İnsan neyi sever, ayrı bir yere koyarsa onunla arasında bir ünsiyet oluşur. Sevmenin ve buna bağlı olarak sevileni ayrı bir yere koymanın güzellikleri olduğu kadar sakıncaları da vardır. İnsana çok şey kattığı gibi insandan birçok şeyi de alıp götürebilir. Sonunda, hasbi bir dostluk da kurulabilir; hüsran ve hayal kırıklığıyla da karşılaşılabilir. Okur ile yazar arasındaki bağ da böyledir. Bu bağ, ilk bakışta, salt okurun cehdiyle kurulan, yazarı bağlamayan, tek taraflı bir ilişki biçimi olarak görünebilir. Okur, yazarın verdiği söyleşiler, demeçler, yazdığı kitaplar ve katıldığı imza günleri vesilesiyle yazarı -kısmen de olsa- tanır. Okurun karşısında yazar, 'özel' biriyken; yazarın karşısında okur, bir genelliği ve çoğulluğu çağrıştırır. Birisi 'dinleyen' konumundayken diğeri 'dinlenilen' konumdadır. Dinlenilen olmak, peşinen özel biri olmayı gerektirir. Eylemsel açıdan da okur ve yazarın konumları farklıdır. Birinin okuyarak ulaştığı bir şeye, diğeri yazarak ulaşır. Sıkı bir Ayfer Tunç okuru, sosyal medyadaki bir gönderiye şöyle bir yorumda bulunmuştu: Ne yazsa okuyorum. Bunun böyle olduğundan haberi yok ama en yakın arkadaşımdır kendisi. Bu cümle, okurun, ilgiyle takip ettiği bir yazardan beklentisini, yazara yüklediği anlamı ifşa etmektedir. Yazarla bizatihi tanışan, onunla ara sıra hasbihal eden, mektuplaşan; onun konuşmasına ve muamelesine yakinen tanıklık eden okurun durumu biraz daha farklıdır. Çünkü artık birçok şey somuttur. Bakışlarda, sözlerde, hal-hatır sormalarda, gidip gelmelerde, buluşmalarda, telefonlaşmalarda, kurulan bağın yansımaları, çok rahat gözlemlenir. Örneğin, yazdıklarından aldığı tadı, yüz yüze alamayabilir. Yüz yüzeyken, yazdıklarından aldığı tadın daha fazlasını alabilir. Yazdıklarıyla hal ve hareketlerini, yaşantısını birbirine hiç yakın bulmayabilir. Tanıma fırsatına eriştiği yazarın, yazdıklarından çok başka bir portre çizdiğini gözlemleyebilir. Bu tarz cümlelerin türevini artırmak mümkün; edebiyat günlüklerinde, anılarında ve anlatılarında, bu tarz birlikteliklerin yansımalarını okumak da mümkün. Ünü yazar Alberto Manguel, Borges'le tanıştığında gencecik bir okurdur. Manguel ile bir süre kitaplar üzerine arkadaşlık kurar. Borges, etrafındaki herkese, yazar arkadaşları da buna dahil, bir okur gözüyle baktığı için Manguel'e de bir okuru gözüyle bakar ve onunla 'okuma'ya dair birçok şey paylaşır. Manguel, Borges'le geçirdiği bugünlerin ayrıcalığını çok sonra fark eder. Gençliğinin/ergenliğinin vermiş olduğu duyguyla Borges'le geçirdiği günleri kayıt altına almaz. Ancak bir süre sonra aklında kalanları, Borges'in okurluğu ve yazarlığı ekseninde anlatır. (Alberto Manguel, Borges'in Evinde, Çev: Cem Akaş, YKY, Mart 2018 (3. baskı) 'Bir yazara dair izlenimler, ancak bu denli yalın ve içten anlatılabilirdi' dedirten bu anlatıdan, ifade etmeye çalıştığımız okur-yazar ünsiyeti çok açık okunmaktadır. Romain Rolland, henüz 20'li yaşlarındayken çağının en önemli yazarı Tolstoy'a bir mektup yazar. Cevap beklemeksizin yazdığı bu mektup, kısa sürede karşılık bulur. Böylece ileride bir yazar olacak Rolland'ın sanat anlayışı ve hayat görüşünde, Tolstoy'un büyük tesiri olur. Ondan aldığı en mühim şey, bütün çalışmalarını, insanlık aşkıyla yapmasıdır; sıkıntıya düşen her insana, yardımsever bir el olarak uzanmaktır (Stefan Zweig, Avrupa'nın Vicdanı, Zeplin Y., 2018 (2. baskı), s. 28). Manguel'in tanıklığı, Rolland'ın mektuplaşmaları nevinden okur-yazar anlatıları, manevi anlamda hiçbir emeğin ve birlikteliğin boşa gitmeyeceğinin kanıtıdır. Tüm bunlar, kitapların dünyasına gönülden bir merakı ve iştiyakı olan okurların, sevdikleri yazarlara karşı daha bir ilgi duymasını sağlar. Ömer Lekesiz, benim için bu ilgi cümlesindendir. Kendisini tanıdığım günden bugüne kadar yazılarında, düşüncelerinde, hal ve hareketlerinde, hep aynı duyguyu ve hissi almış; onunla kurduğum küçük bir diyalogdan bile eli boş dönmemişimdir. Ömer Lekesiz'de yazar kibrinden ve büyüklük taslamaktan eser yoktur. Bir insan olarak yaşının olgunluğu ve bir edebiyatçı olarak da sözünün kıymeti, Lekesiz'in yazılarında nasıl belirginse, bir okuru olarak benimle kurduğu ilişkide de öylece belirgindir. Kişisel meselelerimle ilgili kendisine sorduğum her soruda, kendi fikrini beyan edip beni de kendi düşüncem ve kararımda muhayyer bırakır. Bu tavrıyla şöyle demek ister: Kendi fikrimi paylaşarak sana bir kapı açıyorum, son tahlilde karar senindir. Ne konuda olursa olsun, ihtiyatı elden bırakmamak suretiyle sözünü sakınmaması, Lekesiz'in en önemli kişilik özelliğidir. Gerektiğinde, yüzünüze karşı okkalı bir sözü, çekinmeden söyleyebilir. Yazılarında, birçok yazar ve eser adına rastlarız. Onunla konuşurken de durum farklı değildir. Bakarsınız ki bir konu hakkında İbn-i Arabi'den örnekler aktarıyordur. Sonra Heidegger, Spinoza, John Locke gibi düşünürlerden misaller veriyordur. Bir kelimenin peşine düşüp oradan tasavvufa, sosyolojiye, ilahiyata, felsefeye, hatta matematiğe bağlayabilir neticeyi. Zaten bir kelimenin, sözlük anlamındaki farklılığa dikkat çekmek, birbirine anlamca yakın sözcükler arasındaki nüansları vermek, Ömer Lekesiz'de bir 'huy' halidir. Hiç gitmediğiniz bir mekanı, fotoğraf çeker gibi size anlatabilir. Konuşma sırasında, birden karşınıza, Kudüs'ten bir enstantane çıkabilir. Yazılarında hissettiğimiz 'Ömer öfkesi'ni, konuşmalarında da duyarız. Kırmızı çizgilerinde, eyvallah'ı olmayan bir tutum takınır ki, bu, kendisine çok yakışır. Sanırım bendeki Ömer Lekesiz fotoğrafı, bütünüyle şu cümlesi üzerine kuruludur: Bir insanın niyeti, yaptığı işte muhakkak görünür. (Ömer Lekesiz, kişisel görüşme, 18 Mayıs 2015, İstanbul) Yani niyetinizi doğrultup bir yazı yazdığınızda, yazınız teknik açıdan kusurlu olsa bile anlatmak istedikleriniz, okura halisane ulaşır. Niyetiniz kötüyse zaten gerisini konuşmaya gerek yoktur. Gerek yazılarında gerekse de çektiği fotoğraflarda, Lekesiz'in ne denli iyi bir okur ve gözlemci olduğu anlaşılmakla birlikte niyeti de müşahhas olmaktadır. İster yazmanın ön koşulu diyelim ister yazamamamın sıkıntısı, bahanesi diyelim, ilk cümle bir yazı için 'hayatiyet' taşır. Söyleyecek bir şeyi olan bir yazar, yazma konusunda dakiktir. Onun yazı hayatında, yazacağı şeyi sonraya erteleme yoktur. Söyleyecek bir şeyi olan fakat bunu nasıl bir dil ve üslup içerisinde yazacağına dair kaygı taşıyan bir yazar da ilk cümlenin hışmına uğramazsa eğer, kaygısını attığı anda yazısını yazar. Ömer Lekesiz'i gözlemlediğim ve yazılarından algıladığım kadarıyla yazma konusunda ziyadesiyle dakiktir. Her yerde, her mekanda yazabilir. Onunla yaptığınız bir sohbette, sözgelimi gündelik bir meseleden konu açtığınızda, dil, döner dolaşır, muhakkak edebiyatın herhangi bir şubesine gelir. Yazılarında, hızlı düşünme ve düşündüğünü eleştirel bir formda söyleme tavrı, sohbetlerinde de hemen fark edilir. Bu yazıda, Ömer Lekesiz'in dili, üslubu ve okumaları üzerinde durulacaktır. Yazının temelinde Yılan Islığıyla Serenadolsa da söyleyeceklerimiz, Lekesiz'in bütün kitaplarını içkindir. Ateşten Kelimeler, Öyküce Konuşmalarve Öykü Antolojisikitaplarını hariç tutarsak Lekesiz'in bütün kitaplarının formatı ve bütünlüğü aynıdır. Bahsettiği isimler, değindiği konular benzerlik gösterir. Camii mimarisi, hat sergisi, resim sanatı, edebiyat eleştirileri, fotoğraf üzerine düşünceler, öyküye ve öykücülere dair çıkarımlar, nazariyata ilişkin görüşler, İslam ve Batı felsefesinin temel farklılıkları gibi sıralayabileceğimiz pek çok konu, her kitabında istisnasız ele alınır. Ömer Lekesiz'i her zaman şu üç cihetten okumak gerekir: Bakışı sebebiyle fotoğrafçı, düşünüşü ve değerlendirişi nedeniyle eleştirmen, dili ve üslubuyla da sıkı bir denemecidir -Ateşten Kelimelerbaşta olmak üzere belirli temalarda yazdığı yazılar buna örnektir-. Böyle olunca ilgilendiği, ele aldığı meseleyi, efradını cami ağyarını mani bir şekilde anlatır. Konuya ilişkin kavramsal bir çerçeve çizmek, anlatımının en genel özelliğidir. Örneklerle izah etme, mukayeselerde bulunma, Batı ve Doğu arasındaki ayrımı kesinkes çizme, İslam düşüncesine muhakkak atıfta bulunma ve Müslüman bir perspektifle baktığını her fırsatta dile getirme, Lekesiz'in anlatımına dair diğer belirgin özelliklerdir. Yılan Islığıyla Serenad, müstakil yazılardan oluşmakla birlikte silsile yazılar da içermektedir. Sanatta, istidat-istihkak-istikamet konusunun tartışıldığı yazılar örnek olarak verilebilir. Yılan Islığıyla Serenad'ın izleğinde, İslam düşüncesine göre ölüm, beden-göz ilişkisi, örneksiz yaratmak, sevme biçimleri, sanat anlayışı gibi konular; okuma-okurluk ve yazarlık üzerine düşünceler; kültürel mirasımız üzerine incelemeler bulunmaktadır. En iyi eleştirmenlerin, okuma sanatını örneklendirenler olduğu söylenir (Damon Young, Okuma Sanatı, Mayakitap, Nisan 2018, s. 38). Lekesiz, okuma sanatına, kitabi okumalar dışında, kevni okumaları da dahil eder. Gezip gördüğü yerlerin kendisinde bıraktığı izlenimleri, olmazsa olmaz İslami perspektif kanalıyla anlatır. Bir geziden hareketle yazdığı İznik'te Bir Üniversite Hayali başlıklı yazısı, imkansız değil ama çok zor bir hayalin dile getirilişidir. Ömer Lekesiz'in kitaplarına dair yazmak, içinden çıkılamayan bir mesele hakkında yazmakla neredeyse aynıdır. Sebebine gelince tehlikeli sularda yüzer. Belalı konuları gündeme getirir. Kitaplarını okumak şöyle dursun, isimlerini bile anmadığımız, belki de bilmediğimiz şahsiyetlerin düşünce dünyalarına çeker. Hal böyle olunca Lekesiz'i ve onun düşünce dinamiğini yazmak, baştan elini taşın altına koymayı kabul etmektir. Güzelin güzelliğini fark edebilmek, onun değerini ortaya koyabilmek için gözün görmesi ve onu güzel olarak algılaması yeterli değildir. Güzelliğin diğerlerinden farkına ve ondaki sırra, münevver bir aklın işleyişiyle ve karşılaştırmalar yapabilen bir zihnin pratiğiyle ulaşılabilir. Bir eleştirmen, sözün en beliğ haliyle konuşabilir. İroni yüklü, anlaşılması müşkül, yalnızca konuya dair bilgisi bulunanlarca anlaşılan bir dille de konuşabilir. Diyelim ki zor bir eser veya zor bir konu hakkında bir yazı kaleme alacaktır. Konunun müşkülatı yetmezmiş gibi bir de üst perdeden bir dille yazınca eleştiriden maksat hasıl olmayacaktır. Buna göre eleştirmenin bir görevi de meseleyi izhar etmek, anlaşılır hale getirmektir. Çünkü ancak bu şekilde güzeldeki kıymet veya bayağılık fark edilebilir. Bu sonuca varmak için şeyüzerinde, inceden inceye düşünmek ve etraflıca bir görüş ortaya koymak gerekir. Lekesiz'in eleştiri anlayışı da bu dikkate dayanır. O halde Müslüman bir sanatçının, eleştiri anlayışı, nazar-rü'yet-basiret basamaklarına istinaden olmalıdır. Bu basamaklar, kelime anlamlarının ilk karşılıklarıyla alırsak bakma-görme-içgörü olarak maddeden manaya geçişin menzilleridir. Surette sireti, eserde asl'ı, dilde usulü ve güzeldeki hakikati görmek, bu menzillere varmakla mümkündür. Şayet ki eleştirmende, bakışın inceliğine dair bir kımıldanma yoksa o eleştirmen, eserin salt büyüklüğüne/küçüklüğüne, görünen niteliklerine, bariz güzelliklerine değinip geçecektir. Bu durumda, nazarın, rü'yetin ve basiretin sağladığı ince dokunuşlar gözden kaçar ve eserin güzellikleri de hiçe sayılır (David Hume, İntihar, Tefrika Yayınları, Eylül 2017, s. 60). 'Müslümanca bir eleştiri anlayışımız' veya 'İslami bir eleştiri anlayışımız' neden yok sorusu isyan ile maluldür. İsyan ile maluldür, çünkü ötesi yoktur, bu kadardır, sadece cılız, sönük bir isyandır. Bu soru zaman zaman sorulmakta, ilk sorulduğu anda epey dikkat çekmekte, fakat soruyu soranın da bir çare bulamayışı gözlemlenildiğinde derhal 'oradan' uzaklaşılmaktadır. Her genelleme içinde bir hata barındırır. Fakat genelleme yaparak söylemek de kaçınılmazdır. Bu isyanı yapanlar, daha isyanlarını dile getirirken bile İslami bir dilden uzaktırlar. Ne yazık ki insanı, İslam'dan soğutacak denli galiz bir dil ve üslup kullanırlar. Lekesiz'in Yılan Islığıyla Serenadkitabı özelinde ve genel olarak bütün kitaplarında, İslami bir eleştiri anlayışının, kelimenin tam anlamıyla gürül gürül devam ettiği görülür. Ayet ve hadisler ışığında yaptığı açıklamalar, 'bizim dünya görüşümüz' diye başladığı cümleler; fakih, mutasavvıf, derviş olarak bilinen birçok Türk ve yabancı düşünürlerden yaptığı aktarımlar; geleceğe, geleneğin yorumuyla ve bilgisiyle baktığı meseleler, Lekesiz'in İslami düşünce ve eleştiri konusundaki gayretini gösterir. Bu nedenle 'İslami bir eleştirimiz yok', 'Bugünkü eleştiri gelenekten beslenmiyor' yaygarası yerine, bu gayrette olanların ön plana çıkarılması, parmakla işaret edilmesi, referans olarak gösterilmesi ve izlerinin takip edilmesi çok daha yararlı, onarıcı ve yapıcı olacaktır. İskenderun'da doğdu. Kahramanmaraşlı. Hece Öykü, İtibar, Yedi İklim, Türk Dili dergilerinde öykü ve deneme yazdı. Milli Gazete, Dünya Bizim ve Edebistan isimli kültür sanat sitelerinde, kitap incelemeleri ve söyleşiler yaptı. Nuri Pakdil'in Tiyatrolarında Vicdan isimli yüksek lisans tezini hazırladı.


