İlk öykü kitabı 'Gergin Bir Yay' ile öykü dünyasına iyi bir giriş yapan İsmail Isparta, ikinci kitabı 'Sonrası'nda kendinden emin yürüyüşünü sürdürüyor. İsmail Isparta ile 2015 yılının Aralık ayında İz Yayıncılık'tan çıkan kitabı, Sonrası üzerine konuştuk. -Önsözde, "birer prototip olması nedeniyle, İslam tarihinin ilk dönemlerinde yaşanan önemli olayları öykü gündemine taşımayı düşündüm," diyorsunuz. Neden özellikle İslam tarihinin ilk dönemlerini seçtiniz? -Buna İslam tarihinin ilk dönemleri değil de önsözde belirttiğim gibi Peygamberimizin dar-ı bekaya göçmesinden sonraki önemli olaylar desek daha doğru olur. Çünkü Peygamber efendimiz dünyadayken büyük karışıklıklar çıkmıyordu. Çıkan ufak tefek meseleleri, Peygamber Efendimiz, peygamber ferasetiyle veya İfk Hadisesinde olduğu gibi, olaylara Kuran-ı Kerim kılavuz oluyor, meseleler anında çözüme kavuşturuluyordu. Ancak Peygamberimizden sonra sahabe, peygamberimizin maddi manevi rehberliğinden mahrum kaldığı gibi vahiy de kesildi. Bundan sonra ne olacaktı, karşılaşılan problemler nasıl çözülecekti? Problem daha Peygamberimizin naaşı defnedilmeden başladı: Onun yerine kim geçecekti? Hz Ömer ve Ebubekir'in ferasetiyle bu problem büyümeden geçici olarak çözüme kavuşturuldu. Geçici olarak. Çünkü Peygamber efendimiz hayattayken yerine kimin geçeceğini veya nasıl belirleneceğini açık olarak beyan etmediği gibi Kuran'da da bu konuda açık bir hüküm yoktu. Her ne kadar onların iş ve yönetimleri aralarında şura iledir (Şura 38) ayeti bulunsa da şuranın nasıl olacağı ve nasıl uygulanacağı belirtilmemişti. İşte en önemli kırılma bu noktada yaşandı bence. Ortada bağlayıcı bir hüküm olmadığı için iktidar sahibi olmak isteyen her kesim, kendini haklı, rakibiniyse haksız görüyordu. Bu durum ilk üç halife döneminde hakkın hatırı ali tutularak bir mesele haline getirilmedi. Ancak sonraki dönemlerde, özellikle Ümeyyeoğullarınca, meselenin de ötesinde, iktidar hırsına dönüştürülünce insanlar sustu ve kan konuşmaya başladı. Öyle ki Sıffin Savaşında yetmiş bin; Cemel Vakasında otuz bin insan yaşamını yitirdi. Ölen de öldüren de Müslüman. Daha sonra Muaviye'nin hilafeti saltanata dönüştürmesiyle işler tamamen karmaşık bir hal aldı. Günümüze baktığımız zaman değişen bir şeyin olmadığını görüyoruz. Yine iktidar hırsıyla birileri birilerine oyun oynuyor, kendini haklı rakibini haksız, hatta kafir ilan ediyor; yine Müslüman, Müslüman kanı akıtıyor. Bu yüzden Peygamberimizden sonra yaşanan karışıklıkların birer prototip olduğunu düşünüyorum. -Öyküleri kitaba belli bir sıraya göre mi aldınız? Varsa bir sıralama, sebebini öğrenebilir miyiz? -Olayların zihinde daha rahat canlanması için kronolojik sıraya göre aldım. -Olağanüstü anlatıma birçok öyküde yer veriyorsunuz. Peygamberlere verilen mucizelere vurgu yaptığınızı düşünebiliriz. Bunun yanında mitler ve masallarda da gerçeküstüye rastlıyoruz. Efsaneleşmiş bir olay yeniden ele alınıp öyküleştirildiğinde, onu ana hatlarından çıkarmanın mümkün olmadığını söyleyebilir miyiz? -Gerek dinimizin, gerekse kadim kültürümüzün olağanüstülüklerle mezcolduğunu görüyoruz. Dinimiz yaşadığımız aleme, şahadet alemi der ve bu alemi varlık aleminin en aşağısı olarak ifade eder. Zaten sahabe yaşantısına baktığımızda çoğunluğu itibariyle dünya hayatına önem vermeyerek gayet zahidane bir hayat yaşadıklarını, amaçlarının ahiret alemini kazanmak olduğunu, bir anlamda yaşantılarında olağanla olağanüstünün iç içe olduğunu görüyoruz. Kuran da şehitlerin diri olduğunu ifade eder. Peygamberlere verilen mucizeleri de bu bağlamda olağanla olağanüstünün iç içe geçmesi olarak değerlendirebiliriz. Dolayısıyla bu olağanüstülükler, yazdığım öykülere ister istemez dahil oldu diyebiliriz. Burada kritik nokta ele aldığımız olayı zedelememek ve gerçeklikle bağını tamamen koparmamak. Bu noktada hassas davranmayıp, olayları oryantalist bir bakış açısıyla yapıbozumuna uğratıp öyküleştirmiş olsaydım, belki estetik olarak daha güzel öyküler ortaya çıkabilirdi. Ancak bu durum, dosyanın hazırlanış amacına ters düşerdi. Bu yüzden, olaylara elimden geldiğince ana hatlarına sadık kalmaya çalışarak, Müslüman hassasiyetiyle yaklaşmaya çalıştım. -Hikayenin içinde hikaye var. Anlatıcı bazen, bugün ile geçmiş arasında duruyor. Geçmişte anlatacağını anlatıp bugüne geri dönüyor. Amacınızın bugün ile anlattığınız zaman arasında karşılaştırma imkanı sağlamak olduğunu düşünebilir miyiz? -Tarih maalesef tekerrürden ibaret... İnandığımız din, Müslüman aynı delikten iki defa sokulmaz diyor ama biz sayısız defa sokulmuşuz. İşin içine iktidar ve mülk hırsı girince kimsede zaten geçmişten ders çıkarma gibi bir amaç olmamış. Yani Müslüman olarak hep aynı yerden vurulmuşuz. Günümüzde de o vurulduğumuz yerler kanamaya devam ediyor. Bu günle geçmişin karşılaştırılması, dediğiniz noktalar bu vurulduğumuz noktalar olsa gerek. O noktaları öyküleştirince ister istemez günümüze de vurgu olmuş oldu. Yoksa öyküyü yazarken bu günle geçmişi karşılaştırayım diye bir amacım olmadı. -Kült mitleri ve menkıbeler bazı öykülerde iç içe ilerliyor. Bunda bir amacınız var mıydı? -Zengin bir kültürün mirasçılarıyız. Bunu laf olsun diye söylemiyorum. Gerçekten öyle. Halk hikayeleri, masallar, destanlar, efsaneler kendi kabuğuna sıkışıp kalan günümüz yazarı için geniş bir hareket alanı bence. Borges bile bazı hikayelerini Binbir Gece Masallarından esinle yazmıştır. Yanı başımızda böyle bereketli bir tarla var. Ancak biz o tarlayı nasıl olsa bizim düşüncesiyle sürekli nadasa bırakıyoruz. Bahsettiğim bu öğelerin günümüz öykü anlayışının sınırları dahilinde yeniden yorumlanabileceğini düşünüyorum. Ancak bunu modernist bir kaygıyla sırf yapmış olmak için değil, halk hikayelerinin masalların vs. özündeki insani duyarlılığa temas ederek yeni bir çehre vermek için yapılmalı bence. -Öykülerin çoğunda parçalı anlatımı tercih ediyorsunuz. Parçalarla çok yönlü bir anlatım da elde ediliyor. Bunu yaparken hangi açıdan öyküye katkısı olacağını düşündünüz? Yoksa kendiliğinden mi gelişti? -Kolay olan seçeneği tercih edeyim. Kendiliğinden gelişti. J İslam tarihine dair okuma yaparken bir yandan da öyküleştireceğim olayları tespit ettim. Bu belirlememde Cemel, Sıffin, Kerbela gibi insanları derinden etkileyen olaylar ve bu olayların öyküleştirmeye uygun olup olmamaları etkili oldu. Bir de böyle bir dosyada mutlaka olması gerektiğini düşündüğüm bazı sahabeleri de buna ekleyebiliriz. Sonra bu konuları nasıl öyküleştirebileceğimi düşündüm. Sonuçta kimisi bütün, kimisi parçalı öyküler ortaya çıktı. Yani bilinçli bir tercih değil. Bu tercihlerimizin daha çok düşünce yapımızla ilgili olduğunu düşünüyorum. Yaşam tarzımızdan okuduklarımıza, hatta izlediğimiz filmlere kadar düşüncelerimize yön veren birçok unsurun da etkisinin olduğunu söyleyebiliriz. -Tarihi bir olayı veya efsaneyi -ki sonuçta daha önce anlatılmış- öyküleştirmek zor oldu mu? -Bu durum ele aldığınız tarihi olayın mahiyetine göre değişir. Örneğin ilk kitabım olan Gergin Bir Yay'da Ali Baba ve kırk haramilerle ilgili bir öykü vardı. Bu tip konuları öyküleştirirken ele aldığınız konuyu istediğiniz gibi eğip bükebiliyor, istediğiniz şekli verebiliyorsunuz. Ancak dini bir konuyu öyküleştirirken bu kadar rahat davranamıyorsunuz. Ele aldığınız konunun gerçeklikle bağını koparmamanız gerekiyor. Bu durumda hareket alanınız ister istemez kısıtlanıyor. Öyküyü bu dar alanda kurgulamanız gerekiyor. Diğer taraftan, olanı oldu gibi tekrar etme ve metnin belgesel metne dönüşmesi gibi bir tehlike çıkıyor karşınıza. Yani dengeyi iyi ayarlamak gerekiyor. İnşallah ben iyi ayarlamışımdır. Özellikle Cemel Vakası Sıffin Savaşı gibi Müslümanların kendi aralarındaki savaşları öyküleştirmek; ortada belirgin bir iyi ve kötü olmadığı için öyküdeki bakış açısını belirleme noktasında bir hayli zor oldu. Tabi bütün bu zorluklara rağmen önemli olan yazdıklarınızın okuyucuda karşılık bulması. Önsözde de belirttiğim gibi bu dosyayı hazırlamaktaki amacım bu konuların da öyküleştirilebileceğini göstermekti. Umarım bu çalışmam, ileride bu alanda yapılacak başka çalışmalara güzel bir örnek teşkil eder.


İyi bildiğim sorulardan başlamak istedim herhalde. Ama öte yandan anlattıklarım benim anlattığım şekliyle Türk romanında yer almamıştı, diye düşünüyorum. Bunu söylerken aşkı, 28 Şubat'ı, alzheimerı değil; romanda yer alan başka şeyleri kastediyorum. Bir de şöyle bir şey var: Kafamda geçmişe dair bazı duygu ve düşünceler belirli zamanın ve mekanın zarfı içinde oluyor genelde ve onları söz konusu zarfın içinde eşelendikçe çıkarabiliyorum. Şimdilik eşelendikçe çıkarabildiklerim bunlar oldu. Yani şimdi düşününce, evet; belki de insana dair dünya ağrılarının önemli bir kısmının nedeni bu iki kelimeyle ilgili. Dünya hayatının hem geliş hem de gidiş anlamında ayrılıkla bir bağı var aslında. Bu yüzden hayatın hüzün verici yanı ayrılıkla ilgiymiş gibi geliyor bana. Bunu oldukça geniş bir çerçevede düşünüyorum ama. Her an bir şeyler bizi terk ediyor ve yaşananlar asla geri döndürülemiyor, hüznümüz en çok bununla ilgili değil mi? Klasik metinlerde de erginleşme yolculuğu ayrılık ve vuslat çizgileri arasında seyreder zaten. Öte yandan zaman hazinesi tükendiyse pişmanlığın anlamsızlığı. Çok olmasa da ara ara hep dinledim. 90'lı yılların marşlarını çok severim ve çok kıymetli bulurum, bu yüzden son derece bilinçli bir seçimle onları romanıma aldım ve bir anlamda onlara olan borcumu da ödemiş oldum. Birçok neden sıralanabilir aslında. Roman türünün ne kadar geniş imkanlara sahip ve akışkan bir yapı olduğunu göstermek istedim diyelim mesela. Bizzat kendim sahne aldım ve dramatik yapıya uygun biçimde söylemek istediklerimi söyledim diyelim. Bunların ötesinde Karlı Bir Gece Vakti bir dönem romanı. Dolayısıyla en çok göstermek istediğim şey, 28 Şubat'a maruz kalan Müslümanların nasıl insanlar olduğu, o dönemde neler okuyup neleri tartıştıkları, neler konuştukları; tek tip bir fikri yapıya sahip olup olmadıkları gibi şeylerdi. Gerçek isimlerin olduğu sahneler de böyle bir sosyolojik zemin oluşturma fikrinin neticesiydi. Dolayısıyla bunları uzaklarda aramaktansa içime eğilip kendi geçmişimden çekip çıkarmak ve hiç değiştirmeden aktarmak daha kolay geldi bana. Bir romanın sayfaları arasından dostlara selam göndermek de sıra dışı bir deneyimdi bu arada. Seçtiğim her sahneye dair uzun uzun düşündüm diyebilirim. Mesela kahraman minibüse biniyor diyelim, kendi minibüse binme deneyimlerim üzerine düşündüm ve yazılmaya değer olan bir şeyler bulmaya çalıştım. Flaubert'den beri nitelikli romancılar, okurda bir gerçeklik yanılsaması oluşturabilmek için gündelik hayata dair bu tür ayrıntıları metne özenle yerleştirme konusunda oldukça titiz davranmıştır. Roman ne anlatırsa anlatsın okuru bu psişeden koparmadığında onunla duygusal bağ kurabiliyor. Hafızam oldukça iyidir bu arada, yoğunlaştığımda geçmişteki belirli anın içindeki engrama varabiliyorum çoğunlukla. Bellek araştırmalarında bir şeyi deneyimlerken zihnimizde yaşadığımız çoklu etkiye engram adı veriliyormuş. Mesela ilk kez denizi gördüğümüzde kendilik bilgimiz ne durumdaydı, o günlerde zihin dünyamızda neler vardı, bedenimiz ne yapıyor, duygularımız ne hissediyordu, neleri algılıyorduk? vb. Bu anlamda romandaki sahnelerle ilgili herkesin hayatında benzer pek çok deneyim vardır diye düşünüyorum, söz gelimi evde aileyle yenen bir yemek ya da bir bayram günü büyük ailenin toplanmasıyla ilgili tecrübeler. Mesele biraz bunları derinliğine düşünmekle ilgili galiba. Bölümleri yazarken kafamda gezinip duran pek çok mısradan bazılarını seçtim aslında. Hatta bazen birden fazla mısra vardı zihnimde, bu yüzden seçim yapmakta zorlandım. Romanı üç yılda yazdım, dolayısıyla bu üç yıl boyunca okuduğum şiirlere bir de böyle bir gözle baktım öte yandan. İlk epigraf hariç diğerleri, ilgili bölümlerle mutlaka bir yönüyle ilişkili hatta o bölümü tamamlayıcı bir nitelik taşıyor. Şimdiden dört beş bin kelime yazdığım bir roman var elimde ama şu sıralar başka işlerin yoğunluğundan pek vakit ayıramıyorum yazmaya. Öykünün bana göre bir tür olmadığını belki biraz geç de olsa keşfettim sanırım. Ama bunlar şu anki düşüncelerim elbette. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


