1957 yılında Tokat'ta doğdu.1982 yılında Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'nden mezun oldu. 1983'te araştırma görevlisi olarak aynı fakültede, İslam Tarihi Anabilim Dalı'nda göreve başladı. Doktora derslerini tamamladıktan sonra, teziyle ilgili çalışmalarda bulunmak üzere 1 yıl süreyle İspanya-Madrid'de kaldı. 1989 yılında Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İslam Tarihi Bilim Dalı bünyesinde ve Prof. Dr. Mustafa Fayda'nın danışmanlığında hazırladığı Endülüs'te Muvellidun Hareketleri (180-320/ 796-932) adlı teziyle doktor oldu.1993 yılında doçent oldu.2000 yılında Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dekan Yardımcılığına atandı. Aynı sene profesör oldu.2005 yılında gittiği İngiltere'de bir yıl süreyle mesleki çalışmalarda bulundu.2005-2008 yılları arasında Ankara Üniversitesi BAP destekli Türkiye'de Dini Araştırmalar ve İlahiyat Fakültesi adlı projede yer aldı.2007 yılında İslam Tarihi derslerine görsel malzeme temini amacıyla Prof. Dr. Nesimi Yazıcı Başkanlığında düzenlenen, Suriye, Ürdün ve İsrail'e 15 günlük bilimsel araştırma gezisi gerçekleştiren heyet arasında yer aldı.2008 yılında Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi İslam Tarihi Anabilim Dalı Başkanı oldu.2009 yılında Prof. Dr. Seyfettin Erşahin ve Prof. Dr. İbrahim Sarıçam ile birlikte hazırladıkları İngiliz ve Alman Oryantalizminde Siyer Çalışmalarının, Türklerin ve Avrupa Birliği Halklarının Hz. Muhammed Algısına Etkileri adlı TÜBİTAK projesini tamamladı. Halen Ankara Üniversitesi BAP destekli Osmanlı-Latin Amerika İlişkilerinin Başlangıcı adlı projenin çalışmalarını sürdürmekte olan Prof. Dr. Mehmet Özdemir, lisans düzeyinde İslam Tarihi I, İslam Tarihi II ve Tarihte Usul; yüksek lisans düzeyinde Hz. Muhammed'in Hayatı, İslam Tarihi Metodolojisi ve Endülüs ve Mağrib Siyasi Tarihi; doktora düzeyinde de İslam Tarihi Metodolojisi, Siyer ve Kaynakları ile Endülüs Medeniyeti derslerini vermektedir. Hocam öncelikle söyleşi için teşekkürlerimi sunuyorum efendim. İlk olarak sormak istiyorum, sizin kuşağınız olarak memleketimizde çok fazla üniversite eğitimi alıp akademik kariyer yapan fazla kişi yok, tabi bizim köyümüzün insanının göç etmesi ve ekonomik sebepler de buna etkin gibi görünebilir. Sizin her anlamda zorlu bir tabiat ortamına sahip olan bir yayla köyünde çocukluğunuzun geçmesine rağmen kendinizi yetiştirmeniz ve okuma istidadınızla eğitimin ilim aşkına dönüşmesi nasıl oldu hocam? Gerçekten zorlu şartları aşarak örneklik teşkil edecek bir başarı hikayeniz var bu konuda bize neler söylersiniz... Estağfurullah Selvigül Hanım, asıl ben teşekkür ederim böyle bir imkanı bahşettiğiniz ve bu vesileyle tarihe benim küçücük dünyamla ilgili birkaç not düşme fırsatını sunduğunuz için. Dediğiniz gibi, gerçekten de benim çocukluk ve yeni yetme olduğum dönemlerde ülkede hem üniversite sayısı çok az hem de köylük yerlerden üniversite tahsili yapanların sayısı yok denecek bir sayıdaydı. İyi hatırlıyorum, 1972 yılında Reşadiye'de ortaokul son sınıfta iken, Aşağı Süleymanlı köyünden ismini şimdi çıkaramadığım bir lise mezunu üniversite sınavında Fransız Dili ve Edebiyatı Bölümü'nü kazanınca gerek Reşadiye merkezde gerekse bize yakın köylerde günün haberi olmuştu. Bu öğrenci yolda yürürken arkasından üniversiteyi kazanan bu çocuk diye gıptayla söz edildiği hala hafızamdadır. Üniversite tahsili bir tarafa, öğretmen okulu, sağlık meslek okulu gibi lise dengi okulları kazanmak da kazananlar ve aileleri için büyük bir gurur vesilesidir. Çünkü o günün şartlarında genelde köy yerlerinde ailelerin öncelikli hedefi, çocuklarının kısa yoldan meslek sahibi olmak suretiyle hayata atılmaları idi. Bu sebeple ilkokul öğretmeni, ebe, hemşire, sağlık memuru, ziraat teknisyeni olmak, ulaşılması kolay bir hedef değildi. Bu mesleklerden birini elde etmek, her şeyden önce ekonomik olarak geleceğini garanti altına almak ve keza aileye ciddi katkı sağlamak anlamına gelmekteydi. Öğretmene varamadım//Naylon çorap giyemedim//Karyoladayatamadım//Abum abum kız abum şeklinde başlayan Reşadiye türküsündeki genç bir kıza ait sitemi bu ortam ve şartlar içerisinde anlamak gerekir. Benim kendi durumuma gelecek olursak, evet ben köyümüzde üniversite tahsili yapan ilk kişi oldum. Bunu öncelikle takdir-i ilahi çerçevesinde bazı imkanların bir araya gelmesinin bir sonucu olarak değerlendirmekteyim. Başarılı sayılabilecek bir ilkokul öğrenciliği dönemim oldu. Geleceğe yönelik motivasyon bakımından bu dönemde belleğinize yerleşen sözler ve eylemler çok önemlidir. Bunlar sizin için ya birer itici güç olabilir ya da önünüzde birer takoza dönüşebilir. İlkokul öğretmenlerimin teşvik edici sözlerini, ileriki yıllarda hep arkadan esen ve ileriye doğru hızımı artıran rüzgarlar olarak hissettim. Ailemden de benzeri sözler duydum. Rahmetli Hüseyin dayımın ben daha ilkokul iki ya da üçüncü sınıfta iken benim oğlum okuyacak büyük adam olacak, müftü olacak mealindeki cümlesini her daim hatırladım. İlkokulda sınıfın başarılı ilk birkaç öğrencisi içinde oldum. Bu durumum Ortaokulda da, ilk sınıf hariç aynen devam etti. Ortaokul birinci sınıfta ilk defa karnem de zayıfla tanıştım. Bunda Ortaokul tahsili için anne babamı geride bırakarak Ankara'daki ağabeyimin yanına gitmiş olmamın ve bu münasebetle çektiğim hasretin rolü olmalıdır. Ortaokul ikinci sınıfta durumum nispeten daha iyi oldu. Son sınıfı okumak için tekrar Reşadiye'ye döndüm. Orada, şartları kolay olmasa da, pansiyonda kalmamın çok yararını gördüm. Akşamları hocaların kontrolünde gerçekleştirilen etüt çalışmaları, zamanlı ve sistematik çalışma gibi bazı alışkanlıkları kazanmama yardımcı oldu. Defterim bittiğinde inşaatların sağına soluna atılan boş çimento torbası kağıtlarını toplayıp bunlardan harita metot defteri hazırlamasını öğrendim. Bu aslında şu anlama gelmekteydi: azim ve irade varsa imkanda bir şekilde ortaya çıkar. Nihayet ortaokul bitmiş, en büyük hayalimiz olan öğretmen okulu için sınava girme zamanı gelmişti. Köyde harman yerinde döven sürerken posta yoluyla gelen bir mektuptan Sivas'ta sınava gireceğim bilgisini öğrendim. Üstümdeki tozu samanı silkeleyerek sınav için Sivas'a gittim. Sınav sonucunu beklerken aradan bir iki ay geçti. Bu arada köyde kuzu gütmeye de başlamıştım. Gerektiği gibi hazırlanamadığım için öğretmen okulu sınavının sonuçlarından pek umutlu değildim. Derken gün gelip sonuçlar ilan edildiğinde asil olarak kazanan öğrenciler arasında olmadığımı görünce çok üzüldüğümü itiraf etmeliyim. Ancak yine de umudumu diri tutacak bir sonuç vardı ortada: Reşadiye çapında ikinci yedek olarak kazanmıştım. Aradan bir aylık bir süre geçti. Artık ben geleceğim meslekleri olarak çobanlığı ve çiftçiliği iyice kanıksamaya başlamıştım ki, bir gün Reşadiye'ye gidip ellerim ve sesim titreyerek telefon ettiğim Gümüşhane Maraşal Çakmak Öğretmen Okulu müdür yardımcısından Reşadiye'deki bütün yedekler kayıt yaptırmak için hemen Gümüşhane'ye gelsinler cümlesini duyduğumda, kulaklarıma inanamadım. Hepimiz gelelim mi? sorusunu birkaç kez tekrar ettim, emin olmak için. İşte o an kader okları bana başka bir istikameti göstermekteydi. Nihayet, henüz on üç yaşını yeni tamamlamış bir yeni yetme iken hayatımın dört yılını geçireceğim Gümüşhane Maraşal Çakmak Öğretmen Okulu'na gittim. Burada geçen dört yılım benim için çok öğretici ve eğitici oldu. O günün şartlarında memleketime oldukça uzak bir yerde, Gümüşhane'de, aile efradımdan, akrabalarımdan kimsenin olmadığı bir ortamda yaşamayı, ayakta kalmayı öğrendim. Ortaokul son sınıfta alışık olduğum etüt çalışmalarını, daha düzenli ve bilinçli bir şekilde burada da devam ettirdim. Bulunduğum sınıfın ilk üçü arasında olmayı burada da sürdürdüm. Öğretmen okullarının o dönemde eğitim durumu düz liselere göre daha ilerde idi ve ilkokul öğretmeni olarak mezun olacağımız için bize ayrıca bir köy ortamında nasıl liderlik edileceğinin bilgisi kazandırılmakta, ilkokullarda yaptığımız stajlarla mesleki donanımımız güçlendirilmekte, ayrıca sanat ve musiki alanlarında da beceri kazandırılmaktaydı. Mesela ben hem güzel yazı yazma hem de musiki konusunda okuduğum okulun imkanlarından ziyadesiyle istifade ettim. Maalesef 1970'li yılların sonlarından itibaren bu güzide kurumlar gündelik politikanın nüfuz alanlarına dönüştüler. Bugün yaşadığımız eğitim problemlerinin temelinde o dönemde başlayan yozlaşmanın da muhakkak ciddi etkileri vardır. Şu hususu da ifade etmeden geçmemeliyim: Bizden önceki dönemde olduğu gibi bizim dönemimizdeki öğretmenler de çok idealist insanlardı. Gerek ortaokulda gerekse ve bilhassa öğretmen okulunda öğretmenlerimizden hiç birinin günü kurtarmak için hareket ettiklerini görmedim. Hepsi kendi alanlarında en iyiyi yapmak için gayret sarf etmekteydiler. Bir yıl boyu aynı ceketi giyen, silmekten ceketinin yakaları yıpranmış öğretmenler gördük. O halleriyle anıt gibi önümüzde duran birer modeldi onlar. Onların bize aşıladığı ruh hali sayesindedir ki, öğretmen okulundan mezun olup da bizden tayin olmak için beş il ismi istendiğinde, verilen formlara çoğumuz beş ilin ismini vermek yerine Türk bayrağının dalgalandığı her toprakta hizmet yapmaya hazırım cümlesini yazmıştık. Aslında bu cümle, bir bakıma, devletimizin bizim gibi kıyıda köşede kalmış köy çocuklarını toplayarak verdiği parasız yatılı eğitim ve sonunda kazandırdığı meslekle topluma hizmet etme imkanı bahşetmiş olması karşısında duyduğumuz minnetin bir ifadesiydi. esas alan Milli Eğitim Müdürlüğü tam da bunu yapmıştı. Ancak bütün bu olanlara rağmen geri adım atmak niyetinde değildim. Bu sefer köy muhtarını alıp doğrudan İl Milli Eğitim Müdürünün kapısına dayandım. En sonunda köye ilkokul yaptırma kararını aldırdım ve bahar geldiğinde okul inşaatı başladı. Bu arada eğitimi, bahar döneminin sonuna kadar İstanbul'da İkamet eden bir köylünün evini okula çevirmek suretiyle devam ettirdim. Bu adımları attığımda henüz on sekiz yaşındaydım. Birkaç aylık kısa bir süre içinde bir taraftan bürokrasinin soğuk ve umursamaz yüzüyle karşılaşırken diğer taraftan kendi geleceğimle alakalı olarak başka bir karar mı vermeliyim sorusunu sormaya başlamıştım. Köylünün umursamazlığı, öğrencilerin maruz kaldığı sıkıntılar, bürokrasinin duyarsızlığı, kalacak bir yerimin olmaması gibi sorunlar üst üste gelmişti. Camiye bitişik imam için yapılmış tek göz bir odada kalmaktaydım. Geceleri fareler ahşap döşemelerin arasında kalıpçı ustalarının keser seslerini andıran takırtılarla bana refakat ederek, adeta, sana geceleri uyku haram demeye getiriyorlardı. Bu arada camide müezzinlik yapma görevi de bana kalmıştı. Köylü ilk defa beş vakit namaza gelen, üstelik bir de müezzinlik yapan bir öğretmen figürüyle karşılaştığı için beni çok sevmişti. Onlara vaaz edecek bilgim yoktu, ancak namaz sonrasında en azından takvim yapraklarındaki dini bilgileri ya da önceden hazırladığım bazı notları okumaktayım. Bu da çok hoşlarına gitmişti. Fakat bir husus ziyadesiyle dikkatimi çekmek ve son derece beni rahatsız etmekteydi. Camide beş vakit namaz kılan insanlar, cami dışına çıktıklarında birbirleri aleyhinde söylemedik söz bırakmıyorlar, gıybet ve dedikoduyu su gibi tüketiyorlar. Bu durum beni bu şekil bir dindarlığı sorgulamaya götürdü. Öte taraftan köye ayda bir gelip vaazlar veren Recep Hoca adındaki bir zat-ı muhteremden de din konusunda çok etkilendim. Bu arada bir de Eşrefoğlu Rumi'nin Müzekkin-i Nüfus adlı eseri elime geçti. Bu eser beni Recep Hoca'nın vaazlarından bile daha fazla etkiledi dersem, abartı olmaz. Bütün bunlar bende dini arayış sürecini hızlandırdı. Ne pahasına olursa olsun İslam'ı öğrenecek bir yol bulmalıyım demeye başladım. Bir ara doğudaki medreselerden birine gidebilir miyim diye düşündüm. Sonra en doğrusunun İlahiyat Fakültesi'ne gitmek olduğuna karar verdim. Bunun için üniversite sınavına girmek, sınavda başarılı olmak için hazırlanmak gerekiyordu. Bu maksatla Ankara'dan posta yoluyla bir test kitabı getirttim ve günlük olarak sınava hazırlanmaya başladım. Sınava girdikten sonra o zaman Türkiye'de tek olan Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi il ve tek tercihim oldu ve sonunda Rabbimin lütfuyla kazandım. Çevremdeki kimi insanlardan imam-hatip mezunu olmadığım için İlahiyat tahsili alırken çok zorlanacağımı, başarılı olamayacağımı söyleyenler