Ameno, New Age bir grubun dinleyenlerde hastalık derecesinde bağımlılık yapan oldukça ilginç bir parçası. Gregoryen tarzı müzik yaptıklarından ilk etapta kulağa kilise müziği gibi gelen bu parçanın klibi de haylı ilginç. Kızın dönüştüğü zamanki kıyafetlerine bakılırsa bir Ortaçağ Avrupa'sı dönemi. Oturdukları taşın arka tarafında, uçurumun en tepesinde bir kale görünüyor. Taş, hala kıza; beni içine al ve özümse, anlaşılmayan işaretleri anlat diyor. Ameno kelimesi ilk önce Amen kelimesini hatırlatsa da, burada bir tapınmaktan ziyade tanınmayı, anlaşılmayı isteme hali var. Eğer işin içinde tapınma değil de tanınma varsa Hıristiyan ve pagan inanışının dışında daha irfani bir şeylerin olduğunu sezebiliriz. Şu halde şarkının ilk etapta algıladığımız bir Hıristiyan ilahisi olmaktan ziyade, taşın içindeki hatıranın ve seslenişin ilahi olmasıdır. Kızdaki dönüşüm de bu ilahi oluşun bir tezahürü. İşte taş dile gelirken beni üzerinde sadece birkaç eski yazı ve semboller olan zamanı bitmiş bir taş olarak görme, beni içine al, beni özümse ve üzerimdeki batını, işaretleri açıkla diyerek adeta direktifler veriyor kıza. Kız taşla, taşın ardındaki manayla, manasıyla, konuşuyor. Şu an dünyanın kaybettiği bir anlayışla özünü başka bir parçada aramıyor. Kendini, kendindeki kendini görebilmesi için o kendine ait olanı başka bir parçada aramıyor. Oysa insanlığın en büyük derdi bu değil mi, bulmayı sahip olmakta ve mülkiyette sanıyor. Şarkının ilerleyen sözlerinde sır biraz daha kendini açıyor bize. Kız sahip olacağı değil, aidi olduğu bir öz'e yakarışta bulunuyor... Aidi olduğu bir anlayışın, kültün yahut kültürün, inancın şehadete erenlerinden himmet dileniyor adeta; Bana savaşı ve Martyr gibi şehit ruhları açıkla diyor. Belli ki kız özünde bir insanlık ve varoluş yahut yok ediliş, üzeri örtülüş ağrısı çekiyor, belli ki yara almış özü en derin yerinden. İnsanlık da bu yaradan nasibini almış. Gizlenen, saklanan, üzeri örtülen acıların hikayesi sadece. Belki de bir gün yolu düşürüp gezmelisin bu kalbi haçlı kılıçlarıyla parçalanmış sinesi hala kanayan şehirleri. Bilhassa Carcassonne'un bir Ortaçağ yalnızlığında uğunan eski sokaklarında, kendisine sığınan binlerce Katharlı'nın katledildiği o büyük ve büyülü Montsegur Kalesi'ni tanımalı ve anlamalısın. Her ne kadar her yerde şimdi Ra'nın gözü hüküm sürse de, yüzyıllardır Hermesi bir yol da var dünyanın gizlilerinde. İdris Nebi'nin, Ploton'un, Hızır'ın, İsa'nın, Elyas'ın, Sühreverdi'nin, Yunus'un, Arabi'nin, Konevi'nin ve daha nice dervişlerin yürüdüğü yol ve bu yolun izleri var hala yeryüzünde. Orfe, çaldığı liri ile insanları irşad ederken, suçluyu ve kötüyü değil, suçu ve kötülüğü ıslah etmeye çalışmıştı. Töre'den türemiş her hareketin ardında hep bu töreye insiye olmuşları, uymuşları, arınmışları, erimişleri, ermişleri aramak gerek. İşte dünyanın ve insanlığın bu "arınışına" karşı Ra'nın gözbebeği, Nefili soyu boş durmamış, İznik Konsülüne oradan bütün bir dünyayı saran şeytaniyetle inanmışlara ve arınmışlara kan kusturmuş tarih boyunca. Katharlar da onlardan biri sadece... Üstelik de Avrupa'nın kalbinde. Üstelik de Papa'nın bizzat emriyle... Üstelik de yakılarak, engizisyon mahkemelerinde yargılanarak, işkencelerden geçirilerek... Ve daha ilginci "engizisyon" denilen bela ilk bu "sapkınlar ve periler" dedikleri bu arif ve bilgili insanları yok etmek için kurulmuş. Ne garip Avrupa katletmeye ilk önce kendi kalbinden başlamış. Küçük kız, Montsegur Kalesi şehitlerinden kendi özünü bulması ve bunu haykırması yönünde dua ederken, şehit de zaman duvarından koşarak ona geliyor. Kılıcı ile taşı parçalayıp kızın önüne atıyor kılıcını. Ondan taşın yani eşyanın ardındaki sırrı görmesi ve anlaması için gerçeğe temas etmesinin şart olduğunu ifade ediyor hareketleriyle.. Kız, hakikat kılıcını eline alır almaz taşı parçalıyor. Taşın içinden çıkan nur, ışık, yani "hikmet" de böylece açığa çıkmış oluyor. Böylesine ileri bir toplumu katletmekle Avrupa ileriye değil, üç yüzyıl geriye gitmiştir.


Sabahtır mısrasıyla başlar Cahit Zarifoğlu'nun şiiri. Bir zaman, bir milat, bir başlangıç bildirir bu mısra. Aynı zamanda da bir bitiş. Hemen sonraki mısradan anlarız bu tamamlanmışlığı ve devam edişi. Alkışlar gecenin/Sıcak damları sükun yapılarıyla. Alkış hem dua demektir hem de günümüzde kullanıldığı anlamıyla bir gösterinin/temsilin bitişini imler. Gece dualarla bitmiş; bir temsil yerini başka bir temsile, sahne yerini başka bir sahneye terk etmiştir. Devam ediş ve bitiş iç içedir. Ev bir hayat sahnesidir. Alkış sesleri sükunun hem altını çizip barizleştirir hem de nihayete erdirir. Sükun bitmek zorundadır zaten. Çünkü Sabahtır. Yeni bir gün başlamıştır. Aydınlık aniden gelmemiştir. Aydınlatır bir ucundan. Devamı da gelecektir elbette. Gün ışıktan sonra bir öğün ile başlar. Kahvaltı sofrasında çay tasını. Her ne kadar nesne üzerinden yazsa da insan ürünü bir tas ve demli çaydan oluşan öğünden bahsediyorsak ana karakter o nesneler değil insandır. Doğrudan doğruya insandan bahseden mısralar ise bir sonraki kıtadır. Bir de gecenin ev, dam gibi dışa ait genel bir yapıdan başlayan şiirin giderek içe ve özneye yöneldiği söylenebilir. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


Yaşadığımız şehir, bu şehri inşa edenler, bizim için oldukça önemli. İstanbul önemli, İstanbul'da Üsküdar önemli. Bunun için Üsküdar'ı tanımak, bilmek lazım. Okumak, bunun bir aracı, bir yöntemi. Üsküdar'ı, bir Üsküdarlıdan okumak apayrı bir ayrıcalık. Sözü, merhum Prof. Dr. Ahmed Yüksel Özemre'nin Üsküdar'da Bir Attar Dükkanı adlı kitabına getirmek istiyorum. Elimdeki eser, 2018 tarihli 22 baskı, 112 sayfa. 1935 yılında Üsküdar'da doğan Ahmed Yüksel Özemre (v. 25 Haziran 2008), adeta Üsküdar'ın maneviyatının nereden geldiğini merak eden bizler için hatıralarını aralıyor ve postadan çıkan latif bir sürprizle şehirdeki bu manevi dalganın nereden geldiğini açıklığa kavuşturuyor. Yazarın Türkiye'nin ilk atom profesörü olup ülkemizi yurtdışında çeşitli alanlarda tanıtmasının yanında böyle bir eseri kaleme almış olması yazarın hem ilmi hem de manevi yönünün ne denli kuvvetli olduğunu gösteriyor. Bu vesileyle Merhum Ahmet Yüksel Özemre'nin bizim için ne büyük bir değer olduğunu satırları okudukça anlayacak, yazarı daha yakından tanımak için bir kapı aralamış olacaksınız. Yüz on iki sayfadan oluşan eser, aslında satırları araladıkça mevcut sayfadan daha fazlasına tekabül ediyor. İçinde onlarca ömür, yaşanmışlık ve hatıraları barındırıyor. Öncelikle Hayal Şehir Üsküdar'ı sayfalarda gezdirmek suretiyle gözlerimizi ve kalbimizi okşuyor. Yazar Yüksel Özemre'nin betimlemeleri o denli kuvvetli ki, kitabı okumaya başladığınız andan itibaren önce şahsiyetlerin suretleri, sonra attar dükkanı derken birden eski Üsküdar gözlerinizin önünde canlanıveriyor. Kitabı eski Üsküdar'a duyulan özlem ve hasret duyguları eşliğinde okumaya devam ettikçe karşınıza yeni yüzler, hocalar, konaklar, sohbetler çıkıyor. Kitapta olayların birinci ağızdan anlatılıyor olması, kitabın orta kısımlarına doğru geldikçe attar dükkanından burnunuza gelen baharat kokuları eşliğinde yapılan sohbetlere birden sizi de dahil ediveriyor. Üstelik sohbet ettiğiniz efendiler arasında Türkiye'nin büyük ebru sanatçılarından Mustafa Düzgünman, Üsküdar Gülnuş Valide Sultan Camii'nin baş imamı Hezarfen Necmeddin Okyay Hoca, Özbekler Tekkesinin son şeyhi Necmeddin Efendi, Neyzen Niyazi Sayın, araştırmacı-yazar Abdülbaki Gölpınarlı ve adını zikredemediğim dükkanın nice müdavimleri, şahsiyetler var. Kitap ilerledikçe bu isimlere aşinalık kazanıyor, dipnotlar yardımıyla onları araştırıp daha yakından tanıma fırsatı buluyorsunuz. Kitap yarım asır öncesini anlatmasına rağmen bu süreçte yitik değerlerimizi hatırlıyorsunuz. Osmanlı döneminden kalma İstanbul Beyefendisi ve Hanımefendisi karakterleri canlılık kazanıyor. Kitap, irfan mektebi çevresinde, başlıklar altında parça parça anlatımlar ve şahsiyetler ile beraber ilerliyor. Bu çerçevede kitabın içinde benim en çok dikkatimi çeken ve keyifle okuduğum kısım, Üsküdar'ın meşhur meczublarından Mortucu Salih oluyor. Salih'i öğrenirken aynı zamanda hayattan küçük notlar alıyorsunuz. Kitabın ara ara fotoğraflara yer vermesi ise sayfalar arasında hoş bir senfoni oluşturmuş. Okudukça bazı resimlere uzun uzun bakıp dalabilir, hatta tekrar tekrar açıp gözlerinizin raksına şahit olabilirsiniz. Kitabın içinde verilen gerek ilmi, gerekse tasavvufİ bilgiler ise, okuru ilme ve araştırmaya sürüklüyor. Okurken hem öğreniyor, hem de duygularınızın melodisini dinliyorsunuz. Kitabı okudukça daha çok seviyor, sonlara doğru hiç bitmesin istiyorsunuz. Rahmetli Mustafa Düzgünman'ın vefatı ve kitabın hüzünlü sonu gözlerinizin dolmasına sebep doluyor, bu ıslaklık ruhunuza işliyor. Okudukça kelimelere dokunma ve cümleleri yaşama arzusu içinizi kaplıyor. Belki kitabı defalarca okuyup ve her kelimenin üzerinde defalarca durunca, bu yaşama arzusunu kısmen tatmin etmiş oluruz. Besmeleyle tezgah açıp ebru yapan kişiyiz, Fırça ile su üstünde hüner satan kişiyiz, Üstadımız Özbek Şeyhi, hem Necmeddin Hoca'dır, Büyüklere boyun kesip, aşka tapan kişiyiz.


Özgürlük kadar insana yakışan bir başka şeyin olduğu her halde söylenemez. Öyle ki insan adeta, bu yeryüzü macerasında kendi özgürlüğüne doğru giden yolun yolcusu olarak vardır. Ne var ki yaşamın insanı yüz yüze bıraktığı kimi durumlarda kesinlik ve zorunlulukların olduğunu herkesler görüyor. Oysa özgürlüğün olduğu yerde en az iki şeyin olamayacağının altı ısrarla çizilir: Kesinlik ve zorunluluk. Gramatikal düzlemde bile bu ikisi, özgür düşünebilmenin önünü tıkayan temel iki husus olarak görülür. Üstesinden gelinemeyen her şey konusunda insan ruhunu sükuna erdiren tecrübeler var. Bir başkasını kendimize benzetmek eğilimimizden kurtulduğumuzda herkeslerin kendileri olarak hayata katılabilmelerine tahammül edebilecek düzeye erişiyoruz. Tahammülsüzlüğümüzün gerisinde farklı olanın bize verdiği rahatsızlık var. Bu rahatsızlık büyük ölçüde farklı olanın verdiği kaygıya dayanır. Oysa yaşam, farklı olanın verdiği kaygıya katlanabilmeyi de içerir. Ve bu kaygıya rağmen bir başkasını kendimiz gibi yapmak eğiliminden sıyrıldığımızda sahici bir davranış içine girmiş oluyoruz. Çünkü başkasına müdahale etmekten vazgeçişin ne denli sükuna erdirici bir çaba olduğunu hissettiğimiz yerde özgürlüğün o narin yüzeyine yüreğimizin değmiş olduğunu sezebiliyoruz. Hırsımız da azalıyor hıncımız da. Kendi içine doğru bükülen bir yola girmiş gibi oluyoruz. Tahakkümün vahşi hazzından sıyrılıyor, insanın önünde acziyetini duyduğu ölüm ve sonsuzlukla yüz yüze geliyoruz. Modern zamanlarda geleneğin izini süren sevgili Necat Aydoğan ile yaptığımız ropörtajın(1) metin kısmı bir gece yarısı kitaplığımdan rastgele elime aldığım bir kitabın sayfaları arasında karşıma çıktı. Yukarıda alıntılanmış ifadeler bu metinde yer alıyor. Bu yazıyı ilham eden şey de el yazısıyla kaleme alınmış metinde yer alan bu ifadelerdir. Zira bugün sanat ve özgürlük arasında kurulan ilişkinin 'müdahale' ana kavramının dolayımında ele alınıyor olmasına duyduğum hayranlığı itiraf etmeliyim. Sanatın bir bakıma doğaya eklemlenmiş yeni bir üst doğa olduğu biçimindeki görüşü dile getiren Nietzsche, onun doğanın taklidi olmaktan çok doğada ve ona rağmen oluşturulmuş bir üst anlatı olduğu tezini savunur. Günlük hayatta insanın yapıp eyleyemediği birçok şeyin bir sanat faaliyeti sırasında insanın meşgalesine dönüşüverdiği görülür. Son tahlilde sanat, insanın üstesinden gelemediği şeylerden sanat aracılığıyla intikam aldığı şeklindedir. Binyıllarca anlatılagelen masallarda, efsanelerde hep iyilerin kazanıyor olması tesadüf sayılmaz. Bu haliyle bir oyun alanına dönüşen sanat faaliyeti, bir oyun olan dünya hayatının çekilebilir kılınması için oyun içinde yeni bir oyun alanı üretmeye tekabül ediyor. Umberto Eco da anlatıyı bir oyuna benzetir ve önemli olan oyunda kalmaktır, tezini ileri sürer. Çünkü her oyunun kuralı sadece o oyun için geçerlidir. Demek ki her sanat faaliyeti kendi içinde bağımsız bir oyun alanı inşa ediyor. Bu başka oyun kurallarının geçerli olmadığı yeni bir oyun alanı anlamına gelir. Sevgili Necat Aydoğan'ın yukarıya alıntılanmış ifadeleriyle kimsenin müdahale edemediği bir alan. Sanatkar duyarlılığın naiv seyrinde herhalde bu müdahale edilemez alanın sanıldığından fazla önemli olduğunu söylemek abartı sayılmaz. Zira insan, başkalarından ötürü yorulur. Kendini başkaları üzerinden var ediyor olduğu kadar kendini başkaları yüzünden de tüketiyor. Tüm acılara rağmen insan, düşüncesine, tasarımına, renk seçimine müdahale edilmeyen bir alanda, kendine adeta özerk bir alan var ederek orada kendini inşa ediyor. Yaşamın insan üzerindeki tazyikinin kırıldığı narin bir temrin sahası olarak sanat, böylece insan özgürlüğüne küçük de olsa bir kapı aralıyor. Ümid ediyorum bir gün bu çok değerli sanatkarımızın eserleriyle ilgili vukufiyetli bir çalışma yapılır.


