Şehadet yaralı yanık bir türkü gibi akıp gitti bu topraklarda. Darbe demek eksik sanırım. Bu tam anlamıyla kutsallara, masum insanlığa yapılmış haince bir kalkışma idi. Toplum olarak büyük bir travma yaşasak da reflekslerimiz tıpkı şairin dediği gibi, Sen şehit oğlusun, unutma yazıktır atanı... Sözleriyle köklerimizden aldığımız o güçlü ve kavi imanın sağladığı eşsiz direnişle doğruldu millet. Şehitler kendi hikayelerini en güzel şekilde şehadetle yazıp bu topraklarda Rablerine kavuştular. Geride kalanlara arkalarından dua niyetine yazmak düştü. Yazmak da zordur ama daha zoru ve cesaret isteyeni yaşamaktır. Onlar yanık bir türkü gibi bu topraklara, bulvarlara, caddelere, köprübaşlarına unutulmaz hikayelerini yazıp gittiler, hepsine rahmet olsun. Yaşanan acı günler, travmatik durum günlerce ekranlarda konuşuldu. Medya dili, aktüalitesi ile yaşananları güncel haberlerin sıcaklığında her daim aktardılar televizyon ekranlarından. Ama şu bir gerçek ki; aktüel anlamda konuşulanlar hiçbir zaman iz bırakmazlar. Onlar anlık olaylar gibi kişilerin muhayyilelerinde sadece o dönem ve o anlarda algılar oluşturup bir su gibi akıp giderler. Abdullah Harmancı' nın sorduğu mezkur soruya verdiğim cevap bu yazının da başat konusunu oluşturuyor gibi. Cevabı olduğu gibi bu yazıya aktarıyorum: Zaman bir kum saatından gibi akıyor göç develeriyle. Henüz sıcak yataklarını, kovalamaca oynadıkları, kendilerine ait birkaç sevimli eşyayı ve arkadaşlarını niçin terkettiklerini bilmeyecek kadar küçük çocuklar bile, develerin yorulmaz adımlarıyla çalkalandıkça besleniyorlar o hüznün ve öcün yemişleriyle diyerek 'Bir Afganistan Güzellemesi' yazısına anlamlı bir giriş yapar usta şair Cahit Zarifoğlu. O yaşadığı yıllarda yüreğine, o eşsiz dizelerine ilmek ilmek dokudu Afganistan Cihadını. Kendi çağının ve yaşadığı dönemin çetelesini tutar gibi o acımasız savaşı, Afgan çocuklarının perişanlığını yazdı. Zaman bir kum saatından gibi akıyor göç develeriyle. Henüz sıcak yataklarını, kovalamaca oynadıkları, kendilerine ait birkaç sevimli eşyayı ve arkadaşlarını niçin terkettiklerini bilmeyecek kadar küçük çocuklar bile, develerin yorulmaz adımlarıyla çalkalandıkça besleniyorlar o hüznün ve öcün yemişleriyle diyerek 'Bir Afganistan Güzellemesi' yazısına anlamlı bir giriş yapar usta şair Cahit Zarifoğlu. O yaşadığı yıllarda yüreğine, o eşsiz dizelerine ilmek ilmek dokudu Afganistan Cihadını. Kendi çağının ve yaşadığı dönemin çetelesini tutar gibi o acımasız savaşı, Afgan çocuklarının perişanlığını yazdı. Bizim zamanımıza düşen hüznün ve öcün yemişleriyle beslenen kuşaklar, coğrafyalar var. Bunları da sonraki kuşaklar okuduklarında muhayyilelerinde çok manidar karşılıklar bulacağını düşünüyorum. 15 Temmuz direnişi gerçekleşmemişti bu sorular geldiğinde. Nitekim çok uzak sandığımız acılar bizim coğrafyamızda, kutlu Anadolu topraklarında her an yaşanabilirmiş bunu gördük ve yakinen yaşadık. Hayatın acılar yüklü damarlarından süzülüp gelmiş edebiyat her seferinde okuru şahitliğe taşıyacaktır. Duaya, selamete, hakikat duraklarına, muhkem duruşlara taşıyacaktır. Bu olaylar ne yazık her zaman sıcaklığını koruyacaktır. Çünkü Habil ve Kabil dünya kurulduğundan bu yana kendi temsilcileriyle yaşıyor. Hak ve batıl cephesi hep var olacak ve bunun öyküsü, hikayesi, şiiri, destanı her kuşağa ulaşacak tüm sıcaklığı ve samimiyeti ile... diyerek bu soruyu cevaplandırmıştım. Edebiyat Dergileri kalkışmadan sonra büyük bir cesaret ve soğukkanlılıkla özel sayılar çıkarttılar. Yaşanın acıların üzerinden zaman geçememiş ve tüm yakıcılığı ile insanımızın şaşkınlığı ve travması devam ederken, Edebiyat dergileri üzerlerine düşeni fazlasıyla yaparak, büyük bir cesaretle kalkışmayı kapaklarına, yazılan şiirlere, öykülere ve dahi yazılara taşıdılar. Hastanelerde ve evlerde gaziler tedavi görüyor, hala sıcak topraklara belenmiş genç ve yaşlı tüm şehitlere ağıtlar yakılarak acılar her daim yürekleri kavuruyordu. Ama yaşanan acının tazeliği ne kadar acıtsa da yürekleri o acıları satırlara hemen sıcağıyla aktarmak anı kalemin şahitliğine taşımak gerekir. Zamana bırakılmayacak, anında yaşanmış acıların soğukluğu yürekleri terketmeden, kalemi de bu acıların yangınına taşımak gerekir ve beklenmez... Edebiyatın kamusal ve soğuk barikatlarını aşarak, acılara belenmiş kalemi akan kana taşımak gerekir. Şehadetin o kutlu zamanlarındaki şahitliğini, duayı, an an bütün sıcaklığıyla yazmak gerekir. Kurutuluş Savaşında, Çanakkale'de Mehmet Akif Ersoy da aynısını yapmıştır. Ve onun şiirleri sanki bu gün yazılmış gibi yüreklerin derinliklerinde, samimi, içten karşılığını her daim buluyor. O coşkulu sesleniş, o derin nida, o yürekten haykırış ve teslimiyet şiirlerin satırlarından hala yüreklerimize akmaktadır. Edebiyat dergilerinin tümünde istisnasız darbe sayısı yapıldı. Yalnız sol cenahtan bu konuya dair kayda değer bir çalışma göze çarpmadı. Şehitlerin kanı, yaşanan travma, milletin direnişi ne yazık onların muhayyilelerini işgal etmekten, inandırıcılıktan hep uzak oldu. Dergilere Baktığımızda; Mahalle Mektebi bu konuda büyük çaba gösterdi. Darbe sayısında, oldukça kayda değer çalışmalarla büyük bir bölüm ayrıldı. Emine Acar; Silinemeyen Darbeler başlığıyla bir öykü kaleme aldı. Çocuk bakış açısıyla başlayan öykü: Bir kız çocuğunun babasını en büyük, en güçlü gördüğü yaşlardaydım. Sen bu masalı karakolda anlat, derken babamı silahlarıyla itip düşürdüler. Gözümde iki damla yaş donup kalmış, darbeyi, sokağa çıkma yasağını hafızamdan silecek özel bir silgi aramıştım diyerek acının iklimlerini çocuk muhayyiledeki karşılığıyla gözler önüne sererek, 28 Şubat'a ve günümüzde yaşanan 15 Temmuz Darbesi'ne değindiğini gördük. Dergide Ömer Halisdemir' in şehadetini anlatan; Nefes Al Ölmeyeceksin adıyla benim de bir öyküm yer aldı. Hece Dergisi 238 sayısında 15 Temmuz Dramatik Dönüşüm başlığıyla darbe ile ilgili bir dosya hazırladı. Bu dosya da öykü yer almadı ama öykü tadında önemli yazılar değerlendirmeler yer aldı. Mustafa Kirenci' nin, 'Çağrılanlar Ya Da Çağrıyı Alanlar', Hasibe Çerko'nun ; 'Üslup Her Şeyi Değiştirir', adlı önemli yazıları ve pek çok çalışma yer aldı. İtibar Dergisi, arka arkaya iki sayıda Darbe' ye yer verdi. Dergide pek çok şairin şiiri yer alıyor. Yıldız Ramazanoğlu; 'Şehidin Taze Toprağına Doğru' diye hikaye tadında duyarlı bir yazı kaleme aldığını gördük. Aykut Ertuğrul'un Ömer Halis Demir'le ilgili anı-hatıra şeklinde bir yazısı ve Berat Demirci'nin Satrançname-i Sağir adlı çalışması yer alıyor. İtibar dergisinde Selma Aksoy Türközün de İki Mevsim Arasında adlı öyküsü Ekim sayısı İtibar Dergisinde yer aldı. Temmuz Dergisi ilk sayısında, İnandık: Gün Muhakkak Ağaracaktır diyerek Temmuz Direnişi dosya konusu yaptı. Ve dergi ismini de Temmuz olarak belirlediler. Güray Süngü' nün, Şehadet Parmağı diye kısa bir öyküsü yer aldı dergide. İsmail Isparta'nın, Her Şey Tiyatroydu adlı öyküsü de dergi de yer aldı ayrıca. Temmuz Dergisi'nde yine Ayşegül Genç'in Doksan Artı Bir Evler öyküsü yayınlandı. Bir Nokta Dergisi de; Halk: Kıta Dur! Dedi ve kapağa taşıdı Temmuz Direnişi' ni. Mürsel Sönmez'in ve pekçok değerli kalemin çalışmalarınını yer aldığı dergide Sevil Tepe'nin de Erol Olçok hakkında yine hikayeye yaslı bir anlatısıyla yer aldı. Türk Edebiyatı Dergisi'nde Özcan Ünlü' nün dostu Şehit Mustafa Canbaz'ı anlattığı Mustafa adlı anlatı-hikaye şeklinde çalışması yer alırken aynı özel sayıda; Mehtap Altan' nın Dip Direniş ve Erhan Genç'in, Yoklama adlı öyküsü yer almakta. Yedi İklim Dergisi'nde Osman Koca'nın Ayateyn öyküsü, Ali Haydar Haksal'ın geçmişten günümüze doğru uzanan darbeleri anlatı şeklinde kaleme aldığı Tarihin Karanlık Sokakları yine Osman Bayraktar'ın ve bir çok yazarın konuyla ilgili yazıları yer almakta. Ayasofya'nın 13. sayısında da yine pek çok darbeye dair anlatı yer almakta. Karabatak Dergisi Eylül Ekim sayısında Direniş Edebiyatı adıyla bir bölüm yayınladı. Pek çok çalışmanın yanında Emine Batar' ın Kayıtlı Saatler adlı öyküsü yer aldı. Ay Vakti Dergisinde Yunus Emre Tozal' ın, Tankların İçinden Geçen Çocuk ve Serdar Üstündağ'ın, Kalkışma Demiştik adlı çalışması yer almakta. Post Öykü darbe sayısı çıkarmakla birlikte son sayısındaki atölye çalışmasını 15 Temmuz Öykü Atölyesi olarak gerçekleştirdi. Dergide, Remzi Şimşek'in, Zor Zamanlarda Dışarı Çıkmak, Senem Gezeroğlu'nun Ebru'nun Gecesi, Gülhan Tuba Çelik'in; Yılan, M. Nezihi Pesen'in: Başka Bir Ömer, Enes Gündoğdu'nun, Taş adlı çalışmaları er aldı. Mostar Dergisi de yine kapağına darbeyi taşıdı; Tank Büken Demir Bilek diyerek. Pek çok kayda değer çalışmaya, söyleşiye yer verdi. Şiar, 'İstiklal Destanı diyerek kapak yaptı darbeyi. Selim Baki; Vatan Sağ Olsun, Oğuzhan Bükçüoğlu, Yıkın Putlar adlı çalışmalarıyla darbeyi konu ettiler. Elif Sönmez Işık'ın yine anlamlı bir çalışması Tasavvuf Gazetesi'nin Darbe Özel sayısında yer aldı. Recep Seyhan'ın, Kayıp Güneş adlı öyküsü, Metal Çubukların Dansı adlı son öykü kitabında yer aldı. Roman mayası taşıyan öykü tahkiyede ve gözlemleriyle güçlü mesajlar ve dil işçiliği ile dikkat çekerken, Seyhan'ı romanın kıyılarına doğru taşır gibi. Darbelerin yankıları her dönem sonu edebiyata mutlaka yansımıştır. 27 Mayıs Darbesi ve 12 Eylül Darbesi, sonrasında askıya alınan demokrasi, binlerce insanın kamplaşmalar sonucu hayatını yitirmesi, siyasi ideoloji gözetmeksizin yapılan işkenceler, evlere düşen yangın alevi gibi evlat hasreti sonrasında edebiyatta da roman ve öykülerde, sinemada istenildiği kadar olmasa da yer aldı. 15 Temmuz Darbe Girişimi daha doğrusu bir kalkışma olarak gördüğümüz ve ihanet çetelerinin yaşattığı bu travmatik acı durum günümüz edebi kamusunda da yer buldu. Gönül ister ki; toplumu acının ve ihanetin derin iklimlerine taşıyan bu hain darbenin edebi metinlerde daha sağlam ve muhkem bir duruşla yer almasıdır. Ve unutulmaması için her daim edebiyatın kalıcı ve yarınlara seslenen eserleriyle geleceğe mesajını güçlü ve ektin bir şekilde göndermesidir. 1971 Reşadiye Tokat doğumlu yazar Lise ve Üniversiteyi İstanbul'da bitirdi. Kısa süre muhabirlik ve öğretmenlik yaptı. Bağcılar ve Bahçelievler Kültür Mdlüklerinde görev aldı. Pamuk Şekeri Çocuk Dergisi'nin genel yayın yönetmenliğini yaptı. Edebistan Sitesi'nin söyleşi editörlüğünü bir süre sürdüren yazar İstanbul Yazarlar Birliği Yönetim Kurulu üyeliğinde bulundu.


