Yasin suresi 13 ile 29. ayetlerinde anlatılan olayın geçtiği yerin Antakya, şehir halkının en cesuru olan kişinin de Habib'un Neccar isimli iman eri olduğu genel kanaati vardır. Kuran'da yer ve mekan isimleri pek verilmez, zaman belirtilmez. Yasin suresinin başında anlatılan Habib'un Neccar kıssasında da yer ve zaman belirsizdir. Onlara o şehir halkını örnek ver diye başlar bu kıssanın anlatımı. Müfessirlerin birçoğu gönderilen elçilerin Hz. İsa'nın havarileri olduğu kanaatindedir. Hz. İsa çarmıha gerilmesinin hemen öncesinde iki havarisini Antakya'ya gönderme kararı almıştır ki bunlar Pavlos ve Yuhanna'dır. Üçüncüsü ise Allah tarafından biz gönderdik denmesi Hz. İsa'ya da Allah'ın emretmesindendir. ifadesiyle üçüncü olarak gönderilen havari ise Şem'un'dur. Feazzezne ifadesi güçlü kıldık güçlendirdik, destekledik manasında olarak Allah o iki elçiyi üçüncü bir elçiyle güçlendirmiş ve desteklemiştir. Burada Kuran'ın ifade diliyle anlayacak olursak bu gönderilen üç elçide Hz. İsa'nın havarileri olmayıp bildiğimiz anlamda peygamberlerdir. Dolayısıyla şehir Antakya olmadığı gibi elçiler de İsa'nın havarileri değillerdir. Merhum Elmalılı Hamdi Yazır, 'üçüncüsüyle destekledik' ifadesini daha geniş manada anlamakta ilk ikisinden kastın Hz. Musa ve Hz. İsa, üçüncünün ise Peygamber Efendimiz olduğuna vurgu yapar. Peygamberlerin karşısında yer alanlar, onları kendileri gibi insan olmaları açısından eleştirmişler; bunu onların peygamber olamayacaklarına örnek göstermişlerdir. Onlara göre peygamberler madem Tanrı katından gönderiliyor o halde melek vesaire benzeri tanrısal bir varlık olmalıdırlar. Oysa Allah'ın yaratılış kanunları gereği insanlık için en doğrusu, peygamberlerin yine bir insan olmasıdır. Rahman hiçbir şey indirmemiştir ifadesinde peygamberleri reddedenlerin Allah'ı Rahman ismiyle anmaları burada manidardır. Besmelede Allah'ın 99 isminden biri olarak zikredilen Rahman, Kuran dilende Allah için kullanılan özel sıfatlar içeren özel isimlerden biridir. Bu açıdan peygamberleri yalanlayanların Allah için bu özel ismi kullanmaları öncelikle Allah'ın varlığına inandıklarını gösterir. Ancak Rahman'ın gönderdiği peygamberleri yalanlamaktadırlar. Bazı kaynaklarda Rahman isminin aslının Arapça olmadığı, Aramice ve İbranice kaynaklı olduğu ifade edilir. Bu kabul edilse bile o insanların kendi isimlendirmeleriyle Allah'ın varlığını ifade ettikleri ortaya çıkar. Siz sadece yalan söylüyorsunuz ifadesiyle Rahman'ın varlığını kabul eden bu insanlar, karşılarında Rahman katından gönderilen üç peygamberi açıkça yalancılıkla suçlamaktadırlar. Dediler ki: Şüphesiz biz sizin yüzünüzden uğursuzluğa uğradık. Eğer vazgeçmezseniz, sizi mutlaka taşlarız ve bizim tarafımızdan size elem dolu bir azap dokunur.(Yasin 18. ayet) Peygamberler o şehre geldikten sonra muhtemelen bazı olumsuz olaylarla karşılaştılar veya peygamberlerin hakikati onlara ifade etmeleri onları psikolojik olarak rahatsız etmiş olmalı ki peygamberleri bize 'uğursuzluk getirdiniz' diye suçlamaktadırlar. Devamında onları taşlamak, bu şekilde şehirden çıkarmak ve daha olmazsa eziyet ve azapla tehdit etmektedirler. Elçiler onlara, uğursuzluğunuz kendinizdendir. Size öğüt verildiği için mi. Hayır, siz aşırı giden bir kavimsiniz şeklinde cevap verdiler. Einzükkirtüm ifadesi onların, peygamberleri uğursuz görmelerinin