olduysa da ben kararlıydım. Netice itibariyle 1978 yılında kaydolduğum Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesini Rabbim bana, yaşadığım kimi güçlüklere rağmen, dönem birincisi olarak bitirmek lütfunu bahşetti. Fakülte'den ayrılacağım gün sınıfıma oturdum, Rabbim beni buradan ayırma diye gözyaşı dökerek dua ettim. Zaten öğrenciliğim esnasında Arapçamı, Kur'an Bilgimi ve kıraatımı, ayrıca yabancı dilimi geliştirmek için ek çalışmalar yapmıştım. Amacım, asistan şimdi Ar. Gör. deniyor- olarak Fakülte'de kalmaktı. Ancak bu hemen olacak birşey değildi. Asistan olabilmek için kadro ilan edilmesi, kadro için açılacak sınavda başarılı olması gerekiyordu. Ufukta kadro ilanına dair bir ışık da görülüyor değildi. Öte taraftan yaşamak için bir iş bulmam da bir zorunluluk haline gelmişti. Bu maksatla öğretmen olarak tayin edilmek için Milli Eğitim Bakanlığı'na müracaat ettim. İstanbul Erenköy Kız Meslek Lisesi'ne Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmeni olarak tayinim çıktı, ancak 12 Eylül Darbesinin Milli Eğitim Bürokrasisi, tayinimim gerçekleşmesine izin vermedi. Diyanet İşleri Başkanlığı'nın İhtisas Merkezi Kursu'nun sınavına girdim ve kazandım. Ancak o sırada çalışan bir memur olmadığım için oraya da başlayamadım. Bu sefer memur olabilmek için Ankara Müftülüğü'ne gidip beni imam tayin etmelerini söyledim. Müftülük'ten İmam-Hatip Lisesi mezunlarının imam olarak tayin edildikleri, dolayısıyla Fakülte mezunlarının böyle bir hakka sahip olmadıkları cevabını aldım. Garipliğe bakar mısınız? İlahiyat Fakültesi Mezunusunuz, ama sizi imam tayin etmiyorlar. Şimdi ise, imam tayin edilmek için Fakülte Mezunu olmak şart. Bu sefer müftülük sınavına girdim. Sözlüsünü kazandım. Daha sonra yazılı sınava girecektim. Ne var ki, Fakültedeki Yüksek Lisans sınavı günü ve saati ile müftülük sınavı aynı gün ve saate denk gelmesin mi? Müftülük sınavını kazanmam zor olmayacaktı, çünkü hazır vaziyetteydim. Ancak tam bu merhalede bir ikilemle karşı karşıya geldim: Ya müftülük sınavını kazanıp müftü olarak göreve başlayacaktım ya da ne zaman ilan edileceği belli olmayan asistanlık kadrosuna, dolayısıyla da akademik hayata hazırlık olmak üzere Yüksek Lisans sınavına girecektim. İkinciyi tercih etmem durumunda geçim sıkıntısı içinde olacağım yüksek ihtimal dahilindeydi. Ancak üniversite tahsili için öğretmenlik mesleğini gözü kırpmadan bırakan ben, akademik hayata atılmak için Müftülük sınavında vazgeçmeye de hazırdım ve nitekim de vazgeçtim. İşte bu suretle hayatımda ikinci bir istikamet belirlemesi söz konusu oldu. Yüksek Lisans Sınavını kazandıktan sonra sevdiğim bir işi yaptığım için yaşadığım ekonomik sıkıntıları çok da dert etmedim. Tabii, bu vesileyle bir hakkı teslim adına bu süreçte evlerinin kapısını bana açan Hamza ve Hüseyin ağabeylerime ve kıymetli yengelerime ve özellikle de rahmetli anneme şükran borçlu olduğumu ifade etmeliyim. Rabbim sevgili anneme rahmetiyle muamele etsin. Ağabeylerime ve yengelerime uzun ve sağlıklı ömürler diliyorum. 1982'de Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'ni bitiriyorsunuz. Endülüs'te Müvelledun Hareketleri isimli tezinizle 1989'da doktor ünvanı alıyorsunuz. Yine 1993'te doçent, 2000'de profesör oluyorsunuz. Hocam tezinizde de gördüğümüz gibi Endülüs Tarihine, Endülüs'ün Kültür ve Medeniyet hareketlerine doğru akan araştırmacılığınız var. Endülüs Medeniyeti Araştırmayı tercih ediyorsunuz, bunun sebebini sorsam ki çok zorlu bir süreç olduğunu görüşmelerimizle anlatmıştınız, okurlarımız için de bu zorlu süreçten kısaca bahsedip neden bu konuyu seçtiğinizi öğrenebilir miyiz hocam bu konuda bize neler söylersiniz? Aslında lisansüstü çalışmalarıma ilk başladığımda Endülüs aklımda hemen hiç yoktu. Ben Daha ziyade Hz. Peygamber dönemiyle ilgili konulara merak duymaktaydım. Fakat doktora dersleri esnasında İslam Tarihi hocamız Prof. Dr. Mustafa Fayda Bey -Allah uzun ve sağlıklı ömür versin- sıklıkla Endülüs çalışmanın önemini ve Türkiye'de İslam tarihinin bu kısmına akademik camiada pek ilgi duyulmadığını, bunun başlıca sebebinin İspanyolca bilmemekten kaynaklandığını söyler, dolayısıyla da Endülüs çalışmaya ve İspanyolca öğrenmeye meraklı birinin çıkmasını çok arzu ederdi. Bende Endülüs merakı ilk bu şekilde başladı. Hocam Teşvikiyle Endülüs tarihi ve medeniyeti hakkında ön okumalar yaptım. Okudukça merakım arttı ve sonunda bir daha kopmamak üzere Endülüs çalışmalarına yöneldim. Bu vesileyle beni bu alana yönlendiren ve ilk doktora öğrencisi olduğum Prof. Dr. Mustafa Fayda Bey Hocam bir kez daha minnetle ve saygıyla anıyorum. Bu vesileyle Hocam'a da uzun ve sağlıklı bir ömür diliyorum. Gelişmiş Batı ülkelerinin, özellikle de ABD'nin gelişmekte olan ülkelere yönelik en büyük tahribatı, insanlığın öteden beri tecrübe ederek iyi olduğunu tescillediği değerleri, Kur'an'ın ifadesiyle marufu hoyratça dışlayan bir hedonist anlayış ve kültürü enjekte etmesidir. Bu hedonist, sadece keyfini ve dünyevi zevklerini önceleyen hayat tarzı, tüketim ekonomisi ve endüstrisi ile birleşince, insanları kelimenin tam anlamıyla gönüllü köleye dönüştürmektedir. Gerçek güzelliğin ruh güzelliği, ahlaki donanım ve davranış olduğu bilincini içselleştirmeye kitleler, kozmetik sanayiinin demirbaş müşterisi olmaktalar. Zaruri bir ihtiyaç olmadığı halde yapılan estetik operasyonlar, daha güzel gözükme uğruna cildin tabii yapısını mahveden kişiyi ileride cilt kanserine amade kılan bin bir türlü sentetik makyaj malzemesi... İnsan Fıtratına uymadığı halde hemcins evlilikleri, bir diğer ifadeyle Lut kavmine özenme tezahürleri, evlerinde ya da bakımevlerinde yalnızlığa terk edilmiş yaşlılar, Allah'ın en büyük lütfu olan annelik duygusunu arkaik bularak aile kurumuna savaş açan kimi kadın hareketleri, sokaklara ve köprü altlarına terk edilmiş garip gureba, sokak çetelerinden oluşturulup dünyanın dört bir yanında resmi üniformalarının altında bile sivil katliamları apaçık işlemekten çekinmeyen gangster tıynetli ordular, bir günlük zevk uğruna, fakir bir ülkenin bir yıllık yiyecek giyeceğini karşılayacak derecede aşırı harcamaların yapıldığı festivaller, sırf silah sanayilerinin ayakta kalması için tahrik ve teşvik edilen bölgesel savaşlar... Listeyi uzatmak mümkün. Batılı ülkeler bugün kendi dışındaki ülkeleri, teknolojik üstünlüklerin verdiği güçle deneme tahtasına çevirmiş bulunmaktadırlar. Bu üstünlüğe direnmenin tek bir yolu var: Birlik olmak, akıllı olmak ve hepsinden önemlisi ahlaklı olmak. İki yıl Latin Amerika ülkesi Kolombiya'da ders verdim. Toplumun, ailenin nasıl çözüldüğünü, sosyal bünyeyi dayanıklı kılan maruf kabilinden geleneksel değerlerin nasıl gücünü kaybetmekte olduğunu, kilisenin çağrılarına hedonist anlayışın yaygınlaşmasına bağlı olarak toplumun nasıl sağır kesildiğini, bu durumun kanun ve nizam, hak ve adalet kavramlarını nasıl kemirdiğini, bunun neticesi olarak harika bir coğrafyaya ve zengin kaynaklara sahip bir ülkenin bunların başkaları tarafından sömürüldüğünü nasıl fark edemediğini, adalet ve nizam fikri kaybolduğunda çeteleşmenin ve anarşinin nasıl meşruiyet kazandığını acı bir tecrübe olarak yaşadım. Ülkenin başkentinin güvenlik ve ekonomik seviye bakımından altı bölgeye ayrıldığını, altıncı bölgede yaşayan zenginlerin fakir fukaranın sefalet içinde yaşadığı birinci bölgeye ancak kılık değiştirerek girmelerinin mümkün olduğunu gördüm. Maalesef Kolombiya'ya dair bu tezahürlerin İslam ülkelerinde olmadığını söyleyemeyiz. Kahire'ye gittiğinizde de benzer bir manzarayla karşılaşabilirsiniz. Bu tarihi İslam şehrinde bugün mezarlıkların bile nasıl yoksullara mesken olduğunu ibretle görmeniz mümkün. Başta Suudiler olmak üzere Körfez ülkelerinin buraya yardımı, insanların refahlarına katkı sağlamak için değil, maalesef kendilerine müzahir bir yönetimi iş başında tutmak için. Hocam Endülüs'te Müslümanlar eşsiz bir medeniyet kurmuşlar, hem kültürel anlamda, hem sanat ve estetik, mimari anlamında zirve bir dönem yaşanmış, ayrıcı ne kadar yüksekte olursa olsun saraylara sular taşınmış adeta bir su kültürü ve yeşil devrim gerçekleşmiş, Avrupa'da eşi benzeri bulunmayan bir eşsiz medeniyet kurulmuş. Hocam yine sizin de belirttiğiniz gibi, Endülüs böylesine muhteşem bir tarihi mirasa rağmen, 1609'da son Müslüman kalıntılarının da topraklardan sürgün edilmesinin arkasından unutulmaya terk edilmiş, sizce bunun sebebi nedir hocam, bu konuda bize neler söylersiniz? Bu durumu izah etmek için birçok sebep ileri sürülebilir. Ancak ben sadece iki tanesi değişmekle iktifa edeceğim. Bunlardan birincisi, Osmanlı Devleti'nin 1699'da imzalanan Karlofça Antlaşması ile birlikte dünya siyasetindeki gücü ve etkisinin azalmaya başlamasıdır. Bu antlaşma sonrasında Batı'da Osmanlı'ya karşı meşhur Kutsal İttifak kurulmuştur. Bunu, Osmanlı hakimiyetindeki toprakları hedef alan sömürge faaliyetleri ve savaşları takip etmiştir. Sürekli savunma pozisyonunda kalan ve toprak kaybetmeye başlayan Osmanlı, sınırları dışındaki Müslümanları düşünmeye daha az vakit ve imkan bulabilmiştir. Bir diğer ifadeyle evdeki yangın komşuyu unutturmuştur. İkinci sebep ise, eğitim sistemimizde Endülüs dahil olmak üzere İslam dünyasındaki gelişmeleri kronolojik olarak hatırlatmayı hedefleyen bir tarih dersinin mevcut olmayışıdır. İbn Haldun tarafından ilimlerin anası olarak nitelenmesi rağmen bizde tarihin eğitim sistemi içerisine zorunlu bir disiplin olarak girmesi, ancak XIX. yüzyılın sonlarında başlamıştır. Doğrusu bunu da Batı'nın tesirine borçlu olduğumuzu itiraf etmeliyim. Tarih olmadan toplumsal belleğin sağlam bir tarih bilinci oluşturmayacağı maalesef çok geç kavradık. Bu bizde tarihin hiç olmadığı anlamına gelmez. Elbette ulemadan tarihe ilgi duyanlar, hacimli tarih kitapları yazanlar vardı. Ancak bunların hepsi bireysel entelektüel merakın sonucuydu. Devletin eğitim sistemi vasıtasıyla toplumsal hafızayı bilinçlendirmek sadedinde Tarihten istifade yoluna gitmesi, dediğim gibi, çok geç olmuştur. Bu ihmal sebebiyledir ki, bir medrese öğrencisi, bırakın Endülüs'ü bir tarafa, Hz. Peygamber dönemi olaylarını bile kronolojik bir sıra içerisinde bilme ve değerlendirme noktasında yeterli müktesebata sahip değildi. Ancak şu kadarını da eklemeliyim: Osmanlı ziyadesiyle toprak kaybettiği XIX. yüzyılda Endülüs'ü hatırlamaya başlamıştır. Bunun sebeplerinden biri, 'çöküş sendromu'dur. Endülüs Müslümanlarının güçlü bir medeniyet kurduktan sonra tarih sahnesinden çekilmiş olmaları, benzer bir süreç yaşamakta olan Osmanlı'nın aynı akıbetle karşılaşmaması için Osmanlı münevverlerini harekete geçirmiş, bu bağlamda Endülüs'ün yıkılış serüveni ve sebepleri irdelemeye çalışılmıştır. Endülüs Medeniyeti Müslümanların bu topraklardan sürgün ve adeta kıyıma uğramasından sonra iki asır süren unutulmuşluğun arkasından 19 yüzyılın başlarından itibaren İspanyol tarihçi Conde, Endülüs tarihini bütünsel anlamda araştırarak tarafsız bir bakış açısıyla ilk şarkiyatçı olarak ortaya çıkan kimsedir. Batı'da, özellikle de İspanya'da Endülüs'e dair çalışmalar, sizin de belirttiğiniz gibi XIX. yüzyıl sonlarından itibaren başlamış ve bugün sayısal olarak önemli bir yekuna ulaşmış bulunmaktadır. Batı'daki çalışmalar, Endülüs tarihinin bütün alanlarını içine almaktadır. Endülüs İspanya coğrafyasında şekillendiği için İspanyol tarihçilerin Endülüs tarihi ve medeniyetine yaklaşımları ideolojik tutumlardan etkilenmiştir. Zaten Ortaçağ boyunca Hristiyan kesiminde yazılan kronikler genelde rahiplerin kaleminden çıktıkları için, Endülüs'ü inkar eden, kötüleyen ve karalayan bir algı yerleştirilmeye çalışılmıştır. Bu bakış açısı XIX ve XX. yüzyıllarda da milliyetçi İspanyol tarihçileri arasında ufak değişikliklerle özünü muhafaza etmiştir. Nitekim Endülüs tarihi üzerine çalışmalarıyla maruf olan Simonet, Arapların İspanya'ya medeniyet getirme şanslarının olmadığını söylerken aslında bu görüşü muhafaza ettiğini göstermekteydi. Ancak Aydınlanma ile birlikte Batı Avrupa'da gelişen liberal düşünce, İspanyol entelektüellerin bazılarını da etkisi altına almış ve bu sayede ilk defa Endülüs'e olumlu gözle bakan eserler vücut bulmaya başlamıştır. Nitekim sizin de soruda ismini zikrettiğiniz Conde bu inkarcı çizgiye karşı Avrupa büyük bir cehalet içinde ve sadece rahiplerin okuryazar olduğu bir durumda iken, Araplar hem Doğu'da hem