Ben, on dört yaşındayım. İdare kelimesinin anlamını çok iyi bilip az ile yetinmekten mutlu olan bir kuşağın yetiştirdiği ' Bizim gibi yokluk görmesinler.' iyi niyetiyle her şey önüne sunulan ve hep daha fazlasıyla mutlu olacağını sanan yeni neslin bir ferdiyim. Ben, on dört yaşındayım. Okumayı yalnızca ders kitaplarını ezberlemekten sayan, kitap okumayı zaman kaybı olarak gören ama elindeki telefonla saatlerini harcarken en ufak bir vicdan azabı çekmeyen gençlerden sadece biriyim diye başlayıp korkularını sıralayarak yüreklere dokunan bir davet mektubu geldi bir gün. Bu mektup, tam kırk dört yazara kanat açıp uçtu 44 plakalı ilimizden. Yazarlar bu mektuba duyarsız kalmadı haliyle. Avuç içinizde küçük bir kartopu hayal edin. Sonra bu kartopunun yuvarlanarak nasıl büyüdüğünü... Tam da öyle bir proje oldu. Valilik destekli, Malatya Büyükşehir Belediyesi Kültür Hizmeti olarak bu proje daha anlamlı bir hal aldı. Yazılan mektuplar öğrenciler tarafından okunup uyandırdığı etkiye göre resme aktarıldı. Yazarlar öğrencilerle buluşmak üzere Malatya'da toplandı 14 Ocak 2019 tarihinde. Otuz sekiz farklı okulda kaybolan değerlerimiz temalı söyleşi yapılıp öğrencilerin resim sergisi açıldı. Öğrencilerin o heyecanı görülmeye değerdi. İşte değerler eğitimi budur dedirten anlar yaşandı. Böyle değerler eğitimini Türkiye'nin her iline yayılmasını istiyor gönül. Kitabı eline alan herkesin kitabı elinden bırakamayıp duygulandığını gözlemledim. Kendi çocukluklarını, halihazırdaki sorunlarımızı düşünerek duygulandıklarını hissettim. Bu duyguyu ilk başlatanın projenin koordinatörü de olan Nilüfer Aktaş Zontul olduğunu çok iyi biliyorum. O yüzden ona tek kişilik dev kadro demekten kendimi alamıyorum. Böyle büyük, zahmetli projelerde elini taşın altına koymak her yüreğin harcı değildir. Elinizi taşın altına sokasınız. Gençlik, geleceğimiz eğitsel, duyuşsal, sanatsal girişimler bekliyor. Sanat, her insanı güzelleştirir. Ülke olarak güzelleşmek dileğiyle.


Ayaklarımızın yere sağlam basması, ruhumuzun ve gönlümüzün İslam dışı etki, iz ve renklerden arındırılması, birey ve toplumun rehavet, israf, hissizlik ve ilgisizlikten kurtulması için son zamanlarda İslami çevrelerin çeşitli düzey ve düzlemlerde yaşadıklarının üzerinde durulması, bunların gözden geçirilmesi gerekmektedir. Kardeşlik, kültür, kişilik ve kimlik inşası, yakın çevre içinde dayanışma -ekonomik paylaşım-, sosyal eşitsizlik ve dengesizliği azaltmak, aile bağlarını güçlendirmek, ahlak. a- Yıllar önce birlikte yediğimiz, içtiğimiz arkadaşlarımızla ilişkiler. Eskiden beraber olduklarımızdan ne kadarıyla bugün beraberiz? Bunun sebepleri üzerinde durulmalı ki, bugün beraber olduklarımızla yarın ayrı ve gayrı düşmeyelim. b- Bugün birlikte olduğumuz arkadaşlarımızla ne kadar hem haliz? Örneğin öğrenciliklerinde her şeyini paylaşanlar, paylaşabilenler, birlikte ortak iş yapmaya kalktıklarında, birbirleriyle ticaret yaptıklarında dostluklar, kardeşlikler neden zedeleniyor. 2. Kültür: Herhangi bir çalışmanın bilgi ve kültür olmadan başarılı olmasının imkansızlığı ortadır. Bu gerçeği, modern hayatın getirdiği ve dayattığı yozlaşmayla birlikte düşündüğümüzde, konunun ehemmiyeti daha iyi anlaşılmaktadır. Herkesin malumat peşinde koştuğu bir zaman diliminde, marifete, irfana olan ihtiyaç elzem olmaktadır. Kendimiz ve çevremizi malumatfuruşluktan kurtarmalı, ilim irfan yoluna girmeliyiz. Bu bağlamda sakınılması gereken en önemli şey, kitle iletişim araçlarıdır. Çünkü bunlar, popüler ve yüzeysel olanı enjekte etmeye çalışmaktadır. Sosyal medyadan, internetten, görsel ve işitsel iletişim araçlarından, hatta gazeteden mümkün olduğunca uzak durulmalı, dergiye, kitaba, özellikle de sohbete yönelinmelidir. 3. Kişilik ve kimlik inşası: Bununla kastedilen, Müslüman camia içinde nasıl/hangi kimlik ve kişiliğe sahip olunduğudur/olunacağıdır. Bilgi, düşünce, anlayış ve tavır açısından bunun üzerinde özenle ve dikkatle durulmalıdır. Bunu, içinde bulunulan çevreyi, genel çevreden yalıtmak, dışlamak için değil, umum Müslümanlara bir katkı olarak görmek gerekmektedir. 4. Ekonomik dayanışma ve paylaşım: İnsanlar becerilerine ve kabiliyetlerine göre bir yerlere gelmektedirler. Dolayısıyla beraber olduğumuz insanlar da buna paralel olarak bir yere gelmektedir. Ekonomik durumu nisbeten iyi olanlar, iyi olmayanlara yardım etmeli, onlara destek çıkmalıdır. Yoksa hem kardeşlik duygusu zedelenmekte, hem de bireysel beraberlik aile düzeyine çıkamamaktadır. 5. Aileyi güçlendirmek: Ülkedeki bozulmanın en iyi gözlemlendiği yer, aile kurumudur. Toplumun her kesimi, kentlisi köylüsü, zengini fakiri, dindarı dindar olmayanı, herkes her aile olumsuzluklardan nasibini almaktadır. Aile bireyleri vakitlerinin önemli bir kısmını dışarıda, iş yerinde, okulda, vb. yerlerde geçirdiğinden dolayı, evde iletişim azalmakta, bu da olumsuz, acı sonuçlara yol açmaktadır. İslami çevrelerde de artık boşanmaların oranı oldukça yükselmiştir. Bunların sebepleri üzerinde sıkı bir şekilde durulmalı, yeni kurulan ailelerin neden ve niçin yürü/ye/mediği üzerinde derin derin düşünülmelidir. Aileyi en çok tehdit eden unsur, kitle iletişim araçlarıdır. Bunlar, insanları bireyselliğe itmekte, sosyal ilişkileri zayıflatmaktadır. İşin en kötüsü, insanlar birbirleriyle iletişimde bulunduklarını sanmaktadırlar. Dışarıya, sohbete, toplantıya vb. etkinliklere vakit ayrılırken eve ayrılan zaman gittikçe azalmakta, bu da aile içi iletişimsizliğe sebep olmaktadır. 6. Ahlak: Bazıları yukarıda zikredilen nedenlerden dolayı bugün maalesef Müslümanlar arasında ahlaki zafiyetin boyutları iyice artmıştır. Günümüzde İslam'ın görünür yüzüne, Müslümanların davranışlarına, ahlakına bakarak kendine çeki düzen verme gereği duyan insan sayısı azalmıştır. Anlaşılması imkansız şöyle bir durumla karşı karşıyayız: İslamcı ama ahlaksız. Ahlaksızlıktan sadece zinayı, hırsızlığı anlamamak gerekir. İşçisine iyi muamele etmeyen, iyi mal üretmeyen, satmayan, kısacası insan hak ve hukukunu dikkate almayan herkes ahlaksızdır. Yani hak ve hukuk ihlali yapmaktadır. Bunun en büyük sebebi, Müslümanların bir biçimde tasavvuftan uzaklaşmaları, tasavvufa uzak durmalarıdır.


Ahmet Hamdi Tanpınar'ın resim sanatına olan ilgisinin işaretlerini Ahmet Kutsi Tecer'e azdığı mektuplarda görebiliriz. Burada, gördüğü resimlerden ve resim sergilerinden detaylı bir şekilde bahsetmesi Avrupa izlenimlerinin merkezinde resim sanatı olduğunun bir kanıtıdır. Aşağıdaki mektup da onlardan bir tanesidir. Hala seninle baş başa oturup konuşacağız. Ne yaparsın? Yaş, Nuh'un güvercini olacak yaş değil. Hastalık yüzünden İstanbul'dan darmadağın çıktım. Nihayet, yolculuğun tabii dağınıklığı ve aç gözlülüğü, yerini yadırgaması var. Seyyah her yerde olabileceği için hiçbir yerde değil. O zaman da ayaküstü selamlar kalıyor. Üç aydır etrafla münasebetim bundan ibaret. Acayip bir su otelindeyim. Düştük diyelim. Kendi içime bir türlü inemediğim için dış alemde dolaşıyorum. Dün Aix müzesine gittim, güzel, ama çok güzel primitifler gördüm. Bir kaç Bizans üslubu küçük tablo. El kadar bir doğum tablosu güzel bir Filipo gibi. Daha yakınlardan Fontainbleau mektebinin bir Parnas sahnesi. Haddizatında mühim bir şey değil ama dans eden müzün çehresi fevkalade idi. Yapılan işin dikkati, bu dikkatle yüzün içeriye çekilişi ve maddesinin sırrını yoklamış tekrar görünmesi, hülusa anlatamayacağım bir yığın birbirine bağlı hususilik, I'Ame et la Danse... Yazık ki ne onun, ne de Gericault 'nun Oryantali'nin fotoğrafları var. Gericault'un son resmi imiş. Fakat merak edişimin asıl sebebi modelin kendisi. Ressamın cenaze merasiminde bir Türk, şark kıyafetiyle tabii belki de Rum, çünkü 1824 de Yunan İhtilali'nın arifesinde, Avrupa'da epeyce Rum vardı, cepkeninin yenindeki külü başına serperek cenazenin arkasından yürüyormuş. Kim olduğunu kimse bilmiyor yahut kimsede görmedim. Halbuki burada mavi sırmalı cepkeniyle, beyaz şalvarıyla, siyah sakalıyla iyice görünüyor. Müzenin asıl güzel harika eserlerinden biri de Mazzola'nın Sainte Anne, çocuk ve Meryem'i. Harikulade bir el senfonisi var. Fakat asıl mühimi, ressam Sainte Anne yerine kendi resmini yapmış. Belli ki çocuğu, karısı ve kendisi. Hatta Sainte Anne'nin başında bir çeşit kasket var. Kadın çocuğu ile ve aile saadetiyle o kadar dolu ki. Rönesans'ın öbür yüzünü bu kadar iyi gösteren eser görmedim diye bilirim. Katedral, Puget'ler ve çeşmeler... Yosunlu kayadan yapılmış bir çeşmeye bayıldım. Bundan iyi bir nehir veya su tanrısı olamaz. Belki de öyledir. Çünkü buluş