- İncelemeleriyle, denemeleriyle, öyküleriyle ve köşe yazılarıyla tanıdığımız Ömer Lekesiz, suyun sesine banarak doğurduğu yangın rengi kelimelerini bir de kendisini anlatmak için kullanabilir mi? Çünkü bir insanın hakiki aynası kendini anlatırken ki seçtiği cümlelerde saklıdır... - Sanatçı olsaydım, seçeceğim cümleler ayna olabilirdi ama sanatçı değilim; haliyle bu manada kuracağım cümlelerin renksiz, soğuk, metalik olabileceğini peşinen belirteyim. Deyim yerindeyse edebiyat işçisiyim. 1982'den beri edebiyat eleştirisiyle uğraşıyorum; son beş yıldır da ağırlıklı olarak görsel sanatların mantığını, üretim koşullarını, süreçlerini, işlevlerini, akibetlerini anlamaya çalışıyorum. Okumak zorunda kalmış bir köylü çocuğuyum. Bu yüzden yedi yaşımda aile hayatının dışına düştüm. Zor ama zorunlu bir deneyimdi benimkisi; hayatı tanımak, onun güçlüklerine karşı hazır olmak açısından çokça avantajlar içeren ama ruhsal donanım, olgunlaşma açısından da kimi dezavantajları içkin olan bir deneyim... Bakışımdaki kararlılık, keskinlik; dilimdeki sertlik o günlerin armağanı olduğu gibi, yalnızlığı sevme, kendisini avutma, okumayı, düşünmeyi ve yazmayı önce kendisi için gerekli sayma gibi içsel bir bakışla olumsuzlanabilecek kimi tercihlerim de o günlerin aramağanıdır. Profesyonel anlamda yazı hayatına Mavera dergisinde kitap eleştirileriyle başlayıp, edebiyat eleştirisinde karar kıldım. Çok uzunca bir süre öykü türü üzerinde çalıştım. Edebiyat kardeşliği olarak terimleştirebileceğim bir kardeşliğin içinde durdum ısrarla; dergi kuruluşlarına, çalışmalarına bu sayede katıldım. 30 yıl geçti böyle böyle. Zihnimde Kayıtlar, Hece edebiyat ve Hece Öykü gibi güzel resimler, Ramazan Dikmen, Hasan Aycın, Cemal Şakar, Mete Çamdereli, Hüseyin Su, Mustafa Işık, Recep Yumuk, Fatih Yurdakul, Hamit Can, Necip Tosun, Özkan Gözel vd. güzel ışıklar, çok çok fazlasıyla da üzerlerinde Hüve'l-Baki yazan mezar taşları var. Son on iki yıldır İstanbul'da ikamet ediyorum; edebiyattan, sanattan ve güncele dair yazılardan başka da bir uğraşım yok. -Kelimelerin ateşini yaşamın ıslak teni yakar! Bir bakmışsınız bir şiirin dizesinde köz köz olmuş mana. Sonra gelir yüreği mürekkebe banmışın biri, manasını doğuran közlü ağrıları öykülerin kozasına taşır usul usul. Ateşten Kelimeler de şiirin avlusunda hakikatin denizine kulaç atan 8 şiir şerh edilmiş. Hangisiydi gülü ilk yakan? Ki gül yanmalıydı ki öykülerin kapısı açılsın... - Gülü ilk yakan o sekiz şiirin hepsiydi belki de ve orada yer alamayan daha bir o kadar şiir belki. Şiir derken ilgili şiirlerin şerhlerini kastediyorum. Şiirleri şerh etmek o şiirlerin derin manasına katılmak bir anlamda; unutulmuş bir türdü sonuçta; onu kendi çapımda gün ışığına çıkarmaya çalıştım. Şiir, kendi adıma şiir yazmaya kalkışmayı düşünmeyeceğim kadar hürmet duyduğum, itibar ettiğim bir tür; ilhama muhatap olma zevkinin zirvesi; kelimelerin rehberliğinde ışığa yürümek; özel bir berzaha girmek sanki. O sekiz şiir, gerek hayatın geneline gerekse kendi özel hayatıma ilişkin engin çağrışımlar deniziydi; korkmadım ilk kez, o denizde yüzmeyi denedim; hayatıma ve hayata ilişkin suretler devşirmeye çalıştım o denizden. Deniz benim çabamdan memnun kaldı mı bilmiyorum ama ben cesaretimden memnun kaldım; o yüzmelerin tadı hala belleğimde; yenileriyle kulaç atmaya zamanım var mıdır bilmiyorum ama bunun olabilmesini çok isterdim. - Ateşten Kelimeler sıradışı bir kitap. Elinizdeki haritayı yırttırıp size kendi haritasını veren bir kitap! Şiirin sihirli saçlarına kelimelerin uysal tarağı değerken dil ve ateş kilidini, öykü anahtarı ile açan bir kitap. Şiirleri neden öyküsel bir yoldaşlıkla açmaya kalkıştınız? - Öyküsel çünkü, hikayeden başka ne var elimizde? Hayat arkadaşımıza talip oluşumuz bile kendi hikayemizi güzel anlatmamızla gerçekleşmez mi? Hikayemiz hem yitik cennetimizi, hem varlığımızı hem de muhtemel geleceğimizi kurar. Havva'nın çocuklarını avuttuğu dilin kendisidir zaten hikaye; cennete göre aşağının aşağısı olan dünya hayatına başladığında cennetteki hayatından başka neyi biliyordu ki anlatsın Havva. Bu yüzden olmalı hikayelerde yaşar erişilmez tatlar, anılar, renkler. Hikayeyi ilk annenin diline yakın durmak şeklinde anlıyorum bu yüzden; ilk annenin anlatışına hürmeten anlamak istiyorum. Şiirleri şerh ederken hikayelerin yolunda yine onların yoldaşlığıyla yürümeyi kendiliğinden seçmiş olmalıyım. - Aşk, söyleyememenin sütünü içen dervişlere hu makamınca kuyular açmaktır! Kuyu duvarlarında vuslatı zikredenlere armağandır hakikatin ışığı. Sayın Lekesiz, Ateşten Kelimeler de Söylenemez Aşk derken çağıl çağıl akan kelimelerin alnından öpen neydi ki okuyucunun dimağında mukaddes bir tat bıraktı? - İnşallah dediğiniz gibi güzel bir tat bırakmıştır. Bunu samimiyetinde samimi olmak şeklinde cevaplarsam umarım abartmış olmam. O metinlerin tamamı yazıya geçilmeden önce yollarda yürünerek yazıldı. Benim için de ilginç bir deneyimdi. Kitapların içinde masaya bağımlı olarak süren bir eleştiri alışkanlığından, yola ve yürümeye bağlı serbestlikte nasip kılındı o metinler. Aşiyan'dan Sultanahmet'e, Cankurtaran'dan Haliç'e, Çamlıca'dan Kuzguncuk'a... yollarda biçimlenen harflerden, kelimelere, oradan cümlelere geçişte doğal olanın evreninde bulundum. Şiir kendisiyle yarışan değil, kendisine dokunan ve kendisini izleyen bir dili gerekli kılıyordu adeta. Şiir dilinin gerisinde kalmama çabası değil, şiir dilinin hakkını ihlal etmeme kaygısı söz konusu şerhlere de şiirsel bir öz kazandırdı sanıyorum. Güzel şiir, kendisiyle ilgili her kelimeyi kendi rengiyle boyar. Benim çabamın da buna muhatap olduğunu umuyorum. - Sanat Bizim Neyimize adlı kitabınızda tasavvuftan sanat yapma çelişkisine değinmişsiniz. Ve bunun akabinde pekiştirilmiş yalana vurgu yapmışsınız. Tasavvuf ve sanat arasındaki o keskin süreci sormak istiyorum? - Bilgi/ilim:İslam'da: Şeriat yani Kuran ve sünnettir; Tasavvufta: Hikmet'tir; Felsefe'de ise: düşüncedir. Buna mahsus da üç zihniyet, üç bakış vardır: Buddha, bilgi için Başkalarının kumlarını saymanın ne gereği var der; İbn Arabi, bilgi için Merhamettir der; Thomas Hobbes ise bilgi için Kudrettir der. Şimdi şeriatı, hakikati ve felsefeyi kendi nazariyesinde toplamış olan İbn Arabi'nin merhamet tanımından baktığımızda bilginin merhamet oluşunu İlah-meluh, Rab-merbub ilişkisinin özü ve özeti olarak almamız ve dolayısıyla tasavvufu, şeriat'la felsefeyi hem ayrıştıran hem de birleştiren bir berzah olarak nitelememiz mümkün görünüyor. Ama burada bir problem ortaya çıkıyor: Merhamet dediğimiz şey, kaydi bir bilgi değildir ki, başlı başına bir olgudur. Yani merhameti bir bilginin gereği olarak esas almayız, bir yaşama biçimi olarak esas alırız ki bu da insandan insana, insandan hayvana, bitkiye, böceğe göre değişir. Öte yandan hilkatin özü merhameti içkin olduğu kadar şiddeti de içkindir. Bebek doğmak için anneye şiddet uygular, dalın çiçeğe, çiçeğin meyveye durması şiddetle olur; aslan, kedi yavrusunu ensesinden ısırarak taşır, dişi örümcek çiftleşme esnasında erkeğini öldürür... Bu durumda bu ilişkilerin değişmelerindeki hakikati ve bunun sözle değil yaşamayla öğrenilmesi, düzenlenmesi zorunluluk arz eder. İbn Arabi söz konusu değişmeyi şöyle formüle etmiştir: Dinler yalnız ilahi ilişkilerdeki farklılıktan dolayı farklı olur. / İlahi ilişkiler yalnız durumlardaki farklılıktan dolayı farklı olur. / Durumlar yalnız zamanlardaki farklılıktan dolayı farklı olur. / Zamanlar yalnız hareketlerdeki farklılıktan dolayı farklı olur. / Hareketler yalnız teveccühlerdeki farklılıktan dolayı farklı olur. / Teveccühler yalnız gayelerdeki farklılıktan dolayı farklı olur. / Gayeler yalnız tecellilerdeki farklılıktan dolayı farklı olur. / Tecelliler yalnız dinlerdeki farklılıktan dolayı farklı olur. Bu çeşitliliğin içinde düşünmek, yazmak, sanat yapmak şatahat'ı yani sarsılmayı, hareket etmeyi, yürümeyi, titremeyi, bilincinde olmaksızın hadsizleşmeyi veya gevezelik etmeyi beraberinde getirir. Avam bunları anlayamaz, anlayamadığı gibi bunu mahkum da eder. Ancak havas bunu anlayabilir ki, onlar da çoğunlukla tasavvuf sayesinde bunu sağlayabilirler. İşte bu nedenlerle tasavvufla sanat arasında zorunlu bir ilişki vardır. - Sayın Lekesiz, Murat Morova imzalı bir resim paylaşmışsınız son kitabınızda (Resim:9) Karanlığın insan bedenine akışını sembolize eden bir giz var resimde. Harflerin diri tuttuğu bedene zifiri saltanatın akışı ve düello! Peki, pazar zekası dediğiniz bu emek/ler sanatın hangi basamağında tasavvuftan kopuyor? - Elbette öncelikle Pazar basamağında. Çünkü Pazar yığınlar tarafından beğenilme, satın alınma arzusunu doğuruyor. Sanattaki samimiyet, kendindenlik dediğimiz şey yerini numara çekmeye, sunileşmeye bıraktığında sanatsal yaratımın özü zedelenmiş, maddileşme ön plana geçmiş oluyor. Bu sanatın kendisini geriye çekmesi, sanat-mış gibi olanın onun boşalttığı alanı doldurmasıyla sonuçlanıyor. Numara çekmenin olduğu yerde sanatı üreten hal de parodiye tebdil olur. Sahicilik değil sanallık, doğallık değil yapaylık oraya çıktığında tasavvuf da kendisini geriye çeker zorunlu olarak. - Bazen sanat, harflerin kutsal soluğunda sırrın suyuna ateş olup hiçliğin hırkasını giyebilmenin ilmini verir insana. Aslında tümüyle kavranamayan harflerin sırrını çözememek değil midir hakikatin bir diğer anlamı? Sanat ve hakikatin ruhunu ortak emziren şey nedir? - Sanat ve hakikatın ruhunu emziren şeyin yaratma duygusu, düşüncesi olduğunu sanıyorum. Çünkü sanat dediğimiz şey son tahlilde surete çıkarmadır. Akıl tohumdur, kelimeler tarlasıdır ve eser onun sonucudur. Diğer bir söyleyişle: düşüncenin ve kelimelerin evliliğinden eser doğar. Bu eser figürlerle bir tasvir olabileceği gibi kelimelerle bir suretlendirme yani metin de olabilir. Hayal ise bu üçlünün zeminidir; söz konusu ilişkiler onda kurulur, onunla olgunlaşır ve oradan sonuçlanır. - Bazı düşünürlere göre modernite kırılmaya uğrayıp postmodern bir zamana geçildi. Sanat için de bir kırılmadan bahsedilebilir mi? -Postmodernizm, insanlığa aydınlanma ve güzel günler, yarınlar vadeden ama son tahlilde acıdan, zulümden, kandan, üzüntüden başka bir şey üretemeyen modernizm devamlılığa adına kendi içinde ürettiği bir tedbirin adıdır. Başka bir söyleyişle postmodern modernin kendisi için açtığı güya beyaz bir sayfadır. Bu yanıyla postmodern beni pek ilgilendirmiyor. Bu ilişki de sanat için bir kırılmadan söz edilebilir mi? Elbette edilebilir. Sanat adına yaptığımız konuşmalarda yeni bir zihniyetin gerekliliği ortaya çıktığına göre demek ki ciddi manada bir kirlenme, kırılma, tahrip olma söz konusu. - Sayın Lekesiz, çalışmalarınızın edebiyat eleştirisi alanından sanat eleştirisi alanına yöneldiğini biliyoruz. Parçadan bütüne doğru gerçekleşen bu yönelişin nedeni nedir? - İlk çalışmalarımdan biri Hasan Aycın Çizgilerinden Örneklerle Çizgi Sanatında Dil ve Mesaj (1995), diğeri Sevgilinin Evi, Ev-Kabe Simgeciliği Üzerine Bir Çözümleme'dir (1997). Haliyle görsel sanatlara, simgeciliğe, mitolojiye dair düşünmemin tarihi eskidir. Evet, son beş yıldır edebiyat eleştirisinden çok sanat eleştirisiyle uğraşıyorum ama inancım gereği zihnimin, idrakimin kuruluşu dikey ya da yatay değil, daireseldir ve bu nedenle sonu başlangıç, başlangıcı son olarak bildiğim için yeni bir yönelişten çok kendi zihniyetime, idrakime uygun davranıyor olsam gerektir diye düşünüyorum. - Peki efendim, muhafazakar sanattan neyi anlamalıyız? Bugün bir muhafazakar sanattan bahsedebilir miyiz? - Muhafaza