerine gönül sevgilisi edindikleri şeyleri için para ve şiddet gibi fedakarlıklardan çekinmezler. En tutumlu adamlar bile bu merak sebebiyle para harcamadan kendilerini alamazlar. Marki dö Blandford 1471 senesi basmalarından Dekameron'un bir eseri için 1812 senesi Dük dö Rukesburg'un terekesinde 56.500 frank vermiştir ki, şimdiye kadar bu kadar yüksek bir paha ile hiçbir kitap satılmamıştır. Kitap müzayedeleri, kitap delileri için en büyük fırsatlardandır. Kendisine bir kitabı değiştirmekten kaçınan bir kitap delisine kendisi gibi bir diğeri, İnşallah terekenden alırım! demiştir. Bu delilikten istifade eden esnaf da vardır. Bunlar garip ve nadir kitapları alıp satmakla uğraşarak erbabına mahsus fihristler yayımlarlar. Kitap delileri kitaplara para vermek ve kitap almak için nukut ve vücut itlafında kalmazlar. Bunlar namuslarını da tehlikeye koyarlar. İngiliz lordlarından Sir Edward Ceran kitap hırsızlığı ile ün almıştır. Bir kere Nord Cerland şatosunda kitap çalarken karısı üstüne varmış, bir kere de Paris'te çeşitli dillerde basılmış bir İncil çalarken yakayı ele vererek iki sene hapse mahkum olmuştur. Liberi adında bir herif o zamana kadar görülmemiş bir şekilde, Paris kütüphanelerinin hepsinden yazma nadir kitaplar çalarak yabancı ülkelere satmıştır. Barselona kitapçılarından Don Vensant adında birisi yegane zannedilen bir kitabın müzayedesi dolayısıyla arkadaşına suikast etmiştir (1842). Halbuki sonra o kitap yalnız bir nüshadan ibaret olmayıp Paris'te bir, iki tane daha bulunduğu muhakeme sırasında meydana çıkmıştır. Yine bu kitapçı; genç bir papaz, Almanyalı bir öğrenci, bir İspanyol şairi ile sattığı kitapları geri almak için dokuz kitapsever telef etmiştir. İdama mahkum olduğu zaman kitaplarına dokunulmaksızın Barselona Genel Kütüphanesi'ne teslim edilmesini vasiyet etmiştir. İşte, kitap deliliği, mevki ve mizaca göre, birtakım namus kırıcı eylemlere ve cinayetlere sebep olmaktadır.


Mekteb-i hayat yollarında pabuç eskitmiş, genç yaşlarında 12 yıl hapishanecilikte pişmiş bir romancı. Bir ucu Saray'da, bir ucu Anadolu mahpushanelerinde, bir ucu sosyalizmde, bir ucu Osmanlı'da. Hem marifetli bir duvar halısı, hem renkli bir çadır kilimi. Bazı insan iyi yontulmuş heykel gibidir. Hani eskimiş antikacı dükkanlarının camekanında duran bazı heykelcikler vardır ki bakınca şıppadak ne idiğü anlaşılır: Şu İsa heykeli, şu Buda, beriki Japon işi, öteki duran Yunan... İnsanlar da böyledir. Bazı kişiyi çevresi ve yaşamı öylesine yoğurur, öylesine biçimlendirir ki, taklit yanı kalmaz; davranışlarında özenti görülmez; çizgileri kalın, rengi belirgindir. Kolay değil on iki yıl hapishane. Dört duvar insanı biçime sokar, hele yazar kişiysen örs ile çekiç arasındaymış gibi tavlanırsın. Kemal Tahir dört duvar arasında yetişmişti. Ve Kemal Tahir çay içişinden sigara ikram edişine dek Kemal Tahir'di. Salatanın acısına, beğendinin