daha çok psikolojik açıdan olduğunu göstermektedir. Şehir halkı, elçilerle münazara ederlerken şehrin en uzak yerinden bir adam koşarak oraya gelir. Koşuyor olması bir telaşı, kaygıyı, heyecanı ifade etmektedir. Min aksa'l-medineti ifadesi, verilen anlamda olduğu gibi şehrin varoşlarından şeklinde de anlaşılabilir. Bu durumda koşarak gelen adamın toplumun en gerilerine bırakılıp varoşlarda yaşamaya mahkum edilerek küçük ve değersiz görülen toplum katmanından olduğu ancak gerçekte akıl ve bilgi sahibi bir kişi olduğu anlaşılır. Böyle küçük görülüp dışlanan birinin onlar karşısında gayet mantıklı ve akli konuşması seçkin zümrenin tahammülünü zorlamış ve alt tabakadan olarak baktıkları bu asil kişiye nefret ve şiddetle saldırıp onu şehit etmişlerdir. Peygamberleri tehditle yetinen seçkin zümre, varoşlardan telaşla koşarak gelen bu asil zata, toplumun dışlanmışlarından gördüklerinden dolayı tahammül edememişler ve peygamberlere yaptıkları tehdidi onun üzerinde gerçekleştirmişlerdir. Bu asil zatın koşarak gelmesi bir telaş ve heyecandan dolayıdır. Onun telaşı seçkin zümre karşısında Allah ve elçilerini hakkıyla savunabilme endişesindendir. Onun için koşmaktadır, dolayısıyla telaş ve heyecan içindedir. Benzer ifade Kasas suresi 20. ayette Hz. Musa'ya Firavun ve adamlarının aldıkları Musa'yı öldürme kararının Hz. Musa'ya bildirilmesinde geçmektedir. Yasin suresindeki ifade iken Kasas suresinde şeklindedir. Birincisinde 'şehrin bir ucuna' vurgu yapılırken ikincisinde 'şehrin en ucundan gelen adama' vurgu vardır. Her ikisinde de adam koşmakta yani bir telaş gayret ve heyecan içindedir. Biri Hz. Musa'ya seçkinlerin kurduğu tuzağı haber verirken diğeri yine seçkinlere gelen elçilerin Allah tarafından gönderilen gerçek peygamberler olduklarını onların çağrılarının doğruluğunu haber vermektedir. Kasas suresindeki ayet dikkate alındığında Elmalılı'nın bu değerlendirmesi makul ve mantıklıdır. Zira Hz. Musa'ya öldürülme kararını bildiren kişinin elbet üst düzey bir kişi olması makuldür. Yasin suresinde münazaraya koşarak gelen kişinin akabinde ileri gelenlerce öldürülmesi seçkinlerden değil onların aşağılayıp küçük gördükleri bir kişi olması daha makuldür. Şehit, bu ifadelerle Rahman'a inanmakla birlikte O'na şirk koşan bu kavme onların itiraz edemeyecekleri en makul cevabı vermiştir. Hiç beklemedikleri kişiden onun tüm kamuoyu önünde ummadıkları bilgi ve zekayla Allah'ı anlatması onlar için daha fazla tahammül edilemez bir durumdu. Öyle de oldu ve bu hakiki iman erini kin ve öfkeleriyle şehit ettiler. Bu ifadelerde, kendisinin hayatına kasteden kavmine zerre miktar kızgınlık yerine bir merhamet ve onlara hakikati anlatabilme gayreti vardır. Şiddetli tek bir ses ve söndüler, sönüp kaldılar ifadeleri doğal olarak onların helak edildiği manasını akla getirmektedir. Onların ateşlerinin şiddetli tek bir sesle sönmesi, helak edilmenin dışında şirk tutkunu, şirk batağına saplanmış bir toplumun bundan kaynaklı olarak kin, nefret, galeyan, hiddet ve şiddetleri ile kamuoyu baskılarının o iman erini şehit ettikten sonra ilahi bir sayha ile sona ermesi, resuller ve inananlara karşı yönetim ve kamuoyu bazında baskı, şiddet ve dışlanmışlıkların bitmesidir. Devlet yönetiminde ve toplumda hakiki dine ve din mensuplarına bakış açısının, onlara yaklaşımın tamamen değişmesi manasınadır.