eylemini muhafaza kastıyla yapmanın muhafazakarlık olduğunu söylemeliyim. Şunu kastediyorum: Muhafaza eylemi hayatımıza dahildir ancak Nietzche'nin Hayatı geriye bakarak anlarız ama ileriye doğru yaşarız sözünden hareketle muhafazaya yüklediğimiz işlev bizim hayat algımızı, tutumumuzu belirler. Bir muhafazakar bir şeyleri muhafaza etme kaygısıyla bir tür sabitlenmenin, donmuşluğun içinde dururken, bir yenilikçi ise ne muhafazanın muhafazası ne de geleceğin şimdiden yaratılması gibi bir kaygıyla hareket etmez. Diğer bir söyleyişle bir muhafazakar geçmişin tekrarına takıldığından kendi şimdisini üretemez, bir yenilikçi ise kendi zamanının çocuğu olarak hareket eder; onun için ne geçmişe ne de kendisi adına meçhul olan geleceğe hakim olmak gibi boş, sonuçsuz bir çabaya yönelmez. Bu nedenle muhafaza etme düşüncesi bir muhafazakar için amaçtır, bir yenilikçi içinse şimdiyi daha iyi idrak etmede gerekli bir araçtır. -Sayın Lekesiz, İslamcı yazar olmanın muhafazakar yazar olmamanın zorlukları nelerdir? - İslamcı yazar çok keskin, fazla köşeli bir tanım. Muhafazakar olmayan dindar bir yazarı tanımlamanın başka bir yolu bulunursa İslamcı yazar nitelemesi boşa çıkar, çıkması da gerekir. Ama malum zorunluluk nedeniyle bu tanımı kullanarak söyleyecek olursam, İslamcı yazar yaratışta Allah'a bakar. Allah'ın tecellisinde bir tekrar olmadığı gibi yaratışında da bir tekrar yoktur. Adonis'in kelimeleriyle söyleyecek olursam geçmiş, gelmiş olan gelecektir ve şu an ise gelmekte olan gelecektir ve gelecek ise gelecek olan gelecektir. Zaman, gizli-açık varlığı ölçen bu gölge-aydınlık hareketidir. Varlık gizli-açık, açık-gizli'nin karşıt güçlerinin sürekli hareketinden daha fazlası değildir. İslamcı yazar bu hareketin içinde, an'da olma bilinciyle hareket eder. Yine o bir sürrealistten farklı olarak bilinmeyeni bilmenin değil, görülmeyeni görmenin çabası içindedir. Çünkü üzerine gün ışığı düşmemiş hiçbir düşünce yoktur ancak görenin görüşünde sürekli bir arayış vardır. Bu perspektifle pratik durumlar üzerinden muhafazakar yazar olmanın zorluğunu kurutulmuş et yemek, İslamcı yazar olmanın zorluğunu da taze etten başka bir şey yiyememek şeklinde düşünebiliriz. Malum bu iki durumda kendi içinde bir zorluğu içkindir. - Sayın Lekesiz, bir yerde okumuştum sahaflar toplumun hafızasıdır diyordu. Sizin sahaflık yaptığınızı da biliyoruz. Kitap kokularının içinde tarih ile gelecek arasında bir rüzgar; ilmi, bilgiyi ve merhemi taşır insanın öğrenmeye aç dimağına. Teknolojinin gelişmesi ile insanın okumaya ilgisi eksildi. Bilgiye ulaşmak internette çok daha kolay ve hızlı artık!.. Dolayısıyla sosyal medya edebiyatın neresindedir demek istiyorum? - Evet sahaflık güzel bir meslek; dört yıl kadar uğraştım; çok keyifliydi ama kimi zorunluluklarla bırakmam gerekti. Hız çağında oluşumuz, bilginin aşırı çoğalması, çabuk erişmesi ve çabuk tüketilen bir nesneye dönüşmesi kitabı da okurluğu da olumsuz etkiliyor. Ancak buna karşı durmak, reddiye üretmek yerine bu şartlara göre yeni bir kitap algısı yaratmak ve okurluk tarzı belirlemek daha doğru geliyor bana. Sosyal medyadan edebiyat planında konuşmayı henüz erken görüyorum ancak okuma, yazma ilgisini doğrudan iş edinen sitelerin çok önemli hale geldiğini söyleyebilirim. Bu siteler hem edebiyat yeteneklerinin keşfinde hem de profesyonel ilgi öncesinde edebiyatla meşgul olmanın keyfine erişilmesinde, diğer bir söyleyişle edebiyat ilgisiyle mutmain olmada etkili oluyorlar. Artı Kitap Haber gibi, sanatsal ve kültürel haberlerin de çabukduyulmasını sağlayarak, bu yanıyla edebiyat ortamının nabzını da elinde tutabilen sitelerin yakın gelecekte çok daha değerli işlevleri yükleneceklerine inanıyorum. Mesele kendi zamanına ve ondaki değişmeye ayak uydurabilmektir. Kitabın önemi azalıyor, kitap okuyan kalmıyor şeklinde bir olumsuzluğun tellallığını yapmaktansa, değişen teknolojileri ve algıları da kitap merkezli olarak yeniden kurgulamak, dönüştürmek, yönetmek daha asil bir tavır ve tutum gibi geliyor bana. - Kitap Haber Kitaplardan Bir Dünya Kurduk sloganı ile kitabı boş zamanlarında değil en değerli zamanlarında okuyanların karşısına çıkıyor. Kitap Haber'deki her bir paylaşımın amacı; kitap ve bilginin kutlu birikimine katkı sağlamaktır. Kitap Haber takipçilerine ve yazarlarına neler söylemek istersiniz. - Çok okumaktan ve az yazmaktan başka bir şeye aklım yetmez. Kitaplar binek hayvanımız değil, yolumuzu aydınlatan fenerlerimizdir. Kitap okumayı yazar olma kastıyla değil, daha iyi insan olma, daha iyi düşünme ve idrak etme kastıyla okuduğumuzda ancak yazarlık da dahil kimi doğru sonuçlara ulaşacağımızı sanıyorum. Evet, Kitap Haber'in sevgili okurlarına da bunları tavsiye edebilirim. - Sebebin önünde bir kağıt parçası gibi sürünmektir rüzgar derken, hayat felsefesini rüzgarın kanatlarına takan güzel insan, harflerin ateşten yağmurunu hem içtik hem dinledik. Teşekkür ediyorum bu güzel söyleşi için. Ben teşekkür ederim; sanatçısız, sanat, sorusuz cevap olmaz derler; sordunuz ki söyleyebildim. Sorularınızdaki yetkinliğe denk cevaplar verebilmişsem kendimi bahtiyar sayarım.


-Kandinsky renkle ruh arasında ilişki kuracak sanatçı için şunları söylüyor: Renk tuş, göz ona vuran çekiç, ruh da telli bir enstrümandır: Sanatçı da tuşların yardımıyla ruhtan doğru titreşimleri alandır. Kandinsky'nin dünyasında sanat birbirini ileten bir doğum evresidir. Fiziksel öngörüyle tinsel yoğunluğun buluşmasını çizgileriyle sorgulatan Kandinsky, iç boyutta koşulsuzluğunu soyut olarak vermiştir. Renk ve ifade farklılığı, aslında coşkun ruhun aranmasıdır. Kullandığı ana başlık, hiçliği zenginleştirmektir. -Kandinsky benim de çok sevdiğim bir sanatçıdır. Evet, bunları söyler ama ben onu daha çok, Müziği resmetmek istemiyorum. Zihin hallerini resmetmek istemiyorum. Renklere bağlı olarak ya da olmayarak resmetmek istemiyorum. Geçmişin şaheserlerinin uyumundaki herhangi bir noktayı değiştirmek, onlarla yarışmak ya da alt etmek istemiyorum. Geleceğin doğru yolunu göstermek istemiyorum. Bugüne dek nesnel, bilimsel bir bakış açısından bakıldığında birçok şeyi eksik bırakmış olan kuramsal eserlerimin dışında, sadece iyi, gerekli, yaşayan resimler, en azından birkaç izleyicinin gerektiği şekilde yaklaştığı resimler yapmak istiyorum. sözlerinden dolayı severim. Çünkü sanat ve bütünleşme dediğimiz yerde, sanatçının neyle bütünleştiği kadar nasıl ve hangi amaçla bütünleştiği de önemlidir. Bu manada hiçbir sanatçı için ne geçmiş, ne şimdi, ne de gelecek adına mutlak bir bütünleşmeden söz edemeyiz. Bilakis, sanatçının özgürlüğü bütünleşmemesindedir de diyebiliriz. Çünkü bütünleşme bir anlamda perde edinmeyle ilgilidir. Oysa ki; biz sanatçıdan perdeler edinmesini değil, verili perdeleri aşmasını talep ederiz. Bu nedenle tekrarı sevmeyiz ancak, tekrarla tekrarlanamaz olanı önemseriz ve asıl yeni yaratımı ararız. -Kandisky'nin doğru titreşimi derken ertelediği sapma neler olabilir ve bu yankının sanata tutunuşunu, eleştiri ile öne çıkan Ömer Lekesiz, nasıl resmeder? -Titreşim yerine sezgi demeyi tercih ederim. Kandinsky'nin bu kelimesine çevirisinden değil de n'ola orijinalinden bakabilseydik. Çünkü bu şekliyle doğru titreşim fazlaca metafiziğe ait hale geliyor, diğer bir söyleyişle, zihnimizde hemen fenomenal bir karşılığı oluşmadığı için biraz spekülatif bir nitelik yükleniyor. Öte yandan konu felsefi bir arka-plana da oturuyor yani ontik bir açılımı da zorunlu kılıyor. Çünkü doğru titreşim dediğimiz yerde, titreşim ne, titreşen kim, titreştiren kimdir soruları öne çıkıyor. Ben inancım ve Doğulu bakış açım nedeniyle Batılı bir zeminde konuşamam. Daha doğrusu konuşmamayı tercih ederim. Çünkü Batı'dan ya da Batılı gibi düşünmek dediğimizde bize mahsus düşünce biçiminin dışına düşeriz ki, bu da bizi tanımlamada doğru olsa bile, kavramlaştırmada yanlış bir yere götürür. Dolayısıyla doğru titreşimde, ben potansiyelliği esas almak durumundayım. Diğer bir söyleyişle titreştiren ve titreşen ilişkisini... Ontolojik bir yaklaşımla, sanatçının, Mutlak Güç tarafından titreşime açık olarak Seçilmişliğini vurgulamamız gerekir. Ki, bu da bizi, İslam sanatının zihniyet ve kültürü içinden konuşmaya, yani tesir edenle, tesirlenen ilişkisine götürür. Buraya girdiğimizde konuyu toparlamamız ise uzun sürecektir. Kısaca Kandinsky'nin metafizik düzeyde doğru titreşimle bize yakın bir düşünüş içinde olduğunu, ancak, buradaki benzerlikten bir aynılığa erişmenin mümkün olmadığını söyleyebiliriz. -Sanatçının doygunlukla aradığı ve vermek istediği nedir? -Doygunluğu, mutmain olmak şeklinde alırsak, bu her sanatçı için geçerlidir. Ancak mutmain olmak, mükemmel olmaya, mutlak manada eser planında tamlığa isabet etmez. Eğer isabet etseydi, sanatçılar tek bir eserle yetinir, yollarına devam edemezlerdi. O halde mutmain olmak, yaptığından şimdilik haz duymak, ancak, hazzın sınırsızlığı nedeniyle yenileri üzerinden ileriye yürümeyi zorunlu kılacağından, sanatçıdan beklenen de daima ileriye, yeniye yürümesi olacaktır. Doğru titreşimle bağlantılı olarak sorunuza cevap arayacak olursak: Sanatçı aldığını, aldığı şekliyle dışlaştıracak ve dolayısıyla aracılığında / yaratıcılığında keşfin ve keyfin tahakkukunu sağlayacaktır. Yukarıda seçilmişlik demiştik. Sanatçı bu manada iddia sahibi olduğu kadar da sorumluluk sahibidir. Başka türlü seçilmiş olmaz, sıradan biri olur ki; o zaman da sanatçılığı meşkuk hale gelir. -Görsel ve içsel ayrımdaki denge sorununu, sanat ve gölge olarak düşündüğümüzde, özün simasını nasıl belirleriz? -Bu, Arapçadaki görmekle, şeyin tüm yönlerine nüfuz ederek bakmak arasındaki farkta tahakkuk eder. Burada basiretten de söz edilebilir ama bu sorunuzdaki maksatla sanırım tam örtüşmez. İnsan zihni imgelerle ve verilenin verilmeyenini yani zıddını üreterek işler. Örneğin size beyaz dediğimde, siz beyaz imgesini, eş-zamanlı olarak bunun zıddı olan siyahı düşünerek üretirsiniz. Dolayısıyla suretlendirmeksizin düşünmek mümkün olmadığı gibi, zıddını üretmeden düşünmek de mümkün değildir. -Sanatçının açık penceresinde daimi bir sıklet hali vardır. Muhtevanın korunması için 'içinde dil köprüsünü' kuramayanlar endişeye maruz kalanlardır ki; bu da, zorlama bir ürüne işarettir. Bu açıklığı intihalle kurtarma, yeni ses oluşumunu baltalamıştır. Bu dış kuşatmayı imha edemeyenlerin deneysel boşluğuna dair neler söylemek istersiniz? -Sanatsal yaratım süreci olarak niteleyebileceğim bir süreçten söz ediyorsunuz. Ben sanatçı olmadığım ve asla olmayacağım için bu ve benzeri süreçleri bilemem. Ama şunu söyleyebilirim: Sanatsal yaratım süreci her sanatçı için farklı işler. Bunda bir genelleme yapılması mümkün olsa da şahsileştirilmesinde problem ortaya çıkar. Ayrıca, şunu söyleyebilirim: Sanatsal yaratım çabası, günümüzde sanatın popüler bir yön kazanması nedeniyle, asıldan çok taklidi, doğal olandan çok rolcülüğü, yaratmadan çok sizin kelimenizle intihali içkin hale gelmiştir. Belki de sanat eylemekten çok, sanat nazariyatıyla uğraşmanın bir getirisi de olabilir bu. Nitekim günümüzdeki birçok sözüm ona sanatçı ne yaptığını değil, nasıl yaptığını anlatmak, yani kendi sanatının nazariyatını yapmak gibi bir mecburiyetle yüz yüzedir. -Sanatın korunması mı, sanatı koruma mı? Aradaki iç arayış tasviri nasıl yapılmalı? -Bence, ne sanatın korunması ne de sanatı koruma! Sanat varsa, varlığının gereliliği nedenliye zaten kendisini koruyacaktır. Onu ayrıca korumaya almak, korunma muhtaçlığı nedeniyle başka bir sorunu konuşmaya götürür bizi. -Bir sanatçı