Şengül Gülbahçe ile küçük kızlarımız, Ayşe ve Hümeyra'yı da yanımıza alarak Hasan Aycın Ağabey'e bir bahar çıkarması yaptık. Bereketli güzel bir sohbet gerçekleştirdik. Önemli Şark Klasiklerinden biri olan Lemeat'ında Fahruddin-i Iraki, anlatır anlatır ve sonra : Bir çiğ taneciği cesametine bile sahip değilken, yedi derya ile boğuşmaktasın. Sahibi selamet ne yanda, ne zaman ona yüzünü tutsan binbir dalgadan biri seni kapıp yine deryalara gark ediyor der. Varlığın ana hikayesi sayılması gereken varoluş hikayesinin içinde insanlığın hikayesi, insanlığın hikayesinde kendi hikayemiz neye tekabül eder... Sonuçta damlanın hikayesi de deryanın hikayesidir. Damla dediğimiz bir deryadır. Siz bu bağlamda mı sordunuz bilmiyorum, ama ilk aklıma gelenler bunlar. Sohbetin devamında yine bu konuda konuşabiliriz. Asa albümlerimden birinin de adı aynı zamanda. Şibli'den bir epigrafla başlıyor o albüm: Asamı çeken niyazımdır. Niyaz, malum dua yakarış. Asa ne peki? En azından Şibli'nin asam dediği ne? Şunu anlıyoruz. Şibli bir yolda, yolda yolcu, bir tek dayanağı var asası; onu da niyazı çekiyor... Şimdi, ben de dünya hayatını bir yolculuğa benzetiyorum. Benim benzetmemle kaim bir şey de değil; hep öyle benzetilegelmiş. Müslüman bu dünyada yolcuya benzetilmiş. Yolcuyuz yani... Yolda önümüze çıkan edindiklerimiz var, farkına vardıklarımız var, kendimizde hazır bulduklarımız var. Ama yol onların yolu değil. Onlar bizden ayrı değil ama yol bizim yolumuz. Çizgi benim için böyle bir şey işte, bir nevi asa... Kah ona yaslanıyorum, kah onunla korunuyorum. Ama yol benim yolum, asanın değil. Ayrıca şu da bir gerçek, karikatür Batı medeniyetinin, Batı kültürünün ürünü. Bense Batılı değilim. Numara yapmadan ifade etmem gerekir ki Müslümanım ve de karikatür çiziyorum. Karikatür Batı'da neşvünema bulmuştur. Ben onu bir Fransız gibi, bir ecnebi gibi çizemem. Bu ilişkide, karikatürle ilişkimde bir dönüşümün gerçekleşmesi gerekir. Bu kaçınılamaz bir durumdur. Ya o beni dönüştürüp değiştirir, ya da ben onu dönüştürürüm. Onu kendimden, kendi değerlerimden kılmaya, kendi yolumda bana yardımcı olması konusunda bir asa gibi dayanağım olmasına, hatta yeri geldiğinde onunla korunabileceğim bir asam olmasına bakarım. Bunu isterim. Bunu beklerim. Yolculuğumuz sınavımızdır. Sınav, yaşarken ne varsa onlarla yüzleşmektir bir bakıma. Şimdi aklıma başka bir şey geldi. Sahipkıran 'da bir sahne var. Yeryüzünün en kudretlisi Alem Sultanı Keykubat'tır. Bezginlik, usanç ve yorgunluk günlerini yaşıyor. Yeryüzünde iştahını kabartan hiçbir yer kalmamış, her yeri fethetmiş. Çok cansıkıcı bir durum bu onun için. İşte o günlerinde bir hayalin, bir düşün peşine düşüyor. Bir şehir kurmak istiyor. Önce kendi düşünde inşa ediyor onu. Şehirler şehri olsun istiyor. Kıyamete kadar kimse onun gibisini yapmasın, yapamasın, dillere destan olsun... Bu arzusunu emri altındaki sultanlara açıyor. Her şey onun kafasının içinde. Başkaları bilmiyor nasıl bir şey olduğunu. O şehri inşa edeceği köşeyi arıyor maiyetiyle köşe-bucak yeryüzünde. Ve Dicle kenarında bir yer buluyorlar. Hakim bir noktaya çıkıyorlar. Oradan hayalindeki şehre bakıyor. Şehrin ortaya çıktığındaki haline bakıyor. Ama şehir ortada yok. Burda soralım, mimarla mimar olmayan insan arasındaki fark nedir? Mimar bir yapıyı hayal ediyor. Düşünüyor. En ince ayrıntısına kadar hesap ediyor. Sonra onu ortaya koyuyor. Görünür hale geldikten sonra, yani yapı ortaya çıktığında başkaları da görüyor. Şimdi sanatçı bence, damlayı görür. Damlayı herkes görür, bunda ne var ki. Ama sanatçı herkesin görmediğini de görür. Damladaki okyanusu görür. Okyanusta da damlayı görür. Herkesin baktığı yerde görülmesi gerekeni görür. Efendimiz Rabbim bana eşyanın hakikatini göster diye dua etmiştir. Sanatçı bakar ve görülmesi gerekeni görür. Görülmesi gereken ise farklı bir şey görmek değil, hakikati görmektir. Sanatçıların fırçayla, kalemle doğmasından söz edebilir miyiz? Peygamberler bile peygamber olarak doğduklarını bilemezler. Onlar bile ancak kendilerine peygamberlik görevi verildiğinde idrak edebilirlerken kimse peşinen böyle bir iddiada bulunamaz. Ben yaptım diye caka da satamaz. Ebubekir Şibli bir defasında da şöyle der: O beni bir kez anar mı ki diye, ben onu bir ömür anıyorum. Şimdi bizim bütün çabamız Allah'ın bize kulum demesi içindir. Mutlak olan Allah'tır. Onun yarattığı ne varsa yaratılmış olması itibariyle eksiktir. Kendi kendine var olması, kendini var etmesi muhaldir. Bu anlamıyla tam bir hiçtir. Allah'ın var etmesiyle var olabilmiştir. Öyleyse varolmuşlar zümresinden bir varlık olarak biz önce mevcudata bakıp canlı cansız varlık kardeşlerimizin idrakine varmalıyız, kendimizi bu idrakin sahibi kılmalıyız. O zaman şu çıkıyor; ben onlara yani canlı cansız varlıklara muhtacım. Ben taşa, toprağa, kuşa, buluta, suya, sıcağa, soğuğa, börtü böceğe.. muhtacım. Bunu idrak eden biri olarak da onların bana muhtaç olduğunu bilmek zorundayım. Bu bilmekliğim beni onlara karşı sorumlu tutuyor. Fakat konumum bu kadar. Ben bir varedici değilim. Varolmuşum. Elimden gelen nedir diye baktığım zaman şunu görmem lazım, elimden gelen bana yakışan olmak durumunda. Ben eksikli isem, elimden gelenin tamlığı eksiliğinde olmalı. Benim elimden hep eksik eser çıkmalı. Mükemmel olmayandan mükemmel eser çıkmaz. Sınırlı olandan sınırlı bir eser sudur eder. Başka bir şey olmaz. Yazacak, çizecek raddeye geldiğimiz zaman, vakti saati gelip de yazmaya çizmeye başladığımızda hakikaten yazıyormuşum 'hayretini' yaşamak durumundayız. Çünkü önceden yazmıyorduk. Yazageldiysek böyle bir noktadan, böyle aşamadan işte o hayretle söz edebiliriz. Başka türlü ne yaptığımızın farkında olmayabiliriz. Yapageldiklerimiz hep vardı. Kalbimizin farkında olmasak da o atmaya başladığı andan itibaren atıyor. Bir kez atmasa sonumuz olur. Nefes almaya başladığımız andan itibaren nefes alıyoruz. Bir kez almasak telef oluruz. Adına sanat dediğimiz, düşünce dediğimiz, ne dersek diyelim onları yeteneğiniz var ise, ancak ortaya koymaya başladıktan sonra farkedersiniz. O yetenek size Allah tarafından verilmiştir. Verilmemişse edebiyatçı da olamazsınız, sanatçı da olamazsınız. Ama bunu bir takım tecrübelerle, kendi kendimizi eğitmek ya da birilerinin bizi eğitmesiyle, bir takım eğitimlerle aşama aşama geliştiririz. Elimizde kalem vardı zaten. Elinizdeki kalem işe yaramaya başladıktan sonra onun bize Allah vergisi olduğundan bahsedebiliriz. Önceden farkında bile değildik. Bir adam otuz yaşında sanatçı oluyor, ressam, müzisyen.. oluyorsa 29 yaşında iken sanatla ilgili bir şey söyleyemez. Kim mani olabilir. Kimse mani olamaz ama karşılığı yoktur. Otuz yaşından sonra söylemeye başladığı zaman biz kıyaslarız. Astarını yüzüne denk getirmeye bakarız. Boyundan büyük laflar ediyor mu bakarız. Yani hak etmek gerekiyor. Ben işe bu tarafından bakıyorum. Ben hayatı Hasan Aycın olarak yaşıyorum, bu kesin. Kendimden ayrı bir karikatürist, bir sanatçı vs gibi değil. Sanatımı hayatımdan, hayatımdan da sanatımı ayırdığım yok. Ben böyle yapıyorum. Sanatımız bizim amellerimizdir. Elimizden ne geliyor ise, yazmak, çizmek, dilimizden ne çıkıyor ise aşağılık sözlerden dualara kadar bunların hepsi zayi olmaması gereken şeylerdir. Daha doğrusu biz bunların zayi olmadığını bilmek zorundayız. Allah kullarına iki melek tahsis etmiş. Bunlar her durumumuzu kaydediyor. Ne bir eksik ne bir fazla... Amel defteri dediğimiz defter böyle böyle oluşuyor. Ahirette elimize alıp okuyacağımız defterimiz... O zaman şunu demek gerekiyor. Ey insan eğer insan isen aklını başına topla hayatına ve yaptıklarına dikkat et. Sıralama şöyle oluştu. Sondan başlarsak; Bin Hüseyin, Sahipkıran, Esrarname, ondan önce Keloğlan masalları, ondan önce de Müşehedat... Müşehedat'la başladı bir anlamda yazma çabam. Yaşadıklarım, gördüklerim, dinlediklerim, bana anlatılmış olanlar, benim düşünebildiklerim vs... Bunları kayda geçeyim istedim. Keloğlan masallarının ilkinin önemi ayrıdır. Peşinden gelenleri sürükleyen odur. Billur Sürahi masalı... Billur Sürahi benim gözümde Müslüman olmam hasebiyle Müslüman bir gözle dünya hayatını konu eden, dünya hayatının ne anlama geldiğini anlatmaya çalıştığım bir masaldır. Ondan sonra yeni masallar yazmam için talepler oldu. Diğer dört masal birinci masalın açılımı oldu hasılı. Beşinci masalla faslı kapattım. Esrarname ise birinci masalın yani dünya hayatının bir masal roman biçiminde bir anlamda açılımı oldu. Bunlar kurgusal. Esrarname'den sonra Sahipkıran. Sahipkıran'nın bir ana hikayesi vardı. Bu ana hikaye, İslami destan geleneğinin ilk örneği sayılan Hamzaname Destanı'dır. Hiç basılmamış. Şifahi olarak anlatılagelmiş. El yazmaları var. Bendeki nüsha dedemden kalma. Ona nasıl geldi bilmiyorum. Allah'ın bir lütfu olarak bana ulaşıyor işte. Yüzlerce yıllık bir defter. Kim yazmış, kim toparlamış... Belki, destandaki kahramanların isimlerine, eşyalara, objelere.. bakarak uzmanlarca ait olduğu zaman bulunabilir, bilinebilir... Osmanlıca metinlerde şunu gördüm ilk zamanlarda, el yazması ise elinize aldığınızda zorlanıyorsunuz önce. İlk sayfaları geçtikten sonra kolay okunur oluyor. Benim hayatımda hep böyle oldu. Sonlara doğru birkaç sayfa eksilmiş ama sonradan o sayfalar tamamlanmış. Ana nüshadan bakınca ayrılıyor zaten, hemen fark ediliyor. Çok pratik hareketli bir el yazısı. Ben onu bu günkü akide dilimizi merkeze alarak inandığımız gibi, ayıklanması gereken yerlerini ayıklayarak, tekrarlarından arındırarak, ıslah edilmesi gereken yerleri ıslah ederek, eklenmesi gereken yerleri ekleyerek yeniden yazdım... Bir anlamda yeniden kurguladım. Çalışma esnasında ana hikaye bana daha çok geçmişin eşyaları, objeleri, giysiler konusunda, isimler, yeryüzünün o günkü konumuyla ilgili çok büyük katkı sağladı. Romanlarımda olsun, diğer çalışmalarımda olsun bir planım olmaz. Ön çalışmam olmaz. Bismillah deyip başlarım, nereye varırsa oraya gider. Sahipkıran öyle oldu. Bin Hüseyin de öyle oldu. Sahipkıran'a benzer onun da bir hikayesi var. Battalgazi Destanı'ndan yola çıkılarak yapılmış bir çalışma. Sonuçta mantık olarak Hamzaname amca Hamza'nın üstünden kahramanlık destanı ise, Hz. Ali Cenkleri de yeğen olan, Ehli Beytin İmamı olan, Hz. Ali'den esinlenilerek anlatılan bir destandır. Onların siyerleri değil. Onlar üstünden anlatılan kahramanlık hikayeleri... Üzerinde çalıştığım son eserim Aşkname var şimdi. Adı Münteha namı diğer Aşkname. Sahipkıran, Hamzaname ve Münteha bir üçleme gibi olacak. Sahipkıran bidayetten başlayan, varlık ötesinden varoluşun öncesinden başlayan İslam'ın zuhur alametlerinin ortaya çıktığı vakte kadar yeryüzü serüvenini özetleyen bir roman. Bin Hüseyin, Sahipkıran'ın son bulduğu dönemden başlayıp Anadolu coğrafyasının İslamlaşmasını konu edinen bir roman. Münteha ise kendi günümüze gelen ve bir bakıma kendimizi anlatan bir çalışma olsun istiyorum. 1971 Reşadiye Tokat doğumlu yazar Lise ve Üniversiteyi İstanbul'da bitirdi. Kısa süre muhabirlik ve öğretmenlik yaptı. Bağcılar ve Bahçelievler Kültür Mdlüklerinde görev aldı. Pamuk Şekeri Çocuk Dergisi'nin genel yayın yönetmenliğini yaptı. Edebistan Sitesi'nin söyleşi editörlüğünü bir süre sürdüren yazar İstanbul Yazarlar Birliği Yönetim Kurulu üyeliğinde bulundu.


