Bildiğiniz gibi etkilenme endişesi, Batılı bir eleştirmen olan Harold Bloom'un özellikle William Shakespeare üzerinden geliştirdiği bir kavram. Ancak söz konusu kavramın şairlerin kolektif bilinçdışını yansıttığı varsayımı dolayısıyla farklı şairlerde uygulanmasının mümkün olduğu kanaatindeyim. Hatta Rüzgara Karşı Duran Şair: Etkilenme Endişesi Kavramı ve Yahya Kemal'in Türk Şiirine Etkisi adlı kitabımda, Yahya Kemal Beyatlı'nın etkilenme endişesiyle yorumlanmaya William Shakespeare'den çok daha fazla olanak tanıdığını kitapta iddia ediyorum. Nitekim Fransa'dan dönüşüyle birlikte kısa sürede gerek konuşmalarıyla gerek şiir konusundaki yeni fikirleriyle gerekse ince işlenmiş şiirleri ile bilhassa genç şairler üzerinde büyük bir tesir alanına sahip olan Yahya Kemal'in etki rüzgarı, edebiyat çevrelerinde göz ardı edilemeyecek bir büyüklüğe ulaşır. Henüz tek bir şiiri bile yayımlanmadan büyük bir şair olduğu birçok edebiyatçı tarafından genel kabul gören Yahya Kemal'in Türk şiiri üzerindeki etkisi uzun yıllar varlığını devam ettirecektir. Üstelik bu etki, Ahmet Hamdi Tanpınar, Nurullah Ataç, Faruk Nafiz Çamlıbel, Orhan Veli Kanık, Ece Ayhan, Cemal Süreya ve Sezai Karakoç gibi poetikaları ve hayat görüşleri birbirleriyle uyuşmayan ve birbirleriyle bir arada düşünülmesi pek mümkün olmayan şairler için ortak bir payda olmuştur. Böylesi büyük bir etki şüphesiz ki şairler için etkilenme endişesini doğurmaktadır. Rüzgara Karşı Duran Şair: Etkilenme Endişesi Kavramı ve Yahya Kemal'in Türk Şiirine Etkisi kitabımda andığım üzere birçok şairin vurguladığı gibi belli bir döneme kadar şiir yazan şairlerin mutlaka hesaplaşması gereken şiirsel baba figürüdür Yahya Kemal. Etki rüzgarının karşısında duran ya da durmak zorunda kalan genç şairler ya Yahya Kemal'i idealize edip onun rüzgarına kapılmışlar ya da bu rüzgara önce karşı koyup sonra söz konusu rüzgarı özgün şiir geliştirme çabalarında kendi lehlerine çevirerek güç kazanmışlardır. İlk boyutta Yahya Kemal'i tanrı şair olarak konumlandırıp idealize eden şairleri anabiliriz. Bu şairler, Yahya Kemal'in şiirlerinin ve poetikasının aşılamayacağı düşüncesiyle onun takipçisi ve taklitçisi olmakla yetinirler. İkinci boyuttaki şairler, şiire başladıkları zamanlarda hayranlık besledikleri Yahya Kemal'in etkisinde kalma ve onun taklitçisi olma endişesi duyarak farklı, özgün bir şiir geliştirme gayreti içine girerler. Ancak son kertede bu şairler hasedin yanı sıra duydukları şükranla Yahya Kemal'in kendilerine açtığı olanağı söylemekte bir beis görmezler. Örneğin Tanpınar, Yahya Kemal'e Hürmet adlı yazısında bir nesil olarak hızlarını ondan aldıklarını ve yaptıkları iyi şeyler varsa çoğunu Yahya Kemal'e borçlu olduklarını dile getirir. Son olarak Yahya Kemal Beyatlı'yı çalışmamın merkezine koymamın, etkileme arzusu gibi bir kavramı geliştirme konusunda bana olanak tanıdığını vurgulamak isterim. Güzel olduğu kadar cevaplaması zor bir soru bu. Şiirsel bir baba figürü olan Yahya Kemal'in etkisinin, onun etkileme arzusunun da tesiriyle, özellikle yaşadığı dönemde daha yoğun olduğu gözlemlenir. Onun, konuşması, tavırları, malumatfuruşluğu, baskın karakteri vb. sonucunda şiirinin estetik gücünün yanı sıra önemli bir etki alanı oluşturduğu söylenebilir. Tabii ki bunları söylerken onun şiirinin gücünü ve poetikasının özgünlüğünü göz ardı etmediğimi bilhassa belirtmek isterim. Söz konusu şiirsel baba rolü ve etki oranı, İkinci Yeni şiirinde her ne kadar azalmış gözükse de onların Yahya Kemal'in önemini inkar etmeden Yahya Kemal'e yaklaştıklarını da dile getirmeliyim. Hatta Ece Ayhan gibi aykırı kabul edilen bir şairin bile Yahya Kemal'i hesaplaşılması gereken tek şiirsel figür olarak görmesi dikkat çekicidir. Ece Ayhan'a göre ya reddederek ya da kabul ederek Yahya Kemal'le mutlaka hesaplaşılması gerekir. Ece Ayhan'ın, şiirsel baba figürü olarak konumlandırdığı Yahya Kemal'le hesaplaşması daha çok onu reddederek gerçekleşir. Ancak bu reddediş şiirsel babaya saygıyı ve onun değerini bilmeyi de içerir. Ayrıca İkinci Yenicilerin önemli isimlerinden biri olan Cemal Süreya'nın da Yahya Kemal'i başköşede konumlandırdığını belirtmem gerekir. Diğer şairlerin de Yahya Kemal'e değer atfetme noktasında cömert olduğu söylenebilir. Tabii ki İkinci Yeni şairlerinden önce Necip Fazıl ve Nazım Hikmet'in etki ve beraberinde etkilenme endişesi oluşturacak ölçüde bir tesir gücüne sahip olduklarını rahatlıkla dile getirebilirim. Ancak İkinci Yeni şairlerinden sonra şiirsel babaların sayısında artış olduğunu ve poetik hakimiyet durumunun çeşitlendiğini söylemek gerekiyor. Bir tarafta İkinci Yeni şairlerinin her birinin ayrı bir şiirsel baba vasfıyla etki alanı oluşturduğunu gözlemleriz. Dikkat çekici olan şey ise İkinci Yeni'nin bahsettiğim etki alanını günümüzde bile hem okur hem de şair düzeyinde devam ettirmesidir. Yalçın Armağan'ın İkinci Yeni'nin kanonlaştığına dair savı bu kertede anlamlıdır. Bununla birlikte İkinci Yeni'den sonra çok farklı şiirsel baba figürlerinin doğduğu ve şairlerde etkilenme endişesi yarattığı gözlemlenebilir. Özellikle günümüz şiirindeki çoğulcu ve zengin atmosferin varlığının da altını çizmem gerekiyor. Bu bağlamda metafizik şiir, toplumcu şiir, imgeci şiir, neo-epik şiir, görsel şiir, gelenekli şiir, yeraltı şiiri, postmodern şiir vb. sayılabilir. Günümüzde söz konusu poetik bilinçleri inşa eden şairler, genç şairleri etkileri altına almakta ve onlarda etkilenme endişesi yaratmaktadırlar. Sizin de isabetli bir şekilde vurguladığınız gibi Kavramlar ve Kuramlarla Modern Türk Şiiri Okumaları kitabımın iki ana düzlemde ilerlediğini ifade edebilirim. Kitapta ilk düzlemde sınır çizgisi çizmesi ve tanımlanması zor, çetrefilli kavram ve kuramları somutlama girişiminde bulundum. Bunu yaparken bilhassa güncel kaynaklara gitmeye, kavramların belirgin özelliklerini açığa çıkarmaya ve onların birbirlerinden farklarına odaklanmaya çalıştım. Bence kavramlar konusunda genelgeçer bir kabulün olması, özellikle akademide ortak bir dil konuşmak gibidir. Bu yüzden kaygan bir anlam zeminine sahip kavramlar ve kuramlar konusunda böyle bir çaba olmasını önemsiyorum. İkinci olarak kitapta, inceleme konusu şiir örneklerini seçerken onların kuramın ya da kavramın doğruluğunu kanıtlayan bir araca dönüşmemeleri için uğraş verdim. Bunun yerine şiir ve kuram/kavram ilişkisinde her ikisinin birbirini zenginleştirmesini esas aldım. Bir başka ifadeyle kuram ve şiirlerin seçiminde hem kuram ve kavramların somutlanmasına hem de şiirlerin anlamsal zenginliğinin ortaya çıkmasına çalıştım. Bahsedilen durumu sağlayacak da kuram/kavram ile şiirin uyumlu bir izdivacıdır. Yani kavram ya da kuram şiirin zengin dünyasının içine girmemizi, burada keşiflerde bulunmamızı sağlarken şiir de kavram ya da kuramın soyut niteliğini somutlaştırmamıza yol açar. Bir daha altını çizmem gerekirse her iki unsurun bir araya gelmesi birbirlerine zenginlik katmalıdır ki ben de temelde bunu gaye edindim. Önemli bir soru bu. Bana göre kuramlar, şiirin direncini kırma konusunda bizim büyük yardımcımızdır. Yani Ahmet Haşim gibi söylersek büyük şiirin kapıları sımsıkı kapalıysa bunları açmada kuram en büyük dayanaklarımızdandır. Ancak bunu söylerken kuramı fetişleştiren bir yaklaşımdan uzak durmaya çalıştığımı da belirtmeliyim. Daha ayrıntılı olarak şöyle ifade edebilirim: Bizim için metin esas olmalıdır. Merkez odur. Kuram ise metnin anlam derinliklerini keşfetmemizde bize eşlik eden bir kılavuzdur. Onunla birlikte şiirin daha önce fark edilmemiş dehlizlerinde yolculuk edebilir, bambaşka, kuramın ve yazarın bile öngörmediği özgün anlamları bulabiliriz. Kavramlar ve Kuramlarla Modern Türk Şiiri Okumaları kitabımda bu durumu, şiirin anlam haritasında yolculuk etmek olarak nitelendirmiştim. Bir edebiyat araştırmacısı için önemli olan husus, metnin, şiirin zenginliğini açığa çıkarabilmek. Ancak ne yazık ki metnin yerine kuramı merkeze alan ve kuramın yanında metne araçsal bir konum atfeden yaklaşımlara da rast gelmek mümkün. Özellikle belirtmeliyim ki bir kuramla şiiri yorumlamak, onun sonsuz potansiyel anlamlarından sadece birine ışık tutar. Bu anlamda kuramların işlevini çiçek dürbünü metaforu ile anlamlandırabiliriz. Çiçek dürbününü her çevirişimizde nasıl ki yepyeni bir manzara ile karşılaşıyorsak farklı kuramlar da bir çiçek dürbünü olan şiirin farklı güzelliklerini, imkanlarını okurlara gösterir. Bu bağlamda bir kuramla şiiri değerlendirerek onun bütün zengin çağrışımlarını açığa çıkarmış olamayacağımızı belirtmek isterim. Her ne kadar olguya sizin yorumunuzla bakmak mümkün olsa da Şiir ve Bellek: Modern Türk Şiirinde Bellek Metaforları adlı kitabımda, bellek ve metafor arasında bir bütünlük ve uzlaşımın olduğu varsayımında bulundum. Sözünü ettiğim uzlaşım ve bütünlüğün temelini, belleğin çok çeşitli metaforlar aracılığıyla şiirlerde görünürlük kazanması oluşturmaktadır. Metaforda var olan anlam ikamesi bu bağlamda önem kazanır. Belleğin ele geçirilemeyen, gizemli niteliği, onun anlamlandırılma sürecinde farklı metaforlarla dile getirilmesini doğurur. Bilhassa kavramsal metaforlar bizim nasıl düşündüğümüzü somutlar. Böylelikle kavramsal metaforlar aracılığıyla şairlerin belleği nasıl alımladığı belirginlik kazanır. Dolayısıyla böylesi bir uğraş, herhangi bir metafor incelemesinin ötesinde şairlerin geçmişi, hatıraları, benliği, şimdiyi ve modernizmle ilişkilerini açığa çıkarır. Sizin de vurguladığınız gibi son dönemdeki bellek araştırmalarında iddia edildiği üzere her hatırlamanın yeniden inşa olması, bellek metaforlarının incelenmesini daha önemli bir hale getirir. Şairler, söz konusu yeniden inşayı, sabit bir metafor yerine dönüşen metaforlar aracılığıyla ifade ederler. Şiir ve Bellek: Modern Türk Şiirinde Bellek Metaforları kitabımda tam da bahsettiğim durumu somutlamaya gayret ederek şairlerin bellek yerine hangi metaforları ikame ettiklerini tartıştım. Bu şekilde dönüşen bellek algısının izini sürmeye çalıştım. Her yıl belirli sayıda yaptığım şiir üzerine çalışmalarla Kavramlar ve Kuramlarla Modern Türk Şiiri Okumaları kitabımı daha da genişletmeye gayret ediyorum. Ayrıca çok yakında, çalışma konularımdan biri modern Türk şiirinden örneklem olarak seçtiğim şairlerin şiir dili kullanımları üzerine olacak kısmetse. Hakikaten büyük bir şiir geleneğine sahip olmamızı önemsiyorum. Ayrıca bu zengin şiirsel birikim üzerine yazmanın, düşünmenin biz akademisyenler için büyük bir imkan olduğuna da inanıyorum. Akademisyenliğin yanı sıra bir okur olarak da güncel edebiyatımızı takip etmek beni heyecanlandırıyor doğrusu. Son olarak Türk romanı üzerine sürpriz tematik okumalar yapmayı hedeflediğimi de ayrıca belirtmek isterim. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