iç reprodüksiyonunu görsel zihin tablosunda tamamladıktan sonra, kendi hiyerarşisini oluşturamıyorsa, eseri sağlam bir gövdeye oturtamaz. Bu tezat yönlenmenin temelinde ne yatmaktadır? -Siz bir hüküm belirtiyorsunuz. Sanatçı olduğunuz için bu da sizin hakkınızdır elbette. İç reprodüksiyon, görsel zihin, görsel zihin tablosu, hiyerarşi, gövde... Bunlar ilk bakışta çok büyük kavramlar ama içleri de gerçekten zor doldurulabilir kavramlar. Örneğin sizin, şiir yazarken bu kavramları kendiliğinizden gözetiyor olmanızla ya da bunların içinde durduğunuzu düşünüyor olmanızla, benim nazariyat planında bunları somutlaştırmam çok farklı şeyler. Sanat hal üzere yürüdüğü için sanatçının kendi deneyimi öz-el bir kulvarda yürür. Ancak konu bu halin izahı olunca felsefeye yaslanmak, kavramlaştırmak ve sunmak zorunlu hale gelir. Dolayısıyla zikrettiğiniz tezatın sanatçı / şair olmanız bakımından sizin için çözümü mümkünken, benim açımdan çok müşkil bir hale gelebilir. Dediğim kavramlaştırmaların yerindeliği ve içlerinin gereğince doldurulması çok önemli. -Hakikatin ve hazzın keşfinde, zühd ve takva mürekkebine yelken açışı örnekler misiniz? -Yukarıda sözünü ettiğimiz tesir-müessir ilişkisiyle ilgili bir durumdur bu sanıyorum. Ancak yine de, son tahlilde bunlar metafizik süreçlerdir ve buna mahsus tanımların, suretlendirmelerin de kaçınılmaz olarak metafizik bir düzeyde ele alınması gerekir. Malumunuz, metafizik ise metalinguistiktir. Ayrıca hakikat de bugünkü gerçek-lik açısından baktığımızda problemli bir kavram. Öte yandan madem zühd ve takva kelimelerini kullanıyoruz, hazz yerine keyif kelimesini kullanmamız daha doğru olmaz mı? Hazzda nefsin, keyifte aşkın'ın hükmü vardır çünkü. Feridüddin Attar, Moğol çerisinin elinde esirken, kendisini satın almak isteyenler olur ki, bunlardan da ağırlığınca altın verenler çıkar. O ise, değerinin tam yerini bulmadığı gerekçesiyle yapılan satın alma tekliflerini reddeder. Ta ki; bir gün, sahibi olan çeriyle birlikte yolda giderlerken, sırtında saman çuvalı taşıyan biri de çeriye onu satın almayı teklif eder. Çeri, ne vereceğini sorduğunda, adam sırtındaki saman çuvalını gösterir. Çeri, Attar'ın ağırlığınca altına bile gitmediğini söyleyerek adamı terslerken Attar atılır ve der ki, benim asıl değerim budur, lütfen beni buna sat. Attar'ın bu talebine çok sinirlenen çeri, hançerini çıkartır ve onu şehit eder. Zühd ve takva mürekkebine yelken açmak böyle bir şeydir. Bugüne hiç uymaz. Bunu bilmek de, kibirden çatlama özelliğine sahip günümüz sanatçısına bir şey ifade etmez. -Sanat, sonsuzun sonlu dünyada ifade bulmasıdır; cismani olmayanın eşyaya nüfuz etmiş ifadesidir. Sanat'ın soyut dünyası ile cisimlerin somut, gerçek dünyası aynı varoluşun farklı görünüşleridir.'' Friedrich Schellin'in ifadesi, bizi netliğe sürüklüyor bir bakıma. Yansıtmak istediğini eşyadaki kırıklıkla özdeştirirsek, iç ben hükümlerinden sanat sıyrılışını nasıl ayırabiliriz? -Friedrich Schelling, sanatın din'leştirilmeye en azından mistik unsurlarla seçkinleştirilmeye çalışıldığı bir düşünce ortamından konuşuyor. Elbette yaslandığı mistik dil ve söylem yabana atılamaz ama nihai bir söyleyiş, varılacak son hükümmüş gibi de benimsenemez bence. Kendi adıma, tırnak içinde bizim sanat anlayışımızı yeniden kurarken bunlardan yararlanılmasından yanayım, fakat bunları bir kompleks içinde tekrarlamaktan, benzerlerini üretmekten yana değilim. Hani yukarıda dil köprüsünden söz etmiştiniz ya; sizin kullandığınızdan biraz farklı bağlamda bu köprünün artık doğru kurulmasının bir zaruret olduğunu düşünüyorum. Diğer bir söyleyişle bize mahsus, doğru bir sanat telakkisi için Batı'yı kollayarak onun dışında durulması gerektiği kanaatindeyim. Bunlara rağmen belki sizin ve sizinle aynı durumda olanlar için ayrı bir parantez açmak gerekebilir. Çünkü siz Batı'da yaşıyorsunuz ve modernizmin ürünleriyle, sonuçlarıyla doğrudan yüz yüze bulunuyorsunuz. Bunun bir algı, yaklaşım farkı doğurması mümkün ki, buna göre ben sizin gibi içeriden değil, dışarıdan konuşmuş oluyorum. -Var-oluşa tekabül eden sancıyı kesmek için farklı lokasyonları deneyen güruhun sanat saplantısını gereksiz bir efor ve öz dile muhalifliktir. Bu açığın kapatılması için neden sonuç ilişkisindeki ihtiyacı özetler misiniz? -Var-oluşa tekabül eden sancı, sizce de biraz sancılı bir söyleyiş değil mi? Hatta ilk bakışta Batı'daki sanat anlayışına mahsus bir ezbermiş gibi görünüyor. Çünkü bu neticede kaosa değgindir. Oysa ki; bizim dünyamızda kaos değil, kozmos hakimdir. Ayrıca Bizim sanatımızda bir sancıdan söz edilebilir mi? Nietzsche'den bakarsak evet ama Attar'dan, Mevlana'dan, yunus'tan bakarsak ya da kendi zamanımızın diliyle var-oluşun gerektirdiği sanır-sızlanma'dan bakarsak, hayır. -Henri Bergson, 1888'de yazdığı doktora tezinde, bir gözü ne kadar küçük parçalara bölerseniz bölün 'görme' denen şeyi bulamazsınız der. Beş duyunun sanata hakimiyetini vurgulayamayan, eksik bir uzvu taşımak zorundadır. Sanata kendi hüviyetini verememeyi kendi olamamayı açabilir misiniz? -Küçük harfle varlığın, mutlak olana erişmesindeki güçlüğe işaret etmiş gibi Bergson. Evet görme denen şeyi bulamayız ve dahası görmemenin aklı nasıl topal bıraktığını da fark edemeyiz. Oysa ki; akıl güya çok büyük bir güçtür ama gör-e-memek aklı sakatlar, dolayısıyla akıl, büyüklükten küçüklüğe, sağlamlıktan zayıflığa tebdil oluverir. Aynı şey kulak için de geçerlidir. Bergson'un kelimeleriyle söylersek, işitmeyi kaça bölersek bölelim, işitmeyi göremeyiz. Üstelik gözün kapağı vardır, yani istenirse görmeye kapatılabilir. Kulağın kapağı ise yoktur, istesek de duymaya kapatamayız. İşte bu sebeple, sizin de bana katılacağınızı umarak, Batı'yı ihmal etmeksizin Batı'yı biraz öteleyerek düşünmemizi öneriyorum. Daha açık bir söyleyişle, doğru görme için sadece göze değil, aynı zamanda kalp gözüne itibar eden İslam dünyasına birlikte bakalım, diyorum; Hind'e, Çin'e bakalım! Buralarda farklı bir anlayış, algılayış var sanat konusunda. Bunlar, Batı'nın din'leştirdiği sanattan çok farklı bir sanatı işaret ediyorlar; farklı bir sanatın mümkün olduğunu söylüyorlar, hatta vaad ediyorlar.


-Edebiyat ilgisi, sağlam ve düzeyli dostlukları beraberinde getirir. 70'li yılların sonunda Ankara'da Mavera ve Aylık Dergi'de yazan Ramazan Dikmen, Cemal Şakar, Yusuf Ziya Cömert, Recep Yumuk, Yusuf Yazar, Ali Sali, Ahmet Şirin, Mustafa Yılmaz gibi kendi kuşağımdan arkadaşlarla tanıştım; çocukluğundan beri süregelen edebiyat ilgim onlarla pekişti, okumalarım onların okumalarıyla birlikte ciddi bir yön kazandı. Yine bu arkadaşlarla birlikte Atasoy Müftüoğlu, Rasim Özdenören, Cahit Zarifoğlu, Erdem Bayazıt, Yaşar Kaplan'la mutad olarak görüşüyorduk; onların kültür ve yazarlık birikimlerinden yararlanma imkanı da kendiliğinden oluştu. Gerek yazar ağabeyler, gerekse arkadaşlarım öykü, şiir, deneme türlerinde yazıyorlardı. Ben herkesin yaptığı şeyi yapmayı pek sevmem; üstelik mizacım da sanatçılıktan çok araştırmaya, incelemeye, eleştiriye yatkın bir mizaçtır. Bir de çocukluğumdan beri, okuduğumu iyi anlamak, iyi değerlendirmek ve iyi özümlemek şeklinde bir eğilimim hep var olmuştur. Tüm bunlar birleşince bana eleştiride karar kılmak düştü sanırım. -Yıllar yılı süren okumalarımda edebiyat türlerinin kökenini, kültürel aidiyetlerini hep önemsemişimdir. Diğer bir söyleyişle, önce Müslüman olduğumu hep göz önünde tutarak, edebiyat ilgimi ve yazı maceramı bunun içinde konumlandırmaya çalışmışımdır. Buradan bakarak şirin ve hikayenin bizim medeniyetimizle birebir örtüştüğünü, kültürümüzün bu iki türle inşa edildiğini fark ettim. Bir diğer konu, edebiyatın gündelik hayatımızda sürekli var olabilmesini yolu da yine bu iki türle mümkün görünüyordu. Okumanın yaygınlaştığı ve okuma mekanlarının çok çeşitlendiği bir zamanda okur-metin ilgisi ancak bu türler üstünden etkili olarak yürüyebilirdi. Öykü eleştirisi konusunda yoğunlaşmamın pratik nedenleri bunlardır ama bir de asıl onun hakim bir anlatma biçimi olması çok etkilidir. Şöyle ki, Sadece Rabbimizin hikayesi yoktur ve sadece o hikaye anlatmaz. Oysa ki yarattığı her şeyin bir hikayesi vardır ve hikaye anlatma nimetinin tek muhatabı olan insan sayesinde şeylerin hikayeleri ortaya çıkmaktadır. Hikayenin bu ontolojik konumu ve hiçbir boşluk bırakmaksızın hayatımızın tümünü kuşatmış olması beni çok cezbettiğinden, hikayenin edebi olanı diye tanımlayabileceğim öykü üstünde yoğunlaştım. -Nasıl felsefeci olunursa öyle de eleştirmen olunur. Yani eleştirinin edebi kamunun da benimsediği kimi olmazsa olmaz yöntemleri, şartları vardır ki, bunların öğrenilmesi zorunludur. Ancak eleştiri öğrenilerek yapılmaz, eleştiri yapılarak yapılır. Eleştiri son tahlilde birikim ve yöntemle birebir ilişkilidir; o birikim sağlayacak, o yöntemi oluşturacak herkes eleştirmen olabilir ama bu öyle kolay katedilecek bir mesafe, bir zorluk da değildir. Eleştiri yazmak eleştirmenin görevi olmalıdır, yazar da sanatını yapmalıdır, zaten sanat yoksa eleştiri de yoktur. Sanatçıların yaptıkları eleştiriler edebi kamuya değil, kendi sevenlerine, onların görüşüne kıymet veren küçük bir topluluğa mahsus eleştirilerdir; çoğunlukla da öznel olduğundan eleştirinin yerini tutmayacaktır. -Teknik bir söyleyişle sanat / edebiyat başkalarının fark etmediğini fark etme ve fark ettirme çabasıdır. Eleştiri ise, sanatçının bu çabasını görünür kılmakla birlikte, buna ilişkin tüm süreçleri, kurguları, dil yapılarını, söyleme biçimlerini, dolayısıyla bunlar arasındaki bağları, tutarlılıkları ya da tutarsızlıkları belirleyen bir okuma ve ifade etme biçimdir. Hal böyle olunca eleştiri adına gerçekleştirilen bu okuma ve yazma edebiyat için asli bir değeri de yüklenmiş olmaktadır. -Eleştiri akıl ve birikim işidir; felsefe, tarih, sosyoloji, vb. tüm sosyal disiplinlerle dirsek teması içindedir. Polemikse daha çok zeka ve söyleme kabiliyetiyle ilgilidir. Eleştirinin ölçüsü kendisi ve edebi oluşudur. Polemikse gündelik tepkiye ve tüketime yöneliktir, yazma kabiliyeti olan herkes tarafından yapılabilir. -Eleştiri yapısı ve işlevi gereği edebiyata yön verir ancak eleştirmenin böyle bir amacının olup olmayacağından kuşkuluyum. Kendi adıma söyleyecek olursan benim böyle bir derdim hiç olmamıştır; ben oturup eleştirimi yazarım, o eleştirimin edebiyata yön verip vermediği okurun daha genel söyleyişle edebi kamunun düşüneceği bir şeydir. Ben sadece gerek kendim gerekse onu okuyacaklar için okuduğumuiyi değerlendirmeye ve son tahlilde iyi eleştirmeye çalışırım, gerisi beni kesinlikle ilgilendirmez. -Eleştirisizliğin sonuçları yakın zamanda edebiyatımızı nereye götürür? -Eleştiri edebiyat ortamını dinamik, zinde tutar. Ancak, eleştiri yerine tanıtımların, reklamların, medyatik desteklerin öncelendiği bir zamanda yaşıyoruz. Eleştiri tek başına edebiyatı iyi bir yere götüremez; sosyal, siyasal ve ekonomik şartları da bununla birlikte düşünmek gerekir. Oysa ki bu şartlar son yıllarda edebiyatın lehinde işlemediğinden, eleştirinin lehine zaten işlemiyor. -Son olarak eleştiri alanında ürün vermek isteyenlere tavsiyeleriniz nelerdir? -Eleştiri alanında ürün verecek olanlar, özellikle akademisyen değil de alaylı olarak bunu yapacaklarsa, iyi okur olmanın, hayatı, sanatı iyi algılamanın, yaşamanın ve düşünmenin hakkını en iyi şekilde vermenin eleştiriden geçtiğini, ancak yaptıkları işin, her şeyin maddiyatla, kazançla, şanla, şöhretle değer kazandığı günümüzde tipik bir enayilik hali olmaktan öteye gitmeyeceğini çok iyi bilsinler yeter.