Hasan Aycın'ın Çizgizar adlı sergisi Cemal Reşit Rey Konser Salonu'nda törenle açıldı. Hasan Aycın'ın da yer aldığı törende sanatçının dostları, arkadaşları, tanıdıkları büyük bir kalabalıkla katıldı. Törende Mustafa Aycın, Ömer Lekesiz ve İhsan Kabil sanatçının hayatı, çizgi anlayışı konusunda birer konuşma yaptılar. 164 Çizgiden oluşan sergi 31 Ocak 2009 tarihine kadar açık olacak. Bu hafta Cemal Reşit Rey de bir sergi açıldı: 30. Sanat yılında Hasan Aycın ve Karikatür Sergisi Çizgizar. Bu, Hasan Aycın ın 30. sanat yılı doğrultusunda gerçekleştirilen bir etkinlikti. Umarım tek etkinlik olarak yetim kalmaz. Aycın belgeseliyle, tanıtıcı konuşmalarıyla, açılan sergisiyle-eksiklerine rağmen- anlamlı bir etkinlik. Serginin açılışına düşünce ve edebiyat dünyası başta olmak üzere pek çok kişi katıldı. Aycın ın çizgi sanatı dalındaki çalışmalarını amatörce izleyenler bu vesile ile bir kez daha bir araya gelme olanağı buldular. Sergi açılışına katılan konuşmacılardan biri de eleştirmen Ömer Lekesiz di. Lekesiz sergide yaptığı kısa ve özlü bir konuşmayla Aycın ın sanat ve hayat dünyasını çerçeveledi. Lekesiz in yapıtları arasında Hasan Aycın ın çizgi dünyasını inceleyen bir çalışmasının olduğunu da hatırl amak gerekiyor: Hasan Aycın Çizgilerinden Örneklerle Çizgi Sanatında Dil ve Mesaj ( 2. Baskı Hece Yayınları, 2003) Bu çalışma Lekesiz in diğer kitapları gibi, üzerinde durulması gereken çalışmalardan birisi. Ömer Lekesiz, Hasan Aycın çizgilerini merkeze alarak yaptığı bu çalışmada, bir yandan çizgi sanatına ilişkin kuramsal bir çerçeve oluşturmayı deniyor, öte yandan kimi imge ve simgelerin de İslami karşılıklarını veriyor. O nun çizginin anlamlandırılması, çözümlenmesine ilişkin çabaları, kılı kırk yararcasına, sabırla oluşturulmuş birikimin, olabildiğince samimi bir tavırla ifadesidir hakçası. Özellikle bizim koşullarımızda, görsel okuma eksikliğinden dolayı yeterli sayıda okuyucuya ulaşmayacak olması, onun söyleşiyle de olsa üzerinde durulmasını daha da önemli kılıyor. Bu çerçevede Ömer Lekesiz le Hasan Aycın ı ve çizgilerini konuştuk. -Karikatürle çizgi arasındaki fark nicel olmaktan çok nitel bir farktır. Ki bu fark plastik sanatları Antik Yunan la, Sümer le ya da Mısır la başlatmamıza göre de değişmez. Çünkü hangisine yönelirsek yönelelim bir mağara duvarına, kil ya da taş üstüne yapılan ilk modellemenin, figüratif çizimin veya konturlarla belirlenmiş bir gölgenin hayati / insani bir nedeni vardır. Örneğin Sikyonlu Butades in yaptığı ilk modelleme, kızının aşk acısını azaltma amacını taşır; uzaklara gitmiş olan sevgilinin mağara duvarına yansıyan yüz gölgesi hatırası ebedileştirilmek, varlığı somutlaştırılmak ve sanki hep "burada"ymış gibi kılınmak için konturlarla belirlenmiştir. Hasan Aycın ın öncelikle "lisanına hürmeten" çizgi kelimesini kullanması benim de taşıdığım aynı hürmetin bir sonucudur. "Hatt" yani "çizgi" İslam sanatlarının kullandığı ortak bir terimdir. Ayetlerin teker teker inişini hatırlatırcasına, onlarla "hüsn-ü hatt" olarak mekanlarımızı donatır, her bir yönde sanki yeni inmiş gibi okuruz ayetleri. Hal böyle olunca, karikatür gibi yabancı bir sözcüğü kullanmak yerine kendi kültürümüzün, dilimizin kelimesini kullanmak öncelikli bir tercih olmalıdır. Hasan Aycın bu tercihi yapmıştır; bize de onu izlemek düşmüştür. Konunun teknik boyutuna gelince: Çok fazla eğip bükmeye gerek yok; bizim konumuzun öznesi olan "çizgi" karikatürün kullandığı imkanları kullanmaktadır. Ancak, sadece İslam sanatı açısından değil, Akdeniz in doğusundaki figüratif sanatlar açısından baktığımızda konu farklı bir boyut kazanmakta ve tam burada "çizgi" tanımlaması özel bir nitelik ve nicelik yüklenmektedir. Karikatürün imkanları, hatt, bezeme, desen, nakış, minyatür gibi doğulu sanatlarla birleştirilerek kullanıldığında yepyeni bir söyleme ve eyleme tarzı ortaya çıkmaktadır. Karikatürün imkanından söz ediyorum, karikatürün kendisinden değil. Karikatürün kendisi kültürel olarak doğu sanatlarıyla bütünleşemez ancak onun imkanlarını kullanan çizgi sanatı bu şansa sahiptir. Hasan Aycın'ın çizgilerini bu anlamda bir yenilik saymak, onu bulunduğu noktadan alıp ideal noktaya taşımak gerekir. -Karikatür yığınların ortak dilini, bakışını, muhalefetini temsil eder. "Yığın"sa ya kahkaha ya da nara atanlar topluluğuna verilen bir isimdir. Ezelden bize intikal eden, son olarak da Şeyh Galip tarafından sınırları netleştirilen anlayış odur ki, sanat yığınlar için yapılmaz. Hasan Aycın ın çizgileri tam da bu nedenle gülmece dergilerindeki benzerlerinden ayrılır. Öncelikle onun derdi güldürmek değil, tebessüm ettirerek düşündürmek, deyim yerindeyse düşünmeye onu sevimli kılarak yöneltmektir. Düşünmek ve düşündürmek insanın görevidir; tebessüm etmek ise Nebevi bir tutumdur. Hasan Aycın a insana en yakışanı, Nebevi olana denk düşene izlemek düşmüştür. -Görmenin, İslami anlam ve terbiyesi, batılı anlayıştan çok farklıdır. Batılı anlayış görmekten "zahir" olanı kasteder. Ama İslami anlayışta gözle görmek sadece görüş biçimlerinden biridir. Hemen her duyu İslami anlamda bir görüşü ifade eder ve bunların hepsi "zahiri" olanı kadar muteberdir. Aynı fark düşünme konusu içinde geçerlidir. Biz düşünürüz yani fikrederiz ama aynı zamanda tecessüste, tefekkürde, tefehhümde de bulunuruz. Hasan Aycın in çizgilerini görürken, harama bakma konusunda menedilen ancak Allah ın işaretlerini anlamak için gerekli sayılan "iki gözüyle birlikte bakmak" esasını izlememiz gerekir. Bu esas sözünü ettiğim tüm bakışları zaten kendiliğinden peşinde sürüklemektedir. Benim Hasan Aycın ın çizgilerini anlamaya çalışma niyet ve eylemimin bir kitaba dönüşmüş olması, tümüyle batılı eğitimden geçmiş biri olarak İslami bakış ve düşme konusundaki çelişkilerimi öncelikle kendim için ortadan kaldırma çabasının bir sonucudur. Kitaptaki metinler yazılarak Hasan Aycın a sunulmuştur. Onun, söz konusu aynı çelişkileri taşıyanlara da ışık tutabileceği kanaatinden hareketle kitap olarak yayınlanmasına karar verilmiştir ki, kitap olarak yayınlanmasaydı da ne Hasan Aycın için ne de benim için değişen bir şey olmazdı sanırım. -Hangi kültürün şartlanmasıyla bakıyorsunuz; bakışınıza ve imgelere hangi kültürün penceresinden ışık düşürüyorsunuz bu öncelikle çok önemli. Evet görünen dünyanın dili hiçbir zaman yazılı dile çevrilemez. Biz bu çevrilememeyi iki şekilde anlarız: Öncelikle böyle bir eylem, işlem gerekli değildir çünkü görünenlerin dünyası bir tecelliler dünyasıdır; tecelliler ise sizi onun asıl sahibine, halk edicisine götürmekle yükümlü birer araçtır; bu anlamda her şey bir araç olduğuna göre onların araçlığını Sahibinin varlığından dolayı idrak etmek varken çevirisi ile uğraşmak gereksiz bir tutum olacaktır. Konunun diğer boyutu ise, imgelerin pornografiyi hatta giderek asıl yasak olan put ve putçuluğu beslemesidir. Bunun için Akdeniz in doğusundaki kültürlerde, özellikle de İslami kültürlerde imgeler somutlaştırılmaz bilakis imha edilir. Çok gerilere gitmeye gerek yok, Sezai Karakoç un şiirlerine bakınız örneğin. İslami düşüncesinin seyyaliyet mantığını ve başlangıç için gerekli olan imgelerin bitiş noktasında, bitiş noktasında gerekli olan imgelerin başlangıçta imha edilişini onun tüm şiirlerinde görebilirsiniz. Hal böyle olunca imhası gerekli olan şeyin çevirisiyle uğraşmak da kendiliğinden gereksizleşmez mi? -"Hayat / sanat; sanat / hayat" ikilemesini ilk kez Attar için kullanmıştım. Çünkü Attar ın, ağırlığınca altın teklif edenlere değil, bir çuval samanı verene satılmayı istemesi kölesi olduğu Moğol çerisine saçlarını yoldurmakla kalmamış, yine onun tarafından salt bu nedenle şehit edilmesi sonucunu getirmişti. Aslında Attar ın söylemek istediği, Nevruzi nin şu beyitinde söylemek istediği şeydi: "Ehl-i irfan olanın bil hatırı viran gerek." Ben Hasan Aycın ı Attar ın torunu olarak tanıdım, sevdim ve onun sanat çabasıyla Nevruzi nin sözüne tabi olduğunu gördüm. Divan edebiyatımızın en çok şiir yazan şairi "La edri"dir ve bizim tarihimizin en meşhur olanlarının mezar taşı yoktur. Müslüman için sanat da hayat da suya yazılandır; fenadan devşirilip, fenaya savrulandır. Ben de vurgulamadığımı sanırım bunun için vurgulamışımdır. -Ezanın okunduğu mekanlar, o ezana yürüyen insanlar, sadece ve sadece o ezanın sesini pekiştirmek için söylemiş ve yazmış olanlardır. -Birkaç gün