İlk kitap genel olarak daha fazla otobiyografik öğe barındırır. Benim için de öyleydi. Kırgınlıklarım, öfkem, hayal kırıklarım, arzularım gidecek bir yer bulamayıp içimde birikmişti. Evsizler Şarkı Söyler içimde birikenleri attığım, beni özgürleştiren ve rahatlatan bir kitap oldu. Bunlardan kurtulunca daha profesyonel anlamda düşündüm kurmacayı. Tematik bir çalışma yapıp kitap boyu hissedilen ortak bir ruh yaratmaya özen gösterdim. İlk kitaptaki illa Freudyen olma, travmatik geçmişe saplanma takıntısını bıraktım. Nedeni olmak zorunda değildi her şeyin. Bunlar olurken aynı zamanda bu şehirdeki on yılımı da tamamlamıştım. Bu şehirde on yıldır kira ödüyor, fatura ödüyor, aldanıyor, aldatıyor, kırılıyor, kapıları çarpıyor, hayal kırıkları yaşıyor, korkuyla merdivenlerden iniyor yahut kibirle caddelerden geçiyordum. Bu esnada Suriçi her köşeden çıkan bir harabesi yahut güzelliğiyle beni duygulanıyordu. Yabancı ülkelerin seyyahlarının gözünden Tanpınar ve Pamuk'a uzanan o pitoresk. Onlar ve Köpekleri'nin temelinde bu duygulanım ve pitoresk yatıyor. Aniden karşına çıkan o yaralı güzellik. O harabelerin çiçeği. Ve bu hisler ister istemez değiştiriyordu düşüncelerimi. Bin yıldır orada duran bir taş bana güç veriyor, bir anda gökyüzüyle buluşan sur kapısı bana umut vaat ediyor, önüme çıkan aydınlık bir meydan beni güzelleştiriyordu. Karakterim itibariyle çabuk etkilenen ama çabuk da sıkılan bir insan olduğum için gerçekten bundan çok fazla etkileniyordum. Gözlerimi yaşartıyordu bu semtin bu güzelliği. Aynı zamanda korkuyordum da. Çünkü dolaştığım yerlerin bazılarını başka dolaşmalarımda göremiyordum. Yıkılmış oluyordu, çökmüş oluyordu, kentsel dönüşüme girmiş oluyordu. Bir de bu kadar güçlü hisleri ihmal etmemem gerektiğine inanıyordum. Mekanın insana kattığı bu ferahlama, bu sığınma veya daralma bu kadar belirginken kayıtlara geçmeliydi. Çünkü her an her şey kaybolabilirdi. Semt değil sadece, duygularım da. Kahramanlarımı yerleşik, kalan, gitme defterini kapatmış olan semt müdavimlerinden oluşturmam lazımdı. Çevremdeki öyle insanların kimi özelliklerinden, duygularından, sıkışmışlıklarından da yararlanarak yaptım kurmacaları. Haritaları özellikle koydum çünkü bir zamanlar Kuyulu Bakkal Sokağından geçerken hüzünlü bir kadın görmüştüm. O kadını, o duyguyu ve o sokağı kaynaştırarak mühürlemek istedim. Gelin bu sokaklarda beraber dolaşalım demek istedim. Suriçi elbette Bizans'tan bağımsız düşünülemez. Yaşadığım yeri anlamaya çalışırken yaptığım okumalar Bizans'ın güzelliklerini açtı önüme. Onlar ve Köpekleri öyküsünde Ersin sevgilisine hesap sormak için Taksim dolmuşlarına ilerlerken sadece Sümbül Efendi Camisinden değil aynı zamanda Aziz Andreas Kilisesinden de geçer. Bu her şeyi daha kırmızı yapar, daha koyu. Aşkı da inancı da. Ya da Kapılarda öyküsündeki kadın, birlikte yaşadığı erkek arkadaşının gittikçe kendinden uzaklaşmasına bozulurken sadece İmrahor Camisinin yıkıntılarında dolaşmaz, aynı zamanda Uykusuz Keşişler'in seslerini de duyar. Bu onu daha güçlü yapar, daha inatçı. Katmanlar üstüste gelmiş, tarih tekerrür etmiş, olacak olanın önüne geçilememiştir. Ya da Onlar Kuşlara öyküsünde Kenan aşık olduğu kıza yaptırdığı anahtarları denize atarken tam onoktadan haç atılarak denizin kutsandığını bilir. Sadece kendileri yoktur, sadece yakın geçmişleri yoktur, iki bin yıl öncesi de vardır. Bu onları büyütür. Böylece kahramanlarküçük hissetmez, zavallı hissetmez. Yenilseler de daha büyük bir şeyin parçasıdırlar. Kalabalıktırlar. Suriçi gibi tarihi ve kültürel zenginliği olan bir yerde de olsak modern yaşam hepimizi ele geçirdi. En fazla, bir duraksama gösteriyoruz güzellikler karşısında. Zamanımız az, hayatlarımız hızlı. Sahile inmek şöyle dursun odamın balkonundan görünen denizi görmeden uyuyorum bazı akşamlar. Hepimiz hem çok meşgul hem de çok yalnızız. Hem hayatlarımıza birileri girsin istiyor hem de bunu çok rahat sabote ediyoruz. En azından kendi adıma bunları yaşayan biri olarak bu ruh halinin ortasında yürümenin ve pitoreski görmenin yaşama sevincimi artırdığını söyleyebilirim. Bu arada; bu iletişimsizliği, bu bireyselliği mahalle ortamının gözleyen ve suçlayan bakışlarına yüz defa tercih ederim. Herkesin birbirini rahat bıraktığı bu yer gayet yaşanılabilir, benim kahramanlarım da bunca sekülerliğin ortasında bir sıcaklık için semtlerinin son güzelliklerine tutunuyor. Dikkatli bir okursun. Öyküleri kitaba, yazdığım sıralama ile koydum. Özellikle ilk hikayelerde kahramanları birbiriyle karşılaştırmıştım evet. Sonra bunu yapmanın elimi kolumu biraz bağlayacağını düşündüm. Üç dört hikaye haricinde karşılaştırmadım onları ama illa ki Salı, Perşembe ya da Cumartesi pazarında görmüşlerdir birbirlerini. Roman yazabileceğimi sanmıyorum şimdilik. Bunu istediğim kadar iyi derecede yapabilecek tarihsel ve toplumsal birikimim ya da bu birikimi oluşturacak ortamım yok. En az bir sene hiçbir şey yazmayı düşünmüyorum. Ellerim çok kaşınırsa deneme yazarım. Biraz kafamı toplayıp neler yapabileceğime bakacağım. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


Ursula K. Le Guin yorumuyla Lao Tzu'ya ait dizelerden geliyor kitabın adı: gerçek adını bilmediğimiz için / yol deriz ona yalnızca. Yaşamı, yolu, Allah'ın bizimle ne kastettiğini arıyor olduğumuz inancıyla doluyum ben de. Bilmiyorum, ama olsa olsa yoldur adı diyorum. Sözgelimi Bilge Karasu, Bir Başka Tepe öyküsünde yolu anlamaya çalışır. Dönmeli, der, ama çıkrık olarak değil, tekerlek olarak. Duruk bir eksene bağlı kalmamalı. Yoksa yüreğin büyük savaşı neye yarar? Yol biraz böyle: düz bir çizgi değil, kapaktaki unalome sembolü gibi. Döngülerden, zorluklardan, çatışmalardan mürekkep. En çok da insanın kendi kalbinde verdiği mücadeleden. Dosyayı hazırlayıp öykülere baktığımda, dirlik mücadelesi veren her bir insanla göz göze geldiğimde onların kendilik yolculuklarına çıktıklarını fark ettim, öyle ki kimileri yola çıkarken kuru bir değnek bile almıyordu yanına. Kitaptaki öyküleri farklı farklı zamanlarda yazarken yol imgesini görebilmiş değildim doğrusu. Belki de hala kendi sesimi ve yolumu aradığım için, onları yoldaş kıldım kendime, fark etmeden yani. Yoldayken evinizde olacaksınız, der Lao Tzu, ama öylesi zordur ki bu. Aradığımızı düşünürken kaybolma ihtimalimiz de vardır, düşeriz, parçalanırız, savruluruz, çabalarız, korkarız, zorlanırız, yıkılırız. Ahengi bulabilecek miyiz, bilmiyorum. Elif Kadın, Abray, Karasaç Ana, Matthias, Azad, Avaz, Ava, Raya, Shenouda, Bozhidar, Talay, Akkara ahengi bulabilecek mi, buldu mu, okurun karar vereceği mesele. Kimileri yitip gitti de, hem de yollarca ve yıllarca uzağa, kelimelerini değil seslerini bile yitirdiler yürürken. Nihayetinde hiçbir nihai varış vaat edilmemiştir de bize. Beni bir ses sahibi kıl dizesinin gölgesinde ahengi bulacağımız o ana yürüyoruz yalnızca. Felgu'dan sonra öyküler yazdığım süreçte Ses öyküsüyle daha da gerilimi artmıştı bu sorunun, Bir sesim var mı? diye düşünüyordum o sıralar. En çok korktuğum şey, yalnızca benim bildiğim ve anlayabildiğim bir dil ile eski zaman masalları anlatmaktı. Felgu -edebiyat çevrelerince, okurlarca, eleştirmenlerce- ulu kadınlar gibi zamansız kıyafetleriyle, kimsenin bilmediği diliyle, bir öteki olarak çıkıp gelmişti sanki okurun karşısına ve bu tepkiler beni tırnak içinde korkuttu. İlginçtir ki, öykülerim zamanımızda / mekanımızda geçmiyor diye günümüz insanına bir şey söyleyemezmişim gibi düşünüldü, Felgu gerçeklikten-kaçış olarak okundu, yazıldı, çizildi. Gerçeğimizden kaçmıyor, dahası gerçeğimize işaret etmeye çalışıyordum. Yaşama, ölüme, doğuma, göçe, aşka, ihanete, kıskançlığa... Sesi yazınca öyküyü eklediğim maile zihnimden geçenleri de yazmıştım: Sesimiz başka vadilerde dolaşıp bize daha güçlü ulaşmadıkça, kendi dünyamızda ve mağaramızda kaldıkça iyi hikayeler yazmış sayamayız sanki kendimizi. Çünkü birbirimize anlattığımız hikayeler bizde de bir karşılık buldukça anlamlı. Hayatta da bir karşılık buldukça. Hikaye bittiğinde kalbimizde bir şeyler değişmiyor, zihnimiz afallamıyor ve hikaye bizim dünyamızdaki bir kavrama işaret etmiyorsa, korkmalıyız belki de. Kelimeleri sıralamaktan ama bir yere varamamaktan. Geçen gün de dediğin gibi, evet, daima dile çarpıyorum, bunu kendi içimde de sorguluyorum. Ama birden, hikayeyi yeniden düşünürken, bu hikayede kendi korkumla yüzleştiğimi fark ettim. Koca bir dil içinde yapayalnız kalma korkusu. Bir dilin son konuşuru olmak ile yazılan onca kelimeye, cümleye, hikayeye rağmen insanlarda bir karşılık bulamamak aynı şey sanki. Ve o ses, yeniden ve yeniden duyulmadığında yani bir karşılık bulamadığında yitip gitmeye yazgılı ya. Bunun bir neticesi olarak insan, çok büyük yüzleşme yaşıyor, hikayesiyle göz göze geliyor, dahası sesinin sahihliğini sorguluyor. Belki de bu yüzden beni bu kadar etkiledi. Sesime dair sorgulamalarım devam ettiği için. Zannediyorum bir süre sonra hikayenin de, kendi sesimizin de peşimizi bırakmadığını, bir ses sahibi olduğumu fark etmiş olmalıyım. Yapacaksam da kendimce yapacağımın ve bunun kıymetli olduğunun. Karasaç Anaların dünya döndükçe yaşayacağının, şarkılar söyleyeceğinin... Elbette, daha ötesini ya da daha farklısını arzularız ikinci adımımızda. Yolu yeniden düşünmeye çalıştığım bu bir-iki yılda, kendi yazgısını dayattı Yol Deriz Ona. Halihazırda, hala kendi sesimi, yazgımı, hikayemi, yolumu aradığımdan öykülerimdeki karakterler de başka başka yol hikayeleriyle çıkıp geldiler. Felgu, beklemediğim kadar karşılık buldu evet ama yalnızca on iki yaşındaki öğrencim gelip sordu o Süryanice yazının anlamını. Anlamıyorsak, bilmiyorsak, bunu ifade edebiliriz: Gülşen Funda, bu sembol senin için, öykün için, dünya için ne anlam ifade ediyor? Belki sitem ettiğimi düşünebilirsiniz ancak ama okur kitaptaki bir sembolü Google Lens ile arattığında neye işaret ettiğini kolaylıkla kavrayabilir. Öyle de kolay bir dünyada yaşıyoruz. Hiçbir sırrımız yok, saklayabildiğimiz. Metinlerarasılıklar, göndermeler de Google yazılarak bulunabilir. Dahası yazarın sosyal medya hesapları var, -aklıma Merve Yaylacık'ın Şiir Versus'taki yazısı geldi- mesaj gönderebilir! Okur, okuyacağım diyorsa çabalasın. Ben de yazarken, silerken, üzerini kapatırken, düğümleri çözerken -hatta büyücüler gibi düğümlere üflerken de- epey zorlanıyor, çaba harcıyorum. Bir anlığına Thomas Bernhard'ın o muhteşem cümlesini hatırlayalım: Bir hikaye anlattığımızda aslında o hikayeyi anlatmış olmayız. Çünkü hikaye anlatmadığımız şeydir. Şaman meselesine gelince sevgili editörüm Kadir Daniş, çok yaşasın, Felgu'nun arka kapağına... tıpkı dans eden bir şaman gibi. yazdığından beri Gülşen Funda şamanları yazıyor cümlesi dolaşıyor etrafta... Bir dengbeji yazmaya çalıştığım Kabuk, şaman kavramıyla okunduğunda neler düşündüm bir bilseniz... İlk ve son şaman öyküm, Ses. Bu öykü de Yol Deriz Ona'da. Tuvaca dersinde ismini duyduğum Matthias Alexander Castren'den ilhamla yazmıştım bu öyküyü. Ait olduğu kavmin son konuşuru Karasaç Ana, şaman dansı yaparak ulaşıyor Matthias'a ve çağırıyor onu; son kez şarkımı söyleyeceğim, diyor. Annelerimin dilini muhafaza et, diyor. Cemal Şakar'ın uzun bir süre yol hikayecisi olarak anıldığını gülerek hatırlıyorum burada. Bir kez söylenen, söyleme dönüşüyor. Bir hikayenin sonuna kadar gidecek bir cesarete sahip olmak. Hem erkeklerde hem kadınlarda bunu arıyorum, bilinçli seçim dediğiniz bu olabilir. Herkes mücadele