İstanbulensis Uluslar arası Şiir Festivali 5-6-7 Mart tarihlerinde gerçekleştiriliyor. Bu yıl üçüncüsü düzenlenen festivalin konsepti mazlum coğrafyalar üzerine kurulmuş. Bu yılki festivalin dünya mazlumlarına seslenen, onlara umut olan, onların sesini, çığlığını duyurmaya çalışan bir yanı olması dileğiyle bu konsept tasarlanmış. Aralarında Filistin, Irak, Kırım, Suriye, Doğu Türkistan ve Bosna'dan gelecek şairlerin de bulunduğu 10 ülkeden 10 şair de misafir olarak katılıyor. Türkiye'den de yaklaşık 30 şairin katılacağı festivalin onur konuğu ise 'İnsan seni savunuyorum sana karşı' sözünün sahibi İstad Nuri Pakdil. Mazlum coğrafyalardan umut şiirlerinin okunacağı festivalle ilgili olarak düzenleme komitesi üyesi şair Adem Turan'la bu çerçevede yaptığımız söyleşiyi sunuyoruz. -Şiir Festivali bir yıl aradan sonra yeniden şiir severlerle buluşuyor. Sevgili Turan festivalin kısaca tarihi sürecinden bahsedebilir misiniz? -Uluslararası İstanbulensis Şiir Festivali Sultanbeyli Belediyesi'nin düzenlediği bir festival ve bu yıl üçüncü kez şiir severlerle buluşuyor. Mart ayının ilk haftasına tekabül ettiği için, festivalimiz geçen yıl yerel seçimlerden dolayı yapılamamıştı. Aslında, altı yıl kadar önce Sultanbeyli Şiir Şöleni olarak başlayan ve daha sonra Uluslararası bir boyut kazandırılan bu şiir şölenine daha sonra İstanbulensis ismi verildi. 'İstanbul Çiçeği' anlamına gelen ve yalnızca Sultanbeyli sınırları içerisindeki Aydos Ormanlarında yetişen bu çiçek bir çiğdem çeşidi aslında. Çok kısa bir ömrü var; Şubat ve Mart aylarında yaşayabiliyor sadece. İşte buradan yola çıkarak, Mart ayının ilk haftası uygundur dedik ve her yıl bu günlerde düzenleniyor İstanbulensis Şiir Festivali. -Bu yıl düzenlenen festivale kaç şair katılıyor, hangi ülkelerden konuk şair çağrıldı? -Bu sene üçüncüsünün düzenlendiği festivalin geçen yıllardaki seyri nasılsa, bu sene de aşağı yukarı aynı olacak tabii; muhtelif mekanlarda şairler şiirlerini okuyacak, okullarda öğrencilerle buluşup onlarla sohbet edecekler, geldikleri ülkelerden söz edecekler. Fakat bu sene bir tema belirledik diğerlerinden farklı olarak; mazlum coğrafyaların şairlerini davet edelim istedik festival komitesindeki arkadaşlarla birlikte. İstedik ki, bu ülkelerin şairleriyle/şiirleriyle buluşsun halkımız; onların yaşadığı acıları hissetsin okunacak şiirlerle birlikte! On kadar ülke belirledik bunun için. Hangi ülkeler bunlar: Afganistan, Bosna- Hersek, Doğu Türkistan, Filistin, Kırım, Kosova, Libya, Mısır, Suriye. Bu ülkelerden gelecek şairlerin yanı sıra ülkemizden de 24 şair davet edildi festivale. Festivalimizin bu yılki Onur Konuğu ise, Üstad Nuri Pakdil'dir. -Ülke genelinde çeşitli zamanlarda benzeri festivaller düzenleniyor. İstanbulensis Şiir Festivali' diğerlerinden ayrı tutuluyor. Sultanbeyli Belediyesi'nce düzenlenen bu festivali diğer festivallerden ayıran özellikler nelerdir sizce? -Tabii ülkemizde başka şiir festivalleri de yapılıyor söylediğiniz gibi. Fakat Sultanbeyli Belediyesi tarafından düzenlenen Uluslararası İstanbulensis Şiir Festivali'ni diğerlerinden ayıran en önemli özellik, sanırım, çok uzun bir hazırlık aşamasından geçerek gerçekleşiyor olmasıdır. Beş- altı ay öncesinden başlayan bir hazırlıktan bahsediyorum burada. Ve tabii ki çok ciddi ve hummalı bir çalışmadan! Sağ olsun, Belediye Başkanımız Sayın Hüseyin Keskin'in sağladığı desteği burada zikretmeden geçemeyeceğim. Yine, Kültür Müdürümüz Yavuz Bey ile Basın ve Halkla İlişkiler Müdürümüz Birol Bey de sürekli bizimleydiler hazırlık aşamasının her safhasında. İşte biz, festival komitesi olarak, onlardan aldığımız bu destek ve dinamizm ile çıktık yola. Takdir artık, İstanbullu şiir severlerin olacaktır. Festivale, dünyanın her tarafından şairler davet ediyoruz. Önceki festivallerde de böyleydi bu, bundan sonrakilerde de böyle olacak inşallah. Ve tabii ki, ufak tefek aksaklıklar olmuştur/ oluyordur belki, ama çok olumlu tepkiler alıyoruz daha sonra, katılımcı şairlerden. Bu da, tarifsiz bir mutluluk ve sevinç veriyor bize. -Bu festivaller şiir okuruna ne söylüyor? Şiire nasıl bir katkı sunuyor? -Şunu rahatlıkla söyleyebilirim burada: Şiirin dili evrenseldir. Festivaller işte bu evrenselliği yaşatıyor bize; dünyanın başka yerlerine şiir diliyle uzanmamızı sağlıyor. Yeni dostlar kazanıyoruz, insan olduğumuzu bir kez daha anlıyoruz bu dil ile. Son olarak Octavio Paz ile bitirelim isterseniz; ne diyordu üstad: Şiir bilgidir, güç ve terkediştir. Dünyayı değiştirebilecek güçte bir eylemdi...


Ben de yazmaya birçok kişi gibi taklit ederek başladım. Yazdığım ilk şiir ise bariz bir Necip Fazıl imitasyonuydu. Hece şiirindeki o ahenk ve sarih mana beni pençesine alıvermişti. Bundandır o dönemde Çile benim yastık altı kitabımdı desem abartmış olmam herhalde. Boyuna şiirler ezberlediğimi hatırlıyorum bu kitaptan. Tabi bu hadise ortaokul yıllarında gerçekleşiyor. Şiire dair istencimin ve kabiliyetlerimin ters orantılı olduğu yıllarda. İlk şiirim ise 2019 yılında Mahalle Mektebi dergisinde göründü. O ilk şiirden sonra, bir dosya hazırlama fikri zihnimi meşgul etmeye başlamıştı bile. Bu yüzden şunu rahatlıkla söyleyebilirim ki ilk şiirden ilk kitaba doğru evrilen sürecin neredeyse tamamı kontrolümün altındaydı. Kitabın kaç bölümden oluşacağını, kitaptaki şiir sayısını, şiirlerin temalarını ve saire belirlemiştim kolaylıkla. Akabinde benim yapmam gereken bu minvalde şiirler yazmaktı. Bu noktada sürecin dinamosu olan zaman mefhumu ile iyi geçindiğimi söylemem biraz güç çünkü hangi şiire ne kadar mesai harcayacağımı kestirmek kadar meşakkatli bir iş var mı, bilmiyorum. Ama çok şükür en yıpratıcı anlarda dahi ne ben mesuliyetlerime yüz çevirdim ne şiir beni yarı yolda bıraktı. Bence, Gelin Cadı Yakalım geçici parıltılardan ve genelgeçer söylemlerden sıyrılmış, pörsümüş geçişlerden uzak, sürecin yoğurduğu, sürecin pekiştirdiği bir eser. Dolasıyla inanıyorum ki ortaya koyduğu iddia var oldukça, içerisindeki şiirler de zinde kalmaya devam edeceklerdir. Ben kavram haritası çıkarmaktan, kavramları irdelemekten inanılmaz keyif alan birisiyim. Şiirde muhtelif ufuklar aradığımda yahut bulunduğum nahiyeyi aşmam gerektiğinde bu kavramlardan yeni imgeler hatta yeri geldiğinde şayet güç yetirebiliyorsam yeni kelimeler üretme gayreti içerisinde oluyorum. Bu şekilde şiirin arklarında seyredebiliyor, şiirimi tabii yollarla besleyebiliyorum. Şiddet, ölüm, suç gibi kavramlar da tam bu bahsettiğim, kurcalamayı sevdiğim türden kavramlar. İlk bakışta fark ettiğimiz anlamlarının etrafından dolanarak diğer anlamlarına doğru bir rota çiziyorum genelde. Mesela mevzu şiddet ise kelimenin etimolojisine göz atarak başlıyorum çalışmaya. Sonra Baudrillard'a, Zizek'e uğruyor, onlardan dersler alıyorum. Ardından şiddet kültürüne bakıp yapısal şiddet, viral şiddet, simgesel şiddet gibi alt kavramlara yoğunlaşıyorum. Böylece küçük çaplı bir haritalama işlemini tamamlanmış oluyorum. Bu çalışmanın bana sağladığı konfor ve bana açtığı alan sayesinde şiirde bir gerilim hattı tesis edebiliyorum. Böyle kavramlar kullanarak bir şiir kuruluyor ise yüksek gerilim şart. Bence o şiirin boğazı düğümlemesi gerekiyor. Tüm bunların yanında bu kavramların her birinin hakikatin birer cüzü olduğunu es geçmememiz lazım. Bunlar öyle modern ve öyle kadim kavramlar ki temsil edilmedikleri tek bir dönem yoktur ve bilafasıla da temsil edilmeye devam edilecekledir. Şiir de bu kavramları temsil etmeye fazlasıyla müsait, kapsamı alanı itibari ile emsalsiz bir platformdur. Gelin Cadı Yakalım çağrışımları itibariyle, şiirini yazdığım ilk andan beri kitabın adı olması hususunda kesin gözüyle baktığım bir isimdi. Gelin kelimesinin davete meylettiren ama bir o kadar da cüretkarlık isteyen tarafını, Cadı kelimesinin tarihi arka planını ve esrarlı boyutunu ve Yakalım kelimesinin o dehşetengiz gerçekliğini topladığımızda ortaya çıkan sonuç beni fazlasıyla tatmin etmişti. Gelin Cadı Yakalım adı ayrıca başlı başına bir geçmişi ve bugünü olan ve bu niteliği ile kitabın içerisindeki şiirlerle eşleşen bir ad. Kitapta birçok sisteme, mite ve işleyişe değinmeye çalıştım. Gelin Cadı Yakalım adı bu açıdan müthiş derecede kapsayıcı bir kozdu benim için. Benim yine ilk şiirden itibaren üzerinde itinayla durduğum bir husus var: Şiirde kendi sesimi bulmak. Öyle ki bunu bir takıntı haline getirmiştim başta. Bazı kelimeleri şiirlerde kullanmak istediğim zaman onların sahipleri olduğunu hatırlıyor, bazen koca bir benti tek celsede imha ediyordum. Ha yine bu huyumdan vazgeçmiş değilim sadece bu sefer, eğer o kelimeyi kullanacak isem kelimenin sahibi olan şairden daha iyi veya daha ilginç dizeler yazmayı kendime şart koşuyorum. Ancak bu şekilde kendi sesimi bulduğumu hissediyor, havaya girebileceğim bir zemin oluşuyor. Şiirlerimde farklı bir atmosferin bulunması da yine havaya girmem ile ilgili. Ben şiir yazarken kendi hafızamla sınırlı kalmamaya dikkat ediyorum, sürekli farklı hafızlarda geziniyorum. Bundan ötürü farklı temalara oldukça açığım. Mesela kitapta restoran konseptiyle yazdığım yoğun bir sistem eleştirişi var. Bunun yanında neoepik dediğimiz türden bir metin mevcut. Kitabı son şiiri ise düz yazı formunda. Bu şiirlerin hepsi de benim öz olarak kullandığım malzeme ile ilintili. Özü tespit ettiğimde havaya girebiliyorum ve biçimi, sesi tabi mukabilinde atmosferi kuruyorum. Galiba metinlerimdeki farklılığın temel sebebi bu. Söz konusu öz olduğunda ise genelde hayatın kendisine ve kitaplara başvuruyorum. Özellikle kurgu ve kurgu olmayan metinlerden çok fazla besleniyorum. Örneğin bir şiir üzerinde çalışırken aynı periyotta bir de roman okuyorsam işler benim için daha rahat ilerliyor. Bunu kurgu dışı bir metin için de söyleyebilirim. Kelime dağarcığının da kaynağı burası. Tabiri caizse çalışıyorum, çalışıyorum ve çalışıyorum. Evet, ilk dize Allah'tan ancak ben uzun şiirler yazıyorum. Ben yazmaya şiirlerinin isimlerini seçerek başlıyorum. Şiirlerinin ismini belirliyorum ki kendimi sınırlayabileyim, hatları belirgin hale getirebileyim. Çünkü bazen nerede duraklayacağımı kestiremiyorum. Zihnimde coşkuyla akan bir ırmak var ve bazen akışa teslim oluyorum. Bu akış beni sürüklediği zaman ise istediğim metinleri üretemiyorum. Başlıklar bu noktada benim barajlarım, kafamın içindeki setler. Onlar sayesinde belirli bir suyu yine belirli bir havzada topluyorum ve onu en verimli şekilde kullanıyorum. İsimlerin referansları ise özün kendisi. Ben isimleri bir filtreden, bir süzgeçten geçirerek seçiyorum. İnsanı bir şekilde yakalayan, merak uyandırıcı ve tabi ki özü tam manasıyla yansıtan isimler seçmeye özen gösteriyorum. Ben özen gösterdikçe bence okur da bunun farkına varıyor ve şiire yaklaşımını değiştiriyor. Bundan ötürü şiire harcadığım mesai kadar isme de mesai harcıyorum. Evet, hem de nasıl. İkinci kitabın daha çetin olacağı fikri bir tümör gibi beynimin bir ucunda usul usul büyüyor. Ne zaman güçlü bir isim bulsam kafamın içerisinde yük azalıyor, hafifliyorum. Ama o ismin altını doldurmadığım müddetçe tümör büyümeye devam ediyor. Kitap çıktığından beri sadece bir şiir yazabildim. Ama pes etmeye hiç niyetim yok. Şiir yazmadığım, yazamadığım anlamına gelmiyor. Bir şeyler var. Belki bir gazel gelir. Belki onları modern işler izler, bilmiyorum. Ama okuyanlara şu konuda teminat verebilirim, ikinci kitap ilkinden kesinlikle daha iyi olacak. Olmak zorunda. Benim güvenli bir patikada seyretmek gibi bir niyetim yok. Bu yüzden yokuş sarp mı değil mi fark etmeksizin inciye ve mercana ve altından nehirler akan bahçelere ulaşana kadar elimden geleni ardıma koymayacağım. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