önce, beni tüm sanatların alanında tutmak için özel gayret gösteren bir sevgili arkadaşımın ısrarıyla Nacer Khemir in Baba Aziz filmini izledim. Orada, bir ceylanın peşine düşüp çölde kaybolan prensin hikayesi de anlatılır. Ceylanı avlayayım derken kaderine avlanan prens aklını yitirmiş ve çöl ortasında bir su öbeğindeki suretine dalıp gitmiştir. Aslında anlatılan İslami bir hikayedir ancak Narkisoss un metaforu kullanılır. Bu nedenle, tasavvufun "İslam" kavramıyla sınırlı bir düşünme ve yaşama biçimi olduğunu sanıyorum. Sanki bizim İslam tasavvufu olarak adlandırmaya çalıştığımız düşüncenin sınırları İskenderiye den başlayıp, Japonya da bitiyor. Hasan Aycın ın bendeki genişlikte olmasa da yine geniş bir tasavvuf algısının olduğunu sanıyorum. Kurtuluşu için kuyudaki Hintli ye sarkıtılan ipin, onun tarafından yılan gibi oynatılışını içeren bir çizgisi aklıma geliverdiği için şimdi bunu söylüyorum. Daha net bir söyleyişle, Hasan Aycın ın da her doğulu sanatçı gibi bir ayağı İslam dairesine çakılı olarak, tüm dünyayı dolaştığını sanıyorum. Çizgilerinde çoğunlukla kullandığın su, kuş, balık, kayık, merdiven gibi simgelerinde buradan beslendiğini sanıyorum. -Mümkündür sanırım. Çünkü yedi yaşına kadar tarlada, dağda, bayırda tekrar alınmak üzere bırakıldığı dünyayı otuyla, çöpüyle, börtü böceğiyle şenlendirmek düşmüş kendisine. Zaman zaman bırakıldığı yerde unutulup, karanlıklara kalmış yine aynı şekilde siyahı, beyazı, ayı, yıldızı, samanyolunu inceden inceye ancak bu vesileyle keşfetmiş olmalı. -Her sanatçı kendi zamanının çocuğudur. Hasan Aycın ın yaşadığı coğrafyayı ve hadisatı doğal olarak kendi inancının penceresinden, perspektifinden görmüştür. Filistin başta olmak üzere bu coğrafyada kanayan her yerin önce onun mü min gönlünde kanaması ve sanatına yansıması kaçınılmaz bir sonuçtur. Yabancılaşma sorunumu var yoksa kendi kimliği ve anlayışıyla kendisi olma çabası mı var yeniden bakmak gerekir. Ben daha çok ikincisini doğru olacağını sanıyorum. Değişim Sünnetullahın bir gereğidir. Ancak yabancılaşma terketme, maddileşme, nefsini kurtarma niyet ve eyleminin bir sonucudur. Deyim yerindeyse bile isteye yabancılaşma kafirleşme, fasıklaşma niyetinin bir uzantısıdır. Hasan Aycın, hem Sünnetullah üzere bir değişmenin, hem de yabancılaşma olgusunun bu anlamda bir tanığıdır, sanatına yansıttıkları da tanıklıklarıdır. -İşin tekniğiyle ve evrenselliğiyle açıklanacak bir durumdur sanıyorum. -Naci el-Ali, meşhur müstearıyla Hanzala, Filistin özneli bir eylem ve çabanın içinde olmuş ve bu hal üzre şehadet şerbetini içmiştir. Hasan Aycın son tahlilde bir Osmanlı dır; onun Filistin i sadece işgal edilmiş kutsal beldemiz değildir, dünya coğrafyasında kanayan her yerdir. Bu nedenle Hasan Aycın ın çizgileri teknik açıdan Hanzala nın çizgileriyle benzeşir ama yüklendiği içerik ve mesaj düzeyinde onunkinden farklılaşır. -Ben dahil artık kimsenin söyleyecek bir sözünün olmamasına bağlıyorum bunu. Hasan Aycın albümlerini söylenecek doğru sözlere kapalı tutmaz bilakis o sözlerin muhataplarıyla buluşması için özel bir çaba gösterir sanıyorum. -Hasan Aycın ın sanat çabasının tümü içinde evet, özel olarak hayır. -Elzemdir derim elbette ama bir üzüntümü de bu vesileyle dile getirmeliyim: Bilim Sanat Vakfı geçen yıl vefakarlık gösterip Hasan Aycın üstüne bir oturum düzenledi. Orada benim dışımda İhsan Kabil ve nesir çalışmaları üstüne Sibel Eraslan konuştular. Çizgizar ın açlışında da sizinle birlikteydik, konuşmacıları siz gördünüz. Biz bir iki kişi konuşuyoruz başka kimse konuşamıyor kibriyle söylemiyorum bunu. Bir yazıyla, şiirle şöhret olmanın özendirildiği günlerdeyiz; ekranlarda lafla peynir gemisi yürütmenin maharet olduğunu sananlarımızın sayısı gün geçtikçe artıyor. Bu nedenle adlarına özel sayılar çıkarılabilecek bir sürü değer sessiz sedasız kenarda bekliyor. Süheyl Ünver, Peyami Gürel, Hasan Aycın... Siz bunlar üstüne yazabilecek babayiğitleri bulun ben hem tüm yazdıklarını yakmaya hem de yeni bir dergi çıkarmaya hazırım. -Geçmedi çünkü yukarıda da söylediğim gibi o çalışmayı ben kendim için yaptım. Ama düşünce dediğimiz şey su gibi, akması da sürer, mecra da değiştirir. O yazıları şimdi yazıyor olsaydım elbette daha farklı yazardım. Buna rağmen benim sözlüğümde "keşke" sözcüğü yer almadığı için, o kitabı layık olduğu rafta bırakıp, yenisini yazmayı tercih ederim. Yeni bir yol acana, sanat erbabına bir şey öğretene adam denir. Sanatçının sözünde istese de tam bir açıklık olamaz, çünkü o, Allah'tan aldığını, hayata yaymakla tekrar Allah'a sunandır. Sanat ilahi olana öykünen, ilahi olanı seçkinleştiren ve onun erişilmezliğini, benzersizliğini zikredendir. Allah'ın sözlerinde yüzde yüz bir açıklık olmadı ki, sanatla nasiplendirilenlerin sanatlarında açıklık olsun. Çünkü sanatçı, acıyan yüreklerden devşirir sanatını. Çünkü sanatçı, mazlumların ahını kaleminde toplayandır. Çünkü sanatçı, kelimelerini zalimlere taş olarak atandır. Çünkü sanatçı, hayat depremini yazandır; çünkü hayat hatırası viran olandır. Çünkü sanatçı, dünyanın neresinde olursa olsun akan her kanın sıcaklığını bağrında duyandır. Çünkü sanatçı, ezelden ebede şeytani olanla Rahman'ın askeri olarak savaşandır. Çünkü sanatıçı, Firavunların yaktığı ateşlere atılan bir damla su, Romalı gladyatörlerin kılıçlarına başkaldıran bir köle, Paris'te bir dilim ekmek dilenen afrikalı bir kız çocuğu, Manhattan'ın ayazına karşı kartonlara sarınan bir zenci, kocasını yemene gönderen bir gelin, fizan sürgününden dönemeyen bir erkektir. Çünkü sanatçı, yazgılanmış olandır, seçilmiş, sorumlu kılınmış olandır. İşte bizler bugün burada, kelimenin tam anlamıyla bir sanatçıyı, bir çizer Hasan Aycın'ı değil, adı Hasan Ayıcın olan bir çizeri konuşmak ve eserlerini görmek üzere bunun için toplandık. Hasan Aycın, sanatçı vurgusuyla iletmeye çalıştığım tanımlamaların kavşak noktasında durandır. Hasan Aycın, hayata da sanata da inancının, dünya görüşünün penceresinden bakan bir sanatçıdır. Yolda yürürken kaç hamalı sırtında taşır, yüreğinden kaç güvercin uçurur, kaç hastanın sızlayan yarası olur, kaç insanın geçmişteki seslerini bugüne taşır ya da kaç sahabenin ayak izlerine basarak yürür bunları bilmek gerçekten zordur. Ayasofya'ya bakarken Fatih'in oraya ihtişamla girişini gördüğünü, Sultanahmet'e bakarken onun üstüne kurulduğu hipodromdan aç aslanların kükreyişlerini duyduğunu, zavallı kurbanlarının feryatlarını dinlediğini düşünenlerdenim. Müşterek gezmelerimizden de biliyorum, örneğin ben Balat sokaklarındaki rengarenk çamaşırların savruluşuyla dalga geçerken, o Eba Eyyüb'ül Ensari'nin de şehid düştüğü İstanbul kuşatmasında, Müslüman komutanın Bizans kralıyla yaptığı sulh antaşmasının şartlarını mırıldanır, o beldeye gömülme izni alınan şehitlerin hangi alanlarda defnedimiş olabileceğin dair ihtimaller yürüterek, hangi alanların hangi şehitlerin bedenleriyle mübarek kılındığını belirlemeye çalışır. Hasan Aycın'ın her çizgisinin onun bu bakışından, algısından, anlayışından doğduğunu da hemen burada söylemem gerekir. Bunun için çizgilerinin imlediği şeyleri tutarlı olarak anlamlandırmak ve çözümleyebilmek için hayatı sanat, sanatı hayat olan çizerin tam imgesini çizgisinden önce bilmemiz elzemdir. Hasan Aycın'ın sanatçı olarak imgesi, düşüncesinin divanesi olmak yüzünden başında binlerce çıban-göz çıkmış, zihnindeki uğultudan beslenen o çıban-gözleri kapatmak için elleriyle başını kapatmış ama bu kez çıban-gözlerin ellerinin üstünden çıkmasını engelleyememiş bir insanın portresidir. Sanatçı anlattığımız gibi olunca, çizgileri nasıl olur? Elbette kendisince, kendisiyle, kendisi için ve kendisinden olur. Çünkü onun portresi ve sanat çabası, İbn Arabi, Mevlana, Şebüsteri, Attar... hemen her İslam felsefecisinin ve edebiyatçısının imgesinden birer örnek taşır. Bu yanıyla Hasan Aycın, kendisinden önceki ve bizzat beslendiği sanatçılar için de bir yeni zaman aynasıdır. Bunun için çizgiyi sanat eylemeyi seçmiştir Hasan Aycın; çizgi, hem evrensel bir dil olmakla tüm kültürleri içerir, hem başka dile çevrilemeyen bir dil olarak biriciktir. Hasan Aycın, Tanzimat'la birlikte kültür hayatımıza giren karikatür tanımını kullanmayı bunun için tercih etmemiştir. Karikatür, çizginin deformasyonuyla mizah üretmek içindir. Karikatürün teknik imkanlarını doğrudan kullanan Hasan Aycın içinse çizgi, çizgilerce