kendiliğinden olacak şey değil. Arkasında behemehal bir masal lazım. Dün sabah Cezanne'ın atölyesine çıktım. Çok sert bir peyzajda Marsilya civarında rastlanan cinsten ve bir boğazın kenarında güzel bir bahçe içinde. Fakat modern binalar peyzaja musallat olmaya başlamış. Ceezanne'ın gizli hendesesinden, birkaç sene sonra, hiçbir şey kalmaz, sanırım. Fakat ilerileri var... Burada her taraf Cezanne. Görüyorsun, nelerle meşgulüm. Dedim ya, içime inemiyorum. İçim memnu'mıntıka oldu. Bunu Sete'de daha iyi hissettim. Valery'nin mezarına giden yolda, Akdeniz güneşinde birdenbire kendimde her şeyi yapmacık buldum. Niçin buradayım? Halbuki yol boyunca bir mektepli kadar heyecanlı idim. Belki de yokuş ikinci bir iş olarak beni adeta uyadırmıştı. Şurası var ki ben her zaman biraz böyleydim. Çalıştıkça kendini bulanlardan. Bu seyahatte ise yalnızlığın, muvakkat yaşamanın getirdiği ruh haliyle büsbütün arttı. Bakalım Paris'te n'olacak? Belki orada değişir. Çalışmaya başlayınca, demek istiyorum. Sen ne haldesin? İnşallah benim gibi böyle her rüzgarda bir parçan dağılmış değilsin. Hakikaten bu çok güç şey. Şüphesiz birçok şeyleri depoya atıyorum. Fakat neler? Bunu bilmiyorum. Bir şeye yarayacaklar mı? O da meçhul. Günler geçtikçe İstanbul'a, dostlara, oradaki benliğime hasretim artıyor. Dokuz ay daha var. Fakat bu dokuz ayda bitecek bir yığın şey de var. Ah, hepsinden kurtulup, hür adam olarak İstanbul'a dönsem ve yeniden işe başlasam. Antibes'de ve Sete 'de denize çok yakındım. Sesi otelin penceresine asılıyordu. Deniz güzel şey. Güzel ve bıktırıcı. Bir deniz şiirine başladım, fakat bitiremedim. Ben ayın dördünde falan veya beşinde Paris'teyim. Birkaç gün için eski otele ineceğim: Hotel de Versailles, 60 Bd Montparnesse, biliyorsun. Mektubunu, ailece sıhhat haberlerini orada bekliyorum. Yine kendimden şikayet etmeye başlayacağım. Gözlerinden öperim aziz Kutsiciğim. Fakültedekilere. Bilhassa Mazhar'a, Taki Beye ve Türkoloji'dekilere selam. Ahmet Hamdi Tanpınar (1901-1962) resim sanatının güzelliklerini eserlerine yansıtabilmiş nadir sanatkarlardan biridir. Ahmet Hamdi Tanpınar, resim sanatı ve ressamların eserleriyle estetik ve entelektüel düzeyde ilişki kurmayı başarmış olması yönüyle kendini ayıran yazar ve şairdir. Bu özellik eserlerinin anlam düzeyinin derinleşmesine hizmet etmiş ve benzerlerinden hemen ayırt edilebilecek özgünlüğü sağlamıştır. Baudelaire, resmi tatma konusunda Tanpınar'a ilk yol gösteren şairdir. Valery' de onun resim sanatı ile ilgilenmesinde etkili olmuştur. Fransız ve İtalyan ressamlar ile bazı modern ressamlardan etkilenmiş ve eserlerini nasıl zenginleştirmesi gerektiğinin ipuçlarını elde etmiştir. Mehmet Kaplan, Tanpınar için, ona göre sanat, hayatı derin surette duyma ve idrak etmenin bir şeklidir demektedir. Ahmet Haşim'in ölümünden sonra Güzel Sanatlar Akademisi'nde boş kalan sanat tarihi hocalığına atanır. Akademide sanat tarihi, estetik ve mitoloji dersleri verir. Akademinin bu havası resim sanatı ile daha çok iç içe olmasını sağlar. Tanpınar Empresyonizm'den etkilenmiştir. İzlenimcilik anlamına gelen bu akımda, sanatçılar dış dünyaya ait olan ışığı, renkleri, tepkileri, hüzünleri ve yakalanan anlık konuları tabloya yansıtırlar. Güneş temel unsurdur. Günün her saatinde hatta mevsimlerde eşyanın rengi ışıkla değişeceği için sanatçı üzerindeki izlenimlerine göre aynı eşyanın farklı farklı tabloları yapılabilir ve ortaya konulan edebi eser yazarın veya şairin kişiliğine ait izleri taşır. Tanpınar, resim sanatının tekniklerini eserlerinde uygulayarak resim sanatı ve edebiyat ilişkisini ustaca ortaya koyarken, güzel sanatlar konusundaki bilgi ve birikimini eserlerine yansıtmıştır. Tanpınar'ın porte ve manzara betimlemelerindeki estetiğin oluşmasında çok sayıda ressam katkı sağlamıştır. Tanpınar, mektuplarında, denemelerinde, günlüklerinde tanınmış Empresyonist ressamlardan, özellikle Camille Pissarro, Edouart Manet, Edgar Degas, Alfred Sisley Paul Cezanne, Claude Monet, Pierre Auguste Renoir'in tablolarını takdir ettiğini ifade eder. (Özcan:2014) Tanpınar'ın roman kahramanları resim sanatı ile ilgilidirler. Bazıları ressam, birçoğu da resim ilgisi ve kültürüne sahip kişilerdir. Aydaki kadın kahramanı Suat ressam, Selim resme ilgisi olan kişidir. Mümtaz güzel sanatlara ilgi duyar, İhsan şiir ve resimden iyi anlamaktadır. Huzur romanının kahramanı Mümtaz ile Tanpınar için sanat, hayatın ayrılmaz bir parçasıdır. Empresyonist akımın yansımaları özellikle renk ve zaman anlayışı Huzur ve Aydaki Kadın romanlarında kendini belli eder. Huzur romanındaki şu örnek cümlelerde, Tanpınar'ın Mümtaz'a Empresyonist bir tabloyu seyrettirdiğini görürüz. Tanpınar'ın resim sanatına dair birikiminin yansımalarını ve etkilerini yoğun biçimde Aydaki Kadın romanının hemen hemen tümüne hakim olduğunu görürüz. Özellikle resim sanatı açısından kültür bilgisi yüklü bir roman Aydaki Kadın. Aşağıda sadece örnek niteliğinde kısa bir paragraf yer almaktadır. 1938 senelerinin modernizmi, Paris'i Montpamasse'ı, Coupole'ün duvarlarında bugün eskinin eskisi gibi görünen resimler. Rotond'daki ressam ve sanatkar kalabalığı. Modigliani'nin canlı hatıraları. Çatıdaki Cocteu ve Rus balesi. Mistinguette, Rene Clair. Paris çatılarının altında. Bir milyon ikramiye. Andrienne ve Ziya. Andrienne'nin arkadaşları. Tanpınar'ın Empresyonist tablolardaki portre gözlemlerini ve tasvirini Aydaki Kadın'da şu cümlede görebiliriz. Tanpınar'ın betimlemelerde klasik bir izlenimci olan Proust'un kişi betimlemelerinden esinlendiğini söyleyebiliriz. (Günday:2003) Empresyonistlerde her şey manzaraya dayanır. Tanpınar'ın İstanbul tasvirlerinde özellikle Huzur ve Aydaki Kadın romanlarında empresyonist tablolardan gelen birikimini kullanır. Kişi portrelerinin betimlenmesinde düşsel boyutun yansıtılmasına yer verir. Yapıtlarında da perspektif ve bakış açısındaki değişmelere göre değişik görüntülerin yansıtıldığı yer portrelerdir. Rüya fikrini destekleyen ve zenginleştiren, resim sanatı ve ressamların perspektif anlayışı ile derinlik ve çarpıcılıkla ışıklandırılan imajinatif çağrışımlar, Tanpınar'da anlatım biçimine dönüşmüştür. Tanpınar'ın şiirinde seçtiği rüya ve zaman kavramları Empresyonizmin de temel unsurlarıdır. Zamanı yekpare, parçalanmaz bir an olarak telakki eder. Resmin temel öğesi olarak zaman kavramı izlenimcilikte kullanılmış ve an öne çıkmıştır. Ressam, izlenimlerini o an içerisinde tuvaline aktarmalıdır. Vakit geçişlerinde ışık farklılaşacağı için görünüm de farklılaşacaktır. Ortaya konulan eserler rüya görünümündedir. Işık koşullarında bir anın izlenimi resme aktarılır. Parlak ışık objelerin şekillerini ve renklerini değiştirdiği için, görünen şeylerin dış çizgileri kaybolur. Bu şekilde çizilen resimlerdeki objelerin uzaktan görünümü çözümlenemez ve hülyalı kalır fakat manzara algılanır. Bu tarz resimlerebakanlarda rüya etkisi yaratır. Tanpınar'da şiirin anlamı, dil vasıtasıyla, bir nevi rüya hali oluşturmaktır. Tanpınar'ın birçok şiirine hakim olan atmosfer ile Empresyonist resmin büyülü havası örtüşmektedir. Empresyonist anlayışı benimseyen ressamlar, doğallık ve doğaçlamaya önem verir; Tanpınar'ın eser meydana getirmedeki titizliği de buradan beslenir. Tanpınar'ın Empresyonizmden belirgin izler taşıyan şiirleri, Sis, Akşam, Sabah, Duru Bir SuÜstünde Uçsuz Bucaksız, Yavaş Yavaş Aydınlanan, Bırak Aydınlığa, Boğaz'da Gece, Musul Akşamları, Selam Olsun, olarak örneklendirebiliriz. Bu etki bazı şiirlerinin tümüne güçlü bir şekilde hakimken bazı şiirlerinde birkaç dize veya dizeler de görülür. Bırak Aydınlığa şiirinden; Bırak aydınlığa kendini sarhoş/ Ve hülyalı bu renk havuzunda yüz./Bak, mücevher kanatlı bir kuş olmuş /Kuru yaprakların telaşında güz. Duru Bir Su Üstünde Uçsuz Bucaksız şiirinden; Duru bir su üstünde uçsuz bucaksız/ Kayalar vardı sıra sıra dimdik/Kara yüzleri vurmuş /Duru suyun aynasına. Resim sanatı, ressamlar ve güzel sanatlar konusundaki birikimi, Tanpınar'ın üslubunu etkilemiş, eserlerinin çok katmanlı okunmasını sağlayarak sıradanlıktan kurtarmış ve geleceğe taşınmasında önemli rol oynamıştır. Ahmet Hamdi Tanpınar'ı 120. doğum yıl dönümü vesilesiyle, bir tabloya bakar gibi Selam Olsun şiiri ile yad edelim. Hacettepe Üniversitesi Almanca Biyoloji Öğretmenliği'nden mezun oldu. Aynı üniversitenin Fen Fakültesi Sistematik Zooloji Bölümü'nde yüksek lisans yaptı. TÜBİTAK Deniz Bilimleri Çevre Araştırma Grubu'nun projelerinde araştırmacı olarak çalıştı. Şiirleri halen Edebi Kültür Dergisi sitesinde yayınlanmakta.