Kojin Karatani'nin İzonomi ve Felsefenin Kökenleri adlı eserini okuduğumuzda 'izonomi'nin Antik Anadolu'da bir zamanlar kısa bir zaman da olsa yürürlükte olduğunu ve fakat günümüzde tüm toprak/kara parçalarının temellük edildiği için izonominin pek olası görülmemesinin verdiği karamsarlık ile kaplanmıştı dünya. Fakat günlerden bir gün Tomas Sedlacek'in İyi, Kötü & Ekonomi adlı kitabının daha ilk bölümünü okuyunca, tarihte kalmış olduğunu düşündüğüm arkaik izonominin günümüzde de bir düzen olarak, -en azından şimdilik- yaşamasa da, bir duygu-durum olarak varlığının tarih boyunca yaşamakta olduğu fikrine kapıldım. Yani, dostluğu mümkün kılan izonomi idi. Bir başka ifade ile izonomi, dostluğa içkindi. O içkinliğin ise açılması, gösterilmesi veya anlatılması gerekiyordu. Demokrasinin ya da parlamenter domokrasinin içinde bulunduğu krizin aşılması yönünde küçük de olsa bir adım olacaktı bu girişim. Dostluk Felsefesi ile bu adımı attığımı düşünüyorum. Evet, doğrusu ben de yadırgamazdım. Yunus Emre çalışmamın bir devamı hükmünde Dostluk Felsefesi. Çünkü dostluk veya sevgi kavramı, miskinlik gibi, Yunus Emre'de merkezi bir kavram... Yunus Emre Aslında Ne Dedi?'nin önsözünde sanırım buna dikkat çekmiştim. Eğer Yunus Emre, çalışılmaya/araştırılmaya devam edilecekse veya çalışmak isteyenler olursa adı geçen kavram ve olgular üzerinde özellikle durulması gerektiğini ima etmiştim o önsözde. Fakat bunun nasıl olacağının da açık edilmesi veya örneklendirilmesi gerekiyordu ki, Dostluk Felsefesi ile onu yapmaya çalıştım biraz. Antik Yunan'da Platon ve Aristoteles, Roma'da Cicero, kilise egemenliğinin sarsıldığı Avrupa Ortaçağ'ında Montaigne dostluğu iki kişi arasındaki mesele olarak ele alırken, Dostluk Felsefesi'nde dostluğu hem bir felsefi kavram hem de toplumsalın neredeyse her alanıyla ilişkilendirmeye çalışarak bütüncül açıdan anlama çalıştım. Gerçi 20. Yüzyılda Jacques Derrida ve Hannah Arandt de dostluğu inceleme konusu olarak ele almışlardı. Fakat onlar politik bağlamla sınırlı kaldılar. Herkesin özgür ve fakat çoğunluğun yoksulluk ile malul olduğu bir dünyada demokrasi yerine izonomiyi düşünmemek veya onu merkeze almadan cümle kurmak, edebiyat veya felsefe yapmak veya sosyal bilimler çalışmak, 'Waldo Sen Neden Burada Değilsin' tarzı bir durummuş gibi görünüyor biraz. Galiba haklısınız. Ancak bazı düşünceler, kavramlar veya olgular, varılabilecek bir durumdan ziyade, varılmaya değer ufku göstermeleri açısından önem taşırlar diye düşünüyorum. Dostluk da biraz böyle. Ufka varılamaz ama varmaya çalıştıkça da hiyerarşinin farkında olmadan egemen olduğu gündelik ilişki ağlarımızdan, yani önceki konumumuzdan uzaklaşmamızı sağlarlar. Anlayış veya fark ediş bizi bulunduğumuz konumun çelişkisinden biraz olsun kurtarmaya neden olur. Çelişkiyi fark eden zihin, onu taşıyana rahatlık vermez. Ama galiba insanların çoğu rahatını bozmamak üzere okuyor. Kendini başkalığa açan, açabilme ihtimali olan eserlerden uzak duruyor. Uzak durmayı gerçekten başarıyorlar da. Bu anlamda başarılı olmak çok ürkütücü geliyor bana. Gündelik yaşamda adı geçen kavramları kullanmadan gün sona ermiyor neredeyse. Onlarla ne kadar ilişkilendirebilirsem dostluk o ölçüde gündeme yeniden gelebilir diye düşünmüş olmalıyım. Aslında dostlukla anlatmaya çalıştığım mesele, varlığın birbiriyle bağ kurması gerektiği veya kopartılmış bağların yeniden kurulmasını hatırlatıyor. O bağı kopartma uğrakları olan hız, birikim, iş, borç veya para gibi kavram veya olguları yeniden ne kadar düşünebilirsek belki bağlanma yerlerini de o ölçüde yeniden keşfedebiliriz. Gelen tepkilerden bu çalışmanın ne kadar olumlu bulunursa bulunsun biraz şaşkınlık yarattığını görüyorum. Oysa türkü veya şarkılarımıza baktığımızda, -dünyada üretilen şarkılar da aynı şekilde- onların ezici çoğunluğunun dostluk, aşk veya sevgi üzerine olduğu kolayca fark edilir. Aslında dilimizde dönen bütün mırıltılar aynı duygu etrafında dönüyor, aynı yoksunluğu veya hasreti, ızdırabı, acıyı, kavuşmanın verdiği mutluluğu anlatıyor. İnsan en çok, yoksunu olduğu şeyin türküsünü söylüyor. Bunda yadırganacak bir durum da yok. Dostluk türküsünü söylerken, aşk veya sevgi derken, asıl demek istediğimizin çoğu zaman farkında olmadığımızı fark ediyorum. Kendimizi iyi hissettiğimiz dostluk-aşk-sevgi ilişkilerinde bizi iyi hissettireni kavram olarak ifade edersek daha iyi anlayabiliriz. Bu kavram ise bir yandan özgürlük ve eşitlik, diğer yandan ise yöneten-yönetilenliğin olmaması hali. İyi hissettiren ilişkideki bu özü göremezsek ilişkinin neliğini de anlayamayız. Anladığımızda da o kavramların dışında olan her şey, yeniden anlam kazanır ve o şeylere karşı daha berrak bir duruş sergilemiş oluruz. O nedenle dostluğu izonomik bağlamda okumaya kalktığımda hız, birikim, iş, borç veya para gibi kavram veya olgular bana daha berrak görünüyor. Bir konuyu çalışırken mümkün olduğunca onun etimolojisinden başlıyorum. Bu elbette her şey değil. Her şey etimoloji değil. Hatta bazen kolayca yanılgıya düşmemize de neden olabiliyor. Ama benim meseleyi anlamamı kolaylaştırıyor. Fakat bu kolaylığı orada bırakmamaya da çalışıyorum. Başka alanlardan da konuya yaklaştığımda paralellikler görüyorsam anlatımım daha da açılıyor. Bir çeşni olarak etimoloji benim için vazgeçilmez bir konumda. Hem okurla bir dostluk kurma hem de doğaya karşı da bir dostluk kurulmasının hayatiyetine vurgu yapmak istedim. Doğanın her anlamda katledildiği günümüzde edebiyatın, felsefenin ve akademinin sesinin neredeyse çıkmadığını görünce toplumun neden 'edebiyat yapmak' veya 'felsefe parçalamak' deyimlerini yarattığını ve bu yaratışın ahalinin okur-yazar kesime olan eleştirisi olduğunu, onu neden tiye aldığını ve neden ciddiye alamadığının nedenlerini de anlamış oluyoruz. İzonomi yine gündemde olacak sanırım. Sevgi ve dostluğu gündemde tutan ve parayı karşısına alan bir kişi olabilir. Modern bir romancı olarak Oğuz Atay'ı bu anlamda yeniden düşünmeye çalışıyorum. Bu ne kadar mümkün olur, Atay buna ne kadar izin verir, bilmiyorum. Ama denemeye değer diye düşünüyorum. Çünkü Atay'ın, ne dediğinden ziyade belki haklı olarak- hep nasıl dediği üzerinde duruldu. Sanki demek istediği bir şey yokmuş gibi muamele gördü. Sanki onun derdi hep oyun ve ironiydi! Salt böyle görülmekten çok yoruldu gibime geliyor. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


Öncelikle ikinci öykü kitabınız hayırlı olsun, okurunu bulsun inşallah. İlk kitabınızla birlikte artan okur kitleniz ikinci kitabınızı da heyecanla karşıladı. Ben Denizlerden Hangisiyim?in hikayesini, kitaba bu ismi seçme nedeninizi merak ediyoruz doğrusu. Teşekkür ederim temennileriniz için. İsmin okuru karşılamanın önemli bir yolu olduğunu düşünüyorum. Okur, her şeyden önce kitabınızın ismi ve kapağı ile karılaşıyor. Bu sebeple uzun bir düşünce sürecinin ardından ismi Ben Denizlerden Hangisiyim? olarak belirledim. Öykülerin çoğunda karakterlerin bir şeylerin ardında olduğu bir kitap bu. Soru cümlesinin gizemi de durumu destekliyordu. İsim böylece ortaya çıktı. Aslında bu öyküde de gerçeküstülük bir nebze yer alıyor ama dediğiniz gibi diğerleri kadar yoğun ve hissedilir değil. Bu yüzden anlatılanları gerçeğe daha bağlı bulabiliriz. Kadın anlatıcı konusuna gelince; sevdiğim bir anlatıcı seçimi bu. Kadınların duygusal yoğunluğu da çıkış noktam oluyor böyle öykülerde. Biraz derinlemesine ve detaylı bir düşünsel süreç gerektiriyor ama çok da bir zorluk yaşamıyorum. O yazıları yazarken dahi kurmaca aklımın bir kenarında duruyordu. Özellikle gezi yazılarının içerisine kurmacayı çağrıştıran ögeler yerleştiriyordum. Sinemanın hikaye temelli anlatısı ise zaten bunu daha çok besliyordu. Sonrasında okumalarımın ağırlığı da öyküye kayınca böyle bir geçiş gerçekleşti. İkinci öykü kitabım çıktı ama hala o hikayenin peşindeyim. Doğru hikayeyi bulur muyum bilmem ama şu an gittiğim yol çok keyifli. Dağlar ve kuşlar öykülerimin vazgeçilmez imgeleri haline geldiler. Devam etmesini de umuyorum zira gitmeye çalıştığım öykü tarzı, mitoloji ve fantastik temelli. Onun da yolu bir şekilde doğaya çıkıyor. Doğada da bu iki imgeye hayranım. Onlarla devam etmeyi istiyorum. Bal ve tuza gelince de bunlar kadim anlatılarımızda sürekli vurgulanan unsurlar bildiğiniz üzere. Mesele de aslında bu iki zıt tadın birliğinden çıkıyor. Tuzdan nehir içerisindeki bal kuyusunda bekleyen ruh kovanları, her varlığın zıddıyla kaim olduğunu ve hatta insan olmanın özünün bu zıtlığın tam ortasında yer almak olduğunu hatırlatıyor bize. Seyahati oldukça seven bir ailede büyüdüm. Babam ve annem sağ olsunlar memleketin her yerini gezdirdiler kardeşlerime ve bana. Büyüyünce de devam etti bu alışkanlığımız. Yurtiçinde ya da yurt dışında fırsatımız oldukça gezdik. Hikaye biriktirmenin en iyi yollarından birisi elbette seyahat. Özellikle mekan unsurunun çıkış noktası olduğu öykülerde bulunmaz bir nimet haline geliyor yer değiştirmek. Yolda olmak benim için hikaye toplamak diyebilirim. Bir Bulut Asılı İhtiyar Dağında isimli öykü Kafkasya'da geçiyor. Kafkasya'nın Kafkasyalılara ait olduğu bir zamanda Elbruz'un dibinde bir dağ köyünde yaşamak güzel olabilir. Muzaffer olunmadan münevver olunmuyor maalesef. Savaş çok başka ve zor bir gerçeklik. Bizim yaptığımız sadece bir arka plan oluşturup onu anlama çabası. At güzel zamanları, koç Kurban Bayramı'nı, ejderha hayal gücünü, ağaç yurt sahibi olmayı, Doğu turkuaz kubbeleri çağrıştırıyor. 1996 yılında Osmancık'ta doğdu. Öyküleri Olağan Hikaye, Şiar ve Alandayız dergilerinde yayımlandı.