Koskoca dünyaya bile tek parça düştüm de sana böyle paramparça, diyor Senem Gezeroğlu. Öykü karakterleriyle ayağı takılırken göğe düşen biri oluyorsunuz. Unutmak ve hatırlamak merkezli on dört öykünün yer aldığı Unuttum Yalnız da aşırı dozda hayal kurup hayal kırıklığına uğrayanları, boşanmış anne babanın mağdur kızını, YGS mağduru genci, KPSS mağduru atanamayan öğretmen adayını, velhasıl yılın bazı aylarında bazı sınavlar sonrasında Türkiye'de yaşanan intiharları, şizofren haldeki kişileri, kazada kopan sağ bacağının yokluğunu hatırlattığı için sol bacağından da kurtulmaya çalışan genci, eşine ait hiçbir eşyayı atmaya kıyamayıp evini çöp ev haline getiren adamı, annesi alzheimer hastası olan resim öğretmeni bir kadının yaşadığı stres ve depresyonu, sosyal medya bağımlılığını, Türkiye'nin yakın tarihinde terör saldırıları sonucu yitirilen canlarımızı 15 Temmuz darbe saldırısı da dahil ele almıştır. Türkçe öğretmenliği de yapan yazar, bir meslek alışkanlığı olsa gerek öykülerinin çoğunda kurmaca içine sindirilmiş bilgi verir. A-yn-a adlı öyküsünde gözden ırak olan gönülden de ırak olur, gözünde tütmek, göz var izan var, gözleri yuvalarından fırlamak, gözü toprağa bakmak, gözüne uyku girmemek, göze almak, yüz göz olmak, göze gelmek gibi gözle ilgili birçok deyimi bir öykü içinde yumak yaptığını görürsünüz. Bu deyimlerle genel geçer ruh hallerine, durumlara hızla geçiş yaparsınız. Göz tekrirli bu öyküde bir yandan Tepegöz'e, Medusa'nın gözlerine bile yer verir; hatta mekan olarakGöztepe'yi seçer. Yılanların iki gözünün birbirinden farklı şeyler gördüğünü, göz kapakları olmadığı için sürekli görmelerinin ne kadar zor olduğunu sorgular. Attila İlhan şiirine intihal yaparak gözlerin gözlerime değince felaketim olmayan bir dünya kurar, der. Bir yandan da öyküyü okurken duydum ki unutmuşsun gözlerimin rengini şarkısını mırıldanırsanız şaşmayın. Şunu rahatlıkla söyleyebilirim ki gerek Zaman Dursun İstedim' de gerek Unuttum Yalnız' da birçok güzel şiire, dillerden düşmeyen şarkı sözlerine, roman cümlelerine götürür sizi. Bu, artık onun tarzıdır, diyebiliriz. Kendi belleğine, ruhuna işlediği edebi ürünleri kurgusunun içerisinde sıklıkla kullandığını görürsünüz hatta muziplik yapıp dur bir intihal daha yapayım ya da bu intihal buraya uymadı gibi cümleler sarf ederek yazar varlığını okuyucuya hissettirir. Sadece rakamlar değişti. 