Büyük bir trajedinin nihayetini ellerini ovuşturarak bekleyen sanatçının gözlerindeki kan: İşte günümüz sanatının gerçeği kavrayışı budur. Evet, artık muhalifliğin beyazlıkla bir ilgisi yok. Görünen o ki sanatçı artık sanatını himaye ettirebileceği, içinde var olabileceği her gücün yanında olabilmektedir. Bir suçun avukatları nadiren o güzel korkunç fiili failin lehine çevirebilecek kadar sanatçıdırlar. Evet, tam burada bir katliamı meşrulaştıracak kadar sanat ehline sahip kaç toplum vardır. Söyleyeyim, çok toplum. Birinin içinde yaşıyor olmak da ne garip. Sanatçı dediğimiz kavramı artık aydın kavramından da ayırmak gerekiyor. Çünkü ortada büyük bir gerçeklik yanılgısı var. Sanatçının, yaşadığı travmatik toplumsal olaylara refleksif tepkiler vermesi beklenir. Halbuki şu an pek öyle bir durum yok. O halde sanata dair bir şey icra eden herkesi sanatçı kavramına dahil etmemeliyiz, ya da ediniz cibilliyetinize kalmış. Burada sanatın da tepkisi önemli olacaktır. Bu tepkiyi sağlayacak olan sanatçının ta kendisiyse sanata dair burada ne büyük bir acz var. Vahşet sahnelerini zihnine kazıyıp olayların durulmasını bekleyerek bir sanat ihtiva etmeye çalışmak ne büyük bir rezilliktir. Bunu dahi yapmayacaksa daha da büyük bir rezalet vardır. Aydın ise öncelikle toplumu tanıyan insandır. Kendi toplumuyla ne pahasına olursa olsun ters düşmek yığınlar tarafından çekilen dar ağacını göze almak değil bizzat başka bir topluma yaranmaktır. Aydın selim havalarda itidalli olur, kan kokusuna uyandığı sabahlarda değil. Şu aydın diye beklenilenleri küf kokusunda bırakmalı, dürtmenin manası yok. Gerçeği kavramak, güçlüyü ve kazananı tahmin etmeye çalışmaktan geçiyor günümüz sanatçısında. Oysa gerçek büsbütün içinde bulunduğumuz, elimizi ayağımızı bağlayan, nefes aldırmayan bir gaz bulutundan başka ne ki şu anda. Ellerinde gaz maskeleriyle bir köşede havanın durulmasını bekleyenlere Hadi hadi demek beyhude bir çaba. Çünkü senin gerçeğinle vahşet resmi çizmek isteyen zebaninin gerçeği aynı değil. Gerçek şu ki; toplumun içi kanarken sanatçı tavrı adı altında suya sabuna dokunmamak sanatkarlık değil solucanlıktır. Gerçek şu ki; dünyanın gözü önünde bir katliam vardır, bunun trajedisini yazmak için daha da büyük resmi görmeyi beklemek eli kanlı olmaktır. Bu yazıyı çok daha uzun planlamıştım ama ağzım dilim bozulacak. Hem bu kadar lakırdı etmenin de anlamı yok. Hatırlıyorum ilk gençliğimden, Bir militan olduğumu bilsen yine beni sever miydin? diyordu şarkıda. Öyle ya bir militan sevilir mi ki, Sürmeli gözlere şimdi şarapnel parçaları saplanan, Nihayetinde onu militan olmaya itenin yaşamak değil,


Tren kaybolunca uzun tünelin içerisinde, vagonun tavanından yüzüme vuran mavi lambanın ışığı, suskunluğumu kısmen aydınlatır. Tüm yolcular için geçici bir mezarlık ziyaretidir tüneller. Basık, gizemli ve boğucu havayı hissetmemek mümkün değildir. Tünelin sonunda, gözleri kamaştıran parlak bir ışığın olduğunu bilmek, beklentiye gerilim heyecanı katmaktadır. Işık eşittir ateş, ışık eşittir nur. Lütfen sus beynim; biliyorum herkes ettiğini bulur! Tanıdığım en vefalı, birbirini en çok seven aşıklar; trenler ve raylardır. Biri olmadan diğerinin varlığı hiçbir anlam taşımaz. Biri sevdası için sere serpe serilmiştir uzun bozkırlara; yalçın kayalıklara tırmanmıştır. Kıvrım kıvrım kıvrılmıştır. Sevgilisinin yolunu açmak için dağları delmiştir. Diğeri sevgilisinin kollarına bırakmıştır kendisini. İzinden santim şaşmadan her karışını sebatla yudumlar. Kıvrıldığı yerde kıvrılır; tırmandığı yerde tırmanır. Sarı bozkırları birlikte adımlarken hayallere dalar ve keskin uçurumları onun kucağında geçer. Kompartımanın hafif kirli penceresinden, kah geceyi nokta nokta delen yıldızlara kayıyor bakışlarım; kah her birinde farklı hayat hikayelerinin yazıldığı uzaktaki evlerin lambalarına. Of siyah tenli gece! Sen de olmasan kim saklar ayıplarımı, kim hafifletebilir kendime olan kırılganlığımı? Başımı dayadığım cam, titreterek kulaklarıma kadar ulaştırıyor aşkın evrensel müziğini. Büyüklüğüne secde ettiğim bilir, yolculuğun sonunda kimi neyin beklediğini. Dumanını gökyüzüne haberci olarak gönderen kara tren yüreğimin üzerinden gider. Bırak gitsin yüreğim; bu belki de son sefer! V şeklinde dizilmiş, havayı yararak ilerleyen göçmen kuşlar! Bekleyin ben de peşinizden geleceğim. Biliyorum; siz, sır tutmasını bilenlerin taşıyabildiği bir emaneti götürüyorsunuz kanatlarınızda. Adresini biliyorsunuz nurlu ışığın. Takılıp ardınıza, tutkuyla kanat çırparak dünyanın gözlerinden kaybolana dek gideceğim. Bekle beni sonsuz sevdam, mutlaka yollarını bulup şu hasrete son vereceğim. Tren düdüğü bitti mi yolculuk, niye böldün uçuşumu? Yoksa duyduğum ses kıyametin habercisi meleğin suru mu? Tünelin sonuna yaklaştık, gözüküyor ışık. Işık cehennemde ateş, ışık cennette nur; herkes yaptığının karşılığını mutlaka bulur. 1973 Yılında Aksaray'da dünyaya geldi. Konya/Ereğli'de yaşıyor. Yazıları ve şiirleri başta fanzin dergilerin efsane ismi Aykırı olmak üzere, Çehre, Barbar, Med Cezir, Sınırdakiler, H-aykırı, İskemle, Dergi-lik, Filinta Dergi, Yazık Edebiyat, Gençfikir gibi edebiyat dergilerinde yayımlandı. Memleket, Ereğli Medya, Ereğli Postası, Yeni Ereğli, Erhaber isimli yerel ve bölgesel gazetelerde şiir ve makaleler yazdı. Ereğlimedyacom, Haber İklimi, Öğretmenler Sitesi isimli haber/edebiyat sitelerinde çeşitli yazıları yayınlandı. Gerçek Hayat ve Cafcaf dergilerinin Ereğli temsilciliğini yaptı. İbn-i Sina Öyküleri, Kırlangıç Ağıtı, Sırat-ı Aşk, Mihri Hatun Şiirleri Albümü, II. Milletlerarası Tarihi Roman ve Romanda Tarih Sempozyumu Bildiriler Kitabı isimli antolojilere, eserleriyle katkıda bulundu. 2011 yılının UNESCO tarafından Evliya Çelebi yılı ilan edilişi sebebiyle, Ümraniye Belediyesi tarafından organize edilen hikaye yarışmasında Şedde ve Seyyah isimli eseri, 1328 eser arasından ikincilik ödülünü kazandı. Konya/Ereğli Gençlik Merkezinde Etkin Yazarlık Eğitimi derslerivermektedir. Hikaye, roman ve manzum türünde eserleri kitaplaşmıştır.


İntihar sözcüğü ürpertiyle birlikte bir merakı da bırakır insanın içine. Bizi ilgilendirsin ya da ilgilendirmesin intihar eden birinin yaşamına dair çılgınca bir merak duyarız. Özellikle de intiharın nedeni üzerinde bir dedektif gibi durur, aynı cümlelerin üzerinden defalarca geçer, intihar sebebini saptamaya, açıklamaya çalışırız. İntihar eden kimse, tanınmış, toplumun nazarında olumlu bir intiba bırakmış biriyse daha da dikkatimize değer. Cemile Sümeyra, Kendi Kalemini Kıranlar'da Türk Edebiyatında İntihar alt başlığıyla intihar ve edebiyatı mezceden mısraların, yaşantıların, kalemlerin, yaşadığımız şu dünya üzerinde bıraktığı izleri incelemiştir. İntihar üzerine genel bir girizgah yapıldıktan sonra ana hatlarıyla intiharın nedenleri, yöntemleri, arka planı, etkenleri üzerinde durulmuştur. Sosyoloji, psikoloji, felsefe, teoloji gibi alanları meşgul eden intiharın, edebiyatı da meşgul eden bir olgu olduğu ortaya konulmuştur. Gerçekten de eserinde, mısrasında yahut yarattığı bir karakter üzerinde ölümü konuşan, anlatan kalemlerin intiharla ölümü deneyimlemek istemesi yaman bir haldir. Cemile Sümeyra, bu halin nedenlerinin neler olabileceği üzerinde durmuş ve müntehir edebiyatçıların edebiyatımıza kazandırdığı güzelliklere değinmiştir. İntiharın nedenleri sosyolojik, psikolojik, biyolojik başlıklar altında incelenmiştir. Bağımlılık yapan maddelerin kullanıcısı olan müntehir edebiyatçıların yaşamlarından daha kolay vazgeçtiği saptanmıştır. Bunun yanında, din, evlilik, yaş, cinsiyet, eğitim, ekonomik koşullar, iklim gibi faktörlerin intiharı etkilediği düşünülmüştür. Mesela, intihar etmeye eğilimli olan birinin iç dünyası karakış gibi görülmüş, dışarıda cıvıl cıvıl bir havanın varlığı, iç dünyası karakış olan birini rahatsız ederek onu intihara sevk etmiştir. Kasvetli havaların aksine içinden bereket fışkıran havalarda intiharların daha çok olduğu gözlenilmiştir. Bireyin iç dünyasıyla dış dünya arasındaki uyumsuzluğun artması, intiharı hızlandıran bir etmen olmuştur. Havanın bireyin iç hali ile uyum göstermesi bir yaşama nedeni olurken, iç haline aykırı bir havanın olması, kuşların cıvıldaması, çiçeklerin açması, güneşin pırıldaması bireyde bir çatışma halini uyandırmış ve intiharını kolaylaştırmıştır. Bireyin fizyolojik özelliklerinin toplumca dikkat çekmesi, onu topluma yabancılaştırarak kendi içine gömmüştür. Kimi insanlar fizyolojilerinin farklılığıyla baş edebilirken kimi insanlar baş edemeyerek müntehir olmayı tercih etmiştir. Herhangi bir uzvu, işlevini yerine getiremediği halde başarılı olan bir insana toplumun bakışında gizli bir hayranlık vardır. O uzvun işlevini, vücutta başka bir uzvun üstlendiği düşünülür. Bu iyimser bakış, kişinin kendisinde nevrotik bir bozukluğa dönüştüğünde, kendisini toplumdan soyutlayarak karamsar bir yaşam felsefesi geliştirir. Bu felsefe, onun yaşam fonksiyonlarını körelterek hayattan koparır ve intihar kaçınılmaz olur. Kendi Kalemini Kıranlar, incelediği müntehir edebiyatçılar aracılığıyla şunu sormak istemiştir: Herhangi bir insanın intihar gerekçesiyle bir edebiyatçının intihar gerekçesi aynı mıdır? Bana en ilginç gelen intihar nedeni, bireyin aşırı kırılganlık ve hassasiyetten ötürü intihar etmesidir. Aşırı duyarlılık ve hassasiyet, insanı rakikleştiren, diğerlerinden ayıran meziyetlerken kontrol edilememesi sonucu intihar nedeni olması, çok şaşırtıcı. Bu şaşırtıcı durumun sonucu olarak en çok şairlerin intihar ettiğine ulaşılmıştır. Şairler, duygu durumları yükseklerde seyreden ve aşırı duyarlı hali yoğun yaşayan bireyler olarak intihar kapısını daha çok aralamışlardır. Hatta bazı şairler, intihar etmeyi onurlu bir davranış olarak görmüşlerdir. Yedikuleli Faizi'den başlayarak Özge Dirik'e kadar yirmi dokuz müntehir edebiyatçıyı inceleyen Cemile Sümeyra, söz konusu kişilerin intiharları üzerine yapılan söylenti/menkıbe türünden bilgilere yer vererek intiharların ardındaki en sahih bilgiye ulaşmayı amaçlamıştır. Her yazı sonunda, incelenen müntehir edebiyatçılardan beyit/gazel/mısra alıntılanması, bu ediplerin eserlerindeki ölüm temasının yalnızca tema olmadığını anlatır. Bazı müntehir edebiyatçılar, intiharlarıyla şoke edecek denli neşeli ve başarılıdır. Emir Çelebi, mesleğinde üstat ve zeki bir tabip, keyfine düşkün, padişahın dostluğunu kazanan bir muhasiptir. Bir Ali Cengiz oyunuyla padişahın gözünden düşer. Yaşadığı onur incinmesi onu hayattan koparmaya yetmiştir. Ömer İhyauddin Efendi, güzele meftun biridir. Onun gibi, güzele ve güzelliğe aşık birinin intihar etmesi incelenesi bir psiko-sosyal vakadır. Çünkü bu şekilde hayat tavrı sergileyen birinin coşkulu ve rind olması gerekir. Tokadizade Şekip Efendi ve Rüştü Onur gibi isimler, sevdiklerini kaybetmenin acısıyla intiharı seçmişlerdir. Rasih Güran, müntehir edebiyatçıların içerisinde en dikkat çekenidir. İntihar eden ediplerden Can İren'in ardından intiharı kınayan, aşağılayan, eleştiren bir yazı kaleme almasına rağmen, İren'in intiharından birkaç yıl sonra kendisi de intihar etmiştir. İntihar şekli ilginç olan isimlerden biri de Beşir Fuad'dır. ... damarlarına uyuşturucu şırınga ettikten sonra bileklerini kesmiş, bu sırada kendini kaybedinceye kadar da hissettiklerini yazmayı denemiştir. Yenilmişlik duygusu, sevdiklerini kaybetme korkusu, onur incinmesi, yıpranmışlık, işsizlik, siyasal sebepler, tükenmişlik, ölüme dair merak gibi durumlar edebiyatçıları hayattan koparmıştır. Kimileri intiharı hiç düşünmezken, kimileri intiharı şaka kadar eğlenceli ve güzel olarak tanımlamış ve intihar ederek hayatını sonlandırmıştır. Kaderin bir cilvesi gibi, müntehir edebiyatçılar hayattayken birbirlerini izlemiş, birbirlerine yakınlık duymuş ve özel ilgi beslemişlerdir. Müntehir Metin Akbaş'ın Beşir Fuad, Sadık Hidayet, Nilgün Marmara, Kaan İnce ve İlhami Çiçek'e ilgi duyması gibi. Yine Zafer Ekin Karabay da Nilgün Marmara'nın etkisinde kalarak intihar etmiştir. İntiharın planlanmayan, ansızın karar verilen bir şey olduğunu düşünürdüm hep. Kendi Kalemini Kıranlar'daki bazı edebiyatçıların intiharı bu fikrimi değiştirdi. İnsan, kendi ölüm tarihine karar verebilir mi? sorusu zihnimde hala ürkütücü bir soru olarak duruyor. Bu soruyu eyleme geçiren edebiyatçıların, intihar eylemlerini bir bahar coşkusu içinde gerçekleştirmeleri, intiharın ardından daha huzurlu bir dünyaya ereceklerini düşünmeleri de dünyanın başka bir yüzüymüş gibi geliyor bana. Kendi intiharını günlerce düşünen edebiyatçıların varlığını bilmek insanın kalbini acıtmıyor değil. Üstelik bazı edebiyatçıların intiharlarının nedeni aşırı sevmeleri, insanları aşırı düşünmeleri, iyilik ve güzellik konusunda aşırı hassas olmaları... Cemile Sümeyra, Kendi Kalemini Kıranlar'la bir edebiyatçının intiharını anlatmakla kalmamış, onun acısını ve ağrısını da anlatmıştır. Cemile Sümeyra'nın Sonuç başlığı altında verdiği bilgiler bağlamında, kimileri intiharı bir kaçış, başka bir hayata yelken açış olarak görürken; kimileri acziyetin ve deliliğin dışavurumu olarak değerlendirmiştir. Cemile Sümeyra'nın intihar değerlendirmesi olarak şu sözlerini çok değerli buldum: Entelektüelin intiharı, dönüşü olmayan bir göçtür. Bir nevi beyin göçüdür. Entelektüelin, birey olmanın da ötesinde yaşadığı toplumdaki konumuna ve etki gücüne bakıldığı zaman bir felakettir. Bu düşüncelerinden dolayı, müntehir edebiyatçıların intihar eylemlerini incelemeyi uygun bulmuş ve bunları bir kitapta toplamıştır. Kendi Kalemini Kıranlar, Cemile Sümeyra'nın lisans bitirme tezine dayanmaktadır. Kendi Kalemini Kıranlar'dan (2007) sonra çıkan Hayatı Kurgulamak (2013) kitabıyla öykücü, şair ve yazarları inceleyen Cemile Sümeyra, Hayatı Kurgulamak kitabının bazı bölümlerinde de intihar olgusunu işleyerek bu konudaki çalışmalarını sürdürmüştür. Müntehir yazarların/şairlerin intiharını, eserlerindeki temalar ve yaşantıları bağlamında anlatmayı tercih etmiştir. Bu yönüyle intiharın toplumsal ve bireysel hayat için bir tehdit unsuru olduğunun altını çizerken Bu insanları, ölüme götüren, hayattan koparan şey nedir? şeklinde sorarak müntehir ediplerin intiharını incelemiştir. Şule yayınlarından çıkan bu kitabın baskısı tükenmiş, yeniden yapılsa meraklısı ve okuru olur diye düşünüyorum. İskenderun'da doğdu. Kahramanmaraşlı. Hece Öykü, İtibar, Yedi İklim, Türk Dili dergilerinde öykü ve deneme yazdı. Milli Gazete, Dünya Bizim ve Edebistan isimli kültür sanat sitelerinde, kitap incelemeleri ve söyleşiler yaptı. Nuri Pakdil'in Tiyatrolarında Vicdan isimli yüksek lisans tezini hazırladı.