Planladığım bir şey değildi, pek de planlı yürüyecek işler değil galiba bunlar. Ama kendimi bir romancı olarak gördüğüm için, öykülerin daha seyrek olması sanırım makuldür. Ben roman üzerine düşünmeyi seviyorum, dolayısıyla romanın beni bir yere götürmesi pek mümkün olmuyor. Çoğunlukla kendime dert edindiğim şeyler bir yerden sonra beni huzursuz etmeye başlıyor, o konu üzerine düşündükçe yazılacaklar da şekilleniyor. Ve o meseleyi, fikri muhakkak felsefi bir zemine oturtmak istiyorum; bir sorunla yüzleşmek, yüzleştirmek niyetindeyim, elbette bunu yaparken mesaj kaygısı yahut fikir aşılama niyetiyle değil de biraz sağalmak için yapıyorum. Diğer türlüsü yazmayı alışkanlık haline getirmiş insanlar için günde beş farklı fikir doğurur zihinde, yani olaylar kurgulamak, karakterler yaratmak, bunlara yaşamlar inşa etmek yazar için bisiklet sürmek gibi Elimden geldiğince ayıklamaya çalışıyorum. İnsan sürekli değişiyor, belki bugün sanat adına edebiyat adına söylediğim her şeyi beş sene sonra değiştirebilirim; yanılmışım, öyle değilmiş diyebilirim ama şu an için sanatın insanı rahatsız etmesi gerektiği kanaatindeyim, bu yüzden önce kendim rahatsız oluyorum, rahatlıktan her zaman kaçınmaya çalışıyorum, bu benim için sorun haline geldiğinde yazarak kurtulmaya çalışıyorum ama yazdıklarımın beni hayat adına utandırmasını istemem, o yüzden şu anki benin dert etmediği bir şeyi yazmamaya çalışıyorum. Evet sanırım böyle oluyor. Nerede olursam olayım orayı hep yadırgıyorum, Sanat yeryüzünde gurbette olmaktır. Kendimi her yerde gurbette hissediyorum. Bu bilindik memleketçilikten çok uzak bir his, yoksa memleketin bozuk asfaltına düşünce bile içim kıpır kıpır olur o ayrı. Biz en iyi, en iyi değil belki ama en fazla kendimizi tanıyabiliriz, içine bakıp da emin olan kimse var mıdır bilmiyorum. Emin olduklarımız bizden bağımsız şeylerdir, onlardan da emin olmaya tercihen tarafızdır. İyi nedir, iyi insan kimdir? Sorularını bir kere düşünmeye başladıktan sonra ideal iyiye ulaşana kadar kendiyle nasıl barışır insan? Sanat dünyaya, insana ne yapar bilmiyorum ama beni iyi insan yapsın yeter, kendim için istediğim tek şey bu sanattan. Kendinle barış güzel tabii, hatta hayattan hesabını sormak istediğimiz çok şey var ama önce aynadaki adamdan mutmain olmak gerek. Bu elbette benim çok uzun süre zihnimde tartıştığım bir şeydi. Aileyi put haline getirdiğimizi düşünüyorum. Ve putlaştırılmış hiçbir şeyden fayda gelmez. Üzücü fakat daha insan olamadan aile olmaya kalkıp hastalıklı çocuklar yetiştiriyoruz. Ben biraz da anlattığımız değil de olduğumuz aileyi göstermek istedim bu romanda, üzerine düşünmeden yaptığımız her eylem gibi aile olmak, çocuk yetiştirmek de aslından uzaklaşıyor. Çünkü anlattıklarımız hoş da olduklarımız pek kötü. Elbette aile düşüncesine yoğunlaşırken toplumsal birçok konuya da yoğunlaştım. Çünkü birey, aile, toplum olarak şekilleniyoruz. Bir halk; kitlesel büyüme, kalkınma, özgürleşme, iyi insan olmayı toplumca yapabilir mi? Hayır, ancak iradeli ve kendini eğitmiş bireylerin öncülüğünde bu gerçekleşir, birey aileyi korur, aile toplumu yüceltir. Aksi halde, dilediğiniz kadar uğraşın, diziler filmler yapın, ciltlerce kitaplar yayımlayın, en etkili hatiplere nutuklar attırın, hiçbir şeye yaramaz. Bilinçsiz birey gördüğü manzaradan etkilenir ama kafasını çevirdiğinde manzaranın tesirini hayatına aktaramaz. Bu elbette doğru olabilir. Çünkü bir roman aylarca süren yazım aşamasında belli bir temanın etrafında, aynı ruh haliyle devam etmek durumunda. Oysa öyküler çok farklı zamanların, çok farklı duyguların, hislerin, kederlerin, hüzünlerin, sevinçlerin tezahürü. Sinema ilk gençlik yıllarında tohumunu ekti zihnime. Sonra birtakım eğitimler, İstanbul Üniversitesi Sinema-Televizyon lisansı derken acaba akademik olarak atılmış bir temelle daha iyi bir üretim olabilir mi diye düşünüyordum. Fakat hiçbir alakası olmadığını görünce daha fazla boğulmadan film yapmaya karar verdim. Kısa filmler çektik arkadaşlarımızla, dizi senaryoları, uzun metraj film senaryolarıma çalıştım uzun bir süre. Şu an için sinemada gerçekleştirmek istediğim projeler, gelecekteki on- on beş yılımı kapsıyor. Yakın tarihli bir uzun metraj film yapmak için epey mesai harcıyorum. Nasip. Vesanat dergi bir ekip dergisi. Arkadaşlarımızla bir yıl önce planladık, dördüncü sayıyı da yeni tamamladık. Biz her sayıdan sonra büyük bir gönül rahatlığı yaşıyoruz, içimize sindiği sürece vesanat'ı çıkarmaya devam edeceğiz. Sanat hakkında konuşmaktan keyif alıyoruz, sanırım bundan da kolay kolay geri durmayacağız ama tabii kendi imkanlarımızla çıkan bir dergi, büyük bir dağıtım ağımız yok, tamamen kişisel, bilirsiniz işte belirli yerlere dergiyi bırakıyoruz, sonrası internet satışıyla okura ulaşıyor. Derginin içeriği genel okurun biraz mesafeli duracağı ağırlıkta ama bunu dert etmiyoruz açıkçası, popüler bir şey değil vesanat, ilgilisinin talep edeceği bir dergi, açıkçası bundan da çok memnunuz. Önümüzdeki birçok sayının konusunu şimdiden belirledik, çalışmalarına başladık bile, sanatla ilişkilendirdiğimiz hemen her konuyu okura eriştirme niyetindeyiz. Bakalım, nasip. Denemelerimin kitaplaşmasını istiyorum, hatta son zamanlarda kitaplaşacak, kitaba alacağım tarzda denemeler yazmaya başladım. Fakat 60'lardan sonra Türk muharririnin bir yaş problemi ortaya çıktı, belirli bir yaşa gelmeden bazı konularda fikir üretse de sanki daha erken bunları söylemek için gibi bir anlayışa hapsolduk. Bu hepimizi etkiliyor, o yüzden sanki zamanı var diyorum ben de kendi kendime, çünkü bu anlayış zihinlerimizin köklerine tesir etmiş durumda. Ama yine de ancak böyle böyle adımlarla bir şeyleri kırabileceğiz. Tanpınar, Türk romanını tartıştığı yazısında hemen hemen benim şu anki yaşımdaydı. Neyse bu konu çok tartışmaya açık. Yeni bir romana çalışıyorum uzun süredir, ama bölünüyorum sürekli, başıma açtığım diğer işlerle de ilgilenmem gerekiyor, şikayetçi değilim elbette. Bu yıl sonuna doğru yeni romanımı bitirmiş olmayı hedefliyorum ancak hayat bu, ne olacak bilemeyiz, bekleyelim, nasip. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


Mahmud Derviş daha yedi yaşındayken, İsrail'in saldırısına uğrayan köyünü terk etmek ve uzun yıllar sürgünde yaşamak zorunda kaldı. Direnmeye, ulusal mücadeleye katkı sağlamaya devam etti. Yıllar sonra sürgünden döndüğünde ise, parçalanmış ve küçültülmüş bir yurt manzarası vardı önünde. Yılmadı; yazmaya, konferanslar vermeye, halkının haklılığını anlatmaya devam etti. Kitapları kırktan fazla dile çevrildi. Şiirleri bestelendi, direnişin marşlarından oldu çoğu. Hem Arap Edebiyatı'nda hem de Filistin'in mücadelesinde önemli bir yere sahip oldu. Mahmut Derviş Filistin'in ulusal direnişinin sembol şairlerindendir denilebilir. Bazen bir kahramandır halkının gözünde; ama savaşın diline mahkum olmadan yazdığı şiirlerle de insandır her zaman. Savaşın dilini kullanarak yazmak, İsrail işgalinin gerçekleştiğinin de bir kanıtı onun için. Bu nedenle, işgale direnmek adına aşk, umut şiirleri yazdı. Şiir yazmanın başlı başına bir direniş olduğunu kanıtladı belki de böylece. -Siz henüz yedi yaşındayken köyünüz İsrail'in saldırısına uğradı, Lübnan'a sığınıp orada uzun süre sürgün olarak yaşadınız. Şiirlerinizde Beyrut'tan söz ediyorsunuz, ancak İsrail'in Beyrut'a son saldırısı(Çn: Hizbulah'ın iki askeri esir alması sonucu, 2006 yılındaki İsrail saldırısı kastediliyor) hakkında açıklama yapmak istemediniz. Neden? -Medya soru yağmuruna tuttu beni, politikacıların cevaplandırması gereken soruların cevabını bir şairden beklediler. Bugün sormak istiyorum, İsrail'in Lübnan'a yaptığı bu saldırı karşısında şaşırdık diyen Avrupa, Filistin ve Lübnan direnişini ortaya koydukları şartlı çözümlerle engelleyen İsrailli entelektüeller nerede? Lübnanlılar bir şey istemiyor, İsrail çekilirse Hizbullah'ın da silaha ihtiyacı kalmayacaktır. İsrail eğer Filistin direnişini istemiyorsa, 67 sınırlarının içine çekilmelidir. Eğer Araplarla barış istiyorsa, Golan'dan çekilmelidir. Oysa İsrail ne yapıyor; hala Gazze ve Ramaalah'ta? Filistinliler ulusal tarihi yurtlarının sadece %22'sini istiyorlar. Bu küçücük istek yerine getirilse, Orta Doğu'nun bütün problemleri sona erebilir. İsrailliler, Güney Afrika'nın beyazları, biz de siyahları gibiyiz. Biz siyah olmayı kabulleniyoruz, ancak bu yeterli değil: İsraillere göre biz ne siyah olabiliriz ne de beyaz, ne istiyorlar peki? Benim bulabildiğim tek açıklama şudur: İsrailliler barışın önünde bir duvar değiller, onlar barıştan korkuyorlar. -Lübnan'a yapılan bu yeni saldırı birçok yorumcu tarafından, Bush'un hayalindeki Büyük Orta Doğu projesi çerçevesinde Şiilere ilk uyarı olarak yorumlandı. -Kendime, Amerikalıların belirlediği sabit bir Büyük Orta Doğu tanımlarının olup olmadığını soruyorum. İki yıldır Yeni Büyük Orta Doğu projesinden bahsediliyor, ki bu tanımlama Shimon Perez tarafından da paylaşılıyor. Biz hepimiz de yeni bir Orta Doğu istiyoruz; yeni bir Arap dünyası, işgal altında olmayan bir Orta Doğu, açlığın, diktatörlüğün olmadığı, okuryazar bir Orta Doğu. Biz bu coğrafyada, ne gerginlik ne de savaş istiyoruz. İşte bizim istediğimiz budur, ancak Bush'un ne istediğini anlamıyoruz. Bush'un sözleriyle neyi kastettiğini anlamıyorum, ama yaptıklarını görebiliyor, anlayabiliyorum. Tüm yaptığı Irak'ı harabeye çevirmek ve eski diktatörün gölgesini yıkmak. Ki diktatör zamanında ıraklıların şimdikine göre daha iyi durumda oldukları söylenebilir: Tek bir devlet vardı, ıraklılar güvenlik içindeydi, Sünnilerle Şiiler arasında, Kürtlerle Araplar arasında bir anlaşmazlık yoktu; şimdi her sokakta bir devlet projesi mevcut. Eğer Yeni Orta Doğu'dan kasıt Irak modeliyse -ki tamamen yıkılmış, bölünmüş bir devlet- bu yeni değildir, ama çok eskidir: Mağara döneminin, vatandaşlık ve insan hakları kavramlarının henüz oluşmadığı bir zamanın barbar Orta Doğusu. -Asimetrik savaş ve suç kavramından bahsediyorsunuz... -Irak'ta bir sivil öldürülürse gerçekten iğreniyorum ve bıkıyorum kendimden. Fakat neden aynı tiksinti ve bıkkınlığı, bir pilot binlerce insanı yok ettiği zaman yaşamaz? Pilot bir düğmeye basar ve on dakika sonra evindedir, belki de çocuklarıyla oynamaktadır ve görmez başkalarının çocuklarını öldürdüğünü. Bir suç hileli, yanıltıcı araçlar, sözcükler kullanarak işlenmişse suç oluşmuş mudur? Bir Amerikalı gazeteciyi kaçırmak suç, fakat bir yurdu bütününden koparmak değil mi? Bir anlaşılmazlık olmasın, gazetecinin kaçırılmasını savunmuyorum, fakat suç kavramının da tanımı yapılmalı: Hangi suç büyük, hangisi asıl? Filistinlilerin ölümleriyle ilgili haberler, hava durumu haberlerine benzedi, her gün ortalama 5 şehit var; karakollarda, Duvar dibinde ölümler. Fakat ölümler alışılan bir durum olunca, kimse öfkelenmiyor, iğrenmiyor; acı ve dayanışma dahi can sıkıcı bir hal alıyor. Dünya Berlin Duvarı'nın yıkılışını kutlamasına rağmen -ki küçük bir duvardı- aynı dünya İsrail'in Filistin etrafına 600 km duvar örmesini nasıl kabul eder? Yine dünya güney Afrika'daki ırkçı rejimin düşmesini kutladı, şimdi İsrail aynı rejimi Filistin'e uygulamıyor mu? Sadece işgal altında yaşamıyoruz, işgal altında, hapishanelerde, hücrelerde yaşıyoruz. Biliyor musunuz kaç kişi hastaneye gidemediği için kontrol noktalarında ölüyor; kaç kadın çocuğunu karakolda doğuruyor? Tüm bunlar üzüntüyü, kırgınlığı, acıyı, kini büyütüyor ve insanları canavarlaştırıyor. Tüm bunlara rağmen, biz İsrailliler ile beraber yaşamaya hazırız, tüm bunlara küçük bir bedel olarak İsrail'den istediğimiz, Kudüs ve Gazze'yi içeren Filistin Devleti'nin tanınmasıdır. -Şiirin imgeli söz olarak tanımlanması hakkında ne düşünüyorsunuz? -İlk sözlü şiirsel metinlerden bu yana, şiirin her yerde geçerli ve herkesçe kabul edilen bir tanımı yok. Şiir hep karşıtıyla tanımlanmıştır denilebilir. Fakat şiirin karşıtı nedir? Bu soruya cevap hep nesir olarak verilir; şiirle nesir arasındaki farkın, şiirin imge üzerine kurulu olduğu görüşü eklenerek. Öyleyse fark imge veya ritimden mi kaynaklanmaktadır? Nesir de bunlardan uzak değildir. Sonuçta şiirin ve şiirselliğin ortaya çıkışı tanımlanamıyor. Bugün için gerçek sorun, poetikanın şiir de nasıl uygulandığını bilmektir. Poetika sadece şiirin yapısı, mimarisi ve onun ritmi - ki her şairin ki kendine özgüdür- ile uygulanır. Bir şiir kitabını okuduğumda, önce bunların arasının iyi olup olamadığı karşılaştırarak tartarım. Arap Dünyası'nda orta dönem şairleri ve öncüleri, şiirleri içi boş, hiç estetik yönü olmayan, sağlam yapıları olmayan imgelerle doldurmayı yeğlediler. Bu tip imgeler şiiri zayıflatır, okuyucuyu tiksindirir, bıktırır. -Bugün için hangi konular şiirinizi etkiliyor? -Her şey şiir dünyamı etkiler, ancak şiir her konuyu taşıyamaz, desteklemez. Sürekli olarak şairin savaş zamanı ne yapabileceği sorulur. Bence şairler savaşı reddetmek için, savaşın dilini kullanmamalıdırlar. Bir şiir, ne kadar güçlü olursa olsun, asla bir savaş uçağını düşüremez, ama pilotun düşüncelerini etkileyebilir, değiştirebilir. Öyleyse şair insani