ettiği şeyin büyüklüğü kadar büyük, diyor ya Kierkegaard. Mücadele ettikleri şeylerle yüzleştiklerinde, göz göze gelebildiklerinde diğerlerinden farklılaşıyorlar zannediyorum. Ki, hikaye değişmiyor, suretler değişse de. Ava büyülü bir adada sesini ararken Elif Kadın da köy yollarında, hem yavrusuna verecek bir damla sütü hem de sesini arıyordu, kimsesiz. Esas mesele ses, yeryüzündeki hangi toprağı şenlendirdiğin, hangi bedende dans ettiğin, hangi cinsiyette var olduğun değil. En azından bana öyle geliyor, şimdilik. Bu hikayeyi insanları incitmeden nasıl anlatabilirim? Acımadan, öteki ile ben arasında sıhhatli bir mesafe yaratarak, ötekiyi anlatacağım diye kendi psikopatalojilerine yuvarlanmadan, önyargı nehrinde canhıraş dalgalanmadan, ezmeden ötekinin acısını, acısıyla ezilmesine izin vermeden. Pek çok öykümü doğuran soru, adımlarımı ilerleten kuvvet bu. Hikaye değişmiyor zaten. Metronun kuytusunda ya da bir çeşmenin başında dünyaya güvenini yitirirsin. Küflü duvarlar arasında ya da Han'ın çadırında babanla kavga edersin. Anadolu'nun bir köyünde ya da Mava Adası'nda kendini tutsak hissedersin. Kadim savaş kalplerimizde, mekanlardan münezzeh. Ancak Felgu'ya göre kendini daha çok açan bir kitap Yol Deriz Ona. Sayfalar ve sayfalarca yurtsuzluğunu, kimsesizliğini, yetimliğini anlatan bu insanlar Michelangelo'nun Pieta'sındaki İsa gibi, yolun sonunda Meryem annemizin kollarında yaralarıyla perişan uzanırlar. Şair gibi, Ben hiç bu kadar güçsüz kalmadım ulumam bitince derler. Hiç bitmeyen dirlik mücadelesini, gerçek kendiliğin ıstırabını, kalbin savaş meydanını belki de daha berrak gösterirler. Hem de yalnızca hikayelerini yaşayarak. Sorduğum tek soru şu, Felgu'dan bugüne: Bu hikayeyi insanları incitmeden nasıl anlatabilirim? Her yanımız insanlık suçlarıyla dolu, yıkımlarla, savaşlarla, ihanetlerle, ihmal ve işgalle dolu. İnsan olarak da yazar olarak da dilsiz kalmayı doğru bulmuyorum. Yetim kardeşler birbirini gözlerinden tanısın, Azad ile Avaz evine dönsün, ölü bir dilin son konuşuru Karasaç Ana şarkılarını son kez söylesin, Shenouda iman ile isyan arasındaki o zarif duayı edebilsin, Akkara oğluyla bir adım dahi olsa yürüsün, Tepegözler affedilsin, Kardeş, bana kıyma! nidası duyulur olsun, kadınlar birbirine Senin bir sesin var. desin. Derdim bu. Post Öykü'de her ay yazdığım bir köşem var: Hikayenin Kalbi. Çapraz Okumalar'da da çağdaş ya da ustalardan kitapları değerlendiriyoruz Mustafa Aplay ile. Bunlar dışında bir sorumluluğum, uğraşım, tezgahta ürünüm yok doğrusu. Allah ömür verirse yazmak değil, biraz yaşamak istiyorum. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


Deli Gömleği, Güray Süngü'nün ilk öykü kitabı. Hece Yayınları arasından çıkan bu kitap, üç romanın ardından geldi. Yazarın 2006 yılında Pencereden, 2007 yılında Dördüncü Tekil Şahıs isimli romanları okurla buluşmuştu. Yazar, yıl içinde yayınlanan Düş Kesiği isimli romanıyla da Oğuz Atay Roman Ödülü'ne layık görüldü. Güray Süngü ile çiçeği burnunda hikaye kitabını ve ödüllü romanını konuştuk. -Deli Gömleği üç romanın ardından geldi. Hikayelerinizde de romana daha yakın durduğunuz anlaşılıyor. Epizotlarınız çok zengin. Her öykü sanki roman yazmak için tasarlanmış bir kurgu izlenimi veriyor. -Bir yaraya ecza niyetine kalem tutuyorsam eğer, nasıl anlatacağım konusununtercihlerimle alakalı olduğunu söyleyebilirim. Bir durumu ifade edeceksem bir kurgu dahilinde süreçleriyle beraber o durumu ifade etmeyi tercih ediyorum. Kurgulamak, bir hayatı ayrıntılarıyla kurmak için kafa yormak, özellikle öykü gibi nispeten kısa sayılabilecek bir metinde ritmi tutturabilmek meselesini ciddiye alıyorum. İşin anlam tarafı kadar teknik yönünün de önemsenmesi gerektiğini düşünüyorum. -Anlatınızda iki ana damar dikkat çekiyor; ironi ve felsefe. En temelde neyi anlatmayı hedefliyorsunuz bugünün insanına ve bu iki damar size nasıl bir yardım sağlıyor ana çatıyı oluşturmada? -Anlatmak istediğim tek bir şey var ve ironiyle felsefe bana anlatımda hizmet edecek iki unsurdu o yüzden kullanıyorum diyemem. Yazı serüveni içinde ve sizin belirlemediğiniz bir süreçte yavaş yavaş, hatta sizin aldığınız şekle göre biraz da kendiliğinden belirleniyor her şey. Baktığınız yerde ne gördüğünüzle ilgili, ne anlattığınız. Ben Dünyaya baktığımda, hayata ve insanlara baktığımda, bir de tabi kendi içime baktığımda ne görüyorsam onu anlatmaya çabalıyorum. Yazmakla alakalı olarak en temelde neyi amaçlayarak hikaye ya da roman kurgulayabildiğimi ifade edebilecek olsam sanırım hikaye ya da roman kurgulamakla uğraşmaz, doğrudan meseleyi ifade ederdim. Ama öyle değil. Bir yeriniz ağrır, o ağrıyı dindirebilmek gayesiyle neyi içerdiğini bilmediğiniz bir ilaç kullanırsınız. Sadece size iyi geleceğini bilirsiniz, neden iyi geleceğini, hangi kimyasalın vücudunuzda ne gibi bir etkiye sebep olup da sizi iyileştireceğini bilmezsiniz. Ben yazarken tek emin olduğum şey bu; yazdığım roman ya da öykü bende şimdilik ve geçici olarak bir ağrıyı dindirecek, aynı şekilde hayata benim gibi bakan benim dışımdaki birkaç adamın da ağrısına iyi gelecek. -Okuruna hürmet eden yazar tavrı seziliyor öykülerinizde. Yalınlık, zengin bir alt metinle bütünleşmiş adeta. Okurunuzu çokça gözettiğinizi ve önemsediğinizi söyleyebilir miyiz? -Aslında benim dünyamda okur diye bir tip yok. Muhatabı olmak istediğim insanlar var sadece. Benimle benzeştiklerini düşündüğüm insanlar. O insanları önemsiyor muyum diye sorarsam kendime, tabi ki önemsiyorum, her ne kadar yazarken muhatap gözetmiyorsak da, öykümü, romanımı şu adam bu adam okursa ne düşünür acaba diye düşünmüyorsak da, kendimize kalsın diye de yazmıyoruz. Birileriyle bir şeyleri paylaşmaya çalışıyoruz. Bir de bilirsiniz yapılan işin bir muhatabı vardır muhakkak, siz işinizi, meselenizi ne kadar ciddiye alırsanız, muhatabınızı da o ölçüde ciddiye almış olursunuz. Bu sadece yazıyla alakalı değil, hayatın her safhasında öyledir zaten. Okuru gözetmek... bazı öykülerin kurgusunda kendi aklımı zorluyorum. Aslında ben yazdığım için öykü bana açık ama kapatıyorum bazı kapıları, hemen görülmesin diye. Muhatabıma da o kapalı halin anahtarlarını vermeye çalışıyorum. Deli Gömleği'nde bu şekilde yazılmış bir, belki de iki öykü var sadece ama romanlarımda çokça başvurduğum bir yöntem bu. -Yabancılaşma, tekdüzeliğin getirdiği bıkkınlık, uyumsuzluk ve modern bireyin yalnızlığı sıklıkla karşımıza çıkıyor kitap boyunca. Kitaptaki ilk öykü de modern hayattan kaçmayı hayal eden okuru kalbinden yakalıyor. Hepimiz Bekiriz! Katil ya da müntehir olmak dışında kaçışımız yok mu? -İşte mesele biraz bu. Kaçacak yer yok öyküsü ilk bakışta modern dünyanın açmazları diye izahata girmeye elverişli bir öykü. Ama bu aslında modern dünyayla alakalı bir vaziyet değil. Bundan beş yüz yıl önce de, doğal çevresinden yavaş yavaş kopan bir adam vardı, sonunda çareyi kendisini dışarıya iten herkesi dışarıya itmekte buluyordu. Sonucu cinayet oluyordu, intihar oluyordu. Yabancılaşmayı tetikleyen unsurlardan bir tanesi günümüzde modern dünyanın şartlarıdır denebilir. Ama asıl sebep insanın kendi doğasından uzaklaşması, kendini reddetmesi, kendi doğasında bulunmayan bir yaşamı elbise gibi üzerine giymesi. Bunu Bekir için değil, öyküdeki diğerleri için söylüyorum. Bunun sonucunda şekillenen hayata ve dünyaya modern dünya diyoruz zaten. Ama durumu tespit etmek bazen yanılgının kapısına getiriyor bizi. Modern dünya diyerek sorunu dışarıya itiyoruz. Oysa akşam yemeği yerken televizyonda üçüncü sayfa haberlerinden öteye geçmeyen ana haber bültenlerini seyretmemek gibi bir seçeneğimiz var. Beşyüz yıl önceki gibi bu gün de insan kendisinden uzaklaşıyor, kendisinden uzaklaşan insanların kurduğu evrende, kendisigibi olmaktan gayrı derdi olmayan insanlar yalnız kalıyor. İki cep telefonuyla dolaşan insanların, canlı yayında bir anneye oğlunuz ölmüş diyen bir kadını, 'işte modern dünyanın insanı getirdiği yer' diye yorumlaması garip. Kabahat modern dünyada değil, dünyayı kendi tükenmez arzuları ve sonsuz hırsları nedeniyle yeniden yeniden şekillendiren insanda. Katil ya da müntehir olmaktan başka çaremiz tabi ki var ama sanat sadece ideal olanı sunma aracı değildir. Sanat estetik üstünlüğü nedeniyle yalnızca derdi gösterse bile bu bize yeter. Yetiyor da zaten. Dostoyevski bin sayfalık bir roman yazacağına 'öldürmeyeceksin, çünkü vicdan sahibisin' gibi bir şey söyleseydi, daha iyi olmazdı herhalde. Meselenin bize açılan kapısından bakınca da şunu söyleyebilirim ki; katil ya da müntehir olmak dışında bir seçenek var; nereden gelip nereye gittiğini bilen insanın dünya denen küçücük gezegende kaybolması mevzubahis değildir. -Yine bu yıl içinde yayınlanan Düş Kesiği ile Oğuz Atay Roman Ödülü'nü aldınız. Atay'ın sizin için önemli bir edebiyatçı olduğunu biliyoruz. Bu ödülün sizdeki karşılığını ve edebi rotanızı nasıl etkilediğini sormak istiyorum. -Ödül konusu epeyce çetrefilli bir konu. Benim inandığım bir gerçek var, daha önce de dilim döndüğünce ifade etmeye çalıştım aslında. Her şey bizde başlayıp bizde bitmiyor. Yaptığımız güzel şeyleri yalnızca kendimize mal edemeyiz. Bir yazarın eserinden dolayı aldığı en büyük ödül, o eserin kendisidir. Benim aldığım ödüle gelince, insana gurur veriyor tabi, özellikle cümlenin içinde Oğuz Atay varsa başka bir anlamı olması kaçınılmaz. Oğuz Atay roman için bize bambaşka kapılar açmış bir büyük yazar. Tekniğine hayran olduğum halde, derdini tekniğinden daha fazla önemsediğim bir isim üstelik. Onun adına verilen ödülü almak güzel. Ama insanın kendisini önemli hissetmesi de pek iyi değil. -Düş Kesiği, kurgusuyla çokça dikkat çeken bir romandı. Şimdi okurun beklentisi yüksek. Şu sıralar üzerine çalıştığınız kitabınızdan bahsederek bitirelim... -Tamamlanmış bir romanım var, yine postmodern roman diye tanımlanacaktır muhtemelen. Küçük ayrıntıları üzerinde çalışıyorum şu sıralar. Kafasındaki hikayeleri yazamayan bir gencin bilinen bir yazarın roman karakteri olmaya çalışmasıyla alakalı. Aslında ölümsüz olmaya duyulan özlemle alakalı. Aslında iz bırakmaya duyulan özlemle. Ama mevzubahis roman olunca, bir cümlede ifade etmek çok kolay değil. Birbiriyle başlangıçta alakasız gibi görünen bir çok olay ve karakter kurgu gereği romanın bir yerlerinde birbirlerinin hikayesini ve aslında romanın kurgusunu tamamlayabiliyor. Bunun yanında karakterlerin hikayeleri yazılırken, ilk bakışta romanın kurgusu gereği orada bulunduğu düşünülen bir olay hatta bir konuşma, hayatta her zaman karşılaştığımız bir duruma karşılık niyetine oraya konulmuş olabiliyor. Okuru gözetmek dediğiniz mevzuya denk düştü sanki bunlar. Daha sonra postmodern kurmacadan uzaklaşacağım, başka şeyler var kafamda ama bir romanın kararının alınmasından yazılıp bitinceye kadar en az iki yıl geçiyor, o sürede değişeceğiz muhakkak. Aklımıza başka şeyler takılacak. Beklentinin yüksek olması meselesini; benim düşünmemem gereken, benim yazı serüvenime zararı dokunacak bir mesele olarak addediyorum. Zira amacım başarılı, daha başarılı, sonra da daha daha başarılı olmak değil, kafamdaki hikayeyi anlatmak.