Ey ye's-alud kalpler! Ey medfen-i sürur mezarlar! Sizin tahayyülünüz beni girye-nak ediyor. Sizi düşünüyorum. Size ağlıyorum. Ey muzlim dünyalar, ben sizin hazin bir seyyarınızım; sizi temaşa ediyorum. Halinizden lerze-nakim, manzaranız bana iras-ı haşyet ediyor. ettikleri gamlar, hüzünler size iltica ediyor. Çarpın! Ey kalb-i ye's bünyad! Tasvirinin karşısında çarpın! Çak çak ol! Vücudun bana bar geliyor... Sen bir mezarsın! Türk edebiyatının usta romancısı Halid Ziya Uşaklıgil'in Mensur Şiirler adlı eseri yayımlandığı tarihten itibaren hem birçok edebi tartışmaya konu olması hem de daha sonraki dönemlerde diğer edebiyatçılarımıza örnek olması açısından Türk edebiyatında önemli bir yeri vardır. Mensur şiirin isim babası unvanını taşıması hasebiyle Halid Ziya Uşaklıgil'in Mensur şiirler ve Mezardan Sesler adlı eserini inceleme kapsamına aldık. Mensur şiir, edebi bir tür olarak Fransız edebiyatında XIX. yüzyılın ortalarında ortaya çıkıp yaygınlık kazanmıştır. İlk önceleri Fransız edebiyatının güçlü kalemleri bu türde eserler vermiş daha sonra Batı edebiyatında görülmeye başlanmıştır. Türk edebiyatına XIX. yüzyılda hem Fransız edebiyatı hem de Batı edebiyatından yapılan tercümeler yoluyla yenileşmenin ikinci nesli ile Ara Nesil döneminde giren mensur şiir, edebi dönemler içerisinde çeşitli kelime gruplarıyla anılmış, Servet-i Fünun ve II. Meşrutiyet dönemlerinde çok sayıda yazarın tecrübe ettiği edebi türlerden biri olmuştur. Cumhuriyet dönemi şair ve yazarlarının da zaman zaman denediği mensur şiir, bu dönem içerisinde pek fazla ilgi görmemiş, zamanla bu dönemin güçlü kalemlerinin sürdürdüğü ve temsil ettiği edebi tür olmaktan uzaklaşmıştır. Hikaye, roman ve şiirin yanında geniş bir alan bulamadan günümüze kadar varlığını sürdürmüştür. Türk Edebiyatı içerisinde XIX. yüzyılın sonlarına doğru veznin ve kafiyenin şiir için mutlaka gerekli olup olmadığına dair öne sürülen fikirler edebiyatımızda mensur şiir türüne zemin hazırlayan ilk kıpırtılar olarak değerlendirilebilir. Örneğin Abdulhak Hamid'in nesir ve nazım dışında mukaffa adını verdiği yeni bir tür oluşturma yolunda Recaizade Mahmud Ekrem'e yazmış olduğu bir mektup önemlidir. Recaizade Mahmud Ekrem'in Takdir-i Elhan'da Bir söz şiir addolunabilmek için velev fikre ne derece parlak olursa olsun, kendisinde şeklen iki şartın vücudu iktiza eder. Bunlardan birisi vezin olduğunda şüphe yoktur. Diğeri ne olsa gerek? Elbette kafiyedir. şeklindeki ifadelerinden sonra Zerrattan şümusa kadar her güzel şey şiirdir. diyerek şiiri hassaten fikir his ve hayal güzelliğinde arama tavrının yanı sıra, yine Takdir-i Elhan'da: Her mevzun ve mukaffa lakırdı şiir olmak lazım gelmez. Her şiir, mevzun ve mukaffa bulunmak iktiza etmediği gibi ifadeleriyle kafiyesiz ve vezinsiz de şiir olabileceği şeklindeki düşünceleri yeni Türk edebiyatını mensur şiire hazırlayan açılımlardır. Bu dönemde mensur şiir karşılığı olarak kullanılan adlandırmalardan birisi olan nesr-i muhayyel terkibi de Recaizade Mahmud Ekrem'in mahsulüdür. Mensur şiirin bir edebi tür olarak görülmeye başlamasındaki en önemli tesir, Batı edebiyatında bu türün yaygınlaşmaya başlaması ve şairlerimizin de bundan haberdar olmasıdır. XIX. yüzyılda Türk edebiyatının en fazla tesirinde kaldığı edebiyat Fransız edebiyatıdır. Baudelaire, Rimbaud ve Mallerme gibi Fransız şairlerin Türk edebiyatı üzerindeki etkisi Servet-i Fünun dönemiyle XX. yüzyılda şiir alanında olur. Fransa'da 1842'ye kadar Fenelon'un romanı Telemaque, Montesquineu'un Gnide Mabedi gibi eserlerin adı geçtiği kaynaklarda prose poetiqe adıyla anılan bir takım edebi eserlerden sonra, bağımsız bir edebi tür olarak mensur şiirin ilk örnekleri poeme en prose adıyla, Aloysius Bertrand'ın 1842'de yayımlanan Gaspard de la Nuit adlı eseriyle kendini gösterir. Ardından Maurice de Guerin'in Le Centaure ve La Bacchante adlı eserleri yayınlanır. Bertrand'ın eseri Baudelaire, Arthur Rimbaud, Stephane Mallerme, Isidore Bucasse gibi şairlerin ilgisini çeker ve mensur şiir özellikle Baudelaire'in 1855'ten itibaren çeşitli gazete ve dergilerde yayımladığı Paris Sıkıntısı adlı eserinin bir bölümü olarak Petits Poemes en prose ile Fransız edebiyatında yaygınlık kazanır. Baudelaire'de sonra bu edebi türün Fransız edebiyatında yayılmasını sağlayan isimler arasında Renkli Gravürler ve Cehennemde Bir Mevsim adlı eserlerin sahibi Rimbaud ile Hezeyanlar adlı eserin sahibi Mallerme'dir. Paul Claudel, Andre Gide ve Marcel Proust da gençlik dönemlerinde poeme en prose yazmış önemli isimlerdir. XIX. yüzyılın sonlarına doğru poeme en prose Batı edebiyatında yaygın olarak görülmeye başlar. İngiltere'de İngiliz Posta Arabası eseri ile Thomas De Quincey, Alman edebiyatında Hölderlin, Stefan George ve Rainer Maria Rilke, İspanya da G. Adolfo Becquer Danimarka'da Jens P. Jacobsen Amerika da Edgar Allan Poe Rus edebiyatında Eşik Mensur Şiirler eseriyle Turgenyev bu türün önde gelen isimleri olmuştur. Sevgili dostum, size küçük bir yapıt yolluyorum. Bu küçük yapıtın başı sonu bulunmadığını söyleyenler biraz haksızlık etmiş olurlar, öyle ya, bu yapıtta her şey aynı zamanda hem baş, hem de kuyruktur tersine, almaşık ve karşılıklı olarak. Bir düşünün lütfen, bu düzen hepimize, size, bana ve okura ne hayranlık verici kolaylıklar sağlayacak. İstediğimiz yerinden kesebiliriz, ben düşümü, siz müsveddeyi, okur da okumasını, çünkü onun dik kafalı istemini gereksiz bir olay örgüsünün sonu gelmez ipiyle bağlamıyorum. Bir omuru kaldırın, bu eğri büğrü düşlemin iki parçası hiçbir çaba gerekmeden birleşiverecektir. Doğrayıp birçok parçaya ayırın, göreceksiniz, her biri kendi başına da var olabilmektedir. Bu parçacıklardan bir kaçı hoşunuza gidecek, sizi eğlendirecek kadar canlı olur umuduyla, tüm yılanı size armağan etmeyi göze alıyorum. Küçük bir giz vereceğim size. Aloysius Bertrand'ın ünlü Gaspard de la Nuit'sini belki yirminci kez karıştırırken, buna benzer bir şey denemek, onun öylesine şaşılası, öylesine çekici bir biçimde eski yaşamın çiziminde uyguladığı yöntemi yeni yaşamı, daha doğrusu yeni ve daha soyut bir yaşamı anlatmada uygulamak geldi usuma. Baudelaire'in yazdığı bu mektup, onun mensur şiir alanında yapmak istediklerinin yanında mensur şiir anlayışını ve türün özelliklerini anlamamıza yarayacak içeriktedir. Mensur şiir de diğer edebi türler gibi, başlığı başlangıcı ve bitişiyle müstakil bir edebi türdür. Mensur şiir Batı edebiyatının bir mahsulüdür. Fransızcadaki poeme en prose söz grubu Türkçedeki mensur şiir adlandırmasıyla ve kavramıyla uygunluk gösterir. Çünkü Türkçedeki mensur şiir Fransızcadaki poeme en prosein karşılığı olarak tercüme bir adlandırma özelliği taşımaktadır. Recaizade Mahmut Ekrem'in nesr-i muhayyel dediği mensur şiir başlangıçta Türkçede, özellikle Ara Nesil döneminde, Fransızca poeme en prose karşılığı olarak nesr-i muhayyel, nesr-i şairane, nesr-i şi'r-amiz, nesr-i nazm-amiz, mensure, nesr-i hayali, nesra-i şiir-amiz gibi birbirine benzer kelime ve kelime gruplarıyla karşılanır. Mensur şiir adı ancak 1886'da Halit Ziya'nın Hizmet gazetesinde yazdığı ve daha sonra Mensur Şiirler başlığı altında topladığı örneklerle karşımıza çıkacaktır. Servet-i Fünun ve II. Meşrutiyet yıllarında daha çok mensur şiir kelime grubu tercih edilir ve türün adı olarak yaygınlaşır. Cumhuriyet döneminde ise uzun yıllar kullanılan bu kelime grubunun yanında, yakın yıllarda bazı yazarların kaleminde onun yerine şairane nesir, düzyazı şiir, yazı şiirler, düz anlatım şiiri, düz şiir, şiirsel düzyazı, şiirsel metin gibi çeşitli adlandırmalar teklif edilir ve kullanılır. Türk Dil Kurumu sözlüğündeki mensur şiir karşılığı ise şiirce kelimesi olarak kaydedilmiştir. Tüm bunlar henüz bu edebi türün adlandırılmasında ve özelliklerinde uzlaşma sağlanamadığını göstermektedir. Türk edebiyatında, mensur şiir türünün en başarılı ve kalıcı örnekleri Halid Ziya'nın 1886 yılında Hizmet gazetesinde yazdığı ve daha sonra Mensur Şiirler başlığı ile topladığı örneklerle ile karşımıza çıkarken, Arap edebiyatında ise bizden çok sonraki yıllarda yazılmıştır. Lübnan asıllı şair Emin er-Reyhani, Cibran Halil Cibran, Fars edebiyatında Ahmed-i Şamlu sayılabilir. Halid Ziya'dan önce Recaizade Mahmud Ekrem'in Nağme-i Seher ve Zemzeme'lerindeki mensurelerine, Envar-ı Zeka ve Şark dergilerinde Mustafa Reşid'in, Tercüman-ı Hakikat, Şafak ve Saadet'te de Mehmet Celal'in bu türde yazdığı denemelerine rastlarız. Muallim Naci'nin Tercüman ı Hakikat'deki Edebiyat sütununa gönderdiği ilk gençlik devresinin mensure denemeleri de vardır. Bu edebi türün kabul görmesinde Recaizade Mahmud Ekrem'in Takdir-i Elhan 'daki: Her mevzun ve mukaffa bulunmak iktiza etmediği gibi ve yine Bendenizce kafiyesiz şiir yazmaktan ise nesr-i muhayyel yolunda tasvir-i meram etmek evla ve efdaldir. Nesr-i muhayyel ise mevzun değil iken, adeta tavr-ı şi'ri alabiliyor. cümlesindeki edebi fetvası etkili olmuştur. Halid Ziya yazılarında 13 Kasım 1886'ya kadar mensur şiir isimlendirmesini kullanmaz. Yazar, İzmir yıllarında seri olarak yazdığı yazılarını 13 Kasım 1886'da Hizmet gazetesinde Mensur Şiir adı altında yayımlar. Gazetenin her sayısında birer ikişer olmak üzere toplamda 48 adet eseri 25 Eylül 1887'ye kadar yayımlanır. Daha sonra bu eserler 1891'de Hizmet Gazetesi Matbaası'nda küçük kitaplar serisi kapsamında Mensur Şiirler adıyla basılır. Halid Ziya bu kitabında Hizmet gazetesinden önce yazdıklarıyla beraber tarih sırasına koyarak 54 mensur şiirinden 47 tanesine yer verir. Mensur Şiirler edebiyatımızda bu türün kitaplaşmış ilk örneğidir. Halid Ziya Hizmet gazetesinde yayımladığı bu yazılara Mensur Şiir adını vererek edebiyatımızda mensur şiir ismini kullanan ve bu türe adını veren ilk kişi unvanını kazanmıştır. Halid Ziya kitabının önsözünde şunları yazar: Mensur Şiirler hayalhanemde açılmış bir takım nazik, narin fikirlerdir. Onlar bence pek kıymetdardır. Çünkü giryelerimi, neşvelerimi musavvirdirler. Ben onları takdis ederim; çünkü hissiyatımı, mütalaatımı natıkdırlar. Bunlar kimse için yazılmamıştır, yazılmak için yazılmıştır, onun içindir ki sairlerinin takdiri, adem-i takdiri onlar için ehemmiyetsiz kalır. Yine onun içindir ki her türlü alayiş-i zahiriden müteccerriddirler. Muharriri onları o kadar ali buldu ki tezyinat-ı lafziye ile telbisten hicap etti. Bu makaleleri tevlid eden fikirler şairane olduğu için onlara Mensur Şiirler namını vermek istedim. Şiiri vezin ve kafiyede arayanların edecekleri itiraz indimde bir itiraz-ı hiç-a-hiç kalır. Mensur şiir etrafında yapılan tartışmalar Halid Ziya'nın ilk mensuresinin yayımından, 48 adet mensurenin tefrika edimesinden kitaplaşmasına kadar yoğun bir şekilde sürüp gitmiştir. Tartışmaların çoğunluğu yazıların içeriğinden ziyade tür adı olarak benimsenen Mensur Şiir terimi üzerinde yoğunlaşmıştır. Adını Fransızca Poem en prose yani düz yazı tarzında şiirden alan bu türün edebiyatımızda görünmesine kadar şiirde vezinli ve kafiyeli olma şartı aranmış; bu çerçeve dışında kalanlara şiir gözüyle bakılmamıştır. Halid Ziya yayımladığı yazılarına ve kitabına Mensur Şiir adını vererek bu ismin arkasında da durarak geleneksel anlayışın karşısında olduğunu da göstermiştir. Halid Ziya yayımladığı bu eseriyle eski edebiyat taraftarlarının tenkitlerine hedef olurken yeni edebiyat taraftarları özellikle de Recaizade Mahmud Ekrem'in takdirini kazanmıştır. Ahmet Hamdi Tanpınar, Türk edebiyatında mensur şiir türünün ortaya çıkışında Batı edebiyatından yapılan şiir tercümelerinin ve bu tercümelerle edebiyatımıza taşınan muhtevaların etkili olduğu görüşünü taşır. Tanpınar bu konuda Fakat asıl mühimi yeni nesirde sırf bu tabiat görüşü için adeta müstakil bir nevin