görünümleri, bakış açısını; olaylar içinden de evrensel öğeleri gözetmelidir. Savaş mağdurlarının asıl dünyasına girmek gerekir. Şiir hayatın ihtişamının ilahisi, ezgisi olmak, çirkin şeylere karşı güzellikle mücadele etmek, savaşa karşı barışı barındırmak zorundadır. Filistin Edebiyatı, savaşın konularına hapsolarak İsrail işgalinin gerçekleştiğinin bir kanıtı olabilir, bu durumda da Filistinlilerin iç dünyası bütünüyle örtülü, üstü kapalı olarak kalabilir; insanlar kopyalara, maskelere dönüşebilirdi. Bugün için böyle olmaması, bizim için büyük bir hediyedir. İşgale, küçük düşürmelere, adaletsizliğe, haksızlığa karşı çok yazdık, ancak şimdi Filistinli'nin bir aşk şiiri yazması, aynı zamanda hem hakkı hem de sorumluluğudur. -Arap Edebiyatı'nda şiir, özellikle de sizin şiiriniz nasıl bir yere sahip? -Avrupa ülkeleri ve Amerika arapça şiirin, 300 yıldır Arap Kültürü'nde önemli bir yer tuttuğuna inanır. Batı Dünyası'nda, Batı Şiiri'nde yaşanan kriz ve bu şiirin okuyucusunu kaybetmesi konuşulur. Ancak bu sorunlar bizde de mevcut. Şiirle okuyucusu arasındaki ilişki, bugün için problemlidir. Belki de Arap Şiiri deneysel formlara girdiğinden, halktan uzaklaşmıştır. Şiir metinle gerçeklik arasına mesafe koymuştur; ölçülü ahenkli arap biçemlerinin zenginliğinden kendini mahrum bırakarak. Güncel kültür de bir neden tabii ki. Arap Dünyasında şiir, birinci sırada gelen bir edebi tür değildir; roman onun yerine geçmiştir. Bu olumlu bir nokta olarak da görülebilir. Eklemek gerekir ki, biz siyasal ve kültürel kimlik krizi yaşıyoruz. Araplar, birçok alanda gerilemişlerdir. Yapılan tarihin dışında hissediyoruz kendimizi. Mesela Büyük Orta Doğu konuşuluyor. Bu projenin sahibi Amerika, Araplara danışmaya gerek bile görmüyor. Süreç içerisinde Arap Ülkeleri'nin sınırları yabancılar tarafından belirlenmekte, istedikleri zamanda yine onlar tarafından değiştirilmekte. Araplar, kaderlerinin belirlenmesine katılamıyorlar. Bu şartlarda, ne yapmasını bekliyorsunuz şiirin? Altın çağdan mı bahsetmeli? Geçmişi mi yüceltip tapınmalı? Asıl Arap Şiiri, arap gerçekliğinin eleştirel bir şiiridir. - Özür dilerim bu soru yersiz, kaba görülebilir. En uç anlamıyla, sizin kullandığınız şekliyle bugün şiir, dine bir alternatif olabilir mi? -William Blake, imgelemin yeni bir din olduğunu söyler. Bütün romantik akımlar, şiirsel ilhamı dini ilhamın ve peygamber ilhamının yerine koymayı istemişlerdir. Şiirle dinin aynı kaynaktan doğduğunu düşünüyorum, ama şiir tek tanrıcı değildir. Heidegger'in dediği gibi, şiir tanrılar atar. Şiir kendisine karşı da sürekli bir başkaldırı içerisindedir, sürekli bir değişim içerisindedir. Din ise durağandır, değişmez ve süreklidir. Bilinmezin ardından koşma, onu bulmaya çalışma şiir ve dinin ortak özellikleridir denebilir. Şiir görünmeyenin, bilinmeyenin içine çözüm üretmeden yayılır. Din ise bir, bazen birden fazla çözüm bulur tüm verilere. Marxizm'in en büyük problemi, bazı zamanlar, dine dönüşmüş olması değil midir? -Şiir, bugün için, talepleri olan, sert bir din biçimiyle uyum sağlayabilir mi? -Entegrizm elbette şiirin gelişmesini engeller. Onun maniciliği, hiç şüphesiz şiiri içermez. Entegrizmin her şeye hazır cevapları vardır. Şiirin şüpheleri ve başka cevapları vardır. Şiir bana, barışa bağlıymış gibi görünüyor. Şiir, varlıkların güzellikleri önünde tapınmadır; elbette kadınsı güzelliğin de önünde. Entegrizm kadını soyutlar ve örter, gizler. Şiir şarabı sever; entegrizm şarabı yasaklar. Şiir dünyadaki zevkleri kutsar, entegrizm baskı altında tutar. Şiir duyguları özgür bırakır, entegrizm kısıtlar. Şiir peygamberleri insanlaştırır. Bu yüzden dini entegrizm tarafından döllenmiş kültürler, şiirsellikten yoksundur özellikle. Entegrizm, kendine karşı tüm kavramları yok etmeye kadar gidebilir. Bu en uç biçimiyle entegrizm, şiir ve şairler için ölümcül bir tehlike arz etmektedir. Arap Edebiyatın altın çağları boyunca Devlet bütün kültürlere oldukça hoşgörülü ve açıktı. Bu dönemde özellikle, çok güzel erotik ve bakhik şiirler yazılmıştır. müslüman fundamentalizmi, amerikan ve israil fundamentalizmine, entegrizmine bir tepkidir. Evrensel amerikan despotluğu, bugün yer aldığı şekliyle, islami entegrizmi meşrulaştırmaktadır. Amerika, İslam'a bağlı terörizmden bahsettiği zaman, müslümanları aşırı uçlara doğru zorlamış, itmiş oluyor. Güncel çatışma, medeniyetler arası çatışma olarak sunulsa da, entegrizmler arasındaki bir çatışmadır. Bu medeniyetler arasındaki bir savaş değil, farklı barbarlıklar arasındaki bir savaştır. - Yaşamı sürdürmenin zorlukları içinde, şiir bir halkın kendini var etmesine yardım edebilir mi? -Şiirin, ulusal mücadelede apaçık bir rol oynadığını sanmıyorum. Onun etkisi doğrudan doğruya değildir. Şiir aralıksız bir seyahat kurar, kültürler, zamanlar ve mekanlar arasında. Bu anlamıyla bir ulusal şiire inanmıyorum. Bir tarihin verilmiş bir dilin çocuğu olarak şair, bir halkın ulusal kimliğin biçimlendirilmesine şüphesiz yardım eder, kültürel bir buyruk, sınıf rolü oynayarak. Ellili yıllarda hiç şüphesiz Arap Dünyası'nda ve dünyada- bütün bağlantılı, güdümlü şiiri düşününce, özellikle, sizde Aragon- şair doğrudan siyasal bir role sahipti. Tabii dünya bugüne göre daha az karmaşıktı. Bizim durumumuzda, İsrail işgali uzun ve de Almanya'nın Fransa'yı işgalinden farklı bir işgal. Hangi sanatçı, sürekli olarak koşulların şairi rolünü oynayabilir, gönüllü asker anlamıyla şair rolü. Bu rol oynanabilirse, işgal şiiri de öldürmeyi başaracaktır. -Yannis Ritsos'un şiirinizi epik lirizm diye sınıflandırması şaşırtıcıydı. Bu sınıflanmaya katılıyor musunuz, bu şiir mümkün müdür, bugün hala, batıda destanın yüzyıllar önce kaybolmuş bir tür olduğunu, lirizmin pek çok eleştiriye uğradığını da gözeterek yorumlar mısınız? -Epik şiir, geleneksel anlamıyla algılarsak, uzun süre önce yok olmuştur. Hegel'in de öngördüğü üzere, epik şiir eski uygarlıklara bağlıdır. Lirizm ise her zaman var olmuştur; çünkü her zaman bir benin çoğulluğunu bünyesinde taşımaktadır. Bu tip şiir ayrıntıları, bir halkın ruhunun parçalarını dile getirir. Halktan daha çok, halkı oluşturan bireylerle ilgilenir. Bu kavramlar elbette Arap şiirinde güçlü bir şekilde yoklar; batı dillerinden çevrilmişlerdir. Batı dünyası'nda, lirizmin ne epik ne de dramatik olduğu; tiyatroya yaraşır bir duygu olduğu söylenir. Tam tersine bizim Arap Edebiyatı ise başlangıcında, kökende liriktir; ama sonra diğer akımları takip eder. Arap edebiyatında da çeşitli türler vardır. Ritsos benim şiirimi epik lirizm olarak tanımlarken, şiirin mimarisini yapısını ve bu yapı içindeki sesin çeşitliliğinden bahsetmek istemiştir. Sadece benim sesim değil, başkalarının da sesi de var ki bu bir grubu ima eder. Şiirim sınırlı ve kişisel bir mekanda, alanda yer almıyor; ama tarihi ve coğrafik bir plan üzerinde geniş bir alanda bulunuyor. Bu noktada bazı metinlerim, epik şiiri çağrıştırabilir. Bu şiirlerdeki lirizm ne kişisel ne de bireysel; kolektif lirizmdir. Bu da ne tamamen lirik ne de tamamen epik bir şiiri işaret eder. Arap dünyasında da lirizm ağır saldırılara, eleştirilere uğradı. Genç şairler kavramlara hakimiyetlerini biraz kaybettiler; sürekli olarak romantizm ile lirizmi birbirine karıştırıyorlar. - Muriel Steinmets tarafından yapılan 2004 tarihli, www. humanite. fr - Geraldino Colotti tarafından yapılan 2006 tarihli, www. ilmanifesto. it, - Abbas Beydun tarafından yapılan söyleşi, Festival d'Automne A¡ Paris 2007 edition 36 Entegrizm ve fundamentalizm, çeşitli sözlüklerde, temellere bağlanma, köktencilik, köktendincilik, aşırı tutuculuk, sosyal eylemlerin modern topluma uygulanması görüşü olarak tanımlansa da, bu terimleri karşılayan tek bir kelime olmadığı gibi, bu sayılanlardan daha geniş anlamlara sahip terimler olduğundan, metindeki orijinal halleri korunmuştur.


Okumak, güzeldir. Okunan metin akıcı bir dil ile örülmüşse daha güzeldir. Mehmet Kahraman, öykülerini akıcı bir dil ile örüyor. Bireyin hayat içerisindeki konumu irdelendiği gibi özel ilişkileri de irdelenmiş. Bireyin nasıl bir eş, arkadaş, ebeveyn olduğu gözlenmiş. İş hayatı, evlilik hayatı ve aile hayatının inişleri, çıkışları, huzursuzlukları, mutlulukları bireyin hayatına nasıl yansımış ve bu yansılar karşısında birey ne tepkiler vermiş, bunlar üzerinde durulmuş. Mehmet Kahraman, ilk kitabı Minareden Düşen Ezan'da olduğu gibi Işıklar Açık Kalsın'da da psikoloji ve sosyolojinin imkanlarından yararlanıyor. Gülümseyin öyküsü, kitabın ilk öyküsü. Daha ilk sayfasından okuru etkisi altına alıyor. Oğlunu askerde ebediyete emanet eden bir ailenin öyküsü, komutanın dilinden anlatılıyor. Bir fotoğraf karesinde dondurulan zamanlar, oğullarını kaybeden aile teselli oluyor. Bu öykü, evlatlarını vatana hibe eden ailelerin öyküsünü anlatıyor. Sabaha Çok Var öyküsü, hayatın ne tür oyalanmalarla geçtiğini anlatıyor. Vehimlerle hayatını yaşamaya çalışan, ki buna yaşamak denirse, bir tip var. Yakalandığı hastalığın tek çaresi morali yüksek tutmak ve pozitif düşünmek iken, o sürekli yaralayıcı, ömürden çalıcı sorularla ve kuruntularla boğuşuyor. Ne ki hiçbir kuruntu derdine derman olmuyor. Bu tip, yaşanan insanlık dramlarına, vahşetlerine tepkili olduğu gibi kendi ailesini sakınmaya çalışan, onların başına gelecek kötülükleri düşünüp evhamlar üreten bir tip olarak da oldukça güncel bir tiptir. Işıklar Açık Kalsın öyküsü, çocuğun dünyasının cennet olduğunu anlatan bir öyküdür. Sorumsuz bir babanın, hasta bir annenin evladı olmak onun seçimi değildir. Küçük kalbi, büyüklerin derdini yüklenir ve sorumsuz babasını annesini kurtarmaya davet eder. Bu yönüyle çocuk bir cesaret örneği olarak anlatılır. Kahraman, öykülerinde hayatın acımasızlığını işler. Işıklar Açık Kalsın, bu bahsin en sivrildiği öyküdür. Çocuğun kalbi, annesizlikle yüzleşir ve annesizlikten titrer. Mehmet Kahraman'ın öykülerine genel bir bakışla baktığımızda, hayatın imbiğinden süzülen öyküler olduğunu görürüz. Kahraman'ın öyküleri, bu bakımdan bencil değil, oldukça paylaşımcıdır. İnsanların ortak hislerini öykülerinde çoğaltır. Kahraman'ın öyküleri, duyarlılığı ve yaşamak sanatını duyuruyor okura. Öykülerde keskin bir şekilde hissedilen de ölümün ensemizde olduğudur. Ölüm, hayata kıymet bahşeden bir vakıa olarak insanı daima müteyakkız kılar. Bir gün öleceğine inanmak duygusu yoksa insanda, hayat boşuna yaşanan bir ömrün toplamıdır. Kahraman, ölüm gerçeğini vurguluyor öykülerinde. Mehmet Kahraman ile Işıklar Açık Kalsın'ı konuştuk. Söyleşimiz, Kahraman'ın saptayıcı niteliğindeki cevaplarıyla zengin bir içeriğe kavuştu. Öykülerinin içeriğine dair bilgiler barındıran söyleşimiz, öykü yazmaya dair de öneri mahiyetinde bilgiler içeriyor. -Hasbi okurlarını bulmasını temenni ederek ikinci öykü kitabınızı tebrik ederim. İlk öykü kitabınızdaki çizgiyi koruduğunuzu düşünüyorum Işıklar Açık Kalsın'da. Minareden Düşen Ezan'da anne-baba-çocuk figürleri üzerinden anlattığınız öyküler, Işıklar Açık Kalsın'da daha yoğun bir şekilde anlatılıyor. Aile ilişkilerine bu denli değinerek öyküler yazmanızın ardında yatanı sorsak neler söylersiniz? -Güzel temennileriniz için teşekkür ederim. Aslında aile temelli öyküler yazdığımın farkında değildim ilk başlarda. Özellikle okurdan ve kitap üzerine yazanlardan bu cümleyi duydukça ben de kabul etmeye başladım. Yazdığım karakterler aile içindeki bireylerdi; ama bir şekilde savrulmuş veya birbirlerinden ayrı düşmüşlerdi. Neticede bireydi, fakat aileyi oluşturan da bireylerdir. Öyle bakınca aile içinde yaşanan bütünsel hikayelermiş gibi algılanıyor. Aileyi tanımlarken hepimizin aşina olduğu bir cümle var, toplumun en küçük yapı taşı, diye. Bu yapı taşı çok önemli. Çünkü her şey burada doğuyor ve burada bitiyor. Hayata buradan başlıyoruz ve ilk deneyimlerimizi burada yaşıyoruz. Özellikle yaşadığımız çağa baktığımızda, ailenin ne kadar önemli olduğu anlaşıyor. Bütün bunlar bir tarafa, bir yazar şu konuda öykü yazacağım diye masaya oturmaz. Bunun sanatsal anlamda ciddi sıkıntıları olabilir. Daha önce de buna benzer sorular sorulduğunda bu konu üzerinde düşünmüştüm. Sonrasında şuna vardım. Aile odaklı çok hikayeler duydum. Hikaye diyorum; ama gerçek hepsi de. Bazen öyle iç acıtıcı şeyler oluyor ki, tepkisiz kalmanız mümkün değil, ben de etkileniyorum. İçimde bunları anlatma isteği oluşuyor, anlatınca üzerimden yük kalkmış gibi oluyor. -Her yazarın/öykücünün bir yazma ritüeli vardır. Mehmet Kahraman, kendi yazma ritüeli için neler söyler? Öyküleri ve öykü dışındaki kritik/eleştiri/deneme türünde yazıları yazarken arada bir fark oluyor mu? -Öykü ve öykü dışı yazılarda elbette fark oluyor. Öykü sanatsal bir tür ve yazılı olmasa da belli kuralları var. Bir hikayesi ve kurgusu olması diğer bahsettiğiniz metinlerden ayırıyor. İnceleme ve deneme yazarken elinizde bir materyal oluyor ve onun üzerinden yazıyorsunuz. Bu kısmen de olsa kolaylık sağlıyor. İstediğiniz şekilde yazabiliyorsunuz. İçerik olarak sıkıntı olmadığı sürece kabul edilir. Ama öykü öyle değil. Ne zaman yazacağınız ve ne yazacağınız çoğunlukla