kıvamına, tavlanın zarına, dostluğun raconuna bakışı Kemal Tahir'di. Öfkesi, sevgisi, küfrü, övgüsüyle Kemal Tahir'di. Galatasaray Lisesinden ayrılıp mekteb-i hayat yollarında pabuç eskitmiş, genç yaşlarında 12i yıl hapishanecilikte pişmiş bir romancı. Bir ucu Saray'da, bir ucu Anadolu mahpushanelerinde, bir ucu sosyalizmde, bir ucu Osmanlı'da. Hem marifetli bir duvar halısı, hem renkli bir çadır kilimi. - Ne demek efendim, ne demek! Kalkmış doğru dürüst taharetlenmesini bilmiyen Kongolu, Belçikalıya kafa tutacak ha! Ulan, adamın kellesini alıp saçını yediri yediriverirler kendisine. Olabilemez böyle rezillik... dediği zaman bilecektiniz ki Kongoluya öfkesi, Belçikalıya yenilgisindendir. Yaşamın insanfsız koşulları üstüne mahpushane seminerlerinde doktora yaptığından, güçlünün yasalarını iyi bilmek gereği iliğine işlemişti. Renkli kişiliği, romancı eğilimiyle, tarihin labirentlerine dalıp gitmişti. Osmanlı konusu tutku gücüne erişmişti benliğinde. Türk edebiyatına başka bir soluk getirmişti bu nedenle. Konularını sinema anlatımında dile getirmesi, okur kesiminin genişliğini sağlamıştır. Kemal Tahir'i 1950'lerden tanıyorum. Yaşamının en bereketli 20 yılını uzaktan yakından izledim. Daha önce imzasız, ya da müstear adla yazıları yayımlanmıştı. 1955'ten sonra her kitabı bir olay yarattı. Çaplı bir romancıydı. Yaşadığımız çağın çeşitli kesimlerini romanlaştırmakla kalmadı, Devlet Ana ile geçmiş çağlara yöneldi. Yakın ve uzak tarihe değgin düşüncelerine katılmazdım Kemal Tahir'in, ama bu fikirler romancı Kemal Tahir'in malıydı. Diyeceğim şu ki Kemal Tahir'in Kemal Tahir olmak doğal hakkıydı; bilim adamının hakkı değildi Kemal Tahirleşmek... Sofra başında sözüne, sohbetine, lezzetine ve sanatına vurgunluk o denli yoğundu ki çoğu kişi Kemal Tahir'in çevresinde Kemal Tahirleşmişti. Kemal Tahir Türk edebiyatının vazgeçilmez bir romancısıdır. İleri sürdüğü tarih tezi de romanlarında dile getirilmiştir. Çoğu kişiyi de sürüklemiştir fikirleri... Geleceğin Türkiye'sinde bilim çalışmaları bu fikirleri onaylarsa diyecek birşey yok. Edebiyat adamlarımız bu soruya cevap vermelidir. Sanatı bilimden ayıran birşey var olmak gerekir. Bilim Eski Yunan'da Homeros'tan ve Çarlık Rusyası'nda Dostoyevski'den bu yana dev adımlariyle ilerledi. Homeros'u, Dostoyevski'yi bugün de okuyup zevk alıyoruz. Kemal Tahir'i romanlariyle değil tezleriyle yüceltmeye çalışmak bu bakımdan yanlış bir tutumdur. Çünkü seçtiği iş romancılıktı. Biz ona seçtiği işin dışında bir görev yüklemeye çalışmayalım. Şimdi on iki yıl hapishanede geçmiş bir yaşam noktalanmıştır. Dile kolay! Yirmi sekiz yaşından kırk yaşına dek dört duvar arasında yaşatmışız romancımızı... Dünya karşısında hepimizin paylaşacağı bir ayıptır bu. Öylesine bir Türkiye'deyiz ki neredeyse hapishaneye girmemiş yazar, hapishaneye girmiş yazarın karşısında aşağılık duygusuna kapılacak.