Özlem Hemiş'in, Temsil Biçimleri Üzerinden Bir Zihniyet Çözümlemesi başlığı altında, İÜ Edebiyat Fakültesi Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji Bölümü'nde yaptığı doktora çalışması (2012), geçtiğimiz Temmuz ayında Vakıfbank Kültür Yayınları'nca, Gözün Menzili: İslami Coğrafyada Bakışın Serüveni adıyla kitaplaştırıldı. 1-Akşam Diyarı'yla Sabah Diyarı'nın sanatsal zihniyetlerini, jeopolitik bir konumla değerlendirmek yerine, ilgili zihniyetlerin nasıl biçimlendiği görmeye çalışarak, katlarını açarak izlerini sürmek; bu bağlamda kültür mozaiğini tartışma dışına iterek asıl parçaları bir arada tutan harca bakmak (s. 13), 2-Çalışma sürecinde, bir metot yaratmak yerine, meta-odos, yolda olmak, yola koyulmak, yolu takip etmek, yolu açan Taonun sağladığı temaşadan yararlanmak; sabitlenmiş bir hakikatin temsili dışında, kainatın köklerindeki tekvinin çoğulluğunun eylemselliğine öykünerek bakan ve üreten mecraları aramak, bakışı gezdirmenin muhtemel imkanında iz sürmek; bu maksatla entelekheiaya doğru araçsal bir çizgi çizmek yerine, düşüncenin ve gözün arada kayarak yol almasındaki dinamizmle sürece hız kazandırmak (s. 19), 3-Zuhurun gerçekleştiği batını ve ruhu; zaman ile zemini bu kitabın uzamında keskinleştirerek ele almak (s. 20), 4-Osmanlı ile İran minyatürleri arasındaki farkı ortaya koyup, mevcut görüşleri de değerlendirerek asıl minyatürün ontolojik temelini görmeye çalışmak (s. 22), 5-Bu çalışmada, alem görüşüyle alemi düzenlemenin iç ilişkisini gözeterek, farklı alemlerin birbirlerine değdiği noktaların izini sürerken bir köken arayışı ya da ideolojik bir bağlanmayla hareket etmemek (s. 23), 6-İlkel sözcüğü başta olmak üzere, dini, mitik ya da tarihsel kimi terimlere giydirilen Oryantalist tanımların sorunluluğuna dikkat çekerek, bunları en azından paranteze alma tutumuyla o tanımlara teslim olmadığını göstermek (s. 80), 6-Tradisyonalistleri izleyerek, disiplinler arasındaki sınırları esnetme zevkiyle biraz spekülasyona açılma arzusu taşımak (s. 157). Yukarıdaki akademik teamül vurgumu tekrar hatırlatarak, bu maddelerden benim ulaştığım sonuç, Hemiş'in bu çalışmasında, benzeri çalışmalardaki Oryantalist bibliyografya saplantısından büyük oranda kurtulmuş, dolayısıyla mezkur akademik teamülün ve dolayısıyla yerli Oryantalizmin ezberini büyük oranda bozmuş olduğudur. Hilmi Ziya Ülken'in İslam Sanatı'ndaki (İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Yayımı, İstanbul 1948) kaynak eser sayısı 61; bunlardan Müslüman / yerli yazarlara ait olan eser sayısı 8 adettir. Suut Kemal Yetkin'in İslam Sanatı Tarihi'ndeki (A. Ü. İlahiyat Fakültesi, Türk ve İslam Sanatları tarihi Enstitüsü Yayımı, Ankara 1954) kaynak eser sayısı 152; bunlardan Müslüman / yerli yazarlara ait olan eser sayısı sadece 22 adettir. Hemiş'in bibliyografyasındaki 442 eserin ise, 207 adedi Müslüman / yerli yazarlara aittir. İslam sanatları dediğimizde, Akşam ve Sabah diyarlarında birlikte hüküm sürmüş, özünü Kur'an ve Hadis'ten alarak zihniyet oluşumunu İslam metafiziğinin / tasavvufun içinde tamamlayan bir sanatlar topluluğundan söz ediyoruz demektir. Buna göre, a)Agra / Hindistan'dan, Bali / Endonozya'ya; b) Yezd / İran'dan Lizbon / Portekiz'e; c)Karabalgasun / Uygur'dan, Berat / Arnavutluk'a uzanan, inanç ve zihniyet yönünden müşterek ancak a)Hind, b)Fars-Arap ve c)Türk ayrımıyla müstakil olan İslam sanatı, bir araştırmacı tarafından ne fiziken ne de fikren kat edilmesi mümkün olmayan bir genişliğe sahiptir. Dolayısıyla Hemiş'in de mezkur iddiasını İslam coğrafyası esasında ispat etmesi imkansızdır. Eğer bu iddia kitabın satış kaygısına bağlı olarak yapılmışsa, bu durumda da kendi tematik nazariyat çabasıyla değer kazanan kitabın buna muhtaç olmadığını söylemek durumundayız. Nitekim bu tespitimiz, kitaptaki görsellerin cılızlığıyla da pekiştirilmiş gibidir. Hemiş, İslam coğrafyasından çok az bir mekanı ve/ya malzemeyi bizzat kendi yerlerinden görebilmiş; kaynak taramasıyla edindiği -basıma uygun çözünürlükte olmadıklarından çoğunluğu pul büyüklüğündeki- görselleri çalışmasına mecburen dahil etmiştir. Burada görmekten, saha çalışmasını kastetmediğimizi, en azından belli başlı maddi kültür değerleriyle -örneğin İslam İberyası'na, Türkistan'a mahsus eserlerle- turistik bir gözle de olsa yakın temas kurulmasını kastettiğimi belirtmeliyim. Çünkü böylesi bir temas bile, nazari bir çalışmadaki üsluba derinlik, hükümlere inandırıcılık kazandırır. Kitap Giriş, Zihniyet ve Kainat Kavrayışı Arasında Temsil; İslami Sanatın Zemini; Bakışın Serüveni başlıklarıyla üç bölüm ve bunların içindeki 25 ara başlık ile Sonsöz, kaynakça ve dizinden oluşmuştur. Hemiş, Giriş kısmında çalışma alanıyla, çalışmasının İslam esaslı içeriğini buluşturma maksadına yönelik olarak theatron, theoria, theoros ve berzah terimlerine, resim üzerinden Çin'deki bakışı da ekleyerek kendi bakış açısını, çalışma tarzını yoğun ve güzel dille- çerçevelemiştir. İbnü'l-Arabi Vahdet-i vücud geleneğini tesis etmemiştir. O İslam metafiziğini tasavvuf kurumu içinde mezcetmiş, onun bu çabası Konevi, el-Cili, el-Kayseri vb. tarafından Vahdet-i vücud terkibiyle kendisinden sonra sistemleştirilmiştir. Bu yanıyla Vahdet-i vücud, bütünlüklü bir metafizik olarak sadece tasavvufun değil, Oğuz Türkleri'nin çok kavimli ve çok dinli bir dünyayı yönetme talebinin karşılığıdır. İbnü'l-Arabi'nin İşbiliyye'den Malatya'ya kadar Sezai Karakoç'un kelimeleriyle Yolları bir urgan gibi / Ayağına sarıp gelişi, siyasetin uzağında olmadığı için, öğrencilerinin de onun derleyip toparladıklarını -yüzünü fethe dönmüş- bir kavmin hizmetine sunmamaları zaten düşünülemezdi. Hemiş, Birinci Bölüm'de, zihniyet ve temsil terimlerinin incelenmesinden, Türklerin serüveniyle sınırladığı kainat tasavvuruna ve devamında mülk, nur vb. terimlerine geçiş yapmıştır. Bu bölümden başlayarak konuları birbirlerinin içinden açma (s.42 / dipnot 57, s.73, s. 95) gayretine de tanık olduğumuz Hemiş, yine de bu bölümü teknik bir düzeyde nakletme problemiyle yüz yüze gelmekle kalmamış, daha basit, daha kısa olarak ifade edilebilecek kimi karşılaştırmalarda, hükümlerde de sözü gereğinden fazla uzatmıştır. Hemiş, kendini bilmek, tevhid - berzah, tecelli - cilve, kalem - levha, cemal hicap, hayal gölge, şehadet hayret gibi tasavvufi mertebelerle doğrudan ilişkili olan İslami Sanatın Ontolojik Temelindeki Anahtar Kavramlar'ın sanata indirgenmesiyle de önem kazana İkinci Bölüm'de, salt İbnü'l-Arabi'nin paradigması içinde durmuş, bu konularda başvurulması zorunlu olan el-Herevi, İmam Rabbani gibi isimlerin görüşlerine ise hiç uğramamıştır. Bu husus aynı zamanda, akademik teamüle itirazı nedeniyle değerli olan kitabın bir diğer sorunlu noktasını oluşturmaktadır: Ele aldığı konuları zihniyet planında tasavvufun / hal ilminin içinden anlamaya ve anlatmaya çalışan Hemiş'in, hal ilmini tecrübi bir dille nakleden tasavvuf erbabını ıskalamaması, sadece İbnü'l-Arabi'nin bir kısmı da maalesef bağlamından kopartılmış- görüşleriyle yetinmemesi gerekirdi. Ayrıca böylesi bir çalışmada uğranılması zorunlu olan birçok Müslüman nazariyatçının ilgili eserleriyle doğrudan bir temas kurmamasını; akademik çalışmalarda sıkça rastladığımız...'den...'den... nakleden... klişesine fazlasıyla yer vermesini de yine bu cümleden bir eksiklik olarak kaydetmemiz elzemdir. Üçüncü Bölüm, kitabın ilk adıyla mütenasip olarak Bakışın Serüveni'ne tahsis edilmiştir. Çin, Bizans, İran ve Osmanlı'dan karşılaştırmalı bakışlara Babürler'in dahil edilmemesinin mantığını anlamak benim için zor olsa da, bu bölüm deyim yerindeyse kitabın omurgasını oluşturmaktadır. Sadece Şenlikname Düzeni, Kainat Kitaptır, Harf ve Figür, Nakkaşın Ameli şeklindeki ara başlıklar bile bu bölümde ele alınan konuların değerini ve yoğunluğunu anlamaya yeterli görünmektedir. Türk yazar, eleştirmen İlk ve orta öğrenimini Yozgat'ta tamamladı. Ankara Meslek Yüksekokulu Kamu Sevk ve İdaresi Bölümü'nü bitirdi.


İsra Suresi, Hz. Peygamber'in miracıyla birlikte, onun peygamberliğine iman edenlerin cennete miracını sağlayacak on iki emrin haberini veren bir suredir. Ana hatlarıyla, 1-Allah'a ortak koşmamak; 2-sadece Allah'a kulluk etmek ve ebeveyne iyi davranmak; 3-akrabaya, düşkünlere, yolda kalmışlara hakkını vermek, ama israfa düşmemek ve o insanlara yardımcı olunamıyorsa hiç olmazsa tatlı sözlerle gönüllerini almak; 4-cimri ve müsrif olmaktan kaçınmak; 5- geçim endişesiyle çocukları öldürmemek; 6-zina etmemek; 7-haklı bir neden olmadıkça cana kıymamak ve gerektiğinde kısası uygulamak; 8- yetimin malını korumak; 9-verdiği sözü yerine getirmek; 10-terzide ölçüyü tam tutmak; 11-şüpheli şeylerin ardında koşmamak; 12-yeryüzünde kibirle ve böbürlenerek yürümemek şeklinde belirlenen bu on iki emrin (18-39. Ayetler) öncesinde gelen Biz her insanın sorumluluğunu kendi omuzlarına yükledik; . Nitekim kıyamet ve hesap günü insanın önüne amel defterini koyacağız ve o da bütün yaptıklarının amel defterinde kayıtlı olduğunu görecektir. Sonra ona 'şimdi oku bakalım amel defterini. Bugün kendi hesabını kendin görmeye yetersin' denecektir. mealindeki 13 ve 14. ayetler ise, söz konusu on iki emre itaat ya da itaatsizlikte, kulu kendi hesabını görmede serbest bırakır. Bu serbestlik, aynı zamanda kendi siciline itirazın imkansızlığına da tabidir. Çünkü, Allah, kulun duyularını, derilerini/ uzuvlarını kendilerine karşı şahitler kılacaktır (Fussilet Suresi, 19-23). İslami terminolojide duyu, bize ezberletilen beş duyudan çok daha fazlasıdır. Kalp, gönül, vicdan, sezgi vb. de duyuya dahil oldukları gibi, kimi kullara mahsusen verilen melek ler de duyulara dahildir ve dolayısıyla bunlar da diğer fiziki uzuvlar gibi birer hakikattir. Bu manada örneğin, kalem ehli olmak, akla ve kalbe tabi kılınmış birer ele sahip olma anlamını taşır ki, fiziki el ile işlediklerimiz nasıl onun şahitliğine tabi ise, akıl-eli veya kalp-eli olarak kalem nimeti de, yazanın yazdıklarına şahit kılınacaktır. Geçen salı günü rahmet-i rahmana kavuşan, Akif Emre'nin yazarlık müktesebatına dair kimi görüşlerimi paylaşmak için, sözümün konumlanacağı ilk zemini neden Kur'an olarak seçtiğim ise malumdur: Kur'an, her müminin dünya hayatını değerlendirmek ve ahireti hakkında güzel niyetler beslemek bakımından yegane terazidir. Kur'an terazisinin sadık haberlerinden olarak, kulun kendi ameli sicilini oluşturmakta serbest bırakılmasıyla, onun on iki emirle yükümlü tutulmasına, fiziki uzuvlarına ek olarak akıl-eli / kalp-eli'nin dahil edilmesi, o nimet sahibinin dışlaştıracağı tepkinin, sergilediği ve sergileyeceği tavrın; onun dünya hayatının, gayba inanma düzeyinin ve ahiret bilincinin de göstergesi olması tabiidir. İşte Akif Emre'yi zamanımızın kalem-ehli mümin bir münevveri olarak önemli kılan, öncelikle Kur'an terazisine bağlı olarak işleyen kalemidir ki, onun yazarlık sorumluluğunu, ne denli müdrik olduğunu, kırk yıla yaklaşan yazı hayatından bizzat çıkartabiliriz. O yazılar, Akif emre'nin, İslami zihniyeti tümel bir bakış açısıyla kavrayarak, onu bir hayat biçimi haline dönüştürmesinin ve tikelleri o tümelin tecessüsüne ve tezekkürüne tabi olarak ele alışının belgeleridir. En-Nifferi'nin, yukarıdaki sicil bahsini teyit eden, Her yazan kendi yazısını yazar ve her okuyan da kendi kıraatini hesab eder. söyleyişine denk olarak, Akif Emre'nin her bir yazısı, Allah'ın nasip kıldığı kalem imkanın hakkını doğru vermenin aynı zamanda kendi ameli sicilini kendi eliyle doğru işlemenin güzel örnekleri olarak okunabilir. Akif Emre'nin yazılarında, bir ibnü'l-vaktin dikkatini kuşanması, kendisine meçhul olan geleceğe mahsus kesinlemelerde bulunmaması, geçmişi yeni zamanda yeni şeyler söyleyebilmek için bir bilgilenme vasıtası olarak görüp, şanlı tarih, büyük medeniyet vb. hamaset lügatına tenezzül etmemesi, dilin şımarıklığına teslim olmaması ve dolayısıyla gündelik popülizme, post eğilimlere asla yüz verememesi, şahsiyyat yapmaktan şiddetle kaçınması ve ille de oluşu, akışı durdurulamayacak olan dünya hadisatına dair hüküm cümleleri kurmaması... son tahlilde söz konusu zihniyetine, kalem imkanının kadrini bilmesine ve onu ameli sicil kaydının şahitlerinden biri olarak görmesine yorulabilir. Yine bu cümleden olarak Akif Emre, yine bir ibnü'l-vakt olarak Doğu-Batı ayrımına itibar etmeksizin, her iki dünyanın insanlık mirası haline gelen bilgilerini edinmenin gayretinde olmuştur. Nimetin, ihsanın, irfanın, sanatın genelliğinden hareketle, bu çeşmelerin nerede ve kim tarafından yapıldıklarına takılmaksızın, onların suyundan kanasıya içmenin farkını ve faydasını gözetmiştir. Bu yanlarıyla Akif Emre, Bir yerde makuliyetin, adalet duygusunun, aklıselimin, itidalin kaybolması her şeyden evvel hakikat karşısında duyulan muhteşem heyecanı söndürür... sözünü söyleyecek bir tavsiye, bir uyarı makamında bulunmayı hak etmiştir. Ölüm her nefise bitişiktir çünkü, varlığın varoluşu aynı zamanda ölmeye varoluştur. Akif Emre de bir nefsin sahibi olarak, bu dünyadaki varoluş mühletini tamamlamıştır. Burada, onun adına yazılacak son güzellik, on iki emrin ve onlara uygun yaşayışının önemli şahitlerinden biri olarak kendisine nasip edilen kalem nimetinin, inşallah hakkını vermiş olmasıdır. Bunca aidiyet kaydını, alıntıyı ve sözü de onun adına bir güzelleme yapmaktan sakınarak, salt bu güzelliği belirtmek için yaptım. Çünkü her yazarın yazdığı, kendi sicilidir. Türk yazar, eleştirmen İlk ve orta öğrenimini Yozgat'ta tamamladı. Ankara Meslek Yüksekokulu Kamu Sevk ve İdaresi Bölümü'nü bitirdi.