size bağlı olmadan gerçekleşiyor. Yazdığınız cümleler, sizin istediğiniz gibi gitmeyebiliyor. Oysa aklınızda çok güzel hikaye vardır ama bu, bir türlü kağıda aktarılmaz. Özellikle genç arkadaşlardan çok duyuyorum, ilk zamanlar ben de öyle yakınıyordum, çok güzel hikayeler var aklımda; ama yazmaya başlayınca her şey uçuyor. O yüzden benim yazı çalışmam biraz dağınık. Hiçbir öykümü bir oturuşta yazmışlığım yoktur. Başlarım, ama baktım gitmiyor, bırakırım. Zihnimde genelde hep hikayeler olur. Günlerce o hikaye ile dolaşırım. Ne zaman formunu buldu, o zaman yazmaya başlarım. Yalnız olduğum sürece sorun yoktur, yazabilirim. -Hikayenin Sonu öyküsünde, şiirleri teşrih masasına yatırılan bir karakter var. Bu karakter için şunları söylüyorsunuz: Sınav sonucu açıklanacak öğrencinin maruz kaldığı rüzgar esmeye başlamıştı o an. İşaretlenmiş yerler. Kırmızı kalemin çok kullanılması dikkatimden kaçmıyor. Nasıl? Beklemek öldürecek. Dergiye göndereyim mi? Olmak lazım. İyi yoldasın. Yalnız şu var, kelimeleri üst üste yığmakla şiir olmaz. Bu cümleleri size yöneltecek olursak, öykü yazma serüveniniz boyunca böyle bir durumu yaşadığınız oldu mu? Bu durumu tecrübe edindiyseniz eğer neler hissettiniz? -Çok yaşadım ve hala yaşıyorum. Artık kırmızı kalem yok ama bilgisayarın kırmızı rengi kalemin yerini alıyor. İnsan yaptığı hatayı görmüyor. Kendince süper öyküler yazdığını sanıyor. Ama başka bir göz okuduğunda o hatayı yakalıyor. Tabii hatayı kabul etmek kolay değil. Çünkü orada hem açığınız ortaya çıkıyor hem de düzeltecek gücünüz olmayabiliyor. Güçten kastım aklınıza yapacak bir şey gelmemesi. Zaten elinizden geleni yapmışsınız daha ne yapacaksınız. Ben ilk öykülerimi Abdullah Harmancı'ya göndermiştim. Öykü geri geldiğinde cümleler çizilmiş, yanlarına notlar yazılmıştı. İnsan üzülüyor. Dedim ya, aslında o notlar benim için yol göstericiydi. Nerelerde hata yapmışım, yazarken neye dikkat etmeliyim, bunu o zaman öğrendim. Dil hataları bir tarafa, yoğunluk, atmosfer oluşturma, metnin ikna edici olması hep bu çalışmalarla gelişti. Neredeyse on yıldır öykü yazıyorum. Hala yayımlanmadan önce en az dört kişiye okutuyorum öykümü. Hatası var mı, sizi ikna ediyor mu, yapaylık var mı diye de özellikle soruyorum. Onların dönüşlerine göre son şeklini verip dergiye gönderiyorum. -Cümleleri kurgulamaya çalışıyordum. Sözlerimin karşıda bir anlamı olmayınca konuşmak da anlamsızlaşıyordu. Kendi kendine konuşmak gibi. Yazarken böyle bir his gelip oturuyor mu içinize hiç? Yazdıklarım okurda karşılık bulacak mı, bulmayacaksa neden yazıyorum gibi bir kaygı taşıyor musunuz? -Yazarken böyle bir endişenin içinde olursam yazamam. Fakat bu da bir gerçek. Sözlerimiz karşıda bir anlam bulmuyorsa boşluğa konuşmak gibi olur. Konuştuğunuzu bir tek siz bilirsiniz. Patolojik bir yanınız yoksa böyle bir konuşmanın olmayacağı aşikardır. Her şeyden önce inancınızı ve kendinize güveninizi kaybedersiniz. Yazarken değil de yazdıktan sonra böyle bir korkuyu taşıyorum açıkçası. İyi olmamışsa, kabul görmüyorsa üzülüyorsunuz sonuçta. Başaramamak her zaman üzer. Ben hikaye anlatmak istiyorum. Öykü okurken de yazarken de büyük bir keyif alıyorum. Sonuçta ortaya bir metin çıkıyor. Bu da güzel bir şey. Tabii okurda karşılık bulursa çok daha güzel olur. Yazar, okur için yazmıyorum dese bile sesine karşı ses bulması yazma şevkini de arttırır. Kitap yazıları ve okur geri dönüşlerinin de böyle bir etkisi var. Dediğim gibi ben anlatmayı seviyorum. Aklımdaki hikayeleri nasıl anlatabilirim diye düşünüyorum. Bunları düşünmekten ve hikayelerime elbise biçmekten keyif alıyorum. -Hayat istediğin gibi giderken güzel sözler söylemek kolay. Fakat küçük bir çelme yiyince allak bullak oluyorsun. Resmen dağılıyorsun. Hayat yolculuğu, sizin de ifade ettiğiniz gibi, bazen güzel gidiyor, bazen de çelmeler/itişmeler/kakışmalar insanın peşini bırakmıyor. Her insan maruz kalmıştır bu duruma. Mehmet Kahraman böyle anlarda yazıya/öyküye karşı nasıl bir tavır içinde olur? Öyküden/yazmaktan kaçar mısınız mesela böyle anlarda. -Öyle anlar var ki bırakın yazmayı, öyküyü düşünecek haliniz bile olmuyor. En azından benim için öyle. O anlarda kafa, gönül olarak rahat olmuyor insan. Fiziksel acılar bir tarafa, ruhen sıkıntılı olduğunuz zaman bile sizi baskılayan bir şey oluyor. Aklım o şeyin etkisiyle şekilleniyorken öyküyü düşünmem mümkün değil. En basitinden bir olayı anlatayım size. Çocuğumu hastaneye götürüyordum. Haliyle hızlıyım. Kaderin tecellisi, yolda radar var imiş. Hız sınırını iki kat geçmişim. Yediğim ceza neredeyse bir kira bedeli kadar. O anki kızgınlıkla bırakın öykü yazmayı sabrın ne demek olduğunu bile unutuyorsunuz. İşte imtihan orada devreye giriyor. Hayatımızın her anının güzel geçmesi mümkün değil. Ayette diyor ya, sizi mallardan ve canlardan azaltmayla imtihan ederiz, diye. Sonuçta bir şeyler yaşayacağız, bu ayeti mümkün mertebe bilinç düzeyinde tutmalıyız. O zaman daha çabuk atlatabiliyoruz. Yoksa kafayı sıyırmak içten bile değil. Yazmanın bana en büyük katkısının farkındalık olduğunu düşünüyorum. Kendimin farkına varıyorum. İyilik kapasitesinin ortaya çıkabilmesi için kötülüklerin de olması gerektiğini kendi kendime söylüyorum. Sanki öyküler bunun bir tekrarıymış gibi geliyor bana. -Işıklar Açık Kalsın öyküsünde, bir çocuğun küçücük kalbinde beliren kocaman bir merhamet ve cesaret duygusunu, annesizliğin o tarifsiz/ıssız acısını işlemişsiniz. Öykünün içeriği, bu öykünün kitaba neden isim olarak seçildiği konusunda bir merak uyandırıyor. Ne söylersiniz? -Kitap isimlerine karar vermenin ne kadar zor olduğunu bilirsiniz. Bir isim koymalısınız; ama bu kolay olmuyor. Işıklar Açık Kalsın'ı iki nedenden ötürü tercih ettim. Birincisi konu ve anlatım itibariyle okuttuğum herkes çok beğenmişti. Küçük bir karakterin inandırıldığı zaman neler yapabileceğini ortaya koyuyordu. Çocuklar aile için çok şey yapıyorlar; ama bunun pek farkında olmuyoruz. Anne baba tartıştığı zaman çocukların onları barıştırmak, yatıştırmak için nasıl çırpındıklarına şahit olursunuz. Tepkiyi ya kendi üzerlerine çekmeye çalışırlar ya da şaklabanlıkla ortamı yumuşatmaya. Böylesine cesur bir karakterin hayatının da başlığa taşınacak olması bana güzel ve anlamlı geldi. İkincisi, çoğul anlamı olan bir cümle idi. Okurun dünyasında kendi anlamını bulacak olması başka bir güzel taraf. -Öykü bazen öykücüyü kovalar. Bazen de tam tersi olur. Öykücü öyküyü kovalar. Öykücü kovaladıkça öykü kaçar. Ele avuca gelmez olur. Eğer öykücü dişliyse, kararlıysa öyküyü yakalar ve o öyküyü yazar. Işıklar Açık Kalsın'da böyle bir durumu yaşattıran öykü ya da öyküler var mı? -Daha önce de söylediğim gibi ben hiçbir öykümü tek oturuşta yazmadım. Bu yüzden kovalamak mı demek lazım yoksa öyküyü düşünmek mi bilmiyorum; ama o öykü hep aklımda olur. Bir öyküyü yazarken cümleler istediğim şekilde gitmeyebiliyor. Bir yerde tıkanıyor. O zaman zorlamanın bir anlamı yok. Bırakıyorum. Başka şeylerle ilgileniyorum. Hatta başka öykülere başlıyorum. Fakat zihinde o hikaye hep duruyor. Yeni bir yol bulduğumda yazmaya yeniden başlıyorum. Öykülerin çoğu böyle yazılmıştır ama özellikle isim belirtmek istenirse, Gülümseyin öyküsü karakter çokluğu ve ortak hikaye oluşturması bakımından diğerlerine göre daha çok uğraştırmıştır. Ama o hikayeye de değer doğrusu. -Modern zamanların insanı, kadere inanmayı, tevekkül etmeyi, insandan değil Allah'tan istemeyi neredeyse unuttu. Bu sebeple psikolojik sorunlar yaşayan, depresyon ilaçları kullanan birçok insan var ne yazık ki. Öykülerinizde belirgin bir şekilde, modern insana yardımcı oluyorsunuz. İnsanın insani melekelerini geliştirici, harekete geçirici, ona iyi ve kötü ayrımını yaptırıcı öyküler yazıyorsunuz. Bahsini açtığımız bu yaraya derman olsun diye midir yoksa içinde yaşadığımız toplum, farkında olmadan sizi böyle öyküler yazmaya mı sevk ediyor? -Bahsettiğiniz hususu çoğu insan gibi ben de düşünüyorum. Günümüz insanı pek çok açmaz içinde. Çelişkileri var ve sürekli kafası karışık. Bunda hemfikiriz galiba. Ben bunu şuna bağlıyorum. Uğraş alanlarımız çoğaldı, başka ilgi alanlarımız oluştu, kendimize vakit ayıramıyoruz. Halbuki teknolojik aletler insan hayatını kolaylaştırmak için değil miydi? Neden yakınıyoruz? Veya yakındığımız şeyi niçin kullanmaya devam ediyoruz? Aslında çelişkide olduğumuzun bilincindeyiz ve bu yüzden huzursuzuz. Bir taraftan da karşı koyamıyoruz. Öylesine bir zamanda yaşıyoruz ki kendimiz bile olamıyoruz. İnsani yanımız örseleniyor, ahlaki değerlerimizi kaybediyoruz, ilişkilerimiz zayıflıyor... daha birçok sorunlu hal sayabiliriz. Geçenlerde bir bilgisayarcıya girdim. Adam elinde telefonla oynuyor. Toner dolduruyor musunuz diye sordum. Kafasını kaldırmadan cevap verdi. Bana hiç bakmadı. Müşteri olmanın ötesinde oraya biri gelmiş, asgari bir iletişimde olması gereken unsurlar gerçekleşmiyor. Bunlara bağlı olarak da içimizde yaralar oluşmaya başlıyor ve gün geçtikçe bu yaralar derinleşiyor. Bilinçsiz bir yaşam sürüyoruz. Kendimi düşündüğüm zaman her şeyin ayırdına varıyorum. Bir Müslüman sürekli bilinç düzeyinde olmalı, yoksa çağın düzenine kapılıverir. Coetzee'nin Yavaş Adam romanının kahramanı bisikletten düştüğünde şöyle diyor: Demek dikkatin bir an bile dağılsa böyle oluyor. Bizim de dikkatimiz bir an dağıldığında savuruluyoruz. Bu düşüncelerim öykülerime de yansıyor haliyle. Ben olsam ne yapardım veya ben ne yapmalıyım gibi düşüncelerim öyküde de kendi şeklini buluyor. Aslında hepimizin içinde iyileşmek isteyen yaralar var. Bu şekilde mutlu değiliz. Kendi özümüze dönmeli, ilişkilerimizi canlandırmalı, Allah'tan istemeli, Allah'a yönelmeliyiz. Bunun için de bilincimizin farkında olmalı ve kendimizi zamanın rüzgarına kaptırmamalıyız. Başka ne söylenebilir ki... -İlk kitap müellifinde tarifsiz bir heyecan bırakır. İkinci kitap da muhakkak öyledir; ama merak ettiğim ikinci kitaptan sonraki aşamadır. Yazdıklarımın çıtasını düşürmemeliyim, bir sonraki kitaba daha sıkı hazırlanmalıyım gibi bir durum yaşanıyor mu bu süreçte? -Kitabınızın çıkması güzel bir duygu. İlk kitap bahsettiğiniz gibi bambaşka bir heyecan veriyor. Elinize aldığınız kitap sizin ve size ait olan bir şey var. Ben ikinci kitapta aynı duyguları yaşamam sanıyordum ama onda da en az birincisi kadar heyecan yaşadım. Demek ki bu heyecan hiç bitmeyecek dedim kendi kendime. Güzel olduğunu düşündüğünüz bir şey çıkarıyorsunuz ortaya, bu da heyecanla birlikte sevinç veriyor. İşin bu tarafı güzel. Diğer taraftan korkuyorsunuz. Muhatabını bulacak mı, kabul görecek mi diye. Minareden Düşen Ezan'dan güzel geri dönüşler aldım. Hatta beklediğimden de öte güzel şeyler söylendi. Sonra sanki ben yazmamış gibi tekrar okudum. Acaba ne yaptım, nasıl yazmışım diye baktım. Yazar yazma esnasında bilinçsizdir çoğunlukla. Ne yaptığının farkında değildir. Beni burası korkutuyor: Yazdığım şeyi fark edersem ve bir daha aynı keyifle yazamazsam. Çıtayı düşürmemek için çok okuyorum, daha çok çalışıyorum. Yazdıklarıma daha çok dikkat ediyorum. -Edebiyat dergilerinde yeni öykücülere daha sık rastlar olduk. Ne dersiniz, yeni öykücüler ışıkları açmaya teşne gibi görünüyor mu? Son olarak öyküye dair, genç öykücülere dair neler söylersiniz? -Geçenlerde bir soruşturmada sorulmuştu: öykü yükseliyor mu? Öykü ile birlikte diğer sanat dallarına da belirgin bir yöneliş olduğunu görüyorum. Her türe yönelen bir ilgi var. Böyle olunca dergilerdeki genç sayısı artıyor. Gayet de nitelikli öyküler geliyor. En azından yazdıkları türün farkında olduklarını düşünüyorum. Yine de eksikler yok mu, var tabii ki. İlk kez yazanlarda anlatım acemilikleri, dilde tedirginlik, öyküde savrukluk görülebiliyor. Bunlar da zamanla, yazdıkça üstesinden gelinecek meseleler. Bunlara rağmen gençler adına umutluyum. Tanıdığım genç öykücüler var ve çok iyi öyküler yazıyorlar. Onların öykülerini okumaktan büyük keyif alıyorum. Genç arkadaşlara bir şey söyleyecek durumda değilim. Yalnız şu gözlemimi paylaşmak isterim. Öğrenci olan öykücülerde öyküye zaman ayırma ve öykü üzerinde yoğunlaşma sorunu olduğunu görüyorum. Genelleme yapmadan söylüyorum; kafaları derste, gönülleri öyküde, bu şekilde yazmaya çalışıyorlar ama olmuyor maalesef. Olmayınca da kırılıyor ve yazmayı bırakıyorlar. Yazmak, zaman istiyor, emek istiyor. Saatlerce uğraşmak zorunda kalıyorsunuz. Bu, usta yazarlar da bile böyle. Cortazar'da ve John Fowles'de okumuştum. Yazmayı tamamladıktan sonra cehennemi bir çalışmanın içine girdiğini yazıyordu. Çalışıp emek verdiğiniz şeydir kıymetli olan. Sizin verdiğiniz kıymeti okur da fark eder. -Bu güzel söyleşi için teşekkür ederim. Dilerim ışıklar hep açık kalır. Dilerim bizler, karanlıkta kalmışların ışıklarını açan eller oluruz. -Ben de teşekkür ederim. İskenderun'da doğdu. Kahramanmaraşlı. Hece Öykü, İtibar, Yedi İklim, Türk Dili dergilerinde öykü ve deneme yazdı. Milli Gazete, Dünya Bizim ve Edebistan isimli kültür sanat sitelerinde, kitap incelemeleri ve söyleşiler yaptı. Nuri Pakdil'in Tiyatrolarında Vicdan isimli yüksek lisans tezini hazırladı.