1938-1944 yıllarının yazı ve fikir tarihini yazmak isteyenler, kitaplarında Peyami Safa'ya dolgunca bir yer ayıracaklardır. Bu, onun yazı ve fikir adamı olarak değerinden çok, 2. Dünya Savaşı yıllarında oynadığı rolün önemindendir. Gerçekten Peyami Safa bu yıllarda Türkiye'de, Almanya'da Rosenberg'in oynadığı faşizm kuramcılığı rolüne benzeyen bir rol oynamak istemiştir. Çeyrek münevverlere kendisi için mütefekkir edip dedirten, biyoloji, psikoloji, sosyoloji terimlerini doldurarak fikri çeşni vermek istediği fıkralarında öteden beri daima septik görünmeyi züppelik derecesine vardıracak kadar ileri götüren Peyami Safa'nın tam altı yıl boyunca imanlı bir mücahit oluvermesi inanılmaz bir şey olmuştur. Peyami Safa, inandığı faşist dinini kendinden geçerek yaydığı o yıllarda, İlayı kelimetullah uğrunda kafirlere kılıç sallayan bir mümin, Saint-Barthelemy gecesinde hançerleyecek protestan arayan gözü dönmüş bir katolik kini ile antifaşistlere saldırmış, nazi işgalindeki yerlerde Gestapo'ya verilen jurnallere pek benzeyen yazılar yazmıştı. Onu böyle polis romancılığından, fantezi yazıcılığından faşizm misyonerliğine geçiren amiller bilinmemektedir. Yalnız bu yolda ilk derslerini Abalıoğlu sülalesinin yeni nizamcı Cumhuriyet"inde aldıktan sonra, efkarlı ve efkarsız "Tasvir"lerde olgunlaştığını vesikalar göstermektedir. İşin en trajik tarafı Mussolini, Hitler, Goebbels ve Himmler, nihayet Dr. Ley artık hiçbir şey duymamanın, hiçbir şey görmemenin saadetine erdikleri halde, Peyami, uğrunda bu kadar ter, salya, gözaşı ve mürekkep harcadığı ideolojisinin nasıl kepaze olduğunu ve kendisinin onu nasıl kepaze ettiğini görerek kan kusmaktadır. Yalnız onun ve ona acıyanların hiç tükenmeyecek bir teselli kaynağı var: Yazıları. Hele faşizmi yaymak için yazılan yazılarının en coşkunlarını bir araya getiren ve uzun zaman çömezlerinin elinde bir ilmü hal gibi dolaşan Millet ve İnsan adlı kitabı bu bakımdan pek verimlidir. Peyami burada, kaba propagandacılar gibi açık konuşmamış, faşist ideolojisini, sembollere bürüyerek anlatmıştır. En hoşuna giden semboller de milliyet, milliyetçilik, ideal, iman terimleridir. Şimdi hem Peyami Safa'ya, o kendini inkar ederek ne kadar unutturmak istese de, asla unutulmayacağını göstererek teselli sunmak, hem de ileride memleketimizde faşizm temayülleri üzerinde araştırma yapacaklara yardım etmiş olmak için birkaç örnek vermeyi faydalı buluyoruz. Hitler'in Almanya'sında, Horthy'nin Macaristan'ında, Salazar'ın Portekiz'inde, Franko'nun İspanya'sında ve Peyami Safa'nın bunları yazdığı 1943'deki Petain'in Fransa'sında hakim olan milliyet mefkuresi"nin faşizm = nazizim sisteminden başka bir şey olmadığını da herkes anlar. Bu "milliyet mefkuresi"nin bütün dünyada gerçekleştiğini söylerken İngiltere ile Amerika'dan, faşizme boyun eğmemek için başta milli benliğini kurtarmak için yedi yıldır boğuşan Çin olduğu halde bütün kurtuluş savaşı yapan milletlerden söz açmaması da Peyami Safa'nın taptığı "milliyetçilik"in faşizmden başka bir şey olmadığını göstermektedir. İnsan Peyami Safa'nın memleketimizin faşizm barbarlığının boyunduruğuna girmesi için duyduğu sabırsızlığını açığa vuran bu satırları okurken elinde olmadan Yaya kaldın Tatar ağası! diyor. Gerçekten Peyami de, Çınaraltı"ndaki ihvanı da, "yeni nizamcı Abalıoğlu'giller de, Tasvir"deki müritleri de ve nihayet Ankara'daki Turancı