doğuşudur. Filhakika mensur şiir bizde yaşanan hayat ve yakalamaya alışılan tabiat etrafında teşekkül eder. Hakikatte, ne kadar iptidai olursa olsun, bu hakiki bir keşiftir demektedir. Tanpınar, mensur şiirin ortaya çıkışında Recaizade Mahmut Ekrem'in Takdir-i Elhan'da yer alan Her mevzun ve mukaffa lakırdı şiir olmak lazım gelmez; her şiir mevzun ve mukaffa bulunmak iktiza etmediği gibi. sözüne atıfta bulunarak onun kalem denemelerinin mensur şiirin başlatıcısı olduğunu belirtmiştir. İnci Enginün de Batı dillerinden yapılan şiir tercümelerinin Türk edebiyatında mensur şiir yolunu açtığı düşüncesindedir. Halit Ziya'nın Mensur Şiirler ve Mezardan Sesler adlı eserinin yayımlanmasından sonra Servet-i Fünun ve Fecr-i Ati mensuplarının kaleminde mensur şiir yazmak yaygın hale gelir. Halid Ziya'nın mensur şiir alanında kalem denemelerinden önce Recaizade Mahmut Ekrem'in bu yolda arayışları olmuştur. Recaizade Mahmut Ekrem şiirde vezin ve kafiyenin varlığını hafifletmek isteyenlere karşı Takdir-i Elhan'da bendenizce kafiyesiz şiir yazmaktansa nesr-i muhayyel yolunda tasvir-i meram etmek evla ve efdaldir. Nesr-i muhayyel ise mevzun değil iken, adeta tavr-ı şi'ri alabiliyor şeklindeki düşüncelerini ifade etmesi, bu türün yolunu açmış ve gençlerin bu yola yönelmesini sağlamıştır. Ara nesilden Mustafa Reşit, Mehmet Celal, Ali Nusret, Mustafa Fehmi, Ali Nadir, İsmail Safa, Halid Ziya ve daha birçok genç mensur şiir alanında kalem denemeleri yapmışlardır. Ara Nesil mensuplarını Servet-i Fünun'dan çok sayıda sanatkar takip eder. Türün Türk edebiyatına yerleşmesini sağlayanların başında yer alan Halid Ziya'yı, Mehmet Rauf, Hüseyin Cahit, Müftüoğlu Ahmet Hikmet, Celal Sahir, Faik Ali devam ettirir. Bunları, Halide Edip, Yakup Kadri, Yahya Kemal, Emin Bülend, Selahattin Enis, Raif Necdet Kestelli, İlyas Macid, Hayriye Melek Honç, Şekibe Ali, Tahsin Nahid gibi şair ve yazarlar takip eder. Cumhuriyet döneminde bu isimlere Arif Nihat Asya, Ali Nihad Tarlan, M. Kaya Bilgegil gibi isimler eklenir. İkinci Yeni mensuplarından ve İkinci Yeni etkisinde olanlardan mensur şiiri deneyen şairlere de rastlanır. Ece Ayhan, İlhan Berk, Özdemir ince gibi. Halit Ziya'dan sonra mensur şiirin başarılı örneklerini Mehmet Rauf verir. Mensur şiirlerini Siyah İnciler adlı kitapta toplar. Türk edebiyatında mensur şiirin Halit Ziya ve Mehmet Rauf'tan sonra üzerinde dikkatle ve önemle durulması gereken usta kalemlerden biri de Yakup Kadri Karaosmanoğlu'dur. Yazar, II. Meşrutiyet yıllarında çeşitli dergilerde yayımlanan mensur şiirlerini Erenlerin Bağından ve Okun Ucundan adlı kitaplarında toplamıştır. Özellikle Erenlerin Bağından adlı eser ona haklı bir ün kazandırır. Türk edebiyatının her döneminde mensur şiir alanında eser veren çok sayıda şairimiz vardır. Bu isimler ve çalışmalarıyla ilgili detaylı bilgiye Cafer Gariper'in Türk Edebiyatında Mensur Şiir Literatürü başlıklı makalesinde bulmak mümkün. Cumhuriyet döneminde mensur şiir alanında eser veren, edebiyat araştırmacısı kimliği ile tanınan M. Kaya Bilgegil'in Cehennem Meyvası (1944) adlı eserinin giriş kısmında Şiir ve Mabadı başlıklı bölümden sonra 21 mensur şiir bulunmaktadır. Mensurelerin tamamına şiiriyet hakimdir. Mensurelerinde duygu coşkunluğu ve lirizm dikkate değerdir. Burada yeri gelmişken belirtmek isterim ki; M. Kaya Bilgegil'in Cehennem Meyvası adlı eseri hem poetika hem de karşılaştırmalı edebiyat araştırmaları için zengin bir kaynak durumundadır. Mensur şiir üzerinde ilk dikkate değer araştırmayı yapan Niyazi Akı, mensur şiiri, Şiirin cümle yapısını ve ahengini muhafazaya çalışan, ancak vezne ve kafiyeye bağlanamayan düz yazı türü şeklinde ifade eder. Hülya Argunşah ise Mensur şiir; cümle yapısı ve ahenk gibi şiire has özellikler taşıdığı halde vezne ve kafiyeye bağlı olmayan, şairane bir konuyu, his hayal ve düşünceyi kısa bir hacimde ve yoğun bir şekilde süslü bir üslupla anlatan düzyazılardır şeklinde ifade eder. Mensur şiirler, küçük yapısı, zengin konu açılımına sahip olması birçok kişi tarafından şiire göre daha kolay bir tür olarak değerlendirilmesi, sıkı kurallara bağlı olmayışı, genç şahsiyetlerin hissi hayatını ifadeye imkan tanıması cazip bir tür olarak ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Bu tanımlamalardan sonra Ferhat Aslan'ın yayına hazırladığı, 237 sayfadan oluşan Halid Ziya Uşaklıgil'in Mensur Şiirler ve Mezardan Sesler adlı eserini Mensur şiir hakkında genel bir fikir verebilmek amacıyla inceleyelim. Eser paralel metin yayma yöntemi kullanılarak yazılmıştır. Mensur Şiirler'i konuları itibarıyla üç gruba ayırabiliriz. Dünya hayatındaki zahmetler sıkıntılar eşitsizlikler, haksızlıklar, fuhuş ve savaş gibi konuları ele aldığı mensur şiirlerdir. Zevce, Cenk, Hayat-ı Fuhş-alud, Düşünüyorum örnek verilebilir. Toplumsal konuları içeren mensurelerine bakıldığında Halid Ziya'nın Platon, Rousseau ve Baudelaire'nin fikirlerinden etkilendiği söylenebilir. Halid Ziya çevresini ve yaşadığı dünyayı çok iyi gözlemlemiş, evren gezegen, güneş ve ay gibi konuları Seyyar-ı Feza, Nessar-ı Hayat, Şelale-i Müncemid, Fevvar-ı Ateşin, Fırtına, Gurub, Girye-i Tabiat, Zühre'ye, Bir Levha-i Bahar adlı mensurelerinde işlemiştir. Halid Ziya eserinde ele aldığı konular, dil ve üslubu Serveti-i Fünun edebiyatının etkisindedir. Servet-i Fünuncularda görülen, aşırı duygusallık, alınganlık, karamsarlık gibi özellikler Mensur Şiirler'de de görülmektedir. Halid Ziya'nın mensur şiirleri az cümleden ibaret ve kısa olması, şiir denilen sıcaklığı ve aydınlığı ruhlarımıza duyurabilmiştir. Şairin mensur şiirleri şairanedir; secilerle kulakta ses benzerliği ve ahenk hissi bırakan cümleler, edebi sanatların imkanlarından geniş ölçüde faydalanması mensur şiirlerini, şiire yaklaştırmıştır. Mensur şiirler üslup açısından oldukça sadedir. Tasvirler de sıfatlar sıkça kullanılmıştır. Öyle ki bazı şiirleri sadece tasvir için yazılmış hissi uyandırır. Oldukça uzun tasvirler vardır. Sarı Gül şiirinden; Gözlerin elindeki güle merkuz idi. Parmakların aheste aheste yaprakları koparıp rüzgara bahşediyordu. Şu anda hayalhanemin acı acı fikirlerle meşgul olduğundan emin idim. Halid Ziya'nın mensur şiirleri belirli bir düşünce veya duygunun zerine kurulur. Duygu içerikli yazıları daha fazladır. Sevgi, sevginin süreksizliği, sevgiyi açma tereddütleri, kadın, kavuşma, ölüm temaları göze çarpar. Halid Ziya'nın mensur şiir türünde dikkat çeken diğer bir özellik, diğer edebi eserlerinde olduğu gibi hayal kavramı geniş yer tutar. Hayal kavramı eserlerini zenginleştirmekle kalmayıp eserin derin yapısını daha grift hale getirmiştir. Örneğin Bir Hayal başlıklı mensur şiirinde, hayal hakikate üstün gelmiştir. Aynı zamanda hayal kişinin iç dünyasının aynası olmuştur. Günlük hayattaki gerçeklikler yazarın hayal süzgecinden geçerek esere yansımıştır. Zühre'ye şiiri bir hayal atmosferini barındırır. Bazen de hayal kavramı geçmişi yad edecek şekilde şiire yansır. Kimi zaman da hayal sanatla bütünleşir. Raksan nazar-rüba, ruh-perver temevvüçleri; musikinin hayal-perver, sürur-engiz nağmeleriyle bir aheng-i latif teşkil ediyordu. Raksan; nurlar, nağmeler içinde raksan idi!... Halid Ziya eserin önsözünde belirttiği gibi, daha çok düşüncelerini ifade etmeye, süse ve kelime oyunlarına yer vermemeye özen gösterdiğini belirtmiştir. Eserde uzun cümlelerin yanında duygu ve düşünceler kısa cümlelerle anlatılmıştır ve bunlar da daha çok soru ve ünlem cümleleri şeklindedir. Ey garip bir çekicilikle aydınlık saçan gözler! Hislerimin akışı niçin size doğru yönelip duruyor? Bir anda üzerimde kazandığınız etki nereden geliyor? Çözemediğim bu acayip meseleler nedir? Gizli bir ses şu cevabı veriyor: Bir ruhun bir ruh ile tanışması! Bu şekilde mensureler daha etkileyici hale gelmiştir. Bu etkiyi güçlendirmek için de sıkça sıfatları kullanmıştır. Bu şekilde de mensurelerde ahengi daha kolay yakalamış ve bu tasvirler için bir avantaj sağlamıştır. Ateşin buhurlar, zerrin ziyalar içinde galtan! Azim seyyareler radifelerini hamilen meftunane, hayat-cuyane etrafında seyrediyorlar Mensurelerinde birbirine benzer seslerle kurulmuş kelimeleri kullanmış ve onlar arasındaki ahenkten faydalanmıştır. İri, mavi gözleri yardım istercesine gözlerime çevrilmişti. O sonsuz gökyüzünde sevgi meleklerinin uçuşunu, ışık çizgilerini andırır kirpiklerinin ucundan gözyaşlarının hazin hazin düşüşünü görüyordum. Ölseydim, feryad ederek, kanlar saçarak ölseydim. Cümle başındaki kelime grupları ya da cümle öğesi birbirini takip eden cümle veya paragraf başlarında kullanılmıştır. Zevce bir vücudun diğer bir vücudu, bir kalbin diğer bir kalbidir. Zevce şeh-rah-ı hayatın daimi bir refiki, bir ruhun ebedi enisidir. Zevce ekdarın müştereki, sürurun hisse-yabı, hissiyat-ı kalbin diğer bir mir'at i in'ikasıdır. Şair semalardan dökülen handelerle güler;sehablardan, zulmetlerden saçılan giryelerle ağlar;... Aynı yükleme veya aynı bildirme ekine bağlı, virgüllerle birbirine bağlanan cümlelere rastlanır. Bu cümlelerde birden çok sözcüğün sonlarındaki ses benzerliği dikkate değerdir. Hüzünler kederler, hayaller, ümidler, sürurlar orada mahvolur; lakin mezar hakikatin penahı, esrar-ı hilkatin cilvegahıdır. Bir kadid-i dehşet-engiz, bir meyyit-i hevl-amiz, bir cadu-yı alev-riz gibi huzuruna çıksaydım. Onu girye-nisar-ı teessür görecek yerde kahkaha-zen-i surur bulsa idim. Kısa cümleler virgüllerle bağlanarak metinde akıcılık sağlanmıştır. Tüm bu cümle yapısı tarzını da Mensur Şiirler'deki nesrin kuru yapısını kırarak daha sanatkarane ve göz alıcı bir üslupla şiiriyeti yakalamaya çalışması olarak değerlendirilebilir. Halid Ziya'nın mensur şiir türünde yazdığı ikinci eseri Mezardan Sesler ilk gençlik yıllarının yani İzmir devresinin bir eseridir. İlk kez Hizmet gazetesinde neşredildikten sonra 1891 yılında, yine Hizmet gazetesinin Küçük Kitaplar serisi içinde kitap olarak yayımlanır. Mezardan Sesler, Halid Ziya'nın çok sevdiği annesi Behiye Hanım'ın vefatından duyduğu derin teessürle ölüm ve hayat üzerinde düşünmeye başladığı günlerde kaleme alınmıştır. Yazar bu eseri için ölümün beni istila eden nefesinden doğan kitap, adeta matemden beni sıyıran bir nefes-i tesliyet gibi nitelemelerde bulunmuştur. İnsanların tevzin-i fena için icat ettikleri bu kelimeler ebediyet için bi-manadır. Mezardan Sesler'de toplanan mensur şiirinde insanoğlunun, kainatın yüzlerce, binlerce yıldır kesintisiz olarak süregelen kozmik zamanına nispetle kısacık olan ömrü içinde, içine yuvarlandığı bu gaileli, sefil ve zulümlerle, fesatlarla dolu hayatının değişik vechelerine dair yapılan kısa kesit tasvirlerinden sonra Halid Ziya, insanlığın asırlardır yaşadığı bütün bu hayhuya karşılık, aslında her şeyin aynadaki bir akisten ibaret olduğu düşüncesi üzerinde durur. Dünyanın varoluşundan bugüne kadar geçen zamanda yaşananlar, devrin değişmesi, geçen çağın bir hayalden ibaret olduğu belirtilir. Mezardan Sesler'de medeniyet kavramı ile ilgili oldukça geniş yer tutan görüşleri de vardır. Medeniyet! Heyhat!... Ondan beyan-ı şükran edenler sadayı-sefaletin yetişemeyeceği yükseklerden söz söyleyenlerdir. Medeniyet cemiyet-i beşeriyeyi mahkemelerden, hapishanelerden, askerlerden, silahlardan ve hususiyle paradan kurtarmalıydı. Bilakis cemiyetin en büyük yarası olan para la-yenkati'kuvvetini tezyid, hükm-i müstebidanesini ila ediyor. Halid Ziya bu eserinde, ilk gençlik yıllarının duygu ve düşüncelerini, özellikle hayat, ölüm, insan, dünya, varlık, hiçlik, beka, vb. konuları, bir çerçeve hikaye içinde geliştirdiği mensur şiir tarzında işler. hiçlik ve ölüm kavramı daha yoğun işlenir. Mezardan sesler bir hikaye çerçevesine yerleştirilen uzun bir mensur şiirdir. Özellikle eser