Romancı!.. Ta on yaşımda iken, on beş sene evvel, gördüğüm ilk tiyatro üzerine gelen delice bir düşkünlük ile bizde mevcut tiyatro kitaplarının hepsini okumuş, bundan heveslenerek birçok oyunlar yazmış, sonra merakımı romanlara sarmıştım; işte o zamandan beri hayatımda en birinci emelim, diğer amellerimin de bütününe hakim emel bu oldu: ben de bir romancı olmak istiyordum. Fakat o zaman okuduğum ve bayıldığım romanlar Gece Yolcuları, Londra Biçareganı, Hüseyin Fellah olduğundan romancılığı bundan ibaret zannediyor, öyle yazmaya uğraşıyordum ve bir gün, birçok tecrübelerden, koşuşlardan sonra, rüştiyenin son senesinde, şimdi on bir sene oluyor, Denaet -yahut- Gaskonya Korsanları diye bir romanı, müstakil ilk romanımı yazıp onu o zaman sınıfımızın baş romancısı olan bir arkadaşım da takdir ettiği zaman kendi kendime İşte artık ben de romancı oldum! dedim. Hakikaten bunun modellerinden hiçbir farkı yoktu. İçinde o türden romanlarda olan şeylerden hiçbiri eksik değildi. İsmi bile ilk bakışta, korkulu bakışları üzerine çekiyordu: Gaskonya Korsanları! Bundan, üst derecede bir zevk alıyordum; bir şatoyu basan korsanlar, korsan reisinin bir odada bastırıp arzusunu söylediği kontun kızı, bu sebepten geri kalan bir izdivaç. Sonra haydut reisinin vaktiyle kontun kaybolmuş bir oğlu çıkması, intiharlar. Bunu yazıp bilenlerden ruhsatı da aldıktan sonra kitabı bastıramadım ve buna şimdi müteşekkirim. Eserimi hakikaten bir şeymiş, bir esermiş gibi tam bir cesaretle yayıncılara göstererek, Siz mi yazdınız? diye sordukları zaman, tavırlarında bugün pek iyi gördüğüm alay işaretlerini o zaman fark bile etmeyerek gururla Ben! deyişimi asla unutamam. Orta okulda yalnız Roman okuyan efendi derlerdi, liseye gidince artık Romancı denirdi. Çünkü oraya bilenlerden ruhsatları alınmış birkaç eserle gitmiştim. Fakat bunlarla meşgul olmamı eğitimim için engel sayan bazı nasihatler ile: Kitap olmadıklarından, gerekli olan matematiktir. desturu ile ders zamanlarını öğüde ayıran matematik öğretmenlerimiz. Benim roman yazdığımı duydukları zaman kendi talebeleri arasında böyle bir adam bulunmasını tahammül ile geçiştirmemişler. Yalnız edebiyata düşman öğretmenler değil hatta yazı yazma dersimizin öğretmenleri bile bunu bir cinayet saymışlardı. Mektebimizin yukarı sınıflarında yüksek edebiyat okutulur. Bir hoca vardı ki mektebin en büyük adamı idi. Bana onun Makalat-ı Edebiyye'sini gösterirler. O zaman çünkü makalat-ı edebiyye modası idi. Zaman bir mizandır ki... yahut Vicdan bir irfan kandilidir ki... diye başlayan ve böyle kof sözlerle dolan o kağıtları çok güzel eser olarak görürlerdi. Belki bunlar hakikaten çok güzel idi. Fakat benim bildiğim bir şey varsa o da bunların roman olmadıkları ve yazarlarının bir romancı olamayacağı idi... Romancı olmak, roman sanatına vakıf olmak; işte asıl benim ehemmiyet verdiğim, sahip olmak istediğim aradığım meziyet bu idi. Bir gün Osmanlıca Dilbilgisi hocamız: Ben yirmi senedir edebiyatla meşgulüm, yine cesaret edip eser çıkaramıyorum. Sen ne cesaretle yapıyorsun? diye alenen bana çıkışınca: A hocam. demek istedim, Roman dilbilgisi bilmekle yazılmaz, o bir sanattır!.. Bir edanın üzerinde üç saat oynamak, bir vicdan tarifi için yirmi kağıt karalamak bana pek verimsiz ve değersiz bir iş gelirdi; bir vicdan makalesi yazmak, ciddi araştırmalar üzerine vicdan hakkındaki felsefenin farklı tarzlarının neticelerinin muhakemelerini özetlemek... Evet, bunu anlarım; böyle bir makaleye bütün Dilbilgisi hocalarının bütün makaleleri, hatta bütün o devrin bütün edebiyatı feda olsun!.. O zaman tabii böyle düşünemiyordum. Fakat bu Dilbilgisi öğretmenlerinin daha ne olduğunu bilmeden romandan bahsedişleri beni güldürüyordu. Halbuki şu güçlü kanaatim öğretmen heyetinin ve bazı yüksek sınıf efradının önünde kanayan bir kurban olmama mani olamıyordu. Vay efendim vay! Bir cebir denklemi çözemeyenler edib ha! diye söylenen cebir hocamızdan tutun, her zaman vırlaya vırlaya bir gün beni son ses isyana mecbur eden veli bir nasihatçiye kadar herkesin elinde bir alay konusu teşkil ediyordum. Ah zavallı muhatabımın yüzünde beliren hayret işaretleri!... Lakin bunlar benim romancı olmak istediğimi edebiyatın daha doğrusu o edebiyatın romancılıktan külliyen başka bir şey olduğunu, romancılıkta güzel yazmaktan fazla birçok sanatlar, dakikalar bulduğunu anlamıyorlardı. Bunun bizim öğretmenler gibi kafa patlata patlata, Mecmua-i Muallim'i okuta okuta hasıl olamayacağını anlamıyorlardı. O zamandan beri on bir sene geçti: bunların ve takipçilerinin itirazları, şiddetleri geçti; fakat benim merakımın şiddeti geçmedi. Bu şiddet itidal kazanmadı aksine şiddet kazandı. O zamandan beri birçok romanlar daha yazdım, tercüme ettim. Cinani, Feci, İbret-amiz... Her türlüsünü yazdım ve doğru yönelişler ile bunların hiçbirini muhafaza edemedim, hepsi mahvoldu. Fakat bugün ki işte dört senelik bir matbuat hayatına sahibim. Bugün görürüm ki on beş onalı yıllık bir emel ve tutku ile bu emelin arkasında delice bir istek ile koştuğum, senelerce kanlı bir kurban olduğum halde henüz bir romancı olamadım, bu sabır ve metanetimin mükafatını henüz alamadım; işte bu beni kahır ve harap ediyor. Ve bu yalnız bende değil az çok hepimizde böyle... Şimdiye kadar Türkçe basılan romanları göz önüne getiriyorum, hep hayaller ve betimlemelerle meşgul olunmuş. En çok iştigal olunan şey şüphesiz üsluptur; bu üslubu da bir romancı gözüyle etrafımıza bakıp kullanamamışız. Nerede olduğunu anımsamıyorum, Hippolitten bir yerde Roman öyle bir yapıdır ki hayat ve tabiatın bütün yönleri onda görünür. diyor. Madem ki hayat ve tabiat betimlenecektir, hayat ve tabiat demek bizim gördüğümüz hayat, etrafımızdaki tabiat demek değil midir? Halbuki eserlerimizde en çok bulunmayan bir şey varsa zannediyorum ki bunlardır. Halid Ziya Mavi ve Siyah'ta bu noktaya ehemmiyet gösterdi, hayat sırf aşk ve tutkudan ibaret olmadığından bir hayatın yalnız tutkulu anlarını değil, beşerin ihtiras anlarının hepsine hakim olduğunu gösterdi. Daha doğrusu gösterir gibi oldu; bunda bizim etrafımızın hayatını görürüz. Son romanlarında yaygın olan, Aşk-ı Memnu'da da bundan bir gölge var, fakat üstadın yine hayatın betimlemesinde hayale meylettiği görülüyor. Burada bu iki romanı ve diğer tüm romanlarımızı dikkatlice açıklayacak değilim, yalnız şunu anlatmak istiyorum ki benim söylediğim roman bunlar olamaz, çünkü bunlarda hayatımız yok. Bizi biz yapan, benzerlerinden ayırıp soyutlayan hayatımız, içinde yaşadığımız, muzdarip ve mesut olduğumuz, üzüldüğümüz bu hayat yok... Sanat bakımından Halid Ziya bana hele son romanını son derece üstün görmekle beraber onda gerçek hayatımızın üstünde olan bir hayat betimlediği için, şu bahsettiğim, bizde yokluğunu büyük bir kusur gördüğüm romanlardan olmadığı için hesaptan hariç tutuyorum. Yazılan küçük hikayeler gösteriyor ki yazarlarımız bu hayatı görmek, tetkik ve müşahede edebilmek kudretinden mahrum değiller; aksine roman için pek uygun üslub ile tetkik ve müşahedede isabetli oldukları eserlerinin pek çoğunda görünüyor. Fakat niçin yazmıyorlar, milli roman niçin yazmıyorlar? Niçin bizim ahlak ve hakiki mizacımıza ait romanlar yazmıyorlar?.. Bunu çoktan beri soruyordum ve birbirimize soruyorduk. Etrafıma bakıyorum, öyle şeyler görüyorum ki bunlara dair edebiyatımızda bir harf söylenmiyor. Öyle aileler biliyorum ki mahvoluyor, sönüyor; aşksız, cinayetsiz, kansız, katilsiz ölüyor. Bütün yuva eriyor da o bir türlü imha edilemeyen bir canavar gibi yine keyfince yaşıyor. Bir gelin oluyor ki aşka bütünüyle yabancı sebeplerle bir yuvayı yakıyor, yerinde bir avuç kül bırakıyor. Bir genç kadın tanıyordum ki sefalet, açlık sebebiyle ahlakı can çekişerek fuhuşa gıda oluyor. Bir genç biliyorum ki aşktan değil aşksızlıktan intihar ediyor... Bunların birini yazmıyoruz. Roman bunları yazmalı, roman toplumun ahvalini gösteren bir tutanak olmalı. Bizde pek yanlış anlaşılan Sanat için Sanat verimsiz görüşünü, def ve reddetmeli. Bugün Avrupa'da bütün edebiyat fenni bir kisveye büründü. İnsanlığın ıslah ve tedavisi için çalışan alimler ile beraber olarak çalışıyor, daha iyi bir insanlık, daha Mesut bir gelecek için uğraşıyor. Tevfik Fikret Bey Hefte-i Edebi niçin yazılmıyor? demiş ve bitirmişti. Ben ondan daha bedbaht olduğumu görüyorum çünkü bu hissettiğim noksanın sebebini söyleyemeyeceğim. Bunun için cidden muzdarib olduğumu, böyle bir eser yazmak için öldüğümü, etrafımda da yazılmak istenildiğini gördüğümü itiraf ederim. Bu iktidarsızlığa mı hamledilmeli, yoksa bu ihtiyacı hissetmeye mi? İkisine de değil: çünkü bu ihtiyaç hissediliyor, iktidara gelince başarılı olmadan bir girişime iktidarsızlık mani olamaz zannederim. Biri vicdanımızın en vahşi, en insani tutkularına kadar sarsacak, böyle insani eserlerinden mahrum eden bu sebep nedir? Yüce okuyucular heyetinin kayıtsızlığı, daha doğrusu karşı çıkışı bir sebep olamaz. Eser bu hükmü görmek için yazılmış ve basılmış olmalı. Şurası da pek gerçek bir şeydir ki Fikret Bey'in şöhret silsilesi dediği yazarların fikrimce birinci nedenleri, yazarken aldıkları sınırsız zevktir. Bu öyle bir zevktir ki işkenceden farkı yoktur. Fakat sınırsızlığı zannederim bu zevk veya işkence tabirlerinin biriyle ifade olunamayan bir ruh halidir. Bunu yazmak ise ruhlarının pek samimi bir ihtiyacını ifa ve ikna etmekten başka bir şey değildir. -Tarabya- 1991'de Kayseri'de doğdu. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi - Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenliği bölümünden 2017'de mezun oldu. Aynı yıl Sivas Cumhuriyet Üniversitesi'nde Türk İslam Edebiyatı ABD'de yüksek lisansa başladı ve Kaside-i Münferice isimli tez çalışması ile devam ediyor. İz Yayıncılık'tan çıkan ve Ömer Seyfettin hikayelerinden oluşan Yalnız Efe isimli eseri yayına hazırladı.