nümayişinin gülünç şövalyeleri de yaya kaldılar: Faşizm, dünya ölçüsünde yere serilmiş, gebertilmiştir. Herkesin ve herkesle beraber tarih ve sosyoloji bahislerinde pek uzun elli olan Peyami Safa'nın da bildiği gibi korporasyon nizamı bir kere Ortaçağ'da, bir kere de faşizmde meydana çıkmıştır. Peyami Safa daima dönen, dönek bir insan olduğuna göre şu bizde lonca diye anlatılan Ortaçağ korporasyonlarını söylememiş olmalıdır. Onun bayıldığı ve altını çizecek kadar önem verdiği korporasyon faşizmin icadı olan esaret sistemidir. Zaten refah, hürriyet ve sulh hakkındaki menfi hükümleri de faşisto-nazi Weltanschauung'unun hikmetlerindendir! - Medeniyet yıkılıyor, insanlık mahvoluyor, bu ne barbarlık, bu ne canavarlık! Evet, Peyami Safa, baykuş sesleri duymuş gibi ürpermekte haklı imiş. Gerçekten İkinci Cihan Harbinin sonunda büyük bir felaket büyük bir yıkılış olması mukaddermiş. Ama hadiselerdeki ideal düşmanlığına bakın ki harbin sonunda çöken, ta temellerine kadar yıkılan sulh esrarkeşlerinin uyuşturdukları Fransa, İngiltere, Amerika değil, topyekun harbi icat eden nazi Almanyası ile 8 milyon süngüsü ile övünen soytarı Mussolini'nin İtalyası ve geçenlerde Amerikalıların, Çinlilerin ve Sovyetlerin önünde dize gelen Güneşin oğlu Hiro-Hito'nun Japonyasıdır. Peyami Safa'nın pek hoşlandığı metafizik hakikat adına şunu da belirtelim ki bu sonuç onu pek sarsmayacaktır. Zira o, determinizme inanmaz; kültürünün dörtte üçü Mein Kampf'dan geliyorsa, dörtte biri de üstadı Şekip Tunç kanalı ile Bergson'dan geldiği için realiteyi akılla kavramanın imkansızlığına inanır ve işine geldiği zaman onu pekala görmemezlikten, anlamamazlıktan gelebilir! Ama diyeceksiniz, Peyami Safa'nın hep onların izinden gittiği doğru değil. Onlar zehir içtiler, hayatlarına son verdiler. Halbuki Peyami Safa yazın Adada, kışın Şişli'de hayattan kam almakta ve icap ettikçe de çürümüş demokrasilere kasideler çırpıştırmaktadır. Evet gerçekten meselenin bu cephesi -bütün iyi niyetimize rağmen- bizim için de karanlık. Ama kim bilir, belki bunlar da ideoloji harbinin icaplarındandır ve askerlikteki terimi ile maskelenmek"tir. Son zamanlarda -bazı filozof dostları ile birlikte- dadandığı ispritizme alemlerine zaman zaman Hitler'in, Mussolini'nin, Goebbels ile Gayda'nın ruhları da geliyormuş. Herhalde ara sıra Peyami Safa'nın kafasına "Tasvir için yazılar ilham eden bu ermiş ruhlar olsa gerek!


Edebiyat eserlerinin okunmasını sırf edebiyatla uğraşanlara bırakıyorlar. Sanki edebiyatın insandan başka bir mevzuu varmış gibi!.. Edebi eserleri okumak her insan için bir vecibedir. Çünkü insan ancak o şartla hemcinslerinin ve kendisinin halini kavrar. Herkes kendine bir tek mevzuu seçip sırf onunla meşgul olmak istiyor, başkalarının nereye vardığını hiç merak etmiyor. Hatta bu meraksızlığı sanata, felsefeye kadar da götürüyor. Edebiyat eserlerinin okunmasını da sırf edebiyatla uğraşanlara, edebiyat mütehassıslarına bırakıyorlar. Sanki edebiyatın insandan başka bir mevzuu varmış, insandan başka bir şeyden bahsedermiş gibi!.. Edebi eserleri okumak, onlara alaka göstermek, mesleği, meşgalesi ne olursa olsun, her insan için bir vecibedir. Çünkü insan ancak o şartla insanlığı, yani hemcinslerinin ve kendisinin halini, ihtiraslarını, ne idüğünü kavrar. Edebiyatın bırakılması, insanın insanlıktan çıkması, kendi kendini öğrenmekten vazgeçmesi demektir.