düşünmek, düşündürmek, bir dünya görüşünü temsil etmek, bir kültürü taşımak, bir medeniyetin dünyasına kapı açmaktır. Çizgi ile onun muhatapları, başkasının gülünçlüğünden keyif üretenler değildir; onun muhatapları, bir çizgi üstünden geçmişi kucaklayan, kollarını geleceğe açan, düşünen, düşündüren, sorumluluk taşıyan, dünden bugüne yaşananları sorgulayan ve sorgulatanlardır. Tam da bu nedenle, Hasan Aycın için zaman bölünemez, mekan ayrıştırılamaz. Dünya hala Adem'in indiği ve Peygamber Efendimizin ilahi anlamını nihai olarak belirlediği dünyadır; hayat da halal Habil ile Kabil arasında süren bir savaştır. Bunun için çizgileri münferit halleri değil, insanlık hallerinin toplamını yansıtır. Bebek İsmail'in topuk darbeleriyle fışkıran Zemzem, ikiye bölünmüş Kızıldeniz'e bağlanır; bebegine su bulmak için eteklerini safa ile merve arasında savuran Hacer, Bosna'daki, Gazze'deki, Eritre'deki yavurları arasında dolaşır. Siyon yıldızları, amerikan bayrağından yapılmış heybelere doluşur. Çehar yar-i güzin'le çerçevelenmiş Hilal, tüm evreni ve insanlık hallerini kuşatır. Çılğın kalabalıkların önünde tek engel olan Minare, Sinan'ın çabasına bağlanır. Mektup taşıyan güvercinleri, muştu taşıyan yüreklere, üniversite önlerinde okuma hakkı isteyen meleklere katılır. Amentü gemisine Nuh kaptanlık ederken, yunusları dua denizlerinde salınır. Filistin'li şehid çizer Naci el-Ali'nin, namı-ı diğer Hanzala'nın ellerini arkasına bağlamış zayıf ama vakur çocuğu, Hasan Aycın'ın içinde hiç ölmeyen çocuğa bağlanır. Birazdan birlikte gezeceğimiz sergide de görüleceği üzere, Hasan Aycın, en zahmetsiz çizgilmiş gibi görünen çizgilerinde bile yüksek düşüncenin burçlarında dolaşır. Çünkü onun çizgileriyle anlattığı hayat, nebevi olanda özetlenir, açıklanır, yorumlanır. En kaba hatlarıyla Hasan Aycın'in çizgilerindeki hikaye budur. Geçmiş yıllarda İstanbul'da birkaç tane, Bursa'da ve Köln'de sergi yapıldı. Fakat onlara ben katılmamıştım. Orijinaller yoktu, reprodüksiyonlardan oluşuyordu. Cemal Reşit Rey'deki sergi için ilk diyebiliriz. Birdirbir dergisinin yönetmeni Alparslan Durmuş, 30. yıla dikkatimizi çekti. Ben farkında değildim. Alparslan söyleyince bir de baktım ki doğru, 30 yıl olmuş. 30. yılda bir sergi açma fikri Erol Olçak'tan geldi. Erol'un projesi, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür Müdürlüğü'nün katkılarıyla sergi gerçekleşti. Serginin adı da bana ait değil. Kardeşim Mustafa Aycın koydu adını. Afişteki yazıyı ben yazmadım. 'Karikatür' adlandırmasını reddetmiyorum, fakat sımsıkı sahiplenmiyorum da. Çizgi kelimesi ise 'çizik' anlamına gelebileceği gibi, yol, üslup, tarz anlamına da gelen, güzel bir kelime. Tercih etmiyorum. Karikatür; gülünçleştirmenin ve dolayısıyla küçük düşürmenin bir aracı olabiliyor. Bu nedenle 'karikatür' adlandırmasını benimsemiyorum. Doğu Avrupalı Çek, Bulgar, Rus, Polonyalı karikatüristler arasında, bizdekinden farklı bir karikatür yaklaşımı da ağırlık kazanıyor. Fakat yine de ben insanın eşref-i mahlukat olduğuna inanıyorum. Dolayısıyla bu inanışa gölge düşürecek bir sakıncayı üstlenmiyorum. Tamam, kahkaha attırmıyor. Hatta bazen gözyaşı döktürüyor. Fakat en çok zihinsel ve duygusal bir hareketlilik doğuruyor sanırım. Güzel Sanatlar'a gitmedim. Çizerlerden oluşturduğu ortamlarda bulunmadım. Mizah dergilerine katılmadım. Dolayısıyla belli kabuller çerçevesinde hareket etmedim. Bununla birlikte, elbette bir ifadeye varma, bir tarz oluşturma gayreti gösterdim. Yazısız çizgi, görülmeye, keşfedilmeye değer bir nitelik taşımalı. Bu bana cazip geldi. Yazının ayrı bir yeri var. Ben, çizer olan Hasan Aycın değil, Hasan Aycın olan çizer olarak anılmak isterim. Yaptığımız iş, bizim insanlık serüvenimizin, insan olma yolunda ilerleyişimizin bir yansımasıdır. Kendimiz olmayı başardığımız nispette, eserimiz, ürünümüz, emeğimiz bir anlama kavuşur. Albümlerimden birinin adı Asa'dır. Yanımdan ayırmadığım, yolculuğumu kolaylaştıran bir şey çizgi. Fakat yol benim yolum. Yolcu da benim. Kem alat ile kemalat olmaz derler. Yani kötü araçlar kullanarak olgunlaşamazsınız. Bu anlamda ben, çizdiklerimin hem yapısal, hem de işlevsel olarak kötülükten uzak olmasına özen gösteriyorum. Bir kimse, 'İnsan nedir?' diye sorduğunda, kendisiyle muhatap olur. İnsanın macerası cennette başladı. Sonra cennetten dünyaya geldik. Şimdi yeniden cennete gitmeye çalışıyoruz. Doğrusu, cennetten hiç çıkmamayı isterdim. Eserlerimiz, bu yolda bir taşıt ya da bir azık gibidir. Cumhuriyet dönemini göz önünde tutarsak, Necip Fazıl, Sezai Karakoç, Nuri Pakdil, Cahit Zarifoğlu, Rasim Özdenören ve İsmet Özel'in benim yorumuma göre birleşen, birbirine eklenen, kesişen yolları var. Ben de bu hat üzerindeyim. Fakat bu saydıklarınız arasında hiç çizer yok?! Bu isimlere Gönenli Mehmet Efendi ve Mehmet Zahit Kotku'yu da ekleyebilirim üstelik. Ben evet, çizerlerle değil mutasavvıf, düşünür, şair ve yazarlarla akrabalık kurdum. Bu tür yakınlıklar insana vergidir, her istediğiniz kişiyle yakın olamazsınız. Bir gün iki şair, Hasan Selami Binay ve Şükrü Caner bir gün geldiler. Şükrü'yle ilk karşılaşmamızdı. Bocurgat yeni çıkmıştı. Şükrü kitabı aldı, kurcaladı ve 'Bunları sen çizmiş olamazsın' dedi. 'Eğer sen çizdiysen neden televizyona çıkmıyorsun, niçin hiç ortalarda görünmüyorsun?' dedi. 'Yahu ben çizdim' dedim. Bu defa 'Senin gizli bir ustan var besbelli. Onu bir gün bulacağım ve senin foyanı meydana çıkaracağım' dedi. Bir şeyler söyledim. Yo, Şükrü ustayı bulamadı. Artık aramıyor da zaten. 20 25 tane çiziyorum. 4-5 yıldır Milli Gazete'ye ayda 15 tane çiziyorum. Hece, Hece Öykü, Birdirbir, Yedi İklim, Mostar gibi dergilere de çiziyorum. Esrarname, hayatın anlamını arayan insanın masalıdır. Sahipkıran'a kaynaklık eden Hamzaname, sözlü edebiyatımıza ait bir eser. Dedemden büyük amcama, amcamdan bana intikal etmiş bir defterde yazılı bir nüshası vardı. Osmanlıca, haliyle. Üzerindeki tarih, 250 küsur sene öncesine aitti. Orada anlatılan olaylar ise İslamiyet öncesinde geçer. Ben bu sözlü hikayeyi yeniden kurguladım. Batıdaki modern fantastik anlatılarla bir alakam yoktur. Ben menkıbeler, kıssalar üzerinden yazıyorum. Tolkien'den konuş deseniz, konuşamam. Fakat Feridüddin- i Attar'ı saatlerce konuşabiliriz. Şimdi, Nam-ı Diğer Battalname adlı, iki kutuplu dünyanın anlatıldığı, Sahipkıran'ın devamı niteliğinde bir kitap üzerinde çalışıyorum. Ben, çizgilerimi çizerken neysem, Sahipkıran'ı yazarken de oyum. Yazdıklarım da, çizdiklerim de benim nazarımda değer taşıyor. Fakat bir listeye girmek, bir sıralamada yer almak türünden kaygılarla hareket etmiyorum. Bütün bunlar birer sesleniştir, davettir, hitaptır. Ve hitap, muhataba özeldir. Yani herkes, kendi payını, hissesini alır. Çünkü kendimi oralarda daha rahat hissediyorum. Ben her fırsatta köye kaçarım. Çiftçi değilim, ziraatla alakam yok, ama tabiatla alakam yoğun. Genel olarak doğal unsurları çiziyorum. Çocukluğum da köyde geçti. Ayrıca ben 8 yaşında yürüdüm. Hastaydım. Dolayısıyla, yürümeyi öğrenme sürecimi biliyorum, hatırlıyorum. İlkokul 2. sınıfa kadar hep avludan, kışın pencereden tabiatı seyrettim. Yıllarca her gün günbatımlarını izledim. Sanırım, çizdiklerime bunlar yansıdı. Henüz okula gitmiyordum. Bir insan figürü çizdim. Rahmetli annem, Aman oğlum, yarın ahirette 'Bu çizdiğin insana can ver bakalım' derlerse n'aparsın?! demişti. Bu ikaz, benim için bir tür disiplinin başlangıcı oldu. Öyleydim evet. İmam Hatip Lisesi'nde okurken, okulun resim atölyesinin anahtarı bende dururdu. Dekorları ben hazırlardım. Duvar gazetesinde Murteza diye bir tip çiziyordum; bant karikatürü şeklinde. Sesimiz diye bir de matbu okul gazetemiz vardı. Orada da kısa yazılar yazıyordum, çünkü çizginin basıma hazırlanması biraz zor işti. Evet, üç tane çizgimi kullandılar. Benden izin istendi. Ben de 'Olur' dedim tabii. Gazze'deki yıkım, hepimizi derinden etkiliyor. Leman ekibini de bu konudaki hassasiyetlerinden ötürü tebrik ediyorum. Bence dünya gündeminin ilk maddesi Kudüs'tür. Çünkü, Kudüs peygamberlerin anayurdudur, insanlığın beşiğidir, barışın yuvasıdır. Orada barış sağlanamazsa, dünyanın geri kalanında huzur bulamayız. Zayıflar, güçsüzler hiçbir zaman kaybetmez. Çünkü acz, güçsüzlerin ürperti veren gücüdür. İnsan, tutunabileceği hiçbir şey kalmadığı haldeyken Allah'a yöneliyorsa, acz odur. Acz, iflas değildir.