Herkes kendisine bir kimlik inşa eder. Kimlik, anlamında da içkin olduğu üzere insana kim'liğini verir. Kim olduğu sorusuna karşılık insan kimliğini ortaya koyarak cevap verir. Kimlik inşasında başta değerler gelmekle birlikte bu yeterli değildir; karakter, eğilimler, tutumlar, içinde bulunulan durumlar, başa gelen olaylar, ruh halleri gibi birçok etmen hep devrededir. Bütün bu etmenlerle birlikte insan 'işte ben buyum' diyebilecek ve dolayısıyla kimliğini haklılaştıracak bir dünya kurar. Bu dünya, insan için bir referans çerçevesi sağlar ve bu çerçeve 'işte ben buyum' şeklindeki betimleneni bir sistem içinde tutar ya da ona tutarlı bir sistem sağlar da diyebiliriz. Kimlik sayesinde insan sadece kendine indirgenebilir, sadece kendisiyle özdeştir; bu yüzden diğerleri öteki'dir. Ötekiyle kimi bağlar, örüntüler genellikle ortak değerler üzerinden kurulur; böylece sadece yan yana gelinmiş olmaz, bir örgüyle birleşerek daha geniş bir kümeye ait olunur. Ancak bu ait oluş özdeşlik anlamında olmayıp ortak değerlerin harcında birer yapıtaşı olmak şeklindedir. Bir dünyaya sahip olmak anlamında bir-ey olmak bir'le değil, iki'nin olmamasıyla ilgili olduğu için, insan daima ötekine ihtiyaç duyar. Onun sayesinde bir-ey'liğini duyumsar ve bir olarak eyleme koşulunu elde eder. Bir olmak kim'lik sayesinde anlamlanır. Bir olmak bazen bir-tek, biricik, benzersiz olmak gibi narsistik bir travmaya yol açmaya gebedir; öteki, 'sen de benim gibisin', 'ben de senin gibiyim' diyerek daima bireyi frenler. Öteki, birey için hep sınırdır; sınır her ne kadar olumsuzluğu çağrıştırsa da derleyip toplaması bakımından pozitiftir. Bireyi kendi sınırları, kendi dünyası içinde tutarak, onu o olarak korur. Bu söylediklerimiz aşırı-genel bir çerçevedir. Aşırı-genel çerçeveler ilkesel olarak genel doğruları ifade etse de ifade edilene uygulandığında bazı boşluklar olduğu görülebilir. Boşluklar yine de aşırı-genel çerçeveyi geçersiz kılmaz. İnsan toplumsal bir varlıktır ve kimliğini inşa ederken sadece kendinden hareket etmez; içine doğduğu kültürde birçok şeyi verili olarak bulur. Kimliklenme bu verilerin işlenmesidir zaten, retler, kabuller, yorumlardan oluşur. Kimliklenme dediğimizde kimliği zamansallaştırdığımız ortaya çıkar. İnsan yaş-alma sürecine tabi olarak kimliklenmeye devam eder zaten. Toplumsal bir varlık olmak, insanın neyi ne kadar özgür iradesiyle tercih ettiğini bulanıklaştırır. Modern insanın çok sevdiği özgür iradesiyle seçmek istenci, ona göre hep devrededir; her şeyi o ister, o irade eder, o seçer, o eyler. Bulanıklık, bir sabah insanın artık şöyle tip pantolon sevdiğini, artık saçını şöyle tarayacağını, artık şöyle ayakkabı sevdiğini özgür iradesine bağlamasına yarar. Sabah evden çıktığında çoğu kişinin üzerinde aynı tip pantolonu, aynı saç modelini, aynı ayakkabıyı giydiğini fark etmesini engeller. Sorsanız bütün beğenilerini ve seçimlerini özgür iradesine göre belirlemiştir. Özgür irade modernliğin simülatik koşuludur, özgür iradeye inanmayan modern değildir. Tüketim ekonomisi gücünü bu bulanıklıktan alır; yani insanın özgür iradesiyle seçtiği inancını pekiştirir. Sanki bireyin etrafında hiçbir fail yoktur, o başını ellerinin arasına alıp düşünmüş taşınmış ve tercihleriyle ilgili yeni kararlar almıştır. İnsanı yönlendiren en güçlü failler görünmez olanlardır, görünür olanlara karşı direnir çünkü insan. Görünmez failler bilinçle değil, bilinçdışıyla etkileşim halindedir. Egoya değil, id'e oynarlar diyebiliriz. Kimlik inşası surete bürünmedir de haddizatında, insan kimliğine uygun olarak surete bürünür. Suret, ötekinin ilk temas ettiği sınırdır ve onu ait olduğu sınırlar içinde kavrar öncelikle. Bu yüzden insan, nasıl bilinmek istiyorsa onca bir görüntü verir, vermeye çalışır. Bu durumda simgeler, rozetler, logolar, armalar, etiketler, mühürler.. hep devrededir. Yaşam içinde tutumlar, tavırlar, edalar da bu surete dahildir. Tüketim ekonomisi, üretim ekonomisinin kimi yasaklamalarının, baskılarının, telkinlerinin tersine 'kim neyi dilerse' ona erişimini sağlamak konusunda oldukça özgürlükçü ve liberal bir tutum içerisindedir. Kişisel gelişimin önünün bunca açılmasının nedeni bir yandan kişinin geliştiği yanılsamasını üretirken, diğer yandan onu tüketimin içinde tutmaya yarar. Birey durmadan seçim yaparak kendisini geliştirir. Ancak bu gelişim bireyde bir istikrar değil, istikrarsızlık, sükun bulmazlık yaratır. Nerdeyse her yeni gün, kendisini yeni bir insan olarak görmek ister. Tüketim ekonomisi bireye daima onun biricik olduğunu, benzersiz olduğunu fısıldar. İd, daima egoya baskı yapar. Birey nasıl göründüğünü anlamak için artık aynaya bakmaz, zira ayna yansıyanı yansıtan basit bir ekodur. Tüketim ekonomisinde aslolan nasıl göründüğü değildir, zira birey nasıl göründüğünü ayna sayesinde bilmektedir, nasıl görünmek istediğidir. Zaten bir sabah uyandığında beğenileriyle ilgili verdiği kararda etken olan bu durumdur. Durum, bir şeyin içinde dur'makla ilgili olduğundan tüketim ekonomisi dinamik olarak olaylar ve durumlar yaratır. Birey daima yeni olaylara ve durumlara maruz kalır. Sükun bulmak için kendisine dünya yaratan birey bu dinamik yapı nedeniyle kendisini hep bir akış içinde bulur ve kim olacağına dair kararlarını yeniden yeniden gözden geçirir. Bu yüzden dünyası da akışkan bir hale gelir. Nasıl göründüğü tarih boyunca insanın umursadığı bir durumdur. Örneğin temizlik, bakımlılık, toplumsal vasata uygun giyim-kuşam öncelikle özsaygıyla ilgilidir, sonrasında da ortak yaşamın asgari koşullarıdır. Andığımız surete dair seçilen alametifarikalar kimliği ortaya koymanın simgesel düzenidir. Ortak beğeni de hep devrede olduğu için insan kimi malzeme ve gereçlerle simgesel düzenine halel getirmeden görüntüsünü rötuşlayabilir. Tüketim ekonomisindeki fark nasıl görünmek isteğine bağlı olarak 'kendini baştan yaratma' vaadidir. Gelişen teknolojiler sayesinde doğuştan gelen bütün fiziksel özelliklere müdahale edilebilir, bireyin görünüşü tepeden tırnağa, seçimlerine bağlı olarak dilediğince yeniden biçimlendirilebilir. Kendini dilediğince baştan yaratmak aşırı baştan çıkarıcı bir vaattir. Yeter ki ne istediğine karar ver! Sınırsızca seçenekler bireyin tercihine sunulur. Sınırsızca seçim nihayetinde tüketim ekonomisinin ürettiği imgelerden oluşur. İmge, bir benzetme ilişkisidir. Ancak benzetme ilişkisinde görünmez failler neye benzeneceğini belirler. Beğeninin zamanla toplum içinde oluşmasına müsaade etmezler. Hayatın akışkanlığına uygun olarak mevsimlik imgeler üretirler. Dolayısıyla neye benzeyeceğini kişi özgür iradesiyle seçtiğini düşünürken, aslında önüne gelen katalogdan sadece bir imgeye karar vermektir. Kendini baştan yaratmak için bir imgeye karar vermek, aynı zamanda kendisini ne şekilde temsil edeceğine de karar vermek demektir. Bu raddede, kendini baştan yaratmanın en radikal yolu bireyin estetik cerraha teslim olmasıdır. Kendisinin temsilini kurmak üzere estetisyene teslim olan birey, kendisini ayırt etmek, biricik, bambaşka biri olmak niyetindedir. Operasyon sonucunda biricikliği bir dışssallık olarak görünüre taşınmış olacaktır. Estetiğin cerrahlıkla buluşması estetisyene sanatçı, kendisini ona teslim edene de eser olma onurunu bahşeder. Cerrahın cürmle tuhaf bir ilişkisi vardır; cerrah eti keserek yaralar, cürm ise eti kemiğinden ayırarak yaralar. Ne ki kimi yaralamalar cürümdür, kimileri şifa. Cerrahın estetikle buluşan ilişkisi yaraları sağaltmak, iyileştirmek, dahası güzelleştirmek anlamındadır; müdahale sonrası ruhsal iyileşmeyi vaat eder. Operasyon sonucu ortaya dilediğince biçimlenmiş bir beden çıkacağı için, birey kendini tam da istediği bedende görecektir, bu da ruhsal şifadır. Ancak eser, sanatçının izi olduğuna göre burada ters bir ilişki vardır, çünkü estetik müdahalede karakteristik izler silinir. Öncelikle yüz, tepeden tırnağa ütülenip kırışıklıklar, sarkmalar düzleştirilecek, istenen yerler dolguyla belirginleştirilecektir. Yağ aldırma, göğse, bacağa, kalçaya biçim verme ameliyenin mükemmelliğinin zirvesidir. Sanatçının mahareti iz bırakmamakken, eser de tesviyeden geçip mermer pürüzsüzlüğü elde edecektir. Bütün bu ameliye, sonuçta gönül rahatlığıyla 'işte ben buyum' diyecek bir ben'lik yaratmak içindir. Egonun ide yenilmesidir, id bu yenilgiyle kendini dışa vurmuş olur. Ama neye benzeneceği katalogdan seçildiği için ortaya biricik, özgün bir eser çıkmaz; katalogdan seçmek yaratıcı bir etkinlik olmadığından sonuçta bir sanattan değil, belki zanaattan söz edilebilir, yani bir seri üretim. Seri üretim nedeniyle ortaya çıkan biricik, özgün bir eser değil, sanayi mamulü bir nesnedir. Kendini baştan yaratmak böylece bir proteze dönüşür. Beden birçok eklenip çıkarılabilir protezler sayesinde modüler bir yapıya dönüşür, modüler yapı sayesinde her mevsim kimi protezler çıkarılıp yenileri takılabilir olur. Bu da benliğin, kimliğin mahvıdır; ben'i ben yapan bütün çizgiler, kırışıklıklar, iz'ler silinip geriye katalogdan seçilen ve seç-sök-tak bir beden ortaya çıkmıştır. Karakter mühür, damga, kimlik, kazmak, oymak, çizmekle ilgilidir, yani kendi iz'ini bir alamet olarak üzerinde taşımak demektir. Silmek, ütülemek, düzleştirmekle zıt anlamdadır. Biricik ben olabilmek, ben'liği sunabilmek, temsil edebilmek için çıkılan yol, iz'sizliğe, düzlüğe vardığı için ortaya ben-olmayan beden çıkar. Bireyin kendi karakterinden soyunması, karakteristik iz'lerinin silinmesi onu karaktersizleştirir, üstelik ben-olmayana varan iz'sizlik onu bir mamul-nesne haline getirir. İnsan, ötekiyle önce yüzüyle temas kurar ve ilk intiba yüz sayesinde oluşur. Yüz, iç'in tezahürüdür. Eskiler güzelliği, iç güzelliğin dış'a yansıması olarak telakki ederlerdi. Güzellik iç ve dış arasındaki uyumdan doğar. Yüzde herhangi bir iz olmayınca herhangi bir içerik de tezahür etmez, dolayısıyla yüzsüzlük aynı zamanda bireyi içeriksiz bir hale dönüştürür. Çünkü biçim, içeriği görünüre taşır, mamul-nesnede bu yüzden içerik olmaz, sadece yeniden yeniden üretilen, tekrar edilen nesne vardır. Karşımızda yeniden yeniden üretilmiş bir mamul-nesne vardır. Mamul-nesneyle karşılaşmalarda doğan intiba daha çok kullanım değeriyle ilgilidir, işlevsel bir ilişkidir. Karşımızda bir insan değil, yeniden üretilmiş biçimsiz ve içeriksiz bir boş-beden vardır. Boş-beden her ne kadar bir benliğin sunumu maksadını taşısa da geriye sadece seyirlik bir mamul-nesne kalmıştır, üstelik seyirlik olması nedeniyle işlevsel de değildir; boşluğu da buradan doğar. Çünkü sanayi üretimi nesnenin özü iş görmekle, iş'lemekle ilgilidir; ama iş'lemek boş-bedenin iz'sizliğine halel getireceği için heykelimsi bir şeyle karşı karşıyayızdır. Seyirlik mamul-nesne yeni kazandığı formunu koruyabilmek için iş'lemek yerine spor salonlarına koşar. Boş-beden yaşıyordur, hayat içinde daima görüntü vererek oradan oraya seker; yaşamıyordur, yaşamak kendi bedeninde nefes alıp vermektir, oysa ortada seken sadece katalogdan seçilen bir imgenin imgesidir. Zaten bir temsil olan imgenin yeniden çoğaltılması kopyanın kopyası olmaklığı bakımından gösteren-gösteren ilişkisidir. Gösterilen imha edildiği için gösterenin gönderimi kendi kopyası olan başka bir gösterene olur. Birey, kapalı devre bir gösterenler oyunu içindedir; ne gerçeklik ne de aşkınlık vardır bu oyunda. Oyuncak bebeklerin yine oyuncak bebeklerle ilişkisine benzetilebilir bu oyun. Boş-beden benliğin kaybı olduğu için öteki de kaybolur. Çünkü bir-ey'lik iki'nin varlığıyla ilgilidir demiştik, bir'in olmadığı yerde iki zaten yoktur. Aynılık içinde toplanan boş-bedenler, her şeyin zıddıyla kaim olacağı ilkesi gereği varoluşlarını da kaybeder, geriye kala kala heykelimsiler klanı kalır. Bu iz'siz klan üyeleri, karşılaşmalarda herhangi bir etki yaratmaz, insanı ne yaralar ne de sevindirir. Biricik, en güzel, en çekici olmak için çıkılan yolda varılan menzil tam bir etkisizlik, hissizliktir. Üstelik içeriksizlik nedeniyle erişime de kapalıdır, çünkü içerik yoksa anlam da yoktur. Sır dökülmüştür. Eskiler, Allah nuru almış, derlerdi. Nur, varolanın üzerinde parıldayarak onu aydınlığa çıkarır. Allah'ın yaratışı güzel olduğu için nur verili güzelliği açığa çıkarır. Nursuzluk, güzelliğin sönmesi, karanlığa gömülmesidir. Allah verdiği nuru geri almaz. İnsanlar şeytani bir fısıltıyla yaratılışa müdahale ederler ve nuru, güzelliği kendi elleriyle iade ederler. Tüketim ekonomisi, kendi yarattığı boş-bedenin aynılığıyla kendi ayağına sıktığını anladığı an, çirkin-bedenle ortaya çıkar. Çirkin-beden aynılığı kırar, tüketim ekonomisi yine dikkatleri istediği mamul-nesneye yöneltebilmiştir. Ama geride bir boş-beden enkazı bırakır. Şimdi protezleri değiştirme zamanıdır. Fakat boş-bedenin büyük ironisi çocuklarında ortaya çıkar. Örneğin sarı saçlı, küçük burunlu, çıkık elmacık kemikli, dolgun dudaklı bir anne; esmer, küt burunlu, çökük elmacık kemikli, ince dudaklı çocuk doğurabilir. Böylelikle çocuklar ebeveynlerini yalanlar. Karesi İlkokulu'nu (1973), Atatürk Ortaokulu'nu (1976), Muharrem Hasbi Lisesi'ni (1979), Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi'ni bitirdi (1983). Balıkesir'de aile şirketinde çalıştı. Halen İstanbul'da bir kamu kuruluşunda çalışıyor; e-edebiyat dergisi www. edebistan. com'un yayın yönetmenliğini ve Muhayyel Dergisinin yayın danışmanlığını yürütüyor. Edebiyat hayatına, 1982'de Güldeste Dergisinde yayımlanan "Beyaz Gömlek" adlı öyküsüyle başladı. Bir grup arkadaşıyla birlikte Kayıtlar, Hece ve Hece Öykü'nün çıkışında yer aldı. Portakal Bahçeleri ve Pencere adlı öykü kitapları Arnavutça'ya; bazı öyküleri de Farsça, Korece ve Azerice'ye çevrildi. İlk öykü kitabı Gidenler Gidenler adıyla Yedi İklim Yayınları tarafından basıldı. "Esenlik Zamanları"yla Türkiye Yazarlar Birliği 1999 Hikaye Ödülü'nü kazandı. 2012'de çıkan kitaplar içinden yapılan değerlendirmede "Mürekkep" adlı öykü kitabı; Edebiyat Sanat ve Kültür Araştırmaları Derneği ve Ömer Seyfettin Hikaye ödülünü aldı. 2016 yılında Dede Korkut Edebiyat Ödülüne layık görüldü. Şu sıralar Şakar'ın bütün eserleri İz Yayıncılık tarafından basılmaktadır.