Fransız avangard edebiyatının önemli kalemlerindendi. Aydınlar arasındaki ününe karşın kitleler onu Hiroşima Sevgilim adlı filmin senaryo yazarı olarak tanıdı. 17'nci romanı Sevgili, halk tarafından kavrandığında 70 yaşındaydı. Marguerite Duras, bu son romanında, bütünüyle kendini katıyor işin içine. Şaşırtıcı ölçüde yalın bir kitap olan Sevgili özyaşamöyküsel bir nitelik taşıyor. Duras, on beş yaşındayken yaşadığı bir aşkı ve bunun sonradan hep süreduran etkilerini dile getiriyor. Yıl, 1930. Yer, Fransızların yönetimi altındaki Çinhindi. Ancak daha başından yıkılmaya yazgılı bir aşk ilişkisi bu. Yaşları, sınıfsal durumları ve ırkları ayırıyor sevgilileri: adam otuz beş, kız on beş yaşında; adam zengin bir aileden geliyor, kızsa yoksul; adam Çinli, kız Fransız. Sevgili, Duras'nın daha önceki yapıtlarındaki egemen temaların lirik bir bitiş bölümü sanki. Hepsi de beyazperdeye uyarlanan Hiroşima Sevgilim, Moderato Cantabile ve Hindistan Şarkısı"nda olduğu gibi bu romanında da Duras, geçmişle şimdiyi ustaca kaynaştırarak insan ilişkilerinin dokusunu işliyor. Olgun Duras genç Duras'yı incelerken, bellek ve çözümsel anlatım uyumlu bir biçimde bütünleşiyor. Belli ki, uçarı bir ilkgençlik ilişkisinin anıları Duras'nın belleğinden silinmemiş bir türlü. Anlaşılan, Çinli sevgilisi için de aynı durum söz konusu. Çünkü "Sevgili"nin bir yerinde, ilişkinin sona ermesinden yıllar sonra, adamın telefon ettiğini, kendisini aklından çıkaramadığını ve ölünceye kadar seveceğini söylediğini yazıyor Marguerite Duras. Duras'nın bu gençlik ilişkisinden sonraki yılları da kişisel ve siyasal düşkırıklıklarıyla dolu. Robert Anthelme adlı pek tanınmamış bir Fransız yazarla evlenmiş. Bir oğulları olmuş, ama daha sonra boşanmışlar. Kendi kuşağının birçok Fransız aydını gibi Duras da Fransız Komünist Partisi'ne katılmış, ama "bohem hayatı yaşadığı ve partiye uygun davranmadığı gerekçesiyle atılmış partiden. 1945'te partiye girdim, çünkü o sıralar Fransız Komünist Partisi katılmaya değer tek parti görünüyordu, diyor Duras, İnsanın romantik idealizmine sesleniyordu. Ama daha iyi düşünmemiz gerekirdi. 1933 Moskova Duruşmaları, bizi uyarmalıydı. Duras şimdi sosyalist solu destekliyor. Devlet Başkanı François Mitterand da en yakın dostları ve en büyük hayranları arasında. Duras, doyumsuzluğu ve yıkımı da yakından tanıyan bir yazar. Uzun yıllar alkole karşı pek de başarılı olmayan bir savaş vermiş. 1964 yılında içkiyi bırakmış, ama on yıl sonra yeniden başlamış. Siroz, iki yıl önce ölümün eşiğine getirmiş Duras'yı. Paris'teki Amerikan Hastanesi'ne yatmış. Hastanede içkiyi ansızın tümden kestikleri bir tedavi uygulamışlar. Duras, karabasanlarla, ağlayıp titremelerle dolu bir üç hafta geçirmiş hastane odasında. Eğer daha uzun sürseydi, canıma kıyabilirdim, diyor. Bir ara, bir daha hiç yazamayacağımı sandım. Ancak, Duras, tedaviden kısa bir süre sonra Sevgili adlı romanı üstünde çalışmaya koyulmuş ve dört aydan kısa bir zamanda bitirmiş kitabı. Şimdi, Marguerite Duras, zaman zaman Fransa'nın kuzeybatısında denize yakın bir evde; zaman zaman da Paris'te, son kırk yıldır kiraladığı küçük bir katta yaşıyor. Otuz yaşındaki yazar Yann Andrea ile paylaşıyor yaşamını. Yann Andrea'nın geçen yıl yayımlanan ve Duras'nın alkolle savaşımının öyküsünü anlatan M. D. adlı kitabı hala belleklerinde Fransızların. - sempertaediumvitae liked this - edebiyatsoylesileri posted this