-Kitabın adı Hiçbir Şey Anlatmayan Hikayelerin İkincisi olsa da kitapta kendine yer bulmuş on bir öykünün her biri aslında çok şey anlatıyor. Edebiyatın işlevine bir gönderme diyebilir miyiz başlık için? Aslında öykülerimde bir mesaj kaygısı var da yeterince anlaşılmıyor mu demek istediniz? -Edebiyatın işlevine bir gönderme yok. Mesaj kaygım var ama yeterince anlaşılmıyor da demiyorum. Anlaşılmak anlaşılmamak bu meseleler çok gündelik meseleler değil. Mesaj kaygısı... mesaj kaygısı başka, mesaj başkadır aslında. Benim mesaj kaygım zaten yok. Mesajım ise yine yok ki olsaydı, doğrudan mesajı verirdim. Deneme ya da makale yazardım. Söylemek istediklerim var ama onlar birileri öğüt alsın diye söylenecek sözler değil. -Çember ve Hayat Yeniler Kendini adlı öykülerde hayatın rutin ve anlamsız hale geldiği yaşamlarda öldürülen iki kadın söz konusu. Neredeyse her gün bir kadının öldürüldüğü ülkemizde bu öykülerin de bir şey anlatmadığını söyleyebilir misiniz? -O öyküler kadın cinayetlerine odaklanmış öyküler değil. Çember adı üzerinde bir döngü üzerine kurgulanmış bir öykü. Hayatın sizi nereden vuracağını bilemezsiniz. En büyük beceriniz en büyük felaketiniz olabilir. Hayat Yeniler Kendini ise toplumsal cinnet hali ve bir nevi yabancılaşmayı konu ediniyor. Kurbanların kadın olması, erkek olması, hayvan ya da bitki olması mevzubahis değil. Zaten ben haberlerde kadın cinayetlerini görüp de kadın cinayetleri hakkında bir öykü yazayım diyenlerden değilim. Bugün gördüğümüz, yaşadığımız, çektiğimiz her şey bir sonuç çünkü. Çok çok daha önceleri kaybedilen bir şeyin sonucu. Ve olay bitmiş değil, çoğunlukla felaket denen şey anlıktır tabi ama toplumların hatta daha da ileri gidelim insanlığın tamamına kast eden çöküş, bir süreçtir. -Öykü karakterlerine baktığımızda içimizden biri olduklarını görüyoruz. Her gün sabah işe giden, akşam evine dönen insanların iç dünyaları, yalnızlıkları ve çatışmaları öykülerde geniş yer bulmuş. Gülmeyen ve gülümsemeyen bu karakterlerden ikisinin adı Hande bu ismi iki farklı öyküde kullanmanızın sebebi bu insanların gülmeye olan özlemi mi? -Bu konu karışık biraz. İki öykü kitabım var iki kitabım için de iki tür yorum aldım şimdiye değin. Bu yorumlardan bir tanesi, sıradan insanları sıra dışı kurgular içinde, sıra dışı durumlar içinde anlatıyor olduğum. Diğeri ise sıra dışı karakterleri günlük rutinler içinde anlatıyor olduğum. Yani siz karakterlerin içimizden birileri olduğunu söylüyorsunuz ama neredeyse her öykümde bir katil var benim. Yani okur eseri yorumlar ama eser de okuru yorumlayabilir. Baktığımız yere göre normallerimiz belirlenir. Hande meselesine gelince, yara kabuğunda güzelliğini taç yapmış bir karaktere ihtiyacım vardı. Ben öyle Handeler tanıdım. O yüzden isim aramadım, Hande koydum. O karakter gülmeye özlem duymuyor. Gülmeye özlem duymak naif bir şeydir, o Hande'nin tanrıçalık arzusu var. -Güray Süngü ciddi ve içe kapanık biri midir? İnsan çoğu zaman en iyi kendini tasvir eder. İçe kapanık karakterlerin tasvirlerindeki başarının bundan kaynaklandığını söyleyebilir misiniz? -Kendimi anlatamam. Bunun ayıp olması bir tarafa, bu konuda söyleyecek pek bir şeyim de yok. Romanlarımda işlemeye çalıştığım şey biraz bu zaten. İnsanın kendisiyle olan meselesi. Hatta siz insan çoğu zaman en iyi kendini tasvir eder diyorsunuz ama ben Düş Kesiği romanımda insanın en büyük yanılgıları kendisi hakkındadır savına odaklanmıştım. Ayrıca ben çok cesurum, ben çok korkarım, ben çok çalışkanım, ben çok ciddi bir adamım, bu gibi şeyler söyleyen insanlara hayret ederim. Dünyadaki serüvenini tamamlamış bir insan ancak kendisini tanımlayabilir bana göre. Bu, insanın bilinmezliğine bir övgü değil. Kemal Tahir'in Esir Şehrin Mahpusu romanındaki Kamil Bey'in sigara izmariti ile ilişkisini düşünün mesela. -Öykülerinizde gözlem gücünüz ortada. Lakin gerek mekan gerekse kişi ve psikolojik betimlemeler sıkıcı boyuta ulaşmadan eylem ortaya çıkıyor. Bu sizin öykü anlayışınız olarak tanımlanabilir mi? Ya da öykü anlayışları tanımlanmalı mıdır? -"Hikaye anlatılır, öykü kurulur bana göre. Biz modern çağın çocuklarıyız. Bizim hikayemiz yok. Bu sebeple hikaye anlatamayız. Biz derken bir grubu kast etmiyorum, anlatabilen varsa anlatsın, bir itirazım yok, kendimden bahsediyorum. Bu sebeple öykü kuruyorum ben. Bir çatısı var, bir teması var, duygunun yükseldiği an, final öncesi oyalanma, final. Ama bu bir formül değil sezgi işi. -An kavramı sizde tam olarak neyi ifade ediyor? Çünkü bazı anları algılayışınız ve hissedişiniz öyle çarpıcı ki sanki bir anda hayatın ve öykünün seyri değişiveriyor. -Hayatı bir bütün olarak görür insan. Oysa anları yaşar. Bir başkasına bakarken yine bütünü görür. Adam sevgilisiyle kafeden çıkar, caddede yürür. Birisi omzuna çarpar, tartışma olur, birisi birisini bıçaklar. Diğeri kaçar. Kameradan tespit edilir, yakalanır. İtiraf eder. Hapse girer. Bunların her biri bir sahne olsa, her sahnenin binlerce an-ı vardır. Omzuna çarpılan adam, cenazeden sonra yağan ilk yağmurda mezar toprağının çökeceğini düşünüyor olsa, dönüp kavga çıkarır mıydı acaba. Bilmiyorum. Bu türden sorulara cevap arıyorum ama bunu artistik bir tonda söylemiyorum. Bütün samimiyetimle söylüyorum, insanların bir şeye karar verdikleri anları, dönüm noktalarını çok merak ediyorum. Düşünsenize, genç bir adam annesiyle dolaşıyor, sonra annesini eve bırakıp işe gidiyor, sokağın başına kadar yürüyüp bir şey unuttuğunu fark ediyor ve evine dönüyor, annesinin salondaki ölüsüyle karşılaşıyor. Bu olayı parçalara bölüp her anını sebep sonuç ilişkilerine göre kurarsak neye ulaşırız? -Yabancılaşma, yalnızlık, öteki gibi kavramlar çağdaş öykü ve romanda sıkça yer bulan temalar. Sizde de dikkati çekiyor. Duvara Bakan Adama Bakan Adamlar adlı öykünün adı bile başlı başına bu kavramların özet gibi. Neden yalnızız ve yabancılaştık? -Bu bir mülakat sorusu değil, bir kitap konusu. -Bu kitapta öyküler şehirde geçse de belli bir şehir adı yok neden? -Modernizm insanı mutsuz mu ediyor? Çünkü mutsuz bankacı, mutsuz üniversite öğrencisi, mutsuz çalışanlar var hep öykülerinizde bu yüzden mi bir şey anlatmıyor bu öyküler? -Son yılların modası. Twitterden modernizm eleştirisi yapmak vesaire. İnsan mutsuzdur zaten, bunun modernizmle ilgisi yok. İnsanın arzuları ihtiraslarıyla ilgisi var. Bu arzuların ve ihtirasların sonucunda dünyanın aldığı şeklin adı modernizm. Bir cinayet haberini izlerken hiçbir şey hissetmemenin sorumlusu televizyon değil, televizyonların başında yönetici olanlar uzaylı değil. Düş kesiği romanımdaki karakter romanın bir yerlerinde daha iyinin tasavvur edilemediği yerdir cennet, diyordu. Yiyerek doyacağını düşünen insanın açlık acısıyla debelenmesi doğal. Modern çağ bu, modern insan bu. Aslında insan bu. Binlerce yıl önce göğe uzanacak bir kule inşaatı için insanlar köleleştiriliyordu, şimdi çok mu farklı? Daha iyi, daha daha iyi, daha daha daha iyi bir ev, bir araba, bir hayat modern insanın göğe uzanacak kulesi değil mi? Yeni değil, bize bin küsür yıl önce söylenmişti. Doymak bilmeyeceğimiz, nankör olduğumuz, şükretmeyeceğimiz, ziyanda olduğumuz. -Öykü kahramanlarından devam edersek kahramanların tamamına yakınının annesi ya da babası ölmüş ya da her ikisi de ölmüş. Bu eksiklik duygusu üzerinde neden yoğunlukla durdunuz? -Bir eksiklik duygusundan hareketle yazdığım için olabilir. -Kahramanlarınızı hatalarından dolayı hiç yargılamıyorsunuz. Anlamaya çalışıyorsunuz onları. Onlar adına hep bir ikilem yaşıyorsunuz mesela 120. Sayfayı okuyanlar bunu göreceklerdir. İnsanlara bakışınız gerçek hayatta da böyle midir? -Yargıyı vermek benim işim değil gibi geliyor bana. Bazen kötü bakıyorum ve kötü görüyorum. Bazen iyi bakıyorum ve iyi görüyorum. Olaylar ve insanlar mevzubahis ise farklı açılardan bakma çabası zaten anlamaya çalıştığımız şeyin tezahürü. Her şeyi bilseydim oturup yazmazdım zaten, mutlu mesut yaşardım. Bilmediğim için düşünüyorum, bakıyorum ve yazıyorum. -Kitaptaki en son ve en uzun öykü K. Bu öyküde belli bir karamsarlık göze çarpıyor. Sonra arada gündemimizin en can alıcı konularının birinin ortasında olduğumuzu seziyoruz. Bir de bakmışız ki tahmin ettiğimiz son. Bu sonların olmaması için öykücü ne yapmalı? -Bu sonların olmaması için öykücü ne yapmalı sorusuna verilecek cevap tehlikeli. İlaç bende düşüncesinin kendisinde bir zehir olabilir. Ben baktığım yerde yeşil bir ağaç görüyorum. İnsanların o ağacı görmediğini de görüyorum. Onlara bakın burada bir ağaç var diyemem. Ağacın ağaç olduğundan ben bile emin değilim, sadece yeşil bir ağaç gördüğümü biliyorum. Benim baktığım yere bakmalarını sağlamaya çalışabilirim yalnızca. Onlar orada ne göreceklerini kendileri bilirler. Üç farklı soruda değindiğiniz konuya geldik burada; bu sebeple kitabın adı bu olabilir.


Bilmem ki, yani elbette biliyorum da, nasıl diyeyim şimdi. Çok teknik bir şeyler istemiyorsundur muhtemelen. Sorunun kastını anlayıp da cevap vermem gerekiyor demek ki. Bütün türlere ait unsurları ve biçimleri barındırabilecek bir esnekliğe sahip olması diyeyim ilkin. Haricen masal, destan gibi anlatımların yanına modern bir tür olarak romanı iliştirir ve bunun farkı nedir dersek, karakter inşası, olay örgüsünün işlenişi, kurgu gibi şeyler söyleyebiliriz. Gerçeğin, gerçekliğin temel bir yapı olarak kurulması ve hikayenin o gerçeklik üzerine anlatılması da diyebiliriz. Zira romandan öncesi hikayeye odaklanır, anlatılan şeydir esas, roman biçimi de asli unsur sayar. Bunları mı kastediyorsun. Galiba. Masalın bendeki anlamı ve rolü nedir dersem muhtemelen, yok bende anlamı ve rolü derim. Düşünüyorum da, hiç masal dinlemedim büyüklerimden, pek masal okuduğumu da hatırlamıyorum. Galiba bir masal kitabı okudum çocukluğumda. O da pek kitap gibi değildi, bir gazete hediyesi filan olabilir. Bu romanda masalın rolü nedir dersem ise, bende pek bir karşılığı yok ki, romanda nasıl olsun diyebilirim. Ama romanda masal gibi perde bölümler var. bunları ben masala değil, kıssaya yani aslında hikayeye yaklaştırırım. Haricen geçmiş anlatı akışında mişli geçmiş zaman kipi, masalı çağrıştırıyor ama o sadece bir dolaylı anlatı tercihi. Anlatımı masala yaklaştırmak için değil. Ama masala yaklaşıyor mu sonuçta, evet olabilir. Zaten bir şeyi roman kılan nedir demiştin ya az önce, bütün türlere ait unsurları ve biçimleri barındırabilecek bir esnekliğe sahip olması demiştik, o hesap. hadisesini tamamen kendine, şahsiyetine indirgiyor. Kadim olan kendini tanımak, zaten. Benim anlattığım da bu türden bir hikaye. arasındaki gerilimi yaşamak, denemek, kırmak, bozmak, sonunda da yapmak. kollayan bir insandım zaten ezelden beridir. da benlik değil, onu da sevmiyorum. Masada ne var dersen, masa seviyorum. şeylerden ne kadar çalabilirsem o kadar çabuk yazılacaklar. Bakalım, nasip. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