45 yaşındaydım. Evliydim. Kocam mobilya işleriyleuğraşıyordu. Benresim öğretmeniydim. Artık 3çocuğumuz vardı.15 yaşında oğlum, 17 yaşındakızım ve75 yaşındaannem. diyen resim öğretmeni bir kadının, annesinin Alzheimer hastalığı karşısında yaşadığı stres ve depresyonu Picasso, Van Gogh'un otoportresi, kübizm, Mona Lisa tablosu gibi kavramlarla ilişkilendirerek anlatması gibi. Benzer yaralardan beslenen yazarlar vardır. Bunların duyarlı oldukları konular gibi bazen kurguları da birbirine benzeyebilir. Handan Acar Yıldız'ın Ağır Boşluk kitabının ilk öyküsü olan Ud Sancısı ile Senem Gezeroğlu'nun Unuttum Yalnızdaki göreli bir eylemdir hatırlamak adlı öyküsünde görülen benzerlik gibi. Birinde ağacın ud olma sancısı anlatılırken diğerinde de bir ağacın 1. hamur kağıt olma süreci ele alınır. Kadına, sevgiliye, aşka dair çarpıcı tanımlamalar, dil oyunları, dilbilgisi vurgusu; bazen keder, bazen tebessüm, çoğu kez çağının gerçeklerine tanıklık, bazen 2099 yılında hologramla tavana yansıttığı öyküyü okurken 1970'lerde geçen aşk evliliğini duygularla ilgili ilginç bir konu olarak gören karaktere yer verecek kadar hayalbaz, karakterlerini içinde bulunduğu koşullara göre argo konuşturacak kadar cesur ve natüralist, gerek kelime gerek kurgusal tekrirleriyle muzip bir yazar bulursunuz. Unutmanın bir nimet olduğunu hatırlarken hatırlamanın bir nimet olduğunu unutursun, diyerek taşta unutma beni çiçeği açtıran bu öyküleri keşfedeninin çok olmasını dilerim.


İçeri girer girmez elindeki silahı adamın kafasına dayadı. Akif Hasan Kaya'nın beşinci hikaye kitabı Serçe Risalesinin ilk hikayesi Esnek Hikayenin ilk cümlesi bu. Bir aksiyon romanının ilk cümlesi gibi değil mi? Ama sayfalar ilerledikçe görüyoruz ki o iş öyle değil. Akif Hasan Kaya, okuruna bir hikaye anlatmayı dert edinen, onu karakterlerle tanıştıran bir yazar. Evet, anlattıklarında ejderha eti yediği için lanetlenen, türlü türlü olağanüstü varlıklarla karşılaşan karakterler mevcut. Yine de onun masalsılığı gerçeği görmezden gelen bir yazara dönüştürmüyor Kaya'yı. Tam tersine okurun dikkatini bir gerçeklik alanının varlığına işaret eden, gerçek dertleri olan ve bu gerçek dertleri edebi bir dil içinde kendi üslubuyla inşa eden ve okurunu inşa ettiği atmosferde kanat çırpmaya teşvik eden bir yazar o. Kasvetli atmosfer derken Tekno Hayat 7.0 Si unutmuş değilim elbette. Tam ve özenti olmayan bir distopya ile karşı karşıyayız. Bu mevzular yabancı romanların ve dizilerin işidir diyenlere bu hikaye yeterli cevabı verir bence. İnsanların kendilerine verilen küçük istisnalar haricinde kameraların kendilerini gördüğü şekilde yaşamak zorunda kaldığı ve bazı kelimelerin yasaklandığı bu distopyada, olan bitene karşı çıkan bir asinin çıkış yolu aramasının hikayesini okurken hakikatle dayatılan gerçeği aynı anda zihninde yaşayan kişinin şizofrenisi çok güzel anlatılıyor. Bütün gam ve kasvet yine bir umut arayışı için seferber oluyor adeta. Bahsettiğim kof bir umut değil. Mecburi Yönde bir sayısal loto kuponun elden ele geçişi ve onun bulunduranların/bulanların tavırları üzerinden insan