Mehmet Kahraman, 1978 Afyonkarahisar doğumlu. İlk Öyküsü 2009'da Heceöykü dergisinde yayımlandı. Öyküleri Heceöykü ve Mahalle Mektebi dergilerinde yayımlanıyor. Minareden Düşen Ezan ilk öykü kitabıdır. Mehmet Kahraman ile kitabı ve öyküye dair düşünceleri üzerine bir söyleşi gerçekleştirdik. Lise yıllarımda başlayan bir yazma heyecanı ve hevesi vardı bende. O zamanlar şiir yazmaya çalışıyor ve aralıklarla günlük tutuyordum. Bu isteğin nasıl başladığını tam bilmiyorum. Bugünden bakınca özenmek veya iyi bir şey yaparsam kendimi gösteririm düşüncesi olabilir. Lise birinci sınıfta, yazdığım bir şiiri edebiyat öğretmenime göstermiştim, -pek beğenmedi galiba- üzerinde biraz daha çalış, dedi. Nasıl çalışacağımı bilmiyordum. Teknik olarak şiiri bile bilmiyordum. Bildiğim tek şey, duygularımı şiirlere aktarmaktı. Hep kendi kendime yazdım, ama artık şiir değildi yazdıklarım. İş yaşamıyla birlikte düzenli bir hayata geçince roman yazma düşüncesi hasıl oldu bende. Üç sene romanla yattım kalktım ve sonunda bir roman yazdım. Fakat bana göre iyi bir roman olmadı. Yazma yeteneğimin olmadığını düşünerek yazmaktan vazgeçtiğim bir zamanda öykü ile tanıştım. Hece'de yayımlanan ilk öyküme kadar kimseye bir şey göstermedim. 2007-2008 yıllarında Rasim Özdenören ile gazete yazıları üzerinden mailleşirken, onun öykü ile ilgili söyledikleri benim öyküye olan muhabbetimi arttırdı. öykü yazmaya başladım. Öyküyü sevdim. Öykü sayesinde güzel insanlarla tanıştım. Bu şekilde ilk kitaba geldik. Kitaplara isim koymak kolay değildir. Aklınıza alternatif bir sürü başlık gelir fakat hiçbiri gönlünüze yatmaz. Ya içeriği tam ifade etmediğini düşünürsünüz ya da yeterince etkili olmadığını. Ben de böyle bir süreçten geçtim. Sonuçta uzun emekler neticesinde ortaya bir kitap çıkıyor ve bir ad koyma hakkınız var. O nedenle güzel bir isim olsun istiyorsunuz. Öyküleri dosyalaştırdığımda isim arayışının ne denli güç olduğunu da gördüm. Aklıma gelen isimler içime sinmedi. Yaptığım istişareler neticesinde Minareden Düşen Ezan'ın kitap ismi olmasına karar verdim. Güzel bir isimdi. Bende çağrışımları olan bir başlıktı. Kitap yayınlandıktan sonra gördüm ki, isabetli bir seçim olmuş. Okuyan, gören herkes ismi beğendiğini söyledi. Hikaye içinde hikaye anlatmak diyebiliriz buna. Evet, bilinçli olarak yaptığım bir şey. Bu sayede katmanlı bir öyküye dönüşerek çoğul okumaya yol açtığını düşünüyorum. Takdir tabii ki okurun. Ama söylemek istediğim şeyi bir başka anlatıyla desteleyerek anlatmak daha güzel geliyor bana. İç içe geçmiş öykülerin, anlatımı da canlı tuttuğu kanaatindeyim. Kur'an'da bir kıssa anlatılırken yarıda bırakılıp bir başka olaya geçiliyor, birkaç ayet sonra aynı kıssaya devam ediliyor. Mesnevide de benzer bir anlatım söz konusu. Ben, onları örnek aldım, onlar gibi yapmaya çalışıyorum demiyorum. İlk başta öykü yazarken böyle bir düşüncem yoktu. Farkında değildim ve bilmiyordum da. Özellikle Yusuf suresini okurken anladım. Tabii ki bu otuzuma geldiğimde anladığım bir şey. Allah bize bir hayat üzerinden yeni bir hayat teklif ediyor. Peygamberlerde sizler için örnekler vardır, diyor ve o örnekleri anlatmaya başlıyor. Demek ki okurken buna da dikkat etmişim. Öykü yazmaya başladıktan sonra okuduğum bütün kitapların ne anlattıkları haricinde nasıl anlattıklarına da bakıyordum. Keyif aldığım öykülerin aslında iç içe geçmiş hikayelerden oluştuğunu gördüm. Geçmişle kıyaslanamayacak derecede farklı hayatlar yaşıyoruz. Modern dünyanın teknik imkanları hayatımızı fazlasıyla işgal ediyor. Mesela bugün televizyon, sosyal medya gibi bir takım iletişim ve etkileşim araçları bizi meşgul eder oldu. Günümüz insanının kendine bile ayıracak zamanı yok artık. Bu nedenle toplumsal hayattan ziyade bireysel hayatlar söz konusu. Birey de kendi içine hapsolmuş görünüyor. Düşünüyorum da, toplumcu olarak neyi anlatabilirsiniz? Şu an revaçta olan savaş ve mültecilik sorunu var; ondan başka. Yazan insanlar olarak bizler dahi günümüzün büyük bölümünü facebook ve twitter gibi sosyal medyada geçiriyoruz. Hangi toplumsal aktivitenin içindeyiz ki, topluma dair meseleleri anlatacağız. Bugün bahsettiğimiz anlamda toplum da yok zaten; birlikte hareket eden, bir güç unsuru olan, yaptırım gücünü kullanabilen; siyasi olayları saymazsanız toplumsal bir hareket dahi yok. Bugün birlikte hareket edebildiğimiz iki yer var: düğün ve cenaze. Buna rağmen iyi yönlerimiz de var. Meselelerimiz var en azından. Hissiyatımız var. Sorumluluk duygumuz var. Vicdanen rahat değiliz. Rahat olmadığımız için anlatmak zorunda olduğumuz konular var. Soruya dönecek olursak, böyle bir hayat yaşıyoruz. Bu hayattan da bu öyküler çıkıyor. An dediğimiz bu zaman dilimi kendini nasıl anlatabilir? Bu biraz da tercih meselesi gibi geliyor. Kendi içinde kendini anlatma üzerinde hiç düşünmedim. Belki olabilir dediğiniz husus. Ama bunun için de dışsal bir anlatım gerekli. Sadece olan üzerinde, kamera örneğiyle söylersek, zamanı durdurup olan biten her şeyi kamera çıplaklığıyla anlatmak olur diye düşünüyorum. Fakat geçmiş dediğimiz şey yaşanmış acı tatlı olayların hatırlanması değildir. Geçmişte bir birikim, hatta bir oluşum vardır. Kişinin kimliğinin oluşması, farkındalığının artması, bilincinin keskinleşmesi, düşüncelerinin yeniden şekillenmesi gibi pek çok etken söz konusu. Mesela şu an, içinde bulunduğumuz bu zaman dilimini önemli hale getiren nedir diye sorsak? Aslında şu yaşadığımız an yarınki bir günün alt yapası değil midir? Başımıza gelen her şey bizim olgunlaşmamız için bir imkan. Bunu ne kadar başarıyorum orası belirsiz. Bugün bir olaya verdiğimiz tepki geçmişin birikiminin neticesi. Bu yüzden an dediğimiz zaman dilimi geçmiş yaşantımızın hepsini kapsıyor, o birikimle bugünü yaşıyoruz. İlişkilerde kendimizi konumlandırırken karşı tarafın algısını da göz önünde tutuyoruz. Bu algı bizi şekillendirdiği gibi, haliyle hayatımıza da yön veriyor. Çoğunlukla farkında olmuyoruz bunun. Ama içten içe bir hesaplaşma olarak karşımıza çıkıyor. İnsan ilişkilerinde hiç kimse karşısındakinin isteklerine göre hareket etmiyor. Nedir bu istekler? Kabul edilme, takdir görme, olumlanma, varlığının onaylanması. Karşı taraf bazen bilinçli yapar, bazen bilinçsiz; ama sonuçta sizin ruhsal durumunuza doğru etki edecek gönderimlerde bulunmaz. Ben de bu izlek üzerinde hem kendimi sorgulamak hem de ilişkiler etrafında yeniden düşünmek istedim. Mesela, Görünmeyen öyküsünde geçmişiyle ve dolayısıyla kendisiyle barışık olmayan bir karakter var; yenilmiş, yıkılmış, tutunamayan biri değil. Gelebileceği en üst seviyede. Ama mutsuz. İyi yaşayamadığını düşünüyor. Bu nedenle, kendini yeniden var etmek için geçmişin izini sürüyor. Diğer yandan, bahsettiğiniz öyküler de öyle; ilişkiler üzerinden hayatımızı şekillendiriyoruz. Burada şunu söyleyebilirim, benim öykü anlayışımla da ilgili olarak. Ben, doğrudan karakterlerin yaşantılarını değil de, onların başkalarında bıraktığı algıları öyküleştirmek istiyorum. Atmosfer ise öykünün geneli kapsayan ve öykü bileşenlerinin toplamıyla oluşan yazınsal boyuttur. Kurmaca içinde bir atmosfer yaratabilmek için konu, kurgu, kişi, dil, ritim, yoğunluk gibi unsurlar önem kazanır. Oluşturulan atmosferin, okuru; öykünün içine çekmesi gerekir. Tomris Uyar bu konuda çok başarılıdır. Vermek istediği etkiyi atmosfer sayesinde oluşturur. Atmosfer için de bir unsurun değil, bütün unsurların birlikte var olması gerekir. Etki ancak bu sayede oluşturulabilir. Rasim Özdenören o kadar güzel özetlemiş ki, bu sözün üstüne daha ne söylenebilir! Bunun tersini düşünecek olursak Ömer Lekesiz'in de Bir de Yapmamayı Düşünsek diye güzel bir yazısı vardı. İlginçtir o yazı. Yapılan resimler yazarına, yapanına teselli olmaktan öte bir değer taşımadığına; üç atımlık barut olmaktan öteye gitmediğine göre bir de buradan bakabilmeli, 'bir de yapmamayı denesek!' diyebilmeliyiz. diyor Lekesiz ve ekliyor, Entellik tatmininden, sanatla sosyal rol çalma yarışından başka bir karşılığı olmayabilir bu işlerin. Böyle de bir ilişki var. Yazıya büyük önem atfedenler yazıyı kutsallaştırıp putlaştırıyor. Olmasa da olur muydu diye soracak olursak, evet olurdu ama... ile başlayan uzun bir cümle kurabiliriz. Hayatımız düz bir zemin üzerinde ilerlemiyor. Hepimiz asıl mesleğimizin yanında farklı uğraşlarla yaşamımızı zenginleştirmeye çalışıyoruz. Emek veriyoruz, zaman harcıyoruz; rahatımızdan feragat ediyoruz. Benim bu anlamda yapabildiğim de okuyup yazmak. Yaşarken kelimelere ihtiyacımız yok ve yazmak da yaşamak demek değil bunu biliyorum. Fakat yazının bana kattıklarını da yadsıyamam. Öykü ile birlikte sorguluyor, arıyor, cevaplıyorum. Empati kurduğum oluyor kimi karakterlerle, farklı duygular yaşıyorum. Yazmak, hayatı yeniden yorumlamak gibi geliyor bana. Güzel bir duygu ve Allah'ın bir lütfu. Bunu iyi değerlendirmek istiyorum. Yazıya kendimi kaptırıp yaşamı ıskalamak da istemiyorum. Şimdilik dengeli bir hayat sürdüğümü söyleyebilirim.