Tekerlekli sandalyesinde gece gündüz demeden oturan yaşlı kadının bir gün ne olduysa ayağa kalkmasıyla başlayan, yaşlı kadınla birlikte okuyucusunu da bir daha yerine oturtmayan bir kitap Kaplumbağa Gölgesi. Bir evsizin gölgesi neye benzer, hiç düşünmeyenlere aslında istediklerinin sadece aidiyet duygusu olduğunu göstermeye çalışan ince ince işlenmiş uzun soluklu bir öykü. -Peki, yaşlı kadını sandalyesinden kaldıran neydi Güzide Ertürk için? -Evsizlerle ilgili öyküler yazmaya başladığımda, Melina birden zihnimde belirdi. Karşı kaldırımda bekliyordu. Tekerlekli sandalyede oturmasına rağmen güçlü bir karakterdi. Tel tel olmuş gri saçları, asık yüzü ve aksi sözleriyle ona yoğunlaşmamı istiyordu. Ama bir yandan da hikaye anlatıcısına çok ters davranıyordu. Bir gün ne oldu da ayağa kalktı bilmiyorum. Ona sorduğumda, Sana ne! diye tersledi. Ben yine de Melina'yı takip ettim. İyi ki de peşini bırakmamışım, yoksa nereye gittiğini hiç öğrenemeyecektim. -İndirgenemez biçimde kendi zamanıma aidim, diyor Frantz Fanon. Zaman zaman gerçeküstüleşen bir kurguda, gerçek karakterler kullanmanızın sebebi onlara ve yaşadığınız zamana karşı böyle bir sorumluluk hissetmeniz olabilir mi? -Kaplumbağa Gölgesi'ndeki karakterlerin ortak özelliği, ister gerçek olsunlar ister kurgusal, onlardan vazgeçemeyecek oluşum. Hikayede iki gerçek kahraman var. Biri Portland'daki evsiz sığınağının kurucusu İbrahim Mübarek. Başına doladığı poşusu, uzun entarisi ve siyahi oluşuyla dünyaya meydan okuyor. Diğeri yaralı bir çocuk, Ümran. Savaşın bütün çocuklarını temsil ediyor. İbrahim Mübarek ve Ümran, varoluşlarıyla beni sarsan karakterler. Onlar hikayede olmasaydı, her şey yarım ve eksik kalırdı. Bu aslında kendime karşı sorumluluğum. İbrahim Mübarek, Portland sokaklarında evsiz haklarını savunurken, Ümran kanlı yüzünü silmeye çalışırken bana düşen sorumluluk nedir diye soruyorum. -Ümranı'ı neredeyse hepimiz tanıyoruz. İbrahim Mübarek'in hikayesi nedir? Onun için İslamofobinin bir sis bulutu gibi kapladığı dünyaya bireysel bir tepki diyebilir miyiz? -İnsanların olduğu gibi şehirlerin de birer hikayesi var. Portland'ın beyaz tarihiyle, İbrahim Mübarek'in siyah öyküsü taban tabana zıt. Portland'ın beyaz tarihi Kızılderililerin yok olmasıyla başlıyor. 1990'lı yıllara gelindiğindeyse şehir merkezine göz koyan beyazların, siyahileri nasıl yerlerinden ettiğini görüyoruz. Mübarek'in siyah öyküsüyle karşılaştığımda, televizyon ekranlarını teröristler dolduruyor, dünyanın çeşitli bölgelerinde bombalar patlıyordu. Ama sokak böyle değildi. Şehrin göbeğinde, kimsenin dönüp bakmak istemediği evsizlerin hakkını savunan siyahi bir Müslüman vardı. Evet, bu bir tepki. İnsanları tercih yapmak zorunda bırakan bir tepki, medyanın yalanlarına mı inanacağız, sokağın gerçekliğine mi? -O sınırları Öbür Dünya Öyküleri'nde çizmiştim. Kaplumbağa Gölgesi'ndeyse sınırların hepsini kaldırdım. Sadece gerçeğe mesafeli yaklaştım. Çünkü ona yakınlaştığım zaman kurgu elimden kayıp gidiyordu. Senin de dediğin gibi didaktik metinler çıkıyordu ortaya. O yüzden hayal gücüme öncelik verdim ve daha çok onun penceresinden baktım. -Bütün okuyucuların merak edeceği bir soru olacaktır bu, evsizlerle birebir irtibat kurdunuz mu? -Evsizlerle birebir irtibat kurmasaydım böyle bir hikayeye başlayamazdım. Amerika'ya geldiğim günden beri elinde tuttukları kartonlarla trafik lambasının altında bekleyen evsizlere rastlıyordum. Ama ilk temasım Teksas'tan Portland'a taşınmamla oldu. Portland'da sadece trafik lambasının altında bekleyen evsizler yoktu. Çok sık gittiğim bir kitapçıda onları kitap okurken gördüm. Sokaklarda yatan insan kalabalığına denk geldim. Parklardaki çadırlarla karşılaştım. Bu yoğunluktan etkilenmiştim. Ama polis onları sürekli kovaladığı için yerleri sürekli değişiyordu. Bir gün gördüğüm çadırı, ertesi gün yerinde bulamıyordum. Onlar hakkında o kadar çok olumsuz hikaye duymuştum ki ister istemez mesafeli yaklaşıyordum. Ama bu mesafeyi aştım zaman içinde. Şehrin en büyük problemlerinden biri olduğu için çözüm odaklı konferanslar veriliyordu, R2D2 sığınağının toplantıları oluyordu. Bunları yakından takip ettim. -Size karşı onların ve çevrenizdeki diğer insanların tavırları ne oldu? -Karşılaştığım her evsizle farklı bir iletişim kurdum. Genelleyecek olursam bunların hiçbiri olumsuz değildi. Hepsinin kendine özgü bir hikayesi vardı. Çevremdeki insanların evsizlerle ilgili düşünceleri ön yargılı ve dışlayıcıydı. Bu tepkilere önceleri şaşırmıştım. Tabii konuya duyarlı, gizlice onlara yardım eden güzel insanlar da tanıdım. -Birkaç senedir mülteci sorunuyla yüzleşmemiz dışında evsizlik, Türkiye'de çok aşina olmadığımız bir konu. Benzerlikleri bir yana, farklılıkları var mı bu iki sorunun? -Gözlemlediğim kadarıyla evsizlerin Türkiye'deki sorunu Amerika'dakiyle hemen hemen aynı. Sadece Portland'daki evsizler biraz daha organize olmuş ve grupça hareket edebiliyorlar. Bazı kurumların evsizleri yeniden sosyal hayata kazandırma projeleri var. Yeniden hayata tutunmak için birlikte çabalıyorlar. Ama asıl farklılık toplumun bu soruna nasıl yaklaştığında yatıyor. Türk halkı genellikle mülteci ve evsiz sorununa daha duyarlı. Bu konuda birçok farklı bakış açısı olsa da Suriyeli aileler için düzenlenmiş o kadar çok yardım kampanyası duydum ki. Bu kampanyaları bazen birkaç aile bir araya gelip kendi küçük çevrelerinde düzenliyor. Amerika'daki kampanyalarda, Evsizlere gülümseyin, onlara selam verin, deniyor mesela. Maddi değil, manevi bir ilgisizlik de söz konusu. Tamamen yok sayılıyorlar. -Kendimizi yerine koyduğumuz kişi baştan sona ana karakter oluyor okurken. Buna karşılık ana karakter hakkında çok az bilgi sahibiyiz. Kadın oluşuna dair tek bir ipucu var öykü boyunca mesela. Bunu evsizliği, belki de kimliksizliği yansıtabilmek için bilinçli olarak yaptığınızı söylemek doğru olur mu? -Ana karakterin yüzü biraz gölgeli. Evsizlerin yüzündeki bu gölge dikkatimi çekmişti. Kimi zaman bir şapkayla kapatıyorlardı yüzlerini, kimi zaman şemsiyeyle. Ana karakter de onlardan biri. Kaldırım kenarında, kirli bir battaniyenin altında yatan insanlar var. Battaniyenin altına gizlenen kişinin cinsiyeti değil, insan olması önemli bir mevzu. -Aidiyet ve özlem penceresinden bakarsak, bir gurbet öyküsü de diyebilir miyiz Kaplumbağa Gölgesi'ne? -Evet, bir gurbet öyküsü de diyebiliriz. Kitapta birçok pencere var, bunlardan biri de gurbete açılıyor. -Edward Said bir yazısında, mültecilerle ilgili filmlerdeki hayal kırıklığını Filmlerin ne denli acemice çekilmiş olduklarından değil, yaşamlarımızın belirsizliğini ve güçlüğünü tam anlamıyla görmezden geliyor olmaları, bu yüzden fazlasıyla yapmacık ve kaskatı görünmeleri, dışarıda bıraktıkları onca öyküden kaynaklı noksanlıklarıydı, şeklinde tanımlıyor. Kitabınız özellikle yeraltı halkına işaret ettiği bölümlerde belirsizliği ve güçlüğü yansıtmakta hiç zorlanmıyor ve adeta bizi de o insanlardan biri yapıyor. Bunu başarabilmek için nelerden beslendiniz? -Uzak sandığımız şeyler bize o kadar yakın ki. Ülkesinden ayrılan çocuklardan biri de benim babaannem. Dört yaşındayken Bolşevik Devrimi'nde Dağıstan'dan Türkiye'ye gelmiş. Trabzon'a oradan Ankara'ya yerleşmişler. Birer veteriner olan babaannem ve dedemin yolu Oregon'a bile düşmüş. Oregon, şu an benim yaşadığım eyalet. Ama sonunda hep Ankara'ya geri dönmüşler. Tarihe ve çevremize bakarsak yakınlıkları keşfederiz. Dışarıdan değil, içerden bir bakış yakalamak gerekiyor bunun için. Kaplumbağa Gölgesi'ni yazarken yargılamak veya incelemek değildi amacım. Bir hikayenin içinde sürüp giden ortaklıklar aradım. Onlar veya Öteki diye ayırarak değil, bir bütünün parçası olarak baktım insanlara. -Son olarak bize kitabın fark edilmesini arzuladığınız bir özelliğini söylemenizi istesek? -Hikayenin içinde kendi yollarını bulmalarını isterim.


-Öykülerinizde, soyut ve somut olan arasında sürekli gelgitler olduğu gözlemleniyor. Öykülerinize verdiğiniz isimlerde bile fark edilebiliyor bu. Mesela Merhametin Elbisesi öykünüz de olduğu gibi. Hayali olanla gerçek olanı kaynaştırmak gibi... Soyut ve somut imgeleri, birbirlerine ulamak, öykülerinizin çıkış noktası mıdır? -Çıkış noktası, merkez yerine aracı, taşıyıcı ifadelerini kullanmayı tercih ederim. Bu durum, nasıl anlatabilirim sorusu veya çabasıyla ilgili. Hareket noktası değil, vasıta aslında. Sizin de belirttiğiniz gibi soyut-somut veya hayali-gerçek arasındaki o gidiş gelişin öyküde gerginlik oluşturduğunu ve bu gerginlik sayesinde anlatımın aktif kalabileceğini düşünüyorum. Bana öyle geliyor ki, bazen zıt bazen de farklı yapılar arasında gidiş gelişli gergin bir metin, ölü bir metin olmaktan uzaklaşıyor. Anlam da genişlemiş oluyor. Dediğiniz husus, bir anlatım imkanı olarak yardımıma koşuyor. Örnek verdiğiniz öyküden yola çıkarsak, duvar yerine kumaş tercih edilmiş. Kumaş metaforu; çarpmanın şiddetini azaltan bir nesnenin, savrulmanın şiddetini azaltamayacağına atıfta bulunuyor, kumaşın duvar kadar sert olabileceğine değiniyor. İşte bunu, görünenin ardındakini eşeleme, arama duygusunu ifade ederken somut ve soyutu, hayal ile gerçeği ulaştırmaya ihtiyaç duyuyorum. Buna hem tercih hem ihtiyaç diyebiliriz. -Konuşma Çizgisi isimli öykünüz, yer yer denemeye kayıyor. Bu durum çok belirgin olmamakla birlikte başka öykülerinizde de hissediliyor. Türlerin kaynaşması hakkında ne söylersiniz? Bu bağlamda öykü türüne en yakın tür hangisidir? -Öykü ve denemeyi birbirinden ayırırken uyguladığım ve çok işimi kolaylaştıran bir kıstas var. O kıstas da şu: Kahraman kendi kendine konuşuyorsa bu öyküdür. Yazar kendi kendine konuşuyorsa bu denemedir. Burada yazar ve kahramanı külliyen ayırmıyorum, elbette. Yazar, dış ses olarak konuşuyorsa ve kahramanı zayıflatıyorsa bu, öykü görünümlü bir denemedir. Bazen kahraman, dünyayı büyük ve boş bir oda gibi farz edip o boş ve büyük odada, insansız odada kendi kendine yüksek sesle konuşuyor olabilir. Bu da okuyucuya deneme türünü anımsatabilir. Benim açımdan ise konuşan kişi kahraman olduktan sonra, ne kadar kendi kendine konuşursa konuşsun o deneme değildir. Öykü ille de bir şeye yaklaşacaksa keşke şiire yaklaşsa... Bana göre öyküye en yakın tür şiirdir. Bana göre diyorum, çünkü bu yargımın çok öznel olduğunun farkındayım. Öykünün şiire yakınlığı, romana yakınlığından veya denemeye yakınlığından daha fazla zihnimde. Bu nedenle biri bana, şiir gibi yazıyorsun, derse mutlu olurum. Deneme gibi yazıyorsun, derse mutlu olmam, üzülürüm. -Öykülerinizde felsefi cümleler yoğunlukta. Bir öykücünün öyküde kendini geliştirmesi, nitelikli öyküler yazabilmesi için sürekli öyküler okuyarak öyküsünü beslemesi gerekir. Bu durumda öykü kitapları dışında en çok felsefe kitapları okuduğunuz yargısına varabilir miyiz? -Tarihsel/süreçsel okuma ile tekil, eser okuma arasında bir denge oluşturulduğunda; zaman, okuma anlamında daha bereketli kullanılıyor, zannımca. Örneğin hem öykü tarihi hem de öyküleri tekil olarak okumak gibi. Belli bir vakti bana verip üç kitap seç deseler, aynı yazarın üç kitabını okumaktansa aynı vakitte üç farklı yazarın kitabını okumayı tercih ederim. İçlerinden birini çok sevmiş olsam da ikinci ve üçüncü kitabı farklı yazarlardan seçerdim. Siyasi tarihe veya felsefe tarihine dair üç kitap okumaktansa kitaplardan birini siyasi tarih, birini bilim tarihi, birini ise felsefe tarihinden tercih ederim. Fakat felsefe, dünyamıza MÖ 5. yüzyılda girip 14. yüzyılda hayatımızdan çıkmış bir kavram değil. Bilim tarihindeki gelişmeler, determinist/pozitivist bakış açısına geçilmiş olması, felsefenin hayatımızdan çıktığı anlamına gelmiyor. Çıktığı kabul edilse bile çıkmış değil. Mesela Newton'dan Einstein'a sadece teorik bir değişiklikten söz edemeyiz, felsefi değişimden de söz etmek durumundayız. Evrenselden küresele, küreselden küyerele geçişte sadece teknik bir değişimin etkisinde olduğumuzu kabul edemeyiz, felsefi bir değişimden de bahsetmek zorundayız. Ontolojik sorgulama sürdüğü sürece felsefe, hayatın dışına düşecek bir alan değildir. Herman Merville'in Moby Dick'te ironisini yaptığı gibi felsefe, ayakları yerden kesilmiş beyaz giysili insanların, içinde uçtuğu bir alan değil; fakat kişi de kendini böyle bir dünyaya daldırıp, kaptırıp dışarı bakamayacak hale gelmemeli. Melville, aynı eserde, bir balina gördüğünde en doğru davranışın ne olacağını uzun uzun düşünen bir Platoncu bizimle gemiye binmesin, balinayı gördüğü anda hamlesine karar verecek biri gemiye binsin, bizi zarara uğratmasın der. Haklıdır da. İlk başta felsefe tarihi olmak üzere, dünya tarihi, siyasi tarih, bilim tarihi, ekonomi tarihi, edebiyat tarihi okumaya devam ederken, genel bir malumat edinirken, birlikte şahısların tek tek eserlerini okumanın, eseri anlama açısından bereketli olacağı görüşündeyim. -Öykü karakterleriniz nasıl oluşur? Önce karakter mi belirir, yoksa öykü kabaca zihinde şekillenir, karakter sonra mı gelir? -Öykülerimde kurgunun karakterin önünde olduğunu düşünüyorum. Özellikle kısa öyküde çok net karakter çizgisi oluşturma şansınız yüksek değil. Hatta