Afrika'da hem de İspanya'da ilimle donanmış insanlardı. deme noktasına gelmiştir. YineJoaquin Guichot adlı bir başka tarihçi Historia general de Andalucia adlı eserinde Katolik ve milliyetçi tarihçilerin aksine:Bu halkın müsamahasını/toleransını gördüğümüzde, bilginlerinin kitaplarını okuduğumuzda, muhteşem mimari eserlerini temaşa ettiğimizde, okullarının sayısını öğrendiğimizde, dini nefret yoluyla nasıl karalandıklarını fark ediyoruz. demekten kendini alamamıştır. Günümüzde Batı'da İslam düşmanlığın yükselmesine paralel olarak Endülüs tarihi ve medeniyetini olumsuzlayan kitap ve makalelerin sayısında da dikkate değer bir artışın olduğu gözlemlenmektedir. Şüphesiz akademik camiada insaf sahibi araştırmacılar, böyle bir dalgaya prim vermemektedirler, ancak halkın bunlardan çok tarihi maniple eden popülist yazarların etkisi altında kaldıkları da bir vakıadır. Bu sebeple İslam dünyasında, Batı'daki insaf sahibi araştırmacılarla dayanışma içerisinde daha çok çalışmanın yapılması gerektiği hususu izahtan varestedir. Ülkemizde 1980'li yıllara kadar sadece Ziya Paşa'nın Endülüs Tarihi ve birkaç yazı ile hatırlanan Endülüs tarihi ve medeniyeti üzerine son yıllarda giderek artan bir ilginin varlığı dikkat çekmektedir. Bu da beni ziyadesiyle memnun etmektedir. Tabii ilgi duymak güzel, ancak bunu bir de iyi bir tarihçinin sahip olması gereken enstrümanlar ile beslemek gerekir. Bunlar iyi seviyede Arapça, Latince, İspanyolca, Portekizceve İspanyolca bilmek, Hadis metodolojisi ve tarih metodolojisini birlikte hazmetmek ve nihayet alanla alakalı çok okumaktan geçmektedir. Bu vesileyle başta Mısır, Tunus, Cezayir ve Fas olmak üzere Arap ülkelerinde de bilhassa son yıllarda çok sayıda araştırmanın yapıldığına şahit olmaktayız. Ne var ki kemiyet açısından çok olsalar da bunların bir kısmında keyfiyet açısından ciddi eksikliklerin mevcut olduğu dikkatlerden kaçmamaktadır. Bugün maalesef İslam dünyası tarihin bir abartı ve övünme alanı değil, bugünü anlamak ve yarına daha sağlıklı hazırlanmak bakımından bir laboratuvar mahiyetinde olduğunu tam olarak idrak etmiş gözükmemektedir. Bu sebeple de bugün öznesi olamamaktan kaynaklanan yetersizlik ve eksikliğini Endülüs üzerinden abartılı anlatımlara giderek telafi etme yoluna tevessül edilebilmektedir. Evet, Endülüs tarihinin iftihar edilecek pek çok olay, olgu ve medeniyet hamlesi mevcut, ancak aynı tarihte ibretlik pek çok sahne de yok değil. Binaenaleyh madalyonun iki yüzünü görerek tarihe yaklaşmak en sağlıklı yol olacaktır. Bu noktada 7-8 yıl önce ülkemizde yaşanan bir tartışmaya değinmeden geçemeyeceğim. Bu tartışma tarihe ideolojik yaklaşımların ne kadar tahrif ve tahrip edici olduğunu göstermesi bakımından ibretliktir. Dediğim gibi, 7 veya 8 sene önce muhafazakar bir gazetenin köşe yazarlarından biri, Endülüs'ü metheden bir yazı kaleme aldı. Verdiği bazı örnekler doğru olmakla birlikte, diğer bazıları gerçeklerden uzak, dolayısıyla da hayal mahsulüydü. Bu yazıya karşı, çok satan merkez medya organlarından birinde, Fransızcadan yaptığı tercümelerle kamuoyunun yakından tanıdığı ve adının önünde Dr. da yazan bir akademisyen bir eleştiri yazısı yazdı. Eleştiri yazısında da bir önceki gibi hem doğru fikirler hem de hiç aslı olmayan, kaynaklarda asla tesadüf edilmeyen ancak, yukarıda bahsettim bazı Katolik ve milliyetçi tarihçilerin propaganda türünden cümleleri boca edilmişti. Hani al birini vur ötekine derler ya, aynen o türden iki yazı. Ben her iki yazıyı da eleştiren bir yazı kaleme aldım. Ancak başta atıfta bulunulan muhafazakar gazete olmak üzere diğer muhafazakar gazetelerde yazımı yayımlatma imkanı bulamadım. Telefonda Hocam size döneceğiz dediler, ama hiç dönmediler. Müslüman entelektüeller, özellikle de Arap olanlar arasında, Endülüs'ün kaybı nedeniyle nostaljiyle karışık bir hicran duygusunun hakim olduğu öteden beri bilinen ve müşahede edilen bir olgudur. Onlar, bu acı son için sorumlu ararken, Osmanlı'ya pay çıkarmayı da ihmal etmezler. Endülüs'ün zevale yaklaştığı süreçte Osmanlı'nın en güçlü Müslüman devlet olarak temayüz ettiğini, Endülüslüleri kurtarma imkanına sahipken böyle bir sorumluluğu üstlenmekten kaçındıklarını iddia ederler. Tabi bu tamamen şekli bazı tezahürler üzerinden dile getirilen bir iddiadır. Bu iddiada Osmanlı güçlü ise, her sorunu çözer, çözmeliydi mantığı hakimdir. İddiayı dile getiren entelektüellerin bir bölümü İslami duyarlılıklara sahip insanlardır, ancak onlar da tarihi olayları kendi şartları içinde değerlendirme becerisinden uzaktırlar. Bu sebeple sadece duygularını iddiaya dönüştürmüş olmaktadırlar. Bir diğer bölümü ise Arap milliyetçiliğinin tesiriyle Osmanlı ile hesaplaşma sadedinde bunu söylemektedirler. Birinci grup, duygusallıkla hareket ettikleri için mazur görülebilirler. Ancak ikinci gruptakiler, art niyetli ve tarih adına tarihi tahrip etmekle meşguldürler. Onlar bugün de Fransızların ve İngilizlerin çizdiği rotaya uygun olarak Osmanlı'yı işgalci, baskıcı, sömürgeci gibi nitelemelerle kötüleme yarışı içindedirler. Bir taraftan Osmanlı'yı Endülüs'e yardım etmemekle itham ederken diğer taraftan yıllardır Filistinlilere kan kusturan Siyonist Yahudi yöneticilerle gizli ya da açık flört eden müstebit kral ve veliahtlarına toz kondurmazlar. Hatta bunlardan bazıları, Hz. Peygamber'in Hayber'de Yahudilerden ele geçirdiği mallar için bugün tazminat ödenmeli diyecek kadar pusulasını şaşırmış vaziyettedirler. Osmanlı'ya dil uzatmakta beis görmeyen ulema taifesinden bir grup, bugünlerde Yahudilerle birlikte müşterek bir gelecek kurmanın ne kadar değerli olduğunun güzellemesini yapmakla meşguldürler. Yahudilerle elbette müşterek bir gelecek kurulabilir, komşuluk, iş ve arkadaşlık ilişkileri tesis edilebilir. Bunun temel şartı, İsrail yönetimin zulüm ve düşmanlıktan vazgeçmesi, kendi haddini ve sınırını bilmesi, bu zamana kadar yaptığı zulüm ve baskıları itiraf edip gereğini yapmasıdır. Böyle davranacak bir İsrail yönetimi ile Müslümanlar neden dostça bir arada yaşamasınlar? Arap entelektüellerin en azından bir bölümünün Endülüs konusunda Osmanlı'yı suçlamaları, İsrail konusunda yaşadıkları savrukluğun bir benzeridir. Osmanlı yardım etme imkanına kavuştuğu ilk günden itibaren Endülüs Müslümanları ile ilgilendi, yardımlarda bulundu. Endülüs Müslümanları ilk kez II. Bayezid dönemimde Osmanlı'dan yardım talebinde bulundu. Padişahın talimatı üzerine 1505'te Kemal Paşa emrindeki bir donanmayla Akdeniz'e açıldı ve İspanya kıyılarından belli sayıda bir Müslüman cemaatini Kuzey Afrika'ya taşıdı. Bu arada Barbaros ve diğer bazı Türk denizcileri de Müslümanların İspanya'dan taşınmasına katkıda bulundular. Kanuni döneminde Barbaros yine Padişah'ın görevlendirmesiyle 1543'te Endülüslüleri taşımak amacıyla donanmanın başında Ak Deniz'e açıldı. Bu arada Fransa ile İspanya'yı sıkıştırıp Müslümanların rahatlamasını sağlamak amacıyla ittifak arayışlarına girişildi. Fransızlar iki kez söz vermelerine rağmen sözlerine sadık kalmadılar. Daha sonra 1568-1571 arasında Gırnata Müslümanları son bir direniş ve diriliş hamlesi başlattılar. Osmanlı idarecileri bu isyana Cezayir Beylerbeyliği üzerinde hem silah hem de asker göndermek suretiyle destek verdi. Bu kapsamda gönderilen 40 gemilik bir donanma, maalesef, Meriyye önlerinde şiddetli fırtına nedeniyle dağıldı. Tarihçi Matias, İstanbul'a gelen Endülüs Müslümanlarının temsilcilerini dinledikten sonra 2000 asker ve 11 gemilik bir filonun yardım için gönderildiğini yazmaktadır. Netice itibariyle yapılan yardımlara rağmen, direnişçiler arasında çıkan ikilik nedeniyle söz konusu direniş başarılı olamadı. II. Selim Endülüslülerin dramını unutmadı. İspanya'ya hücum etmek için bir kez daha Fransa ile ittifak kurma arayışına girdi ancak olumlu cevap alamadı. Padişah III. Murad, o sırada Fas'a hükmetmekte olan Sadiler hanedanının başında bulunan II. Ahmed el-Mansur'u 300 gemi, 2 kara ordusu, atlar ve muhtelif yardımlarla desteklemek suretiyle Endülüs Müslümanlarına yardım etmesi için İspanya'ya girmeye teşvik ettiyse de bu teşebbüsten de bir sonuç elde edilemedi. Bu arada İspanyolların Kuzey Afrika'yı da Endülüs gibi istila ederek Hristiyanlaştırma teşebbüsleri Osmanlı sayesinde durdurulduğunu özellikle kaydetmemiz lazımdır. Bugün Kuzey Afrika Müslüman toprağı olarak kaldıysa bunun birinci sebebi, Osmanlı'nın bölge halkı için yaptığı fedakarlıklardır. Osmanlı Devleti sürgün edilen Endülüs Müslümanlarının sürüldükleri yerlerde iskan edilmeleri, ayaklarının üzerinde duracak hale gelmeleri için önemli tedbirler aldı. Bilhassa Kuzey Afrika'daki beylerbeylerine fermanlar gönderilerek Endülüslülerden bir süre vergi alınmaması, alimlerinin ve kalifiye elemanlarının istihdam edilmeleri sağlandı. İspanya'dan sürülen Endülüslüler bu gibi desteklerle Cezayir, Tunus, Trablusgarp, Belgrad, Selanik, İstanbul, Adana, Şam gibi yerlerde iskan edildiler. Bu arada İtalya, İngiltere, Fransa krallarına mektuplar yazılarak buralardaki Endülüslülerin sağ salim Osmanlı topraklarına göçmelerine yardımcı olmaları istendi. Şimdi bu yapılanlar ortada duruyorken, Osmanlı'nın Endülüs Müslümanlarıyla ilgilenmediği söylenebilir mi? Osmanlı Endülüs Müslümanlarıyla ilgilenmiş ve onlar yardım etmiştir, ancak yapılan bu yardımların dönemin şartları içerisinde arzulanan neticeyi temin etmediği malumdur. Arzulanan netice Endülüs Müslümanlarının kendi yurtlarında kalmaları idi. Ancak unutmamak lazımdır ki, Osmanlı o sırada bir taraftan Ak Deniz'de İspanya İmparatorluğu gibi Avrupa'nın XVI. yüzyıldaki en kuvvetli devletiyle mücadele etmekte diğer taraftan Doğu Avrupa'da varlığını pekiştirmekle meşgul bulunmaktaydı. Bu arada Safevilerin sürekli Osmanlı aleyhine faaliyetlerini ve bu kapsamda Batılı devletlerle Osmanlı karşıtı temaslarını da hatırda tutmak gerekir. Endülüs tecrübesinden alınabilecek önemli derslerden birisi, medeniyet mücadelesini siyasi rekabete kurban etmemektir. Endülüs Emevileri, Abbasilerin baskılarından kurtularak devletlerini kurmalarına ve devletlerini kurduktan sonra Abbasilerin kendilerine olan husumetleri devam etmesine rağmen, medeniyet ve kültür alanında Abbasiler döneminde Doğu'daki İslam merkezlerinde tezahür eden başarılardan yararlanmayı kompleksiz bir şekilde kabullenmişler, alıp kendi topraklarına taşımışlar ve kendilerine mal etmişlerdir. Sözgelimi, Endülüs Emevi Emiri II. Abdurrahman döneminde idari yapı yeniden şekillendirilirken Abbasi yönetim tarzı model olarak kabul edilmiştir. Bu yaklaşım aslında ilim Çin'de de olsa, gidip alınız sözünün fiiliyata geçirilmesinden başka bir şey değildir. Öte taraftan Endülüs, Batı'ya ait bir toprak parçasında Doğu'ya ait değerleri ve tecrübeleri temsil eden bir örnektir. Endülüs Müslümanları sahip oldukları bu değerler ve tecrübeyle, üstün bir gayret neticesinde çok yabancısı oldukları bir coğrafyayı vatanlaştırmak için çok yoğun bir çaba ortaya koymuşlar ve neticede burada göz kamaştırıcı bir medeniyet kurmaya muvaffak olmuşlardır. Bu başarının gerisinde, hiç şüphe yok ki, alın teri, bir diğer ifadeyle fikri ve kültürel cihad ruhu bulunmaktaydı. Doğu'nun birikimlerini Batı'ya taşımak pek çok Endülüslü ilim yolcusunun uzun yıllarına mal olmuştur. Yeni yurtlarında medeniyet meşalesini yükseltmek için bazıları çeyrek asırlık bir süreyi Mekke, Medine, Basra, Bağdat, Kufe, Şam, Kahire gibi ilim merkezlerinde dönemlerinin en ünlü alimlerinin derslerine katılmaya, ilmi araştırmalara adamışlardır. Bazıları ise aynı amaçlar uğrunda hayatlarını kaybetmişlerdir. İlim; bir, gerekli cehd gösterildiği, ikincisi ise kudreti olanlarca ilim adamları himaye edildiği takdirde gelişir ve serpilir. İlim adamlarının himayesi bağlamında mutlak işaret edilmesi gereken hususlardan biri, onların çalışmalarını, fikir ve düşüncelerini ortaya koymalarını mümkün kılacak bir özgürlük ortamını temin etmektir. Her toplumda olduğu gibi, Endülüs toplumunda da taklitçilik, özgür düşünceye zaman zaman takoz olmak istemiştir. Ancak bilinçli idarecilerin tutumları sayesinde onların fikri ve ilmi hayat üzerinde egemen olma, dolayısıyla da toplumu yavanlığa ve kuraklığa mahrum etme gayretleri akamete uğramıştır. Aksi halde, bugün Endülüs medeniyetinden söz etmemiz mümkün olmazdı. Yavan Selefi zihniyet günümüzde nasıl hakim olduğu topraklardaki düşünen beyinlere gulyabani muamelesi yapıp