-Kitabın başındaki yazınızda, şerhlerin dünyasından uzakta olanları, şerh dilinin arkeolojisine yöneltme niyetinizden söz ediyorsunuz. Günümüzde şerh niye yok? -Şerh dilinin arkeolojisi derken, salt söylenenin alanında kalarak, ilk söylenene mahsus atıfları değiştirmeksizin, onunla yeni anlamlara erişmeyi kastediyorum. Şerh etme, zaten bir açık anlatma eylemidir. Çünkü iyi söz, sesin arkasındaki hakikate dokunularak üretilen sözdür. Hakikatin dili mecazi olmaz demiş büyüklerimiz. Mecazsızlık, vasat bir dili konuşan bizler için anlama güçlüğü demektir ki, bu zorluğun üstesinden gelerek, o iyi sözle neyin kastedilmiş olabileceğini anlama çabasına düşeriz. Şerh, bu çabanın adıdır; tekrar edilmeye değer olanı, yeni sözcüklerle tekrar ederek günümüze mahsus gerçekliği farklı boyutlarıyla idrak etmektir. Kierkegaard, bunuhayatın ciddiyeti olarak tanımlar. -Sizi daha çok öykü üzerine çalışmalarınız ve çözümlemelerinizle tanıyoruz. Şiirin, okurun gündeminden bunca düştüğü bir dönemde şiir üzerine yazmakta / şiir yazmakta muradınız neydi? -Bu çalışma, beni öykü üstüne düşünmekten ve çalışmaktan uzaklaştırmadı, bilakis şiirlerin içerdikleri tahkiyeler üstünden hikayeye mahsus yeni keşiflere ulaştırdı; gözümün önünde durduğu halde öykü merkezli bakışım nedeniyle farkını farketmediğim kimi hakikatler karşısında hayretimi artırdı. Şiire bugünkü durumundan bakmadım hiç. Bidayetinden beri onu, yazının kozmolojisini en iyi temsil eden dil olarak bildim ve böyle bilmeye de devam ediyorum. Mezafizik olarak nitelendirdiğimiz o kozmolojinin diline ancak hayret içinde erişebiliriz. Hayretten kastım aşırı coşkunluk değil, bilakis epifanik algının söze dönüşerek dışlaşmasıdır. -Ateşten Kelimeler'de ki yazılarınız için şiir çözümleme yazıları değil diyorsunuz. Şerh ile çözümleme arasında ne gibi farklar veya benzerlikler var? -Şerh, yukarıda da söylediğim gibi bir genişletme, açarak yayma eylemidir. Musa'nın Göğsümü genişlet yakarısındaki gibi ya da Rabbimizin Biz senin göğsünü genişletmedik mi? diye soruşundaki gibi... Bir tahrifat değil, bir açarak genişletme, rahatlatma, darlığı gidermedir şerh. Dolayısıyla, şerhe taabi tutulanın özünde bir değişiklik yapmaktan değil, o öze ilişkin bir uygulamadan söz ediyorum. Çözümlemede ise, tam da Valery'nin söyleyişiyle bildiğimiz bir şeyi, bilmek istediğimiz bir şeye dönüştürme çabasını güdüyoruz. Daha açık bir söyleyişle felsefe yapıyoruz. Bunun için çözümlediğimiz metni, bilmek istediğimiz şeye göre yeniden kuruyor, yeniden üretiyoruz. Bu eylem tahrifatı zorunlu kılıyor. Bu tahrifle sadece anlamda bir değişme değil, anlamın başka bir yere taşınması, benzerleriyle eşletirilmesi ya da gruplandırılması gibi bir sonuç ortaya çıkıyor. Daha özet bir söyleyişle, şerhte metni kendi zamanımızın kelimeleriyle mayalıyoruz, çözümlemede ise deşeliyor, dağıtıyor ve kendimize göre yeniden toparlıyoruz. İlkinde dilin atıf düzlemini gözetirken, ikincisinde üretilmiş ve üretilebilecek olan kuramların izinden yürüyoruz. -Kitaptaki şiirleri seçerken neleri esas aldınız? -Esaslı bir esas almadan söz etmemi gerektirecek kadar bir seçme eylemi içinde olmadım, inanın. Yine de bir seçimden söz edeceksem dil akrabalığından, paradigma ortaklığından, hayret ve zevk benzeşmesinden söz etmeliyim. Bunlar da söz konusu seçimi, kendiliğinden gerçekleşen bir seçime dönüştürürler zaten. -Ziya Osman Saba'ya ait Her Akşamki Yolumda şiirine şerh düşerken; Söylenemez aşk, ... diye başlayan bir bölüm var. Aşkın söylenmezliğine karşın; aşkı söylerken yaşadığınız gerilimden söz edelim isterseniz? -Gerilim? Ama aşkın kendisi gerilimdir zaten. Kanıksanmış bir yaşama biçiminin, öngörülmemiş hatta meçhul bir yaşama biçimine feda edilmesinden kaynaklanan bir iç çatışma... Bu çatışmanın dili normal olamaz; olandaki olmayanı ya da olmayandaki olanı ifşa eden, diğer bir söyleyişle perdelemeye çalışırken açan, açarken perdeleyen paradoksal bir dile yaslanmak kaçınılmazdır. Sizin söyleyişinizle benim yaşadığım gerilim, söz konusu gerilime mahsus bu dili gereğince kuşanma gayretiyle ilgili olabilir belki. Kelimeler, aklımızın toprağında ekili değiller; bize veriliyorlar. Aslına bakarsanız verilişleri de başlıbaşına bir gerilim taşıyor... Ya verilmezse? Verildiğini sandığımızda da verilmiş olmazlarsa? Susmanın asaletiyle, konuşmanın düşkünlüğü arasındaki zorunlu seçimden doğan bir çatışma daha işte, buyurun. -Kitabı bitirdikten sonra, şiir için yazılmış şiirler okumuşum gibi bir hisse kapıldım. Bence bu yazılara şiir demekte bir sakınca yok gibi; ne dersiniz? -Elbette itiraz edemem ama, ben şiir yazmadım. Şiir benim harcım değil, fakat şiirin alanından konuşuyorsanız, şu ya da bu oranda onun retoriğinden etkilenmeniz kaçınılmazdır. Sizi, şiir tanımlamasına götüren de çok iyi farkettiğiniz bu etki olabilir. -Cemal Şakar yazısında, kitabınızdaki imgeleri 'kün ve aşk' imgesine indirgiyor. Gerçekten dünyada olan biten her şeyi aşk ve oluş bağlamında açıklayabilir miyiz? -Cemal'in o güzel yazısında, şerhlerin çözümlemesine açılan bir çaba vardı, yoğun bir çaba hem de. Kelime, kün ve aşk! Haklıydı da aslında, çünkü bunların şerhinin şerhi, yani dünyada olup biteni değil, dünyayı da içine alan bir oluşu konuşmak kendiliğinden analitik bir bakışı gerektirir. Sorunuz bağlamında, daha da ilginci olan biten bir şeyin olmayışı aslında... Çünkü kün, bir oluş olduğu kadar bir bitiştir aynı zamanda; bitişini ilan eden bir oluş, başlayışıyla birlikte gerçekleşen bir bitiş... Böylesine künhüne vakıf olamadığımız bir hakikati, Aşk'ın aşka olan aşkına bağlayıp, kenara çekilmezsek nevrotik bir alanın gönüllü sürgünü oluruz. Ben de aklımın cürmüne göre davranıp, Cemal'in düşüncelerinde isabetli olduğunu söyleyerek kenara çekileyim. -Metinlerin doğduğu beslendiği ve yaslandığı kültürel zemin alabildiğine geniş; neredeyse kadim kaynakların hepsinden beslenmiş, farklı dinsel metinlerden, esatir ve mitolojiden derlediğiniz bunca farklı ve hatta birbirini nekzeden birikimi meczederken gözettiğiniz ana ilkeler nelerdir? -Sayelerinde yeni bir bakış ve kelime nimetine layık görülebileceğim şiirler vardı. Yine onlar sayesinde kendimi anlatmaya yazgılı saydığım tahkiyeler vardı. Layık görüldüğümü sandığımla, anlatmak istediğim şey i demek yerine doğrudan denemek durumundaydım. Ettiğim, eylediğim bundan ibarettir. İlim, maluma taabidir. Bana malum olanın izini sürdüm. Bu izi sürerken, inancımızın kemale erdirilmiş, bize layık görülen nimetin tamamlanmış ve inancımıza İslam denmiş oluşundan hareket ettim. Şunu söylemeye çalışıyorum: kamil olana katılan her bilgi, tevhid inancını ıskalamaksızın yorumlayabileceğim, zikredebileceğim, kelime ve kavram olarak benimseyebileceğim ya da reddedebileceğim bir bilgidir. Heterodoks değilim ama edebi planda ortodoks da değilim. Hakikate ve hikmete çıkan bir dile -erişmek ne kelime, hiç değilse bulaşmanın- yolu ezoterizmden de geçtiği için onca geniş bir coğrafyada ve onca çok kültürde dolaşmam zorunluydu. Belki de acizliğimden, bilgimin yetersizliğinden kaynaklandı bu eğilimim. Bilemiyorum, emin değilim. Bildiğim, şimdi Ateşken Kelimeler adlı bir yükümün daha olduğudur.


-Nasılsınız.. neler yapıyorsunuz.. nasıl geçiyor günleriniz? -Hamdolsun, iyiyim. Baharın eli kulağında... Doğal olarak mahşeri İstanbul'dan İstanbul'un fotoğrafik mekanlarına kaçıyorum bazen; fotoğraf yorar derler ama beni dinlendiriyor. Rutin işim Sahaf Kebikç'i açık tutmak... Perşembe günleri hariç, kitap meraklılarını ve dostlarımı orada ağırlıyorum... Okuma mekanım evimdir... Ağırlıklı olarak görme biçimleri üstüne okuyorum son günlerde... Modernizmin dayattığı Kartezyen görme-merkezcilik giderek beni de boğuyor olmalı ki, bize mahsus göz / nazar algısının ve onun diğer duyulara etkisinin izlerini sürmeye çalışıyorum; Marleau-Ponty başımın tatlı belası... Onun cevaplarından doğan yeni soruların izinde koşup duruyorum açıkçası... -Yazılarınız, değerlendirmeden daha geniş bir alana geçti, yazılarınızın rengi değişti... Daha felsefi daha inanç eksenli.. neler söyleyeceksiniz bu konu hakkında? -Aslan, yediği besinlerin toplamından oluşur. Bu arada dikkatinize hayran oluğumu hemen belirtmeliyim. Her kitap üzerine yazan ve dahası çok yazan biri değilim. Asıl işim okumak; okurken kendimleyim yani sadece bana görünüyorum ve kendi mahremiyetimi eksikliklerimi / fazlalıklarımı / bencilliğimi- kendimle dengeleyebiliyorum. Yazmanın beni mahcup kılan bir tarafı var, mahremiyetimi belli oranda faş ettiği için... Bir zorunluluk haline gelmedikçe yazmıyorum bu yüzden; zorunluluk dediğim, yeni bilgiye yer açma eylemidir aslında... Müslümanım ve maalesef Batılıyım. Nas, kul ve fani yönümü, felsefe ise düşünce yönümü biliyor... Aslan demiştim yukarıda; besinim neyse yazı adına görünür olanım da o. Bunları derken eleştiriden uzaklaştığım sanılmasın; ucuz tatminlere kapalıyım sadece; eleştirideyim hep ama düzeyi ve içeriği farklılaşmış bir eleştiri... Nabokov'un değil, Arabi'nin, konuk'un, Bachlerad'ın, Guenon'un bahçesinde nefes almaya çalışıyorum daha çok... -Bu soru hep merak konusudur ve çok ta sonuca varılmıyor gibi, eminim size daha evvelden yine sorulmuştur.. nedir Öykü ile Hikaye' nin farkı? -Biri Hüseyin Atlansoy'un çok sevdiği kelimeyle- hurç, diğeri çıkın, heybe daha çok. Aralarındaki en temel fark, ikincisinin edebi olmasıdır. Biz hikayenin içindeyiz; onunla var olur ve onunla var kılarız; öykü ise bizim içimizdedir, bizimle var olan, bizim var kıldığımızdır. Bu açıklamadan daha fazlası teknik bir dilin kullanımını dayatır ki, gelin okurlarınızı bir dirhem bal için bir çeki odun çiğnemek zorunda bıkakmayalım. -Yeni projelerinizin olduğu duyumunu aldık, mesela İnsan Yayınlarıyla yapacağınız bir proje... Biraz bahsetmeniz mümkün mü? -Ben tembel adamın tekiyimdir; proje üretme işleri bile beni yorar. İnsan Yayınları'nın sahibi sevgili İlhan Akıncı aradı yılbaşında; belli ki, benim sahafiyemdeki tembellik keyfimi kıskanmıştı; buna itiraz ederek, İnsan Yayınları için bir şeyler yapmamı istedi. İnsan, çeyrek yüzyıllık bir yayınevi; çok iyi kitaplar yayınladılar; dizi olarak eksikleri neredeyse yok. Ben yine de birlikte bir nazariyat projesi yapabileceğimizi düşündüm. İnsan Yayınları çoğunlukla kavuklunun kitaplarını yayınladı, bir de pişerkarın kitaplarını ekleyelim buna dedim, sağolsunlar kabul ettiler. Sevgili Özkan Gözel, Zeynep Sayın ve Sibel Eraslan'la Oleg Grabar, Labarthe, Nancy, Bahabba, Morion, Blanchot vb. yazarlardan bir seçme yaptık; bunların çevirilerini ve yayın aşamalarını izleyeceğim. Oturduğum yerden, yani sahafiyeden... İlhan Akıncı da muradına ermiş olacak böylece, beni tembellik zevkinden mahrum etmekle... -Türk Edebiyatı'nda eleştiri kültürü hangi seviyede.. Ya da oluştumu bu kültür sizce? -Türk edebiyatında eleştiri sadece münekkitsiz başlamadı, ayın zamanda tanımsız ve doğaçlama bir uğraş olarak başladı. Tanpınar'ın eleştiri çabasını kısmen dışarıda tutarak söylersek Ataç, Fethi Naci eleştiriyi kitap/yazar merkezli bir konuma indirgediler. Bu nedenle herhangi bir kitap / yazar hakkında yazılan bir bilgilendirme yazısı bile eleştiri sayıldı; bugün de bu yanlış algı ve uygulama maalesef sürüyor. Ahmet Oktay'ı ayrıca zikretmeliyim çünkü o, olması gereken eleştiriyi iyi kavrayanların ilki sayılabilir. Eleştiri bir kitap, bir yazar üstüne yazılandan çok daha fazlası olmakla ilkin onun dikkatini çekti. Bir kavram, örneğin toplumcu gerçekçilik onun elinde, yüzlerce yazarın ürünlerini de değerlendirdiği esaslı bir çalışmaya dönüştü. Asıl eleştiri budur. Hayati bir konuyu kavramlaştırıp, onu edebiyat ürünleri üzerinden açımlamaya çalışmaktır. Edebiyat eserleri üstünden bunu yaptığınızda adı edebi, sosyolojik veriler üstünden yaptığınızda adı sosyolojik eleştiri olur. Eleştirmen edebiyat mahallesinin nüfus katibi değildir ki salt kitabın, yazarın izini sürsün ya da o mahallenin zabıta memuru değildir ki iyi kitabın, kötü kitabın peşinden koşsun... Edebiyat eleştirisini belirttiğim tarza yaptığınızda zaten iyi olan, kötü olan orada yer alacaktır; anılanlar var olacak, anılmayanlar çayıra salınmış olacaktır. Eleştirinin gerekliliği, keskinliği, seçmeciliği dediğimiz şey de böyle kendiliğinden tahakkuk edecektir. -Edebiyat ve internet... İnternet Edebiyatı taşıyabiliyor mu? Edebistan bu bağlamda hangi zorlukları yaşıyor.. -Bu konuda niyet ve yöntemin belirleyici olduğunu sanıyorum. Edebistan, editör merkezli bir e-edebiyat seçkisi... Tıpkı basılı dergilerdeki gibi bir değerlendirme / eleme sürecini izliyor. Ayrıca, basılı dergilerden daha fazla yazma tutkunlarına yer ayırabiliyor; onların kendi ürünlerinin düzeyini fark etmeleri için daha fazla imkan ve zaman sağlayabiliyor; bu zaman zaman bir düzey problemine neden olsa da yeni yetenekler kendilerine sağlanan söz konusu özgürlüğü istismar etmedikleri sürece uzun vadede kazançlı çıkıyorlar. -Edebiyat dünyasında eleştirmen az... Neden? -Eleştirmenin azlığından daha doğal ne olabilir? Aynı durum Batı edebiyatı için de geçerlidir... Eleştiriyi, kitapların görünmesi, değerlendirilmesi, tanıtılması olarak aldığımızda, mevcut gazete kitap eklerinden, dergilerden, sanal ortamdan uzunca bir eleştirmen isim listesi çıkarmak mümkündür. Yukarıda belirttiğim anlamda bir eleştiriyi ve eleştirmeni kastediyorsak, o zaten az sayıda olmalı. - Yönünü eleştirmenliğe çeviren, bu işe yeni başlayanlara neler söylemek istersiniz..? -Büyük harfle yazılan eleştirmenlige yönelenler için söyleyebileceğim fazla bir şey yok. Seçimini bu yönde yapanlar tavsiyenin ötesine geçmişlerdir çünkü; seçimleri, kendi eksikliklerini, yanlıgılarını belirleme ve onları aşma eylemi olacaktır biraz da. Konu, küçük harfle yazılan bir eleştirmenlikse, onlara okuduklarını iyi anlamadan yazmamalarını, çeteci yaklaşımların dışında durmalarını, -biraz zor ama yine de- mütevazı olmalarını, az sözle çok şeyi ifade etme deneyimlerini sürekli geliştirmelerini, edebiliği mümkün olduğu kadar gözetmelerini ve bu manada seçmeci olmalarını tavsiye edebilirim.