yok da denilebilir. Ama öyküde kurgu olmazsa, anlatılan, anlatılmak istenen geniş bir aforizmaya dönüşebilir. Cinsiyetsiz, apolitik, hep birbirine benzeyen karakterleri öyküde gezdirdiğinizde ise denemeye yaklaşabilirsiniz. Karakteri çok benimsediğiniz ve onunla örtüştüğünüzde ise anıya veya günlüğe yaklaşma ihtimaliniz doğar. Galiba dikkatli, hassas ve titiz olmak gerekiyor. Türler arası kesin çizgiler oluşturmamak gerektiğini savunanlar var. Saygı duymakla birlikte, ben öykü yazdığımı düşünürken bunun denemeye evrilmesini ya da başka birinin yazdığı öyküyü okuyorken günlük okuyormuşum hissine kapılmayı arzu etmem. Genç yazar arkadaşlardan biri, bir soruşturmada, ukalalık etmek istemem ama başkalarının anıları bizi niye ilgilendirsin minvalinde sözler etmişti. Ben de ona katılıyorum. Okuyucuya yaranma, şirin ve sevimli gözükme kaygısı taşımamakla birlikte okuyucuyu hiç mi hiç ilgilendirmeyen metinler yazmaktan, kendine tapınan veya acıyı putlaştıran metinler yazmaktan imtina etmek, bana, doğru görünüyor. Yazdıklarımızı birileri okuyacak. Zaten aksini düşünsek çekmecede dururlardı. Bu dönemde herkes yazdıkları hemen karşılık bulsun, okunsun istiyor. Okuyucu da fedakarlık yapıp çağın vakit darlığı içinde yazara zaman ayırıyor. En değerli hazineyi, vaktini yazara veriyor. Bir gerekçesi olması lazım. Yazar hasta, okuyucu da onun terapisti değil. Yazar psikolog olmadığı gibi okuyucu da yazarın psikoloğu değil. Yazmak ise terapi hiç değil. Sürekli beni gör, beni gör, beni dinle, beni anla, hatta beni doğru anla diye çırpınmak yerine yazarın, okuyucunun onu okuması ve ayırdığı vakitten pişman olmaması için gerekçe sunması gerekiyor. Bu gerekçe çok yüce, çok kutsal bir gerekçe olmak zorunda değil. Birisi, şunu okudum, beni çok güldürdü de diyebilir. Ama hem yazarın hem okuyanın gerekçesi olmalı. Sadece yazdığım öyküler açısından bu yorumu yapmıyorum, okuduğum öyküler açısından da görüşüm bu. Öykü okurken de gerekçe arıyorum. -Kadın öykücülerin feminist tutumlarına karşılık, sizin öykülerinizde böyle bir durum söz konusu değil. Erkek karakterleri de bir kadın karakteri kadar iyi anlatabiliyorsunuz. Bu konuda ne söylersiniz? -Ben kadına varlık olarak erkek olmayan şeklinde bakmadığım gibi erkeğe de kadın olmayan şeklinde bakmıyorum. İnsan olarak bakıyorum. Kadın güçlü olduğunda erkeği ezmez, hep erkekler kadına eziyet eder, kadınlar erkeğe hiç eziyet etmez diye bir kural yok. İnsan söz konusu olduğunda kadın erkeğe, erkek de kadına zulmedebilir. Erkek kadına psikolojik şiddet uygulayabileceği gibi kadın da erkeğe uygulayabilir. Ancak karşılıklı bireysel ilişkiler değil de toplum söz konusu olduğunda, hiç şüphe yok ki toplum dediğimiz yapı kadına karşı çok daha zalimdir. Ama burada Allah'ın adaleti devreye girer. Toplum daha çok kadını yargılarken, tarih erkekleri yargılamıştır. -Kadın öykücülerde giderek bir artış olmasını neye bağlıyorsunuz? -Sanatın, fikirsel ve duyumsal başka çabaların cinsiyetle örtüştürülmesi taraftarı değilim. Bazen bu bakış, bir edebi türün bir cinsiyetle örtüştürülmesine kadar gidebiliyor. Sadece edebiyat alanında değil başka alanlarda da... Mesela bir yerde kadın girişimci ifadesini gördüğümde yadırgıyorum. Çünkü orada gizliden gizliye hem kadın hem de girişimci denilmiş oluyor. Ekonomide erkeğin yeri konulu bir seminer, mikrofonun icat edilmediği dönemler de dahil olmak üzere dünya tarihinde düzenlenmemişken, Kadının ekonomideki yeri başlığıyla bir seminer düzenlediğinizde niyetiniz ne kadar iyi olursa olsun gizli bir ikincilleştirmenin, gizli bir aşağılamanın içine çekilmiş oluyorsunuz. Kadın ekonomist derken aslında Hem kadın hem de ekonomist demiş oluyorsunuz. Bir de yanına parantez açıp Hişt, inanabiliyor musun kadın ekonomist yazmalarından korkuyorum. Tekrar öyküye dönecek olursak... Kadın ve öykü türünün örtüştürülmemesini savunmakla birlikte, içinde yaşadığımız dönemde kadınların okuma atağına geçtiğini gözlemliyorum. Çevremde yirmi beş yaşından sonra liseyi dışardan bitirenler, otuz yaşından sonra üniversiteye devam edenler, kırk yaşından sonra ikinci üniversiteyi okuyanlar var. Bundan birkaç yıl önce başlatılan sınavsız ikinci üniversite uygulamasında kadınların oranı hayli yüksek. Okumadaki bu atak yazmaya da yansıyor. Öykü, dönütü çabuk olan bir tür. Dergiye gönderilen bir öykünün yayımlanıp yayımlanmayacağı kısa sürede öğrenilebilir. Birkaç sayfalık öykünüz yayımlanmadığında yenisini deneyebilirsiniz oysa yayımlanıp yayımlanmayacağından emin olmadan kimse roman üzerinde uğraşmak istemez. Okuma atağına geçen kadınların, dönütü daha kolay bir türe, öyküye yönelmesi zaman ve mekanın şartlarıyla ilgili olabilir. Ancak bu sonucu, tek bir nedene bağlamak doğru olmaz. Bahsettiğim husus, nedenlerden sadece biri olabilir. -İnsanlığım, düştüğü nehirde akıntıyla boğuşurken aşırı su yutmuş, çeke çeke kıyıya çıkardığım cılız bir çocuk gibiydi. (İnatçı Leke, syf:92) Ne dersiniz, insanlık, öykülerle seslenir, canlanır, ayağa kalkar mı? -İnsan kalmak hiç kolay değil. Bu sözü başkalarını yargılayarak söylemiyorum. Kendimi yargılayarak söylüyorum. Çünkü savunma mekanizmalarımız hiç paslanmıyor. Tıkır tıkır işliyor. Her şey paslanıyor, savunma mekanizmalarımız paslanmıyor. Kendimizi haklı çıkarmamız hiç zor olmuyor. Melek olmayı bir kenara koyuyorum. İnsan kalabilmek çok zor... -İnatçı Leke, Çiy adlı öykücükle sona eriyor. Minimal öykü, usta öykücülerin harcıdır, diyebilir miyiz? Öyküye yeni başlayanlar, minimal öykü yazabilirler mi? -Minimal öykünün kolay olmaması, hiçbir şekilde yapaylığı kaldırmamasıyla ilgili. Kişinin has bir duyguyla yazdıktan sonra, ilk öyküsü de minimal olabilir. Plastik ve artistik olmadığı sürece. Edebiyatta bir de şu yanılgı var: Zaten önceden yapılmış bir şeyi yazarın kendi keşfettiğini sanması. Bana öykünün özelliği nedir diye sorsalar, sıra dışı veya farklı tanımlamasını kullanmazdım. Öykünün özelliği, plastik olmaması. derdim. Öyküye yeni başlayanlar, minimal öykü yazabilir mi? Bence yazabilirler. -Üçüncü öykü kitabınız, İnatçı Leke, TYB 2015 ödülüne layık görüldü. Bu ödülün öykü dünyanızdaki aksi nedir? -Öncelikle çok mutlu olduğumu ve bu ödülün benim için çok değerli olduğunu ifade etmek isterim. Mutluluk bir yana, sanki şu anda bileğimi bir el tutmuş gibi hissediyorum. Sımsıkı kavramış gibi. İfade edemeyeceğim kadar tedirginim. Şimdi yazacağım herhangi bir öykünün, bir önceki öyküden daha kötü ya da zayıf olmasından şiddetle korkuyorum. Mutlu fakat tedirginim. İskenderun'da doğdu. Kahramanmaraşlı. Hece Öykü, İtibar, Yedi İklim, Türk Dili dergilerinde öykü ve deneme yazdı. Milli Gazete, Dünya Bizim ve Edebistan isimli kültür sanat sitelerinde, kitap incelemeleri ve söyleşiler yaptı. Nuri Pakdil'in Tiyatrolarında Vicdan isimli yüksek lisans tezini hazırladı.


Zamanla ilgili yanıldığımızı düşünüyorum; onu düz bir çizgi gibi algılıyoruz mesela. Geçmişin karanlığından ayaklarımızın altına uzanan dümdüz bir çizgi gibi... Bölüyoruz, diliyoruz; dakika, saat, gün, ay, yıl, yüzyıl diyoruz... Milattan sonraya, milattan önceye ayırıyoruz... Tumturaklı bilimsel cümleler kuruyoruz varoluşa ilişkin; milyonlarca yıldan söz ediyoruz. Ve o çizginin geleceğin sonsuzluğuna uzanırken; bizi de taşıdığına/taşıyacağına inanıyoruz. Ne de olsa Bu şarda hayallerin haddi vü şümarı yok. Alabildiğine sınırlı olmamıza rağmen; ayağımızı koyduğumuz yer, gözümüze ilişen herşey sınırlıyken nasıl oluyor da böyle sonsuzluğa varacağımıza inanıyoruz? Aslında benden/bizden önceki akıllara durgunluk veren serüven, o serüvenin muhteşem tarihi, katredeki umman, tohumdaki orman misali hepsi bir an içinde. 'An'ın bu çağıltısı başımızı döndürüyor da biz 'an'ı göremiyoruz. Anda neler oldu neler demiş Yunus Emre. Henüz bir demdir ol vakt ü bu saat. Kur'an-ı Kerim'in son kelimeleri cinler ve insanlardır; cin ve nas... Bizim peygamberimiz Resulü's-sekaleyn'dir, yani cinlerin ve insanların peygamberi... İslam dini cinlere ve insanlara gelmiştir. Hakeza Kur'an da öyle. Peygamber Efendimiz Kur'an'ı insanlara okuduğu gibi cinlere de okumuştur. Hatta Medine'de, O'nun cinlerden bir gruba Kur'an okuduğu yerde mescit inşa edilmiştir ki adına Cin Mescidi denir ve halen milyonlarca insan tarafından ziyaret edilerek namaz kılınır. Kur'an'da Cin Suresi adını taşıyan bir sure de vardır. Cinlerin müslüman olanları bizim din kardeşlerimizdir. Biz onları göremeyiz, ama onların bizimle olduğunu/olabileceğini biliriz. Bu yüzden yeryüzündeki bütün mescitlerde imamlar, cemaatlerinin arasında cinlerin olabileceğine inanarak namaza niyetlenirler ve onlara da imam olurlar. Evet, cinler vardır, gerçektir; müslümanları kafirleri vardır. Geleneksel hikayelerimizde geçen periler, ifritler, devler bu taifeden kabul edilirler. Ve yine işbu hikayelerimizde geçen Kaf Dağı'nın onların alemi olduğuna inanılır. Kaf Dağı ayrıca bugün sanal dünya dediğimiz aleme de karşılık düşer ki müslüman muhayyilesinin günümüzden yüzyıllarca önce o aleme ilişkin olayları kurgulayıp hikayeleştirmesi açısından son derece calib-i dikkattir. Bu bağlamda gerçekliğe bakışımı soruyorsunuz. Ben, insanların ve cinlerin olağanüstü güçlerinin ancak Allah'ın dilemesi ve yaratmasıyla olduğuna inanırım. Cinler görünmez varlıklardır; bizse görünür alemin varlıklarıyız. Kendimizden ve görünür alemden çıkarak, görünürün ardındaki anlamı kavramaya, daha doğrusu gaybı idrak etmeye çalışırız. Bir vasfımız da gayba inanmak değil mi? Görünür alem dediğimiz, Allah'ın ayetlerini izhar ettiği alem, müşahede alemi değil mi? Ama yine de vurgulamakta fayda var: Molla Cami'nin dediği gibi, Musa'nın mucizesiyle Samiri'nin sihrini birbirine karıştırmamalı. Modern roman unsurlarını taşımıyorlarsa bu benim onları tür kaygısı taşımaksızın yazdığım anlamına da gelir ki öyledir. Tabii bu durum, edebiyatın dışına itilebilecekleri anlamına gelmemeli. Esrarname henüz dosya konumundayken masal mıdır yoksa roman mı, tartışmaları olmuştu. Sonuçta roman olarak takdim edildi. Masal denilseydi de itirazım olmazdı. Sahipkıran da öyle, henüz dosya aşamasındayken masal, roman, uzun hikaye, mesel.. tartışmaları oldu dostlar arasında. Sonra roman olarak sunuldu. Bizim bir anlatı geleneğimiz var malum, hikayat geleneğimiz var ve ben onlardan yeterince beslenmişim. Çalışmalarıma yer ararken bu hususun gözden uzak tutulmaması gerekir. O çalışmayı en önemli klasik hikayelerimizden sayılan Hamzaname'den kalkarak yaptım. Hamzaname'nin bildiğim kadarıyla matbu nüshası yok, hiç basılmamış; yüzyıllar boyu sohbet ortamlarında, yeniçeri ocaklarında anlatılagelmiş ve birbirinden pek de farklı olmadığını zannettiğim birkaç defterde kayıt altına alınmış. Bendeki de onlardan biri. Konusu İslamdan önce geçmesine rağmen müslüman kültürünün, müslüman muhayyilesinin ürünü. Müslümanca duygularla, müslümanca öfkelerle, müslümanca umutlarla kurgulanmış. Bu yüzden İslami kavramlarla, imgelerle, simgelerle anlatılmış olması gayet doğal. Doğrusu Hamzaname'nin bu özelliği işimi oldukça kolaylaştırdı, hatta teşvik etti diyebilirim. İslam'dan önceki insanlık tarihine bigane kalmadıklarını göstermek ve onu da sahiplenmek için öyle yapmış olabilirler. Çünkü Müslümanların bakışında İslam'dan önceki tarihin adı da İslam tarihidir. Tarihi peygamberler izleğinde düşünürler. Bu izleğin adı da İslam'dır. İlk insan ilk peygamberdir. İlk peygamberin adı Adem'dir. Ademin anlamı insan demektir. İnsanlık beniadem, yani Adem'in çocuklarıdır. Genel tarih denilen, insanlık tarihi denilen tarih; Adem'in çocuklarının tarihidir, yani bizim tarihimizdir. Hamza üstünden anlatmalarına gelince, bu gayet normal. Çünkü, Müslümanlar adına meydana ilk çıkan, çöllerin şanlı aslan avcısı Hamza'dır. Yandaşlarıyla birlikte Kabe önünde, Müslümanlara meydan okuyan müşrik otoritenin en güçlü ismi Ebucehil'i, bir muştayla yere serer ve alayına meydan okur. Öyle ilan eder Müslümanlığını. Müslümanların ilk kahramanıdır o. Ayrıca ben, tahkiye geleneğimizde