Girdiği her ortamda gördüğü itibar köklü bir aileye mensubiyetinden çok sihirli sözcüklerinden kaynaklanıyor. O sözcükler ki kaleminin ucundan damlayan kızıl renkli yağmur damlalarıyla yeşeren bir kitap ormanına eviriliyor. O ormanda her türden ağaca rastlamak mümkün. Orman, kamp kuranlar, hamağını gerip uyuyanlar için de, geçmişten günümüze ulaşan damıtılmış reçineleri yakından görüp inceleme yapmak isteyenler için de bulunmaz bir mekan. Bu ormanı ayrıcalıklı kılan yegane unsur, üstadın gecesini, gündüzünü ormanına vakfetmesi ve orada her daim ağaçlarıyla hemhal olmasıdır elbette. Söylerken dilinden tomurcuklanan sözcükler, hafif esen yel misali nefesiyle her kulağa ihtiyacı olanı ihtiyacı olduğu kadar taşıyor. Mecliste bulunanlar, aklı mesabesinde alıyor alacağını ki her yaştan, her mizaçtan, her konumdan dinleyicinin yüzünde doyumlu bir gülümseme beliriyor. Bu Tanrı vergisi yeteneğin, köklerinden aldığı tedrisatla dal budak saldığı besbelli. Kitapları manevi evlatları olmuş Buckingham'lı muharrirenin. Her birini tanıtırken nazenin parmaklarıyla dokunuşundaki o naif özen, onları meydana getirirken gösterdiği itinanın habercisidir handiyse. Onlarla kök salmış cihana; onlarla ölümsüzleşmiştir adeta. Onlar ki iyi yetişmiş bir evlat gibi sadaka-i cariyesidir; ulaştıkları her yerden oluk oluk, sağanak sağanak hayır dua taşır ebedi mecmuaya. İnsanları tanıma hususunda bir sarraf titizliğinde işleyen hafızası aynı zamanda yeni eserler meydana getirirken esin kaynağı sunuyor ona. Öyle ki üzerinde olumsuz etki bırakanların uyandırdığı duygu yoğunluğuyla kaleme aldığı yazılar, eserleri arasında tadımlık; doyumsuz hicviyeler çıkarmıştır ortaya. Payitahtta birkaç pehlivanın el alıp el verdiği, kadim otoritelerce! Kabul görmüş gayrisi daha bu kapıdan içre alınmaya! dedikleri dar kapılar, dar mekanlar dar kafalı icazet dağıtıcılarının tezgahından çıkma kalem ehli değildir Buckingham'lı muharrire. Anadolu'nun bağrında sert esen rüzgarlara meydan okuyarak açan kan kırmızı gelincik çiçeğidir. Dolayısıyla zorluklar yıldıramaz onu; zira onlardan beslenmiştir. Dağlar nasıl bakarsa siyah ufka öyle bak. Bazan da cevreden nice bir ademoğludur, Görmek değil düşünmeğe bigane kal! Bırak! Not: Bu yazıyı kendisiyle tanışmayı büyük şans olarak addettiğim Selçuklu'nun kadim başkenti Konya merkezde ikamet eden; yayınlanmış pek çok eseriyle yazın dünyamızı zenginleştirmiş, kendisinden ve sohbetinden ziyadesiyle istifade ettiğim değerli üstat Hüzeyme Yeşim Koçak Hanımefendi'ye adıyorum.


Kasabamızın toprak yolları vardı, güllü çardakları, duru dereleri, hep üzerinden geçtiğimiz ahşap köprüleri. Çocukluğum bitimsiz oyunlar sonu yorgun düştüğüm o toprak yolların bitiminde kurumuş bir çeşme duvarına yaslanıp yıldızları, akşam ezanlarını, bisiklete binme sırasını beklemekle geçti. Çocukluğumun geçtiği sakin kasabanın manevi iklime aç halleri, yorgun sabahları, geç gelen baharlar gibi insanların ruhlarının açlığına inen hep geç inen seherleri vardı biliyordum. Çocuktum; içim üşürdü. Çocuktum; içimi dar eyleyen nice buhranlı ergenlik sancılarına geldiğimde sorgulamalarla hep uzaklara gitmek isterdim... Erken gelen yağmurlar gibi çocukluğuma abanan gençlik sancıları ile nereye gitsem, hangi arkadaşın kapısını çalsam iflah olmaz yalnızlıkların dibinde bulurdum kendimi. Bu bir arayıştı bilirdim. Bilirdim ama insan olma yolunda, kul olma yolunda acemi bir genç yüreğinin yükünü ancak bu kadar taşır ve daha öteye gidemezdim. O zaman bisiklet sürmekten yorulan bedenimi dindirmek için kitapların dünyasına koşardım. Severdim okumayı. İşte tam da o yıllarda. Ergenlik sancılarımla boğuşurken, ilkokul yıllarında dönem bitmiş ve annem beyaz bir örtüyle beni maneviyat yoksunu ama insanlıktan nasibini bolca almış şirin kasabamızın tarihi büyük camisine göndermişti. Cami kasabanın tam girişinde heybetli duruşu ile hep dikkatimi çekerdi. Dikkatimi çekerdi ve unutulmaz bir kazaya ram olmama da vesile olduğu için bahçesinin kıyısından sessiz ama hep uzaklaşma isteğiyle yürürdüm. Çocuktuk, o zamanlar caminin hemen yanıbaşında küçük bir gecekonduda oturuyorduk. Bahçemizde dut ve muhteşem incirler veren kalın gövdeli bir incir ağacı vardı. Ağustos ayı geldiğinde, bütün mahallenin çocuklarıyla paylaşırdık bal gibi incirleri, şölen havasında... Cami bahçesinde kurduğumuz ve tam da yüksek bahçe duvarına denk gelen iri çam ağacındaki salıncaktan düşmüştüm de bacağım kırılmıştı. O acıyı hiç unutamam. Camiyle ilk buluşmak bahçesine kurduğum salıncaktan düşmekle olmuştu. Ama yine de annemi kırmamış kış sonu mahallenin kızlarıyla büyük örtülerimize acemice bürünüp caminin yolunu tutmuştuk. Çocuktuk ve hiçbir şeyin bilincinde değildik. Niye camiye geliyorduk? Neyi öğrenecektik? Ama oyunlarımız vardı, aramızda en şişman olan ve miyop gözlükler takan Pınar nine kılığına girer büyük beyaz örtüsünü kulaklarının arkasına sıkıştırır, eline aldığı ağaç diplerinden bulduğu sopayı da baston yapar bizi kovalardı. Okuyan bir çocuk olarak ilk orada kutsal kitabımız Kur'an-ı Kerim'le karşılaşmıştım. Evimizde var mıydı? Ara ara annem yüzü kaplı büyük bir Kitabı öper ve büfenin üstüne yerleştirirdi. Annem Cumhuriyet çocuğu o nedenle ne yeni harfleri ne de Kur'an öğrenebilmiş. Onun çocukluğu ve gençliğinde köylerde sıkı teftiş yaparlarmış. Camileri basarlar, Kuran öğrenmeye çalışanları engellemeye çalışırlarmış. Anlatırdı güzel annem elişlerimizle Kuran öğrenmeye giderdik. Kapıya birisi geldiğinde hemen saklardık Kur'an'ları ve elimize örgülerimizi alırdık. Bu sebeple bir türlü kaçgöç yüzünden anneciğim Kur'an okumayı öğrenememiş. Ümmi olan anneciğim bana muhakkak yatmadan önce ihlas Suresi'ni okutur, başka duaları da tekrar ettirirdi. Yüreğinde inanmışlara has sırlı bir teslimiyetin yükü vardı. Büyük bir sevgi halesi ile beni kuşatır, sarar sarmalar ve hep dualar ederdi. Kasaba sıcak, eviçleri dar, yollar tenha ama bungun yalnızlıklara belenmiş sıkıntılı havasıyla bizi camiye taşırdı. Mimar Sinan yapımı tarihi cami hep tenha olurdu. Dedim ya maneviyat yoksunu halkının uğrak yeri değildi. Vakit namazlarını birkaç yaşlı ihtiyarla kılardı hoca. İşte tam da o vakitler, sıcaktan bunalan hallerimize, bungun yüreğimize deva olan serinliğine koşar çocuk çığlıklarımızla yaz sıcaklarında apayrı bir şenlikle doldururduk mağrur mabedi. Kütüphanemde hala sakladığım kitapları o zaman hocamız aldırmıştı bize. O kitaplar yıpranmış, kapaklarının rengi solmuş ama benim nazarımda ilk okuduğum çocuk yüreğimle sığındığım bana hem sevinç hem ürperti veren cenneti ve cehennemi anlatan, arınmayı anlatan yegane ilk kitaplardı. Ama rahlenin başına oturup da belli bir mesafe ile Kur'an'la hemhal oluşum, caminin cumbalı pencerelerinden akan ikindi güneşinin serinliğinde, içimi huzur ve kurtuluşa, sürura taşıyan buluşmalar... O buluşmalar başkaydı. Kur'an'la buluşmak ona belli bir mesafeden bakmak ve hep okuma isteği başkaydı. Benim için erişilmez bir kitaptı Kur'an-ı Kerim. Yaklaşmak isterdim, gürül gürül okumak isterdim ama Pınar hep bizi kovalar, cami bahçesinde bulurduk kendimizi. Oyun ve ders hangisi baskındı, kırmızı, kadim, yün halılara düşen serin gölgeliklere uzanır, koşar sonra aniden yorulurduk. Camiye çok gitmedim. Ama kasabanın o devasa tarihi camisindeki hatıralarım hala yüreğime derin bir tefekkür ışımasıyla akar. Hocamız bizi sever miydi? Ne anlatırdı? Biz korkutur muydu? Ama çocuktuk ve o çocuk yüreklerime sevgiyle dokunan bize kitaplar aldıran bir hocamız vardı hatırlıyorum. O kitapların kapakları hiç silinmedi hafızamdan. Kütüphanemde hala saklarım. Tek yaşam rehberim olan Kur'an'a bizi taşıyan kitaplar ilmihal kitapları, siyer kitapları onlarla bizi buluşturmuştu hocamız. O kitapların akşamları köşeme çekildiğimde sayfalarını çevirir, içim ürpererek cenneti, cehennemi, kul olmayı sonra Allah'ı düşünürdüm. Düşünürdüm, sonra aklıma caminin hemen dibinde kulübesi olan ayakkabı tamircisi ihtiyar ama dede gelirdi aklıma ve ansızın ağlardım. Yaşlar gözlerimden tıpır tıpır dökülürken, yüreğimdeki merhamet bulutları o gri gözlü kır sakallarıyla hüzünlü çehresini gölgeleyen gizli bir tebessüm eşliğinde dudağındaki çivileri hiç ellerine vurmadan çekiçle köselelere çakan ihtiyara ağlardım geceler boyu. Yıllar sonra geriye dönüp baktığımda kütüphanemin köşesinde yer bulmuş sararmış yapraklarıyla hala gizli bir hatıra gibi o günleri hatırlatan kitapları ben camide yaz kurslarında edindim. Hocamızın yüzü, bakışları, davranışları hiç aklıma gelmiyor. Ama caminin o sürur ve kurtuluş aşılayan serin havası gibi sesi vardı, rahatlatan çocuk yüreklerimizi anlayışla kuşatan hoşgörüsü vardı. Bütün kitaplar tek bir kitabı daha iyi anlamak için okunur. Diyor ya Üstad. Hayat rehberi olan, biricik olan, o muhteşem çağrının yer aldığı ayetlerle döşenmiş olan yüce Kur'an-ı okuma ve anlamaya çalışma bahtiyarlığına eremeyecektim. Camiler, maneviyat yoksunu insanlığımızın nefes aldığı, yorgun dualarını bıraktığı, hırpalanmış yürekleriyle teslim oldukları, huzur buldukları, kurtuluş buldukları mekanlardır. Rabbim insanlığın yolunu bu kutlu mabetlere taşısın. Çocuklarımız o körpe yaşlarında camiyle, kitaplarla ve yüce kitabımız Kur'an'la sımsıcak karşılaşmalılar. Hocalarımızın gayesi öğretmekten ziyade sevdirmek olmalı. Sevdirmek hep muhabbetle, aşkla sevdirmek. Sevince gerisi gelecektir. Okumayı da seveceklerdir, yazmayı da, sonra Allah'ı da seveceklerdir ve Peygamberleri de seveceklerdir. Ama sevdirerek, çocuklukta derin izlerle akan yaşantıya, o erişilmez duyguların mayasının atıldığı demlerde hep sevgiye oynamalıyız. Efendimiz: Kolaylaştırınız, zorlaştırmayınız, müjdeleyiniz, nefret ettirmeyiniz. Buyuruyor. İnsanlık önderi kutlu nebi etrafında türlü türlü olan insan topluluklarına hep sevgiyle ve anlayışla yaklaşmıştır. O örnek bir öğretmendir aynı zamanda. Hocalarımızın camilere yaz sıcaklarında o küçücük yüreklerini, nefislerini yenerek gelen yavruları büyük bir muhabbetle karşılayan sıcacık karşılamaları olmalı. Onları inanmaya ve yaşamaya taşıyan, sorgulamaya taşıyan insanca, mertçe ve en önemlisi de merhametlice duruşları olmalı. Gerisi gelecektir. Biz yeter ki sevmeyi, severek öğrenmeyi, severek okumayı ve yaşamayı öğretelim masumlarımıza. Onlar okumayı sevsinler, hocalarını sevsinler, camilerini sevsinler ve dahi onlara can veren Yüce Yaratıcı' yı sevsinler. Gerisi gelecektir. Biz onlara sevdirmekle yükümlüyüz. Nasibi olan yaşar ve hidayet Allah'tandır. 1971 Reşadiye Tokat doğumlu yazar Lise ve Üniversiteyi İstanbul'da bitirdi. Kısa süre muhabirlik ve öğretmenlik yaptı. Bağcılar ve Bahçelievler Kültür Mdlüklerinde görev aldı. Pamuk Şekeri Çocuk Dergisi'nin genel yayın yönetmenliğini yaptı. Edebistan Sitesi'nin söyleşi editörlüğünü bir süre sürdüren yazar İstanbul Yazarlar Birliği Yönetim Kurulu üyeliğinde bulundu.