Uzun ve Lacivert Günler, Akif Hasan Kaya'nın üçüncü öykü toplamı. 136 sayfalık kitapta 13 öykü yer alıyor. İz Yayıncılık bünyesinde, Cemal Şakar'ın yayın yönetmenliğini, Güray Süngü'nün editörlüğünü yürüttüğü Muhayyel dizisinin ikinci kitabı. Birçok edebi türde olduğu gibi biçimde, anlatımda, söz dağarındaki yenilik kadar işlediği meseleleri, tematik ilmekleriyle de duygu ve düşünce dünyamıza müdahale eden, ışıklar düşüren öyküleri daha çok seviyorum ben. Biçem kaygısının içeriğin üstünü örtmediği, bilakis bunların birbirini tamamladığı, bütünlediği edebi metinlerin okurda daha çok karşılık bulduğunu düşünüyorum. Akif Hasan Kaya, sözünü ettiğimiz bu dengeyi kurmada son derece başarılı bir yazar. Son kitabında, hem temaya hem de anlatıma dikkat kesilerek yol alma noktasında ustalık katına yükseldiğini gösteriyor gerçekten. Ya olağanın içinde görünmez, göze çarpmaz hale gelmiş ilginç öykü kişileri ve kesitleri buluyor ya da sıradan kişileri ve olayları sıra dışı ayrıntılar, buluşlar, anlatım zenginlikleri içinde resmederek sunuyor okura. Her iki durumda da sahicilik hissiyle kuşatmayı başarıyor okurun zihnini. Çoğu kere, sarsıcı olanın hayatın içindeki doğal yerine işaret ederek kuruyor öykülerini. Adeta kesit öyküsü ile olay öyküsünün temel özelliklerini harmanlayarak, iki yaklaşımın bireşiminden doğan özgün bir anlatıma yaslanarak yazıyor. Çok yüksek ve işlek bir gözlem gücü eşliğinde, güncelin içinde biriken öyküleri bulmada altı çizilmesi gereken bir sezgi ve beceriye ulaştığını hemen kabulettiriyor bize. İnsani hizayı önceleyen, toplumsala bitişik yönleriyle görünürlük kazanan insanlarla göz hizasını asla yitirmeyen bir yol bilgisine sahip. Böyle bir kaygı ve dikkatle hayatı taramak, adeta bir meleke haline gelmiş onda. Ben Yapmadım başlıklı bir öykü ile açılıyor kitap. Görünürde ilginç ölümlerin, seri cinayetlerin öyküsü bu. Fakat yetiştirme yurtlarında bin türlü eziyetle büyüyen, sonra itilip kakılan, delirmenin eşiğine kadar gelen, kirli ve karanlık işlere bulaştırılan insanların çehresine ışık tutuyor aslında. Anlatıma yer yer naiflik ve mizah katarak öyküyü esnetiyor yazar. Çokça örneğini gördüğümüz acılı, talihsiz ve suça itilmiş insan konusundaki klişelerin dışına çıkmayı başarıyor böylece. Savaş ve yıkım nedeniyle ülkesini, şehrini terk etmek zorunda kalmış bir genç kızın çırpınış ve özlemleri üzerinde yoğunlaşıyor Gecenin İpi adlı ikinci öykü. Ailesi, yakınları savaşta katledilen, güç bela gelip yerleştiği ülkede de fuhuş çetelerinin eline düşen, beklentileri ile yaşadıkları arasındaki gerilimin sarkacında bunalıp boğulan Şamlı bir genç kız var karşımızda. İki farklı mekan, iki farklı zaman dilimi eşliğinde dal budak salıyor öykü. Şam'da Yusuf adlı bir delikanlıdan evlenme teklifi alan ve düğün, çeyiz hazırlıkları yaparken bombardımanda yakınlarını kaybeden kızın yaşadıkları, şimdiki zaman ile görülen geçmiş zaman kiplerinin sarkacı içinde, acı eşiği sürekli yükseltilerek dile getiriliyor. Koleksiyoncu, bir kahvede başlayan bir öykü. Kahramanı Arif. Lakabı çöp. Arşiv memuru, ezik bir tip. Aşırı ve yanlış anne ilgisinin, zamanla kişilik bırakmadığı, boğup bunalttığı bir insan. Askerlik bile yapamıyor. Annesi onu kendisinden büyük bir kızla evlendiriyor. Eşi ve arkadaşları tarafından sürekli alaya alınıyor Arif. Karısı evde bütün işleri ona yaptırıyor. Çocuğu olmuyor. 40 yaşına geldiğinde, kahvede otururken bir gazetenin pazar ekindeki koleksiyoncu röportajı dikkatini çekiyor. O da etkilenip gazete toplamaya, biriktirmeye başlıyor fakat karısı onları satıp parasına el koyuyor. Ünlü bir koleksiyoncu olmak için yola koyulan Arif, bir hurdacı olarak buluyor kendini en sonunda. Okuduğu bir haberden etkilenerek büyük işler yapmaya ve kendisini bütün dünyaya göstermeye çalışan insanlardan biri o. Mizah, en azından bir dip akıntısı olarak Akif Hasan Kaya öyküsünden neredeyse hiç eksik olmayan o derinlikli insan acısı ile iç içe bu öyküde de. İlginç bir erime öyküsü olduğu söylenebilir Yanlış Hesapın. Başkahramanı, akıl hastanesi başhekimi Kemal Bey. Delilere, akıl hastalarına, hastaların hastaneden kaçışlarına ve toplanışlarına ait çeşitli edebi tatlar taşımakla birlikte, hırslı, tamahkar bir adamın umulmadık gelişmeler nedeniyle çöküşü hatta delirmesi var aslında öykünün merkezinde. İşte asıl hikaye ondan sonra başladı. cümleleriyle, gerilimin ve merakın kademe kademe artırıldığı Hokkabaz, kitaptaki beşinci öykü. Trajik yönü ağır basan bir baba oğul öyküsü. Anlatım ve anlatıcının yer yer değişmesi, öyküyü hareketlendiriyor. Dağdaki ve şehirdeki ayak seslerinin özdeşleştirilmesi biraz yadırgatıcı gelse de birbirini tetikleyen duygu ve düşünce sekmeleriyle zenginleşen bir öykü. Kitaba da adını veren Uzun ve Lacivert Günler, Adem adlı bir kahraman eşliğinde işkence temasını işliyor özünde. Öyküye serpiştirilen iki ayrı 6 rivayet kısmı var ki başlı başına kısa öykü değeri taşıyor bunların her biri. Humor dairesinde değerlendirilebilecek bir anlatım öykünün bütününü bir zar gibi kuşatsa da bazı bölümlerini içi ezilmeden okuyamıyor insan.301 başlıklı öykü, adından ve girişteki ithafından anlaşılacağı gibi Soma faciası hakkında. Ardından gelen Si-yah-ma-vi, yarım sayfalık kıpkısa bir öykü, bir mensur-şiir adeta. Kitaptaki en uzun öykü Göl. 26 sayfalık öykü Şer, Ses, Dil başlıklı bölümlerden oluşuyor. Biraz daha uzatsa, boyutlandırsa bir roman bile olabilirdi. Göl teması bağlamında iç içe geçen, zamanı geldiğinde uçları birleştirilen birkaç hikaye var içinde. Bireysel acılar toplu acılara ulanıyor aynı zamanda. Uzun olmasına rağmen iç gerilimini koruyan, kendini okutturan bir öykü Göl. Yakın tarihteki bazı toplumsal gerçekler ile yarı masalsı buluş ve anlatım bir arada bu öyküde. Gökler Delinince de parçalı bir öykü. Çarpık kentleşmeye, gökdelenlere, işçilerin sokulmadığı AVM'lere temas ediyor. Gazetelerde, haber programlarında sık sık karşılaştığımız için kanıksadığımız, unutmaya koşullandığımız işçi ölümlerine eğiliyor temelde. Bir inşaatın 25. katından düşüp ölen işçi Mustafa, karısı, kardeşi, kızı öykünün asıl şahıslar kadrosunu oluşturmuş gibi görünse de öykünün sonlarında ortaya çıkan, baskı ve rüşvetle, mahkemede ailenin tazminat almasına mani olan bir ifade veren Tevfik, daha çok kurcalıyor insanın zihnini. Güvercinler, Filistin sorununa değinen, Gazze'deki katliama işaret eden bir öykü. Projektörlerini Suriye'ye çeviren Sınır, içli bir göç anlatısı. Göçün, ayrılığın, ölümün iç burkan bir resmi geçidi; toplu, çok yönlü bir ağıdı. Kitaptaki en son öykü olan Kara Güneş ise bir dönem gündemden hiç düşmeyen faili meçhul cinayetlere odaklanıyor daha çok. Örneklerin, özetlerin de açıkça gösterdiği gibi hayatın içindeki öyküyü buluyor hep Akif Hasan Kaya. İyi buluyor üstelik. Zaten onlar avucunun içinde duruyormuş gibi buluyor. Bu, sanıldığı kadar doğal, normal, kolay bir şey değil. Çok aradığı, düşündüğü, zorladığı halde bulamayan yüzlerce yazar, göremeyen binlerce insan var çünkü. Öykü deyince sürekli başka şeyler bulmaya, uydurmaya, icat etmeye koşullanmış zihinlerden geçilmiyor ortalık. Akif Hasan Kaya büyük bir başarıyla buluyor ve güzel de anlatıyor. Ele aldığı konuyu iyi işliyor ve etkili aktarıyor. Bu da sanıldığı kadar kolay değil. Zira hayatın içinden konular bulduğu halde onlara yazık eden, onları çarçur edip burakan yazar sayısı da az değil. Konu zaten doğal, hayatın içinden, güncel. Bunları bambaşka bir biçim ve yöntemle anlatmalıyım ki dikkat çeksin! saplantısıyla yola koyulan ve bulduğuna kendi elleriyle kıyan insanlar o kadar çok ki! Akif Hasan Kaya bulurken de işleyip anlatırken de doğru yerde duruyor. Edebiyatın kendine özgü nitelik ve kalitelerini gözeterek, öyküde dengeleri iyi kuruyor. Neyi ne kadar zorlayacağı noktasında da bir içgörüye, edebi bir yetiye, şirazenin kaymasını engelleyen bir sezgiye sahip adeta. Hayat ve tabiat; bakmayı, bulmayı, görmeyi bilenler için sanıldığından daha zengin, daha bereketli elbette. Anlatmayı bilenlerle buluştuğunda onun içinden yükselen seslere kulak tıkamak, onun dolaşıma soktuğu çehreleri görmezden gelmek, onun bitimsiz bir inatla suladığı değerler bağına bigane kalmak ne mümkün!