müşterek bir bilinç olduğunu düşünüyorum; örneğin Hamzaname ile konu bakımından, ondan üçyüzyılı aşkın bir zaman sonrasına tekabül eden Battalname'yi doğuran aynı bilinçtir. Biliyoruz ki İslam geldiğinde yeryüzü iki kutupludur ve bir kutbunu Rumlar, diğerini Acemler oluşturur. Acemler ateşperest, Rumlar ise ehl-i kitap. Aralarında sık sık savaşıyorlar ve bu durum Hicaz'lıları ilgilendiriyor. Hicaz'lı müşrikler ateşperestleri tutarlarken, sayıları az da olsa Hanif olanlar ehl-i kitaba taraf oluyorlar. Öyle ki aralarında iddialaştıkları bile oluyor. Rum suresinde ehl-i kitap yanlılarına bu konuda müjdeler vardır. Hamzaname Hanif bir yaklaşımla kurgulanmıştır; mü'minler Allah'ın birliğine inananlar, kafirlerse ateşperestlerdir. Sözünü ettiğim müşterek bilinç, Acem diyarını ve ateşperestliği merkeze alarak zulmün karşısına Hazreti Hamza'dan mülhem bir kahraman çıkartırken, üçyüz küsur yıl sonra Rum diyarını ve gayri İslami inanışı merkeze alarak, zulmün karşısına evlad-ı Resulden mülhem bir kahraman çıkartmıştır. Yazılış aşamasında yakın dostlarımdan bu konuda uyarılar aldığım olmadı değil. Uyarılarını önemsememe rağmen sözkonusu terkip ve kelimelerden bir türlü vazgeçemedim. Bu durum tercih meselesinden öte, benim günlük hayatta da yakın bir dil kullanmamla ilgili olabilir, yani bu dile yatkın olduğumu söyleyebilirim. Ayrıca nerden baksanız yüzyıllar öncesinden kalma bir hikaye var ortada, o zaten baştan ayağa Osmanlıca. Özel isimler, yer isimleri.. çoğunu zaten olduğu gibi almak zorundaydım. Ayrıca Osmanlıca'nın ahengi, şiiriyeti, anlam zenginliği su götürmez bir gerçek. Konu da müsait olunca... Öncelikle belirteyim ki ben Hamzaname'yi şifahi olarak hiç dinlemedim. Çok masal, kıssa, menkıbe dinledim. Fakat onun ve diğer hikayelerimizin anlatılageldiği sohbet demlerine ermedim. Haftalarca, aylarca süren bir hikayeyi anlatıcısının ağzından, hem de ortamında, hiç dinlemedim. Sahipkıran daha dün yazıldı, Hamzaname'nin ise kaç yüzyıl önce ve ilk ne zaman anlatıldığını kim bilebilir? Ve kaç türlü anlatıldığını?.. Ayrıca kişisel hassasiyetlerim de yeniden yazmak üzere beni harekete geçirdi; ki bu konuda özellikle birkaç saik sıralayabilirim. Birincisi, hikayeyi tekrarlardan arındırmak istedim. İkincisi, anlatıcının işret ve kadınlarla muaşeret konusundaki hassasiyetini yeterli bulmadığımı söyleyebilirim. Üçüncüsü ki bu bence çok önemli, hikaye muhayyel de olsa kahramanların bir kısmı tarihte yerini almış gerçek isimlerden seçilmiş. Bu yüzden o isimlerin çoğunu gizledim. Hızır aleyhisselam'a Tenhasüvar Yiğit, Hazreti Hamza'ya Sahipkıran dedim mesela. Şöyle düşündüm bir an: Zaman dürülüp mahşerde toplandığımızda onlardan biri, yapmadığım ve söylemediğim şeyleri bana nasıl isnat ettin, derse cevabım ne olur? Bu sebepten mümkün olduğunca özel isimleri gizleme, değiştirme ve hatta olayları onlardan arındırarak anlatma ihtiyacı hissettim. Çünkü o benim hikayem, yani bizim hikayemiz ordan başlıyor; yaratılış öncesinden... Ordan başlamayı uygun buldum. Gelenek diyelim. Bizim 'pendname' geleneğimiz var, 'eyyühelveled' geleneğimiz var malum. Eyyühelveled, yani 'ey oğul'... İslam'ın büyük alimi İmam-ı Gazali'nin Eyyühelveledi meşhurdur örneğin. Bir babanın oğluna nasihatlerini sıralarken her sözünün başında 'ey oğlum' demesi gibi; bir alim de ilmi nasihatlerini bir baba şefkatiyle mü'minlere sıralar ve ey oğul, bil ve agah ol! der, her sözünün başında. Ne kadar müşfik ve içten bir üslup değil mi? Doğrusu romanı bu mükaleme üzerinden kurmam biraz da kendiliğinden oldu. Çünkü ortada böyle bir geleneğimiz var ve ben ondan beslenmişim. Ne kadar beslenmişim, ayrı konu; ama, durum bu. Leyla ile Mecnun bir aşk hikayesidir. Kur'an-ı Kerim'de kıssaların en güzeli olarak takdim edilen Yusuf ile Züleyha hikayesini bir yana koyarsak, türünün baş hikayesi sayılır. Sahipkıran'sa haza kahramanlık hikayesi... Orjinali Hamzaname'dir ve o da kendi türünün baş hikayesi sayılır. Kültürümüzde öylesine köklü bir yere sahiptir ki, hala güreş meydanlarımız Pirimiz Hazreti Hamza!.. nidalarıyla açılır, bu bir. İkincisi, Leyla ile Kays aynı kültürün çocuğu, hatta aynı hocanın talebeleri. Mihri Nigar ile Shahipkıran ise apayrı diyarların ve dünyaların insanlarıdır. Kabilesi Leyla'yı uzaklaştırmak için başka bir yere göçünce, Kays da ordan ayrılır; ama Leyla'nın ardına düşmez. Yitirdiğinin değil, aradığının peşindedir çünkü... Hem önce şunu kabul edelim ki, sözünü ettiğimiz yaşanmış bir olayın hikayesi değil, muhayyeldir; bir görüşün, bir inanışın kurgulanmış hikayesidir. Kays'ın aradığı güzelliktir; ama, sıradan bir güzellik değil; mutlak güzellik, yani Allah'ın güzelliğidir. Cümle yaratılmışların güzellikleri, Allah'ın güzelliğine nispetle nispidirler. Fakat nispi olmalarına rağmen de özeldirler. Sanıldığının aksine, yaratılmışların güzelliklerinin özellikleri, taşıyanlar için değil, arayanlar içindir. Nitekim Leyla, karaca kuruca, öylesine bir kızdır, taşıdığı güzelliğin farkında bile değildir. İşin garibi başkaları da farkında değildir. Farkında olan sadece Kays'dır. Öyle ki kendisine Leyla'nın pek de güzel olmadığı, hatta karaca kuruca bir şey olduğu söylendiğinde siz bir de benim gözlerimle baksanıza der. O ona özeldir çünkü, onun için bulunmaz bir iz, bir işarettir. Leyla onun mecnunluk sahrasına açılan biricik kapısıdır. Ondan geçer, Mecnun olur ve aradığını bulur. Son olarak, evet, Leyla ile Mecnun'da sırr-ı ilahiye eren Kays'tır. Sahipkıran'da ise Mihri Nigar'dır o sırda nihan olan. Mecnun'un kalbinde, en içli ünleyişlerle çağrıla çağrıla ince bir çağrıya dönüşen Leyla, bir gün bir gölge gibi sessiz çıkageldiğinde, iltifata mazhar olamaz. Çünkü o değildir aranan ve ünlenen. - Geldin mi? - Ancak gelebildim. - Tam da giderken. - Nereye Mihri'm? - Gideceğimiz yere, deyip kapıyı açık bırakarak dışarı süzülür. Bu Sahipkıran'ın Mihri Nigar'ı son görüşü ve Mihri Nigar'ın dünyada son görülüşüdür. Seçmekten ziyade hazır bulduğumu söyleyeyim. Hikayenin aslı bu iki zıtlık üzerine kurulmuş zaten. Dünya hayatı da bu iki zıtlık üzerinde akıp gitmiyor mu? Bu zıtlık Kabil'in Habil'i öldürmesiyle başlamış ve insanlığın serüveniyle sürmüş; sevap-günah, iyi-kötü, mazlum-zalim, güzel-çirkin.. bize kadar gelmiş. Düsturumuz şu olmalı: Güzellerin haberleri de güzeldir, çirkinlerinse haberleri de çirkindir... Anlayış olarak hangilerinin yanında isek onları önceleriz ve onların haberlerinin muhabirleri oluruz. Yasin suresinde şehrin kenarından koşup gelen ve habercileri doğrulayan adam ne güzeldir; onun heyecanı, telaşı, kaygısı ne güzel... Ve sonu ne güzel... Cennette gördüğü izzet ve ikrama karşılık ah halkım bunu bileydi deyişi... Dünyadaki heyecanı, telaşı, kaygısı bunun içindi işte... Özetle, ben insanlık tarihini iki zıtlık üzerinden anlatmayı seçmedim, o zaten vardı; ben sadece kendi yerimi seçerek anlattım onu. Tabii ki öyle. Herkesin bildiğini ayan-beyan ben de biliyorum ki; şair değilim. Şair olsaydım Sahipkıran'ı, hatta Esrarname'yi şiir olarak yazmaz mıydım. Hepsini rahmetle andığım Mevlana, Yunus, Fuzuli, Şeyh Galip.. daha doğrusu hepsini anamadığım şuaranın açtığı yol önümde hazır dururken... Ama o yol şairlerin yolu, şair olanların yolu. Belirttiğiniz gibi meramımı düz cümlelerle ifade etmekten acze düştüğümde başvurdum onlara daha çok. Esrarname'de de öyle yapmıştım. Kısmet olursa bundan sonraki çalışmalarımda da farklı olacağını sanmıyorum. Mevlana, kelimeler kaptan ibarettir der; kap, yani sınır. Kelimeler ve anlamlar sınırlıdır. Dahası insan sınırlıdır ve sınırlı olduğunun da bilincindedir. Üstüne üstlük yaşadığı ruh hallerini, coşkunluklarını aktarırken çoğu zaman doğru kelimeleri bile bulamayabilir. Ya da bulduğu kelimelerin kifayetsiz kaldığını görebilir. Benim, sizin tabirinizle söyleyeyim, şiirimsi ifadelere başvurmam daha çok, işbu yetersizlikleri aşmak, sınırlardan kurtulmak için kalkıştığım, bir anlamda çaresiz denemelerdir; ki hikayat geleneğimizde bunun da yeri vardır. Ben hitabın muhataba özel olduğuna inanırım ve herkes kendi hitabının muhatabıdır. Yani insan kendinin muhatabıdır. Aslolan, yükümlü olan, emaneti yüklenmiş olan insandır çünkü. Dağların taşların yüklenmekten kaçındığı emaneti yüklenmiştir ve türünün en bildik numunesi kendisidir. İnsan, kendi numunesine bakarak kendini kavrar ve böylece kendisinin de içinde yer aldığı alemi kavrar ki; bu onun, alemdeki konumunu ve yükümlülüğünü kavrayabileceği yegane yoldur. Hoşça bak zatına kim zübde-i alemsin sen demiyor mu Şeyh Galip. Ve tabii insan olmaklık değeri yükümlülüğünü müdrik olmasıyla doğru orantılı. İdrak gücü kendisindedir, onu yitirirse yükümlülüğünü de yitirmiş olur. Ama vurgulamaya çalıştığım gibi, bu hikaye herkesin kendisindeki karşılığı kadar makes bulur ancak. İlkokul üçten sonraki yazı Balıkesir'de geçirmiştim. Yıl bindokuzyüzaltmışdört, yaşım dokuz; dedemden Kur'an okumayı öğreniyorum. Benimle beraber iki amcaoğlum da var, bir de esnaftan birkaç kişi... Boşluklarda soluğu sokakta alıyoruz tabii; çocukluk işte... O zamanlar çocukların en yaygın eğlencesi misket ve Amerikan işi resimli romanlar... Misket, köyde bilez derdik. Her neyse, ben sevmezdim; ama diğer çocuklar misketten artan bütün boş zamanlarında resimli roman okurlardı. Tom Miks, Texas, Zagor, Red Kid, Ten Ten vs... Umurbey Camii'ne yakın münhal bir arsada yere özenle serilir ve orda alınıp satılırdı söz konusu kitaplar. Bir gün farklı bir kitap görüp almıştım ben de; bu benim ordan aldığım tek kitaptır: Tahir ile Zühre. Saklı saklı okumuştum onu. Sonra Orhanlar çeşmesinin sırasında küçük bir dükkanın tezgahındaki elif cüzleri arasından Ferhat ile Şirin'i almıştım. Mahallede akranlarım resimli roman okurlarken ben, özellikle Ferhat ile Şirin'i okumuştum defalarca. Tabii saklı saklı. Bindokuzyüzseksenaltı yılının ramazan bayramında rahmetli büyük amcamı ziyarete gittiğimde dedemden yadigar kitapların önemli bir kısmını bana vermişti. Hamzaname de aralarındaydı; samani yapraklarında elyazısının su gibi aktığı kahverengi ciltli, görkemli bir defter... Tıpkı çocukluktan ilk gençliğe evrilirken, Tahir ile Zühre'yi, Ferhat ile Şirin'i okurkenki halet-i ruhiye ile okumuştum onu. Dahası dinlemiştim. Kendi hissiyatımı da anlattıklarına katarak dinlemiştim. Üstad odur. Çocuksa kendimim ya da okuyucudur. Bu arada 'Kırk Hadis Kırk Çizgi' isimli bir albüm daha oldu. Birdirbir dergisi yayınları arasında çıktı, fakat daha çok dergi okuyucuları ve aboneler arasında tüketildi. İnşallah önümüzdeki günlerde yeni baskısı yapılacak. Dosyası yayınevine teslim edilmiş yeni bir albüm var, adı Ahzan, kısmetse önümüzdeki günlerde Gece Yürüyüşünün ikinci baskısıyla beraber yayımlanacak. Ön çalışması yapılmış, Battalname'den mülhem uzun soluklu bir roman çalışması da var, şu anda elimde; ne kadar zaman alır bilemiyorum. Karesi İlkokulu'nu (1973), Atatürk Ortaokulu'nu (1976), Muharrem Hasbi Lisesi'ni (1979), Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi'ni bitirdi (1983). Balıkesir'de aile şirketinde çalıştı. Halen İstanbul'da bir kamu kuruluşunda çalışıyor; e-edebiyat dergisi www. edebistan. com'un yayın yönetmenliğini ve Muhayyel Dergisinin yayın danışmanlığını yürütüyor. Edebiyat hayatına, 1982'de Güldeste Dergisinde yayımlanan "Beyaz Gömlek" adlı öyküsüyle başladı. Bir grup arkadaşıyla birlikte Kayıtlar, Hece ve Hece Öykü'nün çıkışında yer aldı. Portakal Bahçeleri ve Pencere adlı öykü kitapları Arnavutça'ya; bazı öyküleri de Farsça, Korece ve Azerice'ye çevrildi. İlk öykü kitabı Gidenler Gidenler adıyla Yedi İklim Yayınları tarafından basıldı. "Esenlik Zamanları"yla Türkiye Yazarlar Birliği 1999 Hikaye Ödülü'nü kazandı. 2012'de çıkan kitaplar içinden yapılan değerlendirmede "Mürekkep" adlı öykü kitabı; Edebiyat Sanat ve Kültür Araştırmaları Derneği ve Ömer Seyfettin Hikaye ödülünü aldı. 2016 yılında Dede Korkut Edebiyat Ödülüne layık görüldü. Şu sıralar Şakar'ın bütün eserleri İz Yayıncılık tarafından basılmaktadır.