Bence uzun sürdü ve bu kadar uzun sürmesini planlamamıştım. İlk kitap sevildi ama o konfor alanı biraz tehlikeliymiş. Ben de ilk kitaptan itibaren yaklaşık 2 yıl boyunca şiir yazmadım ve hiç şiir düşünmemeye çalıştım. Ama okumalarım, dergi takiplerim sürdü. 2020 ortalarında Buzdokuz'u çıkarmaya başladık, Hayriye hanım böyle bir teklifle gelince ister istemez tekrar şiir düşünmeye başladım. Kitapta yer alan şiirlerin tamamı Buzdokuz sürecinden sonraki şiirler, derginin verdiği motivasyon gerçekten farklıydı çünkü ilk kez bir derginin mutfağında yer alıyordum. Sonrasında avukatlıktan ayrılıp akademiye geçişin de beni şiir anlamında dinginleştirdiğini söyleyebilirim. Öğrencilerimden şiir konuşacaklarım da olsun isterdim ama daha çok hukuk konuşuyoruz, bunun da getirdiği bir sendrom da var, sonrasında Ayhan Çitil, Burhanettin Tatar ve Hadi Adanalı'dan aldığım dersler de yeni kavramsal dünyamı tamamladı, bilmiyorlar ama bu kitapta çok emekleri var. Daha hızlı bir şiirden daha suskun bir şiire dönüş oldu. 2022 sonlarında da artık hızlı bir şekilde dosyayı tamamlama gayretine giriştim. Hatta esprisini yapıyor eşim, kitabın yarısını 3 yılda diğer yarısını 3 günde yazdın diye, öyle oldu sanki. İlk kitabım bir hisler kitabıydı, yeni kitabım bir nevi fragmanlar gibi. İki kitap arasındaki süreç insanı ve kendimi izlemem için olağanüstü bir atmosfer oluşturdu ve çok korkutuyor geldiğim nokta. İlk kitapta adalet hakkında konuşuyordum, şimdi anlıyorum ki kendisiyle buluşamamış insanın adaleti anlama şansı yok. Dışarısı korkunç, dışarısı politik. Söylenmemesi gereken her şey çekinmeden söyleniyor, insanlar çoğunlukla nefret taşıyor, kendilerinde temellük hakkı görüyorlar, diğer herkesin fikrini kendi mülklerinde sanıyorlar ve bunu yadırgamıyorlar. İnsan iyi olan her şeyle kavgalı. Bununla birlikte kendisini fazlasıyla yerli kılmış, bu çelişki beni sıkıyor. Konforu yerinde, hiç yabancılık çekmiyor. Oysa şu anda bir yeşil perdenin önünde şakalaşıyoruz, birazdan cin falan çıkacak. Yönetmenin renk ayarlarıyla oynamasına bakıyor her şey. İnsanın farkındalığı ise sadece imaja ait. Diğerleri bilgi, etik, söz... Ne söylerseniz söyleyin insanın üzerine oturmuyor. Varlıkla ilişki içerisinde olan ve varlığı bilmeyen insan arasında hep bir çatışma oluyor, ben bu çatışmayı izleyip bunun şiirini yazıyorum. Başka yapabileceğim bir şey yokmuş gibi, sadece yaşamak ve düşünmek, işte düşününce şiir oluyor. Ben varım, bu da tavrım! demiş oluyorum. Şiirimin öznesi eskiden çok konuşuyordu şimdi düşünüyor. Bu, kabuğuma çekilmemle aynı. Geçenlerde arabamın aynasında bir salyangoz gördüm, tam yaklaşıp nerelisin diye soracakken bir akrabasını ezmişim, sonra bir tanesini daha. Bastığım yeri göremedim ama öldüklerini işittim, oradalardı, maddeleri artık yok ama oradalar. Yakın zamanda rüyamda Rasim Özdenören'i ve Annemarie Schimell'i gördüm, madde değillerdi. Şiir bana metnin ayrıca düşünebildiğini öğretti, aynı anda farklı hakikatleri olabileceğini. Şiire onun yetkisini veriyorum, kendini inşa ediyor. Çünkü o da madde ve ruhtan oluşuyor. Kendim ve varlık hakkında çok soru sormamı sağladı ve bunun yoluna dönüştü, hakikati dilin imkanlarına indirgemenin, onu saklamanın ve onunla temas kurulmasına izin vermenin yoluna. Bunu yaparken sözde büyü açığa çıkıyor. Bu yüzden çok çalışılmış bir sözle, varlığın dayattığı söz arasında birkaç boy hikmet farkı var. Sözün iyi dizayn edilmiş olması, bilgece kurgulanmış olması ve haz vermesi onu tek başına şiir kılmıyor nitekim. Bağlantı gerekiyor. Maddeyle yaşıyoruz, varlıkla düşünüyoruz. Karanlık da, boşluk da, portakal da, uçak da somut dünyaya ilişkin veriler. Ama hakikatten bağımsız değiller. Madde içinde yaşamak için madde olmayan kısma ihtiyacım var. Şiir madde olmayan kısmımızla ilgili hatta belki madde olmayan kısmımızın kendisi. Geçenlerde ChatGPT'ye bir şiirimi yükledim, o şiir hakkında yorum yapmasını istedim. Neyse ki insanın eksikliğini, yoksunluğunu, bencilliğini ve çaresizliğini hiç yaşamayacaklar, o yüzden bir sanatçı özne olamamaları muhtemel, bizden iyi lügat bilecek ama onlara öğrettiğimiz ölçüde özgür olacaklar. Bu yüzden yapay zeka ile bir insanın şiirini her zaman ayırt edebileceğiz. Yazıya ilişkin kritiğini beğendim ama yazdığı şiiri beğenmedim. Çağdaş insanın, Taha Abdurrahman'ın deyimiyle ölü insanın bazı hastalıkları var, her şeyi mülk edinme, sınırları aşma, her şeyin delillendirilmesini isteme gibi. Yapay zekaya bunların kodunu veremiyoruz. Bu yüzden onların hep maddesi olacak. Şiirimin pek çok çıkış noktası var ama hikayeler etrafında çok dolaşıyorum. Bir doktor arkadaşımdan dinlediğim kadavranın doğum günü seremonisi, geceleri mezarlıklarda ölülere vaaz veren müvekkilim, kendisine vahiy geleceğine inandığı için peygamber mağarasına gidip yerleşen Endülüslü bir filozof, benim yüzümden bir ağacı yaktılar diye yıllarca acı çeken babaannem... Bunlar gerçek ve benim için büyük hikayeler, bir başkası içselleştiremeyebilir, bir filin idam edilmesi, bir idam mahkumunun kalp krizi geçirmesi, sınavda öğrencilerimin hukukun amacını sevgi olarak işaretlemesi... Bunlar da hukukla bağlantısını kurduğum şeyler. Gerçi Farabi beni yalancı çıkardı, adalet, sevgiye tabidir demiş Fusulün Müntezea'da. Ama hikayeler çok fazla, ben de anı biriktiriciliği yapıyorum. Şiirimi bunlarla inşa ediyorum. Cuma namazında arkamda söyleyeceklerinin provasını işittiğim dilenciyi yazıyorum. Esenboğa'da iç hatlar terminalinde yaşayan birkaç güvercin var, Starbucks'tan aldığı simitle onları besleyen kadını yazıyorum. Hakiki mi, muzip mi, trajedi mi. Ben Buzdokuz'un ileri şiir iddiasının en arka safındayım, tam burada gülmemiz gerekiyor. İşin şakası ekibin konvansiyonel yönü ağır basan tarafındayım, şiirin imkanlarının geliştirilmesi, yeni ifade biçimlerinin ortaya çıkması konusuna açığım ama kendi çalışmalarım konusunda görerek uçmaya çalışıyorum, . Dergide asemik, gliç, montaj gibi pek çok avangard iş konuştuk, görsel şiire ilk kez belki bu kadar geniş bir alan açtık hatta pek çok şairi görsel işler yapmaya da teşvik ettik. Kendi işlerime gelince tipografiden yanayım. Poetik Chart tam olarak görsel şiiri karşılamıyor, sınıflandırılacak olursa belki kavramsal şiir olarak ifade edilebilir. Bu niyetle değil, tam olarak bir manifesto olarak düşündüm ve ona poetik harita diyorum, öyle anlaşılmasını isterim. İki tutkumu aynı ifade biçimine yansıttım. Sivil havacılıkla çok uzun zamandır ilgileniyorum. Düşünce dünyamı, algılarımı ve imgelerimi çok fazla etkiledi, etkilemeyi sürdürüyor. Şiir ve sefer kavramları benim dünyamda çok fazla iç içe, böyle olunca bir havacılık haritasından bir şairin kavramsal haritasına ulaşmaya çalıştım, VOR istasyonları bir uçak için ne kadar önemli ise, şiirin de atardamarları olarak görev yapan pek çok kavram var ve bunların arasında sonsuz bir kombinasyon, sonsuz bir döngü ile uçaklara ve şairlere rota oluşuyor. Kendi rotamı da metnin içine gizledim. Bu çalışma yayımlanınca, rastlantıyla gören bir iki pilottan çok güzel yorumlar işittim. Şiirleri ve uçakları seven birilerine bu harita daha ne kadar temas eder, sabırsızım. Müzik gözden daha fazla temas ediyor varlığa, şiire yüklediğim anlam bu yüzden çok değişti. Hiç anlamamıştım dil sayesinde var olduğumu, dil sayesinde kendimi konumlandırdığımı, sözü büyüsel kıldığımı... Bir gerçeklik var ve ben onu dilde temsil ediyorum. Şiirle, olduğumu ispat etmeye çalışıyorum. Çünkü bu, kendimi bulma tarzım, düşünce tarzım. Şiir metinleştiğinde imajlaşıyor. Ama dilin bir sonucu olarak şiir, ben görmesem bile varlık aleminde değişiklikler yapıyor, müzik oluyor aslında, kozmik bir armoni. Şiir zihnimde bir müzik olarak yürüyor, bazen aksıyor, düşüyor, kırılıyor, tekrar ediyor. Önceki kitapta bazı şiirlerim bazı şarkılarla aynı basamaklarda duruyordu, o şiir ve o şarkıyı birbirinden ayrı düşünemiyordum. Bu kitapta ise şiirleri tamamlayan müzikler var, mesela Ümmü Gülsüm. Bir Ümmü Gülsüm rutinim var, gece 04:00 otobüsüyle Ankara'dan Düzce'ye giderim, Akçakoca minibüsü de tam olarak 07:30'da hareket eder Düzce otogarından. Minibüse bindiğimde Ümmü Gülsüm dinlemeye başlarım ve Akçakoca'ya vardığımda bir şarkısı, Alf Leila veya Enta Omry ancak bitmiştir ve kırk-elli dakika geçmiştir. Her hafta tekrar eder bu rutin. O bilmez ama ben her yolculukta Ümmü Gülsüm şarkılarına söz yazarım. Ya da listedeki, Jadaka al Ghayth, Kastilyon gemileriyle Amerika'ya giden şarkılardan biri. Her şarkının bir şekilde bir şiirime dokunan bir tarafı var, kim rüzgarsız yelken açabilir ki. Kitaptan sonra henüz şiir yazmaya başlamadım, umarım çok beklemem çünkü taslaklar dağ oldu. Bir teorik kitaptan ziyade şiir üzerine denemeler yazmak istiyorum, zaman zaman teoriye ve eleştiriye dokunan boyutları da olacaktır belki, akademi iyice kendine mahkum ediyor, şiir ve bilginin köleliği birlikte ilerlemiyor maalesef. Şiiri bir kalıba sığdırmaya çalışan her şeyden mümkün mertebe uzak duruyorum. Şiir üzerine daha açık daha somut ve daha hayattan denemeler yazmak istiyorum. Mesela yapay zeka bir sanatçı özne olabilecek mi, bunun cevabını uzunca tartışmak istiyorum. Ben yazana değin her şey değişir belki. Bir çocuğu şair yapmayan şeyi bulmak istiyorum. Şiir neden felsefeden bir adım öndedir bunun da cevabını bulurum belki. Ama öncesinde bir şiir kitabının daha kemale ermesi lazım, bu konuda çok aceleci değilim. Sonuçta hem şair hem teorisyen hem eleştirmen olmak istemiyorum, sadece iyi şiir yazmak istiyorum. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