boyunca mezardan yükselen meçhul sesin söyledikleri bu çerçeve hikaye içerisinde eseri edebi tür olarak mensur şiir kategorisine yerleştiren bölümlerdir. Son bir gayret, kuvvetli bir karar ile elimi mezara dayayarak kalkmak üzere idim kitiz, müstehzi, müthiş bir kahkaha işittim; taşlar ağaçlar nazarımda sür'atle döndü; asabım çözüldü, bi-mecal kabrin üzerine yıkıldım. Amak-ı mezardan harikü't-tabia, mahuf bir ses işittim. Sen bir şeysin, o şeyi anlamıyorsun. Halid Ziya Mensur Şiirler adlı eseriyle edebiyatımızda yeni bir edebi türün hem öncüsü hem de isim babası olmuştur. Fakat ne yazık ki Mensur Şiirler adlı eseri Halid Ziya'nın romanları ve hikayelerinin gölgesinde kalarak daha sonraki dönemlerde gereken ilgi ve alakayı görememiştir Modern Türk şiirinde çok işlek olmayan mensur şiir, şiirin geleneksel biçiminin dışına çıkmaya çalışanlar, şiirin sınırını zorlayanlar tarafından zaman zaman denenmiştir. Bu eseri inceleme kapsamına almadaki amacımız mensur şiir olarak adlandırılan edebi türün sadece akademik araştırma çerçevesinde kalmaması, şiire heveskar olanların şiirin farklı türlerini ve örneklerini görmelerine yardımcı olarak bilgi dünyalarının zenginleşmesine katkı sunmaktır. Ateşten, duzah-feşan buharlardan mürekkeb bir amud-ı bürkani gecenin derin zulmetlerini bir sür'at-i şedide ile yararak eb'ad-ı semavata şitab ediyor. Etrafı muhit dumanlar, zirve-i ateş-nisarın fevkinde bir çarh-i kesif teşkil eden bulutlar alevlerin ziyasıyla garip manzaralar, harikulade in'ikaslar kesbediyor. Cebel-i ateş-feşanın sinesinden fışkıran duzahi mayiler, ateşten mürekkeb nehirler, çağlayanlar teşkil ederek sahraya hücum ediyor. Etrafta hüküm süren dehşetli sükunet içinde ancak dünyayı tufan-ı nara garkedecek kadar ateşler saçan bürkanın mahuf sadaları işitiliyor. Etraf pür-sükun! Zannolunur ki mevcudat bu dehşete karşı haif, lerze-nak sükut ediyor. Ateşten cehennemi andıran buharlardan oluşan volkanik bir sütun, gecenin derin karanlıklarını şiddetli bir hızla yararak gökyüzünün uzaklıklarına koşuyor. Etrafı kuşatan dumanlar, ateş saçan zirvesinin üstünde yoğun bir hava meydana getiren bulutlar alevlerin parıltılarıyla garip manzaralar, harikulade yansımalar kazanıyor. Ateş saçan dağın sinesinden fışkıran cehennemi sıvılar, ateşten oluşan nehirler, çağlayanlar meydana getirerek ovaya hücum ediyor. Etrafta hüküm süren dehşetli sessizlik içinde ancak dünyayı ateş tufanına boğacak kadar ateşler saçan volkanın korkunç sesleri işitiliyor. Etraf sessizlik içinde! Zannedilir ki varlıklar bu dehşete karşı korkarak, titreyerek susuyor. Mensur şiirin tüm özelliklerini orijinal metinden tespit etmek ve görebilmek daha keyifli bir yolculuk olacaktır. Okur, şairin diliyle, duyarlılığıyla baş başa kalma zevkini tadacaktır ve şiirin orijinal dil hali korunduğunda şairin ortaya koyduğu esrarengiz yapıyı keşfetmenin hazzını yaşayıp, şiire has büyüyü kaybetmeden okuyacaktır. Ayrıca kitabın paralel metin yöntemiyle yazılmış olması da eserin daha anlaşılır olması açısından önemlidir. Toplumun bir kesimini görüyorum ki kin ve düşmanlık ateşi saçarak diğer bir kesimin yok edilmesine çalışıyor. Hacettepe Üniversitesi Almanca Biyoloji Öğretmenliği'nden mezun oldu. Aynı üniversitenin Fen Fakültesi Sistematik Zooloji Bölümü'nde yüksek lisans yaptı. TÜBİTAK Deniz Bilimleri Çevre Araştırma Grubu'nun projelerinde araştırmacı olarak çalıştı. Şiirleri halen Edebi Kültür Dergisi sitesinde yayınlanmakta.


-Okuyamayanlar içün- Tarihimizin en kanlı darbe ve haçlı saldırısı girişimini Anadolu topraklarından püskürttüğümüz şu günlerde Tampliye Tarikatının Sion Kardeşleri'nce yarım yüzyıldır Gülen Hareketi olarak projelendirilip ülkemizin ve ülkelerin başına bela edilen bu şeytani tarikatın başındaki meczubun ve kontrollündeki haşhaşilerinin sosyal medyadan yayınladığı tehdit içeren kriptolu sayılar ve kelimelerin de bir yönlendirme ve kontrol olduğu ne yazık ki fark edilmiyor. Zaten işin temelinde de batıl Batı'nın bize dayattığı kelimeleri ve kavramları nasıl ters-yüz ettiklerini anlayamayışımız yatıyor. Bu zihin kontrolü yeni değil, yüzyıllardır var. Mesela onların "aydın olma" diye çağa dayattıkları moral/ahlak denilen kavramı bizde karşılayacak tek bir kelime bile olmamasına rağmen Çiçero'yu ıvır zıvır, özensiz yapılmış çevirilerden okuyan entelijansiyamızın neredeyse onbin kelime ve sembolle konuşan Opus Dei tarikatının projelendirdiği Fetö terör örgütünün işaret ettiği rakam ve sembolleri anlaması da muhal üstü muhaldir! Çünkü o şifreleri çözmek için evvela kelimelerin kökenine yönelmemiz ve kendi ontik algımızı devreye sokmamız gerekmektedir. Bizde aydın olma yani münevver olma kavramını en iyi şekilde temsil etmiş mütefekkirlerimiz vardır. Cemil Meriç'i ele alalım mesela. Bugün üstadın kabri açılsa gözleri... sadece gözlerinin "dipdiri" olduğunu görebiliriz belki de. Bir çift revan yakutu şehit göz! Çoğu entelijansiyanın değerlendirdiği gibi Fransızca'ya, Paris'e hayranlık değil elbette ondaki okumaya, dile, kelimelere ve kitaplara duyduğu sonsuz aşk! ! Ademe öğretilmiş kelimelerin, Hakk'ın tedrisine ve anladıkça insanlaşan, yakınlaşan cevherin ruhlaşmasına, açığa çıkmasına şehadet etmek! Ve bu sonsuz esmanın kendini açmasına mani olmak isteyen batılın mütemadiyen bu manaları nasıl "gizleyip, kriptolaştırdığını, batıl perdelerin altına gizleyip sakladıklarını anlamak yani şehadet etmek, ANLAMAK demek. Mütefekkir ve münevverin bizdeki ontik manası bu namusa yani vicdana sahip ve malik olan kişioğlu demek. Meseleye bu ay penceresinden baktığımızda Çiçero'nun bizim felsefe meraklısı entelijansiyamızın sandığı gibi meşinden masasında oturup Yunanca kelimelerin tercümesi ile ömür tüketmemiş. Ya ne yapmış? İşte bugün Opus Dei menşei Fetto gibi kavramları sulandırıp bulandırmış, onları kendi manasından, kökeninden kopararak hakiki hüviyetine düşman etmiş! Şimdi dikkat ediniz! Yunanca'da "ethikos" insan karakterinin her zaman sistemli olarak belirli bir biçimde davranma bağlamında "karaktere uygun olan" anlamına gelir. Bu şu demek; İnsan toplum içerisinde mutlaka "olduğu gibi görünmeli", olmadığı gibi görünme rolüne girerek kendini de insanları da aldatma yoluna gitmemelidir! Birlik; yani vahdet iksiri sayıklarken nefsin kesret kuyusunda parçalanmamalı ve toplum da bu kesret kuyusuna itilmemelidir! Çağın kaybolduğu girdap burasıdır! Olduğu gibi görünmeyen batılın çoğunlukla da suret-i haktan görünerek Hakkı batıl ile telbis etmek cinayeti! Burada dikkat etmemiz gereken husus Kur'an-ı Kerim'i nasıl tahrif ve tahrip ettiği, yahut Muhammedi Nur'u kelime-i şehadetten nasıl sürgün ettiği değil! Burda dikkat etmemiz gereken bizim bu çukurlara nasıl düştüğümüz de değil, bu çukurları ve kendi varlığımızdan KOPUŞ'u, NEDEN fark edemiyor oluşumuz! Şimdi... Hakikatle temasa geçmişlerin Fetö gibi şeytanın terliğini hangi taş, hangi mevsim, hangi rakam ve takvime sakladığını bilmesinin ne ehemmiyeti var? Çünkü o mesela Kus un; tokmağı davula gümbürdetip hamaset kabartmaktan ibaret bir kavram olmadığını bilir. Gerçekte Kus; insanın inşa ettiği mabedlerde, tezyinatta, tabiatta ve kainatta aradığı bir ritme, harekete, şuura ve sonsuz akışa BAĞLAMA isteğidir. Çağın hafızı, alimi, ilahi hayatçısı Kur'an'ı yüzünden okur ama göbek kordonu kopuktur onunla arasında. Semazen mütemadiyen sema eder, döner ama asıl ruhunu demir bir kazıkla bağlamış değildir kubbeye. Kubbe döner... O kubbe ile dönemez... Çünkü kubbeye değemez. Üftade Hazretleri'nin zikirde yükseldiği kubbe bu kubbedir, ayakların yerden kesildiği o remz dervişlerin gündüz düşleridir. Artık anladık sanırım ma'kus'u. Gerçekte o büyük kopuş!... Kesret!... Kaos!.. Bizi asıl tehdit eden kriptolu takvimler, semboller değil, deccaliyetin insanlığı oyalamak, akıldan ve düşünceden KOPARMAK için uydurup çoğalttığı yecüc-mecüc harflerinin peşine düşmemiz dostlar! Bizi asıl tehdit eden ecdadımızın cihana nizam vermek, adaleti tesis etmek ve Hakk'ı hakim kılmak üzere çıktığı seferlerdeki o yürüyüşü ve yürüyüşlerindeki RİTMİN manasını fark edemememiz! Onların KUS'daki sonsuz ritmle aklını, gönlünü, yaşayışını ve varlığını HAKK'a bağlamasını anlamadan, kelimelere ve kavramlara kendi ontik kordonumuzla bağlanmadan Batıl'ın iki karış dibimize yerleştirdikleri ajanları, kriptoları, şifreleri, katakullileri çözmemiz muhal! Burada esas olan kendi SEMBOLÜMÜZDEN mahrum oluşumuz! Işıktan hızlı uçan F16'ları yükseklerden gözüne kestirip, yıldırım gibi pençemize kıstırmak isteyen "çift başlı kartal" olduğumuzu fark edemeyişimiz! Yeryüzünde bunca mabed, bunca ulu dağ neden var sanıyoruz? Bunca beste, bunca tezyin gerçekte kimin için? Bu sonsuz geometri gönlünü o sonsuz akış ve ritme, her an başka bir anlamanın farkında ve seyrinde olanların zevki. Mason localarının çarpık dama taşlarında, kuru kafalarında, şeytan tapınaklarının alnına çakılmış gönye ve pergelde değil hiç kuşkusuz! Gerçek hüsran; o varlık ve birlikten kopuş! Dervişlerin zikir halkalarında, cemaatin aynı anda yatıp kalkmasında, kilise korolarında ve tabiatta salınan ve her bir varlığın kendi varlığından taşan o ritmidir varlığın kalbine bağlanmak. İnsan sadece özünden özüne kancalanan o güven hissini duymak için bağlanmak istiyor o ritme. Ecdadımız kusün ritmiyle yürümüşler cihana. Her an, her adımda ve her nefeste bu şuurla hareket etmişler. Hakk içinmiş her şey ve HER ŞEY ZATEN HAKMIŞ! Fetö takvimlerinde işaret edilen 14; mağfiretin değil, şeytani locanın 14'üncü basamağından tepe taklak düşmüş Fetö terörizminin çukura yuvarlanışı, hüsranıdır! Kutsal Işık şövalyelerinin yüzyıllardır yine kendi cinlerince çarpılmaları, takvimlerinin, hesaplarının, zembereklerinin bir günde çark etmesi, dağılmasıdır! Unutmayalım ki Sin tapınağındaki ilk rahiplerden beri, Nefilim soyu kendi şakirdlerini kandırmış ve sırf insanlar hakikati öğrenmesinler diye önlerine her defasında bin bir sembol ile çoğaltıp büyü ve bela öğretisi olarak cihana musallat etmişlerdir! Çünkü Hazret-i İdris'ten gelen o kutsal yazıtlar, ondan İbrahim'e geçen ve Harran'ın kalbine gömülen o gerçek bilgi her defasında silinmiş Tapınakçı kölelerin gözlerinin önünden! Toprak değil, petrol değil gerçekte bu topraklarda ülkelerden istenen. Harran'da, eski Sin tapınağının kalbinde istedikleri. Arkeoloji bunun için var. Unesco Ulliminati'nin en şedid tapınakçısı. Vazifesi kültürel miras değil, onların aradığı başka kültler! Biz dünyadaki n o koca üniversiteler bilim yapıyor sanırız. Oysa onlar için bilim bir şeytan kilisesidir. Cambridge'nin kürsülerinin arkasında, gizli mabedlerinde, karanlık kütüphanelerinde ne konuşuluyor bilir miyiz? Sırf insanlar hakikatle, sevgiyle, birbiri ile baş başa kalmasın diye hep yeni semboller, yeni nifaklar icad ederler. Babil kulesi mitolojide değil, şimdi de var! O şeytan kulesinde kimse kimsenin dilinden anlamaz, mütemadiyen birbirini parçalar. Herkes düşman ve herkes yalnızdır o kulede! Oysa en güzel kelimeler bizim şimdi. Ülkemizin büyükleri Töre'leri ile el ele ve gönül gönüle. Her şey Töre, için Han için, Hanlık için! Çünkü Babil Kulesi değil, TÜRK'ün vatanı ve yurdudur burası. Çünkü burada Devlet için, Hakk için, Vatan için, Yurt için, Bayrak için, Namus için konuşan bir millet var. Onlar meydanlara yine otağ kurmuşlar! Onlar peygamber sancağının gölgesinde toplanmış cennetlerde şimdiden komşu olmuşlar. Onlar yoldaş olmuşlar. Mehterdeki o KUS'un ritmiyle şaha kalkmışlar. Ecdadları gibi gizli yoldan birlik tutup, onluk süvari olmuşlar. Onların talihi bu ruh ile MA'KUS değil, ebediyen KUS olmuşlar! Türk'ün Töre'sinde kılıç kından çıktı mı fethetmeden kına girmez! YENİ DÜNYA DÜZENİ cihana kutlu olsun! Bırakın şimdi dünya bu şifreyi çözsün!