Bahar saçlarını dökmüş sonbaharın hazin yaprakları, yeryüzünde savruluyordu. Rüzgarın kanatları ses çıkarıyor; Anadolu'dan, Rumeli'den gelen haberlerle keskin, korkutucu bir ıslık eşliğinde gecenin bir vaktinde bir kapı çalınışıyla uyandırılıyordu ulu çınarlar. Evin yaşlı ninesi hayırdır inşallah, diyerek bir elinde gaz lambası diğeri ağrıyan dizinde açıyordu kapıyı. Yoksa Erdem Bayazıt'ın Savaş Risalesi'ndeki Sümeyra kadının torunu muydu bu kadın? İki yağız delikanlı evin oğullarını soruyordu. Sonra gençler geldi, bir bohça hazırlandı apar topar. Telli duvaklı uğurlamadan ziyade gecenin karanlığında kaybolan akıncılardı bunlar. Köksüzlük en büyük öksüzlüktür. demiş Yahya Kemal. Bizim köklerimiz ne kadar derinlerde... Üç kıtada... Buda buda bitmiyor dallarımız, Mehmetlerimiz. Şu Boğaz harbi nedir? Var mı ki dünyada eşi? deyip yol almalıyız ceddimize. Yol halinde tarihe yolculuk ediyor Ceylan. Başını yasladığı camdan tepeye nakşedilmiş iki kelime gelip konuyor göz bebeklerine: DUR YOLCU! Kimi nişanlıydı, kimi evliydi, kimi nişanlanacak yaşta bile değildi. Kimi Ahmet, kimi Arif, kimi Akif... Ama hepsi Mehmet... Anne babaların dahi umudunu kesip gönderdiği Mehmetler... Size savaşmayı değil, ölmeyi emrediyorum. komutunun bilincinde şehadet şerbetini içen Mehmetlerimiz. Tarih kitaplarında anlatılanlar yetmiyordu şairim. İlla ki sanatın eli değmeliydi tarihe. Tarih kitaplarında yer alan savaşın sebep ve sonuçları, kaç kişinin öldüğü, ne zaman başlayıp ne zaman bittiği, hangi savaş araçlarının kullanıldığı, kaç orduya karşı tek sine-i milletin savaşması değil, Çanakkale türküsü ağlatabiliyordu Ceylan'ı. Bana Mehmet Akif Ersoy'un, Fazıl Hüsnü Dağlarca'nın destanlarını, Çanakkale türküsünü getir. Tiyatrolar, sinemalar Çanakkale mahşerini anlatsın. Tarih kitaplarına 1915 Seddülbahir Savaş Malzemeleri Müzesi resmedilsin. Çanakkale'ye gitmeyen bu ülkenin vatandaşı kabul edilmesin. Ceylanın gözleri tanık oldu. Mermiyle delinmiş mataralara bakıp hangi yanık dudak bundan su içti diye düşündü. Paslanmış dürbünler hangi düşman gemisini gördü, bu kadar düğme hangi askerlerin esvabından koptu? Sahi düğme dikmeye vakit oldu mu ki? Bu kanlı küçük Kur'an'ın satırlarında hangi Mehmet'in gözünün izi vardı. Bir tarafta İngiliz bir tarafta Fransız askerlerin bu yıpranmış haliyle bile ne kadar sağlam olduğunu gösteren asker botları diğer yanda bizim Mehmetlerimizin çarıkları... Dedelerimiz ayaklarındaki çarık, gönüllerindeki imanla hediye etmişlerdi özgürlüğümüzü. Bu nasıl unutulurdu? Bir çarık yetmişti Ceylan'ı ağlatmaya. Bana savaşların sebep ve sonuçlarını değil yaşanmışlıkların izlerini getirin. Ve bir başka müzeye dönüştürülen tabyanın içinde sergilenen kopmuş bir bacak iskeleti, botu hala ayağında. Kim bilir hangi annenin evladıydı, nasıl kopmuştu uzvu? Savaşın hiçbir sebebi kopmuş bir bacak kadar etkili olamazdı. Ne güzel dile getirmiş gerçekleri Mehmet Akif Ersoy. Ne şanlısın sen Yahya Çavuş ve isimsiz nice kahramanlar. Hepsi Mehmet. Bizim Mehmetlerimiz. Mezarın da mı yok senin, hangi toprağın altında olduğunu da mı bilmiyorsun? Üzülme Mehmet'im. Ceylan her adımda size minnetle Fatiha gönderiyor yüreğinin merkezinden. Ceylan'ın boğazı bir kez daha düğümlendi. Bir babanın iki evladı Arif ile Akif. Şehadet şerbetini içmiş yan yana yatıyorlar. Doğumları gibi ölümleri de ortak iki kardeş... Ellerine kına yakılarak vatanına kurban edilmeye gönderilen Arif ile Akif'e ağladı Ceylan. Acaba en son ne yemişlerdi, en son hangi türküyü söylemişlerdi, en son hangi güzelin hayalini kurmuşlardı, son nefeslerinde bir su veren olmuş muydu, gözlerini melekler mi kapatmıştı, yüzlerinin gök kubbeye bıraktığı son fotoğraf nasıldı, gözleri ne renkti, en çok yapmayı istedikleri şey neydi? Sorular gök kubbede yankılanıp durdu. Her yer şehit, her yer şehitlik. Uzaydan bakacak olsak Kabe mezar taşı olup gelip konar Çanakkale'nin başına. Bu önsöze yaraşır sonsözlerimiz olmalı tarihe. Bir kapı çalınışıyla evlerinden bir bohçayla yola çıktılar. Giden şanlı akıncı ne gün döner yurduna? belki de hiçbir zaman dönmezler Akif ile Arif gibi. Sümeyra kadın gibi eşsiz, evlatsız, kardeşsiz kalır analar. Mehmetlerini yitiren kadınlar kalır geride.


1605 yılını yalnızca romanın sahneye çıkış tarihi olarak görmek yanlış, daha doğrusu eksik olur. O tarihten sonra destanlar, efsaneler, şövalye ve ulu kişi hikayeleri artık anlatılan ve dinlenen değil, yazılan ve okunan bir forma dönüşmeye başladı. Yeni bir okuma biçimi dayatan, bu okuma biçimine koşut çevreyi de biçimlendiren tür, içeriye de müdahale etmiş, radikal bazı değişikliklere yol açmıştı. Bu cümleden olarak, Don Kişot'la beraber kahramanlar da sahneden inmiştir diyebiliriz. Roman, kahramanı inkar ederek varlığını ispat etmeye yoluna gitmiştir. 17. yüzyıldan bu yana, edebi kamunun saygınlığını kazanmış romanların hatırı sayılır bir kısmının kahramanları için şu tespitleri yapmak mümkün: nevrotik, histerik, tutarsız, ikircikli, tuhaf, silik, yoksul, hasta, yalnız... Büyük ideallerden yoksun, ülkesi ya da halkı için tarihi bir rol üstlenmekten uzak; çatı katında, otel odasında ya da apartman dairesinde yaşayan beş parasız ve itibarsız bir öteki. Kutsalları uğruna savaşıp şehit düşmez; korkunç bir dehlize dönüşen benliklerine hapsolup ya Rus ruletinde kaybeden taraf olurlar ya da kirasını ödeyemedikleri bekar odasında intihar ederler. Raskolnikov nihayetinde bir katildir, Meursault da öyle. Gregor Samsa bir böceğe dönüşür. Şizofren, kumarbaz, budala, tembel, yabancı olmayı kabullenmiş gibi görünürler. Gerçi bu romanların yazarlarının hayat hikayeleri de dikkate şayandır. Ayrıksı kişiliklerdir, toplum ve devletle kavgalıdırlar, Tanrı ve kendileriyle çatışma halinde, deliliğin sınırlarında yaşarlar ve intihara meyillidirler. Parçalanmış imparatorlukların, dünya savaşlarının, ihtilallerin, ekonomik buhranların, rejim değişikliklerinin belirsizliğe ve karamsarlığa sürüklediği bir atmosferde yaşamış ve yazmışlardır. Böylece modern insan ve roman kahramanları gitgide bütünleşmiş, birbirini beslemiş, aynı yalnızlığın ve mutsuzluğun sözcüsü olmuşlardır. Hermann Hesse, yalnızca kaçıklar için yazılı bir tabela bulunan kapıdan geçirir Harry Haller'i. Bu, bozkırkurdu için çok kritik bir eşiktir. O güne kadar sürdürdüğü entelektüel orta sınıf hayatı geride kalmıştır artık. Bir kırıntı kadar olsun akıl, iç cebinde, kendinden bile gizli olarak bulunur. Kaçık, melankolik, bunalımlı da olsalar modern kahramanların son sığınağı akıllarıdır çünkü. Batan bir geminin yolcuları için filika neyse modern roman kahramanları için akıl odur. Muvazenesini kaybetmiş gibi yalpalasalar da bir melami dervişi gibi başka türlü görünmekten haz duyarlar. William Black, Aptallar, aptallıklarında ısrar etse akıllanır. der. Modern kahramanlarımız akılda ısrar ettikçe yalnızlaşır, ötekileşirler. Kolay inanamaz, ikna olamazlar. Kimseye güvenemezler; kişilere, kurumlara, fikirlere... Bunun bir kusur mu yoksa yetenek mi olduğuna karar veremezler. Yabancı ve yalnızda, pusulanın daima kuzeyi göstermesi gibi bir inat ve fikrisabit vardır; o da kendilerine olan bağlılıktır. Coşkun bir zekayı kaçıklıkla, delilikle gizlemenin çarpıcı örneğidir Emile Ajar ya da Romain Gary ya da Paul Pavlowitch. Hepsi aynı kişiyi işaret eden bu kimlikler Yalan-Roman'ı ortaya çıkaran karmaşık yapının künyesidir. Hatta yazar ya da roman kahramanı şöyle der: Ben ortak bir yapıtım, birçok kuşak işin bir ucundan tutup yardım etti. Otoriteler, parçalanmış benlik demeyi uygun görürler. Biz parçalanmış benliğin örtük deha olduğunu iddia etmekte bir beis görmüyoruz. Daha insaflı olmamız istenirse şöyle deriz: Parçalanmış benliği besleyen, örtük, sivri ve taşmaya hazır bir zeka vardır. 1956 yılında yayımlanan Cennetin Kökleri adlı romanıyla Goncourt ödülünü kazanan Romain Gary, ilerleyen yıllarda eleştirmenlerin gadrine uğrar. Soluğu kesilmek, tekrara düşmek ve heyecanını yitirmekle itham edilir. Gary, eleştirmenlerin bu tutumuna bir tavır olarak 1974'ten itibaren Emile Ajar takma adıyla romanlar yazar ve kuzeni Paul Pavlowitch aracılığı ile yayıncısına ulaşır. Parisli küçük bir memur ile yılanı arasındaki dostluğun öyküsünü anlattığı Koca Tembel, edebiyata taze bir soluk getirdiği yönünde övgüler alır. 1975'te yazdığı ve yine Emile Ajar adıyla yayımladığı Onca Yoksulluk Varken romanıyla Goncourt'u ikinci kez alır. Yazın dünyasının çürümüşlüğüne ve acımasızlığına teatral bir karşılık vermek niyetindedir. Yalan-Roman kimlik bunalımı, aidiyet, insan-toplum ilişkileri ve edebiyat alemine yönelik ciddi meseleleri gündeme getirmek için şizofren bir kahraman yaratır. Başka türlüsü de beklenemezdi doğrusu. Hastalıklı bir kahramanı öne sürmenin, yazarın işini kolaylaştıran bir yanı olduğunu inkar edemeyiz fakat Pavlowitch'in söyledikleri soru olarak kalmaya devam edecek. Soruların cevap bulması için sağduyuya ihtiyaç vardır fakat ideal kahramanların modern edebiyat tarafından kusulduğunu, marjinalleştirildiğini anlamak için toplumsal gerçekçi veya hidayet romanı gibi toptancı bir yaklaşımlarla yok sayılan metinler etrafında koparılan fırtınaya bakmak yeterli. Hidayet romanlarını eleştirirken aslında neyi eleştiririz sorusunun cevabını ilerleyen yanılma payı yazılarımıza bırakıp kaçık kahramanların izini sürmeye devam edelim. Yabancı ve yalnızların saplantıları, bize neyi gizlediklerini anlamak için ipuçları verir. Güray Süngü'nün kaçığı, bir ev olarak gördüğümüz peygamber çiçeğine tutunur. Ömer Faruk Dönmez'in kaçık kahramanı ise bir otobüs durağında yaşamaya başlar. O otobüs, bizi, hepimizi iyi günlere götürecektir belki de. Osman, bir gün Kanada kıyılarına demir attıkları sırada gemiden iner ve bir daha geri dönmez gemiye. Otostop çekerek, yürüyerek Amerika'ya ulaşmaya çalışır ama hiçbir zaman ulaşamaz. O ulaşamadıkça biz de asıl gayenin Amerika olmadığına ikna oluruz. Doğu'ya Yolculuk'taki doğu, nasıl ki aslında bir yön değilse Az Kalan Gölge'de de Amerika bir ülke değildir. parklarında günler geçiren kahramanın gerçekle olan bağı bu çiçek üzerinden kurulur. Durakta yaşamaya başlayan felsefe öğretmeni bir yandan açlıkla ve soğukla boğuşurken bir yandan da insanlığı kurtarmanın planlarını yapar. İnsanlar ikna edici bir var oluş sebebi olmadan yaşıyorlardı hatta yaşadıkları söylenemezdi, yaptıkları tek şey hayatta kalmaktı, yani ölmemek. Ölümden kaçıştı insanların, evrenin bütünsel anlamına katkı sağlayan bir yaşamdan uzaklaşmalarının sebebi. O halde onları uyandırmalı, ölüm korkusuyla yüzleşmelerini sağlamalı, kısacası ölümle burun buruna getirmeliydi. İnsanları kurtarmak için onları öldürmek gerektiğini düşünür felsefe öğretmeni. Öldürme eyleminin, ölmeden önce ölmek fikri etrafında gelişen bir diskur olduğunu anlamak zor değildir; öldürmek, uyandırmaktır; bununla birlikte, tarihin hemen her döneminde bir düşüncenin topluma kabul ettirilme sürecinin daima kanlı bir mücadeleyle sonuçlanmasına ironik bir gönderme olarak da okunabilir. Gemi adamı delirdiğini düşünse de kendine, geçmişine ve çiçeğe tutunur. Kendini kaybettiği, aklının bulandığı, çiçeğinden ayrıldığı zamanlar olsa da Osman meczuplaşmaz, gizli bir el, onu makulün sınırlarında tutar hep. Felsefe öğretmeni de kaçık olduğunu kabul etmez. Fikirlerinin haklılığına gölge düşürmek istemediği için böyle söyler muhtemelen. Fakat biz kaçıkların, akıllarını asla rehine bırakmayacakları biliriz zaten. Caddeler deniz, duraklar liman. diyerek herkesin duraklarda yaşaması gerektiği fikrini savunmasıyla modern roman kahramanlarına yaklaşır; kaçıklığa. Fakat durak imgesi bizim için şaşırtıcıdır. Onu bir gün doğru yere götüreceğine inandığı için durakta beklediğini düşünürüz. Gemi adamının yanından ayırmadığı peygamber çiçeği geçmişle bir bağ kurmayı imliyorsa felsefe öğretmeninin durağı da gelecekle ilgili bir umudun altını çizer. Felsefe öğretmeni, geleceğe dair olumlu bir imaj kurma çabasıyla modern roman kahramanlarından ayrılır. Herkes için anlamlı bir yaşam düşlemeye başlar. Yanılma payı ile söylemek gerekirse büyük hikayeleri yaratan dehaların karmaşık, zorlu ve çileli hayatları vardır. İnsanlığa kurtarıcı bir reçete sunamamışlarsa da ciddi sorular sormuşlardır. Kötümser tablolar çizmedeki başarıları ne yazık ki aklıselim bir teklif, bir çözüm önerisi doğurmaya gelince sönük kalır. Haksızlık etmek istemeyiz çünkü aynı yüzyılda iki büyük dünya savaşı yaşanmış, milyonlarca insan ölmüş ve yaralanmış, halklar yoksul düşmüştü. Savaştan sağ çıkanlar dünyanın geri kalanını sömürme yarışına girmişti. Afrika güpegündüz soyulan bir kuyumcu dükkanı gibi hüzün vericiydi. İdeolojiler, entelektüelleri pençesine düşüren öldürücü bir virüstü. Değerler ayaklar altına alınmıştı. Yüzyıldır söylenegelen hak, hürriyet, eşitlik herkese layık görülmemiş, Batı'dan Doğu'ya doğru gidildikçe karaborsaya düşmüştü. Doğrusu söylemek gerekirse geleceğe iyimser bakabilmek için dehadan daha fazlasına ihtiyaçları vardı ve soru sormak yetmiyordu. Yetmedi de.