zihinleri fikren çoraklaştırıyorsa, Endülüs'ün aynı akıbeti yaşaması kaçınılmaz olurdu. Son olarak Endülüs, tarihe mal ettiği örnek bir arada yaşama modeliyle de dikkate değerdir. Tıpkı Anadolu toprakları gibi, her dilden ve dinden insanları, Allah'ın ayetleri kapsamında değerlendirerek kendi çatısı altında yaşatmayı beceren Endülüs topraklarında, Muhyiddinİbnu'l-Arabi, İbn Seb'in, İbn Hazm, İbn Rüşd, Musa b. Meymun gibi büyük isimlerin yetişmiş olması tesadüfi değildir. Eserlerinde Yahudileri ve Hristiyanları dinleri konusunda yaptıkları tahrifler sebebiyle çok sert bir dille eleştiren İbn Hazm'ın onların vatandaş olarak sahip oldukları hakları ölümüne savunması, Müslüman zihniyetindeki ötekiyle bir arada yaşama iradesini göstermesi bakımından son derece dikkati calibdir. Musa b. Meymun Ortaçağ Yahudi ilahiyatı ve felsefesinin en meşhur siması olarak bilinir. Ancak onun kendi fikriyatını İslami bir atmosfer içerisinde biçimlendirdiği de bir vakıadır. Örnekler çoğaltılabilir. Ancak bu kadarla iktifa etmek sözü israf etmemek için yeterlidir. Son olarak size belki de ilk soracağım soruyu sormak istiyorum muhterem hocam, geçenlerde Endülüs'le ilgili bir programa davet edilen Ömer Lekesiz ki beraber Endülüs'ü gezmek nasip olmuş sizlere, bir Endülüs aşığı olarak gözyaşları içinde oraları anlatmaya çalıştı. Hamdolsun Endülüs'e gitmek bize de nasip oldu. Ama sizin gibi Endülüs tarihine vakıf birisiyle gezmeyi çok isterdim doğrusu. Siz ilk Endülüs'e gittiğinizde o coğrafyayı, geride kalan mirası gördüğünüzde neler hissettiniz bu konuda okuyucularımıza neler söylersiniz? Endülüs'le ilk kez 1987 yılında doktoramı yaparken bir yıllığına o coğrafyaya gittiğimde tanıştım. Doğrusu çok karışık duygular yaşadığımı itiraf etmeliyim. Coğrafyanın güzelliği karşısında gerçekten büyülenmiş ve Müslüman hafızasına Endülüs'ün niçin Yitik/Kayıp Cennet şeklinde kazındığını o zaman idrak etmiştim. Ne var ki bir taraftan coğrafya beni büyülerken öbür taraftan bastığım her karış toprağın altında Müslüman şehitlerin, alimlerin, askerlerin kanlarının olduğunu bilmem üzüntümü katladı. Kurtuba Camii, Elhamra Sarayı, dağ başlarından tek başına ayakta durmak için direnen ve atnalı kemerleriyle bir Müslüman eseri olduğunu ilan eden kale kalıntılarını gördükçe hicranım daha da derinleşti. Bir zamanlar Müslüman aklının idari kapasitesinin ve estetik zarafetinin şahlandığı Elhamra Sarayı'nın şimdilerde İspanya için adeta bir banknot matbaası gibi kullanıldığını görünce neye niyet neye kısmet demeden edemedim. Kurtuba Camii'ni ziyaret ettiğimde tam merkezine bir ur gibi yerleştirilen katedrali görünce, çok şey yapmak istedim, ancak sadece hayıflanmakla yetindim. Escorial Kütüphanesi'ndeki Arapça kitapları görünce, kendimle onlar arasında özdeşlik kurdum, kendim gibi onları da garip hissettim. Bütün bu olumsuzlukların yaşanmasında Endülüs Müslümanlarının içine sürüklendiği tefrikayı ve bu tefrikanın hasıl ettiği maddi ve manevi güç kaybını hatırladım. Birlik ruhunun, Milli şairimiz Mehmet Akif'in deyişiyle sinelerde yüreklerin toplu atmasının vatan toprağını ve üzerindeki kutsalları muhafaza etmek için ne kadar önemli olduğunu bir kez daha idrak ettim. Günümüzde de İslam dünyasının, eğer mevcut aymazlığını devam ettirirse, maalesef kaçınılmaz olarak bir Endülüslüleşme süreciyle yüz yüze geleceği ihtimali zihnimi her zamankinden daha fazla kurcalamaya başladı. Mamafih gördüklerimde beni teselli eden yanlar da buldum. Mesela bir İspanyol babanın çocuklarıyla birlikte Kurtuba Camii'ni ziyaret ederken onlara bu Müslümanlara ait mükemmel bir eserdir. Fakat bizim Hristiyan atalarımızı bunun kıymetini bilemediler. Ortasına diktikleri katedralle orjinalliğine zara verdiler şeklindeki açıklaması, ortada olan yanlışı gören İspanyolların da bulunduğuna tanık olmamı sağladı ve içim rahatladı. Gırnata 'da girdiğim bir kitapçı dükkanında dükkan sahibi ateist bir gencin bizim halifelerimizin saraylarını görmeden buradan ayrılmayın. Onlar bize dünyanın nasıl cennete çevrileceğini öğrettiler demesi karşısında sevinçle karışık bir şaşkınlık yaşadım. Sevilla'daki Müslüman ustalar tarafından Hristiyan kral için Endülüs mimarisi örnek alınarak inşa edilen Alcazares'i ziyaretim esnasında yanımızda bulunan bir Amerikalı akademisyenin bu inanılmaz bir eser diyerek beğenisini en üst perdeden ifade etmesi, doğrusu göğsümü kabartmadı diyemem. Daha da önemlisi saydığım eserlerin kimi ziyaretçilerin İslam'la tanışmasına ve kucaklaşmasına vesile olduğunu öğrenmem, bugün kaybedilen cennetin aslına rücu etmesi için yeterli olmuyorsa da, en azından gelecek adına bir ümit kapısı aralamaktaydı. 1971 Reşadiye Tokat doğumlu yazar Lise ve Üniversiteyi İstanbul'da bitirdi. Kısa süre muhabirlik ve öğretmenlik yaptı. Bağcılar ve Bahçelievler Kültür Mdlüklerinde görev aldı. Pamuk Şekeri Çocuk Dergisi'nin genel yayın yönetmenliğini yaptı. Edebistan Sitesi'nin söyleşi editörlüğünü bir süre sürdüren yazar İstanbul Yazarlar Birliği Yönetim Kurulu üyeliğinde bulundu.


-Son hikaye kitabınız Azazil'in Kapısında'yı konuşmadan önce 2013 yılında yayımlanan İkinci öykü kitabınız Güneşin Doğduğu Yerde ile Eskader'in en iyi hikaye ödülünü almanızdan bahsedelim. Bu ödülün yazma motivasyonunuza bir katkısı oldu mu? -Her iki kitabın da malzemesi, hazırdı zaten. Sadece bu malzemeleri oturup işlemem gerekiyordu. Belki bu ödül, izleyen kitaba daha şevkle sarılmama vesile olmuş olabilir, onun dışında ödülle bu kitabın doğrudan bir alakası olmadı diyebilirim. -Geçtiğimiz yıl üçüncü hikaye kitabınız Azazil'in Kapısında yayımlandı. Bir önceki öykü kitabınızla bu kitabın arasında kısa bir süre var. Aradan az bir zaman geçmesine rağmen her biri bir kitap olabilecek bunca öyküyü nasıl biriktirdiniz. Bu öyküler ne kadarlık bir sürenin birikimi? -Öyküde bir fetret dönemi yaşadım maalesef. Başka vesilelerle de söyledim: Birinci kitaptan sonra epeyce uzun bir dönem ara vermek zorunda kaldım. Bürokrasiyle, maişetle ilgili yakama yapışan ve beni bırakmayan sebepler oldu. Sözgelimi ailece 28 Şubat zulmüne uğradık. Bunlar benim hikaye sanatına olan tutkumu yok etmese de eylemsel olarak işlerimi sekteye uğrattı. Bu fetret dönemi sürecinde hikaye yazamasam da sürekli notlar, anekdotlar aldım. Bu notları ilerde işlemek suretiyle aldım elbette. Tabiri caiz ise 'tipi dindikten sonra' bu malzemeleri işlemek benim için zor olmadı. Çünkü zihnimde bu hikayeleri hep gezdirmiştim. -Hikayelerinizdeki hakikati arayış meseleleri sizi doğu hikayeciliğine yaklaştırırken kurmacanızdaki titizlik ve postmodern unsurlar modern bir öykücü olduğunuz izlenimi veriyor. Ben şahsen geleneksel hikayeyle modern öyküyü sentezleyen bir yazar olduğunuzu düşünüyorum. Peki, sizin için öykü ve hikaye ayrımı çok keskin midir? -Hece dergisinin 70. Sayısında bu soruya cevap sadedinde hacimli bir yazı yazmıştım. O yazıya atfen söylersek, öykü ve hikayenin aynı şey olduğunu düşünmüyorum. Hikaye ile öykü arasındaki en önemli fark, tarafların gerçekle ilişkilerinde ortaya çıkar. Mesela hikaye, kişilerin gerçekle ilişkisine daha fazla sadıktır, gerçek, anlatının daha fazla içindedir. Başka deyişle hikayenin gerçek olandan kotarıldığını, öykünün ise kendine mahsus bir gerçeği bulunduğunu ve olaydan nerededeyse tümüyle uzak bulunduğunu söyleyebiliriz. Bir öyküde hikaye bulunamaz mı? Elbette bulunabilir. Mesela bir öyküde bir kişinin altı çizildiyse, o öyküde o kişinin hikayesi okuyucuya yansımalıdır. Hikaye, hayata biraz daha bütüncül bakar ve bizdeki nakil geleneğinin modern hikayedeki karşılığına tekabül eder. Denilebilir ki hikaye olay a daha yatkın durur. Ayrıca hikayede insan varlığının da bütüncül boyutları söz konusudur. Öyküde ise daha çok anlar, durumlar; bir insanın iç yaşantısı, hayatın ve duyguların sıcak kaynaşması ile elde edilen veriler vardır. Öte yanda hikayede olay örgüsü dediğimiz olayın veya durumun hiyerarşik diziminde kusursuzluk aranır. Öykü, bütün bu konularda daha serazattır, daha özgürdür. Öykü kendi gerçeğini ve kendi disiplinini kendisi kurar. En önemli fark da buradadır. Son yıllarda öykü, daha da sıçrayarak gerçeğin karşısında dans etmektedir. Hikayede de öyküde de kurmaca ve inşa unsuru ortaktır, temel fark işleyiştedir, metinlerin dokunuşundadır. -Belli bir tür içerisinde kalmaya özen gösteriyor musunuz? Yazmadan önce her şeyi belirleyip mi yazarsınız? -Yazacağım metnin hacmini, boyutlarını, fragmanlarını, nereye varacağını ve nerede duracağını önceden belirlemem. Ancak kitaba adını veren Azazil'in Kapısında hikayesini hariç tutmam gerekiyor. O hikayeyi yazmadan önce öykünün boyutları kafamda oturmuş durumdaydı. -Azazil'in Kapısında on öyküden oluşuyor. İlk olarak kitaba ismini veren öyküden bahsedelim. Bir önceki kitabınızda Kadınge adlı hikayeyle belgesel öykü denebilecek bir tür denediniz. Necip Fazıl'ın gençlik dönemini anlattığınız Azazil'in Kapısında için de belgesel öykü diyebilir miyiz? -Kesinlikle. Zaten yazarken de öyle düşündüm ve o çerçevede yazdım. Ancak o öykünün tahminen yüzde otuz civarı kurmacadır, yüzde yetmişlik bir bölümü ise gerçek olaylara dayanıyor. -Peki, neydi size Necip Fazıl'ın öyküsünü yazdıran sebepler? -Necip Fazıl'ın Paris akşamları öteden beri ilgimi çekmiştir. Fakat bunu bir hikayeye dönüştürmeyi de hiç düşünmemiştim doğrusu. Bu hikaye, Beşir Ayvazoğlu'nun Türk Edebiyatı dergisinin 2012 Mayıs sayısını Necip Fazıl özel sayısı olarak düşündüklerini ve benden bir yazı beklediğini söylediğinde oluştu. Kendisine Beşir Bey bu ara hikayeye yoğunlaştım, bu demi her zaman yakalayamam, bu demi yakalamışken ben hikaye yazayım, benden yazı bekleme dedim. Beşir Bey de o zaman hikaye yaz dedi. Nasıl yani, Necip Fazıl hakkında mı? dedim; Neden olmasın? dedi. Oradan çıktım, yolda aklıma Paris akşamları geldi. Orada muhteşem bir hikaye olduğunu düşündüm. Bunu yazabilirim, dedim kendime. Böylece eve dönünceye kadar zihnimde hikayenin atmosferi oluştu. Hazırlık aşamasına girdim ve Necip Fazıl'ın üç kitabını yeniden okudum. Bunlar, Bab-ı Ali, O ve Ben ve Cinnet Mustatili. Bu hikayeyi yazarken öyle bir dil bulmalıydım ki bu dil kahramanın muhteşem dil hazinesi ve üslubuyla da uyumlu olmalıydı. Tanpınar'ın tabiriyle kahramanın postuna girebilmeliyim dedim kendime. Tabii bu, riskli de bir şeydi. Hata yapma durumunda ciddi bir sorumluluğu vardı, bu nedenle çok dikkatliydim yazarken. Düşüşleri de yükselişleri de çok asil olan bir adamı anlatmakta olduğumun bilincinde olarak yazdım bu hikayeyi. Hikayeyi bitirip de Beşir Bey'e getirdiğim zaman hikaye neredeyse on daktilo sayfasıydı ve Beşir Bey'e Dergide bir hayli sayfayı işgal eder, yayınlanamazsa saygıyla karşılarım dedim. Ertesi hafta gittiğimde Beşir Bey Muhteşem olmuş hikaye, bunu yayınlayacağım dedi. Bu hikayeyle ilgili iki şerh düşmek isterim. Hikayede kahramanın kendi ifadeleri de geçer yer yer ve bunları ilk kullanımda mutlaka tek tırnağa aldım; ama ikinci kullanımlarda artık buna gerek görmedim. Mesela 'beynimin trafoları', 'beni bekleyen bir karanlık', 'kaynayan kazanlar' gibi... Yine mesela yürek kızı, kahramanın adlandırmasıdır. Hatta başlangıçta hikayenin adını Yürek Kızı koymak istedim fakat ifade bana ait olmadığı için vazgeçtim... Bu hikaye önce anlaşılmadı. Necip Fazıl sanki diyenler oldu en çok. Bu hikayeden Necip Fazıl adına programlar yapan, etkinlikler düzenleyen özel veya tüzel kurumların da haberi olmadı. Vakt-i merhunu var zahir, zamanı gelince anlaşılır. -Sesleri Delen Bir Ses adlı öykü bir devam öyküsü bildiğim kadarıyla. Kadınge öykünüzü devam ettiriyorsunuz. Bunu Azazil'in Kapısında veya başka öykülerde de görecek miyiz? Bu kitapta bitmeyen bir hikayeniz var mı? -Sesleri Delen Bir Ses, Kadınge'nin devamı olarak düşünülmedi. Evet, orada Kadınge tekrar sahneye çıkıyor. Bu kitapta ucu açık olsa da yeni bir hikayeye kapı açmak anlamına bitmeyen bir öykü yok. Devamını yazmak gibi bir düşüncem de yok hiçbiri için. -Öykülerinize seçtiğiniz isimler oldukça dikkat çekici. Azazil'in Kapısında, Hunfes'in Topakları ilk aklıma gelenler... Bu isimler hikayenin başında mı oluşuyor genelde -İsimler, hikayeleri yazdıktan sonra çıktı. Azazil'in Kapısında hikayesinin adı ilk önce Yürek Kızı, sonra Paris Akşamları oldu; ama hikaye bitince o da değişti. Keza Hunfes'in Topakları da başlangıçta sadece Hunfes idi. Baktım