Bu ülkede insanı üzecek o kadar şey var ki, hangi birine üzüleceğinize şaşırıyorsunuz. Geçen perşembe yatsı namazını, bir kaç arkadaşla Aksaray'daki Kızıl Minare Camii'nde eda ettik. Camii restore edilmiş, ya da yeniden yapılmış, orasını tam öğrenemedim. Malum, camilerimizde ayet ve hadis yazmak, önemli bir gelenektir. Yeni gittiğim camilerde bunları okumaya çalışırım. Bunu kendime bir alışkanlık haline getirdim. Tesbihatta, gözüm kubbe ve mihrabın üzerindeki yazılara kaydı, okumaya çalıştım. Kubbeye Mülk suresini yazmışlar. Aslında sureyi katletmişler demek, daha uygun, daha doğru. Sureyi oraya yazmayı tasarlayanlar, sureyi üçe bölmeyi uygun görmüşler. Sorun tam burada, bölme işinde. Dünya hat tarihinde çığır açan bir medeniyet ve kültürün çocuklarının asla yapmamaları gereken bir yanlış yapılmış. Bu işleri yapanların, genelde Kur'an-ı Kerim'i, hadis-i şerifleri pek bilmedikleri söylenir. Bir yerlerden ayetleri, hadisleri alırlar, bunları camilerde belli yerlere kopye usulüyle yazarlar. Sureyi kubbeye resmetmeye çalışanlar, tam tamına bu iddiadaki kimselerin aynısı. Sureyi bilmedikleri için, ayet nerede biter, kelime nerede biter bi-haber oldukları için bir katliam gerçekleştirmişler. Surenin 21. ayetinin sonu, bel leccu fi utuvvin ve nüfur şeklindedir. fi utuvvin ifadesi, iki kelimeden oluşan bir bütündür ve asla ayrı ayrı değerlendirilemez. Kubbede bu hat uygulamasını yapanlar, fi edatını/harf-i cerrini kubbede, ondan sonra gelen ve mecruru olan utuvv kelimesini ise, mihrabın üzerindeki levhaya yazmışlar. Cinayet bununla sınırlı kalmamış, aynı levhanın sonunda daha büyüğü işlenmiştir. 28. ayetin sonundaki el-kafirin kelimesini sığdıramayan uygulamacılar, bu kez asla ve kat'a işlenmemesi gereken cinayet üstü bir cinayet işleyerek el-kafirin kelimesini ortadan bölerek, el-ka kısmını satırın sonuna, firin kısmını ise alttaki satırın başına yerleştirmişler. Son zamanlarda yeni yada restore edilen bir çok camide benzer hadiseler, cinayetler sıradan hale geldi. Diyanet İşleri Başkanlığı, Vakıflar Genel Müdürlüğü, cami dernekleri, özellikle dernekler, bu meseleyi pek önemsemiyorlar. Camileri ayet-i kerimelerle, hadis-i şeriflerle, başka unsurlarla süsleme gibi bir zorunluluğumuz yok. Kimse kalkıp da Bu camide niye klasik islam sanatlarına yer verilmemiş? diye isyan etmez. Ya da bunların camide olmaması, kılınan namaza bir eksiklik getirmez. Ancak bunlar yerli yersiz kullanılır, yalan yanlış yapılırsa, bu devasa kültürü, bu muhteşem geleneği bize miras bırakanlara haksızlık edilmiş, onların bıraktığı mirasa sahip çıkılmamış, emanate ihanet edilmiş olur. Hat sanatında çığır açmış bir medeniyetin çocukları, bu kadar pervasız, bu kadar sorumsuz davranmamalıdır, davranamaz! Hat sanatı bu topraklarla o kadar bütünleşmiştir ki Kur'an Mekke'de indi, Mısır'da okundu, İstanbul'da yazıldı denmiştir. Kimsenin, ama hiç kimsenin bu söze halel getirmeye hakkı yoktur. Bütün kişi ve kurumlar, bu konuda, tarihi sorumluluk ve tarihi bilinçle hareket etmelidir. Unutmayalım, bir kültür, bir sanat, bir gelenek çok kolay oluşmuyor.


Zaman da çay iç miş. Çay da içeriz, kahve de; neticede hepsine su, insan, hayat karışmış. Yeter ki bulanmasın kirlenmesin. Özlediğimiz mizah herhalde. İçten, sıcacık, zarif sataşmalar, usturuplu ince göndermeler. Muht olduğumuz, sevgi dolu, tedavi gibi gelen, şifalı dokunuşlar. Kendi işini doğru dürüst yapmadan, vatan kurtarma heveslileri.. sokak, kahvede, komşuda rastlayacağımız; aleme nizam intizam veren, benzerimiz muntazam vatandaşlar. Ezbere konuşan, -mış gibi- yaşayanlar; yaşam gelecek koçları ve bunların pahalı tos ları; astrolojiden, pastaneden her kesimden sorumlu uzmanlar; medyatik ahtapot ve yumuşak Pol Potlar; Doğan Görünümlü Şahinler, hazırlop hapçılar, dolmacılar, Yerli Capon üreticileri hepsi kitaba girmiş. Ağır imtihan Zarife Teyze, başlıca kahraman. Yazar; sözde müzikte edebiyatta, hayat dilinde dökülüş sökülüşlere, yükselen yıldızlara, ay parçalarına, ama aslında geviş getiren bazı popülerlere karşı eleştiri tonunu yükseltiyor. Karmaşık hayatta, muktedirin muhalefetin türlüsü de bundan nasibini alıyor. Ayrıca hemcinslerime, nevzuhur bir modacı olarak çeşit çeşit giydiriyor ama olsun. Bir kulağını çeken elbette bulunur. Kimse alınmasın diye ben cevap vereyim. Hiç bir şey anlamadım ama ziyanı yok. Yalnız seküler kelimesi, malumunuz, sizin de bildiğiniz gibi çocukluğumun sek sek oyunlarını hatırlatıyor. Yer çizgilerine sıkışmış, kararsız, sağdan sola, soldan sağa, yukarıya aşağıya çok güzel hoplar zıplardık. İp de atlardık, çağ da atlardık. Düşmanları da mızrakla, atla pek hoş çatlatır atlatırdık. Sizi gidi Bir Kadın Düşmanı, anarşik, olimpik, pesimist optimist, aktivist, arızalı pist, twist, Etipuf Örgütçüsü terörist sizii! Dostoviski'nin viskisinden, Çaykoyisk'nin çayından, Nazım'ın nazımından, Kıvılcımlı'nın Hikmet'inden, Zarife'nin sazından alınırsa, demlikle dertleşilir, çay bardağıyla felsefe konuşulursa, Neşet Ertaş okunursa İnsan böyle ç/ayyaş olur tabii. Kitapta görüyoruz ki; bu çocuk için, devlet sırrı zahir, ismi lazım değil, güya yazar aslında cadaloz bir abla, müşfik eliyle vaktiyle yazı yazmış. Ona moral vermiş, sırtını sıvazlamış. Niye lazım değil. Şöhret bu bayanın da hakkı değil mi. Şurda taşra merkezde iki satır döktüreceğiz diye Latife Teyzemiz ağlıyor, Edebiyat Alemi kanıyor. Kamuoyunu uyarıyorum, ihbar ediyorum. Çayla ve okurla kafayı bulan Kırmızılı Muharrir, esasen bol keseden kurusıkı atmış. Ediniz bakalım, ben durumu yetkililere çoktan bildirdim. Sizin de elbet ifadenizi alırlar. Masal'ları güzellikleri kaybolan, öfkenin şiddetin galip geldiği, yaşamakta zorlandığımız bir çağda, Hikmet Kızıl; bize dostluğun, sohbetin, yıllanmış fakat değerini kaybetmemiş kalp yollu lezzetlerin kapısını aralıyor. En önemlisi güldürerek, çetin lakin soylu bir işi başarıyor. Demlenmiş edebiyat iksirinde buketli, çiçekli tatlar sunuyor. Hoş, o seçkin kalemden çay çeşme değil, baldıran olsa da içilir.


Boğuşan devler var uzak bir yerde, Yarın bir gül açar bu bahçelerde, Papazın dini kısa zamanda yayılır. Ve sonra bir general gelir Afrika'ya. Bu generali, sihirbazın müjdelediği Tanrı yerine koyar Afrikalı ve itaat eder ona. Afrika'nın bazı düşünür ve önderleri Beyaz Lucifer'lerin hilesinin farkına vardığı zaman emperyalizm, sömürgeler imparatorluğuna hükmediyordu. Yüzünde sevimlilik maskesi, elinde İncil, dilinde medeniyet, çağdaşlık; arkasında saklı, kana bilenmiş eğri hançer... Beyaz Lucifer'ler, kara ülkelerin göbeğine Sabah Yıldızı gibi doğuyordu. Kuvvet ihtirasından doğar emperyalizm. Mecbur kalınca kuvvet haktır. diyor Machiavelli. Tamahkarlık ise bir mecburiyet... Geniş sahada maskeli baloya çıkar; gasp etme histerisine tutulmuş Lucifer'ler... Değerli madenlerini bağrından söküp almak için Kara kıtaya, en masum maskesiyle gider. Misyonerlik ve uygarlık, sığındığı iki safsata. Bir taraftan sömürür yerel halkı, bir taraftan asimile edip öz benliğinden uzaklaştırır. Ve yağmalar topraklarını! Dillerinde yakarış mezmurları, başlarında fötr şapka, boyunlarında çıplak bedene takılan kölelik yuları: kravat! İşte çağdaş Afrikalı. Tam bir Avrupai. Emperyalizmin küresel Lucifer'lere iki emri: Yayılacaksın ve sömüreceksin! Bu yüzden salt yayılmacılık değildir emperyalizm, zehirli bir zakkum gibi içinde saklar sömürüyü! Hiçbir ilkeye ve vicdana dayanmaz. Çökeceksin gırtlağına, zorla da olsa alacaksın istediğini. felsefesiyle hareket eder. Her türlü vahşeti, cebri, şiddeti, saldırganlığı, katli vacip görür yayılırken. 16. yüzyıl... Muhteris İngiliz Lucifer'ler, hükmetme arzusuyla denizaşırı sömürgeciliğe ve köle ticaretine başlar. Çanlar kimin için çalıyor? Afrika için! On üç milyon Afrikalı, esir olarak taşınır Amerika ve Karayipler'e. Gözlerinde yaşamak korkusu... Yaşamak korkusu, otuz beş milyon Afrikalı'nın göz bebeklerinde. İşkence ve eziyetler... Nihai varış; ölüm. Çünkü o bir siyah derili. Beyaz efendilerine hizmet için yaratılmıştır. Önce Afrikalı inandırılır; insan olmadığına, alınıp satılan bir mal olduğuna, önce kendisi inanır Afrikalının. 17. ve 18. yüzyıllar... İngiltere Krallığı, süper güç olma yoluna girer. Kırbaç cezası korkusuyla dur durak bilmeden çalışıp yetiştirilen ürünlerin satışı, İngiliz burjuvazisini doğurur. Burjuvazi; Alman ahlak sosyalistlerin deyimiyle; para sınıfı... Ya da para vesilesiyle yabancılaşmış tabaka. Denizaşırı koloni ve ticaret karakollarıyla yetinmez İngiltere, kendi egemen sınıfını zenginleştirmek için yeni hammadde ve pazar arayışlarına yönelir. Hem Kuzey Amerika'yı hem de Kraliyet Mücevheri adını verdiği, baharatından tüm yeraltı ve yerüstü varlıklarına göz diktiği Hindistan yarımadasını da topraklarına ekleyince muazzam bir imparatorluğa dönüşür. I. Victoria dönemi... Üzerinde Güneş Batmayan doğar! Büyük Britanya İmparatorluğu, dünyanın dört bir yanını kana boyayarak gözyaşıyla bezeli tahtını kurar yeryüzüne. Galipler ve mağluplar! 1922 yılında ihtişamının zirve noktasına ulaştığında; Afrika'yı, Hindistan yarımadasını, Kuzey Amerika'yı, Orta Doğu ve Avustralya'yı kapsayan, yaklaşık otuz yedi milyon kilometre karelik topraklarına hükmediyordu; dünya nüfusunun ise dörtte birine. 17. yüzyıl... Hollandalı Lucifer'ler, binlerce Afrikalıyı ya katleder ya da köle olarak kaçırır; evlerine, arazilerine el koyar. Bu yüzyıldan itibaren Hollanda; Asya'dan Afrika'ya, Güney Amerika'ya sömürge turuna çıkar. Fildişi Sahili'nde, Senegal'de, Gana'da kurar kolonilerini; Güney Afrika'da, Namibya ve Angola'da kurar. Ve tepe tepe kullanır buraların tabii ve insani kaynaklarını. Asya'nın da köle ticaretini elinde bulundurur Hollanda; çalıştırır Madagaskarlı, Endonezyalı, Hindistan ve Sri Lankalı köleleri. Ezenler ve ezilenler! Bir Hollandalıya yaklaşık iki yüz köle düşüyordu. Bu insafsız kapışmada, tam üç yüz elli yıl Endonezya'yı tüm zenginlikleriyle istismar eder Hollanda. Bağımsızlık mücadelesi vermeye yeltenince, binlerce Endonezyalı asker öldürülür. Ah! Bulutlar kanlı bir hiddetle yüklü Ve nice nice kıyımlara sahne olur; Cava, Sumatra adaları. Paranın bütün hazlara ve iktidarlara ulaşma imkanı sağladığı toplumlarda, kapitalizmin vahşi iştahı, hiçbir ahlak tanımayan rekabet ilkesi, Hobbes'un da tehlikeye işaret ettiği gibi herkesin herkese açtığı savaşa götüren felaketin ta kendisidir. Kapitalizm... Para kazanma hırsı! Piyasaya sarhoşluğu! Tekelleşme! Savaşçı rekabet! Çıkar çatışmaları! Yoksul toplumların kanını emme! En büyük ve süper güç olma hırsının emperyalizmin tahrip gücüyle, şiddet iştiyakı ve yutma iştihasıyla birleşmesi... Altın, gümüş, elmas rezervi olan, toprağından petrol fışkıran ülkeler kapitalizmin ve emperyalizmin cazibe odağıdır. Çılgın Fransız Lucifer'lerin tahakküm politikalarının başköşesinde kültür vardır. Cezayir toplumuna, 1830 senesinden itibaren kültürel sahada soykırımı uygulanır. Dinlerine, dillerine uzanır, zengin kültürel mirasına uzanır ecnebi eller, Fransız askerinin eli. Dini ve ilmi eserleri, alabildiğince değiştirilip dönüştürülür. İrfanı sökülüp alınır elinden Cezayir'in. Yüzlerce yazma eser, kitap ve belge içeren arşivi, ülkeden kaçırılır. Fransız kültür ve uygarlığına karşı direniş gösteren yaklaşık bir buçuk milyon Cezayirli Setif ve Guelma Katliamında imha edilir. Kaynak bakımından zengin, suyu bol, nüfusu kalabalık, insan gücü bedava, ekonomisi zayıf, sanayi bakımından az gelişmiş ya da hiç gelişmemiş memleketler, Lucifer'lerin iştihanı kabartıyor. İspanya 19. yüzyıla kadar kanlı yayılmacılığını sürdürür. Karayip Denizi'ndeki Küba ve Porto Riko'yu; Afrika kıyı şeridinde uzanan Batı Sahara'yı ve katliamlara mezar olan Ekvator Ginesi'ni işgal eder. Pasifik'teki Filipinler ise tam üç yüz yıl İspanya İmparatorluğuna itaat eder; her şeyiyle. 19. ve 20. yüzyıl arası... Alman Lucifer'ler Namibya, Ruanda, Burundi, Tanzanya, Togo ve Kamerun'a sömürü sistemini götürür. 