-Sevgili Hasibe kimi yazara ve düşünüre göre yazmak dünyadan tecrit eden bir varoluş biçimi. Mallarme bir şiirinde 'beyaz kağıdın baş döndürücü boşluğu'ndan söz eder. Yazar eserinde, doğadan, olağanüstü olaylardan, aşklardan, savaşlardan bahsetse de sözcüklerle oluşturduğu itibari dünyasında yalnızdır. Sende öykünün durakları nasıl oluşur ve bu zorlu duraklara nasıl gelirsin diye sorsam neler söylersin? - Susup derinliklerine dalacağım, daldıkça ayrıştıracak, ayrıştırdıkça özgürleştirecek kelimeler için tek çıkar yol yalnızlıksa buna bir itirazım yok. Ortak aklın dilinden usul usul bir planlanamaz, önceden belirlenemez, usa vurulamaz olanı özleyerek yazıya girerim. Anlık duygu patlamasından çok, duygular dışlaştırma sürecinin doğası gereği kendi eylemini bulur. Her şeye rağmen kafamda çizmeye uğraştığım resimlerde bir belirsizlik vardır. Ele avuca gelmez figürlerin ve seslerin bıraktığı boşluk sözgelimi. Bir öykü yahut yazı, istediğimi verene dek uğraşmayı seviyorum ama metne dair bir şeyler beni allak bullak ederse. Yoksa yarı yoldan dönmek işten bile değil. İster kendiliğindenlik, ister idrak diyelim, ister anlık; bu yolda en şaşırtıcı olanıdır. Bir öyküden ötekine sevk eden de idrakin bu yoğunluktaki zevk sahasını genişletmek içindir. Gerilim dolu eğlenceden sonra yeni bir öyküye başlayıncaya dek okuyarak boşluk duygusundan sıyrılırım. Yoksa iş hiç de iyiye gitmez. Öykü yazarken alışkanlıklardan soyunmanın bir yolu hareketi yakalamaktır. Yazıya başlarken öykünün neresinde durduğuma ve temaya dair yeni ne yapmak istediğime karar vermek durumundayımdır. Bu gerçekleşmeden yazamam. Bir tür inatlaşma diyebiliriz buna. Barthes'in, Yazı, soyut bir gerçeklikler çemberi gibidir. Yapayalnız bir sözün yoğunluğu ancak dilin dışında çökelmeye başlar dediği sınırla ilgilidir belki bu inatlaşma. Aslında önceden kararlaştırılmış olan, kişileri ve mekanı belli öyküleri yazmak hem kolay hem de vakitten çalmadığı için oldukça keyiflidir. Fakat çoğunlukla bir olasılıklar uzamının içinden sökün eden darmadağın şeyler toplaşıp beni uyarır. Huzurumu kaçırır. Huzursuzluk doğmadan rahatlama da gelmeyecektir. Sözgelimi bir öykü rengiyle, kokusuyla başımın üstünde dönerken bütün bir yarayı koklamam, deşmem için beni kışkırtır. Geçmiş yahut gelecekten gelsin, fark etmez. Halbuki elde karıştırıp bir öykü doğuracak yeter malzeme varken, daha fazla bu gerilim dolu süreci yaşarım. Ortam kızışıp yazı yazıldıkça, idrak dışı bilinç çevreninde döner dururum. Hep yürüyormuşum hissine kapılırım yazarken. Doğal süre durumunu yenme bu hissin tazeliğini yitirmemesine bağlıdır. -Öykü ve roman yazarı, Graham Greene Yazmak bir çeşit terapidir ifadesiyle yazmanın kendindeki karşılığını anlatmaya çalışır. Yazmanın senin dünyandaki karşılığı nedir diye sorsam neler söylersin? - Yazmak bir terapi midir, sanmam. Bazen tabiatüstü bir haşyetle karşı karşıya kaldığımda saflığı olduğu kadar deliliği çağıran düzenleme tutkusunun nihai sonucu en azından acıdır. Genel anlamda hayat tatlı bir şeyken yazmak acılaştırır. Bu anlamda dünyayı yeniden kurmanın kelimelerle oynamaktan fazlası olduğunu düşünüyorum. Yazmak bir tarafıyla engin bir deneyimdir, bu yolla şeylerin farkına varma ve çatışmanın içine dalma Katherine Mansfield'in Kanarya adlı öyküsünde en keskin ifadesini bulan hüzün bu öykü yazılmadan açığa çıkabilecek midir örneğin: Ne olursa olsun, hastalıklı saplantılara kapılmadan, anılara falan kendimi bırakmadan açıkça söylemeliyim ki hayatın içinde hüzünlü bir şeyler var gibi geliyor bana. Ne olduğunu söylemek çok zor. Hastalık, yoksulluk, ölüm gibi hepimizin tanıdığı üzüntülerden söz etmiyorum. Hayır, bu başka bir şey. Orada o, içimizin derinliklerinde, derinlerde, insanın bir parçası, tıpkı insanın soluğu gibi... Olağanüstü değil mi, onun o tatlı, neşeli, hafif şakımalarının altında yalnızca bunun bulunması-bu hüznün bulunması. - Bilgeliğe, hikmete, tecrübeye karşı olan zaafım beni filozofların hikayelerini yazmaya itti. Aklın koyduğu yasaları vicdanın oluşturduğu değerlerle alaşağı ediyorlar diyorsun bir söyleşide. Elealı Zenon, Thomas More, İbnü'l Arabi, Sühreverdi, el Kindi, Platon, Sokrates ve Nietzche gibi filozofların dünyasını anlatırken; zaman tünelinden geçerek modern öykünün imkanlarıyla birlikte masal unsurlarını da içeren, ironiye yaslı anlatımınla düşünsel ve kavramsal sancılarla adeta okuru filozofların dünyalarına taşıyorsun. Bir ilk kitap olmasına rağmen çıtası yüksek anlatım ve kurgusal ustalık dikkat çekiyor. Mistik bir temel yapıtaşına bağlayabilir miyiz öykülerini? İlk kitabının yazın sürecinde öykülerinle aranda neler yaşandı diye sorsam neler söylersin? - Neler mi? İşin aslı her şeyi yazmaya kalksam abartısız bir kitap olur. Elimden geldiğince bir şeyler söyleyeceğim yine de. Bir defa şunu anlamıştım: Ben bu öyküleri yazmasam yaşamımın bir kısmı boşa geçmiş olacak. Yazmayı başarırsam da tümleneceğim. Listemde on yedi filozof, sıra sıra dizilmiş vücuda gelmeyi bekliyordu. Masanın başında ilk zamanlar kendimce değişikliklerle ismini yazıyordum seçtiğim filozofun bütün yaptığım buydu. Örneğin, pir Muhyiddin Arabi, Arap el Kindi, mistik müzisyen el Farabi, Şeyh Şihabeddin Yahya gibi. Nedense Sühreverdi kelimesinin yankısı soğuktu. Kestane ağacı, öykünün içinde geçen Tarık Bin Ziyad isminin göstereniydi. Farklılıklarına rağmen hepsinin hazmı zor yaşamları vardı. İşimin zor olduğunu isimleriyle öylesine kazımışlardı ki umutsuzluğa düşmem kaçınılmaz oluyordu. Ne müşkülmüş bu adamları yazmak yahu diye düşündüğümü hatırlıyorum. Batılı filozoflar Sokrates'i saymazsak oldukça sertti mesela. Dünya edebiyatında bildiğim kadarıyla yalnızca Borges İbn Rüşd'ü Averroes'in Arayışı adlı öyküsüyle Alef'e taşımıştı. Hakkı verilmişti öykünün. Bu yüzden örneğin İbn Rüşd'ü yazmak istemedim. Kahramanlarım neden hep erkek olmak zorunda diye de içerliyordum. Borges tek çıkış kapısı gibi geliyordu. Calvino'nun Julius Caesar'ın katledilişini kaleme aldığı öyküsü vardı. Poe'nin hayal gücünü bütün olanaksız denilen hadiseleri, yanı sıra ölüleri canlandırmada esirgememesinin bana büyük cesaret verdiğini söylemem gerek. Onun gotik öykü ekini muazzam bir anlatım gücüne dayanıyordu. Orijinaldi. Ama benim öykülerim için başka bir şeyler olmalıydı. Beni içeriden kavrayıp büyüleyecek bir şeyler. Bunlar, her şeyden evvel benim kelimelerim ve zihinsel tutumumun sonucu olmak durumundaydı. Nitekim üç yılın sonunda artık bizden birilerini yazacaktım. En azından coğrafya olmasa bile ortak bir din zemininde beraberdik. Ama nihayetinde yalnızdım. Hepsi ölüydü. Ve bu işin doğru dürüst çıkmama olasılığı hep varolacaktı. Altı ay tek kelime yazmadım. Okumanın hazzıyla okudum, kötü niyetli okumalarımdan vazgeçtim. Hz. Mevlana'dan Mesnevi'yi dört kez, Şeyh Galip'ten Hüsn ü Aşk'ı kim bilir kaç kez... Felsefe ve edebiyat bir elmanın iki yarısı değildi elbette; ne ki birini okumadan öbürü yarım kalıyordu. Bu sebepten iki kitap dışında okuduklarımı saymayacağım. Hayli zaman, nadiren gördüğüm kısa rüyalarımda öteki renklerin ardında duran ve kendini bir şekilde hissettiren kocaman bir çift gözün etkisinde yazdım. Uykusuzluk, uyanıkken görülen tuhaf düşler, araya İbn Sina'nın itirazları girdi sonra, anladım ki öykü hala olmamış. İbn Sina'nın ruhu rahat değil gibiydi, bunu açıkça öyküye taşıdım. Ve sürece dair bütün güçlükleri de. Hem zaten ilkini üç sene önce yazmıştım. Silinmesine hiç üzülmedim diyebilirim. Şimdi yepyeni bir birikimle yazacaktım. Artık cüret etmiştim yazmaya. İşte iki bin on yazında altı öykü böyle yazıldı. Beni en çok huzursuz eden şey İbn Seb'in'in zaten parçalanmış uykumu iyice kaçırmasıydı. Bileğimi kuru bir ağaç dalından elin sımsıkı kavrayıp uyandırdığı geceler oldu, daha bir sürü şey. -Ömer Lekesiz bir yazısında: Doğu ile Batı sanatları arasında en derin uçurum: Yalnızlık düşüncesi! Yalnızlık, Doğulunun uzletinden çıkan ışık, Batılının içe-kapanışından yankılanan hezeyan. En önemli ayrım kutsala olan mesafe: Doğulu yalnız, kutsalın ateşinde yanmak için çırpınan pervane, batılı yalnız kutsalın gücüne başkaldıran Don Kişot diyor. - Açık söylemek gerekirse ben orijinal karakterler olmalarını, insanı tanımaya yönelik tutkularını, ışığa işaret etmelerini çok önemsedim. İrfani ve inisiyasyon boyutu olan kişilerdi çoğu. Sözgelimi Pitagoras'ın onulmaz bir gnostik oluşu ilgimi çekiyordu. Mısır'ın sırrı bugün hala çözülemeyen tapınaklarında, gizli dinsel ayinleriyle inisiye olduğu söylenir. İslam filozoflarının itidalli, nazik bir duruşu var. Düşünsel keskinlik yanında davranış inceliğinden vazgeçmemişler. Canlı bir örneği Kurtubalı İbn Rüşd'ün Gazali'nin Filozofların Tutarsızlığı adlı yapıtını hedef aldığı Tutarsızlığın Tutarsızlığı adlı eseridir. ... ermiş ruhların ışıktan meclisinde mestiz/bilirim beklersiniz devletini şairin/tahtlarla, saltanatlarla, faziletlerleyiz/ebedilik bayramına onu da davet edin. ... halbuki, yalnızca nur aydınlığı gerekli/temeldeki özge parıltı meskun yurdunda/sadece aynadır sızlanışlı ve gölgeli/iskelet gözlerin görünen ihtişamında. Müslüman sanatçılar ise zaten bu cezbe ortamının içine doğmuşlar. Bir arayıştan çok zevk var, aşkın olanın insanın varlığında içkin oluşunu idrak var. Kalplerini, zihinlerini ha bire tasfiye edip keskinleştiriyorlar. Ömer Lekesiz 'in sanat felsefesi üzerine bir sohbetinde dediği gibi; sanat, hakikatin kesrette açığa çıkması, mazharların sonsuz çeşitliliğinden kaynaklanmaktadır. Bakın, bu tavır ne denli zengin bir hakikat tasavvurunun dışa vurumudur. -İkinci kitabın, 'Diana'nın Kanlı Kavakları' okuyucuyla buluştu. Öncelikle hayırlı olsun diyorum. Rüya ile gerçeklik, masal ile şiirin bir koldan aktığı üslubunla kurgulanmış bu öyküleri okurken doğaya; ağaçlara, kuşlara, güneşin doğuşuna, batışına dair ustalıklı imgesel bir anlatım dikkat çekiyor öncelikle. Şehirde yaşayan bir yazar olarak tabiata karşı bu yakınlık nasıl oluştu? - Teşekkür ederim öncelikle. Bana bir fırsat sunduğun için. Yalnız, ustalar bir imgenin yerli yerinde dışlaşması için onlarca cümle kurar, siler, kurar, siler mi bilmem? Beni sorarsan bir cümleyi, imgenin figürleri neredeyse canlı bir şeye dönüşünceye, onlarla esrik bir ilişkiye girene dek yazıp bozarım. Sanırım cesaretimi bu tereddütlü acemilikten alıyorum. Çocukluğum tabiatın bağrında bir kasabada geçti. Yağmuru, karı, soğuğu, rüzgarı temeline kadar yaşadım. Bülbüllerin şakıyışını günün her saatinde dinlememiz mümkündü. Seher vakti serçeler çağıldayıp bizi uyandırırdı. İki katlı evimizin bir yanında devasa selviler olan bir bahçe, bir yanında şırıl şırıl akan bir çay, öteki yanında çiçek kokan tepeler uzanırdı. Aşısız gül ağaçlarımız vardı her yerde. Her 23 Nisan sabahı bahçelerden kucak dolusu leylak koparırdık çelenkleri