ki, Hunfes denen bir böcek imgesinin etrafında dönüyor hikaye. E, onun topakları da var... Uzatmayalım, hikayelerime en başta geçici isimler koyarım mutlaka; ama bittikten sonra hikaye ismini kendisi bulur. -Hikayelerin hemen hepsinde sembolik anlatımlar var. Okurun dikkatle okuması gerekir dediğiniz öyküler var mı? Okura bu anlamda okuma ipuçları verebilir misiniz? -Sesleri Delen Bir Ses hikayesi ile Çakı ve Sarmal hikayesinin çok dikkatli okunması gerekir sanıyorum; aksi halde bazı bağlantılar anlaşılmayabilir. -Kapı Sesi, merhum babanıza ithaf ettiğiniz Çakı ve Defter hikayelerinde hep bir baba oğul ilişkisi üzerinde duruyorsunuz. Bu hikayelerde oğullar geç kalır hep mottosu var. Oğullar kıymet bilmemiş, babalarsa hep kırgın ve kızgın. Hikayelerdeki bu benzerlikler ister istemez babanızla ilişkinizi düşündürüyor. -Düşündürmesi normal ama o hikaye, yazarın değil anlatıcının yaşadığı bir hikaye; yani tümüyle kurmaca. Hikayenin neresindesiniz, diyorsanız: Yazdığım bir hikayenin illa bir yerinde olmam gerekmiyor ama baba oğul ilişkileri her zaman ilgi alanımda olmuştur. Azazil'in Kapısında öyküsünde bile bir baba oğul ilişkisi var bakıldığında. Benim babamla ilişkilerim hiçbir zaman Çakı hikayesindeki asi genç gibi olmadı. Son yirmi yılında babamla arkadaş gibiydik ve birbirimizi çok seviyorduk. Tam anlamıyla aşkla ifade edebilirim bunu hatta. Yollarımı gözlerdi... Şu var: Babam ümmi fakat arif bir insandı ve bana sevgisini 45 yaşına kadar gösteremedi. Bana yürekten oğlum diye seslenemedi babam. Bu ataerkil aile yapımızla, büyük ve geçmişten tevarüs eden birlik aile yapısıyla ilgili bir durumdu; yoksa bunun babamın bana sevgisizliğinden dolayı olmadığının ta o zaman farkındaydım. Kitaptaki bu hikayeler, baba özlemimin sanatın diliyle ifadesi olarak algılanırsa bu hoşuma gider doğrusu. Şu var ki Çakı hikayesinde uyuşan tek gerçek; babamın da oradaki baba gibi çakılarına düşkün oluşu, eşyasıyla özdeşleşmiş olması, çevresinde sevilen baba adam oluşu idi. Çakı'daki fragmanların yani kahramanın maceralarına gelince: O gencin benimle ortak hiçbir yanı yok; bunların çoğunu ya şahsen gözlemledim; ya tanık oldum veya duydum. Yani tümüyle de hayalimde geliştirdiğim şeyler değildir o ilişkiler. -Hikayelerinizde nesnelerin ayrı bir ruhu var sanki. Nesneler öykülerinize isim olacak kadar öne çıkıyor sizin öykülerinizde. Defter, Çakı gibi... Aynı şekilde Benim Oyuncaklarım adlı hikayede yine eşya üzerinden bir metafor kurmuşsunuz. Oyuncaklarla ünsiyet kurmaktan bahsediyorsunuz. Kısacası eşyanın ruhuna, eşya ve insan arasındaki ilişkilere dair çok hassas gözlemleriniz var. Eşyanın insandan daha uzun süre yaşıyor olması mıdır sizi nesnelerin ruhuna yakınlaştıran? Bir yerde ben ölsem bile oyuncaklarım yaşar, diye mi düşünüyordum, bilmiyorum. diyorsunuz çünkü. -Öncelikle o cümleyi ben demiyorum, kahraman diyor tabi... Sonra, bu sorunun cevabını inanın tam bilmiyorum. Bildiğim şu: Eşyaların insanlardan daha kıymetli olduklarını düşünmedim hiç. Bunu böyle algılayanlar hiç şüphesiz vardır. İnsanların, eşyanın eşya olduğunu unutmaları ve onu tahkir etmeleri beni hep düşündürmüştür. Yalnız bu tahkir bizce iki boyutlu: Eşyaya eşyaüstü bir paye vermek de onu aşağılamaktır en azından yerinden etmektir. Tahkirin ikinci boyutunda ise eşyayı insanlardan yalıtarak yalnızlaştırmak ve onu tekdüze algılamak var. Bana göre her iki tutum da eşyaya zulümdür. Eşyanın insanlarla ilişkilerinin insanların onlarla ilişkilerinden çok farklı olduğunu tam da bu sebeple düşünmüyorum. Eşyalar bizimle anlam kazanıyor, bizim ruhumuz onlara giydiriliyor, bizimle sıcaklık kazanıyorlar; daha önemlisi bizimle varlık kazanıyorlar. Uzun süre evi terk ettiğiniz zaman döndüğünüzde evin sizi son derece resmi karşıladığını görürsünüz çünkü eşyalar onları terk ettiğiniz hissine kapılmışlar ve size küsmüşlerdir. O eşyaların sizinle barışması için o evde onlarla en az 48 saat belki bir hafta vakit geçirmeniz gerekir artık. İçinde kimse yaşamayan dayalı döşeli bir ev sizde bir duygu uyandırmaz mesela; eski evlerdeki sıcaklık bundan dolayı çok farklıdır. Eşyaların zaman içinde sahibiyle özdeş hale gelmesinin sebebi belki de budur. -Tuzsuz Adam adlı öyküdeki Kamran Yekta Bey çok farklı bir tip. Bu karakter nasıl ortaya çıktı? -Gözlemelerimden bir harmandır Kamran Yekta Bey. Bu hikayeyi yazarken aykırı bir adamı anlatma fikriyle yola çıktım. Toplumun çok içinde fakat toplum tarafından gizlice dışarıda tutulan bir insanı yazmalıyım diye düşündüm. Toplumun ta içinde fakat toplumun kendisini içselleştirdiği de pek söylenemeyen bir insan Kamran Yekta Bey. Tek taraflı aşık diyelim bu tiplere. Nesli azalmış insanlardan biri olarak düşündüm ben onu. Ulaştığı çağın insanlarıyla birebir örtüşmeyen değer yargılarına sahip biri. E, bu da bir çatışma konusudur. Biz, geçmiş yüzyılın insanlarını görmüş bir nesiliz. Yirminci yüzyılda doğsak da on dokuzuncu yüzyılın değer yargılarını, yaşam tarzını kesintiye uğramaksızın gördük. Benim çocukluk çağımdaki eşyalar 500 yıl önce de öyleydi, bundan eminim. Bin yıl önce de aynıydı hatta. Bin yıl önce de kağnı vardı, atlarla katırlarla çekiliyordu yükler, oraklar, tırpanlar kullanılıyordu. Bu anlamda eşya insan ilişkilerinde de çok çabuk bir değişim ve dönüşüm, yer yer kırılma yaşadık son dönemlere gelindiğinde. Bu hikaye ile ilgili önemli bir ayrıntı: Tuzsuz Adam'da zaman çok farklıdır ve benim bunu burada belirtmem çok uygun olmaz. -Hikayelerinizin hemen hepsinde fark ettiğim anlatıcılarınızın nefs-ruh, madde-mana gibi ikilemlerde salınışları... İnsanın bu iyiliğe ve kötülüğe yetenekli çatışmalı ruh halinde hep iyiden yana duruşunuzu hissediyoruz. Vaaz etmeyen bir dilde yazıyor olsanız da hikayelerinizin sonunda bir mesaj verme kaygısı taşır mısınız? -Hikayeleri yazarken mesaj kaygısıyla yazmam hiçbir zaman ve bunun öne çıkmasını da istemem. Buna rağmen hikayelerin dokusu kendi içerisinden böyle bir şeye zımnen işaret ediyorsa ona da sesimi çıkarmam. Bu bağlamda şunu söylemek isterim: Mesaj demeyelim de hikmet kavramıyla ve onun çağımıza düşen gölgesiyle ilgiliyim. -Hunfes'in Topakları adlı hikayede yeni nesile dair eleştirel bakışınız dikkatimi çekti. Telefonlarından başka bir yere bakmayan, selfie çekmek derdindeki içi boş gençliğin hallerini betimliyorsunuz. Bugünün gençlerinin en büyük hastalığı sizce ne? -Genelleme yapmak çok yanlış olur fakat gençliğin küçümsenemeyecek bir bölüğü, beynini elindeki aygıtlara aktarmış gibi bir izlenim veriyor. Yukarıda değindiğim eşyayı tahkir burada da söz konusu. Eşyayla ilişkilerinde yer değişikliği yaşayan bir gençlik var maalesef ve ciddiye alınması gereken bir problem bu bizce. Konunun sanata yansımaması düşünülemezdi. - Aynı hikayede Adem'in kalbiyle arasını açan başka biri olma ve zenginleşme hırsının onu nasıl bitirdiğine tanık oluyoruz. Adem'in durumunu Hunfes adlı böceğe benzetiyorsunuz. İlginç bir benzetme değil mi? -Adem'in eşyaya yatırımı insan varlığını örseleyecek ve öteleyecek düzeydedir. Görüntü bu olunca eşya çok enteresan bir paye kazanıyor. Hunfes denilen o hayvanın hikayesi orada hikaye içinde hikaye olarak verildiği için ayrıntıya burada girmeyelim. Unutmayalım ki o bir hayvandır ve onda hacim ve boyut algısı yoktur. Bu durum insanların eşya ile ilişkilerine uyarlanırsa ortaya ilginç bir durum çıkar. Burada duralım ve o ilginç durum veya durumların ne olduğunu yani hikayenin nasıl algılandığını okuyucuya bırakalım. -Sarmal adlı öyküde kızını aramaya çıkan annenin yaşadıklarında şehir umutları çalan Birbirine kilometrelerce uzakta yan yana yürüyen insanları mekanı olarak resmediliyor. Nedir şehir'in insandan götürdükleri? -Şehir veriyor ama ağır bedeller de ödetiyor. Her şeyden önce insanın insani güzelliğini alıyor şehir. Yapaylıklar şehirde kurumsallaşmış durumda. Ben duygusunu heykelleştirip enaniyetin burcuna 'ene'yi bayrak olarak diken bir yapılanma var şehirde. Sokaklar, binalar, her şey ona göre düzenlenmiş. Bütün bunlar okuyan, yazan ve düşünen herkesi rahatsız eden şeylerdir. -Şehrin, kendisini asla kabul edemeyeceği bir kadın var o hikayede. Şehire kızını aramaya gelmiş fakat şehrin onu içine alması mümkün görünmüyor. Ayrıca bu hikayedeki sahtekar insan tipi Şücaeddin'in şehrin adamı olduğu akla gelebilir. Bundan emin değilim. Değilim çünkü şehire köyden gelmiş biridir Şücaeddin. Şehir, Şücadddin'leri kendi içinde bulmazsa bile ithal edecek konuma da güce de sahiptir. Gerçek şu ki Şücaeddin gibi adamlar yaygın ve saygın bir tiptir toplumda. Bu bir trajedidir evet. Trajik kavramını, iki seçilemez arasından birini seçmek zorunda kalmak olarak tanımlarsak orada yaşanan bir trajedidir. Bir tarafta Şücaeddinler var diğer tarafta yine onun bir benzeri. Seçilemez olanların bize alternatif olarak sunulduğu ikilemlerle, üçlemlerle karşı karşıyasınız şehirde... O kahraman da bir anda kendisini böyle bir ortamın içinde buluyor. -Benim de görüşüm olmakla birlikte, birçok kişiden duyduğum şey dilinizin Cengiz Aytmatov'a benzediği. Sizin anlatıcı olarak seçtiğiniz karakterlerde de Atymatov'un hikayelerinde hissedilen insan sevgisi, yüce gönüllülük dikkat çekiyor. Bu benzerlik hakkında ne dersiniz? -Cengiz Aytmatov çok sevdiğim bir yazar. O kadar sevdiğim bir yazar ki kalktım buradan Kırgızistan'a gittim mezarını ziyaret edebilmek için. Kendi ülkesini, kendi coğrafyasını, insanının -başka coğrafyalarca- bilinmezlerini çok güzel ortaya koyan bir yazar. Yerellik içindeki evrenselliği yine yerel bir coğrafyadan seslenerek ileten ve onu dünyaya ulaştıran evrensel bir sestir Aytmatov. Kimse, Aytmatov'un hikayelerini Kırgızistan'ın falan şehrinin hikayesi olarak görmüyor artık. Örneğin Mankurt hikayesini dünyaya mal etmiştir Aytmatov. Evrensel bir temadır artık o. Bunları başaran bir yazara benzetilmek herhalde her yazarın hoşuna gider ama ben yine de kendim olmak isterim. -Folklorik kültürü ustaca işlediğinizi görüyoruz. Öykülerinizdeki sahicilik biraz da buradan geliyor gibi... -Ben folklorik kültür ile ifade etmeye çalıştığımız kültürel değerlerin, motiflerin içinde yaşadım. Bunları kulaktan duyarak değil, yaşayarak ve görerek içselleştirdim. Dolayısıyla bu folklorik unsurlar benim hikaye dünyamı biçimlendirdi, dokudu diyebilirim. Eğer hikayede işaretlenmiş bir yerimiz varsa bu yerin onuru veya gururu bana değil içinden geldiğim bu değerlere gider. -Uğunmak, benirlemek, evselemek, kağşamak gibi birçoğumuzun duymadığı sözcükleri hikayelerinizde hiç de garipsenmeyecek bir şekilde yediriyorsunuz. Bundan Osmanlıcayı iyi derecede biliyor olmanızın etkisi fazla tabii ki. Şahsen lügatime eserlerinizden birçok sözcük katmış biri olarak teşekkür ediyorum size. Peki, bugünkü yazarların sözcük dağarcıkları hakkında ne düşünüyorsunuz? Size hiç duymadığınız kelimeler öğreten bir eser okudunuz mu son zamanlarda? -Bu kelimeler Osmanlı Türkçesinden kelimeler değil. Kullandığım kelimeler, Anadolu'da yaşayan öz Türkçe kelimeler. Bu kavram sabıkalı ve yıpranmış bulunuyorsa ben özbeöz Türkçe kelimeler diyeyim haydi. Yaşayan Türkçemize bu kelimelerin girmesini arzu ediyorum ve bu kelimeleri bilinçli kullanıyorum. Bu, bir dayatma olarak algılanmamalı; teklif olarak algılanmalı. Okuduğum yazarlardan bazen benim de hiç duymadığım kelimeler çıkabiliyor. Mesela İhsan Oktay Anar'ı okurken karşılaştığım yeni kelimeler oluyor. Rasim Özdöneren'i özenle okurum; bazen onun eserlerinde de duymadığım kelimelerle karşılaşabiliyorum. Sorunun diğer kısmı ile ilgili bir şey demek istemem; bunu okuyucu belirlemelidir derim. -Öykülerinizde gülümseten yerler var. Ama bana göre birçoğunun esas mayası hüzün. Peki insana dair en temel duygu nedir desek? -İç hüzün evet. Bende hiç eksilmeyen ve sürekli yenilenen bir duygudur bu. Fakat bu mutsuzluk anlamında algılanmamalı. Bir şeyi, ne bileyim eşyayı yerinde görememekten kaynaklanan duygudur iç hüzün. Eskiler adaleti eşyayı yerine koymaktır diye tarif etmişler. Hüzün her halde adaleti aramakla da ilgili. Hüzün belki de kendini bulunduğun yere ait hissetmemektir. -Son olarak bir sonraki hikaye kitabınıza kavuşmaya ne kadar kaldı diye soralım? -İki hikaye daha yazarsam dördüncü kitap hazır. Bu yıl içerisinde, büyük ihtimalle Eylül-Ekim aylarında yayımlanabilir. Kafamda bir de bir roman var ama önümüzdeki kitap çıkmadan başına oturamam sanıyorum.