20. yüzyılın başlarında her akşam bir çarmıh kurulur. Kader celladına sessizce uzatır boynunu Namibya! Sürgünde yahut toplama kamplarında beyaz gölgeler; cellatlar... Ve katl! Çığlık tutuşur! Heroro nüfusunun yüzde sekseni katledilir ve Nama nüfusunun da yüzde ellisi. Azami fayda sağlamak için kafatasları, bilimsel deneyler için Almanya'ya götürülür. Alman Doğu Afrikası'nda ise istilacı Lucifer'ler, çıkan ayaklanmaları sebep gösterip talan eder bölgeyi, halkı öldürür, tarlaları verir ateşe. Bu ateş tufanı, savrulan kemiklere mezar olur. 19. yüzyıl... Berlin Konferansı sonrasında Belçikalı Lucifer'ler, Kongo'ya medeniyet götüreceğini iddia eder. Çılgın bir kahkahanın haşyetiyle ürperir kara benizler! Kauçuk ve fildişi bakımından hayli zengin olan ülkeyi kendi mülkü ilan eder Belçika. Kauçuğa olan talep dünya çapında artıyordu. Belçika Kralı II. Leopold ise piyasayıelinde tutmak istiyordu. Kauçuk tarlarında çalıştırmak için yerli halka boyun eğdirir. Karanlık sularında çırpınan her gölge, delicesine çalışmalı ve günlük kauçuk kotasını doldurmalıydı. Kotalarını dolduramayanları bekleyen akıbet: Hem kendilerinin hem de çocuklarının el ve ayaklarının kesilmesi... Ay ufukta harelenirken bir kızıl matem düşüyordu geceye. Kongo Kasabı diye nam salar Kral Leopold. Fena muamele, cebir, açlık ve hastalık nedeniyle yerli halkın yarısı kırılmıştır. Brüksel'deki sarayına Afrika Müzesi açar Leopold. Kongo'dan getirdiği yerlileri- böcek seslerinden, yıldız ışığından ürperen canları- birer birer sergiler hayvan gibi, bu müzede. 1904 senesinde Kongo'dan kaçırılıp Amerika'ya götürülen ve hayvanat bahçesinde maymunlarla birlikte sergilenen Afrikalı Ota Benga, sonrasında intihar eder. Bağrında bıçak yarası, gözünde korku ve ıstırap! Ekonomik dalgalanmalar, iç karışıklık, halkı kutuplaşmaya müsait ülkeler, Küresel Lucifer'lerin göz bebeğidir. Ruanda yakın bir zamanda, 1994 yılında, dünyanın gözü önünde ölümlerden ölüm beğenir. Belçika, kahve bakımından mümbit sömürgesi Ruanda'da ırk ve etnik ayrıma dayanan politikalar izliyordu. Ülkenin çoğunluğu Hutu, azınlığı Tutsi idi. Belçikalı Lucifer'ler, Avrupai görünümlü Tutsilerin, Hutulardan daha üstün olduğunu ileri sürüyor, aralarına nifak tohumu serpiyordu. Hutular'la Tutsiler arasında amansız bir çatışma başlar. Bilmezler, nasıl atılır insan ölüme; donuk, renksiz, tesellisiz. Parası olan Tutsiler, ücretini ödeyerek tek kurşunluk acısız bir ölüm satın alıyordu. Adam parçalamaktan yorulan Hutu milisleri, kaçmasını önlemek için Tutsilerin aşil tendonlarını kesiyordu. Birleşmiş Milletler, sekiz yüz elli bin kişinin canına mal olan Ruanda Soykırımını basından, televizyonlardan izliyor, kılını dahi kıpırdatmıyordu. Amerika ve Fransa, soykırım sözcüğünün tüm belgelerden çıkarılmasını istiyordu. 19. yüzyıl... İtalyan Lucifer'ler, önce Doğu Afrika'daki Eritre'yi işgal eder ve müstemlekesi yapar. Sonra Afrika kıtasında kalan son Osmanlı toprağını, Trablusgarp'ı kestirir gözüne. Yıl 1911. Bir eylül günü harp ilan eder; Osmanlı'ya. Çöl Aslanı Ömer Muhtar'ın önderliğinde soylu bir direnişe geçer Libya. Çatışmalarda yüz binlerce Libyalı ölür ve on binlercesi de evinden barkından olur. 20. yüzyıl... İtalyan Lucifer'ler; Etiyopya, Somali, Eritre ve Kenya'yı kapsayan bölgede kurar kolonilerini. Kızıl kavsi ateşten izlerle çizildikçe sürdürür cinayetlerini İtalya. Eritre'de sürdürür, Libya'da sürdürür ve kimyasal silah kullandığı Etiyopya'da... Otuz bini aşkın Etiyopyalı'nın öldürülmesi emrini veren Mareşal Rodolfo Graziani, Fizan Kasabı diye geçer tarihe. 18. yüzyılda, Britanya İmparatorluğuna ait on üç koloninin bağımsızlığını kazanmasıyla Yerlilerden gasp edilen Kuzey Amerika'da kurulmuştur Amerika Birleşik Devletleri. Tüm dünyaya demokrasi, özgürlük, insan hakları, adalet, serbest pazar ve hukukun üstünlüğünü getirme emeli vardır. Öncülük Tezinde Turner, medeniyet için gereken yaratıcılık ve gücü, Amerika'nın taşıdığını ileri sürüyordu. Amerikalı Lucifer'lerin, hukuk, özgürlük, demokrasi maskesiyle ayak bastığı her coğrafyada, büyük trajediler yaşanıyor. Kan sıçrıyor Özgürlük Heykeline, her cinayette kan sıçrıyor! 10 Mart 1945... Tokyo'ya iki yüz yetmiş beş uçak dolusu bombayla ayak basar Amerikalı Lucifer'ler! Tarihte en fazla insanın öldüğü, Tokyo'nun yüzde yedisinin yok olduğu hava taarruzudur bu. Halkı kıstırmak için şehrin çevresi, yangın bombalarıyla ateş çemberine alınır öncesinde. Tam yüz altı kez bombalanır Tokyo; Yıldızları söndürülmüş gecelerde! Emperyalizmin felsefesidir pragmatizm. Pragmatik düşünme biçiminde, başarı, her türlü eylemin biricik ölçüsüdür. Başarı kadar hiçbir şey yararlı değildir. Pragmatizmde temel sorun, yöntem değil sonuçtur. Hangi araçlarla olursa olsun mühim olan amaçtır. Başarıya götürdüğü sürece istenilen her şeyi kullanmak suç sayılamaz. 6 Ağustos 1945... Amerikalı Lucifer'ler, doğal radyasyon tarzı kimyasallarla üretilen, insanlığı gayya kuyularına iten Uranyum-235 ve Plütonyum-239 tipi atom bombalarıyla nükleer saldırı düzenler; önce Hiroşima'ya, üç gün sonra da Nagasaki'ye. Japonların en fazla dışarıda oldukları saati gözettiklerinden, binlerce insan taş ve toprağa karışır, binlercesi de sakat kalır. 1963-1973 yılları arası... Vietnam Savaşı! Sonuca ulaşmak için işkence, taciz, kimyasal silah, sivillerin itlafı, toplu infaz gibi her türlü yöntemi meşru sayar Amerikalı Lucifer'ler. Portakal gazıyla sivil halk, imha edilir. Canlılar üzerinde silinemez izler bırakan Napalm adlı korkunç bomba, Vietnam halkı üzerinde denenir. Süper Güç olmak için süper taarruzların elzem olduğunu düşünüyordu. Endüstrisi ve ziraatı hayli gelişmişti. Daha fazla büyüme için saldırmalıydı! Yabancı pazarlar için, petrol için, yokluğunu hissettiği tüm hammaddeler için dış siyasette saldırgan bir politika izlemeliydi. Yıl 1990... Amerikalı Lucifer'ler, altı haftada seksen beş bin ton bomba yağdırır Irak'a. Yüz on üç bin kişi telef olur. 1991 yılı... Birinci Körfez Savaşı! Irak'a demokrasi götürmek için kolları sıvar Lucifer'ler! Ve dünya, eşsiz bir katliamı seyreder. Aynı yıl... Amerika, Sudan'da bir silah fabrikasına füze saldırısı gerçekleştirdiğini ilan eder. Bombalanan fabrika, Afrika'nın en büyük ilaç fabrikası El-Şifa'dır. 2001 yılı... 11 Eylül saldırısını bahane ederek Afganistan'ı işgal eder. Yüz elli bin sivil yitirir yaşamını. Ya bizimlesiniz ya da karşımızdasınız! gözdağı mesajını verir muhataplarına. Afganistan harekatından önce Pakistan'a, kendileri ile birlikte olmazlarsa ülkeyi Taş Devrine dönüştüreceği tehdidini savurur. 2003 yılı... Irak'ı Özgürleştirme Operasyonu adı altında Irak'ı yeniden istila eder. Bir milyondan fazla halkı katleder, yaklaşık beş milyon Iraklı vatanını, yuvasını terk etmek mecburiyetinde kalır. Dışişleri Bakanı Madeleine Albright, televizyonlarda Irak istilasında beş yüz bin çocuğu katlettiklerini, kazanımlarının buna değdiğini söyler gururla. Bu düzende tek kural var /Artmalı hep sermaye. Güçlüyüm istediğimi yaparım ilkesiyle hareket eder Amerika. İç karışıklık için nifak tohumları serper, anlaşmaya giden her yolu tıkar. Çıkan iç savaşlarda ayırımcılık, kışkırtma, böl-parçala-yönet yöntemini uygular. 1950-59 yılları... Küba! Rejim değişikliğine müdahale eder, devrim esnasında desteklediği yönetim birliklerince altmış bin Kübalı katledilir. 1953 yılı... İran! Ekonomik, siyasi ve askeri destek verdiği darbeyle başbakanı devirir; on binlerce İranlı infaz edilir. 1965 ve 1966 yılları... Endonezya! Askeri ve ekonomik yardımlarla solcu hükümetin devrilmesini tertip eder; beş yüz bin ila bir milyon arası Endonezyalı köylü, işçi ve aydının ölümüne yol açar. 1974-1983 yılları... Arjantin! Silahlandırdıkları rejim ve onun müttefiki ölüm mangaları, otuz bin insanı öldürür. 1977 yılı... El Salvador! Askeri yönetime destek verir, yetmiş bin Salvadorlu öldürülür. 1909 yılı... Nikaragu! Önce ülkeyi işgal eder sonra finanse ettikleri devrim karşıtı Kontralar burada iç savaş çıkarır; elli bin sivil hayatını kaybeder. 1980-1988 yılları... Irak! Saddam Hüseyin'e destek verir; Irak'a, milyarlarca dolarlık silah gönderir. Bu silahlar Saddam tarafından İran'a ve Kürt kimliğine karşı kullanılır. 1983 yılı... Grenada! Özgürlüğü koruma ve barışı sağlama sloganıyla buraya askeri müdahale yapar, yüzlerce kişi katledilir. 1983 yılı... Lübnan! Barışı sağlamak için giriştiği iki büyük harekatla ülkenin üzerine çöker; on dört bin deniz piyadesi, binlerce kişiyi katleder. 1989 yılı... Panama! Başkan, emirlerine itaat etmeyince ülke işgal edilir üç bin Panamalı sivil öldürülür. önünde eşine ender rastlanan katliamla soykırıma uğrar. 2003 yılı... Sudan! Darfur bölgesindeki serveti yağmalamak üzere buraya el atar, müttefikleri ile katliamlar başlatılır; iki yüz ila üç yüz bin Sudanlı telef olur. 2011-2018 yılları... Suriye! Bu coğrafyada öyle bir iç savaş başlar ki yüz binlerce insan hayatını kaybeder. Kendi güdümünde bir devlet kurma hevesiyle PKK-PYD'yi silahlandırınca ülke yaşanılmaz hale gelir. Halk kendi ülkesinden kaçar ve başka ülkelere sığınır. 2012 yılı... Mali! Eğitim verdiği ordu kaptanı tarafından bir darbe gerçekleştirilir. 2013 yılı... Mısır! Arap Baharından sonra, İsrail ve Arap müttefikleriyle desteklediği askeri darbe yapılır, karışıklık sırasında binlerce Mısırlı ölür. Ve Filistin! Uykusuz geceleri içten kemiren bir hüzündür. Yüz binlerce Filistinli katledilir. Amerikalı Lucifer'lerin yardım sağladığı ve silahlandırdığı İsrail'in zulmü altında eziliyor yıllardır. Zulüm bizdense ben bizden değilim. diyor Rachel Corrie. Evet, zulüm sizden ama sen sizden değilsin. sömürge karşıtı lideri öldürüp yüz binlerce kişiyi öldüren gaddar diktatörü destekler. 1961-1962 yıllarında Küba'da Fidel Castro'yu devirmek için planladığı harekatta iki yüz doksan dört kişi ölür.1973'te Şili'de planladığı ihtilal sonrasında beş bin sivil hayatını kaybeder. 1970-75 yılları arasında Kamboçya ve Laos'ta bir milyon kişiyi katleder. 1974- 1983 yıllarında Arjantin'e saldığı ölüm mangaları otuz bin insanı öldürür. 1980'de Afganistan'ı işgal eden Sovyet güçlerine karşı savaşmaları için Usame bin Ladin ve birliklerini hem eğitir hem de örgüte üç milyar dolar yardım sağlar. Savaşın sonunu sadece ölüler görür. diyor Platon. Batılı Lucifer'ler, sadece bizim yer altı-yerüstü zenginliklerimizi yağmalamak için gelmez; tüm kültürel sermayemizi, ahlaki değerlerimizi, lisanımızı, inancımızı, kimliğimizi, tarihimizi ve milli varlığımızı, gençliğimizi de yağmalamak için de gelir. Kültürün kendisi bir endüstriye dönüşmüş durumda. Adorno ve Horkheimer'a göre kültür endüstrisi, modern sistemin -günümüzde kapitalizm- ve endüstri toplumunun kendini her düzeyde, altyapıda ya da üstyapıda yeniden üretmekte ve meşrulaştırma yöntemini izlemektedir. 20. yüzyıldan itibaren tüm dünyada Anglo-Amerikan kültürü hakimdir. Sinema filmleri, çizgi yapımları, televizyon programları, basınıyla kendi inancını, giyim tarzını, eğlence kültürünü, tüketim alışkanlıklarını dayatır bize. Celladımıza şen kahkahalarla gülümserken atı alan Üsküdar'ı geçiyor. Onlar nasıl istiyorsa öyle düşünüyoruz. Onlar neyi istiyorsa onu yiyoruz, onlar neyi diliyorsa onu giyiniyoruz. Afrikalı artık smokinli. Beyinler işgal altında! Genç zihinler mefluç! Celladımıza aşık bir gençlik yetiştiriyoruz. Stockholm Sendromuyla diz çöken izzetinefis! Eğitim sistemimiz milli değil, yabancı dil eğitimi ana sınıfında! Dünya tek bir dile doğru, tek bir değere doğru gidiyor. Boynumuza urganı geçirenlerin kanunlarıyla yönetiliyoruz. Medeni kanun İsviçre'den, ceza kanunu İtalya'dan... Türk idare hukuku, Fransız! Atatürk Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünden mezun oldu. İhtilalden İkbale Var Olmanın Retoriği adlı iki ciltlik biyografi kitabı yayımlandı. UHA Haber Ajansı ve Türkiye Postası Gazetesinde köşe yazarlığı yapmaktadır.