Yeryüzünde yayıncılık mesleğine damgasını basanların sayısı gerçekten çok sınırlıdır. Bunların en önemlilerinden, en kişiliklilerinden, en başarılılarından biri de, hiç kuşkusuz Gaston Gallimard'dır. 1881 yılında doğan, 1975'te ölen Gaston Gallimard, adını verdiği Gallimard Yayınevi aracılığıyla dünyaca tanınmıştır. Ama yakın zamana kadar adı çevresinde pek az şey bilinirdi. Geçenlerde Fransız gazeteci Pierre Assouline imzasıyla çıkan ve Gaston Gallimard, "Fransız Yayıncılığının Yarım Yüzyılı adını taşıyan kitap, bu ilginç adamın yaşamının bilinmeyen yönlerine ışık tuttu. 1911 yılında Nouvelle Revue Française yöneticileri -ki aralarında Schlumberger, Andre Gide ve Jacgues Riviere vardı -züppe ve ilgi alanı geniş bir genç burjuvadan, zengin bir tablo tüccarının oğlu olan Gaston Gallimard'dan, derginin yayın sorumluluğunu üstlenmesini ve giderek dergiye koşut bir yayınevi kurmasını istediler. Gaston Gallimard, kendisinden istenen bu işi öylesine büyük bir istekle üstlendi ve başardı ki, basında ve sinemada uzantıları bulunan büyük bir yayın kuruluşunun yanı sıra, dünyada eşi bulunmayan bir yayın kataloğu oluşturdu. Yazarları arasında Sartre, Camus, Paul Valery, Aragon, Malraux, Eluard, Claudel gibi birbirine zıt adlar, koleksiyonları arasında Pleiade gibi değerli ya da Serie Nouire gibi polisiye diziler yer aldı. Assouline'in kaleminden tanıdığımız kadarıyla, Gaston Gallimard yalancı ama sevimli, uzlaşmaz ve aynı zamanda çok esnek bir adamdı. Çağının bu belki de en uygar adamı, güçsüzlüğünde ve ödlekliğinde bile gözüpekti. Birinci Dünya Savaşı sırasında, askere gitmemek için deli taklidi bile yaptı. Ama her yerde de ben "ben ödleğin tekiyim demekten çekinmedi. İşin en inanılmaz yanı, dostlarının onu hep bağışlamalarıydı. Almanlara tutsak düşen, birkaç yıl sonra NRF dergisinin başına geçecek olan Riviere, Onun için, hiçbir şeyin eksiltemeyeceği hazineler, kaynaklar buluyorum kendimde diyordu. Ve Gaston Gallimard, ölünceye kadar kahraman"a karşı çıkacak, kıyımdan ve mutlak saydığı bir ölümden kurtulduğu için hep kendini kutlayacaktı. Gallimard Yayınevi'nin patlama yapması 1919'dan sonra oldu. Gaston'un kardeşi Raymond, o sıralar idari ve mali yönetmen olarak işe girmişti. Bu iki adamın kurduğu eşsiz işbirliği, gerektiğinde topu birbirlerine atabilmeleri, kırk yıl süreyle birer ip cambazı gibi başarıyla iş görmelerini sağlayacaktı. Assouline ve başvurduğu kişiler, Gallimard'ın başarısını üç öğeye bağlıyorlar: Önce Gaston'un daha ilk gençlik çağlarında Malraux, Jouhandeau, Sartre, Camus, Kessel, Saint-Exupery gibi büyük yetenekleri sezmekte gösterdiği büyük sezgi gücü; sonra aralarında Ramon Fernandez, Jean Paulhan, Benjamin Cremieux, Brice Parain, Bernard Groethuysen gibi ünlülerin bulunduğu, pek konuşmayan ama çok etkili danışman kadrosu; son olarak da, tüm yetenekleri yayınevine yönelten edebiyat çevrelerine yayılmış antenlerin, temsilcilerin varlığı. Yayıncıyı, köpek balıklarının en usta, ama en acımasızı olan "dentuso sınıfına sokan François Mauriac'ın bile, sonunda Gaston Gallimard'a evet demekten kendini alamaması, onun ne denli bir usta olduğunu gösteren tipik örnektir. Gaston, aynı zamanda yanlışlarını kabul etmeyi erdem haline getirmiş bir kişiydi. Marcel Proust'u ve Celine'i çeşitli nedenlerle başka yayınevlerine kaptırınca, onları Gallimard yazarları arasına katmak için elinden geleni ardına koymadı. Sonunda da kafasına koyduğunu başardı. Gaston her şeyden çok edebiyatı seviyordu, ama yazarları aynı oranda sevdiği söylenemezdi. Yazarların açgözlülüğünden, kaypak, kadınsı yaradılışlarından yakınırdı. Yazarlar imzaladıkları sözleşmeleri unutmaya hep hazırlar. Kimse yazarlar