Recep Seyhan öyküleri, tematik açıdan Anadolu diline ve yaşantısına yaslanır. Anadolu yaşamını tatmış, Anadolu kültürünü anlatan hikayeler dinlemiş birine, Seyhan'ın öyküleri tandırda pişmiş sıcak bir ekmek gibi gelir. Anadolu yaşamını tatmamış biri, Seyhan'ın öykülerinden kopabilir. Anadolu söyleyişleri ve deyişlerini sıkça kullanması, bunlara aşina olanın dimağına bir lezzet bırakırken, yabancı kalan biri için öykünün ahengini bozan bir unsurmuş gibi durabilir. Çocukluk izlenimleri, bir öykücünün yanından ayırmadığı bir kitap, göğsünün üzerinde taşıdığı bir mendil gibidir. Seyhan'ın öyküleri boyunca, çocukluk izlenimlerinden tatlı-acı terennümler dinleriz. Zor anlarda, insanın içinde bir mücadele başlar. İyi ses ve kötü sesin volümleri şiddetlendikçe insanda bir şaşkınlık hali belirir. Seyhan, bu hali öykülemede oldukça başarılıdır. İnsanın yüzleşmekten kaçındığı şeyleri öykülemeye özen göstermiştir. Seyhan ile öykülerine ve öykünün son dönemdeki dil ve anlatımına dair bir söyleşi gerçekleştirdik. O cümlelerin hemen hemen aynısını bizimle yapılan başka bir söyleşide ifade etmiştik. Doğrudur, bende de oluyor bunlar. Öykü yazmak için oturmam. Öykünün parçaları ya da anekdotları daha önce not alınmıştır. Bu, kendi başına anlamı tümlenmemiş sözcükler de olabilir parça cümleler de... O notlar, kafamda büyüyerek bir forma bürünür, sonra zihnimdeki oluşumlarla eldeki notlar kendiliğinden birleşerek çatıyı inşa ederler ve bana öykünün yazılma zamanının geldiğini duyururlar. Bu bir sestir sanki. O sese uyar ve o zaman otururum. Yazmaya başlayınca öykünün istikametinde değişiklikler yaşanabilir. Genç öykücülerden okuduğumuz metinler böyle bir algı doğurmuyor. İstisnalar olabilir. Bu ürünler okunmadan da elbette öykü yazılabilir ama bir şeyler eksik kalır. Genç yazarlar, anlatım geleneğimizi keşfetmelidirler. Geleneği önemsiyorum. Bendeniz, bu mülahazalarla, geçtiğimiz yıl sonuna doğru bu havuza bir damla su daha ilave ederek Hatem Tayi Hikayeleri'ni yayımladım. Gelenekten yararlanmak, oradaki anlatımın aynıyla sürdürülmesi anlamına gelmiyor; buna gerek de yok, doğru da olmaz zaten. Tahkiye geleneğinden beslenmekten; bu geleneği modern anlatım imkanlarından yararlanarak farklı bir düzleme taşımayı anlıyorum. Bu konuda başarılı yazarlar var. Mustafa Kutlu, tahkiye geleneğinden beslendiğini eserlerinde somutlaştıran bir yazar. İlk elde, bu gelenekten beslenen ve modern; hatta postmodern anlatım imkanlarını başarılı biçimde kullanarak yeni formlara ulaşan İhsan Oktay Anar, Hasan Ali Toptaş, Cemil Kavukçu, Hüseyin Su, Mustafa Çiftçi gibi yazarları anabilirim. Çocukluk dönemi, yazarların/şairlerin/öykücülerin en temel besin kaynağı. Çocukluğunuzda yaşadığınız bir şey, bir öykünüze konu olduğunda bir sonraki öyküleriniz için de bir esinlenme kaynağı olabiliyor mu tekrar? Bu soruya cevabınız, öykücünün an'lara bakışına dair bir fikir verir diye düşünüyorum. Genelde yazı, özelde kuramsal metinler bir dil faaliyetidir. Dil çalışmalarının içinde hayal, düş, gerçek, gerçeklik, var oluş gibi ontolojik ve metafizik alanlar vardır. Ontoloji ve metafizik kavramları felsefenin de ilgi alanındadır. Filozoflar, felsefe yaparken hep dili kullandılar. Dil felsefesi tam da buradan doğdu. Demek ki dilin felsefe ile sıkı akrabalığı var. Dil düşüncenin hammaddesidir. Dili tanımak bir bakıma düşünceyi yani insanı tanımaktır. İnsanı tanımak; psikolojiyi ve felsefeyi bilmekten geçiyor. Kuramsal metinlerle meşgul olan bir yazarın bu disiplinleri bilmesi beklenir. Daha somutlaştırmam gerekirse; buna Bahtiyar Aslan'dan şu cümleyi örnek vermiştim: Ne tuhaf! Senin geleceğini söyleyeni, gelmeyerek sürekli doğruluyorsun. Şimdi bu cümlede görünürde bir anlam çelişkisi var. Oysa gerçek böyle değil. Bunu orada anlattım. Yazar, bir cümleye koca bir dünyayı sığdırıyor. Bu, bize, o hikayecinin bir dil felsefesine sahip olduğunu ve dilin anlam alanlarına vakıf olduğunu düşündürüyor. Dil felsefesi; dilin köklerini, anlam katmanlarını, işlevlerini, bilişsel niteliklerini, dil ile gerçeklik arasındaki ilişkileri sorgulayan felsefe etkinliğidir. Anlambilim, göstergebilim, yapıbilim, sözdizimi, gibi disiplinler, dil felsefesinin içinde yer alan disiplinlerdir. Aristoteles-Platon tartışmalarından bugüne dil felsefesi üzerine kafa yoran Steven A. Pinker, Wilhelm von Humboldt, Ferdinand de Saussure dilimin sınırları dünyamın sınırlarıdır diyen Wittgenstein, Roman Jakobson; Amerika'nın asi çocuğu Noam Chomsky gibi dilbilimciler aynı zamanda filozof kimliği de olan adamlardır. Jean F. Lyotard, G. Vattimo, J. Derrida; M. Foucault, R. G. Barthes gibi Postmodernizm'de adı geçen öncülerin dil üzerine görüşleri de bir tür dil felsefesidir. Coğrafyamızda akan kan ve gözyaşı yazılıyor; Selvigül K. Şahin ve Cemal Şakar yazdılar. Bizim ikinci kitapta bir öykümüzde Racel Corrie'nin hikayesi işlenmişti. Siyasi boyutu olan meselelere gelince; bu meseleler sanat serlerine sıcağı sıcağına yeterince yansımaz; yansısa da bu çok sağlıklı olmaz kanaatindeyim. Bunun iki sebebi olabilir: Toplumu derinden etkileyen olayların sosyal yapının kılcal damarlarına inmesinin zaman alması; olayın sıcaklığının sanatçının bakışında yanılsamalara sebep olma ihtimali... Şahsen ben bu mülahazalarla bir 15 Temmuz öyküsü yazmazdım; ama o öykünün ilginç bir tarihi var: Öykü 15 Temmuz'dan önce Dağ Öyküleri başlığı altında faklı bir formatta ve farklı bir dille yazılmış ve demlenmeye alınmıştı; yani orada güneşe hasret kalan bir ülke ve orada, uzaklarda bir yerlerde ara sıra göründüğü rivayet edilen güneşi, bir yolunu bulup pazarlayan bir adam zaten var idi. Derken 15 Temmuz olayı oldu. Baktım; öyküde yaşanan bun; güneşi pazarlayan ve koca bir ülkeyi neredeyse ipotek eden adam tam da 15 Temmuz'daki faile denk düşüyor. Bunun üzerine öykünün ana çatısını ve dilini hiç değiştirmeden sadece ekleme veya çıkarmalarla yeniden düzenledim ve öykünün kitaptaki hali ortaya çıktı. Yani 15 Temmuz geldi öyküyü giyindi. Anlatı; yapısı, kuruluşu ve teması itibariyle öyküye benzeyen ancak bir öyküde bulunması gereken özellikleri tam da taşımayan anlatımlar için kullanılan bir adlandırma. Başka ifadeyle kendisine bir ad bulmakta sıkıntı yaşayan; hatta türler içinde kendisine bir yer arayan anlatım. Anlık duyguların ve o sırada zihne üşüşen çağrışımların kotarılması ile doğaçlama bir şekilde oluşuyor genelde... Bu tür metinler, talihsiz metinlerdir; sıcak ev ortamından uzakta, otel köşelerinde yalnızlık çeken duygu dolu adamlar vardır hani, onlara benziyor bu metinler. Anlatı türü diye somutlaşmış bir tür oluştu mu bilmiyorum ama Tezer Özlü gibi velut yazarların başarılı anlatı örnekleri var. Tahsin Yücel, temelinde söz bulunan her bildirişimin bir anlatı sayılabileceği görüşündedir. Mahir Ünlü de anlatıyı sanatsal nitelikli düz yazı olarak görüyor. Kısaca anlatı metinleri doğrudan üslupla ilgili ve hafife alınacak metinler değil. Bu güzel söyleşi için teşekkür ederim. İskenderun'da doğdu. Kahramanmaraşlı. Hece Öykü, İtibar, Yedi İklim, Türk Dili dergilerinde öykü ve deneme yazdı. Milli Gazete, Dünya Bizim ve Edebistan isimli kültür sanat sitelerinde, kitap incelemeleri ve söyleşiler yaptı. Nuri Pakdil'in Tiyatrolarında Vicdan isimli yüksek lisans tezini hazırladı.