süslemek adına. Leylaklarımızda güllerimiz gibi hakikiydi. Gece yarısından sonra bile dışarı çıkıp karın yağışını izleme, dağa tırmanma, ata binme, yeni doğmuş bir kuzuyu kucağıma bastırma, yağmurda sırılsıklam ıslanma, meyve bahçelerinden aklınıza gelebilecek her türlü meyveyi koparma ve tatma olanağım oldu. Dağlarımızdan ırmaklar akardı. Ben suyun kenarında saatlerce oturup sesini dinlemeyi arzu ederdim. İlkbaharda elimde çiçekli bir dalın olmadığı, bir meyve çiçeğini okşamadığım olmamıştır belki de. Toprağın, tabiatın kokusu ruhumu dört koldan kuşatırdı anlayacağın. -Kışkırtıcı bir ışık seli dolduruyordu boğazı. Gece yarısında ay yokluğunun işaretini verir. Bir sonbahar yolculuğundayım. gibi etkili ve okuru hemen kuşatan ifadelerle öykülerin başlıyor. Bu minval üzere soracak olsam öykünün ilk cümlesi senin için ne denli önemlidir? - Nasıl başladıysanız öyle bitireceksiniz der Hölderlin bir şiirinde. Uzak diyarların kokusunu getirip bana katan cümleler olsun isterim. İmgelemimi olabildiğince özgür kılacak eylemdir ilk cümle. İçinde olduğumun ifşasıdır. Onu yaşadığımı ve tabii öyküyü yaşadığımı. Sade olmasını önemsiyorum ama her zaman istediğim sadeliği bulamıyorum sanki. En azından bir dinamiği olmalıdır. Yüreğimi ilk cümleye koymuşumdur, öykünün sonuna kadar taşıyacak olandır. Tabii ilk cümle bazen son cümle olabilir. -Güz Ağacı, Gülperi'nin Dönüşü, Nalan adlı öykülerin okuru hüzne ve gizemli yolculuklara çıkartıyor. Geçmişe ve kaybedilen değerlere de vurgu yaptığın bu öykülerdeki köy kültürü oldukça dikkat çekici. Kahramanlar ve eşyaya yönelik sahici anlatımının köklerinde çocukluğa dair gözlemler mi gizli? - Demek öyle! Güz Ağacı baştan sona ağıttır zaten. Bir tepkinin ve uyum eksikliğinin yoğunlaştığı öyküler üçü de. Ah çocukluk... Öykülerde büyümeyen, ibadet eder gibi doğayı, eşyayı gözleyen ilkel varlık. Güz Ağacı'nda zamana ve doğaya bütün değişmeler adına sitem eden bir çocuk var yine. Nalan kasabamıza gelen çerçinin öyküsüdür. Adı öyküdeki gibi Miktad'dı. Zalim bir hindi vardı mahallede. Bir defasında beni yalnız kıstırmış ödümü patlatmıştı. Eskiden hangi çocuğun evinde biraz huysuz ama mübarek bir ihtiyarın nefesi olmazdı ki! Bütün öykülerim az ya da çok insanı anlatıyorsa elbette özü benim hayatımdır. Birinde dağların arasında olduğu söylenen bir gölü aramaya çıkmıştım. Görenler vardı. Gölün masmavi olduğunu ve çok büyük olduğunu söylemişlerdi. Yükseklerde maden kamyonları işliyordu. Keçi yolu gibi ipince görünen dağ yolundan inip çıkışları şenlikliydi. Ne kadar uzakmış meğer gölün olduğu düzlük. Masmavi değildi. Hayal kırıklığına uğramıştım. İçindeki büyük kayaya çıkıp etrafı seyrettim, ıssızlık başımı döndürmüştü. Dönüş yolunda dik, buz tutmuş bir bayırı geçmem gerekiyordu Bir türlü yukarı tırmanamıyordum. Ve başımın üstünde bir kartal dönüyor, çığlıklar atıyordu. Bir defasında üç dört kız çiçek toplamak için sarp bir dağa tırmanmıştık. Hayatımda duyduğum en bayıltıcı koku o çiçekte vardı. Gök mavisi minik yaprakları bizi çekmiş olmalıydı. Artık, kale denilen en üstteki çiçeklere uzanacaktık. Bir an aşağı bakma gafletinde bulundum. Yükseklik başımı döndürmüştü ve ayağım sürçtü. Uzanmaya cesaret edemediğim o çiçeğin büyüsünü unutamam. Beni ölümle burun buruna getiren o mavi büyü bana ilk kez gerçek boşluk duygusunu da yaşatmıştır. Şimdi bile düşününce ürperiyor, nasıl cesaret edebildiğime şaşıyorum. - Buz gibi bir soğuk sokakları arıtıyordu. Nefeslerinden dumanlar yükseliyordu. Göğsümden aşağı bir sızı iniyor gibi imgesel derinliği olan rüya, masal, şiir ve efsanelerden beslenmiş akıcı, zengin, derinlikli bir dilin var. Roman dilini içinde barındıran bu anlatımla hiç roman yazmayı düşündün mü? - Bütün bu tanımlamalarınla kitabı ne denli dikkatli okuduğunu görüyorum. Çok teşekkür ederim. Bir tabiat romanı yazmak istiyorum. Nicedir aklımda. Allah'ın ihsanı ile olacak gibime geliyor. -Genel olarak öykülerinde sınırları zorlayan, modern ve postmodern anlatımların imkanlarını kullanarak öykü evreninde özgür bir dil ve anlatım kuruyorsun. Arayışların ve tüm bu açılımlara dair muradın nedir? - Özgürleştirecek olanın her zaman sonuçlar olduğunu düşünüyorum. Çünkü yazının başına otururken içeriklere dair bir amaç gütmüyorum. Bir hayatı olanın tarihi olması gerekmez. Yaşam her yerde yücedir. Arayışıma karşılık gelecek kadar yeni bir şey yapmış olmak dışında muradım yok. - Son olarak tezgahta neler var? -Öykü benim için güçlü bir tatmin kaynağı. Dilerim yazmak istediğim bütün metinler aynı duyguyu ve fazlasını versin. 1971 Reşadiye Tokat doğumlu yazar Lise ve Üniversiteyi İstanbul'da bitirdi. Kısa süre muhabirlik ve öğretmenlik yaptı. Bağcılar ve Bahçelievler Kültür Mdlüklerinde görev aldı. Pamuk Şekeri Çocuk Dergisi'nin genel yayın yönetmenliğini yaptı. Edebistan Sitesi'nin söyleşi editörlüğünü bir süre sürdüren yazar İstanbul Yazarlar Birliği Yönetim Kurulu üyeliğinde bulundu.


HASİBE ÇERKO, Niğde/Çamardı'da doğdu(1971), Niğde'de büyüdü. Lisans eğitimini İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Bölümü'nde aldı. Halen İstanbul'da bir lisede felsefe öğretmenidir. Felsefe okuma yazmalarında kültür, metin kuramı, melankoli, resim, sinema gibi alanlar ağırlıklı bir şekilde yer alıyor. Edebiyat eserlerini incelediği yazılarında yorumbilim yaklaşımını sergiliyor. Kurmacanın sınırındaki felsefi yazılarını Karabatak dergisinde yayınladı. Edebiyat eserlerini inceleme, deneme ve öykülerini Hece, Hece Öykü ve İtibar dergilerinde yayınlıyor. Eserleri: Us Lekesi (Şule Yay.,2010, 2012), Diana'nın Kanlı Kavakları (Şule Yay., 2013) ve Leyla (Büyüyen Ay Yay., 2015). -Sevgili Hasibe, üçüncü öykü kitabın Leyla'nın yolu açık olsun. Us Lekesi ve Diana'nın Kanlı Kavakları'ndan sonra Leyla da okuruyla buluştu. Seni dinlediğimde öykülerinden ve öykücülüğünden bahsederken hep öne çıkardığın bir ifade var. Yazarken silme eylemi... Bir yazar olarak kendini silmek'ten ya da bir öyküye ait tüm geçmişten kurtulmaktan mı bahsediyorsun? -Teşekkür ederim Zeynep. Evvela şöyle söyleyeyim: Silmekten kastım dilsizleşme. Kelimelere, anlatıma, bütün bir edebiyata dair ve ilk bilgilerden bilincimin bütünüyle kurtulması. Bu silme, yeni bir metne girerken eski metnin havasından kurtulan tarafsız bir dilin evrenini açığa çıkarır. Önceki metnin devamı olarak düşündüğümde bile eskiyi, evvel yazdığım bütün öykülerdeki deneyimleri unutmak için silmem gerekir. Şöyle diyelim, yazarın kendi kendisinin yokluğuna varması ile uyuşuk bir uyanıklığın boşluğunu deneyimleme. Unutulan şeylerin hafızayla hesabını kapatmadığını göz önüne alalım, gene de önce yazdığım bir öykünün, niyet edilende henüz görünmeyen bir mutluluğun, bilinmeyen bir bağlanmanın cümlelerinde kökenini bulur dil. Nesneler, şeyler sözcüklerde varlığa bürünsün diye, görünmeyen anlamıyla imgede var kılınsın diye bilinen maddi mevcudiyetlerinden soyarak bu mevcudiyete hapsolmuş biçimi bulma eylemi belki. İnsanı manevi olarak yaralayan şeyi, benin mutsuz yazgısının kökenini bulmak için edebiyata sarılmak, kendinden uzaklaşarak sessizliğin dibine inmek ve o sessizlikte sözün sessiz de olsa, muğlak da olsa hiç kapanmadığı yazın yüzeyine geçmek, silmeyle mümkün görünüyor. -Peki aynı zamanda bir zihinsel tasarım şeklinde inşa ve silme mi? Kurtulma diyoruz mesela yazmaya? -Kurtulma diyebiliriz tabii. Gerçi, yazının belirlenime çıkması sonsuz bir tedirginliktir. Yazmak bir tasarım değil de dışarıda gerçekleştirmedir. Burada ve şimdi. Az öncesi değil. Düzenleme ile hareketin birliği, bu birliğin dışarıdaki hakikati yazmak. -Evet, yoksa yeni bir hareket alanı açılmıyor. -Kapanmayan, sonsuz açıklıkta yeniden başlıyorsunuz. Yazının yüzeyi daima yeni anlamlar açığa çıkaran bir açıklık, bir yayılma. Hem hedefe yaklaştıran şey, hem hedefi erişilmez kılan. Diyelim, yeni bir öyküye başladığımda hiçbir engelle karşılaşmıyorum. Burada büyük sorun vardır. Yaklaşırken o erişilmezliği yaşamalıyım. Yoksa her şeyin yolunda gittiği yanılgısına kapılır, başlangıç noktamdan uzağa gidemem. Hareket başlar ama mertebe aldırmaz böyle. -İlk kitabın Us Lekesi'ne gelmek istiyorum. Kitabın içeriği kadar, bu öykülerle ilgili enteresan hikayeler de okudum. Senin yazarken yaşadığın tecrübeleri nakledişin ilginçti. Mesela İbni Sina üzerinden giderek kahramanın kendini yazdırması veya yazdırmaması diye bir şey mi var, onu konuşalım istiyorum... Sadece yazarın kahramanıyla kurduğu ilişkinin yazma tecrübesine etkisini. -Bu, yazının bütünlüğü içinde bir tecrübe. İbni Sina 'yı öykü karakteri olarak belirlediğim Filozof, At, A'rafadlı metinde süreci açıklamak lüzumu hissettim. İbni Seb'in'i yerleştirdiğim Kestane Ağacı-Vizyoner Mektubunun Sonu. Öte dünyaya geçmiş adamlarla düşsel yakınlık kurmanın riskleri düşün sınırlarını aşmıştı çoktan. Ama bu yola koyulmuştum. Bu benim mutlulukla ve tedirginlikle göğüslediğim büyük sorumluluğumdu. -Peki bir yazar kahramanıyla nasıl bütünleşir? Yazarın seçtiği kahraman tarihsel bir figür de olabilir, hayali de. Bu seçilen karakterle kurulan ilişkinin kestirilemezliğini konuşalım. Hatta özellikle kitabına giren bu 17 şahsiyetin sendeki etkisini de paylaşabilir misin? -Bir söyleşide şöyle demiştim; öykülerimi yazma sürecinde o filozoflarla ilgili yaşadıklarımı yazsam bir kitap olurdu. O kitap çok başka bir tecrübeydi. Kahramanların hepsi erkekti ve bir erkeğin dünyasından yazmaya çalışmak ilginçti. Ancak, öznenin yokluğunda yazabildiğimi gördüm bu öyküleri. Ne biçimsiz Sokrates, ne cimri el Kindi ne de bileğini keserek intihar eden İbni Seb'in, ne gençliğinin baharında idam edilen Sühreverdi vardı. Ne... Onların parıldayan yoklukları mevcuttu en fazla. O halde bu karakterlerimin her birinin anlatıcısı da bütünden kopmuş çokluktu. Bir örnek vereyim bak: Sokrates'i yazdığım Bir Sokrates Oyunu adlı öyküde tam üç buçuk yıl beklediğim tezahür durumları var. Giriş cümlesi ve devamındaki cümleler, içerikteki pek çok cümleler değişti, dönüştü. Demek ki bazı cümlelerin açığa çıkmasında özne etkisinden kurtulamamışım. Bu üç buçuk yılda bazı geceler okur, yeterince doğru bir yanma olmadığını görürdüm. Bir gece bu yanmanın gelmesi kaçınılmaz gibi geliyordu