1994 Şanlıurfa doğumlu. Halkla İlişkiler ve Tarih bölümü mezunu. Şiir ve deneme yazıyor. Halihazırda Adalet Bakanlığında olarak görev yapmaktadır.


Nureddin Zengi dönemini merkeze alan bir roman yazmak üzere, epeyce bir süredir yoğunlaştığım okuma ve araştırmalarda karşıma sürekli çıkan isimlerden biri de Üsame ibn Münkız idi. İlk kez Amin Maalouf'un artık bir kült kitaba dönüşen- Arapların Gözüyle Haçlı Seferleri adlı kitabında karşılaştığım bu ünlü müellifin, Türkçeye İbretler Kitabı şeklinde çevrilen Kitabü'l İ'tibar adlı eseri sadece tarihçiler için değil, her yaş ve meslek grubundan okuyucuya hitap eden bilgiler, renkli aktarımlar, sıra dışı anılar içeriyor. Münkızoğulları hanedanına mensup bir emir, tarihçi ve önemli bir edip olan Üsame bin Münkız, 1095'te bugünkü Suriye'nin kuzeybatısında yer alan Şeyzer'de doğmuş. Babası ve amcası tarafından, ileride emir olacağı düşüncesiyle iyi bir asker, idareci ve edip olarak yetiştirilmiş. Doğumundan dört yıl sonra Kudüs Haçlı istilasına uğradığı için Haçlılarla yapılan savaşları yakın takip etme ve bazı Frenkleri de bizzat tanıma imkanı bulmuş. Amcası Ebü'l Asakir Sultan, bir oğlu olunca, onun veliahtlığını iptal etmiş. Bunun üzerine Şeyzer'den ayrılıp Dımaşk'a gitmiş ve burada Haçlılarla savaşmış. Ardından bir süre Nureddin Zengi'nin babası Atabey İmadüddin'in hizmetinde bulunmuş. Şam emiri Üner'le de çalışan İbn Münkız, onun Zengiler aleyhine faaliyette bulunması üzerine bölgeden ayrılarak Fatımiler'in elindeki Kahire'ye yerleşmiş. Burada, yöneticilerden büyük bir itibar görmüş. Mısır'da on yıl kalan İbn Münkız, siyasi mücadeleler ve saray entrikaları nedeniyle tekrar Dımaşk'a dönerek, 1154 yılında Nureddin Mahmud Zengi'nin hizmetine girmiş. Mısır'dan ayrılırken gerçekleşen bir Frenk saldırısı sırasında, 4 bin civarında olduğu söylenen kitapları zayi olmuş. 1157'de meydana gelen depremde ailesinin bütün fertleri ölmüş. Birkaç yıl Hısnıkeyfa'da kalmış. Bitlis'i, Ahlat'ı, Diyarbakır'ı, Musul'u, Bağdat'ı, Kudüs'ü de gezmiş zaman içerisinde. Nureddin Zengi'den sonra Suriye'ye hakim olan Selahaddin Eyyubi; ona büyük bir saygı göstermiş, maaş bağlamış, ev ve arazi vermiş. Oldukça hareketli geçen uzun yılların ardından, ömrünün sonlarında sakin ve huzurlu kısa bir dönem geçiren İbn Münkız, 1188'de 93 yaşındayken Şam'da vefat etmiş (1). İbn Münkız, cesaret ve cömertliğinin yanı sıra, hem büyük bir asker ve devlet adamı hem de çok önemli bir müellif olarak tanınıyor. Selahaddin Eyyubi de onun siyasi ve askeri tecrübelerinden faydalanmayı ihmal etmemiş. Şiirlerini topladığı divanının, o dönemde yaşayan şairler tarafından takdir edildiğini, meclislerde okunduğunu görüyoruz. Emirlerin edibi ve ediplerin emiri olarak anılan İbn Münkız'dan yine o dönemin önemli simalarından, müelliflerinden biri olan İmadüddin el-İsfahani de övgüyle söz etmektedir (2). Şiirlerini topladığı ve ne yazık ki bir bölümü günümüze kadar ulaşabilen Divanü'ş Şi'r adlı eserinin yanı sıra, başta Hz. Musa'nınki olmak üzere meşhur kişilerin asalarına dair hikaye ve şiirler içeren Kitabü'l Asa da İbn Münkız'ın dikkat çekici eserleri arasında sayılabilir. Bunların dışında irili ufaklı çok sayıda risalesi ve derlemesi de var müellifin. Toplam sayı 20'yi geçiyor. Fakat en önemli eseri, Kitabü'l İ'tibar olsa gerek. Şemseddin Günaltay'ın, İslam'da Tarih ve Müverrihler adlı kitabında Üsame ibn Münkız'ın ayrıntılı, değerli ve güzel bir eser olan anılarına, Doğu'da bu alanda yazılmış tek kitap gözüyle bakabiliriz. diyerek selamladığı bu kitap, müellifin günümüze kadar gelen en önemli eseridir. Bernard Lewis de Haçlı seferlerinin Ortadoğu'daki müslümanlar üzerindeki etkilerini anlatan insan elinden çıkma sayılı belgelerden biri de Üsame İbn Münkız'ın anılarıdır. demiş eser hakkında, Müslümanların Avrupa'yı Keşfi adlı kitabında. Bu tespitler, kitabın arka kapağında da yer almış nitekim. Üsame, bu kitabı vefatından birkaç yıl önce, artık yazı yazamayacak kadar yaşlandığı için, başka birine yazdırmıştır. Kudüs'ün Selahaddin Eyyubi tarafından fethi de bu kitabın yazılmasından bir süre sonra, müellif henüz hayattayken gerçekleşmiştir. İbn Münkız'ın, bu kitabıyla Arap edebiyatında yeni bir çığır açtığı kabul ediliyor. O güne kadar İslam dünyasında ediplerin kendi biyografilerini yazma geleneği yok zira. Varsa da böyle bir bilgiye, böyle bir örneğe sahip değiliz. Kitabü'l İ'tibar, ağırlıklı olarak müellifin gençlik ve olgunluk dönemindeki hatıralarını içermektedir ki her şeyden önce bir asilzadenin nasıl yetiştirildiğini göstermesi bakımından dikkat çekicidir. Ayrıca bölgenin o dönemdeki kültürel, sosyal ve ekonomik hayatı, Haçlılar ve onların müslümanlarla aralarındaki ilişkiler, ahlak ve namus anlayışı, avlanma usulleri, tedavi yöntemleri, savaşlar, savaşlarda kullanılan araç gereçler gibi konularda önemli bilgiler veriyor eser. Özellikle Frenklerin ahlakı, adetleri hakkındaki gözlem ve tecrübelerin anlatıldığı bölümler kitabın en ilgi çekici yerlerindendir. İbn Münkız'ın maceraları sadece Haçlı savaşlarını değil, bölgede egemen olan hanedanların iç hesaplaşmalarını da bir ölçüde aydınlatmakta; Fatımiler, Selçuklular, Zengiler, Artuklular, Eyyubiler hakkında da bilgiler içermektedir. Aynı zamanda Arapların, Türkmenlerin, Kürtlerin, Rumların, Ermenilerin, Süryanilerin ve hatta yerleşik Frenklerin gündelik yaşamı ve kendi aralarındaki çeşitli münasebetleri hakkında da ayrıntılara yer vermektedir. İbn Münkız anlattıklarının birçoğuna şahit olmuş veya bizzat olayların içinde yaşamıştır. Ancak zaman zaman hafıza yanılması sebebiyle olaylarda ve kronolojide hatalara düştüğü de görülmektedir. Edebi dille halk dili arasında güçlü bir irtibatın kurulduğu bu kitap, dil açısından da oldukça önemli bir hazine olarak görülmüştür. Eser hakkında çeşitli ülkelerde ciddi inceleme ve kritikler yapılmış, aynı zamanda Fransızca, İngilizce, İtalyanca, Rusça, Sırpça ve İspanyolca gibi çok sayıda dile çevrilmiştir. Eserin şimdiye kadar Türkçeye de iki kez çevrildiğini görüyoruz. Bu çevirilerden biri Bordo Siyah Yayınevi'ne ait. Selahattin Hacıoğlu tarafından çevrilen ve 2000 yılında yayımlanan bu çalışma, herhalde okuyucunun ilgisini daha çok çekebilmek amacıyla İbn Münkız Haçlılara Karşı adıyla sunulmuş. Bizim de esas aldığımız ikinci çeviri ise Yusuf Ziya Cömert'e ait. 1992 tarihli bu çevirinin, önce Selis, daha sonra da Kitabevi tarafından (264 sayfa) yayımlandığını da bu arada belirtmiş olalım. Onlarca küçük başlık altında verilen bu ikinci çeviri üç ana bölümden oluşuyor. Hem anı ve otobiyografi okumayı seven, hem de Haçlı Seferleri döneminde müslüman dünyada olup biteni farklı yönleriyle, iç dinamik ve zaaflarıyla, önemli aktörleri ve gündelik hayata yansıyan çeşitli boyutlarıyla daha yakından görmek, daha sağlıklı ve birinci elden kaynaklar eşliğinde değerlendirmek isteyen okuyucular için bir başucu kitabı niteliğinde Kitabü'l İ'tibar. Tarihin içinden, asırlar öncesinden süzülüp gelen çok değerli bir armağan (4). 1-Üsame ibn Münkız'ın ayrıntılı biyografisi ve eserleri hakkında bkz: Ali Sevim, İbn Münkız, TDV İslam Ansiklopedisi, C. 20, s. 221-222. 2-1125 1201 yılları arasında yaşayan İmadüddin el-İsfahani'nin de renkli, hareketli bir hayat sürdüğü söylenebilir. İbn Münkız gibi o da her şeyden önce önemli bir tarih müellifi. 1146-1174 yılları arasında Nureddin Zengi'nin katipliğini yapmış. Onun kendi adına yaptırdığı medresede müderrislik görevinde bulunmuş. Daha sonra Selahaddin Eyyubi'nin hizmetine girmiş ve onun bütün seferlerine katılmış. İmadüddin el-İsfahani'nin en önemli yapıtı, Selçuklu veziri Enuşirvan bin Halid'in Fütur-ı Zamani's-Südur ve Südur-i Zamani'l-Fütur adlı anılarını temel alarak bazı eklerle oluşturduğu ve olayları 1180'e değin getirdiği Nusretü'l-Fetre ve Usretü'l-Fitra adlı Irak ve Horasan Selçukluları tarihidir. 12. yüzyıl Arap şairlerinin şiirlerini içeren Haridetü'l-Kasr ve Ceridetü Ehli'l-Asr adlı derleme, Selahaddin Eyyubi'nin Suriye ve Filistin fetihlerini anlatan Kitabü'l-Fethi'l-Kussi fi'l Fethi'l-Kudsi, günümüze yalnızca bir bölümü ulaşan anı kitabı el-Berkü'ş-Şa'mi İmadüddin'in diğer yapıtlarıdır. Müellif hakkında bilgi için bkz: Ramazan Şeşen, İmadüddin el-İsfahani, TDV İslam Ansiklopedisi, C. 22, s. 174-176. 3-Osmanlı dönemi Suriye'sinde, bugünkü Lübnan sınırları içerisinde doğan Philip Khuri Hitti, 1886 1978 yılları arasında yaşadı. Çeşitli alanlarda yaptığı çalışmalar, başta ABD olmak üzere dünyanın birçok bölgesinde Arap kültürünün tanınmasını sağladı. Maruni idi. Uzun yıllar kaldığı ve çalıştığı ABD'de neredeyse tek başına bir Arap araştırmaları disiplini oluşturdu. Hitti 1944'te, Filistin'in bir Yahudi toprağı olarak kabul edilmesini haklı çıkaracak hiçbir tarihsel kanıt bulunmadığını, buranın tarihsel olarak Suriye'nin bir parçası olduğunu ileri sürdü. Princeton Herald gazetesinde yayınlanan bu yazısına Albert Einstein ve Erich Kahler aynı gazetede karşı argümanlarını dile getirdikleri birer yazı yazdılar. Hitti, bunlara da birer cevap yazıp aynı yerde yayımladı. 1945 yılında San Francisco Barış Antlaşması'nda Arap delegesine danışmanlık yaptı. Çok sayıda makale ve kitap kaleme aldı. 1978'de New Jersey'de öldü. Kimi müslüman yazarlar tarafından bazı konularda Hıristiyanları kayırmakla suçlanan ve bazı konulara yaklaşımı dolayısıyla sinsi bir oryantalist olduğu da iddia edilen Hitti'nin, başta Siyasal ve Kültürel İslam Tarihi olmak üzere Türkçeye çevrilen kitap ve yazıları da var. 4-Üsame ibn Münkız, Kitabü'l İ'tibar / İbretler Kitabı, Çev: Yusuf Ziya Cömert, Kitabevi, 5. Baskı, İstanbul 2015, 264 s.