-Uzun zamandır öykü yazıyorsunuz. Halihazırda Aşkar dergisinin öykü editörlüğüne devam etmektesiniz. Adana'da doğup büyüdünüz, Sivas'ta yaşıyorsunuz. Şimdilerde Ankara'dasınız... Nasıl gidiyor? Hayat, edebiyat... Çok şükür diyerek başlayalım söze. Yüksek lisans tezim, dergiye gelen eserler, dersler, çeviriler, makaleler, dil sınavı... İnsan bazen bir kargaşanın içerisinde bulabiliyor kendini. Bu kargaşanın içerisinde okumaya ve yazmaya devam etme gayreti gösteriyorum. Evet, artık Ankara'da yaşıyorum. Güzelim Sivas'tan ayrılıyorum; yeni bir ortam, yeni bir şehir, yeni bir düzen ve yeni bir iş... Bakalım orada bizi nasıl bir hikaye bekliyor. -Öyküye başlama sürecinizi, türler arasında öyküde karar kılmanızın gerekçelerini de merak ediyoruz? Ben de her Türk genci gibi lise çağlarımda şiirler yazıyor ve bunların birer şaheser olduğu hususunda asla kendimden ödün vermiyordum. Tam anlamıyla, keşfedilmeyi bekleyen şiirlerim ve ben gençliğin vermiş olduğu o cesaretle sağa sola koşturuyor eğer bu şiirimi yayımlarsanız bundan sonrasında tüm şiirlerimi yalnızca sizin derginiz vasıtasıyla paylaşacağım, diye mailler gönderiyordum dergilere. Birkaçı hariç dönüş yapan bile olmuyordu. Yazdıklarımın şiir olmadığını fark etmem fazla vaktimi almadı. İlerleyen zamanlarda edebiyat derslerimize Ömer Faruk Dönmez girmeye başladı. Evvelden kendisini tanımıyordum. Yazar olduğunu tanıştıktan çok zaman sonra öğrendim. Sağ olsun, şiir bile denilemeyecek o metinlerimi büyük bir sabır ile okuyup değerlendirmelerde bulundu. Övdü, takdir etti, devam etmelisin, dedi; kırmadan, incitmeden, beni öyküye yönlendirdi. -İlk öykü kitabınız Aralık 2019'da yayınlandı. Kitaba adını veren söz 'Tımarhane' adlı hikayenizde geçiyor. Gözümde yaş görseler / Erkek ağlar mı derler... Yine hikayelerinizden birinin ismi de 'Yalnız / Ağlamasını Bilseydik'. Adınızın üstünde yer alan ve ilk kitabınızla beraber artık sizinle bağdaştırdığımız bu sözün size ifade ettikleri nelerdir? Neden Gözümde Yaş Görseler? Yoksa bahsi geçen hikaye üzerinde mi durmalıyız? Biliyor musunuz o şarkıyı? Ali yazar Veli bozar / Küp suyunu çeker azar azar / Üzülmüşüm neye yarar? / Keskin sirke küpüne zarar / Gözümde yaş görseler / Erkek ağlar mı derler? / Gökler ağlıyor dostlar / Ben ağlamışım çok mu? Barış Manço'ya rahmet olsun. Çok severim kendisini ve eserlerini. Muazzam bir kişilik ve muazzam bir sanatçı. Bir eserin kıymetini ne belirler? Allah'ın ve insanların ona vermiş olduğu değer. İnsanlar bir esere niçin kıymet verir? Samimiyet... Kendisinden izler taşıyan eserler insanların her zaman daha çok ilgisini çekmiştir. Samimi bulur, yakın hisseder. Sanat sanat için midir yoksa sanat toplum için midir, bunu düşüneduralım fakat bu eserde Ali de biziz Veli de biziz. Suyunu çeken küp de biziz. Üzülen de biziz keskin olan sirke de. Ağlayan da biziz erkek ağlar mı? diyen de. Bu sözler aslında yalnızca benim için değil birçokları için yüzlerce anlam ifade ediyor. Sadece bazılarımız cesaret edip bunu söyleyemiyor. Niyeyse ağlamayı bir erkek olarak kendilerine yakıştıramıyorlar veya hak olarak görmüyorlar. Çocukluktan itibaren, yetiştiğimiz çevrenin erkek çocuklarını, ağladıkları zaman susturmak için kullandıkları en büyük silah oldu bu cümle: Erkek adam ağlar mı hiç? Bizlerin elinden bu büyük nimeti aldılar maalesef. Artık ağlamak erkek adam olmanın en büyük handikaplarından. Fakat ben böyle düşünmüyorum. İleride Allah kısmet ederse- bir oğlum olursa, ağladığı zaman bütün acısını ve kederini atana kadar ağlayabilmesi için rahat bir ortam sunacağım ona. Bu çok büyük bir nimet. İlerleyen hayatında onun için bir dezavantaj olmayacak mı? Bu onu ilgilendiren bir şey. Yalnızca ağlamasını bilseydik veya yalnızken ağlamasını bilseydik merhamet duygumuz belki de körelmeyecekti. Burada anlatmaya çalıştığım sulu göz bir adam olup çıkmak değil elbette. Anlıyorsunuz değil mi? Ben, kalemim ve dilim döndüğünce anlattım. Üzerinde durup durmamak okuyucuya kalmış bir şey. -Hikayeleriniz genel manada hızlı. Sadece akıcılıkla ifade edilemeyecek kadar. Konuşma diline daha yakın. Gündelik hayatın yanında ne kadar hızlı kalır tartışılır tabii ki. Ben şiir hakkındaki o meşhur tartışmadan hareketle sorayım. Sizce hikaye yazılan bir şey midir yoksa anlatılan bir şey mi? Kurmaca yazıya geçerken ne kazanır ne kaybeder? Hayat hızlı. Zaman ellerimizin arasından kayıp giderken nasıl yavaş olabiliriz? Hayatımızı saatlerin içerisine hapsetmişken nasıl ağır ağır hareket edebiliriz? Akrep, nerede, ne zaman ve nasıl bir biçimde olacağımızı, yelkovan hareket hızımızı belirlerken; saniye çubuğu kulağımıza sürekli olarak hadi, hadi, hadi diye fısıldarken nasıl sakin kalabiliriz? Bu stres ve hız elbette hayatımızın her alanına sirayet ediyor. Anlatmam veya yazmam gereken şeyler var. Ölümün ne vakit geleceği belli değil. Hayatımızın içerisinde yer alan her şey bu durumdan nasibini alıyorken kurmacanın bunun dışında kalması mümkün mü? Elbette değil. Kurmaca, hayatın akışı içerisinde, insanın düşüncelerine tercüman olabiliyorsa, onu sıkıştığı alemden alıp azıcık soluklanabileceği yerlere götürebiliyorsa, kendisine hızla akıp giden hayatın içerisinde yer bulmuş demektir. Peki, kurmacanın buna ihtiyacı var mıdır, burası tartışılır ancak insanın vardır. İnsanın hem anlatmaya hem de dinlemeye ihtiyacı vardır, çünkü insandır. İnsan, daha varlığıyla birlikte meydana gelmeden evvel hikayesi anlatılmaya başlanmıştır. Yüce kitabımız Kur'an'da, Allah'ın, meleklerine: Ben yeryüzünde bir halife yaratacağım. dediğini ve meleklerin de cevaben: Biz seni eksiksiz bilirken ve durmadan övgü ile tenzih ederken orada fesat çıkaracak ve kan dökecek birini mi yaratacaksın? sorusunu yönelttiğini okuyoruz. Bu ayet bağlamında baktığımızda, insanın daha yaratılmadan evvel hikayesinin aşağı yukarı belli bir varlık olduğunu ve bu hikayenin seyrinin kendi gayret ve çabası sonucunda değişebileceğini görmekteyiz. Çünkü ayetin devamında Allah Teala: Şüphe yok ki, ben sizin bilmediklerinizi bilirim. diye buyurmuştur. Kainatta her şey zıddıyla kaimdir. Yüce Allah'ın yaratmasına mazhar olan insan sonunda yine O'nun yok etmesine maruz kalacaktır, yani ölecektir. Ölüm ise insanoğlunun çok eski zamanlardan beri korktuğu ve önüne geçebilmek adına türlü işler yaptığı bir gerçektir. Bununla beraber bir de insanın bilinmek arzusu vardır ki onu ölümsüzlüğe götüreceğine inandığı en muhkem sığınağıdır. Hikaye anlatma açısından durumu değerlendirecek olursak; yine, insanın ölümsüzlük kapısından geçebilmek adına sığınmış olduğu bir limana çıkmış olacağız. Maddi olarak ölüme bir çare bulamayan insanoğlu, manevi olarak asırlar sonrasına kalabilme umudu ve bilinmeye devam etme arzusu ile sürekli anlatmış veya yazmıştır. Kutsal kitaplarda aktarılan kıssalar da buna imkan sunmuştur. Mesnevi Dinle, bu ney ne hikayeler anlatır diye başlıyor. Aslında bizler uzun zamandan beri hikayelerimizi anlatıyoruz. Anlatıyoruz ve insanların inlemelerini istiyoruz. Hikaye yazılan bir şey midir yoksa anlatılan bir şey mi? Ben anlatıyorum. Dinlemek veya okumak insanlara kalmış. -İlk hikayelerinizde insanla, yaratılışla, zamanla ve çağla bariz bir probleminiz olduğunu fark ettik. Zaman derken salt 'dönem' kavramını değil de vakti neye hasrettiğimizle ilgili de bir derdiniz olduğunu kastediyorum. Örneğin 'Rüya mı Yoksa Lanet?' hikayesinde bunu çok açık bir şekilde ortaya koyuyorsunuz. Yine 'Saatleri Durdurma Medresesi', 'Kırkıncı Yıl da Doldu' hikayelerinizi örnek verebiliriz. İsimlerinden de anlaşılacağı üzere... Efendim, Regaib Albayrak hayatı varoluşsal problem olarak mı görür? Varoluşa nasıl bakar? Varoluşçuluk penceresinden bakmıyorum hayata. İnsan yeryüzünde bir başına bırakılmamıştır veya yeryüzüne fırlatılmamıştır; aksine, yukarıda belirttiğim üzere, Allah'ın bizleri yeryüzünün halifesi olarak yarattığına inanıyorum. İnsan eşref-i mahlukattır. Bu sebeple de saygıyı, merhameti ve sevgiyi sonuna kadar hak eder. Ancak yaşadığımız dünya üzerinde birçok olgu bizleri birtakım şeyler yapmaya mecbur bırakır. Bana göre mesele bu mecburiyetlere nereden ve nasıl baktığımızla alakalı. Neleri, nasıl kazandığımıza, bunları kazanırken neleri kaybettiğimize dikkatle bakmamız gerekiyor. Eğer kazandıklarımız bize birçok şeyi kaybettiriyor hatta kaybettiklerimizi bir de unutturuyorsa ve normalleştiriyorsa mağlup olduk demektir. Benim anlattıklarım işte bunlardan ibarettir. -Klasik edebiyata ilgi duyduğunuz hatta ilgiden de öte ciddi mesai harcadığınız biliniyor. Neler okuyor, neler çalışıyorsunuz şu sıra? Yalnızca klasik edebiyata değil halkın oluşturmuş olduğu, kendisinin de iştirak edebildiği edebiyata da oldukça ilgi duyuyorum. Klasik dönemimize dair pek çok okuma yaptım. Bununla beraber Klasik dönem hakkında yazılan ürünleri de göz ardı etmedim, bir kenara itmedim. Elimden geldiğince, gözümün yettiğince okumaya ve idrak etmeye uğraştım. Bu durum bizi her daim gelenekle bir arada tutuyor. Dünya tarihinde, böylesine bir edebiyat hiçbir millete nasip olmamıştır. Bize düşen de bu deryadan gerekli şekilde istifade edebilmektir. Hiçbirini diğerinden ayırt etmeden okumaya gayret gösteriyorum ancak şu sıralar Nesimi ve Kadı Burhaneddin'e biraz daha fazla ağırlık verdim. Her birimiz muhakkak bir ayrılık, bir yoksulluk, bir hasret yaşıyoruz. Dertlerimizle beraber bize biçilmiş olan ömrün sonuna doğru yuvarlanıyoruz. Yuvarlanırken, büyüyen kar kütleleri gibi bizler de gam ve dert yükleriyle büyüdükçe büyüyor ve yük tamam olunca esas yerimize oturuyoruz. Sonra insanlar gözümüzde yaş görüyor. Elimizde bir yapılacaklar listesi olmadığı için göze hoş görünen ne varsa, sırtlayıp altına girmeye çalışıyoruz. Ben de bir şeyi sırtladım: Molla Cami'nin Fatihatü'ş-Şebab ismini verdiği, gençlik döneminde yazdığı şiirleri içeren divanı üzerine bir çalışma yapıyorum. Son birkaç yıldır aklımda yalnızca, bu divanı Türk Edebiyatına kazandırabilmek, düşüncesi var. Bakalım, inşallah altından kalkmak nasip olur. -Doğal yaşam, atlar ve tarihi canlandırmalar sizi çağrıştıran kavramlar... Yanlıyor muyuz? -İlk kitabınız üzerinden bir buçuk yıl geçti. Yakında bir şey var mı? Okurlarınızı bekleyen yeni soluk nedir? Bir roman, bir hikaye... 1996 yılında Adana'da doğdu. Ortaöğreniminin büyük kısmını Seyhan Çukurova Anadolu Lisesi'nde tamamladı. Haziran 2019'da Aksaray Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe Eğitimi bölümünden mezun oldu. Öykü ve yazıları Muhayyel, Aşkar, Mahalle Mektebi dergilerinde ve Edebiyat Burada sitesinde yayınlandı. Şimdilik Kayseri'de ikamet ediyor.