İçine doğduğumuz ve içinde yaşadığımız şehirler, evler odalar, üzerinde yürüdüğümüz toprak, yücelerine ya da enginliklerine baka baka içlendiğimiz dağlar, denizler, kültürel hafızayı hem yapan hem de onu muhafaza eden, tasavvur ve tahayyüllerimizi biçimlendiren yerlerdirler. İçine mekanların ruhu sinmemiş bir müziğin, romanın, öykünün ve şiirin, dilini, kültürünü, ruhunu taşıyabileceğini düşünemiyorum. Tanpınar'ın Beş Şehir'ini okuduğum günden beri okuduğum her eserde mekanların ruhunu aradığımı fark etmişimdir. Mehmet Narlı, Şiir ve Mekan adlı kitabında, Cumhuriyet dönemi Türk şiirinde, şiir ve mekan ilişkisinin nitelikleri belirlemeye; şiirdeki eğretilemeleri, simgeleri, imgeleri, kısaca bütün mekansal mecazları çözümlemeye çalışıyor. Şiir-şair-mekan ilişkisinin kültürel, poetik ve kişisel kökenlerine dair ulaştığı sonuçlar önemli. Bu çözümleme gösteriyor ki, şiirin mekanları, şairin ve şiirin bütün yaşantı ve düşlerini, şehirlerin, evlerin, dağların ve denizlerin hafızalarında toplayan; aynalarında yansıtan nesnel, simgesel ve imgesel kaynaklardırlar. Narlı, kitabın giriş bölümünde önce bir mekan çerçevesi çiziyor; mekan edebiyat ilişkisinin varlığı üzerinde durduktan sonra Cumhuriyet dönemine kadarki şiirin mekanla ilişkilerinin temel niteliklerini gösteriyor. Birinci bölümde, mekana yönelen ve mekanda yaşanılan sevgi, bağlılık, yüceltme, sığınma ve kaçış gibi duygular bağlamında, şiirle evler ve odalar ilişkisi üzerinde duruyor. İkinci bölümde, şehre duyulan sevgi ve bağlılık; şehirden kaçma isteği; şehir yoluyla ulaşılan düşünce, duyarlık ve inanç; şehrin farklı mekanlarının gönderdiği tarihsel ve kültürel hafıza; günlük yaşamalar içinde şehrin mekanlarına yüklenen anlam ve işlevleri irdeliyor. Üçüncü bölümde, ortak ve özel mekanlara göre meşruluğu ve yaşanırlığı biraz daha sınırlı görülen meyhaneleri, hapishaneleri, otelleri ve mezarlıkları, öteki mekanlar adı altında topluyor. Dördüncü bölümde, şiirin köyler, kasabalar, yaylalar gibi kırsal mekanlarla olan ilişkisini yorumluyor. Beşinci bölümde, deniz, göl, nehir gibi mekanların; altıncı bölümde ise dağların, özellikle, simgesel ve imgesel içeriklerini çözümlüyor. Kitapta Yahya Kemal'den Necatigil'e kadar yaklaşık 85 şairin 250 kitabı taranmış. Narlı'nın çözümlemesine göre, Örneğin Yahya Kemal, medeniyeti oluşturan kolektif ruhun peşinde olduğu için, İstanbul'u şiirinin merkezi haline getirmiştir. Onun plastik sanatlara yaklaşan şiiri, biraz da şehri, şiirde yeniden inşa etmek istemesine bağlıdır. Denizler ve göller, Haşim'in saklanıp gizlenmesi için, muhayyel manzaralara dönüşmüşlerdir. Tanpınar, içindeki estetik ve kültürel düzeni ararken mekanların diline bakmış ve onların hafızasıyla, kendi hafızasını buluşturmaya çalışmıştır. Ağrı Dağı, Ahmet Muhip'te, sınırlılık ve sonsuzluk, özgürlük ve yücelik, dünyevi ve metafizik ile ilgili bir çok mecazlara ve hayallere kaynaklık etmiştir. Kaldırımlar, Necip Fazıl'da, modern hayatın ayartıcılığının, yalnızlığının, kaotik yapısının simgesi olmuşlardır. Cumhuriyet döneminin önemli bir figürü olan devrimci ve mazlum şair kimliği, Nazım Hikmet'in yattığı hapishanelerden çıkmıştır. (Mehmet Narlı, Şiir ve Mekan, Hece Yayınları, Ankara, 2007). Mehmet Narlı: Evet doğru, geniş ve biraz da soyut bir arka plan. Her hangi bir mekan, şiire girdiği andan itibaren, yaşanılan bir yer olmanın ötesine geçiyor ve genişliyor. Şiirsel mekanlar, şairin ve şiirin bütün yaşantı ve düşlerini hafızalarında toplayan; aynalarında yansıtan nesnel, simgesel ve imgesel kaynaklara dönüşüyorlar. Bu açıdan bakıldığında şiirin tek tek her mekanla ilişkisini çözümlemeye çalışmak gerekir. Fakat benim amacım, bir dönem şiirinin mekanla ilişkisinin temel niteliklerini belirlemek; şiirdeki eğretilemeleri, simgeleri, imgeleri, kısaca bütün mekansal mecazları çözümlemeye çalışarak; şiir- şair- mekan ilişkisinin kültürel, poetik ve kişisel kökenlerine dair bazı sonuçlara ulaşmak, bir fotoğraf çekebilmektir. Bu yüzden en yakın mekandan dışarıya doğru bir çerçeve çizmeye çalıştım. 30 yıllık bir dönem içinde şairlerin mekansal algılarının, muhayyilelerinin benzer ve kendine özgü yanlarını göstermek istedim. Mehmet Narlı: Çok çeşitli sebeplerle ilişki kurulan bütün mekanlarla insan arasında, korunma, barınma, üretme, dinlenme, eğlenme gibi pratik ilişkiler olarak adlandırılabilecek yoğun anlamlar vardır. İnsanlar, bu anlamları devralarak / devrederek yaşaya geliyorlar. Bu insani gelenek, mekanlara, dinsel, sosyal, kültürel, sanatsal hatta siyasal bir içerik katmakta; bu içerik ya da simgesel kimlik de onlarla ilişkide olan insanların kimliklerinin oluşmasında önemli etkilere sahip olmaktadırlar. Bu açıdan bakıldığında, insanların yaşamış ve düşlemiş oldukları bütün yaşantılar ve bu yaşantıların yansımaları, mekanların hafızalarında durmakta ya da bu zaman ve mekanlar, bilinçli- bilinçsiz hafızanın arketipleri olarak yaşamaktadırlar. Örneğin dağların ve denizlerin inanış sistemleri içindeki yerinin, dinsel, kültürel ve tarihsel muhayyilenin temel kaynakları olarak görülüp incelenmesi bununla ilgilidir. Yapılan mekanlar da, onları yapanların ruh ve akıl dünyalarını içlerine sindirdikleri için, aynı zamanda bu ruh ve akıl dünyasını yansıtıcı bir nitelik kazanırlar. Türkçe'de ev ve ev dolayında söylenmiş deyim ve atasözlerinin simgesel ve imgesel içeriği, bütün bir inanç sisteminin ve yaşama biçiminin nasıl mikro kozmik ifadeler haline geldiğini gösterirler. Edebiyat ve mekan ilişkisi, bir bakıma, mekandaki bu hafızayı ve hafızalaşmış mekanı, hatıra ve düşler yoluyla çözümlemeye dayanır. Bachelard, şairin mekanla ilişkisinin duygusal boyutu aştığını söylerken; şairin, şiirsel mekanı keşfederek, daha derinlere indiğini vurgularken, bunu ifade eder. Mehmet Narlı: Şu bir gerçektir ki, poetik eğilimlerin, tematik dağılma ve yoğunlaşmaların, ideolojik ve bireysel şiirin, olgucu ve soyut şiirin, birlikte göründüğü ve her eksenin önemli şairler yetiştirdiği tek dönem Cumhuriyet dönemidir. Bu dönemin estetik, kültürel, politik ve kişisel arka planı, şairin ve şiirin mekanla ilişkilerini etkilemiştir. Yahya Kemal'lerin, Haşim'lerin, Necip Fazıl'ların, Nazım Hikmetler'in Asaf Halet'lerin yaşadığı bu yıllar bu yıllardır. Şiir muhatapları, bir taraftan Yahya Kemal'in kolektif ruhu plastikleştiren şiirini; bir taraftan Haşim'in muhayyel ve muğber şiirini; bir taraftan da Necip Fazıl'ın modern/sembolik ve bunaltılı bireyini hazmetmeye çalışır. Aynı yıllar içinde, Garip Hareketi'nin geleneği yakıp yıkmak isteyen şiiri; Nazım Hikmet'in serbest ritimli, akışkan ve sosyal nitelikli şiiri; tasavvuf disiplinini ve mistik Budist anlayışı şiirlerine yediren Asaf Halet şiiri de görülür. Daha önce Mehmet Emin ve Ziya Gökalp'le uç veren milli şiir, ulusal bir içerik, iddia ile ideoloji ve edebiyatı başka bir şekilde birleştirmeye çalışır. Şairlerin mekan algısında, bu poetik, ideolojik ve tematik etkilerin izleri olduğu açıktır. Mehmet Narlı: Az önce değindiğim gibi dönemin estetik, kültürel, ideolojik ve kişisel arka planı, şairin ve şiirin mekanla ilişkilerini etkilemiştir. Açık bir gerçektir ki Yahya Kemal'in mekanı şehir daha doğrusu İstanbul'dur. O, medeniyeti oluşturan kolektif ruhun peşinde olduğu için, İstanbul'u şiirinin merkezi haline getirmiştir. Muhayyel mekanların şairi kuşkusuz Haşim'dir. Haşim'in kaçan, gizlenen kişiliği, bütün mekanları ve varlığı, bir siluet halinde görmüş ve şiirini de loş mekanlara benzetmiştir. Anadolu'yu, kurtuluş, arınma ve dirilme mekanı haline getiren, Orhon Seyfi, Faruk Nafiz, Ahmet Kutsi, Behçet Kemal gibi birinci ve ikinci hece kuşağı şairlerinin milli ve romantik ülkücü tavırlarıdır. Şehrin, kırsalın, hapishanenin, yoksul ve ezilmiş kimselerin ve onurlu ve asi duruşu, Nazım Hikmet'in ve onu izleyenlerin diyalektik materyalizminden doğar. Bu temel üzerinde boy veren romantik devrimci tavır, lirizmi ve epiği sentezleyerek ortaya yeni bir şiir koyar. Necip Fazıl'daki modern bunalım, şehri, bir labirente; mistik duruş ise şehri, muşamba bir dekora çevirir. Tanpınar, değişen içindeki değişmeyeni, sonlu olanın içindeki sonsuz olanı aradığı için, su ve müzik sesiyle rüyaya dalar; denizlerde yolculuğa çıkar. Orhan Veli, yaşayan ve zevk alan; duyusal gerçekliği yeterli ve geçerli bulan küçük adamı yazmak istediği için, meyhanelerde, deniz kıyılarında, sinemalarda, şehrin en canlı yerlerinde gezer. Cahit Sıtkı'yı meyhanelere götüren de, derin bir kuşatılmışlık ve kapatılmışlık duygusudur. Dağlarca, varlığı, zamanı ve mekanı, kendi bedeninde, ruhunda ve düşlerinde yeniden var kılmak için bir evren yolculuğuna çıktığı için şehri, denizi, dağı ve evi, işleyen ve duyan nesneler olarak kavramaya çalışır. Aynı dağlarca, emperyalizme karşı, Anadolu destanını yazar. Ziya Osman'ı geçmişe; Behçet Necatigil'i eve bağlayan, estetik ve siyasal bir arka plandan çok, kişilikleridir. Ziya Osman, anneli, babalı, eşli ve çocuklu bir ev kurmak ister. Necatigil, ev ve çevresinden çıkarak hayatın her yerine girmeye çalışır. Sanat anlayışında güzel ve faydalı baş yeri almasaydı; Bedri Rahmi, Anadolu'ya ve onun işlevsel estetik ürünlerine aşık olmazdı. Cahit Külebi'nin Anadolu doğasını ve insanı, ustaları olarak kıymetlendirmesi, içtenlik ve sadelik arayışından dolayıdır. Mehmet Narlı: Evet, hem kültürü taşıyan hem de yapan en önemli ögelerden biridir mekan. dünyada mekan diyen kültürün, mekansızlığı, ruhsal bir yurtsuzluk olarak algıladığına inanıyorum. Mekanı silinmiş ya da Tanpınar'ın dediği gibi mukavemetini yitirmiş şairin, romancı ve öykücünün de aslında hem eserinde hem hayatında hem de kendi dilinde yurt tutamayacağını düşünüyorum. J. Joyce, Dublin'in görüntüsü bir gün yeryüzünden silindiğinde, bir rehber kitap gibi Ulysses'e bakarak yeniden eksiksiz bir biçimde kurulsun istiyorum derken; Tanpınar, Biz mukavemet fikrini kaybettik; ne yeniye, ne eskiye, hiçbir şeye mukavemet edemiyoruz. Şehrin sahibi değiliz, sadece içinde oturuyoruz; devletin ve belediyenin misafiri gibi derken, hayatiyetlerimizdeki kopukluğun ve kimliksizliğin mekanla bağlantısını işaret ederler. Tam da dediğiniz gibi, son yıllarda mekanın, zamanlaşarak ruhumuza üflediği devamlılık yok gibi. Galiba bazı şair ve öykücülerin kendi eseri içinde dilin ve imgenin pek kıymetsiz bir misafiri gibi durması bu yüzdendir. Hatta bazen şöyle düşündüğüm olmuştur: Acaba şairler, bu gün şehre, sadece eski mimari ve manzaralar şeklinde bir kimlik kazandırma uğraşında olan küresel sömürünün turistik kültürel manipülasyonuna karşı bir kaygı duyuyorlar mı? Post modern sürüklenme ya da gibi olmak çağı, mekan algısını simgesel binalara kilitliyor ama dergilerdeki şairler, Kocamustafapaşanın dışındalar; Bursa'da zamanı duyumsamıyorlar; Evlerimize girmiyorlar gibi geliyor bana. İnkırazın aşiyannına kilitlenen Fikret de değiller. Mehmet Narlı: Doğrusu sorunuz biraz, mekan- kültür-modernizm-post modernizm bağlamında cevaplandırılması gereken bir soru. Yani bu çalışmanın da benim de sınırlarımı aşıyor. Ama şiir mekan bağlamında söylemek isterim ki, odamız, evimiz, şehrimiz, medeniyetimizin ve kimliğimizin somutlaşmış ruhudur. Bu somutlaşmış ruhun yokluğu merkezin yokluğu demektir. Küresel simülasyon ya da post modernizm, bütün merkezleri yok ettiği gibi merkezi imleyecek bir dilden, imge ve simgelerden de mahrum bırakmaktadır. Bütün mekanları eşitleyen, aynı derece sahip olunabilir ya da silinebilir yapan merkezsizlik, okuru da öyle bir görüntü ve işaret pazarına atmaktadırlar ki, neye ihtiyacı olduğunu unutan okurun, bu pazardan salimen çıktığına bile şükretmesi gerekir. Karesi İlkokulu'nu (1973), Atatürk Ortaokulu'nu (1976), Muharrem Hasbi Lisesi'ni (1979), Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi'ni bitirdi (1983). Balıkesir'de aile şirketinde çalıştı. Halen İstanbul'da bir kamu kuruluşunda çalışıyor; e-edebiyat dergisi www. edebistan. com'un yayın yönetmenliğini ve Muhayyel Dergisinin yayın danışmanlığını yürütüyor. Edebiyat hayatına, 1982'de Güldeste Dergisinde yayımlanan "Beyaz Gömlek" adlı öyküsüyle başladı. Bir grup arkadaşıyla birlikte Kayıtlar, Hece ve Hece Öykü'nün çıkışında yer aldı. Portakal Bahçeleri ve Pencere adlı öykü kitapları Arnavutça'ya; bazı öyküleri de Farsça, Korece ve Azerice'ye çevrildi. İlk öykü kitabı Gidenler Gidenler adıyla Yedi İklim Yayınları tarafından basıldı. "Esenlik Zamanları"yla Türkiye Yazarlar Birliği 1999 Hikaye Ödülü'nü kazandı. 2012'de çıkan kitaplar içinden yapılan değerlendirmede "Mürekkep" adlı öykü kitabı; Edebiyat Sanat ve Kültür Araştırmaları Derneği ve Ömer Seyfettin Hikaye ödülünü aldı. 2016 yılında Dede Korkut Edebiyat Ödülüne layık görüldü. Şu sıralar Şakar'ın bütün eserleri İz Yayıncılık tarafından basılmaktadır.