Akışkan modernite, bireylerin mahremiyetlerini korumaları son derece zorlaştırmıştır. Bu nedenle post modern dünyada özel alan tüketilebilir bir meta haline gelirken bireylerin kültürlerini ve kimliklerini korumaları çaba gerektiren bir durum halini almıştır. Sosyal medyada mahremiyet paylaşımları hız kesmeden devam etmektedir. Özel hayatların pervasızca teşhirinin tüketimle ilgili olduğu açıktır. Narsisim kültürünün tırmanışta olmasının nedeni mahremiyet kavramı algısında değişim yaşanmasının bir sonucu olabilir. Yeni iletişim teknolojileri kültürü dijitalleştirmekte ve insanın dünyayı algılama biçimini değiştirmektedir. Teknomedyatik ortamda insanların eylemde bulunurken ahlaki değerleri geri plana atma eğilimi de artmıştır. Sosyal ağlar kişinin kendini sunumu, sosyal onaylamaya fırsatlar doğurmuş, bireysel narsisim genişleyerek kolektif narsisizme dönüşmüştür. Durum güncellemeleri, fotoğraf ve mesaj paylaşımları narsisim boyutlarında yer alır. Teşhircilik boyutunu da karşımıza çıkarır. Kendilik değerinin abartılmasına olanak sağlar. Sosyal paylaşım ağları mahremiyet kavramının sınırlarının daralmasına ve anlamsal olarak içinin boşalmasına sebebiyet vermektedir. Mahremiyet kavramının üç boyutunda da yani bireysel, mekansal ve enformasyon boyutunda sınırlar daralmıştır. Bireyselleşme ile birlikte narsisim kültürünün yükselişi mahremiyetin dışa vurumuna dayalı kültürle örtüşmektedir. Kamusal alan mahremiyet orduları tarafından işgal altında bir alan haline dönüştürülmekte, kamusal alanın öznesi olan insan parçalanmakta ve aşınmaktadır. Kendini bir gruba ait hissetmek uğruna ötekilere karşı dışlayıcı bir tutum almaya başlamıştır. Televizyon ve sosyal ağlarda kamusallık tanımı, özel ve mahrem sorunların teşhire, açığa çıktığı alenileştiği bir alana indirgenmiştir. Bu platformlarda tabu yıkmak, teşhircilik, ifşa etme, mahrem sırların açıklanası, hislerin herkes önünde ortaya konması merak uyandıran cazip şeylerin ortaya konulması gibi davranışlar, kamusal çıkarlara uygun eylemler kodlanıp yer alır. Bu programların içerikleri kamuoyundan onay bekleyen bireysel itirafların dışa vurumu haline gelmeye başlar. Samimiyet ve içtenlik mahrem olanı ifşa etmeye ya da özel sırrı açığa vurmaya indirgenir. Günümüz akışkan dünyasında ise mahremiyet kamusalı yutmuştur. Kamusal alan kişisel dramların oynandığı bireylerin kendi kimliklerini fiyatlandırarak oluşturduğu bir sahnedir artık. Sosyal ağlarda bireyler, giderek gözetimin gönüllü unsurları haline gelmiş, gözetlenmekten haz duymaya başlamıştır. Sosyal ağlar görmek ve görünmek üzerine işlemekte ve mahremiyetin kamusallaşması fikrini derinleştirmektedir. Yeni sosyal ağlar her yerde görünür olmayı ve gözetlemeyi teşvik etmektedir. İster erkek ister kadın olsun kullanıcılar kendi idealleştirilmiş imgeleriyle birlikte sosyal ağlarda var oluyor ve kendilerini ağlarda seyrediyorlar. Mahremiyetine değer verenlerin topluluktan dışlanacağını, marjinalleştirileceğini, ötekileştirileceğini ve hatta topluluk tarafından suç işlediklerinden şüphe edileceklerini tahmin edebiliriz. Bu nedenle fiziksel, sosyal, psikolojik çıplaklık günümüzün temel gerekliliği gibi sunulmaktadır. İzlenme ve gözetlenme birey için tehdit değil cezbedicidir. Fark edilme hazzı teşhir edilme korkusunun önüne geçmiştir. Zaman ve mekan arasındaki algının değişmesi, bireylerin diğerlerine ulaşabilmesi için aynı yerde ve aynı anda bulunma zorunluluğunun ortadan zalkması, teorik olarak kişiyi her an binlerce kişi tarafından izlenebilir hale getirmiştir. Narsisist benlik sunumu, idealleştirilmiş benliğin sunumu, vitrinde olma arzusu İnstagram Twitter, Facebook, YouTube vb. deneyimi birçok kullanıcı için öne çıkmaktadır. Sıradan insanların aslında sıradan olmadıklarını kanıtlama çabası olarak tanımlanan süreç söz konusudur. Narsisizmin teşhircilik boyutu; gösteriş meraklısı, dış dönük heyecan arama dürtülerini kontrol edemeyen kişilerde bulunan özellikleri de içerir. Kendilerinin biricik olduğuna inanırlar. Narsistik kişiler; ideallerinde oluşturdukları, kendi şişirilmiş ihtişamlı imajına aşıktır. Empati yapmazlar. Gerçekçi olmayan bir üstünlük duygusu taşırlar, yüksek statüdeki insanlar, yerler ve şeylerle anılmak isterler. Başarı ve becerilerini abartırlar veya yalan söylerler. Sosyal ağlar internet kullanıcılarına gerçek yaşamda olmak istedikleri ancak olamadıkları konumları yaratma olanağı sağlar. Bireyin içinde olduğu gerçeklilik ile olmak istediği gerçeklik arasında çelişki vardır. Ağlarda tüketen kıskandıran haset ve özlem uyandıran çekici benlerin sunumu olduğu, paylaşımların teşhir ve tüketimle bağlantılı olduğu aşikardır. Teşhir edilenler AVM'lerde satın alınan metalar, yenilen, içilen trend olan mekanlar, cafeler restoranlar vb., gezilen görülen, yurt içinde yurt dışında in olmuş şehirler olmaktadır. Yeni photoshop teknikleri kullanılarak kişi hayalindeki evde, arabada, ülkede kendini göstererek onay ve beğeni beklemekte narsistik kişiliğini beslemektedir. Kişiler gönüllü köleler olarak kendisinin gözetlenmesine izin vermekte, zorlama ve baskıolmaksızın hem de tüm mahrem bilgileri Twitter, İnstagram, Facebook veri tabanına mahremiyet hakkını yok ederek gönüllü olarak devretmektedir. Fark edilme hazzı kendini metaya dönüştürme arzusu ile birleşmiştir. Sosyal ağlar sayesinde yeni benlikler edinerek eski yetersiz benliklerden hızla kurtularak kaygılarını azaltmaktadır. Kişi, hayat sıkıcıysa, anlardan oluşan bir hayatı montajlayarak, hayatından sıkıcı boğucu vehatta utandırıcı kısımları eleyip cazip olanları alarak personasını oluşturabilmektedir. Jung'un kuramında dört arketipten biri olan persona arketipi; bir toplumsal yaşamda diğer insanlar arasına karışabilmek amacıyla kişinin takmayı uygun bulduğu maskeleri simgeler. Jung'a göre tüketim toplumu doğrudan personalar üzerine kurulmuştur. Sizden takmanızı istediğiniz maskeler hazırdır ve o maskeleri takmadığınız sürece bu toplumda yer almanız imkansızdır. Sosyal yaşamın dayattığı kıyafet seçimleri, davranış kalıpları veya kullanmanızı istedikleri sözcükler, personanın yapısını oluşturur. Hannah Arendt, bu çağda imgemiz artık gerçek benimizin ötesindedir. İmgemiz artık performansımızdır. Performansımıza göre görünür hale gelir, tanınır ve derecelendiriliriz der. Sonu gelmeyen doyurulmayan tutkularla bireyler sıradanlaşma özgürlüğünü mutluluk olarak deneyimlemektedir. Akışkan çağın bireyleri her şeye yetişmek istemektedir, doyumsuzdur, yapacak çok şey vardır fakat zamanı azdır. Konsantrasyon ve tefekkür, yerini niteliğin değersizleştiği bir çağa bırakmaktadır. İnsani ilişkilerinde içtenlik, süreklilik, sosyal dayanışma, birlikte duygu paylaşımı anlamını yitirmekte ve zedelenmektedir. Sahip olmak üzerine bir yaşam kurulmaktadır. Yeni dünyada benlik, satın alınan seçilen nesneler aracılığıyla inşa edilir hale gelmiştir. Seçimlerin önemi bireylerin toplumsal alandaki başarılarını, statülerini ve hatta kimliklerini sembolize etmelerinden kaynaklanır. Nesneler arasında seçim yaparken verdikleri haz ölçüsüne dayalı seçim yapılır. Mutluluk, arzunun nesneden nesneye geçmesi olarak hissedilir. Duyusal anlık hazzın peşinden gitmek tüketim özgürlüğüdür. Baudrillard, Tüketen insan seçimlerini her seferinde daha geniş havuzlardan yapan insan, özgürleştiğini düşünen insan, kendisini ekonomik iktidara teslim etmiş olur. Hazların çoğaltılması insanların kontrol altında tutulmasını kolaylaştırır. İnsanlar özgürlüklerini kazanmak istiyorlarsa ortak iyiye yönelik ahlaki sorumlulukların yeniden seslendirilmesi ve dayanışmanın sağlanması gerekir diyerek hazların tüketimin temel kaynağı olduğunun altını çizer. Kişi, tanınmış bir mağazadan aldığı nesnelerle herkesin içinde güvenle gösteriş yapabilir, tanınır, onaylanır ve beğenilirse yüksek bir statü kazanacağından emindir. Sokakta bu nesnelerle havalı yürümenin amacı kendini iyi hissettiren bütün nesnelere ulaşmaktır. Herkesçe tanınan ve saygı duyulan markalarla ortaya çıkarılan bir mutluluktur bu. Satın alınmış nesnelerden oluşan bir kimliğin cazibesi harcanan paranın miktarına göre artar veyaazalır. Güveni ve mutluluğu markalara ya da gösterişli mağazalara yatırmış kişilerin geleceği de ipotek altındadır demektir. Büyük markaların vaatleri kişinin yaptığını, yapmayı hayal edip başarısız olan diğerlerini ezmeyi ve aşağılamayı hatta hor görmeyi sağlayarak bu şekilde diğerlerinden bir adım önde olma şeklindedir. Ticari sitelerin kataloglarında satacakları her yeni ürün için; hiçbir çaba ve yetenek gerektirmez saniyeler içinde tek dokunuşla keyifli alışveriş yapma vaatleri verirler. Bekleme davranışı, bekleme zorunluluğu yerini hemen kavramına bırakmıştır. Çorba yapmaya bile vakit ayrılmaz. Zaman kazanma uğruna hızlı çekim bir yaşam vaat edilir. Zaman kazanma uğrunu hızlandırılan bir yaşam için hazır yemek şirketlerinden sipariş vermek trend olur. Kendi becerilerimiz, adanmışlıklarımızla zor kazandığımız marifetler, zaman harcayarak elde ettiğimiz sonuçlar, bir tuş ve kredi kartı ile zamanla yitirilir. Yeni beceriler kazanma ve uzmanlaşma hüneri yitip gider ve özsaygının oluşturduğu mutluluğun yerine bir şey konamadığı için ustalık yeteneğini tatmin etme zevki de söner. Pazardan veya marketten alınan ürünlerle hüner ve zaman gerektiren yemeklerle donatılmış masa etrafında toplanmak veya kişinin umutlarını korkularını düşüncelerini zaman ayırarak şefkatle ve ilgiyle dinlemek ve empati yapmak özveri gerektirir. Bu özverinin bilincinde olmak mutluluğu artıran esas kısımdır. Tam da bu noktada Bauman, tüketim toplumunda