Hasan Aycın, İz Yayınlarından çıkan yeni romanı; Bin Hüseyin, Nam-ı Diğer Battalname ile okurlarıyla yeniden buluştu. Hasan Aycın'la Sahipkıran, Nam-ı Diğer Hamzaname'nin devamı niteliğindeki romanı Bin Hüseyin özelinde konuştuk. İnşallah. Bilenlerin malumu olduğu üzere güzel bir geleneğimiz vardır bizim; Kur'anı hatmedince, yani son sure olan Nas'ı okuyunca peşinden ilk sure olan Fatiha okunur; böylece hatim tamamlanır tamamlanmaz yenisi başlamış olur. Yeni çalışmaya başladım, ama uzun bir zaman alacağa benziyor. Ama şimdiden üzerine konuşmak erken. Her medeniyet kendi kavramlarıyla kaimdir. Bizim medeniyetimiz özellikle öyledir. Öyle olduğu hususunda da ısrar etmeliyiz. Merhum Ramazan, Allah onu rahmetiyle yargılasın, eserlerini ve hatırasını bereketlendirsin, Öyle ediplerimiz var ki koca koca kitaplar yazıyorlar, ama imkanla mümkünün aynı kökten geldiğini bilmiyorlar derdi. Allahtan, biri çıksa, şöyle kallavi bir kavram kılavuzu hazırlasa da dilin edebinden sorumlu olması gereken edip üdeba özellikle okusa. Bülbülceyi bilmezsen bülbülün güle ne söylediğini nasıl bileceksin? der Mevlana, aşağı yukarı böyle söyler. Kavramlarımıza yabancı olursak özümüzü nasıl kavrayabiliriz? Çeyrek yüzyıl kadar oldu mu bilmiyorum, TRT'de Himen diye bir çizgi film yayınlanıyordu. Gölgelerin gücü adına! diyerek başlıyordu işe her defasında kahraman. Sanıyorum bir neslin kulaklarında o nida hala çınlıyordur. Oysa biz Rahman ve rahim olan Allah'ın adına! diyerek başlarız her işe. İlkokul yıllarından bir okuma parçası hatırlıyorum: Çöplükte eşinen bir horoz bir gün bir inci bulup sevinçle sarrafa koşar, Şu boncuğu al da bana bir darı ver der. Sarraflığı öğrenmeyen. Bu cevheri boncuk sanır. Varır verir yok nesneye. Bilmez neye sattığını. demiş Yunus Emre. Hakikat incisini bulmak için sözünü ettiğim ahir zaman çöplüğünü aktarmak zorundayız ister istemez. Şimdi yeryüzünde yaşayanlar olarak bizim gerçeğimiz bu. Kavramlarımızdan bihaber olursak çöplük horozundan ne farkımız kalır. Kendimi bilmeğe başladığım zamanlardan hatırladıklarımdan biri de rahmetli babamın verdiği derslerdir. Ders dediğim, akşama cevaplarını isteyeceği sorulardı: Rabbin kim? Dinin ne? Kimin zürriyetisin? Kimin milletisin? Kimin ümmetisin?.. Rahmetli annem günlük işlerini yaparken cevapları belletirdi bize. Akşam olduğunda önce dersimizi verir, sonra sofraya otururduk. Her gün yenileri eklenirdi bu sorulara. Gün geldi, babamın yerini okullar, kitaplar, derken hayatın hercümerci içindeki her şey aldı; yani benim için değişen bir şey olmadı, sorulara sorular eklenmeye devam etti. La tentehi bir hikaye bu anlayacağınız, bitmeyecek gibi. Onlar benim kendimi içinde bulduğum daha önceden anlatılmış hikayeler. Şifahi kültürümüzün olmazsa olmazları! Olduğu gibi aktarmadım, yeniden anlattım. Bir yanıyla hikaye anlatmak olarak görünen şey, sorulara doğru cevaplar bulma ve o cevaplarla teskin olma çabasından başka bir şey değil aslında. Anlamanın, hatta anladığını anlamanın yolunun anlatmak olduğunu düşünüyorum. Hayatın içindeyim. Tevarüs ettiklerimle, bildiklerimle, yaptıklarımla, yapamadıklarımla ta zamanın bidayetinden nihayetine varan bir hayatın içindeyim. Elbette kendi zamanımdayım ama geçmişin haberleri ve geleceğin beklentilerinin içindeyim. Neden mi buradayım? Bu cevabını yeniden yeniden bulduğum, buldukça yine aradığım bir soru. Galiba hikaye söyleyelim derken hikaye olup gidiyoruz. Öncelediğim bir şey olmadığını belirterek başlayayım. Sahipkıran, Hamzaname'den kalkarak yapılmış bir çalışmadır ki İslami destan geleneğinin ilk örneği kabul edilmiş. Bin Hüseyin, Battalname temel alınarak yapılmış bir çalışma. O da İslami destan geleneğinin ikinci örneği kabul edilmiş. İkisi de evvelen bu yanlarıyla önemli. İlkinde yeryüzünde İslamdan öncesi söz konusu, diğerindeyse İslam geldikten sonrası. Battalname aynı zamanda bizim bugün yaşadığımız yerlerin İslamlaşmasının destanı kabul edilebilir. İkisi de yüzyıllar içinde oluşmuş destanlar. Oluştukları dönemlerin dilini, ifade kalıplarını taşıyorlar haliyle. Bir tek anlatıcı olmadığı için her anlatanla yeniden üretilmişler bir bakıma, söylene söylene söylenceye dönüşmüşler. Bu ve benzeri durumlarından dolayı günümüze aynen aktarmayı uygun bulmadım. Ama onlardan önce Esrarname oldu, ondan da önce Alpembecik Gülpembecik'teki masallar. Masallar içinde de özellikle ilk masal Billur Sürahi. Billur Sürahi, bir sınav olarak dünya hayatının masalıdır. Esrarname, bir anlamda hayatın bir sınav oluş sırrının irdelenmesidir. Sahipkıran, yaratılış öncesinden kendi yaşadığım çağa kadar geçen zamanın İslam öncesine tekabül eden dönemi anlama denemesidir. O aslında Nuşirevan'ın babası Keykubad'ın saltanatının sonlarına doğru başlar ve İslam'ın zuhurunun kimi alametleri belirirken son bulur. Bin Hüseyin'de anlatılanlar ise İslamın zuhurundan üç asır kadar sonra geçer. Sahipkıran'da muhtasar bir giriş olsun istedim; yaratılıştan alıp sözü Keykubad'a kadar getirdim. Bin Hüseyin'de ise günümüz İstanbul'undan kalkıp, bir bakıma Sahipkıran'ın bittiği zamana varıp Bedir Gazvesinin sonuçlarının ortaya çıkışına kadar geçen dönemi yine muhtasar bir biçimde ele alıp sözü Bin Hüseyin'in zuhur ettiği günlere getirdim. Bu tarzı yadırgayanların yanında olumlu, hatta çok olumlu karşılayanlar da oldu. Her aklı başında Müslümanın en çok isteyebileceği şeylerden biri de Peygamber Efendimizin ve ilk Müslümanların yaşayış ve davranışlarını anlayabilmek, anladığını yaşayabilmek ve yaşadıklarını dilinin döndüğünce anlatabilmek olmalı diye düşünüyorum. Kendi adıma, şu cerbezeli hikaye derbentlerinde taban tepip iz sürüşüm inşallah insanlığın en arı duru, en billur hikayesi olan, Hazreti Peygamber'in ve onun güzide ashabının bendeki karşılıklarını terennüm babında bir çalışma yapmak nasip olur. Ama nasipsiz olmaz. Şunu da söyleyeyim; Bin Hüseyin'i okuyanlar içinde böyle istekte bulunan başkaları da oldu. Detaya kaçmadan meramımı ifade edebilecek miyim bilmiyorum. Fantastik netameli konu. Gerçek gerçektir; üstü altı, yanı yanıbaşı olur mu diye bir düşünelim istiyorum. Uzman değilim, incelemiş, araştırmış da değilim. Ama harikulade kavramını daha yerinde buluyorum. Bizim gerçek olmayanla, absürtle ne işimiz olsun ki? Masallarımız bile bir varmış bir -başkası- yokmuş diye başlar. Allah'tan maada kendisinden başkası olmayan kim var? Gördüklerimiz olağan, göremediklerimiz olağandışı, olağanüstü mü? Gördüğümüzü kabul, görmediğimizi ret mi edeceğiz? Gerçeğin bir görünen yanı, bir de görünmeyen yanı; yani gayb var. Olmayan, inanılmayan, uydurulmuş, işe geldiği gibi kabul edilen bir şey değil ki gayb! Bizim şiarımız gaybe inanmaktır. Ama nasıl inanmak? Çok açıklayıcı olduğunu düşündüğüm bir örnek var. Müşrikler Arkadaşın Muhammed arşa çıkmış öyle mi! diyorlar alay ederek Hazreti Ebubekir'e. Hazreti Ebubekir Neler de uyduruyorsunuz! diye çıkışıyor ilkin. Bakın bu önemli; mırın kırın etmiyor, ya da onlarla birlik olup alay etmiyor. Kendisi öyle söylüyor dediklerinde cevabı O söylüyorsa doğrudur! oluyor. Ne, bir de inanıyorsun öyle mi? dediklerindeyse Ben O'nun gece gündüz gaybten verdiği bütün haberlere inanıyorum! diye karşılık veriyor. Böylece sıddık -onaylayan- ünvanını alıyor. Gerçek görünen görünmeyen, bilinen bilinmeyen yanıyla gerçektir. Görünmeyen yanı bize bildiren kim? Şüphesiz Allah! Başka kim olabilir ki. İletense Peygamberdir. Ebubekir, önce kabul etmediği haberi Peygamberin verdiğini öğrenince hık mık etmeksizin onaylayarak bize örnek oluyor. Görünen varlıklar olduğu gibi, görünmeyen varlıklar da vardır. Başta her şeyi yoktan var eden Mutlak Varlık Allah olmak üzere melek, cin, şeytan, hatta her birimizi canlı tutan ruhlarımız ilaahir... Ve tabii cennet, cehennem, göremediğimiz nice alemler... Hazreti Peygamberin insanlığa ışık olacak bir duası vardır: Allah'ım eşyanın -şeylerin ve varlıkların- hakikatini bana apaçık göster! Bu duanın serin sayebanında ve kudretimiz nispetinde kapı aralamalıyız gerçeğin görünmeyen yanına. Tabii ki Hazreti Ebubekir'in sünnetine uyarak. Bir kere Mevlana merhum, o sözü Mesnevi'de söylüyor. Ve adeta şöyle söylüyor: Ey kulak tutup sözümü dinleyen insan, hepsi saman mesabesinde olan masallar anlatıyorum sana! Ne yapayım söz manaya dar geliyor! Ama harman samansız olmaz. Sen sen ol harmanı savur; daneyi al, samanı yele ver! Üstad'ın kim olduğu sorunuza gelince... O, asıl hikayenin metnidir, Sahipkıran'da da asıl hikayenin metniydi; dinleyen de bendim. Bu gün artık destan anlatıcıları olmadığı için birilerinden dinleme şansım olmadı. Klasik metleri bir anlatıcı gibi düşündüm. İstediğimce düşündüm. Metinlere bağlı kalmadan kendi kendime anlatıp dinledim. Çizgi olsun, roman olsun bizim medeniyetimizin ürünleri değillerdir. Kabul edelim ki bu gün biz de kendi medeniyetimizin ürünleri değiliz. Medeniyetimizin egemen olmadığı zamanlarda dünyaya geldik. Yapacağımız doğru şey bulunduğumuz yerden kalkarak medeniyetimizin izini sürmek olmalı -bulunmadığımız yerden iz sümeğe kalkmak abesle iştigaldir-. Bu iz sürüş ancak bu günün kaim değerleriyle yüzleşerek ve onları geçerek olabilir. Bunu yapabiliriz ve yapmalıyız, çünkü kalbimizde ezeli ve kıyamete kadar payidar olacak ebedi bir neşe, bezm-i elestin neşesi vardır. Ama aslolan yanlış yapmamaktır. Sanat yoluyla şirkin ve inkarın değirmenine su taşımamalıyız. Peygamber paygamber taşınan ve Muhammed aleyhisselamca kıyamete dek ebedileştirilen vahiy medeniyetinin bilincine erersek inşallah iş kolaylaşacaktır. Medeniyetimizin yeniden tasavvurunda Müslüman sanatçılara sanatın her alanında iş düşmektedir vesselam.