bana. Bunları kitaptaki biçimiyle yazabilmek için öznenin tam bir kayboluşu, bu kayboluşun boşluğunu deneyimlemesi gerekti. Bilirsin sen de! Kelimelerin göstergelerle tezahürü yakıcıdır. Ki edebiyat bu tezahürle kendini belirtir. Bunlar bir öznenin bağlayıcılığında olacak iş değil. -Kadın bir kahraman seçmeyi düşünmüş müydün? -Önce düşündüm fakat artık ben sertliklerin evrenine girmiştim. Epeyi kötü bir evren. Cinsiyetsiz bakmaya çalıştım. O dönemde onların dünyasına çok iyi sızdığımı hissediyordum. Aslında niye kadın filozof yazamıyorum diye çok hayıflandım. O acımasız dönemde kadın filozofların dünyası bana kapalı gibi gelmişti. Hem birçok erkeğin içinde birkaç kadın filozof olacaktı. Diğerler karakterler arasında bir kontenjan açmış gibi olacaktı. -Hasibe, bazı yazarlar dünyanın sıradanlığını çok cazip sunuyorlar, bir tür taklitle yola çıkarak. Senin öykülerinde de sıradanlıktan ziyade, özellikle tabiat söz konusu olduğunda güzele dikkat çekerek, güzel olanı göstermeye yönelik bir tercih var sanki. Seni okuyunca dünyanın güzel olduğuna ikna olabiliriz. Elbette ki dünya bütünüyle güzel yönden tasvir edilmiyor sende fakat güzel ifade edişin gücü de diyebiliriz buna. -Kelime ve cümlelerin güzel kullanımı sanatın hiçbir zaman kolay bir güzellik olmadığına atıf belki. Leyla'da, kelimelerim için acı veren sevinç diyen kıymetli okurlarım oldu. Kelimelerin sevinci ve hüznü, güzellikle dokunulmuş çürüme diyen okurlarım oldu. Öykünme konusunda, bilhassa Leyla, mimetik tatları sezdiren öykülerce zengin diyebilirsiniz de. Çünkü, doğa tasvirleri salt retorik değil bende, olduğu biçimiyle ve esas tabiatında doğaya bağlılığım var. Ancak burada görüngüleri aşan bir şey, kurgulanan mekan ve zaman var. Görünürün, aslında ne kadar görünmez olduğunu gösteren bir dizi kurmaca söz konusu. Nesneler, şeyler sözcüklerle varlığa bürünsün diye, görünmeyen anlamıyla imgede var kılınsın diye bilinen maddi mevcudiyetlerinden soyarak bu mevcudiyete hapsolmuş biçimi bulma eylemidir demiştim ilk sorunu yanıtlarken. Diğer yandan taklitçi sanatın karakteristik bir sanat olamayacağını düşünüyorum. Yeni yazının düşüyle ve boşluk duygusuyla yazan birisi taklit etme hakkına sahiptir fakat rüyalarını! Mesela Her Şey Bir Derekuşu öyküsü... zihinde hiçbir nesneye, özdeğe, hiçbir plana, ve uzama yaslanmayan soyut bir metin... keşif ve bulgulama, düşsel karşılaşmanın hayreti ve şoku var. -Peki, sıradan olmayan kahramanlar üzerine yazmayı konuşarak devam edebiliriz. Eagleton bu konuda şöyle bir şey söylüyor: Shakespeare'in Cordelia'sı, Milton'ın Şeytan'ı ve Dickens'ın Fagin'i tam da bizim bu tiplerle süpermarkette karşılaşma ihtimalimiz çok düşük olduğu için büyüleyicidir... -Novalis idi sanırım, ne kadar imge, o kadar gerçek diyor. Aslında gerçeklik dediğimiz şey nedir? Bana göre gerçeklik, saklanandır. Saklananı açığa çıkartarak aslında büyük suçluluk duygusuna kapıldığım vaki olmuştur. Öbür türlü kelimeler açığa çıkmadığından edebiyat eyleminde bulunmamışımdır. Yazının açığa çıktığı an, asıl gerçekle karşılaşmış hissediyorum. Zaten bu açığa çıkanda gerçeklikle karşılaşmasam yatıştırılabilirdim. Kendi kendimi teskin edebilir, hiçbir şey değişmemiş gibi yaşantıma devam edebilirdim. Bu dünya vehimdir de demek istemiyorum. Hayır, bu değil. Benim hakikat veya gerçek diye düşündüğüm şey, mevcut haliyle beni rahatsız etmeye devam eden yazının varlığındaki tuhaf ıssızlık. Teskin edilmemin olanaksızlığında hakikat salınıyor. -Tanpınar'ın karakterleri için ara-varlık, sınırda demiştin. Senin öykülerindeki kahramanları nasıl tanımlarsın? -Öyle sanıyorum ki, imgelerin dönüşümü belirliyor benim dilimi. Eşikler, yürünen yollar, mekana bulaşan, yayılan bedenler, yalnızlığın dibini bulan buğulu kadınlar, çizgiyi çizen ve kendini çizenler, silinmek isteyenler... Bir günde büyüyen çocuklar, tam tamına görünmez olmak için yaşayanlar, renkler, hayvansal varoluşlar, doğa, ve bir okurumun tespiti ile hüzün, taş, kuş, ağaç, çiçek, yıldız, kar tanesi, otlar, evler, pencereler, pınarlar, bütün rüzgarların dört bir yanda estiği uzamlar, ırmak, deniz, su, beni çeken hayali mekanlar, mekanlar... hiçbir detay gereksiz değildir. Çünkü hepsi benim yazın karakterlerimi oluştururlar. Hepsinden derin anlamı içinde etkilenirim. -Öykülerini yazma süresince kimleri okudun, üzerinde bu yazarlardan bir etki hissediyor musun? -İlk kitap için: Peyami Safa, Tanpınar, Ahmet Haşim, Cahit Zarifoğlu, Poe, Borges, Hermann Hesse, Kafka, Calvino galiba en çok bunlar vardı elimde. Poe ve Borges ve Calvino en çoktan daha çok etkisini hissettiğim üç sanatçı. İkinci kitap için: Nabokov'un derin tasvir gücü ile insan oluşu harika çözümlemelere tabi tutan ayrıntıcılığı, duygusal karşıtlıkları işlemedeki samimiyeti. Kelimelerin en acı diplerini görmüş bana kalırsa Nabokov. Müthiş demek istiyorum. Katherine Mansfield, dili dua gibi işleyen çok tatlı bir hüzün anlatısını bırakmış geride. Zweig, görkemli tasvir gücü ve Amok Koşucusu gibi hayranlık uyandırıcı öyküleriyle girmiş oldu yazın evrenime. Ama yanımda en çok Nabokov vardı ikinci kitabımı yazarken. Bu arada Borges'in Babil Kitaplığı serisi içindeki kitapları hatırlamakta yarar var. Leyla'nın dışlaşma sürecinde hep iç içe olmayı seçtiğim birkaç isim: Bilge Karasu'nun imge odaklı dil evrenini hep canlı ve kışkırtıcı buldum. Rasim Özdenören ayrıntının, hıncın, çok hoş imgesel doku içinde açımlanan savruluşların, incelikli tasvir atmosferinin yazarı. Öykülerinde öznenin parçalanışı ve nesnenin kişisel bir değer alışı etkileyici idi. Kafka'nın rahatsız edici tarzı, fantastik insanı, Hermann Hesse'nin günümüz insanını doğa içinde ele alarak onu daima aşan büyük söylemi ve doğaya bakışındaki görkem, yazınsallığı resim sanatıyla birleştirmedeki ustalığı, ayrıntılardan etkilenme biçimindeki tam insan tonu sarsıcıydı. Cortazar ile karşılaşmam Leyla'nın uğuru olmuştur. Serinkanlı merhamet, sakin kışkırtının adı Cortazar. Marcel Proust'un Kayıp Zamanın İzinde'deki gerçeği ustalıkla örttüğü sanki hiç başlamamış gibi bitirdiğim ara varlığı, tasvirin, imgelerin tarafsız aracısı olarak duyarlığın, incelikli ayrıntının zirve anlatımı, . Ayrıca kelimelerin özel anlamında büyük mesafe almış derin karanlık R. Maria Rilke, İngeborg Bachmann fantastik derinlik, acı, sarsan anlık karşılaşmalar, Virginia Woolf'ün kendi tarzındaki mitik izleği, Sadık Hidayet'in kışkırtıcı modern dili... Bir de belli zamanlarda okumayı hep özlediğim Faulkner'in izleğini mitik bulurum. -Senin öykülerinde tamamen açığa çıkarılmayan, kendini bütünüyle ele vermeyen, okurla sanki bir tür saygı mesafesi kuran bir yapı var. Buna katılıyor musun? -Elbette. Ne kadar çok açıklarsam metnin katışıksız özünün o kadar eksildiğini düşünürüm. Metni dış dünyaya bütünüyle açmak güncel sözcüklerle veya şöyle diyelim; herkesin kullandığı sözcük dizimi yani uzlaşımın mantığı ile eyleme geçmek olur ki bu, okuru önceleyen bir yaklaşım yani avcı yaklaşımıdır. Kitabı okur yazmaz hayır. Yazarın kendini ortadan kaldırması bu şekilde olmamalı. Yazar, yazarken metnin içinden kendini silerek kaldırmalı kendini. Nesnenin bilinci ve yaşayan özü okur değil yazardır. Okuru tavlamaya yönelik eserler okura büyük saygısızlıktır bu yüzden. Zekasını ve keşif yetisini hafife almaktır. Aslında sen busun. Henüz olmadığın şeyin sende zuhurunu bekleme demektir. Bu anlamda dürüst, çıkar gütmeyen vicdandır özgür bir yazar. Düşünün ki koşulları yadsıdığım için yazıyorum; fakat o yadsıdığım koşullara haklılık payı çıkaran bir yazar gibi görünmeye uğraşıyorum. O zaman özgürlüğümü değersiz ve anlamsız kılmam mı? -Tam da Tanpınar'ın İster rüya olsun, ister kurgu olsun yazarken o havayı kurabilmek önemli... dediği atmosferi sen öykülerinde kuruyorsun. Bu atmosferde okur merakı giderildiği ölçüde nüfuz edebiliyor yazdıklarına. Bir yandan da oluşturduğun atmosferin ne kadarı metne sızıyor, gerçeği tahrif edip hatta yıkıp ne kadarını okura veriyorsun? Hani her defasında inşadan bahsettik... -Öncelikle sessizliğin benim öykülerimde bir temel olduğunu düşünüyorum. Daha doğrusu bu bir sezgi. Yazılamayan başlangıca yani söze götüren bir yanı var sessizliğin. İmge yoluyla dünyanın mevcut haliyle yüz yüze geldiğimde sessiz boşlukta yürümeye başlıyorum sanki. Bugünün dünyasını boş ve ardışık anlamından sessizlikte kurtarıyorum. Heidegger, Sessizlik yalnızca anlamlı olan değildir, anlamı açığa çıkarandır diyor. Belki kurtarma bu anlamı görmedir. Belki de görülüp yazılamayandır. Bilmiyorum. Sonuç olarak kelime gerçekliği örtendir. Yazı daima yadsıma üzerine kuruludur yani. Bir yönüyle temsil ettiği bir bütün var yazının ki bu itibarla salt düşünce olmasa gerektir. Çünkü soyut bir tasarı değildir artık gerçekleştirilmiştir. Ama öznellik içinde. Diğer yandan dünya bütünüyle ancak bir düşün içinde kendini gösterir. Gündelik gerçekliği içinde değil. Demem o ki şeyler düş ve imgenin ürününe dönüştüğü zaman tam bir bütün olarak görünür. Yazın uzamında özne parçalandıkça dünya daha bütün görünüyor. Açıklanamaz olana yaklaşılıyor o zaman. İmgelerin akışkanlığı, konumunu sürekli değiştiren öznenin konumlandığı zaman aralığı ve göstergelerin birbiriyle mesafesi bu bütüne götüren şeylerdir. -Yazma tekniklerini sorsam, nasıl yazıyorsun? Zaman konusu nasıldır? Sabahları yazar mısın veya gece gibi tercihlerin var mı? -Açıkçası ben çok dağınık bir yazarım. Gece yazdığım öykülerimin hakiki öyküler olduğunu düşünüyorum. Daha doğrusu gece yazılan kelimelerin gerçek kelimeler olduğunu. Sabaha kadar oturmam belki ama 4'e kadar oturup yazıyorum başladığımda. Zaten başlanmış bir metin artık belli bir vakit ve rahatlık gözetmeksizin yazılır bende. İki arada bir derede kaldığım zamanlarda örneğin, alıştım buna. Geçenlerde yeni bir şey keşfettim, metroda yazabilmeyi. Bir buçuk sayfalık bir metin. Ve tek kelime atılası değildi nerdeyse. Uyarıldığım zaman uykusuzluk çekiyorum. Uyku düzenim altüst oluyor tabii. İyice uyarıldığımda vaktin pek kıymeti yok. Öğlen güneşi geceyi taşıyor. Her şey geceyi taşıyor. Yazarken her vakit gece oluyor. Açığa çıkma ve belirlenme olan kelimelerin belirlediği şeylerin ölümünü taşıması gibi.