kadar ahlaksız olamaz... Yayıncılar dışında, derdi yakın dostlarına gülerek. İkinci Dünya Savaşı yıllarında da, yayıncılığı sürdürmek ve kağıt sağlayabilmek için işgalci Almanlardan devamlı istekte bulunmayı bildi. Yayımladığı kitapların sansürden geçmesi için çabaladı. Ama meslekdaşları Robert Denoel ya da Bernard Grasset gibi mutlak bir işbirliğine gitmedi. Kurtuluştan sonra gördüğü tek ceza, NRF dergisinin kapatılması oldu. Ama dergi, ad değiştirerek 1952'de yeniden çıktı. Pierre Assouline'in kitabının ilginç yanlarından biri, Gaston Gallimard'ın yazarlarla anlaşmak için başvurduğu kendine özgü yaklaşımlar. İnsana ve duruma göre taktik değiştiren Gaston'un bir başka büyük ustalığı da, sözleşme yaptığı yazarların en az on kitabını alması ve söz konusu yazarın öteki yayınevlerine dağılmasını önlemesiydi. Ama Claudel gibi, azla uğraşmamak için ömür boyu sözleşme yapanlar, Andre Maurois gibi her kitaba ayrı sözleşme isteyen yazarları da vardı. Gaston bir yazarı istedi mi, kimse onu kolay kolay durduramazdı. İşte bir olay: Yıl 1933 ve Gaston Gallimard, Georges Simenon'un peşinde. Simenon o yıllarda da ünlü bir yazardı. Kitapları Fayard Yayınevi tarafından çıkarılıyordu. İyi para getiren bu yazar, Gaston'un gözünde yeterince değerlendirilmemekteydi. Üstelik Simenon, kendini pazarlamayı da bilen bir yazardı ve 1931 yılında bir kitabını son derece ilginç biçimde tanıtmıştı. 20 Şubat 1931 günü, geceyarısı, Paris'in ünlülerini bir gece kulübüne davet etmişti. Kıyafet zorunluluğu bulunmayan bu davete çağrılanların, girişte parmak izleri alınıyordu. İçerde kürek mahkumu kılıklı garsonlar içki dağıtıyor, her yanda bir cezaevi havası hüküm sürüyordu. Simenon ise, bir köşeye oturmuş kahramanı Maigret adlı bir polis komiseri olan son romanını isteyene imzalıyordu. Ve Fayard'la anlaşması uyarınca, Simenon ayda bir roman yazıyordu. G. G. - Lütfen oturun, dostum. Sözleşmenizden konuşalım. Yayınevimizde kitaplarınızın çıkmasını, bizden biri olmanızı istiyorum. Andre Gide de bizim yazarlarımızdan ve sizi çok beğeniyor, sizinle tanışmak istiyor. G. S. - Bunu daha sonra konuşuruz. Şimdi sadede gelin. G. S. - Evet ama bu sizin koşullarınıza bağlı. G. G. - İyi öyleyse, önümüzdeki hafta iyi bir lokantada bundan söz edelim. G. S. - Bakın, Bay Gallimard. Bir kere, hiç birlikte yemek yemeyeceğiz. İş dışında her şeyden söz edilen iş yemeklerinden nefret ederim. Sözleşme koşullarını sizin odanızda konuşacağız, kapı kapalı, telefon bağlantısı kesilmiş olacak. Yarım saat içinde anlaşacağız. Yalnız size hiçbir zaman Gaston demeyeceğimi, aziz dostum diye hitap etmeyeceğimi bilin. Bu tür sözde yakınlıklardan nefret ederim. Bana bir gün ve bir saat verin, o gün buraya gelirim ve işin her yönünü tartışırız. Ama sözleşmeyi yenilememiz söz konusu olduğunda, bu kez siz zahmet edip bana gelirsiniz. Gaston şaşkındı. Hiçbir yazar kendisiyle böyle konuşmamıştı. Ama adamını eline geçirmişti, alınganlık yapmayacak ve onu bırakmayacaktı. Ertesi hafta garip bir sözleşme imzalandı aralarında. Simenon yayınevine yılda altı kitap verecek, kar yazarla yayınevi arasında eşit olarak bölünecekti. Kısa zamanda çok kitap yazma yeteneği ve kitaplarının ulaştığı büyük satış rakamları Simenon'un kendisini yayıncıyla eşit görmesine açıyordu. Bir yıl için geçerli olan sözleşme her yıl yenilenebilecekti. Aralarındaki anlaşma on üç yıl sürdü ve Simenon'un elli kadar kitabı Gallimard tarafından yayımlandı. Ama Gaston'un tüm çabalarına karşın, Simenon, Gallimard Yayınevi çatısı altında bir türlü rahat edemedi.