Kültür kelimesinin, aslen tarla ve ürün/üretim faaliyetinden doğduğu gibi, zuhura çıkarmak, gelişmek anlamındaki neş'etten türetilen inşa kelimesi de yapmaya, yapılmaya kurulmaya mahsus faaliyetten doğmuştur. İlkin Divan Edebiyatı sanatlarının üç dilli ve dolayısıyla her bir dilin hakkını ayrı ayrı vererek bunları yetkin bir ifade örneğine dönüşecek şekilde tek bir dil içinde birleştirme maharetini temsilen icat edilen inşa kelimesi, bugün edebi inşa terkibiyle, dil ile kaim olan tüm formların birlikte ifade edildiği bir kavrama dönüşmüştür. Gündelik, bireysel ifadeler çoklusundan tek bir ifade çıkartan; gösterimini, delaletini -onların hepsini gösterebilecek kadar- daha fazla sayıda özel örneğe genişleten ve bir cins kavramını ifade gücü kazanana dek yayan tek bir ifade neden olan dil 1 söz konusu inşanın evvelinde/zemininde yer alırken kurgu ve bunda mündemiç olan estetik, işçilik vb. terimler de inşanın zorunlu araçları haline getirilmişlerdir. Jacques Ranciere'nin, niteliğini Birtakım durumları ve bu durumların faillerini belirleyerek, birtakım olaylar tanımlayıp, bu olaylar arasında bir arada varoluş ya da ardışıklık ilişkileri kurarak ve bu ilişkileri olanaklı olanın, gerçek olanın ya da zorunlu olanın niteliklerini atfederek, ortak bir dünyanın algılanabilir ve düşünülebilir biçimlerini cümleler aracılığıyla şeklinde belirlediği 2 kurgu, inşa bahsinde en kırılgan noktayı oluşturmaktadır, çünkü dile mahsus sanatlar esasında kurgu, doğrudan inşa yeteneğiyle ilgilidir ki, dilin matematikle olan içsel bağının ötesinde bu ilgi salt teknik anlamda mühendislik faaliyetine de indirgenemez. Diğer bir söyleyişle her bir kurgu/kurmaca, ancak bir dil/söylem/diskur/üslup yoluyla kaim olan kendine özel bir mevzilenmeyi talep eder. Kurgunun bu mana ve işleviyle, örneksiz yaratmayı/biricikliği ifade eden ihtira' ve ibda' kelimesine bitişik olduğunu gözden kaçıranlar, onda salt bir hendesi tutarlılığı gözeterek, yapısında yeniliğe dönüşme istidadı bulunmayan bir tekrarı tekrarlamış olurlar. istifleyip bir kenara bıraktığı notları canını sıkıyor. Kendini başarısız, bozamıyor, düzeltemiyor, değiştiremiyor. Yazıya defaatle dokunuyor, siliyor yeniden yazıyor. Yazmak bu yüzden sonu gelmeyen bir yol gibi. İkinci paragrafta, yazma ve yazı esasında zikredilen bozma, düzelteme, değiştireme, dokuna, silme... kelimeleri, Akbulut'un öyküyü kurgusuyla birlikte tek bir cümleden oluşabilen bir bütün olarak anlamadığını, bilakis onu mezkur müdahalelere açık tuttuğunu, nitekim bu öyküsünü de böyle oluşturduğunu gösteriyor. Kadının yüzü, yağmurlu bir günde telefon kulübesine sığınmaktı. Yazma yazamama sıkıntısına hasredilen bu iki öykü, Öykü Arıyorum adlı son öyküyle kitaptaki on öyküyü de çevreliyor. Bu sayede asıl çevrelenen ise, yazılacak öyküyü arama öyküsünün Oğuz Atay'dan beri bir modaya dönüştüğünü hatırladığımıza, yukarıda dile getirdiğimiz şekliyle, kurguyu, yeniliğe dönüşme istidadı bulunmayan bir tekrarın tekrarı halinde tekrarlamak oluyor. Tıpkı, yazma- yaz mama sıkıntısını öyküle menin, okuma-oku mama sıkıntısını anlatmadan eksik kalacağı düşüncesiyle bir beyefendinin dilinden (s.27) kadın bakış açısıyla yazılan Eskisi Gibi Değildi ve Ukde adlı öykülerde olduğu gibi. Uslanmış Gönlün'deki öykülerin tamamı olay örgüsünden yoksundur! Olay görüsünün bulunmayışından kastımız, E M. Forster'ın Olay: kral öldü; olay örgüsü: kralın acısına dayanamayan kraliçe de öldü şeklinde basitleştirdiği, birbirlerini belirleyen, tetikleyen, birbirlerini açan ya da kapatan olayların ve ilişkilerin yokluğudur. Örneğin Akbulut, Dedem adlı öykünün Dedem öksürükler içinde pencerenin kenarında oturuyor (s. 29) şeklindeki ilk cümlesinde, bu öykünün bir dedenin ölüm öyküsü olduğunu haber verdikten sonra, her kelimeyi bu haberin tahakkukuna uygun olarak döşemekten başka bir şey yapmıyor. Örneğin bu döşeme cümlesinden olarak, öykünün afacan anlatıcısına, tarzında ahkam kestiriyor ama öte yandan, onu zembereği, beygiri (s. 30), atların bacağının değil ayağının olduğunu (s. 31) bilmeyen birinin saflığına yatırıp, dedesinin her halini bilen biri olarak (s. 33) onun Dedem doğrulamıyor. Dedem neden doğrulamıyor? sızlanışına da mizahi bir ton yüklüyor. Forster gibi basitleştirerek söyleyecek olursak, Akbulut, çatıdaki babanın (s. 29) yere düşerek, dedenin de bu ani ölüm karşısında üzüntüsünden kalp krizi geçirerek ölmesine uzanan bir olay dizisinin içinden geçmiyor, sadece dedeyi öldürme konusundaki kararlılığını, diğer bir söyleyişle bu maksatla kurguladığı kurguyu uygulamakla yetiniyor ve dolayısıyla yazdığı her cümle o kurguda bir dolgu haline geliyor; öykü, bir ölümün anlatıldığı öykü olmaktan çıkıp; bir ölümü anlatmayı sağlayacak kelimelerin uygun bir toplamına dönüşüyor. Öksürükler içinde bir ihtiyardan söz etmek, mümkün bir durum olarak ölümü imlemektir. Ayrıca, dedeyi hareketleri yavaşlayan, suskunluğu artan, vasiyet kipiyle konuşan... biri olarak nitelediğinizde de söz konusu imayı açık hale getirmekten başka bir şey yapmış olmasınız. Nitekim Akbulut da bunları yaparak, dedenin öksürüğüyle başlatıp hırıltılarıyla sonlandırdığı öyküde bir örgü kurma zorunluluğu hissetmiyor, kaldı ki öykü de zaten malum kurgusu ve buna uygun kelimelerin bir araya getirilme maksadı bakımından ondan bunu talep etmiyor. Söz sanatlarında kurgunun edebi inşaya dahil olduğunu, ancak günümüzde sanıldığının aksine onu tek başına belirlemediğini teyiden bir daha söylemeliyiz. Kurgu ile teknik kelimeleri arasındaki mesafe, özellikle öykü türünde çok kısa olduğundan, iki kelimenin yer değiştirmesine ya da birleştirilmesine mahsus yönelimlerde olay örgüsünün genellikle ıskalandığını ve bunun, öykünün finalinde tek etkiyi etkili bir şekilde yaratma saplantısına dönüşerek, tahkiyeyi sıradan bir olayı sündürmenin ya da tek bir olay üzerinden tek etkiye erişmede dili salt bir dolgu malzemene indirgemenin aracı haline getirdiğini ne yazık ki yeni öykücülerde sıkça görüyoruz. Bu manada, Akbulut'un on öyküsü özelindeki inşa yorgunluğu, genç öykücülerin pek çoğunun öykü anlayışlarını da temsil edecek şekilde, kurgulanmış kurgunun ifası, tek etkiye erişme saplantısı, dilin dolgu malzemesine dönüşmesi... tahtında, mimarideki uçan payandaların durumuna çok benziyor. Mimaride payanda, sağlamlığından emin olunamayan ya da ömrü uzatılmak istenilen bir duvara vurulan destektir. Yine de bir yapıda payanda yoluyla yapılan göğüslemeler, seyredenin onun hakkında duyacağı zaman ve/ya hal bakımından eskilik ve eksilik hissini ortadan kaldırmaz. Tıpkı bunun gibi, edebi inşa olarak öykünün, sağlamca temellendirilmediği durumlarda, yapıyı gözetmedeki öncelik, dil başta olmak üzere sair unsurların tümünü onun etrafında/içinde birer uçan payandaya dönüştürür ki bu da son tahlilde, daha yeni olan bir öyküyü bile yorgun olarak gösterir. Türk yazar, eleştirmen İlk ve orta öğrenimini Yozgat'ta tamamladı. Ankara Meslek Yüksekokulu Kamu Sevk ve İdaresi Bölümü'nü bitirdi.


Yazıma ünlü düşünür ve bilim insanı olan Chartesin sözü ile başlamak istiyorum. Biz devlerin omuzlarına tünemiş cüceleriz. Bu sözle başlamamın sebebi ise geçmişte ortaya konulan bilimsel konuların ve onu üreten kişilerin önemini bizzat yansıtmasıdır. Akıllara özellikle şu soru gelebilir; peki biz bu bilim insanlarını ve onların ürettikleri eserleri bugün nasıl bilebiliyoruz? Özellikle bundan 7000 yıl önce var olmuş Mısır medeniyetini ve sonrasında gelen Mezopotamya, Babil, Antik Yunan gibi medeniyetlerin birikimlerine nasıl vakıf olabiliyoruz? Bu yazımda, bizlerin İslam medeniyetinde üretilmiş bilgileri ve bu bilgilerin kimler tarafından ortaya konduğunu; ayrıca bu bilgilerin taşıyıcılarını ve bugünkü üreticileri ve taşıyıcı unsurlarını nasıl bildiğimiz hakkında inceleme yapacağız. İslam medeniyeti Hz. Peygamber ile başlamış ve halen devam etmekte olan bir kültür ve medeniyettir. Hz. Muhammed'in ölümünden kısa bir süre sonra siyasi ve ilmi konularda sorunlar ortaya çıkmıştır. Yönetim sorunları halifeler ve diğer yöneticiler elinde çözülse de ilmi ve sosyal işlerde sorunlar felsefeyi ve düşünmeyi gerektirmekteydi. Günümüz modern bilim anlayışıyla felsefeyi bilim olarak kabul etmek pek mümkün olmamaktadır. Fakat İslam dönemi ilmi çalışmalarına ve tasnif-i ulum kitaplarına bakıldığında da felsefe bilim olarak kabul edilmektedir. İlk felsefi eserler ortaya konmaya, tercümeler yoluyla diğer medeniyet ve ilim insanlarına ulaşmaya başladığından itibaren çeşitli alanlarda da bilimsel hareketlilik ivme kazanmıştır. Felsefi düşünce ve bilimsel düşünce birlikte doğmuştur. Ayetler, bu bilimsel faaliyetlerde yadsınamayacak bir yere sahiptir. Kuran-ı Kerim'de de görülmektedir ki çeşitli alanlarda bilime sevk eden ayetler mevcuttur. Örnek vermek gerekirse Üzerlerindeki göğü nasıl kurduğumuza ve süslediğimize bakmazlar mı? Bir çatlağı da yoktur onun. (Kaf suresi 6). Hesap alanında, Hz. Ali döneminde ticari faaliyetleri kolaylaştırmak amacıyla Hindistan'dan gelen tacirlerden hesap alanında çeşitli bilgiler öğrenilmiştir. Bu, bize toplum-medeniyet-dil-kültür fark etmeksizin bilime ve bilgiye sıra geldiğinde İslam toplumunun daha iyi ve pratik olanı kabullendiğini açıkça göstermektedir. Bu bilgilerin ışığında İslam medeniyetinde entelektüel bir kesimin oluşması pek şaşırtmamaktadır. Bu ilim erbabı kesim daha çok dini ve günlük ihtiyaçları karşılamak amacıyla doğdu ve devamında felsefe ve düşünce temelleri atıldıkça evrensel bir ekol olmaya başlamıştır. Bu entelektüel faaliyet içinde bulunanlara alim denmektedir. Bu alim sınıfı ilk olarak Kur'an ilimlerinden esinlenerek çalışmalarına başlamamışlardır. Tabi ilimler olarak da örneğin tıbb ilmi Hz. Peygamber döneminden önce de bilinmekteydi fakat İslam kültürü ve düşüncesiyle ile tıbb farklı bir form/felsefe kazanmıştır diyebiliriz. Alimler sınıfını yazımda İslam medeniyetindeki üreticiler kısmında inceleyeceğiz ve alimler de kendi içinde farklı dallara ayrılmaktadır. Bunlar; kral olup bu entelektüel faaliyete katılmış olanlar, yabancı topraklardaki eziyet ve zulümden kaçan bilim insanları, himaye altında çalışanlar ve kendi çabaları ile ilmi faaliyetlerini devam ettirenlerdir. İlk olarak kral olan alimleri inceleyeceğiz. Bu sınıfa giren en ünlü alim Uluğ Bey'dir. Uluğ Bey kral olmadan önce de ilmi faaliyetler ile uğraşmaktaydı fakat kral olmak nasip olunca bu ilmi faaliyete kendi istekleri doğrultusunda yön vermiştir. En ünlü faaliyeti ise Semerkand rasathanesini kurup etrafında entelektüel bir çevre oluşturmasıdır. Bu çevrede en bilinen alimlere örnek ise Kadızade-i Rumi ve Ali Kuşçu'dur. Öyle ki bu rasathane yapısı günümüze gelmiştir ve ortaya çıkarılan eserler Osmanlı'ya kadar aktarıla gelmiştir. Kadızade'nin torunu Ali Kuşçu, Fatih'in matematik hocasıdır. Kral alim zincirinden yetişen bir başka alim bir padişahın hocası olmuştur. Alim krallar tarih boyunca eleştirilere maruz kalmışlardır. Bu eleştiriler daha çok devlet işleriyle daha az ilgilenmekten kaynaklıdır. Eleştirilere rağmen bu krallar ilmi faaliyetlerde başarılı olduklarını görüyoruz. Nitekim bir devleti