naturası hakkında çok özel bir metne ulaşmakla kalmıyor, eskimeyen hikayelerin" insana dair yansıttığı çelişkilerin bu zamanda nasıl hikayeleşebileceğine dair bir örneğe şahit oluyoruz. Hiç boşuna gülmeyelim. Anlatılan bizim hikayemiz vesselam. Kaçarımız yok. Hikaye Hırsızı da değinilmesi gereken bir başka hikaye ve ister istemez Akif Hasan Kaya'nın önceki kitaplarındaki bazı hikayelere atıfta bulunmak zorundayım. Uzun ve Lacivert Günlerdeki Koleksiyoncu, Bu Bir Aşk Hikayesi Değildirdeki İtiraf ve Hikaye Hırsızı bir bütün oluşturuyor. Evet, her hikaye kendi başına bir bütün ve üç hikaye bir araya gelince yepyeni bir bütüne ulaşıyoruz. Akif Hasan Kaya, denemekten korkmuyor. Editör gözüyle bir de şunu söyleyebilirim söz konusu üç hikaye hakkında. Bir gün bu üç hikaye ve eklenecek başka hikayelerle kendi bağımsızlığını ilan edip başlı başına bir kitap olabilir. Bu noktada Bizim Köyden Neden Hiç Futbolcu Yetişmediğine Dair Bir Çocukluk Hikayesinden bahsetmezsem yazı eksik kalır. Evet, yazılan bir futbol ve çocukluk hikayesine düşen bir ifritin gölgesini konu ediniyor. Ancak, Simon Kuper'in bir mottoya dönüşen Futbol Sadece Futbol Değildiri hatırlamakta fayda var. Sadece futbolla ilgili bir hikaye olarak okumadım bu metni. Hayatın her alanında karşılığını bulabilecek sorular üretebiliriz bu hikayeden. Mesela edebiyat da bu durumdan münezzeh değil. Çoğul okumalara açık hikayeler kaleme alan bir yazar Akif Hasan Kaya. Ancak metafor olsun diye metafor yapmıyor. Bu durum onun metaforlarını çok daha güçlü kılıyor elbette. Serçe Risalesi, olgun bir yazarın beşinci öykü kitabı. Akif Hasan Kaya sadece nicelik olarak değil nitelik olarak da çıtayı önceki kitabından daha yukarı taşımayı başarmış ve bir sonraki kitabı için beklenti çıtasını da yukarı taşıyor. Ben şimdiden beklemeye başladım kendi adıma. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


Telefonun ısrarına, ertelemelere rağmen dayanmak mümkün değildi. Bir daha çalmaz da uyuyakalırım korkusuyla kalktım. Bir tuhaflık var, telefona, saatime baktım doğruydu. Sabahın ilk ışıkları aydınlatmıyordu. Her zaman eve gelmeden altında oturduğum ağaç yerinde yoktu. Burada daha önce bir park olup olmadığından şüphe ettim. Ağaçların hiçbiri yerinde görünmüyordu. Kaldırımlardan ibaretti her şey belli belirsiz ışıklar ve sesler kalabalığında ilerliyordum. Araçlar, yol yoktu yerinde. Sahilde kediler bakışlarıyla yarıyor sisi, görünmeyen gemiler ilerliyor, buharlaşırken deniz. Karşıda görünen karaltı, bir bulut mu yoksa bir ada mı ayırt etmek imkansız. Balık yüklü bir ada yaklaşıyor kedilerin beklediği. Balıkçılar ağlarıyla çekiyor sisi denizden, yeniden maviye bürünsün diye rengi. Devasa gökdelen, yanında mantar tarlası gibi görünen