-Solcuların, söz alanını genişletmek, mevcut alıcı kitleyi büyütmek niyetiyle İslamcılara, Sağcılara kendi alanlarında yer açma numarasıyla, İslamcıların, Sağcıların ise Solcuları entelektüel hayatı temsil tahtında görme yanılgısıyla onların alanlarında oryantalist bir tutumla yer alma gayretleri ortadan kalktığı takdirde kültür dünyasındaki zihinsel kamplaşma sanırım büyük oranda ortadan kalkmış olacaktır. Demem o ki, ideolojik kazanımları aşarak edebiyat ortak paydasında buluşma niyeti sözün zenginliğini ortaya çıkarmaya, kültürel renklerin belirginleşmesini sağlamaya yöneldiği anda müşterek hareket mümkün ve anlamlıdır. Doğruyu söyleme, doğruyu söyleyene sahip çıkma ve son olarak doğruyu söyleyenle birlikte olma ahlakı yürürlüğe konulduğu sürece ortak zeminler oluşturmak ve yan yana yürümek mümkündür gibi görürünüyor. Bu söylediklerim zihniyetten, kimlikten taviz vermeyi gerektirmiyor; herkesin kendisi olarak kalacağı söz konusu ahlak dairesi içinde doğru kültürün yaşatılmasına ve geleceğe mahsus kültürün inşasına ortak katkı esasında buluşmanın zorunluluğunu bilmek ve uygulamak... Evet, zor gibi görünüyor ama mümkün. -Sağcılık derken Anadolu tipi bir sağcılığı kastediyorum. Felsefi, sosyolojik, siyasi ve ekonomik anlamdaki Sağcılık bir düşünme biçimi, hayata ve olaylara karşı insani tutumlardan biri olmak bakımından eleştirilerimin dışındadır. Bunlar ancak Anadolu tipi sağcılığı besleyen ana damar olarak etkili oldukları oranda eleştirilerime dahildir. Anadolu tipi sağcılığın en önemli özelliği pragmatist olmasıdır. Bu anlayışta eylem imandan, taraftarlık ya da karşıtlık şahsiyetten, tavır ahlaktan, değişim gelenekten daha öncedir. Onlara göre düşüncenin kıymeti asaletinden, semaviliğinden, asırlık bir birikimin sonucu olmasından değil, gündelik hayattaki pratik yararlarından ibarettir. Edebiyat merkezli konuştuğumuza göre bu belirlemelerimiz için Tanpınar'ı tipik bir örnek olarak verebiliriz. Osmanlı İslam mimarisi karşısında hayranlığını gizleyemeyen, Türk Sanat Musikisi karşısında kendinden geçen, toplumsal hayatımız içinde tapınağın önemin bilen, dini kültürün ve geleneğin gündelik hayatımızdaki büyük etkisi karşısında huşu duyan, insanı sevmenin evrensel bir haslet olduğuna inanan Tanpınar Tek Parti rejiminin yararları söz konusu olduğunda bağnaz, aklı kilitlenmiş bir taraftar psikolojisine bürünür. Bir camiyi hayran hayran seyretmeyi akledip, içeri girip iki rekat namaz kılmayı akletmeyişi de dahil olmak üzere Anadolu tipi sağcılığının malum çelişkilerine ait önemli ipuçlarını Tanpınar'ın hayatından izlemek, anlamak mümkündür. Dün Tanpınar böyleydi, bugün ordudan atılmayı Müslümanların sırtına binme hakkına dönüştürmek isteyenler, İslami kültür üzerine araştırma yapmayı sürekli bir ulufeye bağlamak isteyenler böyledir. Güç kimdeyse onun yanında olmak, pasta kimdeyse onun elini yalamak, kültürel faaliyetlere kimler bütçe ayırıyorlarsa onların hizmetinde olmak... E ben bu Sağcılıkla ve onu temsil edenlerle uğraşmayayım da kimlerle uğraşayım? -Maziseverlik, hayatımızı doğrudan etkileyen bugünün iç ve dış olaylarını asil bir tutumla okuma ve doğrudan yana taraf olma çaba ve zahmetinden muaf olmak halidir bana göre. Örneklendirecek olursam, Selahattin Eyyubi'nin kahramanlıklarını efsanevi bir boyuta taşımak amaGazze'yi görmekten kör olmaktır. Bundan hareketle özgür düşünmeyi engelleyen yaklaşımların putçu zihniyette ve genel özelliklerinin de putlaştırma esaslı eylem içinde saklı olduğunu söylemeliyim. Hayranlık yanlış ilahlaştırmaya, hayret yanlış kutsallaştırmaya bitişiktir. İlah ve kutsal konusunu yukarıda söylediğim şekliyle bir iman meselesi olmaktan önce fayda meselesi olarak konumlandırırsanız özgür düşünme hasletini peşinen kaybetmişsiniz demektir zaten. Günümüzde tarihe duyulan yoğun ilgi, 1950'lerde Kemal Tahir'in başlattığı karşı tarihçilik anlayışından da beslenen asıl gerçeği öğrenme merakının sonucu olarak görülebilir. Ancak bu yoğun ilginin edebiyat klişesi altında istismar edilişini ayrı değerlendirmek gerekir. Burada da sağcı geleneğin hemen kendi tezgahlarını işletmeye başladıklarını görebilirsiniz. Mevlana'nın aşkı, Yavuz'un küpesi, Yunus'un iç yangını üzerinden sıradan insanın merakını, teferruatın da teferruatı kabilinden konuları yazarak sömüren tarih yazıcılarını maziseverlik ve maziseverlik melankolisiyle birlikte dünyevi hırs, istiskal, pazarlamacı vb. kavramları doğrultusunda konuşmak bence daha makuldür. -Yukarıda da kısmen konuştuğumuz gibi zor evet, ama mümkün. Bunu geçenlerde yaşadığım bir örnek üzerinden anlatmaya çalışayım isterseniz: Yeni çıkan bir derginin genel yayın yönetmeni, dergisinde köşe yazısı yazmamı istedi. Ben de yazdım. İzleyen sayının yazısı vesilesiyle görüştüğümüzde bana senin bu dergide olmandan rahatsızlık duyanlar var, kulağına kimi olumsuz sözler ulaşırsa aldırma dedi. Ben de onun açıksözlülüğüne karşılık Bu dergiyi ve yayın hayatını sürdürmesini önemsiyorum. Benim varlığımın bu bağlamda bir engel oluşturması ihtimaline bile tahammül etmem, yazmayabilirim dedim. O da şu karşılığı verdi: Senin bu dergide yazmamanı gerektirecek olan hal, beni bu dergiyi çıkarmaktan vaz geçirecek haldir. Bunu söyleyebilen insanla aynı kuşaktanız; o iflah olmaz bir Marksist bense kimliğine son derece düşkün bir İslamcıyım, yani ikimiz de kendimiziz ama iyi edebiyata ilişkin ortak idealimiz bizi bir arada tutuyor. Verdiğim bu örneğin henüz tekil bir örnek olması bakımından sorunuza tam bir karşılık oluşturacağını sanmamakla birlikte, her şeyin bir ilki vardır söyleşinden hareketle bunun ilgili birçok alanda devamının gelebileceğini umuyorum. -Bunların ortak özellikleri serdengeçti ve derviş meşrepli olmalarıdır diye düşünüyorum. Maddi anlamda kaybedeceğiniz bir şeyin manasıyla insanın iyiliği, hayrı ve faydası olabilir. Evrensel perspestif olarak da adlandırabileceğiniz bu yöneliş asil bir idrake ve ortak bir akıla sahip olarak düşünenlerin büyük bir çoğunluğunu kuşatır bence. Erasmus'u, Russel'i, Nazım'ı, Necip Fazıl'ı, Hüseyin Avni Ulaş'ı, Hikmet Kıvılcımlı'yı... ortak bir çizgide tutan o ideal ve onurdur sonuçta. -Üzerinde yaşadığımız topraklarda sürdürdüğümüz var olma mücadelesinin Tanzimat'tan itibaren devletin çöküşüne karşı birçok düşünsel arayışı beraberinde getirdiği malumdur. Osmanlıcılık, İslamcılık, Türkçülük, Avrupacılık... gibi. Bu siyasi tutumlar aynı zamanda kültürel tutumlardır. Dolayısıyla bugün için de kültürün söz konusu olduğu yerde bunların toplumsal bir karşılığı, kendilerine mahsus bir talebi ve eylem biçimi vardır. İşte tam da bu yüzden devlet ya da iktidarın kültürle ilişkisi söz konusu değişkenlik, çeşitlilik, ideolojik ve kültürel farklılıklarımız nedeniyle mayınlı bir tarla hükmündedir. Burada toplumu buluşturacak temel noktalar bulmak, bir merkez oluşturmak uzun çok uzun süreli projelerle mümkündür. Bunun bilincinde olan AK Parti yöneticileri kısa, orta ve uzun vadede gerçekleştirilmesi mümkün olan insan haklarına, ordu-iktidar ilişkisinin yeniden düzenlenmesine öncelikli olarak el attılar ve çok uzun süreli projeleri gerektiren kültürü şimdilik mahalli idarelerle, ilgili sivil kuruluşların himmetine terk ederek, ihtiyaca göre onları maddi olarak desteklemeyi yeterli gördüler. Mahalli idarelerde ve ilgili sivil kuruluşlarda bu işlerin hangi gaye ve mantık gözetilerek yapıldığını söylemeye gerek var mı? Onların kendi taraftarını, elemanlarını besleyecek, yeni taraftar, eleman kazanmalarını sağlayacak, muhaliflerini susturacak işler cümlesinden saydıkları kültürel faaliyetleri, olması gereken şekilde değil oldurulması gereken şekilde yürüttükleri de aşikardır. Ciddi kültür adamlarının, yazarların bu taraklarda bezi olmayacağına göre, kültür işlerinde kimlerin etkin olacakları ve onların anlayışına göre sağılmaya hazır bir inek hükmünde olan kültürün nasıl bir erozyona uğrayacağı bellidir; olan buna göre olmuştur ve olmaktadır zaten. -Butik yayınevlerinin bize sağladığı umut, Kapitalist pazarın şartlarına göre tekelleşen yayın ortamında, yazarın sermayedar karşısında ceketini iliklemeyerek eser sunmak zorunda kalmadığı bir yayın ilişkisini sağlamasıdır. Bu aynı zamanda az satan ama varlığı elzem olan kitapların da tedavülde olmasına mahsus bir çabanın adıdır. Yoksa, kitap üretim şirketlerinin çok satmayan kitaba yatırım yapmaktan kaçındıkları, ünlü yazarları futbolcu tranfer eder gibi şirketlerine transfer ettikelri bir ortamda butik yayınevleri olmadığı takdirde ne yazarın haysiyeti korunabilir ne de kaliteli eserlerin hayatiyeti... -Bunlar kendimizin yani bizin farkını ortaya çıkarma ve onu yaşanılır kılma açısından söyledim şeyler cümlesindendir. Bu bakımdan dilimizi kirlilenmeye karşı, onun özünü bulandıran kavramlara karşı korumanın en garantili yolu dilimizin var oluşunun dinimizin var oluşuna bitişik olduğu bilincini işlemektir. Dün inşallah kelimesine selama karşı çıkanların mantığını tersinden izlemek yani. İnşallah'ın ve selam'ın çağrışımlarının yaygınlığını bilenler, bu kelimelerle Allah'ın zikredildiğini, doğrudan İslam'a göndermeye yapıldığını bildikleri için onları tedavülden kaldırmanın zikri ve din dlini ortadan kaldırmak olacağını düşünmüşlerdi. Bunda kısmen başarılı da oldular; en azından onların içeriklerini boşaltarak, çağrışım alanlarını daralttılar, kuru bir söyleyişe indirgemeye çalıştılar. Bu durum karşısında bizim asli kavramlarımızın içeriklerini yeniden gözden geçirmemiz, onları doğru içerikleriyle ve doğru yerlerde kullanma hassasiyetimiz ajanların girmeyecekleri, girseler de künhüne vakıf olamayacakları bir dil alanının yeniden inşasıyla mümkün olacaktır inşallah. Yukarıda örnek olarak verdiğim kelimeleri sanat merkezli olarak çoğalttığımızda başta sanat kavranının kendisi olmak üzere resim, estetik, etik, fantastik, roman vb. birçok temel kavramı yeniden düşünmemiz, yorumlamamız -Batı'daki kullanımlarıyla, bizdeki karşılıklarını hatta bizim bu kelimelere neden itibar etmediğimizi, edemeyeceğimizi düşünerek öncelikle- kendi dil ve zihniyetimizin farkımızı belirlememiz bunun üzerinden Batı'da neye itibar edip etmeyeceğimize yeniden karar vermemiz gerekiyor.