dilsiz ve bilimsiz olmak daha çabuk tarihten siler. Kanaatimce bu başarı diğer insanlara oranla kaygılarının azlığından kaynaklanmaktadır. Eziyet ve zulümden kaçan bilim insanları, İslam medeniyetinde önemli bir yere sahiptir. En bilindik örnek ise Nesturi'lerdir. Nesturiler Doğrudan İslam devletine sığınmamışlardır fakat kaçtıkları topraklar fethedilince önemli bir bilgi birikimi onlarla beraber İslam dünyasına girmiştir. Hiçbir alim, bilim insanı, önemli şahsiyet yaşadıkları topraklar fethedilince herhangi bir eziyet ile karşılaşmadıkları için ilmi faaliyetlerini devam ettirebilmişlerdir. Himaye altında bulunan alimlere gelirsek; belli bir kişi için çalışan sınıftır. Bu alandaki en bilindik örneği Bermekiler oluşturmaktadır. Bermekiler o dönemde bugünkü Royal Society gibi çalışmakta ve alimlerin çalışmasına uygun ortamı sağlamaktadır. Bu söylediğimizden sadece belli başlı ailelerin finanse ettiği anlaşılmamalıdır. Himaye edenler arasında kral ve halk da mevcuttur. Halk tabii ki büyük bütçelerle değil daha çok günlük yemek ihtiyacını ya da giysi ihtiyacını karşılamaktaydı. Hiçbir himaye altında olmayan alimler ise krala sundukları eserlerden ya da varaklardan paralarını kazanmaktaydılar. İslam medeniyetindeki alimler sınıfını açıkladıktan sonra bu insanların ortaya koydukları çalışmaların ve bilgilerin bugün bilinebilmesinde en büyük role sahip olan sınıf taşıyıcılardır. Burada taşıyıcılardan kastettiğimiz ise seyyah talebeler, seyyah alimler, başka bölgelere gönderilen heyetler, ticaret kervanlarıdır. Ayrıca alimlerin ürettiği eserler, o dönemde yapılmış olan illüstrasyonlar da ilmin taşınmasında katkısı büyüktür. Tabii ki bunlardan başka taşıyıcı özelliğine sahip sınıflar mevcuttur fakat burada saydığım sınıflar en temel olanlarıdır. Kitaplar, risaleler ve varaklar bugün incelendiğinde o günkü bilgiyi elde etmek için kullanılan en temel ve güvenilir kaynakların başında gelmektedir. Alimler daha çok kitap yazarak bilgilerini çok büyük bir kitlelere yayabilmişlerdir hatta bu, çeviri faaliyetleri ile başka ülkelere de ulaşmış ve etkili olmuştur. İllüstrasyon sözlükte resimleme sanatı olarak geçmektedir. İslam kültüründe bu konu hakkında muhtelif görüşler mevcuttur. Bazı kesimler resim yapmanın Allah tarafından yasaklandığını düşünmüştür. Kanaatimce bunun o dönemde etkili olduğunu pek söyleyemeyiz bunu Makdisi'nin belirttiği üzere Safevi sarayının duvarlarında devletin krallarının resimlerinin mevcut olduğunu söylemek gereklidir. Resimler o günkü kitaplarda açıklanmamış birçok bilgiyi ve görüşleri bize kazandırmıştır. Bu konuda örnek vermek gerekirse İslam medeniyetinde yapılmış bir illüstrasyona bakıldığında resimdeki insanların çekik gözlü olduğu görülmektedir. Bu bize kitaptan elde edemeyeceğimiz bir bilgi sunmaktadır. Bu bilgi o dönemdeki Orta Asyalı insanların İslam medeniyetindeki önemini çok iyi yansıtır. Seyyah alim ve talebeler ile bilginin yayılmasının sebebi ise seyyah alimin havza havza gezmesi, seyyah talebenin ise hocasını diyar diyar takip etmesidir. Bu seyyah alim gittiği ilim merkezlerinde -daha çok camilerde olmak üzere- dersler vermektedir. Bu dersler halka açık olduğu için o derse katılan insanların bazıları not almaktaydılar ya da ezberlemekteydiler. Böylece bir hocanın verdiği ders o halkadaki insanlar aracılığıyla kendi havzalarındaki ilgili insanlara hızlı bir şekilde yayılıyordu. Son olarak bahsetmemiz gereken taşıyıcı ise heyetlerdir. Heyetler o dönemde çeşitli ülkelere seyahatler yapmaktaydılar. Bu seyahatlerde gördüklerini ve duyduklarını çoğunlukla yazarak kayıt altına almaktaydılar. Bazı seyahatler ise sadece bilimi elde etmek için yapılıyordu. Bunlardan bir tanesi Halife Memun döneminde Bizans'a yollanan ve kitap temini ile görevlendirilmiş heyettir. Bunun yanında başka ülkelerden gelen heyetler de mevcuttur. İslam medeniyeti için hayati önem taşıyan en önemli heyet Hindistan'dan gelen heyettir ve bu heyetin yanında getirdiği Sindhind adlı eserdir. Ticaret kervanlarının işlevi de heyetlerinkine benzemektedir. Bu kervanların taşıdıkları mallar her türden olabiliyordu. Bazen kitaplarda bu kervanlar aracılığıyla taşınıyor ve satılıyordu. Aynı zamanda kervandaki insanlar farklı düşünceleri, geldikleri ülkedeki kültürü ve bilimsel faaliyetinde aktarıyordu. İslam medeniyetinde bilimsel bilgi temel olarak bunlar aracılığıyla doğal ya da kasıtlı bir şekilde taşınmaktaydı. İslam medeniyetindeki üreticileri ve taşıyıcıları açıkladıktan sonra bunların arasındaki ilişkiden de söz etme gereksinimi duymaktayım. Bu ilişki doğrusal bir ilişki olmakla beraber, birbirinden ayrılamaz bir bütünü oluşturmaktadır. Bu ilişki en açık şekilde karşımıza alimler-üreticiler ve kitaplar taşıyıcılar olarak çıkmaktadır. Alimler, kalıcı olması ve geniş bir kesime hitap edebilmesi sebebiyle ilk olarak birikimlerini kitap yazma ile yansıtmışlardır. Bunun yanında talebe yetiştirmek ve teşvik etmek yine başka bir aktarım yönüdür, bu es geçilemez elbette. Kitaplar ve alimler arasındaki ilişki, kitapların alimlerin görüşlerini direkt yansıtabiliyor ve başka kişiler tarafından değiştirilemiyor olmasıdır. Bir görüşte veya metotta ayrılık yaşandığı anda buna karşı çıkmak veya düzeltmek yine sadece başka bir reddiye-şerh-risale yazmakla karşılanabilmekteydi ve her adım bilimler tarihinde birer zenginlik olarak kabul edilmektedir. Bu yüzden de eser yazmak çok rağbet görmüştür. Kitabın taşıyıcı olmasının fail nedeni alimdir. Bunlar birbirinden ayrılamaz şeylerdir. Alim olmasa kitaptan söz etmemiz mümkün değildir. Nitekim yazılı kaynak daima sözlü kaynaktan daha ileriye gitmiştir. Diğer taşıyıcı ve üretici ilişkisini seyyah alimler ve taşıyıcı onların düşünceleri çerçevesinde incelememiz gerekmektedir. Buradaki seyyah alimler aslında geçişli bir role sahiptirler. Açıkça belirtmek gerekirse seyyah alimleri hem üretici olarak hem de taşıyıcı olarak kabul edebiliriz. Bu şöyle olmaktadır: Seyyah alimler düşüncelerini havza havza gezerek birçok yerde yaymakta ve gittiği yerlerde başka alimlerle ilişkiler kurarak yeni bilgiler edinmekteydiler. Seyyah alimler burada hem kendi bilgisini taşıyıcı rolü hem de bilgi toplama yönü açıkça görülmektedir. Üreticilik rolüne gelirsek, edindikleri yeni bilgiler alimlerin kavgasında bir karmaşaya sebep olup yeni bilgiler üretmesini muhakkak ki sağlıyordu. Seyyah alimlerin bilgilerini direkt insanlara camilerde/mescitlerde/sohbet halkalarında sunması ise aslında kafa karışıklığının önüne geçiyor ve daha anlaşılır olmasını sağlıyordu. Bu aktarım tarzının kitaptan daha etkili bir taşıyıcı role sahip olduğunu söylemek kanaatimce yanlış olmayacaktır. İllüstrasyonlardan da kısaca bahsetmek gerekirse, bu kaynaklarda alimlerin kendi dünya tasavvurlarını, düşüncelerini ve gördüklerini direkt bizlere yansıtması açısından yadsınamayacak derecede önemlidir. Son olarak ise modern dünyada üretilen bilginin üretilmesi ve taşınmasından bahsetmek gerekmektedir. Bunun önemi ise geçmişten günümüze değişimleri daha iyi görmek, geçmiş ile modern dünya arasında bağlantı kurabilmek ve bu bağlantıyı anlaşılır kılmaktır. Günümüz üreticilerine baktığımızda geçmişteki bilgi üreticileri arasında aslında pek bir fark görülmemektedir. Felsefenin gelişimi ile birlikte bazı kavramları anlamamız değişti ya da yeni kavramlar ortaya çıktı. Günümüz üreticilerine baktığımızda bilim insanları olarak adlandırılmaktadır fakat bilim üreten insanlar arasında geçmiştekinden farklı olarak felsefeciler yerinin alamamaktadır. Daha çok müspet ilimler alanında çalışan kişileri içermektedir. Bunun sebebini üstte belirtmiştik. Taşıyıcılardan bahsetmek gerekirse, bu alan geçmiştekinden farklı olarak daha çok imkana sahip olmuş ve bilimin insanlara hızlı ulaştırılması için ellerinden geleni yapmışlardır. Bunlar geçmişteki himaye altında bulunan alimlerin yerini alan bilginin kurumsallaşması içinde çalışmış olan kurumlardır. Bu kurumlara örnek vermek gerekirse bugünkü Royal Society ya da ülkemizden TÜBİTAK gibi kurumlardır. Bunlar bilginin üretilmesi ve yayılması için ellerinden gelen yardımları bilim insanlarından esirgememişlerdir. Örneğin bilginin üretilmesi için bilim insanlarını bünyelerinde çalıştırmışlar, bilginin yayılması için ise bu çalışmalardan arşivler oluşturmuşlar ve insanların ulaşmaları için ücretsiz olarak halka açık hale getirmişlerdir. Bir örnek vermek gerekirse, normal şartlarda bilim insanlarını bir araya toplamak zordur fakat kurumlar bunun finansmanına kadar ayarlayıp her şeyi daha kolay yoldan çözüp halkla bu insanları buluşturabiliyorlar. Günümüzde bilginin taşınmasında en etkili ola araç kuşkusuz internettir. internet kapsayıcı olmakla birlikte geçmişteki seyyah alimlerin havza havza gezerek buluştuğu insanların gerçekleştirdiği görevi yalnızca bir tıklama ile gerçekleştirebilmektedir. Bu kolaylık alimlerin ya da talep edenlerin harcaması gereken parayı başka ilmi faaliyetlere harcama imkanı sunmakta hatta bilimin gelişmesinde katkıda bulunmaktadır. Kitaplar bugün de bilginin taşınmasında etkilidir hatta günümüzde kitaplara ulaşmakta yaşanan sorunlar günümüzde pek yaşanmamakta ve burada da aslında internetin taşıyıcı rolünden yararlanılmaktadır. Bu şöyle olmaktadır kitapların e-kitap haline gelmesi ile aslında erişim daha kolay ve maliyetsiz hale gelmektedir. Günümüzde, geçmişte etkili olan heyetler ve ticaret kervanlarından söz etmek mümkün değildir. Bunların yaptıkları işlevi günümüzde internet platformları yerine getirmektedir. Geçmiş medeniyetlerde ve günümüz toplumlarında bilgiyi üretme, sahip olma, onu geliştirme ve en pratik hale getirip kullanma ihtiyaç olarak görülmektedir. Her medeniyet tarihsel sürecinde en iyi iletişim kurduğu medeniyetin mirasını ve bilgi varlığını kendisine alabilmiş ve teşbih edecek olursak bayrağı bir adım öteye taşımaya gayret etmiştir. Hem aktif olarak bilgiyi aktarma hem onu geliştirmek temel gayelerdendir. Yakın dönemlerden örnek verecek olursak İslam medeniyetinin belirli bir seviyeye çıkardığı bilimsel faaliyetler bugün modern biliminin temel taşlarını oluşturmaktadır. İslam medeniyetinde bilgi alimler tarafından oluşturulmuş ve alimler ile doğrudan bir ilişkiye sahip şekilde, taşıyıcı unsurlarca taşınmışlardır. Bazen alimler hem taşıyıcı hem de bilgiyi üreten sınıf olmuştur. Modern bilim dünyasında da bilgi yine aynı şekilde alimler ve taşıyıcılar tarafından üretilip taşınmıştır. Bilim ve felsefe terminolojisinin değişmesiyle farklı üretici ve taşıyıcılar yeni adlara ve formatlara dönüşmüştür. Alimler yerine bilim insanları terimi kullanılmaktadır. Bu farkı başka terimlerde de görüle bilmektedir. Modern dünyada üreten sınıf bilim insanları olmuştur. Bilginin yayılması ise taşıyıcı unsur olan internet, kurumlar ve kitaplar tarafından yapılmaktadır. 15.05.2001 yılında İstanbul'da dünyaya geldi. Lise eğitimini Yenibosna Anadolu Lisesinde tamamladıktan sonra Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesinde Bilim Tarihi bölümüne başladı. Ayrıca 29 Mayıs Üniversitesinde halen Arapça eğitimime kaydoldu. Eğitim hayatı devam ediyor.