Biz şiirlerimizi o zaman başka bir dergiye gönderiyorduk, yazı üreten başka abilerimiz, arkadaşlarımız da vardı. Zaten hep birlikteydik. Daha önce bu abiler Kardelen ve Düşçınarı dergilerini çıkarmıştı. Ben o zamanlar tabi lise öğrencisiydim. Heyecanlı bir dönemde Mürsel Sönmez yönetiminde BirNokta dergisi kuruldu. Son birkaç yıldır da derginin hükmi şahsiyetine vefa nişanesi olarak yüke omuz vermeye çalışıyorum. Ne değişti, ne kaldı açıkçası bende çok bilmiyorum. Yazıp ettiklerime baktığımda eski fotoğraflarıma bakar gibi oluyorum. Orada o zamanki ben var ama bugün ki ben yok. Orada yokum yada varım diyemem. İlk kitabımın adı taşıyan şiirim Mürsel Sönmez'e ithaf edilmişti. Beyefendi, Marifet güle yazmak değil, gül içinde güle yazmak demişti. Bugün anlar gibi oluyorum, umarım orada yazabilirim. O yazar duası, yazma duası. Bilinmezlikte olanın harfler kuşanarak varlık zeminine çıkarmaya davet. Bilinmek istemek/Bilinmekliğinin icab etmesi yazının da sebebi. Yazmak, harflerle, hayallerle dünyalar kurmaktır, ilahi yaratışı taklit etme çabasıdır. Tabi ki İlahi yaratış hayal kurmadan gerçeği kuruyor. Hem de öyle bir gerçek ki ölüm diye bir şeyle bu gerçekliğin hayal olduğunu, gerçeğin gerçek olmadığını aslında başka bir gerçek olduğunu... Sadece ol diyor. Parçaaklın uzun tasarımları var. Ama külliaklın yok. Külliakıl bizim ölçü birimlerimizle anlaşılır değil. Ben yaratılışın zuhur üzere olduğunu düşünüyorum. Yazmak da zuhur üzerine oluyor. Keşke başka türlüsünü becere bilsem. O epigrafı tekrar hatırlarsak. Edebiyat, Tanrı'nın sanatı üzerinde, hayat denilen metin üzerinde yaptığımız bir çalışma değil midir. Hayattan alıp dönüştürdüğümüz oluşturduğumuz bir metin değil midir edebiyat. Okurun oluşturduğumuz metni anlaması için asıl metne, hayata bakması gerekmiyor mu. Oluşturduğumuz metin Tanrı'nın hayat metninine öykünme, onu zannımızca açıklama anlamlandırma çabası değil midir. Verili hayatın dışında yeni bir hayat kurma çabası değil midir. Sudan Levha Okuması, Magirüs, adlı şiirler Bünyamin K.'nın tablolarına bakarken düşenler. Dergide o şiirleri yayımlarken tablo görselleri de vardı. Kitap aşamasında baktım ki görseller olmadan da bir karşılığı oluyor. Görselle şiiri bir arada vermek şiiri okuyanın/tablolara bakanın zihninde anlamı sınırlıyor. İstedim ki şiirler, tablolar okurun, bakanın zihin aynasında okurunca, görenince belirsin. Hayatta birçok şey yaşanırken ironik, saçma olmazken yazıldığında okunduğunda o şeyler ironik ve saçma bulunuyor. İroni yaptığımı düşünmüyorum, gerçekçiyim. Metaverse'de İlk Cuma Namazı Deneyimleyecekler İçin Kılavuzu yazdığımda bunun başka metinlerle sürmesi hatta müstakil bir kitap olması konusunda fikirleri oldu arkadaşların. Ben de bunu düşünmüştüm, yeni şiirlerle bir kitap olabilirdi. Durdum. Çünkü korktum, insanın gitmekte olduğu yer korkuttu. İnsan türü, temel insani değerler tehdit altında. İnsanların gerçeklik, doğru-yanlış, helal-haram algıları ile oynanıyor. İnsanın yaşaması için temel gereksinimlerden olmaya başlıyor uyuşturucu. Bunu vurguladım, ironi sayıldı. Halbuki bugünleri yazıp yüz-iki yüz yıl öncesinde yaşayan birine yazıp okutsaydık, saçma, ironik bulacaktı. İnternet uzun zamandır var, sosyal medyası ile de gittikçe hayatlarda yer tutuyor. İnternet, dergicilik için tehdit mi imkan mı? Dergi türüne göre değişir. Edebiyat dergiciliği özelinde konuşacak olursak. Edebiyat ortamının doğasında dergicilik var, dergicilik bitmeyecek görünüyor. Bitti algısını doğuran şey edebiyatın mevzi kaybı, itibar kaybıdır. Dergilerde üretilen ürünlerin kültürümüzde, halkta, hakikatte karşılıksızlığıdır. Edebiyat dergiciliğinin ihtişamlı zamanlarına baktığımızda, Büyük Doğu, Diriliş, Edebiyat, Mavera var, o dergilerin bulunduğu sosyal, kültürel, siyasi ortam bugün yok. Edebiyatı topyekün hayat duruşu üslubu gören edebiyatçılar da yok. Bugün birçok edebiyat dergisinde nihilist zombi sayıklamalarından başka bir şey yok. Bunun da karşılığı yok. Kalpazanlık yapıyorlar, kalpedebiyat üretiyorlar. Kısacası dergiciliğin bitip bitmediğini değil edebiyatın nasıl olup kendini imha ettiği üzerine konuşmak gerek. Evet. Derine inmeyi planladığımı bir zamanlar bu işin öznesi olarak söylemiştim, gençlik işte. Bugün şiirin özne, şairin nesne olduğunu tecrübe ediyorum. Ben bilmem şiir bilir. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


Birilerine hak vermek ya da vermemekten öte, konuya kendi çerçevemden bakmak isterim, çünkü öbür taraf, farklı bir boyutu meselenin. Talep olduğunuz her şeye zora talip olma çerçevesinden bakarsanız, birinci, ikinci ya da üçüncü kitap fark etmez, her şeyin zor olduğunu düşünüyorum ya da tersinden bir o kadar kolay. Tabii ki her zaman kendimizin bir adım önüne geçmeliyiz. İki günü birbirine eşit olan zarardadır. düsturunun öncelendiği bir camianın mensuplarıyız. Geçmişte yazdıklarıma dönüp, şurası aslında daha iyi olabilirdi. diyemiyorsam, yerimde sayıyorum demektir. Bu, eskiden yazdıklarınızın değersiz olduğu anlamına gelmez, bir çeşit Panta Rhei meselesidir yani, sizin farklı bir yolculuğa çıktığınızın işaretidir. O öyküde biraz deneysel yaklaşmaya çalıştım, diyebiliriz. Öykünüzü her kesimden, farklı eğitimlerden geçmiş, farklı ruh hallerine sahip, farklı 'son'lar beklentisi içinde olan insanlar okuyabilir. Bazen ben de bir başkasının öyküsünü okurken veya çevirisini yaparken keşke sonu şöyle kurgulansaymış dediğim olabiliyor, gerçek hayatta çok farklı final seçenekleriyle karşılaşsak bile aslen bunların hiçbiri bizim elimizde değildir, bari öyküde olsun. Edebiyatın en çok bu yönünü seviyorum, başlangıçlar ve sonlar hep sizin elinizde. İkisi de. Hayatımda yazmaktan çalarak yaptığım o kadar çok şey var ki çeviri bunların en hafif olanlarından. Yanlış hatırlamıyorsam Tolstoy'du galiba, iyi yazabilmek için günde en az on sayfa çeviri yaparmış, inşallah uzun vadede öykücülüğüme katkısının olacağını düşünüyorum çevirinin, öyle ümit ediyorum. Poe, kitabını çevirdiğim ilk yazar. Bendeki yeri hep ayrı olacak. Onu bir öyküme misafir etmek istiyordum, Gökkuşağına nasip oldu. Gökkuşağına, pandemi, sıkıntılı durumlar, zor işler, ağır sorumluluklar ve halden anlamayan insanlara dair bir perspektif çalışması olarak bakılabilir, o da kaotik bir öykü ama Kızıl Ölüm Maskesi, Gökkuşağına göre daha ümitsiz bir öykü, sonunda ölüm var. Benim için güzel bir tecrübe oldu, yeni bir şey denemiş oldum en azından. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


Sanat eğitimine Keskiner Atölyesinde Cahide Keskiner'den tezhip eğitimi alarak başlayan Şenay Bostancı, daha sonra Topkapı Sarayı Nakkaş hanesinde iki yıl eğitim almış ve mezun olmuştur. Cahide Keskiner ile Yıldız Sarayı Şale Köşkünde ekol çalışan Şenay Bostancı iki yıl Hikmet Barutçugil'den ebru eğitimi, üç yıl minyatür ustası Yakup Cemden minyatür dersleri almıştır. Sanatçımız, halen 2002 yılında kurduğu Simurg Art Gallery'de sanat çalışmalarını sürdürmektedir. Bazen lale, bazen gül ve daha niceleri, Araştırmacı Muhammet Safi, Başbakan'ın soyuna da ışık tutan Rize Tahrir-i Öşür Envanteri adlı, içinde 150 yıl önceki orjinal öşür kayıtlarının da bulunduğu mükemmel bir eser meydana getirdi. Eserin kapağına da Rize'nin sembolü olan mavi yeşil renklerle bir çay filizinin ebru olarak yapılması düşünüldü. Bu iş için seçtikleri kişi de ben oldum. Böylece vakti gelen tarihte bir çay filizi ebruya dahil oldu ve bunu gerçekleştirmek de, Yüce Rabbimizin izniyle bana nasip oldu. Ebru sanatında ilk defa yapılan bir desen, sanatçısının adıyla anılır. Çay filizi de kaderin tecellisi olarak benim adımla anılan bir desen oldu. -Gündemdeki bu konuyu öğrendikten sonra ebru ile ilgili sorularımıza başlayabiliriz. Ebru nedir? Bize kısaca tanıtır mısınız? -Ebru, kitre ile yoğunlaştırılan suyun yüzüne toprak ve toz boyalarla resim yapma sanatıdır. Daha sonra bu resimler kağıt veya başka zeminlere aktarılır. Ebru, ebruzenin duygu ve düşüncelerinin sudaki yansımasıdır. Geri dönüşü ve tekrarı olmayan gizemli bir ahenktir. Aynısı yapılamadığından eşsizdir. Ebruda su yüzüne düşen boyalarda, sanatçının iradesi belirli bir noktaya kadardır. O noktadan sonra sanatçının ebruya teslim olmaktan başka çaresi yoktur. Ahlaki bir öğretisi ve ilahi bir güzelliği vardır. Farsça ebri, bulut, Çağatayca ab-ru, su yüzü'den gelmektedir. En eski ebru'nun Topkapı Sarayı'nda Arifi'nin 1539 tarihli Guy-u Çevgen adlı eserinin sayfa kenarında olduğu söylenmektedir. Malzemeleri, su, kitre boya, öd, fırça, tekne, zamk, tel çubuk, kağıt, nefttir. Battal, şal, gel git, bülbülyuvası, hatip, çiçek ebru gibi daha birçok çeşit ebru vardır. -Yaptığım her desende benim o an ki ruh halim hakim... Dolayısıyla yaptığım her ebruda aslında yaşayan benim... diyorsunuz. Buradan yola çıkarak ebru bir kendini ifade etme sanatı mıdır? -Ebru bir aşktır ebruzen için. Bu aşkta suya yazılan da sanatçının duygu ve düşünceleridir. Sanatçı, kitreli suyun başına geçtiğinde dünyadan, nefs'ten kopar, bir arınmışlık haline girer. O andan itibaren ruhun bedene hükmü başlar, ebruzenin iç dünyası suya yansır ve ebru olarak ortaya çıkar. -Ebruyu bildik sanat dallarından ayıran özellikleri nelerdir? -Ebrunun boyası topraktan, fırçası gül dalındandır. Tekneye düşürülen bir damlayla başlar her şey. Bazen bir çiçek olur bazen bir dal, bazen de yazgısı değişir Şenay'ın elinde bir çay filizi olur. Ebruda suya atılan renklere ve desenlere bir noktadan sonra müdahale biter, su, hakimiyeti ele alır ve siz ona teslim olursunuz. Su, sizin istediğinizi değil kendi istediğini verir size. Bu teslimiyette ebru, size her seferinde tek bir eser verir ve asla onun benzeri yapılamaz. -Ebruculukta klasik çalışmak önemli midir? Çağdaş yorumlar getirme konusunda ne düşünüyorsunuz? -Çok önemlidir. Geleneği yaşatma adına ben klasiği tercih ediyorum. Malzemelerimi ve boyalarımı dönemin şartlarına göre hazırlıyorum. Öğrencilerimle de bu tarz bir çalışma yapıyorum. Ebru sanatı fazla yoruma açık bir sanat değildir. Belirli bir inancın, kültürün, dönemin suya yansımasıdır. Üzerinde fazla oynanamaz. Değiştirilemez. Çağdaşlık adına olsa bile ebrunun çıkış noktasına ters düşen yorumlar onun özgünlüğünü zedeler. -Ebru genellikle tasavvufla birlikte anılan bir sanat dalıdır. Siz bu konuda neler söyleyeceksiniz? -İslam sanatlarının hepsinin çıkış noktası aslında tasavvuf ilmidir. Ebru, cüzi iradeyle külli iradenin birleşmesinden meydana gelir. Ebruzen, teknesinin başında tefekkür halindedir. Sudaki desenlerin oluşumu ona Allah'ı hatırlatır. Su nakışında her şey bir damladan başlar, bir noktadan sonra damla ne kadar büyür nasıl şekil alır bilinmez. Ebruzen, teknesinin başında külli iradeye teslim olur, gönlü benlikten uzaklaşır. Her ebrunun tek oluşu, insanın yaradılışına benzer. -Genellikle ebru ustalarının kendilerine simge olarak seçtikleri bir renk, bir desen vardır? Sizin böyle bir simgeniz var mı? -Herhangi bir simgem yoktu, bıraktığım örneklerle anılırım diye düşünüyordum. Fakat bazen her şey düşündüğünüz gibi olmuyor. Bir şeyler kaderin tecellisiyle değişiyor. Benim de simgem böyle bir tecelliyle oluştu ve bir çay filizinin bahtına da bana simge olmak düştü. -Ebrunun sizce bir sırrı var mı? Varsa nedir? -Su yüzüne nakış atmanın sırrı kendi içinde saklıdır. Bu sırrı çözebilen var mı bilinmez. Ebruzen, ömrünü bu sırrı çözmeye çalışmakla geçirir. -Ebru sanatı zor ve sabır isteyen bir sanat dalı mıdır? -Evet, fakat zorluklar aşılmak için vardır ve sabrı beraberinde getiren sevgidir. Ebruzen, bir teknenin önünde diz çöktükten sonra yüreğine sevgi düşmüştür artık. İstese de ebru'dan vazgeçemez. Su alır götürür onu ruhunun derinliklerine. Ne yorulduğunu hisseder, ne de sabrettiğini... -Ebru sanatının tamamen usta çırak yöntemiyle öğrenildiğini biliyoruz. Bu sanatı yaşatmak için yeterli sayıda hoca var mı? Varsa bu değerli hocalarmız sanatlarını nerelerde icra ediyorlar? -Yeterli sayıda olmasa da bu sanata gerçekten gönül vermiş çok büyük gelenek ustaları ve hocalarımız var. Onların hepsi, o kadar kıymetli ki burada birini anmayı unutabilirim kaygısıyla isim zikretmekten imtina ediyorum. Bu değerli hocalarımız, devlet destekli, özel ve derneklerin bünyesindeki kurslarda veya kendi atölyelerinde çalışmalarına devam etmektedirler. -Klasik sanatlarımızı yaşatmak ve insanlığa sanat diliyle ulaşmak için Simurg Art Gallery'i kurdunuz. Burada çalışmalar nasıl gidiyor? Hedefinize ulaştınız mı? Klasik sanatlara ilgi nasıl? -Simurg Art Gallery'de ebrunun yanısıra tezhip minyatür gibi çalışmalarımız da var. Burada bu sanata gönül vermiş değerli hocalarımızla, geleneksel Türk sanatlarını gelecek kuşaklara taşımaya çalışıyoruz. Her yaştan ve meslekten öğrencilerimiz var ve bu sayı artarak devam ediyor. Tabi ki, amacımız öğrencilerimizi birer tezhipçi, minyatürcü, hattat, ebruzen olarak yetiştirmektir. Öğrencilerimiz arasında çok başarılı olanlar var. Bu kursları tamamlayan herkes bir ebruzen, bir tezhipçi veya bir hattat olamıyorsa da en azından bu sanatları derinliğiyle tanıyor, bir gönül bağı oluşturuyor ve takipçisi oluyor. Bu da sanatın sürekliliği için son derece önemli bir husustur. Çünkü tüketilmeyen hiçbir şey üretilmez. -Geçmiş yıllarda birçok önemli karma ve kişisel sergiye imza attığınızı biliyoruz. Bu sergileri nerelerde açtınız? Bu yıl ve gelecek yıllarda da böyle sergi projeleri var mı? -Greenpark Hotel, Kastamonu Rıfat Ilgaz Kültür Merkezi, İstanbul Basın Müzesi, Koska Sanat Galerisi, Cevahir Kongre Merkezi ve birçok yerde karma ve kişisel sergiler açtım. Bugünlerde Simurg Art Gallery olarak Dolmabahçe Sarayı'nda yeni bir sergiye hazırlanıyoruz. Bunun yanı sıra yeni bir proje olarak da Çırağan Sarayı'nın iki geçişi ebru desenleri ile süslenecek. Bunun için de çalışmalarımız devam ediyor. -Ebru sanatının kişiliğinize yansımaları nelerdir? -Ebru, sanatçıya teslimiyeti öğretir. Sudaki nakış bir noktadan sonra başına buyruktur. Sanatçı ona boyun eğmek zorundadır. Ebruzen, kitreli suyun başında öncelikle kendinin neden bu alemde var olduğunun farkına varır. Sonra bir çeşit arayış içine girer, iç gözlem yapar, kendini sorgular, eğitir, biçimlendirir, nefsini terbiye eder. Ebruzen, ebru ile sabrı, sevgiyi, huzuru, neşeyi, sükunu, ilahi aşkı ve teslimiyeti öğrenir. Ayrıca ebru, kişinin tekamülüne zemin hazırlayan bir sanat dalıdır. -Ebru sanatıyla uğraşmak isteyenlerde ne gibi kişisel özellikler olmalıdır? -Ebru, sabır işidir. Aşama aşama öğrenilir. Birini öğrenmeden diğerine geçemezsiniz. Ebruyu sevmeniz şarttır. Eğer siz teknenin başına sevgiyle geçmezseniz, su size hiç bir şey vermez. Çünkü suya düşen sizin duygu ve düşüncelerinizdir. Sabır ve sevgiye sahip olan herkes ebru yapabilir. Bundan fazlasını da zaten ebru öğretir ebruzene...