binalarla birlikte ortada yoktu. Birkaç köyü içine alabilecek büyüklükte ki cam bina eriyerek kaybolmuş, ardında bıraktığı sis denizine yaklaştıkça belirginleşen kapı, ışık ve ses kalabalığı içindeydi. Kapıdan içeriye adımımı attığımda; sessizlik. Gözlerime beyaz bir perde inmiş merdivenler, koridorlar, duvarlar yok olmuştu. Yerini bildiğim merdivenlere doğru yürüdüm. Koşuşturan ayak sesleri bana doğru yaklaşıyordu. Yok canım saçmalıyorum, kimsenin bana doğru geldiği yok. Seslere doğru giden benim. Her adımımda netleşen, anlamsızlaşan sesler. Birkaç kelime sıyrılıp yükseliyor seslerin arasından. -Yakalanmadığın sürece hırsızlık yapmak serbesttir. Görünmediğin sürece cinayet işlemek serbesttir. Herkes sis bulutunun henüz ulaşamadığı alt katlara doğru ilerliyor. Bütün şehri yutan sis bulutu binanın içine sinmiş insanları siliyordu. Yerin altında otoparklara, mahzenlere sığınan insanlar, bu kaçışla sokaklardan siliniyordu. Yerin sekiz kat altında geniş aydınlık bir koridor, bakışlarım kaybolurken, kendimi arkamdaki duvarla bütünleşmiş buluyorum. Yayılıyorum bütün koridor boyunca her şeyi görebiliyorum. Koridorun ucunda bir çığlık, bir gürültü yükseliyor duvarlara çarparak artıyor. Sesleri yansıtarak çoğaltıyorum. Bir anda varıyorum sesin göbeğine. Işıklar ansızın sönüyor, penceresiz koridor zifiri karanlık. Sesleri görebiliyorum. Evet evet, görüyorum ve bulmak isterken ben de obir ses cümbüşüne dönüşüyorum hiç var olmamış gibi kayboluyorum dağılan sisin içinde. Derinlerde köşelerde yer edinmiş sessizliği sis gibi örtüyorum. Şimdi bütün kelimeleri beyazlığa boğan bir sesle doluyorum. İnsanların kulaklarında çınlamak... Şehri yutup beni memleketime götüren bir sis bu, denizin dalgalarına doğru savuruyor sanki beni. Bir silah sesinin tanımı yapılabilir mi, tarifi nasıldır? Bir kadının çığlığını kelimeler anlatabilir mi? Örtebilir mi? Gördüklerimizin bir önemi yok mu? Seslerle bulabilir miyiz yolumuzu. Derin bir soluktur özlem, söylenecek bütün kelimeler kalabalıkta kulak yoran fısıltılardan ibaret. Dışarıda rüzgar alay ederken gölgelerle, güneş kış uykusuna yatmayı kabullendi. Hissettiğim bu ürperten uğultu, sis gibi ansızın yayılıyor, koridorları, merdivenleri ve şehrin geri kalanını kaplıyordu. Çığlıklarla yükseldi bedenimden gözlerimin yansıması, koyaklar boyunca ilerleyebilirdi fakat buradaki doğal süreç geçitler, köprüler ve tünellerden ibaretti. Dağ başında dereler kulaklarında çağlar yalnız olanın. Nehirler çekirgeler çığlık çığlığadır, yankı yankı çoğalır zihninde. Titreyen mumun alevinde gölge gibi çoğalan sesler, ne kadar çoksa o kadar az. Renkleri bilmek beyazın her tonunu anlatmaya yetmeyecek bir dağ zirvesi kalıyor geriye çocukluğumdan tanıdığım, beyaz bembeyaz.