Kalbimde bir hayali kalıp kaybolan şehir! Şehirlerin kültürel kimliği, efsunlu silueti, ruhani atmosferi, samimi ilişkileri insan zihninde silinemez izler bırakır. Çocukluk yıllarımızın parke döşeli mahalleleri ve bu mahallelerin yıpranmış kaldırım taşları, akasya ağaçları, beyaz badanalı yahut sarıya, maviye boyalı mütevazı evleri midir kırık hasretimizin buruk tadı? Hangi evdir ki yüreğimizden çekip bizi bir tahassüre kenetleyen? Belki bir küçük ahşap ev, kapısı çifte kanatlı... Belki taşla ahşabı aynı üslupta birleştiren, kim geldi camlı, eli böğründeli eski bir konak içimizde bir yerde durmadan dirilen... Belki de hatıramda ayak direyen bir mavi serçe penceremin önünde... Yarım kalan mahur bestenin yıldız sessizliğine bürüyendir bizi. Sırt sırta vermiş her evin birbiriyle kurduğu münasebet, insanın insanla kurduğu yakın münasebettir aslında. İçinde nice yaşanmışlıkların, nice hüzün veya gülüşlerin, nice mesut ölen dakikaların ifadesidir, sıvası dökük hanelerde eriyen saatler... Ve bu hanelerin yanı başında durmaksızın zamanı öğüte öğüte akan şırıl şırıl çeşmeler, bir türküyü mırıldar derinden. Bir türkü ki gamlı, uzun. Geleneksel mimaride her evin ufak de olsa bir bahçesi vardır. Bahçeler ki, varlığın temaşa yeri... Yaratıcının tecellisi belirir tabiatın küçük numunesi bahçelerde. Her gün farklı bir iş ve şendedir Allah. Sümbül kokusu gelir bu bahçelerden. Nergis suskunluğu, leylak büyüsü, gülhatmi şifası, mimoza müjdesi, kasımpatı hüznü, çiğdem sevinci, günebakan neşvesi, şakayık katmeri tevhidin cilveleridir. Ve kuşların cıvıltısı... Ve kanat şakırtısı... Ve bülbül nağmesi, hepsi varlığın birliğine çağrıdır. Kaç yaşındasın değil, kaç bahar yaşadın? diye sorarmış eskiler. Mucizevi nev baharın bir nefeste yaktığı billur avize, şefkatle dokunur ruhumuza, ışık salar ömrümüze. Çiçek açan badem ağacı Van Gogh'un esintisini getirir. Filiz verir dallar, tazelenir bitkiler, güneş gülen çehresini sergiler, mutluluk kimyasalları salgılar beynimiz. Penceresi erik ağacına, incir ağacına, nar ağacına bakan, yarı ahşap yarı kagir evler karıştı tarihe. Tek boyutlu, tek tip batı taklidi apartmanlar, insanı insandan ve insanı tabiattan kopardı. Ev bahçe ilişkisi salon balkon ilişkisine dönüştü. Adorno ve Marcuse'a göre, ileri kapitalist toplum, insan yaşamına özgü her şeyi nesne haline getirdi. İnsanı doğadan bütünüyle ayrı varlıkmış gibi tasarlayan, bilimin imkanlarını tabiatı nesneleştirmek için kullanan devrimler, ecnebi. Evler arası ilintiyi koparan yapı sistemi Türk kolektif bilincine aykırı. Bize ait değil kat kat çıkmış binalar. Komşuluk can çekişiyor, Konmak fiilinden türeyip gelip geçiciliği demleyerek, faniliği imleyerek, geçmiş zamanın sihrini yaşatarak geçiyor. Arapgir'den Metin Emiroğlu, Yeşilyurt'tan Abdullah Ağa, Kastamonu'dan Liva Paşa konakları geçiyor. Erzurum'dan Müceldili Konağı... Filibe'den mavileri sürünmüş, işlemeli Türk konakları geçiyor. Cumalıkızık'dan, Edirne'den, Ermenek'ten, Eğin'den, Mudurnu ve Kula'dan geçiyor asırları devirip sanat perisi esintisiyle. Geçip gitme! İnsanda güzele ve güzelliğe karşı bir temayül vardır. Hangi güzelliğe? Estetik zevk, hoşluk hissi veren her şeye... Sanat eserleri bu meyli karşılamak içindir. Denilir ki; Sanat Batı'da seyredilir, Doğu'da yaşanır. Evet, insanı pasif izleyici kılan müze, sinema bize Avrupa'dan gelmiştir. Bizim kültürümüzde sanat yaşamın içinde. Yanı başımızda... Düşerdi üstümüze güzellik bir cami avlusunda yahut bin kubbeli bir külliyede, alelade bir evin bahçesinde veya gösterişsiz bir sokakta. Pencerelerin geometrisi, bir serin kubbenin kuytusu, güvercinlerin hu husu, cumbaların görüntüsü konardı gönlümüze bir köşe başında. Kulaktan dolar insan, gözden dolar. Barok üsluptaki ışık-gölge, renk-hareket oyununa sivil mimaride de tesadüf edilebilir. Pembeye boyalı evlerin üzerine günün belli saatlerinde düşen gün ışığı bir resitali icra ederdi. Frank L. Wright, Mimari hayatın kendisidir. diyor. Yaşamdan uzak bir mimari gerçek değil yapaydır. Köşkler, yalılar, sadece yaşamak için değil, bahçesinde gezinenlerin dışarıdan seyretmesi için de tasarlanırdı. Mezar taşında bile estetik tesis edilirdi. Mesela bir kadının kabrine, etrafı üzüm asmasıyla çevrili boynu bükük servi ağacı motifi işlenirdi. Duyguları harekete geçirmeyen yapılar insana yüktür. Bize heyecan verir bir parça yeşil çini ya da alınlığa yazılı celi sülüs besmele. Bir mavi mukarnas kapı, en narin yerimizden yakalar bizi. İnsanın esas görevi çevreyi güzelleştirmektir. diyor kutlu sözümüz. Estetik zevk uyandırmak için Selimiye Camii inşasında İstanbul'dan on binlerce gülfidanı getirilmiş. Beyazıt Camiinin bahçesine Güllük denirmiş, güllerinden ötürü... Küllük olmuş zamanla. Üçüncü Murat, Anadolu Hisarında tek rengin büyüsünü hakim kılmak için mavi servilerden bir bahçe tasarlamış. Ölümü unutturmak istemeyen medeniyet tasavvurumuz, hayatla ölümü iç içe sergilemiştir. Her nakışta o mana. Öyle görünüyor ki; büyük eserlerin çevresinde ebediliğin sembolü ulu çınarlar, mezarlıklarda gümüş aydınlık serviler, bu anlayışın ürünü. Yeşilini bin bir tonu içinde civarına esenlik dağıttığı, şehnişini, saçağı, cefanın buhurdan olup tüttüğü kalem işi işlemelerin ve oymaların sokağa hüviyet bağışladığı, avlusuna çocuk seslerinin sindiği evlerden nam u nişane kalmadı. Sofa denince, taşlık, selamlık denince tatlı bir gariplik hissi çöker üzerimize. Sofaya hayat derdi eskiler. İhya alanından barınma alanına nasıl dönüştü evlerimiz? Hangi imar ve iskan planlarıyla? Sokakları gelin gibi süsleyen sanat eseri evlerimiz demir ve çimento yığınına nasıl dönüştü? Asırlık kültür yağmacılığı ne şekilde başladı? Duino Ağıtlarındaki gibi sürdü atını kara zırhlı şövalye, sürdü! Şehirlerin de ruhu vardır. Tarumar etti Türk-İslam ruhunu! Saksısı darma duman oldu, penceredeki fesleğenin. Kokmaz oldu iğdecik, leylekler göçüp gitti. Modern anlayışta evrenin tek hakimidir insan... Her şeye gücü yeten beşer, çevre dengesinden yoksun bakış açısıyla tabiatı yönetim ve denetim altına aldı büsbütün. Horkeimer'a göre; birey tabiat üzerinde hakimiyet kurmak istedikçe yok olmaya gitmekte ve modern endüstri toplumu, nihilist bir görünüme bürünmektedir. Horkeimer'ın öngörüsüyle özneyi yücelten ve onu güçlü kılan, tabiatın dizginlerini elinde tutmasıdır. Bu güç, aynı zamanda onu yıkıma sürüklemektedir. Zevale doğru gidiş. Çöküşün ayak sesleridir sosyolojik çözülmeler, çığ gibi büyüyen psikolojik sorunlar. Ferhat'ın aşkla Bisütun dağına inen kazması, son kırk senedir elli senedir hışımla şehirlere iniyor. Kişne kır at, kişne kır at! Vahşi para hırsının işgal ettiği şehirlerimiz bezginlik, bıkkınlık üretiyor! Camdan zebella bloklar halinde yükselen, insanları balık istifi gibi istifleyen, gözsüz gören, içine gün ışığı girmeyen dev alışveriş merkezleri gün geçmiyor ki artmasın. Yüksek bilgi ve sezginin, müşterek araştırmanın ürünü olan şehirler göç aldıkça, nüfus artıkça çirkinleşiyor! Düzenden düzensizliğe, mükemmelden çürümeye gidiş... Gecekondu, Der saadet olan şehirler kriz üreten metropollere dönüşüyor. Gül cennetinden betonarme cehennemine... İhya etmeyi ihmal ettiğimiz nesil, imar ettiğimiz şehirleri tahribe devam ediyor. Sanat eserlerinde bağbozumu! Restorasyonda facia! Türk İslam ruhunu baltalama! Daha derinlere vur, daha derinlere! Ellerimizde ufalanmış, ellerimizde kaybolmuş, ellerimizden uçup gitmiş beldeler... Hangi yazgının, hangi idrakin, hangi vicdanın mahşerisin? Tarihten kopuk, estetikten azade, sanattan mahrum muhitler kimlik bunalımına sürüklüyor. Bir şehir tevhide çağırmalı, sanata ayna tutmalı, geçmişi diri tutmalı, kökü mazide olan ati olmalı... Ve mimari yapılar; azametin bir ifadesi olmalı, matematiksel düzenin ahengini yansıtmalı, tahayyüle yöneltmeli, hisleri harekete geçirmeli, sonsuzluğu düşündürmeli. Beton çığlıklar sizin olsun, verin bize elzem olanı. Belki de bir karahindibanın rüzgarda naifçe dağılışını izlemek bize lazım olan. Bir bademin altına, yorgun, oturmak biraz, Atatürk Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünden mezun oldu. İhtilalden İkbale Var Olmanın Retoriği adlı iki ciltlik biyografi kitabı yayımlandı. UHA Haber Ajansı ve Türkiye Postası Gazetesinde köşe yazarlığı yapmaktadır.


Tam alnından vuruldu yiğitler. Göğsünden, bacaklarından, bedeninin her yerinden vuruldu gençler, kadınlar, civan delikanlılar. Ama en çok yüreğinden vuruldu bu halk. Sıcak bir Temmuz günü, tatil rehavetiyle evlerimizde keyifli sohbetlerimizi yaptığımız ılık bir yaz gecesi kurşunlar yağdı serhat şehirlerin caddelerine, sokaklarına, köprülerine, bulvarlarına... Yirmili yaşlardayım, Bosna'nın yeşil dağlarına, masalsı güzelliğine yağarken bombalar tankların altına kendini atan Boşnak gençler geliyor aklıma. Hınca hınç dolan salonlar. Biz şimdi kendi askerimizin, Mehmetçiğimizin silahıyla, tankıyla, uçağıyla vurulurken, dehşetengiz bir savaşın ortasında bulduk kendimizi. Sağımızdan ve solumuzdan, Doğudan ve Batıdan kuşatıldığımız günlerdeyiz. Yine bu derginin sayfalarında okumuştum yıllar önce. Bir yazı vardı. Neden Fethullah Gülen zeki çocukları kendisi gibi din adamı olarak yetiştirmiyor da devlet kademelerinde kilit görevlere yerleştiriyor diye. Sonrasında 25 Aralık darbe girişimleri geldi. Bunun nedenini az çok anlamıştık o zaman. En çok Hitler'in Kavgam kitabını okuyan, İmam Humeyni'yi kendine örnek alan, Amerika gibi dünyayı kana bulayan bir ülkede yıllardır konaklayıp, ininden cemaatini yöneten çok akıllı şizofren bir beyne sahip çağın en büyük hainlerinden bir hainle karşı karşıyayız. Yazılacak o kadar çok şey var ki. Yapılan bir darbe girişimi değildir aslında. Bir katliamdır, kendi insanına yapılabilecek en ağır saldırıdır. O nedenle her alanda yazılar incelemeler çıkacaktır bu olaylardan sonra. Benim aciz kalemim ve kırgın yüreğim yetmez her şeyi anlamaya. Ama şehadete yürüyen anaların, körpe çocukların, civan yiğitlerin arkasından akıtacağımız gözyaşımız vardır gayrı. Cumhuriyet Tarihi'nin en acı günlerini yaşıyoruz, tarihler yazılıyor ve bizler de şahitler olarak şehirlerin sokaklarında direniş gösteriyoruz. Sosyologlar, Psikologlar, Toplum Bilimciler, Akademisyenler, Yazarlar, düşünürler aklımıza gelen kanaat önderleri şu an yaşananları yorumlamakta zorluklar yaşıyor olabilir. Ama yaşananlar bizlere gösterdi ki din algımızı, din eğitimimizi, cemaat şuurumuzu, insanlığa yaşanılabilir İslam algısını gösterme noktasında artık yeniden yeniden sorgulamalar yapmalıyız ve artık çok duyarlı olmamız gerekiyor. Dine dayanarak yapılan cemaatsel bir kitle kalkışmasının travmatik sancılarını, acılarını yaşıyoruz. Fethullah Gülen'in önderliğinde yapılan bu kalkışmanın İşid' den bir farkı yoktur aslında. Yalnız bu girişim daha planlı, daha programlı ve yıllara yayılarak okumuş, eğitimli kişiler eliyle yapılıyor. Ama beyinleri ipotek altına alınmış, inançlarını sorgulamadan teslim olmuş, kesin inaçlılar psikolojisiyle hareket eden bir güruh. İnatla ve kör yüreklerle kendi insanlarına yabancılaşarak, kendi değerlerini hiçe sayarak, içinde yaşadıkları toplumda yine kendi insanlarını maddi manevi sömürerek çeteleşmiş ve resmen illegal bir şekilde örgütlenerek ölüm timleri halinde yine ekmeğini aşını yedikleri, suyunu içtikleri memleket insanlarına acımadan saldırmışlardır. Cumhurbaşkanı tam da işte ihanet şebekesinin kurşunlarından an itibariyle sıyrılmışken gösteriyor kendini. Cumhura sesleniyor, yürekli Anadolu insanına sesleniyor. Yüz yıldır maneviyatlarından arındırılmaya çalışılan, dinine, imanına, Kur'an'ı 'na yapılan nice saldırılara yiğitçe göğüs geren arkasından gelen o Anadolu insanına sesleniyor. 15 Temmuz aklanma ve arınma gecesi olur duasıyla yollardayız. İçinde yaşadığımız toplum inşallah pisliklerinden, habis urlarından arınır. İhanetle büyüyen nice çocuklar artık kurban edilmez. Duamız yaşadığımız Anadolu topraklarının çocuklarımız için, yaşanılabilir, namuslu, tüm kirlerinden arınmış yarınlarına miras olarak kalmasıdır. Şehitlerimizi rahmetle anıyorum. Milletçe gazamız mübarek olsun. Rabbim şerlilerin, hainlerin, vatana ihanet eden tüm kin çetelerinin şerrinden halkımızı korusun muhafaza eylesin. Yeni aydınlık başlangıçlar için insanımıza güç versin. Hainlerin oyunlarını bertaraf eylesin Rabbim. 1971 Reşadiye Tokat doğumlu yazar Lise ve Üniversiteyi İstanbul'da bitirdi. Kısa süre muhabirlik ve öğretmenlik yaptı. Bağcılar ve Bahçelievler Kültür Mdlüklerinde görev aldı. Pamuk Şekeri Çocuk Dergisi'nin genel yayın yönetmenliğini yaptı. Edebistan Sitesi'nin söyleşi editörlüğünü bir süre sürdüren yazar İstanbul Yazarlar Birliği Yönetim Kurulu üyeliğinde bulundu.


Doymak bilmez küresel zorbalar ve hainler, onların küstah ve yılışık görgüsüz köleleri, aşağılık kompleksi ve şartlandırılmış çaresizlikle kendi insanı sevmeyen, küçümseyen devşirilmiş taşralılar, yeryüzünde bin bir türlü zulme ve ölüme sebep olurken; borsaları, bankaları, yayınları ile yalanı ve arsızlığı eviçlerimize kadar sinsice sokarken; kanın ve zulmün korkunç seslerinden besteledikleri yaylımateş senfonilerini kardeşlerimizin ruhlarına yöneltirken, bunlara "insanca ve sanatkarca" karşı durmuyorsak kokladığımız çiçek zakkum olsun, yüzümüze değen yaprak kırbaç olsun. Hiç olmazsa hak divanında yüzümüz olsun. Şiir de şair de edebiyat da, dayatmanın, jakobenizmin, darbelerin, ihanetlerin, sömürgecilerin, zalimlerin, efendilerin avuçlarından dökülen kadar özgürlükten anlayanların karşısında; bireysel ve toplumsal özgürlüğün ve iradenin, milletinin merhametinin ve ahlakının ve hatta isyanının yanında değilse, sahtekardır, şaklabandır, köledir. Hain kurgulara, zaman süvarilerinin yolculuğuyla direnen edebiyatımız olacak, kalbimiz, arsız haberlerin kara sularına çakılıp kalmayacak; ırmaklarımız yatak değiştirecek. Yeter ki, kutsadığımız yanılsamaların bozkırını görelim. "İnsanca ve artistçe" demişti Zarifoğlu. İnsanca olan, daima saflığa, merhamete, aşka, masumluğa ve mahzunluğa açılmaktır. Zarifoğlu, Afganistan ve Filistin direnişlerini kendi haritasının merkezine yerleştirirken, umudunu, direncini ve masumluğunu çocukların gülüşlerinden alırken hep insancadır. Artistçe olan, mekanın insanın ve zamanın muğlak dili olan imgeler ormanına dalmak; düşsel gerçekliği ve dilini milletinin diline değdirerek tatmaktır. Artistçe olan, insanca olanın formudur. Görgüsüz modernliğin eğitim enstrümanları, gerçekliği olmayan kitap okuyun çocuklar safderunluğunu dillendirmek yerine, kitabı birlikte okusalardı ve birlikte türkü söyleselerdi ihtimal şimdi daha ince, daha yürekli, daha merhametli evlatlarımız olurdu. "Görgüsüz modernizm" nitelememi yanlış anlamışsınız efendim. Modernizme görgüsüz demedim bize dayatılanın görgüsüz olduğunu söyledim. Evet, inkırazın "aşiyan"ına kilitlenmek görgüsüzlüktü. "Mukavemet" fikrini gerilik saymak görgüsüzlüktü. Bütün edebi okul müfredatını "Anlatamıyorum"a, "Otuzbeş Yaş"a bağlamak görgüsüzlüktü. Çoğu modern dünya maskeli asimilasyon yayınlarını okumayı yüceltmek görgüsüzlüktü. Sahte bir ulusal tanrılaştırma görgüsüzlüktü. Son yıllarda, aylarda Amerika'da Avrupa'da hiç bir ölçüye sığmaz olarak görülenlerin aslı şudur: Görgüsüz modernizmin ve onun devşirdiği sözüm ona yerlilerin, sadece sanayi mamülleri distribütörleri olmadı tabi, siyasette, edebiyatta, ilahiyatta, sosyolojide distribütöryal koloniler oluştu. Bu koloniler ortaya çıktıkça ve paçozlaştıkça distrübitöryal yapının sahipleri görünmeye başladı. Hepsi bu.