-Hiyerarşik açıdan değil, etkileşim silsilesi açısından sanatlar müzik, şiir, mimari, resim, heykel, temsili sanatlar ve nesir sanatları şeklinde sıralanır ki, bu sıralama günümüzde de geçerlidir. Ses kendisine maruz kaldığımız şeydir ve malum, kulaklarımızın da kapakları yoktur. Bu manada sesle ilişkimiz, ehlileştirilmemiş bir kısrakla olan ilişkimize benzer. Kelime dediğimiz şey, belli figürlere yüklediğimiz seslerle yarattığımız anlamlı bir birim olduğuna göre ses-figür-kelime üçlüsünden doğan şiir de sesin çocuğudur ve her üçü de insanla, insan içindir. Nitekim cami kültürü açısından bakarsak mimari de boşluktaki sesin kelime olarak yere indirilmesindeki gibi- göğün temsili olarak yer yüzüne indirilmesidir; yerden yukarıya o devasa boşluğun belli bir kısmını ibadet mahalli için sınırlayarak tıpkı kelimeyi kullanıma açar gibi- kullanıma açmaktır. Basit bir örneklemeyle testi sayesinde elde edilen boşluğun suyu muhafaza etmek için kullanılmasındaki gibi. Birbirini üreten tezyin ve tasvir'in mimari ile ilişkisi de hem bu zincir üzerinden hem de bağımsız olarak kurulabilir. Söz konusu ilişkinin düzeyi, sıklığı ya da gevşekliği zamana ve şartlara göre değişir. Örneğin teknolojinin şekillendirdiği bugünün dünyasında sanatlar arası etkileşim de birbirlerinin değil teknolojinin gereklerine göre gerçekleşmektedir. Bir milletin, dünya görüşünün ya da kültürünün kendi ürettiği sanata kendi mührünü vurmaması düşünülemez ve bu manada sanatları da İslami, Batı, Doğu şeklinde nitelemek mümkündür. Ancak sanat ve insan ilişkisinden baktığımızda ve insanı Vahy'in muhatabı oluşuna göre tanımladığımızda medeniyet kavramı beni çok fazla ilgilendirmiyor. Hikmet merkezli bir sanat ilgisinde yeni ve sahih olanın nerede nasıl süreceğine bizim karar vermemizin zor olacağını düşünüyorum. Dolayısıyla onu mekanla sınırlanmış bir medeniyet ilgisi içine hapsedemem, çünkü mekanın hükmünden çok zamanının hükmünde olması ona daha çok yakışıyor. -İbn Arabi, Ebu Yezid el-Bestami'nin şöyle söylediğini bildirir: Siz bilginizi ölülerden aldınız, biz ise ölümsüz diriden aldık. Bizim gibiler, 'kalbim, rabbimden bana aktardı' der. Siz ise 'bana falanca, falanca aktardı' dersiniz. O nerededir diye sorulduğunda, öldü derler. Aktardığı kimse nerededir? O da öldü', derler. Peygamber Efendimiz ise "Yağmur, Rabbimizin en son/yeni yarattığı bir makluktur ve bereketi en çok olandır." buyuruyor. Bunlardan baktığımızda her dem taze olan Vahy'in ve Sünnet'in muhatabı olmak her dem yeniliğin takipçisi, kaşifi olmayı gerektirir. Tecellilerin de sürekli farklılaştığını ve yine İbn Arabi'nin söyleyişiyle işaretin, işaret edilen yönünden değil, işaret edenin kastıyla gerçekleştiğini düşünürsek Tevhid üzre bir idrak içinde olmak öncelememiz gereken ilk şeydir. Bu da bizi Tevhid fikriyle uyuma değil, Tevhidi idrakin içinde olmaya, diğer bir söyleyişle dışarıdan ona bakmaya değil, ondan dışarıya bakmaya götürür. Bu manada ve sanatsal planda ortaya çıkacak her tarz onununla bitişik olacak, tercih edilenin Tevhid olması nedeniyle tarzın tercihi de onun tercihi olacaktır. Şiir hala sürüyor. Nesir sanatları ise Batı'nın da etkisiyle tüm sanatların önüne geçmiş durumda. Mimarinin geriye çekilmesinden kasıt insani ihtiyaçlarla ilgili vasatın terkedilmiş, Babil'i inşa eden zihniyetin teknolojik bir destekle yeni bir çılgınlığa evrilmiş olmasıdır. Diğer bir söyleyişle geriye çekilen ibadet, rahat yaşama, insan ilişkilerini kolay sürdürme, birarada bulunma, dayanışma fikir ve çabasının geriye itilmiş olmasıdır. Bugünkü mimari çelik gövdeli steril bir ortamca binlerece insanın mesai maksatlı olarak sabah yutulmasına ve akşam onların yorgun, soluk benizli, bıkkın varlıklar olarak caddelere kusulmasına mahsus bir mekanizmanın adıdır. Bu yanıyla bugünkü mimari salt bir yapılaşma, bina dikme eylemi değildir, yalnızlaştırılmış insanı saran bir kabuk, hayvani bir yarışma sonucunda elde edilen ama bu elde edişte yaşarken kazanacağından daha fazlasını yaşayacağı zamandan daha uzun vadelerle kapitalizme iptok etme biçimidir. -Bizler elest bezmindeyken Bela ya Rabbi dediğimizde henüz şeriat yoktu. Dolayısıyla bizim Bela deyişimiz, ontolojik bir kabul ve aidiyettir. Bu durumda şeriat ise elest bezminin değil değişen zaman ve şartların İlahi şartı olarak elest bezmindeki misak'ı unutmaya, onan uzaklaşmaya karşı İlahi bir hatırlatmadır, ikazdır şeriat. Tasavvuf bu ontolojiden diğer bir söyleyişle o bilginin anlamına ancak hikmet sayesinde erişilebilecek olan bu varlık bilgisinden beslenir. Her bilgi gibi bu bilgide de meydana gelen değişmeler yine şeriat vasıtasıya tashih, tecdid ve tahsil edilir. Buradan hareketle tasavvufun ilahi olanı idrak ve onun bilgisini içselleştirme konusunda aceleci, cahil ve zalim olan insanın aynı nedenlerle şeriatın emir ve yasaklarına karşı ürettiği gerilimi, çelişkiyi regüle ettiğini, hilkat ile şeriatın karşılaşmasındaki potansiyel bir sertliği yumuşattığını söylememiz mümkündür. Sanat da bunun tipik örneklerinden biridir. Allah'ın yaratmasına benzemeyen bir yaratma olarak sanat Vahiy'le nitelenemez. Bu manada bir niteleme çabası Vahyi sanata indirgemek olur ki bu da Vahyin özüne terstir. Bu manada sufi şiiri bir şiir üretme derdinin değil, sufinin gökle yer arasındaki bağlantıyı kelam ile süreklileştirmesinin bir gereğidir. Şöyle ki Rabbimiz nimeti indirir, sufi ise bu nimete olan teşekkürünü onun katına / yukarıya iletir. Diğer bir söyleyişle Tanrı iner, kul çıkar esasınca gerçekleşen bir ilişkidir sufinin şiirle ilişkisi. Tekrar belirtmek zorundayım: Sufi şiir, söyleme derdinde olunmaksızın gerçekleşen kutsi bir şiir eylemidir. Bu eylem şükrü içerdiği kadar şathiyyeyi de içerir. İşte tasavvuf her iki durumu da bünyesinde tutar, ikisini de himaye eder. -Samimiyetle söylemeliyim ki bu bir ihtiyaçtan kaynaklanmıyor; bir idraktir bu, bir yaşama biçimidir. Ben Kudüs dedim, siz Beytullah deyiniz, Suud işgali deyiniz, Batılılara beğendirilmek üzere yapılan İslam sanatları deyiniz... Ve asıl siz rahat mısınız; siz kendinize bir bakınız. Eğer siz rahatsanız, ben arızalı bir rahatsızım, klinik bir vakayım der ve susarım. -Mutlu azınlığın sanatı dediğimiz şey, sanatı dinin yerine koyan ve ancak o dinin müminleri arasında tedavül edebilecek bir dile yasalanan sanattır. Bunların sergilerine gittiğinizde gerçekte tipik bir aptallıkla üretilmiş figürlere, rast gele oluşturulmuş renk karışımlarına kadar herşeye ne o işle ne de hayatla ve gerçeklikle bağdaşması mümkün olmayan kimi değer yüklemelerinin yapıldığını görürsünüz. Sokağa bıraktığınızda elimi kirletir diye kimsenin dokunmayacağı o işler orada Kandinski'nin işleriyle yarıştırılır ve son tahlilde bunu sadece onlar bilirler, onlar söylerler ve viskiyle yoğunlaştırılmış bir tatmin anında yine önce onlar hemen unutuverirler. Gerçek sanatın ve dolayısıyla sanatçınınsa ne azınlıkla ne de kitlelerle bir alıp-vereceği yoktur. Sanatçının işi sanat, sanatının muhatabı da onun kıytmetini bilecek olanlardır. Sayı burada hiçbir değer taşımaz. Dolayısıyla üslup farkı belli bir adres belirtmemekten başlayıp, avamın da havasın da kendilerince nasiplenecekleri çift katlı bir anlamın üretilebilmesiyle devam eder. -Sanatsal manada muhafazanın mantığı basittir: Sen geçmiştekini koru ki, gelecekteki de seni korusun. Bunu birikime hürmet, marifet sahiplerine saygı şeklinde genişletmek de mümkün. Büyük sanatçılar, kendilerinden önceki sanat çabasını ıskalamak bir yana önce doğrudan o birikime yaslanarak, sonra onu kendi sanat anlayışlarının içine çekerek, akabinde de onun üstüne çıkarak oluşturmuşlardır kendi çabalarını. Dolayısıyla burada tanımak, muhafaza etmek, içselleştirmek ve bunların üstüne çıkarak kendi yenisini yapmak esastır. Haliyle her sanatçı muhafazanın ve gelecekte muhafaza edilmeye değer kendi yenisinin peşindedir ve bu yanıyla muhafaza edilgen değil, sürekli etkin olandır. Muhalefet konusuna gelince, bu iş biraz karışık. Çünkü bugünkü anlamıyla muhalefet, modernizmin kendi katılığından, zorbalığından ürettiği enetelektüel ve göreceli bir hava deliğidir. Sanatçı karakteri itibariyle sultanların, muktedirlerin alanlarında yer almaz çünkü iyi gören göz olarak gördüğü olumsuzlukları işaretlemesi, ilan etmesi için onun bağımsız olması gerekir. Oysa bugün muhalefetten kastedilen, sanatı din olarak bellemiş birinin başka dinlere karşı çıkması hatta bu uğruda hürmetsizilik etme yarışında başarılı olmasıdır. Her türlü heykeli put sayan bir toplumda inadına heykel yapmak ve bunu benimsetmeye kalkışmak muhalefet yapmak değil, sanat üzerinden zorbalığa kalkışmaktır. -Bu sorunuzu başarı ya da başarısızlık hükümlerinin dışında durarak cevaplamak isterim. Çünkü AK Parti'yi başarısız gördüğümüz bu nokta aslında bir başarısızlığın başarısı olarak da tahakkuk ediyor olabilir. Şöyle ki, kültürel konular bu ülkenin mayınlı alanında yer alır. Mayınlıdır çünkü besleme esaslıdır ve besleyecek oldukların senden değildir hatta sana çok açık bir biçimde düşmanlık gösterenlerdendir. Bu mayınlı alan siyasi hegemonyanın ancak kültürel hegemonyayala tamamlanmasıyla güvenli hale gelebilir ki, 10 yıllık bir iktidarın bunu gerçekleştirmesi muhaldir. Bu manada AK Parti'nin, kültür politikasını 175 yıldır var olan kültürel hegemonyayla çatışmama üzerine kurduğu söylenebilir. Belediyeler halk nabzına şerbet kabilinden, muhafazakarları şu ya da bu oranda memnun eden kültürel faaliyetlerle uğraşırken, asıl uluslararası bianelleri, festivalleri, resim ve heykel sergilerini düzenleyenler büyük desteğin muhatabı oldular. AK Parti'nin bu manada ver, kurtul politikası güttüğünü söylememiz mümkündür. Ancak gelinen noktada kültürel hegemonistlerin tam kadro olarak Taksim darbecilerini desteklemeleri, söz konusu politikanın problemli olduğunu, 175 yıllık kültürel hegemonizmin verdim, kurtuldumla kurtulunamayacak kadar büyük bir bela olduğunu göstermiş olmalıdır. Dolayısıyla Ak Parti bu konuda da risk almadan bir değişiklik yapamaz. Bu riski aldığı takdirde sizin kelimenizle başarılı olmasa da başarılı olmuş sayılır çünkü en azından doğru niyetleri ve gayretleri Hak ve halk tarafından görülmüş olur. -Bu hem dayatmadan hem de zorunluluktan kaynaklanıyor olabilir. Dayatmadandır çünkü Kemalist ideolojinin herşeyi belirlemeye kalkıştığı bir ortamda yer alabilmek onların dilini, beğenisini, zevkini kabul etmeyi gerektirir. Dolayısıyla istediğimi yapmazsan, sevdiğimi sevmezsen, istediğini yaptırmam, sevdiğini sevdirmem tarzında bir psikolojik baskından söz edilebilir. İçsel zorunluluktur çünkü onların bildiğini ben çok daha iyi bilmeliyim, onların iletişim kurduklarıyla, beslendikleriyle ben daha yakın olmalyım, onların yaptıklarından çok daha iyisini ben yapmalıyım şeklindeki bir eğilim bilerek ya da bilmeyerek bir zorunluluğa dönüşmüş olabilir. Öte yandan kültürel dilinizi yitirdiğiniz, kabile diline mahkum edildiğiniz bir ortamda yer alıyorsunuz. Size ait her şey dondurulmak suretiyle gelenek adı altında hapsedilmekle kalınmamış bununla uğraşırsan, onu diriltirsen gerici ve devlet düşmanı olursun azarına tabi tutulmuşsunuz. Bu durumda eliniz neye erer? Onların size verdiklerine! Nedir onlar, rasyonalizm, sekülerizm, oryantalizm, yabancılaşma... Kısaca modern olmayı seçme değil, moderne mahkum olma; zorunlu modernlik durumu bunlarla beraber gelmiştir! -Size garip gelebilir ama dilsel ve tanımsal zorunluluklar nedeniyle şiiri edebi sanatlardan biri olarak zikrediyorsam da aslında onu edebiyatın dışında değil fevkinde insani bir uğraş olarak anladığımdandır. Klasik Arapça'da şiir ilim demek aynı zamanda, yani şiir müstakil bir anlama, bilme ve bildirme tarzı. Yer yer Vahy'in diline değen, yer yer dünyayı en sahici renkleriyle tanımamıza neden olan, yer yer de karşısında hayretten dona kaldığımız durumlarda, vaki tecelliler eşliğinde aklımızın yetersizliğini apaçık olarak gördüğümüzde yaşadığımız bir dilsizleşme halinin dilidir şiir. Dolayısıyla şiir, dün olduğu gibi bugün de edebi sanatlar içinde ayrıcalıklı bir yere sahiptir. Hikayeniz kırılmaya uğratılabilir, içeriği değiştirilebilir, hatta onu anlatmanız, nakletmeniz, saklamanız yasaklanabilir. Ama bunlar şiir için geçerli değildir. Çünkü o su gibidir, sıkıştırılamaz ve daima boşaltıldığı kabın rengine bürünerek de olsa varlığını sürdürür. Yeter ki şiirin sahibi farkının farkında olsun ve taşıdığı özün özüne sahip çıksın. -Sözümü hemen yukarıdaki son kelimemden sürdürerek cevap verecek olursam, aslında konu şiir olunca olaylardan çok olguları konuşmak bana daha doğruymuş gibi geliyor. Çünkü şiirimizdeki çıta seviyesi çok yüksek ve mevcudu buna göre değerlendirmek, kendi zamanımızın şairlerini o seviyeye göre tartmak hakkaniyete uygun olmasa gerek. Öte yandan, Müslüman şair tanımı altında toplanmalarına rağmen, şairlerimiz aynı kültür ikliminde yaşamıyorlar, aynı sorunlarla uğraşmıyorlar, aynı tehlikelere maruz kalmıyorlar. Fakat şunu rahatlıkla söyleyebilirim: Şiirde muhkem ve sahih bir duruşumuz varsa ki var, o kırılmalarla, değişmelerle de olsa sürecektir; o mevcut haliyle her yeni şairi de içine alabilecek güzel bir yaygı hükmündedir. Ne diyordu İbn Arabi: Yaygı üzerine otur ama yayılmaktan sakın! Mirasın kıymetini bil, mirasyedilik oynama! Şiirimiz dilimiz, dilimiz dinimizdir. Bu aynı zamanda bir sorumluluğun belirlenmesidir. Zaman bu sorumluluğun bilincinde olan şairce ve şiirce şekillenecektir diye umuyorum.