Bireylik, kendi varlığını tek başına anlamlı kılabilmektir ki Hz. İbrahim'in Allah'ı bulabilmesinde bireyliğinin rolü vardır. Bu anlamlı kılış, diğer tüm varlığı anlamlı, bilinçli kabul etme üzerinden olabileceği gibi, kendi dışında her şeyi bilinçsiz, anlamsız var sayma üzerinden de olabilir. Peygamberlerin inzivaya çekilme hallerini düşünelim. Dünyayı anlamlandırma çabalarının hepsi kendi varlıklarının farkına varmaları sayesindedir. İnanç yaygın kanaatin aksine bireyliğin sonucudur. İnancın bireyliği gerektirmesi gibi sanat da bunu gerektirir. İşlenen konu ne kadar sosyal olursa olsun onu yorumlayan bireyliktir. Hem okur hem de yazar bağlamında yorum yapacak olan bireyliktir. Bireylik, kişinin sezgisel ve algısal bütün melekelerini en iyi şekilde kullanabilmesiyle mümkündür. Bireycilik hayatımızda modern yaşamla birlikte gücünü artırmış, daha fazla dile getiriliyor olabilir ancak bireyliğin tarihi Hazreti Adem'e kadar dayanır. İlk insan peygamberdir ve ilk insan bireydir. İnsanı kutsal kitapla muhatap kılan bireyliğidir. Bireyliğin tarihi cemiyet toplumuna geçişten daha öncedir. Bireyciliğin tarihi ise yakın geçmiştir. İnanmak ve birey olmak arasındaki önemli/değerli ilişki; modernizm ve bireyciliğin insanın varlığını, kendi dışındaki tüm varlığı değersiz kılacak şekilde konumlandırması nedeniyle zarar görmüştür. İnanmak ve inancın cemaat olmaktan çok daha fazla bireylikle bağıntısı vardır. Bireyliğin farkındalığıyla kurulan inancın zemini, entegre/cem olma kaynaklı inancın zemini kadar kaygan değildir. İnanç derken kastımız bütün değerler toplamıdır. Sadece dini olanı kast etmiyoruz. Sanat da en az inanç ve değer kadar bireyliği gerektirir. Yüzyıllar öncesine ait bir çömleği sanat eserine dönüştüren unusur, onu var eden kadar eline alıp yorumlayanın da bireyliğidir. Eser konu itibariyle sosyal/ toplumsal olabilir ancak onun yorumu eseri ortaya koyan şahsın bireyliğidir. Sosyal bir meselenin anlatımını işlevsel kılan, yorumlayanın bireyliğidir. Sanatçının içe dönük kat ettiği yol ne kadar uzunsa sosyal meseleyi yansıtabilme ihtimali o kadar yüksektir ki sosyal meseleler ilk katmandan sunulduğu zaman gücünü korur. Cemal Şakar'ın öykülerinde sosyal meseleler bireyliğin etkinliği üzerinden sunulur. Her sosyal mesele bireylikle ilişkisini sürdürür. Bununla ilgili Şakar öykücülüğünden iki örnek üzerinde duracağız. Öykünün ilk paragrafında sargılar içinde bir kadına rastlarız. Adı Leyla'dır. Burada mit devreye girer. Dünyadan vazgeçecek kadar sevilebilecek, uğruna çöllere düşülebilecek, yani en tepede, en ulaşılmaz olabilecek bir varlık düşmüştür. Sargılar içindedir. Bir hastane odasında başlayan öyküdeki kahraman sargılıdır. Sargı alegorik bir ifadedir. Darp almaya işaret eder. Hayattan manevi anlamda darp görmüş kahramanın her yanı toplumun onu görmezden gelişine işaret edercesine sargıyla kaplıdır. Sargılardan görünmeyen Leyla, o sargılar açıldığında da insan içine çıkamayacak haldedir. Bu olayın bir intihar girişimi mi yoksa kurtulmaya çalışan bir kadına yönelik hesap görme girişimi mi olduğunu bilmeyiz. Zaten bunu bilmemizin de önemi yoktur. Yalnızca ziyarete gelenlerin Değer miydi? şeklinde hayıflandığını bilir okur. Okuma eylemi bundan sonraki kısımda olay üzerinden değil kahraman üzerinden devam eder. Yazar bazen o bazen ben anlatım dilini tercih eder. Yazarın kadın kahramanın/karşı cinsin yerine geçerek konuşabilmesinin de öyküde bireylikle ilişkisi vardır. Öykü boyunca hep tekrar edilir: Ben Leyla'yım. Uğruna çöllere düşülesi varlıkken çöle düşmüş, aslanlara kaplanlara yem olmuş bir Leyla. Öyküde kaldırım ve düşmek sözcükleri birlikte kullanılır. Kaldırım herkesin üzerinden geçtiği, herkesin bastığı yerdir. Dolayısıyla kaldırımı toplum oluşturur. Kaldırıma düşmeyen biri düşmüş de sayılmaz. Asıl düşmek herkesin üzerinden geçtiği yere düşmektir. Kaldırımda her şey meşru denilir öyküde. Öykünün başında bembeyaz sargılar içindeki Leyla öykünün sonunda yine beyaz, temiz bir sargının, bu kez kundağın içindedir. Kundak da Leyla'yı hastanedeki sargıları gibi sarar. Öykünün başında ve sonunda küçük bir kız çocuğudur Leyla. Adı Leyla olsun. Kokusu gönle dolsun. Annesinin canı, babasının ciğeri olsun. Aklıselim, bahtı güzel olsun. Gözü aydın, gönlü ferah olsun. Ömrü uzun, yaşamı bereketli olsun. Saklansın, beklensin, noksansız, kamil olsun. Şeytanın şerrinden, zalimin zulmünden, kem gözlerin nazarından uzak olsun. Kulağına ezanla adı okunan Leyla ikinci bir ezana ölüm ezanına hastane odasında yaklaşmıştır. Birinde kundağın beyazlığına diğerinde sargının beyazlığına bürünmüştür. Sargılar Leyla'nın gerçek yaralarını asla kapatmayacaktır. Düşmüş/düşürülmüş bir kadının, kadınların en güzeli, en sevilesi Leyla'nın doğum anına, var oluş anına döner öykü. Öykü varlık tartışması üzerinden başladığı yere dönerek daireyi tamamlamış olur. Daire kozmosu simgelediğinden deklanşörün sesini burada duyarız. Dört Güzel Şey öyküsünde ise Cemal Şakar, imkansız olanı, imkan dahilinde olanın/varlığın dört unsuru üzerinden anlatır. İmkansızlık dediğimiz olgu, tam da kişi ve topluluk arasındaki mayınlı alandır. Yani imkansızlık çift cepheli bir duvar ise bir yanı kişiye diğer yanı topluluğa bakar. Kişi tek başına olsaydı bu öyküde metaforik şekle dönüşen imkansızlık diye bir şey olmazdı. Kişinin bireyliği söz konusu olmasa, kişi varoluşunu tamamen içinde bulunduğu topluluğa yaslasa yine imkansızlık diye bir sorun ortaya çıkmaz, çıksa dahi kişiye acı vermezdi. İmkansızlık konu itibariyle hem sosyal hem de bireylikle ilgili yanı bulunan bir olgudur. Dört Güzel Şeyde imkansızlık/var olması mümkün olmayan her ne ise, mümkün olan/var olabilen/ ortaya çıkabilenin dört unsuru üzerinden anlatılmış, harika bir diyalektik dengesi kurulmuştur. Dört güzel şey; su, hava, ateş, toprak. Yağmur sularıyla coşan nehri paçalarımı sıvayarak geçmemi istiyorsun. Ayakların dahi ıslanmayacak diyorsun, bana güç vermek için: Kahramandan imkansız bir şey talep edilir. Coşkun bir sudan ayaklarını ıslatmadan geçmesi istenir. Bu ifade onun içinde bulunduğu durumun çıkışsızlığını gayet iyi yansıtır. Sen ardında yağmurlar bırakarak giderken, ben yağmurdan korunmak için sığındığım salkımsöğüdün altında yalnızlığın tedirginliğiyle kalakalmıştım. Sen sürekli beni karşıya çağırdıkça, benim tedirginliğim artıyordu : Kahraman edilgen durumdadır. Bu edilgenlik fiziksel yetersizlikten kaynaklı değildir elbette. Manen yetersizlikle ilgilidir. Güvenliğim için nehre bir sepet bile bırakılmamışken: İmkansızlığı aşmak için manevi engeller olduğu mitle anlatılır. Musa kıssasına gönderme vardır burada. Kahraman seçilmiş bir kul, bir peygamber olmadığını, kendisi için akarsuya bir sepet bile bırakılmadığını dile getirir. Bir çırpıda karşıya geçemez. Nehrin akıntısına kapılıp bilmediği yerlere sürüklenmekten, güvensiz ellere geçmekten, dahası boğulup kavuşmak istediğini tamamıyla yitirmekten korkar. Salkımsöğüdün altından kalkıp nehrin kıyısına yürüyorum. Onunla son kez oturduğumuz taşın üzerine oturuyorum. Paçalarımı sıvayıp ayaklarımı suya salıyorum: Yine de elinden geleni dener kahraman. Bir avuç su alıp onu nefesimle buharlaştırmaya çalışıyorum. Bulut olur ona tutunur, karşıya geçerim diye düşünüyorum. Onunla aynı renge boyanır, yağmur olur bir başka iklimde toprağa düşer, tohuma can veririz diyorum: Fakat aklının köşesindeki bilinç/mantık gerçeği hep hatırlatır. Başımı kaldırıyorum, sen yoksun. Ardında bıraktığın yağmurlar şimdi ayak izlerini tarumar ediyor. Ardında suya ve göğe çizilmiş resimler bırakarak gittin. Ancak seninle renklenen, ayrıntıların seninle öne çıktığı bu resimleri sensiz yorumlamam olası mı : Varlığın bir unsuru olan su, başka bir varoluşun önünde engel. Su aslında varlığa hizmet etmesi gerekirken burada yokluğa/imkansızlığa hizmet ediyor. Kahraman bir kendisiyle bir karşısındakiyle konuşuyor. Çünkü ben ve senin varlığı birbirine o kadar karışmış ki ayırmak mümkün değil. Nehrin, akarsuyun bölüp parçaladığı ben ve sen kahramanın zihninde ve bedeninde bölünememiş halde duruyor. Elimde bir çakıl taşıyla durgun suya eğildim. Suda, elinde bir çakıl taşıyla göğe doğru bakan bir insan gördüm. Bulutsuz masmavi bir gök vardı, beni kuşatan. Bir ucuyla masmavi bir okyanusa, diğer ucuyla masmavi bir okyanusa ulanıyordu. Masmavi bir nehir okyanusun bir ucundan diğer ucuna hızla akıyordu. Elimdeki çakıl taşını suya bıraktım. Küçük küçük dalgalar oluştu. Her dalga başka bir dalgayı kuşattı. Her küçük dalga diğerini büyütüyordu. Taşın şiddetinden bir dalga doğarken, diğeri kıyıya ulanıyordu. Oradan dağa ve göğe. Kendimi taşın düştüğü yerdeki dalgalarla çoğalan; her dalgayla kıyıya varan ama hep taşın düştüğü yerde bulunan o insanın yanına bırakıverdim : Ufukla okyanusun birleştiği noktada yani suyun/varlık unsurunun en yoğun ve en latif halinde bulunduğu, suyun varlığının kendi içinde zıtlığı taşıdığı o noktada insan bir çakıl taşı gibidir. En yoğun ve en latif arasında dibe hızla düşen, bazen dalga oluşturan bazen sürüklenen bir çakıl taşı gibidir insan. Gökyüzünün yüceliği ile yeryüzünün alçaklığı arasında bir çakıl taşı gibi duran varlıktır insan. Onun en latif ve en yoğun halinin birleştiği nokta kavuşma arzusuyla çağıldadığı noktadır. Suyun birbirine zıt iki hali gibi, insanın halleri de zıttır. O zıtlığın birleştiği yerde dalgalar oluşur. İnsan, varlığının hikmeti olarak o dalgalara tutunur. Daha doğrusu dalgalanmaya tutulur. Dalgaların hepsi etrafımı kuşatıyordu. Kendimi güvende hissettim. Etrafımda durmadan çoğalan dalgalara tutundum: İnsanoğlu hep dalgaya tutunan bir varlıktır. Çağıltıya, gel gite tutunur. Sen yoksun diye kuşlar da yok. Ben nehrin kıyısındaki ateşi ne kadar harlı, alevlerini ne kadar yüksek tutmaya çalışırsam çalışayım, ne bir kuş, ne bir böcek onun etrafında pervane oluyor. Alevler gözlerimi alsa da, her yanımı karanlıklara boğsa da, ateş beni yaksa da; ben hep bir yanımı ateşe vererek alevlerini yüksek tutmaya çalışacağım: Yokluk, buraya kadar varlığın su unsuruyla anlatılırken, ardından ateşle ifade bulur. Ateş ve su yan yanadır. Işık öncemi karanlıklarla örterken karanlık şahidim olsun, sonramı sen alıp götürdün. Bana şimdiyi yaşamak kaldı. Bu karanlığın ortasında sadece alevlerin karşısında var olabiliyorum. Onun ışığı yüzüme vurdukça ışıyorum. Onun ışığı daha güçlü yüzüme vursun diye hep bir yanımı koparıp koparıp ateşe atıyorum. Onun etrafından uzaklaşsam karanlıkta yok olacağım. Ona kendimden bir parça vererek, onu büyütsem büyütsem alevlerden kuşlar uçuşur, senin kokunu bana getirirler mi? Senin kokun bu karanlığı dağıtır mı? : Gelenin gelişi ışık iken gidişi karanlıktır. Bu geliş müthiş bir aydınlığı nasıl beraberinde getirdiyse gidiş de o denli şiddetli bir karanlığı beraberinde getirecektir. Bu müthiş yokluğa varlığın bir unsuruyla ateşle karşı koyar kahraman. O ateşi diri tutabilmenin bedeli ise kendinden parçaları koparıp onun içine atmaktır. Yanmanın en yavaş şekli anlatılmıştır. Suyu aşıp karşıya geçemeyen kahraman duçar olduğu karanlıktan kurtulmanın bedeli olarak kendini tüketir. Toprak ise insanın hem yaratıldığı madde hem de öldüğünde kavuşacağı yerdir. Su gibi çağıldamayan ve ateş gibi eritip kül etmeyen toprağın sessizliğinde büyük bir kuşatıcılık vardır. Öykünün bundan sonraki kısmında imkansızlık/yokluk, varlığın toprak unsuru aracılığıyla anlatılır. Senden haber sorduğum çocuk bir avuç toprakla birlikte adını ve giysilerini bana getirdi. Giysilerini kuşandım, adını takındım, toprağı alıp başıma saçtım. Toprak bana, seni hatırlattı. Sen olmayınca... ben böyle... eksik... kör kuyu... : Sen ve ben burada tekrar birleşir. Toprağa tutunmadan, ulaşabildiğim kadar derinliklere uzanıp kavramadan toprağı, her an yinelenen haşra ve neşre şahit olamayacağımı söylemiştin. Toprakla, var olmak arasındaki o ince sırrı, bana anlatabilmek için cebinde sürekli taşıdığın birkaç buğday danesini elime alıp toprağa bırakıverdim : Tıpkı doğum ve ölüm gibi birleşir sen ve ben. Başlangıç ve bitiş gibi birleşirler. Göz pınarlarım kuruyuncaya dek toprağı suladım. Balçık ellerime, ellerim balçığa bulandı. Balçığa bulanmış ellerimi üstüme başıma sürdüm. Etim toprağa, toprak etime benzemiyordu. Yerden keskin bir taş alıp bileklerimi kanattım. Kanım toprağa, toprak canıma değdi. Ayağa kalktım. Seni bulmalıydım. Ayak bileklerime kadar çamura gömülmüştüm. Kanımla sulanan toprak yumuşadıkça beni kendine çekiyordu : İnsanın yaratıldığı toprakta herhangi bir tohumun büyüyüp gelişebilmesi için insana ait olan kan ve gözyaşına ihtiyaç vardır. Kan ve gözyaşı olmadan insanlık bir buğday tanesi kadar bile yol alamaz. Çünkü insanı doyuracak buğday tanesi kan ve gözyaşıyla elde edilebilir.