kişilerin mutlu olmak için daha çok para harcadıklarını, sevgiye dair ilişkilerini maddeleştirdiklerini ve karşılıklı empatiyi kuramadıklarını belirtir. Tüketim çılgınlığını dayatan yaşam tarzında en küçük bir kişisel zahmeti bile kabullenmekte gönülsüz olunur. İstekler engellendiğinde, karşılanmadığında öfkenin itici gücü, daha üstün daha güvenli ve daha risksiz bir tüketim arzusu doğurur. Tüketim çılgınlığına kapılanlar ahlakçı birey yerine hazcı bireylere dönüşürler. Ticaretin amacı her zaman olası her hazzı pazarlamak ve olabildiğince çok kişiye satmaktır. İnsanlar satın aldıkları şeylerin veya harcamaların cennet olduğuna inandırılırlar. Bu şekilde haz parasallaştırılmıştır. Ne var ki bize ticaret tarafından gitgide artan bir şekilde önerilen şey haz değil onun yeniden üretimidir. Yani gerçek portakal suyu değil, kutu meyve suyudur, dere kenarında öten bülbül değil, ses kaydı alınmış bülbüldür. Yaşamın değerini artıran şeyler parasal olmayan alandan meta piyasasına geçmeye başlaması gittikçe artan bir ivmeyle hızlanırken içten insan ilişkilerinin oluşturduğu değerler azalmaya başlar. Bunların yerine geçebilecek daha pahalı şeyler almak için daha fazla para kazanmaya yönelik vakit harcar. O zaman mutluluğa giden yolda bitiş çizgisi yoktur. Araçlar amaca dönüşmüştür. Bitkinlikten ölene kadar amaçlanan yolda ilerlemek kalır geriye, kendi zevklerini göz ardı ederek. Mutsuzluk tehdidine kaşı en hassas kişiler tepeyle en dip arasında bulunan aradaki insanlardır. Üst sınıflar kendi üstün konumlarını korumak için neredeyse hiçbir şey yapmaya gerek duymaz, alt sınıflarda kötü talihlerinden kurtulmak için neredeyse hiçbir şey yapmaz. Oysa orta sınıflar için imrendikleri ancak sahip olamadıkları şeyler, ele geçirebilecekleri şeyler gibi görünürken sahip oldukları ve keyfini sürdükleri şeyler en ufak bir dikkatsizlikte kayıp gidecekmiş gibidir. Onlar sürekli kaygı halinde yaşamak zorundadır ve mutsuzluk korkusu ile görünürde güven dolu olan keyifli fasılalar arsında salınır dururlar. Orta sınıf ailelerin çocukları kazandıklarını yitirmemek için, düşüş veya toplumsal sınıftan dışlanmamak için sürekli çalışmaları gerekecektir. Benzerlerinden ayrılmayan piyasa ortamında kendi yolunu bulmuş belli bir kariyere ve paraya kavuşmuş topluma göre kendini kurtarmış bir birey portreleri taşırlar. Orta sınıf çalışanları piyasalaştırılmış bir hayat yaşar her şeyi hızla alır tüketir, yeni tüketim nesneleri bekler. Tüketen insanları birbirinden ayıran aldıkları ürünler olmuştur artık. A marka cep telefonu kişiyi X statüsüne koyarken B marka cep telefonu kişiyi Y statüsüne yerleştirir. Bu şekilde insanlar kimlik oluşumunu tüketime bağlamış olur. Bu durum küresel ölçekte yayılım göstererek bir örnekçi kültüre katkı sağlar. Satın alma gücü uyuşturucu maddeler kadar alışkanlık yapıcıdır ve sonuçta tehlikelidir. İnsan yeterince tatmin olmadan ölür. Uyuşturucuya tolerans geliştiğinde daha fazla alma ihtiyacı olur, maddeyi bulamazsa düşkünlük görülür. İnsanlar gerçekte ihtiyaç duymadıkları şeyleri satın alabilmek için nefret ettikleri işlerde bile çalışabilirler. Modern birey geldiği noktada bir yerden sonra hegemon kültüre ve onun oluşturduğu kültüre teslim olmuştur ve kimlik tanımı fark edilirliğe bağlanmıştır. Postmodern dünyada bireylerin kurdukları sosyal ilişkiler, hiyerarşiler tüketim performanslarına göre değişim göstermektedir. Satın alınan malların gösterge işlevi ön plandadır. Sosyal ağa bağlı olan çok sayıda insan dijital kimliklerinin yarattığı girdapta kayıp kimlik sendromu yaşamaktadır. Sosyal mekanlarda oluşan kimlikler sanallaşmaktadır. Yaşamdan soyutlanan birey sanal ortamda kendini yeniden tanımlama çabasına girmektedir. Günümüz dünyası akışkanlık niteliğindedir. Bu da günümüzü tekinsiz, belirsiz, güvensiz kılmaktadır. Akışkan modernitede kimlikler de akışkandır. Bu duruda bireyin kendini anlama ve tanımlaması da boşluğa düşer. Tamamlanmamış, özsüz bir kimlik oluşumu söz konusudur. Çağın insanını tanımak için bir süre dış dünyaya kendini kapatıp tefekkür etmek, okumak, araştırmak gerekir. Bilinçli birey kalabilmek için kendini özgür kılmalıdır yani birey sahip olma yerine var olma bilincini geliştirmelidir. Seneca Mutlu Yaşam Üzerine adlı eserinde Bir insan kendi ruhuna derin bir nefes alma ve kendine çekilme imkanı tanırsa gerçeği kabullenecek diyerek doğruyu ve mutluluğu bulacağını söyler. İyi bir yaşam ne zenginlikte ne şöhrette ne de sefahattedir. İnsanının doğasının gereği olarak dürtüleri ve eylemleri yönetecek, sıkı çalışma, özveri dürüstlük, şeref, şefkat, tutumluluk, hoşgörü, alçakgönüllülük, sadelik, güzel ahlak gibi ilkeler edinmelidir. Zihin tutkularından kurtulursa sağlam bir kaleye dönüşür. Mutlu bir yaşamın sırrı, sakıncalı yolları bilip sakınmak, tutkuları dizginlemek ve aklı kullanmaktır. Sosyal ağ kullanımı kişinin kendi otokontrolüne bağlı bir durum olarak da değerlendirilebilir. Yani aracın amaca uygun kullanımı göz ardı edilmemelidir. Seneca'nın, Lucilius'a Mektuplar'ında, Bilge Ne İle Uğraşmalı başlıklı yazısından alıntıladığım cümleler konu üzerinde daha etkili düşünmemize katkı sağlayabilir. Not: Bauman'a göre bugünün modernitesi akışkan, hafif ve ağ gibi yayılabilmektedir. Konunun muhataplarının bilgi dünyasını zenginleştireceğini düşündüğüm kaynakların bazılarını aşağıda belirttim. 1 Tarkan Oğuz, Çağdaş Narkisisos'lar: Facebook Kullanım Alışkanlıkları ve Narsisizm, Selçuk İletişim, 2016. Hacettepe Üniversitesi Almanca Biyoloji Öğretmenliği'nden mezun oldu. Aynı üniversitenin Fen Fakültesi Sistematik Zooloji Bölümü'nde yüksek lisans yaptı. TÜBİTAK Deniz Bilimleri Çevre Araştırma Grubu'nun projelerinde araştırmacı olarak çalıştı. Şiirleri halen Edebi Kültür Dergisi sitesinde yayınlanmakta.


İnsanlık, ilk insandan itibaren bilme, öğrenme, anlama, uygulama açısından sürekli tedrici bir tekamül sürecindedir. Bilgi, düşünce, araştırma ve uygulamada bu tekamül adım adım bilim, sanayi ve teknolojiyi sonuç vermiştir. İnsanlığın başlangıcını ilkel olarak gören zihniyet, başlangıçta bırakılan devasa eserleri tanrısal bir güç olarak açıklamaya girişmişlerdir. Bu bağlamda burada insanlığın başlangıcından itibaren insanlar hep bir bilgi, bilime ve bunun getirdiği kendilerine özgü teknolojiye sahiptiler. Farklı alternatif bir bilim edinmişler, farklı sanayi ve teknoloji ortaya koymuşlardır. Günümüzde araştırmalar incelemeler yaygınlaştıkça bilimsel verilerin bilgilerin değiştiğini görüyoruz. Veya daha farklı bilgiye ulaşılıyor, Bunun sonucu da farklı teknik uygulamalar ortaya çıkıyor. Önce telgrafın, radyo dalgalarının bulunması ardından telefona ve televizyon yayınına ulaşılması hepimizin bildiği örnekler. Çevirmeli sabit telefonlar, sonra tuşlu telefonlar, devamında cep telefonu ve günümüzdeki akıllı telefonlar. Yine başlangıçta ses kaydeden taş plaklar ve sonra kırkbeşlik plaklar devam ederken kaset ve kaset çalarların ortaya çıkması, günümüzde cd ve dijital kayıtları sonuç veriyor. Bunların hepsi farklı bilgiye ulaşılması ve o bilgi ve bilimin getirdiği farklı teknik uygulamalardır. Dolayısıyla hep bir farklı bilgi alternatif bilim söz konusudur. Günümüzde alternatif tıp diye ifade edilen geleneksel ve bitkisel tedavi, yakın zamana kadar tıp otoritelerince kabul edilmiyordu. Bugün bunların hala etkili olan alternatif tedavi yöntemi olduğu yadsınamaz bir gerçek. Tekerleğin bilinmesinden at arabalarına, oradan raylı sisteme ve ondan da günümüzdeki motorlu araçlara ulaşılması edinilen yeni bilgiler ve onun getirdiği farklı teknik yapımlardır. Komut girilerek kullanılan bilgisayarlardan laptoplara, internet ve sanal dünyaya gelinmesi bilgi birikimi özellikle de alternatif bilgiye ulaşılması sonucudur. Aydınlanma çağıyla bilgi ve bilime ulaşan Batı, bugün sürekli yenileyip geliştirdiği bilim ve teknoloji hakimi ve kontrol onun elinde. Zorlu ve uzun bir süreçte bilime ve teknolojiye ulaşan Batı dünyası, kendine özgü hale getirip kültürünü derc ettiği bugünkü bilim ve teknolojiyi sunmakta dünyaya. Osmanlı son döneminden itibaren onun ürettiği bilim ve teknolojiye hala yeterli şekilde ulaşmış tam olarak edinebilmiş değiliz. Batı bilim ve teknolojisine ulaşmak adına batılılaşma sürecimiz hala devam ediyor. Elbette an itibariyle bu yolda büyük aşamalar katedip önemli hamleler yaptık ve yapmaktayız. Ancak onların bilimini ve teknolojilerini iyi kullanıyoruz. Biz onların bilim ve teknolojilerini tam olarak üretir duruma gelsek bile, bu, sadece Batı bilim ve teknolojisini tekrar etme olacaktır. Çin ve Japonya'da olduğu gibi. Onların bu bilim ve teknoloji verileri üstüne çıkamayacağız. Zira asıl bilim ve teknoloji hakimi onlar olduğu için biz hep bir tık geride kalacağız. Onların üstünde bir teknoloji ortaya koysak bile bu bize farklı bir değer katmayacak. Kotardığımız değerin orijini, özgünlüğü Batınındır ve tarihsel, sosyal, kültürel zihin yapısıyla ortaya koydukları bir bilim ve teknoloji sistemini işleteceğizdir. Çin ve Japonya'nın kendilerine özgü bir değer katamadıkları gibi. Tom Cruise'un son filmi Top Gun: Maverick'te aslında bahsettiğimiz bu konu işleniyor. Bilgiye, kültüre ve insan unsuruna vurgu yapılıyor. Bizim yeni bilgilere, bunu kendi tarihsel sosyal kültürel dağarcığımızda işlemeye oradan alternatif bilime ve bunun doğuracağı farklı teknolojilere ihtiyacımız var üstün ve hakim olmamız için. Aksi durumda Aşil'in kaplumbağayı hiçbir zaman geçemeyeceği gibi bizde Batıyı onların kulvarında hiçbir zaman geçemeyeceğizdir. Alternatif bilgi, bilim ve teknoloji her zaman vardır ve mümkün olacaktır.