Semiha Kavak Sordu, Işık Öğütçü Babası Orhan Kemal'i Anlattı. -Orhan Kemal, düşünceleriyle yargılanmasına, hapis yatmasına rağmen onun eserlerinde çağdaşları ya da benzerlerinin yaptığı gibi bir ideolojiyi öne çıkarmayı değil, yaşamdan gerçek kesitleri okurlara sunmayı tercih ettiğini görüyoruz. Orhan Kemal eserleri için siz neler söylemek isterdiniz? -Orhan Kemal, aynı kuşaktan olan birçok yazardan farklı olarak, eserlerinde köyden kente göç eden köylü işçileri yansıtır. Kendisi de işçi olan bir yazar olarak, yapıtlarında işçiler ve çalışma yaşamına yer vermesi ayrıca önemlidir. Sanayileşmeyle birlikte değişen çalışma yaşamını, şehirde geçim derdine düşmüş işçilerin kaygılarını, yaşam mücadelelerini anlatır. Tarla ırgatlarından fabrika işçilerine uzanan, kimi zaman çalışanları, kimi zaman işsiz insanları konu edinen, önce ekmeği düşünerek ekmek kavgası veren yoksul kesimin yaşamını anlatan öykü ve romanlar yazmış, insan toplum ilişkilerini yalın bir anlatımla, gerçekçi bir dille yansıtmıştır. Tüm bu devinim bir estetik duruşla okuyucuya aktarılır. Bu aktarımda yazar görüşlerini ne kadar açık etmezse, eser için o kadar iyi olur. Amaç, anlatılan konudan ve eylemden kendi kendine doğmalıdır. Yani hareketin kendisinden çıkmalıdır. Böylece Orhan Kemal ortaya atılıp okura, gösterdiği toplumsal çatışmaların gelecekteki tarihi çözümlemelerini anlatma zorunluluğu duymaz. -Orhan Kemal eserlerini emeğiyle, emekçiliğiyle yoğurmuş bir isim. Bu sebeple eserlerinde toplumcu gerçeklik yerli yerine oturmuş durumda. Orhan Kemal romanlarına bu açıdan bakıldığında onu dünya ölçeğinde kimlerle eşleştirirdiniz? -Dünya edebiyatındaki toplumcu gerçekçi tüm yazarları saymak mümkündür. Örnek olarak: Maksim Gorki, John Stainbeck, Jack London, Howard Fast, E. M. Remarque gibi yazarlar ilk aklıma gelenler içinde. Bu yazarların eserlerine baktığınızda edebi anlamda kalıcı olduklarını görürsünüz. -Orhan Kemal romanları birçok diziye, sinema filmine konu oldu. Bu film ve dizilerdeki senaryolar eserlerinin ana temasını birebir yansıtıyor mu? Romanların senaryolaştırılmasından, sinema diline evrilmesinden edebiyatımız adına memnun musunuz, rahatsızlık duyduğunuz şeyler var mı? -Bir edebiyat eserinin birebir diziye, filme uyarlanması kolay bir süreç değil. Bu süreçte pek çok etken edebiyat eserinin uyarlanması sırasında değişmesine etken olabiliyor. Bunu da bir yere kadar anlayışla karşılamak gerekiyor. Ben burada kitabın konusunun yüzde yüz değişmeyeceğini bilerek, uyarlamaların yazarın toplumsal hafızada tekrardan canlanmasına, hatırlanmasına vesile olmasını önemsiyorum. Çok geniş bir kesime film ve dizilerle ulaşma imkanı bulabiliyorsunuz. Böylece yazarla okuyucuyu tekrar buluşturma, okumadığı kitapları alıp okuma fırsatı yaratabiliyorsunuz. -Bursa cezaevinde birlikte yattığı Nazım Hikmet'in 3,5 yıl öğrencisi olduğu, şiirlerini beğenmediği için onu şiirden, düz yazıya, hikayeye, romana yönlendirdiği söylenir. Siz babanızın yazar kimliğinin yanında şair olarak da anılmasını ister miydiniz? -Babamın yazı dünyasına kendisinin ifadesiyle küçük oyunlar yazarak girdiğini biliyorum. Daha sonra şiir denemeleri olmuş, bunları dönemin çeşitli dergilerinde yayınlatmış. 1938-----1943 yılları arasında çeşitli cezaevlerinde kalırken şiir yazmayı sürdürmüş. Ta ki 1940 yılında Bursa Cezaevi'nde Nazım Hikmet'le karşılaşıp, onun şiirlerini beğenmemesi ve arkasından babamın yazdığı bir metni beğenerek, Sen de iyi bir kumaş var. Sen nesir adamısın hikaye yaz, demesiyle üstadın yaşamını değiştirdiğini biliyoruz. İyi ki Nazım Hikmet onun yazdığı başarılı olmayan şiirleri beğenmedi. Ya beğenseydi, bugün hikayeci, romancı Orhan Kemal olmayabilirdi. Babam da zaten şiir yazacağım diye ısrarcı da olmadı ki, düzyazıda çok önemli eserler verdi. Hakkını teslim etmek lazım. Bütün şiirleri de kötü değil. Hatta çok güzel şiirleri olduğunu da gördüm. Bunlardan bir tanesi hapisten çıkmadan Nazım Hikmet için yazdığı şiirdir ki, Nazım Hikmet okurken ağladığını biliyorum. -İstanbul'dan Çizgiler adlı kitap 1960'lı yılların ortasında yazılmaya başlayan ve babanızın vefatına yetişen bir eser oldu. Bugün İstanbul zenginlik ve fakirliğin kol kola gezdiği bir metropol. İstanbul'un babanızda ayrı bir yeri var mıydı? Bugün yaşasaydı İstanbul için neler yazardı acaba? -1960'lı yıllarda çeşitli gazetelerde Şehirden Çizgiler ve İstanbul'dan Çizgiler adı altında röportaj-hikaye türünde yazıları var. Bunlar yıllar sonra Ferit Öngören'in çizgileriyle kitap halinde yayınlandı. İstanbul'un çeşitli semtlerindeki gözlemlerini, halkın yaşantısı ve sıkıntılarını belirtti. Önsözde yazılı olduğu gibi, Orhan Kemal topluma, konularına bir kahve penceresinden bakar gibidir. Konularına bir aydın bilgiçliği ile eğilmeyişi ayırıcı özelliklerindendir. Topluma, geçmişe, geleceğe çekidüzen vermeye yeltenen, buyuran bir bürokrat bakışı hiç yok. Bir kurumdan, bir dernekten değil de halkın arasından, sözgelimi bir kahveden bakıyor. Halkın ve ezilenlerin zabıt katibi diyebiliriz. Bugün yaşasaydı ne yazardı bilemem ama, yıllar önce Kötü Yol kitabında İstanbul için şunları yazdığını biliyorum, Islak kirpikleriyle gece yarısından sonraki İstanbul'a dalgın dalgın baktı. Evet, büyük, güzel, çok güzel bir şehirdi İstanbul. Uçurum kenarlarında bitmiş göz alıcı çiçekler gibi. İnsanı kendine çekiyor, sonra da uçuruma yuvarlanışına sadece bakıyordu." -Babanızın eserleri arasında sizde ayrı bir yeri olan, daha çok sevip beğendiğiniz bir eseri var mı? Hangi eseri daha önemli sizin için? -Babama da benzer bir soru sormuşlar. O da Bir baba ne kadar çocuğu varsa hepsini sever, birbirinden ayırmaz, demiş. Benim içinde öyle... Tüm kitapları artık benim birer evladım gibi. Hepsini çok seviyorum. Ama Orhan Kemal okumaya ilk kez başlayacaklara onun otobiyografik kitapları olan, Baba Evi, Avare Yıllar, Cemile, Dünya Evi ve Arkadaş Islıkları kitaplarını öneririm. Bu kitaplarla yazarımızı tanırlar, arkasından diğer kitaplarını büyük bir keyifle okumaya başlarlar. -Ülkemizde 2000'li yıllardan beri kitap okuma oranlarında ciddi bir artış olmamasına rağmen Orhan Kemal eserlerinin 2000 yılı sonrasında önemli bir ilgiyi yakalamasını neye bağlıyorsunuz? -Orhan Kemal'in görünür olmasıyla ilgisi olduğunu düşünüyorum. 2000 yılından beri onunla ilgili pek çok etkinliği yaptım ve hala da sürdürüyorum. Okurlar edebiyatçımızı tekrar keşfetmenin hazzını yaşıyorlar. Toplumun yüreğinde yer alan gerçek yazarlar, unutturulmaya çalışılsa da, görmezden gelinse de, onların her zaman var olduğuna örnek Orhan Kemal'in 21. Yüzyılda yaşamasıdır. -Orhan Kemal'i okuyan herkes, okuduğu herhangi bir kitabının sonuna geldiğinde onun yazdıklarının bugün bile canlılığını koruduğunu duyumsar, Bu olgunun sebepleri sizce neler olabilir? -Orhan Kemal'i önemli bir eleştirel gerçekçi sanatçı yapan, yaşadığı toplumsal olguyu edebi bir üslupta yansıtmayı başarmış olmasıdır. Onun anlattığı Türkiye'nin toplumsal, ekonomik ve siyasal olarak yaşadığı yakıcı dönüşümdür. O bir köy romancısı değildir ama kentlere ucuz emek ırmağı olarak akan köylünün yaşadığı sömürü çarkının nasıl döndüğünün estetik edebi bir anlatıcısıdır. Kısacası, Türkiye'yi ve onun yüz elli yıllık serüvenini anlamak için Orhan Kemal eserleri ciddi ve keyifli bir okuma macerasıdır. Bir okuyucusunun şu yorumunu da belirtmek isterim, Öyle bir kaleme sahiptir ki Orhan Kemal, okuyucu sayfalar boyu 'şimdi her şey düzelecek' umuduyla okur, işler düzelmedikçe okuyucu hiddetlenir, sinirlenir. Bazı bazı Orhan Kemal'e bile kırılır, işleri yoluna sokmadığı için. Ama Orhan Kemal, belki de okuyucuyu bu kadar da gerçeklikten koparmamak için, gerçek hayat ne kadar acıysa, ne kadar hainse öyle başıbozuk bitirir anlatısını. Okuyucu kırgın ama hayran kapatır kitabın kapağını. -Babanızın adına Cihangir'de kurduğunuz müze için neler söylemek isterdiniz? Örneğin bu müzeye genelde kimler gelip gidiyor, müzeye nasıl bir önem addediyorlar? -Müzeyi 2000 yılında açtım. Ailenin ve dostlarının hep düşündeydi. Ama imkanlar elvermediği, hiçbir kurumun niyetlenmediği içinde ölümünden tam otuz yıl sonra burayı açabildim. Orhan Kemal zaten yaşıyordu, bu müze onun yaşadığının bir kanıtıdır. Her kesimden, her yaştan ve her ülkeden ziyaretçi geliyor. Müzemizi edebiyat müzeleri içinde çok önemli buluyorlar. Bu da Türkiye için gurur verici bir duygu. Belirtmeliyim ki, bir halk yazarına yakışır şekilde müzemize de giriş ücretsizdir. Müzeyle birlikte kitap satış yerimiz ve İkbal Kahvesi de faaliyette. Müzeye gelirken Orhan Kemal'e gelirsiniz, giderken onunla kol kola çıkarsınız. Kendisi sıcak bir insandı, sanırım müzesi de aynı duyguyu veriyor. Zaman zaman beni tanımadan soruyorlar, Siz görevli misiniz? Cevap veriyorum, Müzenin bekçisiyim!. Orhan Kemal Müzesi'nin bekçiliğini, pek çok şatafatlı unvana tercih ederim. Ne güzel şeydir biliyor musunuz, Orhan Kemal Müzesi'nin bekçisiyim, demek. -Işık bey, söyleşi için teşekkür ediyorum. -Ben de size ve Ayna İnsan Dergisi'ne Teşekkür ediyorum. İstanbul doğumlu. Edebiyat alanında, kitap eleştiri, analiz, deneme yazıları yazıyor. Ayna İnsan Kültür ve Edebiyat Dergisi'nin İmtiyaz Sahibi ve Genel Yayın Yönetmenliğini yaptı. Halen serbest düzeltmenlik ve editoryal çalışmalar yapıyor. Star Gazetesi, Yeni Şafak Gazetesi, Karar Gazetesi, Hece Edebiyat Dergisi, İtibar, Şiar, MOCCA Dergisi, Edebistan'da aktif olarak çalışmalarını sürdürmektedir. Yazarın spesifik portre çalışmaları da bulunmaktadır.


Son zamanlarda üretkenliğini artıran ve üç kitabı kısa aralıklarla okuyucuya ulaştıran Osman Alagöz'le bir söyleşi gerçekleştirdik. Yazarı ve eserlerini daha yakından tanımanızı sağlayacağını düşündüğümüz söyleşiyi sizlerle paylaşıyoruz. -Unutma Beni, Osmanlı Sırlı Dünya ve Sürpriz Golcü adlı kitaplarınızı nerdeyse birden yayımladınız. Bir yazarın birkaç kitabı yakın zamanda yayımlamasını nasıl buluyorsunuz? Okur bu durumu nasıl karşılıyor? -İşin doğrusu ben de böyle olsun istemezdim. Ama ne yapsak boş, her kitap kendi kaderini yaşıyor. Yazılma zamanları farklı farklı. Unutma Beni, yayınevine çok önce gönderildi. Yayınlanma sırasını beklemeye durdu. Yayınevinin de haliyle bir yayın politikası var. Osmanlı Sırlı Dünya daha sonra yazıldı. Araştırma dahil yaklaşık sekiz ayda bitti. Olacak ya, iki kitap da kargodan aynı gün elime ulaştı. Ben de bu hale sadece tebessüm ettim. Sürpriz Gölcü'ye gelince, o zaten çocukluğumun bana hediyesiydi. Yazmak zor olmadı. Bir içim su gibi. -Tarihten beslenen bir yazarsınız. Kitaplarınızdan bazıları doğrudan tarihi hikayelerden oluşuyor. Bir yazar için tarihin önemi nedir? -Tarihin gizemli dünyası sonradan gelenler için her zaman bir merak unsuru olmuştur. Geçmişe uzanmanın, ya da maziyi yanı başımıza getirmenin ayrı bir kışkırtıcılığı var. Çoklar gibi biz de o kışkırtıcılığa belki bir manada cazibeye kapıldık diyebiliriz. Fakat burada söylenmesi gereken bir şey var ki, nedense tarihte bir türlü objektiflik yakalanamıyor. Kısır tartışmalar arasında sürüp giden bir tarih algısı var. Herkes kendi açtığı pencereden bakıyor tarihe. Belki de olması gereken budur. Ama rahatsız edici bir tarafı var gibi geliyor bana. Hal böyle olunca bizim de akıl, kalp ve vicdan ekseni etrafında karınca kararınca dünden bu güne yansıtacağımız şeyler oluyor. Bilinmesini istediğimiz, diri kılınmasını arzuladığımız şeyler. İşte onları yazmaya çalıştık. Yazarken gördüm ki, tarih keşfedilmeyi bekleyen gizli hazineler sandığı. Belki bir bohça. Çöz çöz, yeni şeyler çıkıyor karşına. Keşfedilenlerin her biri bir roman bir hikaye konusu. İnsan da geçmişle gelecek arasında bir an'ı yaşıyorsa, tarih de iyi bir malzeme oluyor o zaman yazar için. Ömer Seyfettin bu durumu iyi değerlendirenlerden mesela. -Sürpriz Golcü adlı kitabınızla günümüzün popüler konularından biri olan futbola yöneldiniz. Anadolu'nun bir köyünden başlıyor hikaye, İstanbul'da bitiyor. Bu kitabın hikayesi nedir, devamı gelecek mi, çocuklar futbolla ilgili bir kitaba futbola duydukları ilgiyi gösterdiler mi? -Yayınevinden edindiğim bilgilere göre kitaba ilgi var. İşin doğrusu bu kitap benim için de sürpriz oldu. Ansızın gelen bir fikirdi. Editörüm Said Türkoğlu'nun kışkırtmasıyla yazıldı. Bir sabah Üsküdar Kızkulesi sahilinde karar verilmiş bir kitap. Diyeceksiniz yahu, o romantik ortamda da böyle bir kitabın yazılma fikri nasıl gelir insanın aklına? Geldi işte, ötesini sormayın. Kendi çocuklarımın futbola olan ilgisi, ki hemen her erkek çocukta olur, bu kitabı yazmamda etkili oldu. Güle oyna onlarla beraber oluşturduk. Onlar da heyecanlandılar. Bana fikir verdiler. Ben şu oyuncu olayım sen şu ol gibilerinden bir eğlenceye dönüştürerek tatlı bir süreç yaşadık. İlk büyük oğluma okuttum. Fikirlerini aldım. Sonra düzeltmeler yaptım. Aslına bakarsak yer yer kendi çocukluğumdan da izler taşıyordu. Köyde geçirdiğim günler mesela, güzel günlerdi benim için. Dopdolu, cıvıl cıvıl, tabiatla iç içe. Ve serin yaz ikindilerinin vazgeçilmezi futbol maçlarımız. Köyler arası maçlar. İçimdeki çocuk kendini ifade etmeye çalıştı her halde. - kitabınızı çocuklar için yazdınız. Çocuklar için yazmak nasıl bir duygu? Geçişte bir zorlanma oldu mu? Çocuklar için yazmaya devam edecek misiniz? -Benim için farklı bir deneyim oldu. Az önce de ifade ettiğim gibi, kendi çocuklarımla aramda bir vasıta oldu. Çocuklarım bu kitapla birlikte benim yazarlığımı daha bir kabullendiler. Daha bir yakından gördüler. Kitabın çıkmasını dört gözle beklediler. Yapılacak çizimleri merak ettiler. Büyükler için yazılan kitaplardan sonra çocuklar için yazmak beni pek zorlamadı. Daha sade bir üslupla ve bir de merak ve akıcılığı yakalayabildiğinizde problem olmuyor. Ya da ben öyle zannediyorum. Bundan sonra çocuklar için yazıp yazmayacağım meselesine gelince, o kapı benim için her zaman açık kalacak gibi görünüyor. Her an her şey olabilir. Ama benim için çok önemli olan hikayeden taviz vermeden tabi. -Bildiğim kadarıyla yeni kitabınız Piri Reis ile ilgili. Bu kitabınızın içeriğinden söz eder misiniz? -Piri Reis'in o meşhur haritasının çiziminin 500. yıl dönümündeyiz. Bu vesileyle haritaya dikkat çekmek için uzun hikaye tarzında bir çalışmamız oldu. Haritanın yazıldığı dönem, haritanın özellikleri ve Piri Reis hakkında bazı bilgileri içeren polisiye tarzında bir eser ortaya çıktı. Amcası Kemal Reis'in ölümünden sonra Gelibolu'ya dönen Piri Reis, bir süre orda kalır. Bu zaman zarfında hem notlarını gözden geçirir hem haritayı çizer. Adeta Piri Reis'le beraber çizdik haritayı. Ya da o çizdi, ben kapı aralığından baktım. İşte öyle bir eser... -Bir Leyla Düşlemesi deneme türünde bir kitabınızdı ama sonradan hep hikaye ile ilgilenmek? -Evet deneme çok sevdiğim bir türdür. Hala da zevkle okurum. Fakat zaman içerisinde gördüm ki hikayelerle kendimi daha rahat ve daha hızlı ifade edebileceğim. O yüzden hikayeye yöneldim. Benim hikayelerimde yer yer bir deneme tadı hissedilir. İyi de bir deneme okuru olmaya özen gösteririm. Deneme olsun şiir olsun, has edebiyatın önemli damarlarındandır ama günümüzde ne yazık ki roman ve hikaye karşısında birkaç adım geride kaldılar. -Yağmur ve Sızıntı dergisinin yazarı olarak tanıdık sizi. Merkezi edebiyat dergilerinde pek görünmediniz. Bunu neye bağlıyorsunuz? -Yağmur ve Sızıntı'da evvel görünür olmamız biraz da kişisel dostluklara bağlı. Benim ilk yazım üniversite yıllarında Sızıntı'da yayımlandı. Zaman içerisinde edebiyat dünyasını da tanımaya başladık. Belki uzaktan uzağa sevdik. Arada sırada Hece Öykü'de yayımladığım çalışmalar oldu. Yedi İklim'de şöyle bir görünüp kaybolduk... Bundan sonrası nasıl olur bilemiyorum. Belki zaman içerisinde az da olsa başka yerlerde görünme olabilir. -Şu sıralar sizi daha üretken görüyoruz. Yazarın üretkenliği neye bağlıdır? Edebiyatı hayatınızın olmazsa olmaz bir parçası olarak görmeye başladığınızda zannediyorum üretkenlik de ardından geliyor. Ciddi bir yoğunlaşma oluyor bazı zamanlar. Sosyal hayatın dışına çıkıyorsunuz. Belki antisosyal görülüyorsunuz. Edebiyatın iklimine girip diğer iklimlerden diğer libaslardan sıyrılıyorsunuz. İhtimal ben de şu birkaç yılda benzer duyguları sıkça yaşadım. Dış dünyadan olabildiğince soyutlanarak okumaya ve yazmaya yöneldim. Rabbimin de lutfu olunca eserler kendini yazdırmış oldu. Biz ne kadar plan yaparsak yapalım tutmuyor bazen. Bizim istediğimiz değil de kaderin hakkımızda biçtiği oluyor. Bizler cüzi irademizle işin içindeyiz ancak. Ben bunu son zamanlarda yaşadım. Onun için diyorum ki, hikmeti anlamaya çalışıp susmaktır en iyisi. -Bir denemeci olarak hayata ve olaylara bakışınız ile hikayeci olarak bakışınız arasında bir fark var mıdır? Kendinizi daha çok denemeci mi yoksa hikayeci olarak mı görüyorsunuz? -Evvelinde denemeci olarak görüyordum da artık hikayeci olarak daha baskın görüyorum. Evet olaylara bakışınız değişiyor. Sadece düşünce eksenli değil işin içine bir de kurguyu katıyorsunuz. Malum, bazen hayatın gerçeğiyle hikayenin gerçeği birbiriyle örtüşmüyor. Bu farkı da dikkate alarak kendime bir algı geliştirdiğimi düşünüyorum. Kafamda hayaller, hadiseler, ihtimaller, neden sonuçlar dolaşıp duruyor. Bir yığın kurgu bir yığın sonuç... Yani anlayacağınız hikayelerle yaşıyorum. Yazılmaya beni ikna edebilen, ete kemiğe bürünüp hikaye diye gün yüzüne çıkıyor. -Unutma Beni son hikaye kitabınız. Bu kitapla vermek istediğiniz özel mesaj nedir? Okurun unutmasını istemediğiniz nedir? -Akıp giden zamanın içinde -ki bazen düşünmeye, hayal kurmaya, güzel şeyler söylemeye bile vaktimiz olmuyor- bir an durup hatırlamamız gereken ne çok şey varmış diye düşünmemiz gerektiğini düşünüyorum. Farkına varamadığımız ya da kıymetini bilemediğimiz şeylerin farkına varmayı, kıymetini bilmeyi hikayelerle hatırlatmak istedim. Öylesine çok şey var ki unutulmaması gereken. Vefa, aşk, fedakarlık, sağlık, dostluklar, çekilen sıkıntılar, verilen nimetler... -Osmanlı, günümüz okurunun ilgisini çeken bir dünya. Siz de Osmanlı - Sırlı Dünya adlı kitabınızla bu dünyaya yöneldiniz. Okur bu kitapta Osmanlı'nın hangi sırlarına ulaşabilecek? -Elimden geldiğince kılcallara inmeye çalıştım. Yani bir bakıma mikro tarihçilik yapmaya gayret ettim. Bunda ne kadar muvaffak oldum bilemeyeceğim. Mesela bazılarının kendince karakterize ettiği Hürrem'den farklı bir Hürrem Sultan var benim kitabımda. Ve Kanuni'nin sevgili kızı Mihrimah Sultan'ın hayırseverliği... Çoklarının her fırsatta eleştiri oklarına tuttuğu Kösem Sultan'ın unutulan, belki unutturulmak istenen özellikleri var. Tılsımlı gömleklerin sırrına az da olsa ayna tutmaya çalıştım. Cariyelerin azad edilme hakkı olarak bilinen çerağ hakkının ne olduğunu hikayenin imkanlarıyla vermeye çalıştım. Anıların izinde Harem'in ne olduğuna değinmek istedim. Bir padişah cenazesi nasıl olur, yeni padişahı neler bekler, o kısacık zaman diliminde teneşirle taht arasında neler yaşanır? Daha buna benzer bir yığın şey sayabiliriz. -Osmanlı dünyasından devşirdiklerinizden yeni bir kitap gelecek mi? -Hep aynı yerde durmak istemiyorum. Bir yazar için tehlike gibi geliyor bana. Tarihe eğilmiş olsam da çok farklı yönlerden eğildiğimi düşünüyorum. Kadın kahramanlar, çocuk kahramanlar ve şimdi de Osmanlı. Ama yine de her şeye rağmen Osmanlı üzerine bir şeyler yazmayacağım diyemem. Bazen çok farklı duygular gelip yazmaya zorlayabiliyor. Kapıyı yine de açık bırakıyorum. Yer yer aklıma yeni projeler gelmiyor değil ama dedim ya hep orada kalmaktan korkuyorum. Yoksa şu an bile aklımda birkaç çok güzel proje var. Kaleme de nefes aldırmak lazım biraz, farklı iklimlerde dolaştırarak. -Milli Mücadelede Kınalı Eller adlı kitabınız epey bir okura ulaştı. Okurlarınızdan bir enerji alabildiniz mi? Kitaplarınızın yankısı size ulaşabiliyor mu, yoksa sağır bir okur kitlesinden siz de yakınıyor musunuz? -Evet Milli Mücadelede Kınalı Eller, çok farklı bir kitap oldu. Yayınevimin de ciddi desteğiyle çok geniş bir okur kitlesine ulaştı. Hala da okunmaya devam etmekte. Alanında ilk olmasının da herhalde bunda etkisi var. Okurlardan çok güzel değerlendirmeler alıyorum. Beni o kitapla tanıyan birçok okurum oldu. O hikayelerden ders kitabına giren oldu. Öğretmenler özellikle sahip çıktılar kitaba. Okullarda öğrencilerine okutup sınav yaptığını söyleyen öğretmenler oldu. Sağ olsunlar. Ne kadar teşekkür etsem az. Bu bağlamda uygun zaman ve zemin olursa okurlarımız duygu düşüncelerini bize iletiyorlar.


Galiba kendimizi ifadeye yatkın olduğunuz tür gelip bizi buluyor. Yatkınlık dediğimiz nedir? İlgilerimiz, mizacımız, becerilerimiz, yeteneklerimiz, çabamız, içinde bulunduğumuz doğal ortamın bizi yönlendirmesi, hepsi yatkınlığa dahil. Üniversite öğrencisi iken yazmaya başladım. Küçük gözlemler. Okuduklarınızdan zihninizde kalan tortular. Kendi içinizde bir süre dönüp durduktan sonra bir şekle giriyor, görünür olmak istiyor. Kendi açımdan deneme diye ayrı bir tür yok. Zaman içinde zihnimde oluşan sorular var. Bunlara cevap bulmak ya da kendi sorularıma ürettiğim cevaplar için yazıyorum. Deneme için eğer bir sıfat koyacaksak, düşünceye sağladığı esneklik, çağrışıma açıklık, mutlaka kesin sonuçlara vurgu yapmak zorunluluğunun olmayışını söyleyebilirim. Tutarlılık yazarın zihnindedir, yazarın farklı yazılarını okuduğunuzda bu izleği görürüsünüz. Çağdaş bilimsel yazının bir takım standartları var. Ne var ki akademik standartlar tek başına çok da tefekküre açık değil. Çağrışımlara oldukça kapalı. Oysa sadece psikoloji, sosyoloji, edebiyat gibi sosyal bilimlerde değil, fizik ve biyoloji gibi teknik alanlarda da öncü kişilere ve çalışmalara baktığımızda bunların sınırları zorlayan, standartları yeniden belirleyen kişiler ve çalışmalar olduğunu görmekteyiz. Hangi alanda olursa olsun has düşünürler sınırları yoklayan kişilerdir. Düşüncede sınırlar tefekkürle, sanatsal kavrayışla, şiirle iç içedir. Eskilerin her tür eserinde araya şiir girmesi tesadüf değildir, sözün sınırı oraya dayanmıştır. Elmalılı Hamdi Yazır'ın tefsirinde örneğin, coşkunluğun arttığı yerde şiir girer araya. Bazıları başkalarından alıntı, çoğu da belirtmeye gerek duymaksızın müfessirin kendi dizeleridir. Yazma sürecindeki bu yüksek esneklik ve türler arasındaki hızlı geçişlilik hem yazarın yetişme tarzı hem de özgüveni ile ilgilidir. Zihnimde her zaman bir takım temel sorular, temel izlekler var. Yazılar doğal olarak bu sorular ve izlekler çerçevesinde oluşuyor. Aynı sorunsalla ilgili yazılar farklı zamanlarda orta çıkabiliyor. Kitaplaşırken ilgililiklerine göre bir araya geliyorlar. Biraz da hayıflanarak belirteyim ki, bir kitap planlayıp yazmayı denemedim. Kısmet. Düşünmek, her anlamda canlılık belirtisi. Olup bitenleri değerlendirme konusunda zihnimizi durdurmamız mümkün değil. Düşünce üretmek, tefekkür süreci, yeni karşılaştığımız sorulara, sahip olduğumuz birikime dayanarak cevaplar üretmek, olgu ve olaylar arasında ilişkiler kurmaktır. Zihin dünyamızda olup bitenleri belki daha tam olgunlaşmadan yakın dostlarımızla paylaşırız. Sohbet biraz da sesli düşünme sürecidir. Konuştukça problem şekillenir, ardına dümeniz gereken sorular netleşir. Bir yıldan artık süredir küresel bir salgın yaşıyoruz. Rasyonel veriler ve bilimsel bakış açısı ile bunun birçok açıklaması var. Kopmlo teorilerinin bile rasyonel bir dayanağı bulunabilir. Fakat bir de işin sezgi yanı var. Ki sezgi de düşünmenin bir parçasıdır. Amerika ve İngiltere'nin başını çektiği koalisyon güçlerinin müdahalesiyle tetiklenen olaylarda Irak'ta bir milyona civarında insan öldürüldü. Şimdi yarım milyondan fazlası Amerika'da olmak üzere koalisyon ülkelerinde bir milyona yakın insan öldü. Bu iki olay arasında görünüşte hiçbir bağlantı yoktur. Şiir ve hikaye hakkında yazdınız, bir edebi metin hakkında yazarken neyi önemsiyor, nelere dikkat ediyorsunuz? Hakkında yazı yazdığım şairler yol göstericilik veya yol arkadaşlığı yanıyla benim için öznel değeri olan kimseler. Seçtiğim şairlere bakarken beni yönlendiren başat duygu benim için değerli olanı kayda geçirmek. Elbet benim için değerli olan bütün şairler hakkında yazamadım, ancak yazabildiklerim bu çerçevededir. Hikaye ya da öykü yazıları da öyle başladı. Daha sonra Türk hikayesini tarihi gelişimi içinde görmek istedim. Ahmet Mithat Efendi, Ömer Seyfettin, Memduh Şevket Esendal, Sait Faik incelemeleri bu çerçevede ortaya çıktı. Gezmek benim için bir öğrenme ve kavrayış fırsatı. Şehirlere ve toplumlara bakarken öne çıkan birkaç boyut var. Birincisi ilgili yerin tarihi süreçteki konumu. Bunun için kaynaklara bakmak gerekiyor. Ben de öyle yapmaya çalışıyorum. İkincisi her türden maddi yapılar. Maddi yapılar toplumun hayata bakışına dair çok fazla hatırayı içinde barındırıyor. Okumakla öğrenmek mümkün olsa da bu bilgi de ancak görmekle, dokunmakla tamamlanabiliyor. Bir de toplumların dinamik yanı var. Yaşayan, yenilenen yanı. Bunu da o toplumun içine karışarak, şehirlerin sokaklarında gezerek hissetmek mümkün. Ben de öyle yapmaya çalışıyorum. Yazı, bütün bu ilgilerin toplamı olarak ortaya çıkan bir sonuç. Bir yandan yeni eserler. Ebubekir Eroğlu'nun Sevap Defteri yeniden yayımlandı. Eroğlu'nun eserlerinde az sayıda bulabileceğimiz bütünsel bir bakış var. Yüzyıllık zaman dilimleri bir paragrafta buluşabiliyor. Modern Türk Şiirinin Doğası ve Geçmişin İçindeki Geçmiş bunun sahih örnekleri. Sevap Defteri, bizim açımızdan içeriden bir bakış. Yine şiir üzerinden hayatı kavrama. Ama bu defa bakış hayatın biraz daha ötesine ulaşıyor. Cemal Şakar'ın bütün yazdıklarını kitaplaşmadan okuyorum. Şakar, yazma yöntemi üzerinde sürekli yenilik yapan bir yazar. O nedenle her kitabı okuyucuyu şaşırtıyor. Son hikaye toplamı Utanç da öyle. Utanç, yaşadığımız dönemin soyut bir belgesi adeta. Eminim ki bundan sonra şekillenecek öykü toplamında farklı yöntem ve tekniklerle karşılaşacağız. Mustafa Kirenci, kendisinden beklenen eseri nihayet yayımladı: Sabah Yıldızı. Sabah Yıldızı bundan böyle Sezai Karakoç hakkında araştırma yapmak isteyenler için eşsiz bir kaynak. Biyografi, Sezai Karakoç'un yazıların ilk yayımlandığı yerler, Sezai Karakoç hakkında yazılanlar. Ben özellikle Sezai Karakoç'un Çağı ve Çağdaşları başlığı altında yazılanlara dikkat çekmek isterim. Kirenci, Sezai Karakoç'un ortaya çıktığı dönemi etkileyen ve onunla çağdaş olan kilit nitelikteki düşünür ve sanatçıları büyük bir vukufiyetle tasvir etmiş. Bir yandan kadim konulara yeniden bakış. Bir süredir yeniden peygamberlerle ilgili okumalar yapıyorum. Her yeniden bakış yeni bir duyarlılığı canlandırıyor. Fusus'ul Hikem, Yitik Cennet, Hızırla Kırk Saat; inanç, düşünce ve edebiyat açısından büyük eserler. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.