Sezai Karakoç deyince öne çıkan üç kişilikten söz edebiliriz. Şair olarak, düşünür olarak ve siyaset adamı olarak Sezai Karakoç. Bu üç özellik program boyunca birçok açıdan ele alındığını varsayarak; ben burada Sezai Karakoç ile kurduğum öznel ilişkinin detaylarına dair anekdotlar anlatmak istiyorum. İlk tanışma yıllar öncesine ait. 2009 yılına. Bu buluşmaya dair çok şey yok aklımda. Sadece rutin bir tanışma olduğunu hatırlıyorum. Nerelisin, ne iş yapıyorsun gibi bilgilerin yer aldığı bir konuşmaydı. Bu tanışma olmadan önce bir bayram günü Fındıkzade'deki parti binasına bayram konuşmasını dinlemeye gitmiştim. Orada detaylı bir tanışma olmamıştı çok kalabalıktı. Burada, onunla tanışan hemen hemen herkesin onaylayacağı gibi; nezaket sahibi ve kibar bir insan olmasına değineceğim. Bir gün Cağaloğlu'ndaki Derin Han'da bulunan Diriliş Yayınları'dan çıkıp, Fındıkzade'deki parti binasına geliyorduk. Arabaya binecektik, her zaman ön koltukta Üstad otururdu. O gün ön koltuğa beni oturtmuştu. Böyle birkaç kez daha yolculuğumuz oldu. Ben arkada oturabilirim diye ikna ettikten sonra arka koltuğa oturmama izin vermişti. Yine bir gün, Derin Han'daki Diriliş Yayınları'ndan partiye geliyorduk. Sultanahmet tramvay durağına yürüdük. Durağın oraya geldiğimizde yazar Osman Akkuşak bir bankta oturmuş uyuya kalmıştı. Ben Osman Amca Üstadım dedim. Evet dedi ama hiç uyandırmayalım şimdi çok konuşur o, bizi lafa tutar demişti. Oradan sessizce tramvaya geçtik. Bir gün de; yine aynı güzergah üzerinde tramvay yolculuğu yaptık. Tramvay çok doluydu, bindiğimizde bize yakın sadece bir koltuk boştu. Sen otur dedi bana. Ben de siz oturun dedim. Hayır ben ayakta giderim sen otur dedi ve beni oturtturdu. Bu sıralar sanırım yaşı 78 falandı. Yine Derin Han ziyaretlerim sırasında; bir gün mutfakta çay bardaklarını yıkıyordum. Aslında bu işleri yapan her zaman biri olur orda ama o an yoktu ben yıkıyordum. Yanıma geldi, sana mı kaldı işler dedi. Sonra gülerek Necip Fazıl'dan dizeler okudu. Bir yere yazmışımdır diye düşünüyorum ama şu an aklımda yok. Sezai Karakoç ile güzel anlardan birisi de iftar vakitleridir. Onunla iftar yapmak çocukken tuttuğum orucun mutluluğuna götürüyordu beni. Son pandemi yasaklarına denk gelen Ramazan'ı saymazsak, yıllar içinde on kez birlikte iftar yapmışsızdır. İftar saati geldiğinde; yemek siparişi verilir, herkese tek tek ne yiyeceği sorulur ya da önceden kararlaştırılmış bir menü vardır o sipariş edilir. Bazen de Diriliş'e sık gelenlerden biri evden getirir yemeği. Masaya oturunca Üstat herkesin yemeğini kontrol eder. Birine biber verildi ya da pide verildi. O sofrada bulunan herkeste aynı şeyin olmasına özen gösterirdi. Sizin menünüzde eksik bir şey var mı. Bunu mutlaka sorardı. Sonra Yüce Diriliş Partisi'nin alt katında ekonomik durumu iyi olmayan bir aile vardı. Onlara mutlaka her iftar menüsünden gönderirdi. Ve özellikle onlara yemek gitti mi diye sorardı. Mehmet Akif Ersoy'un Taksim'deki Mısır Apartmanı'nda bulunan evi müzeye dönüştürüldü geçtiğimiz yıl. Ben de ziyarete gittim. Sonra Üstadı aradım. Akif'in evinin müze olduğundan bahsettim. Neler var diye sordu. Akif'e ait eşyalar var dedim. Yazısı, gözlüğü, rahlesi vs. Başka neler var dedi aklımda olanları anlattım. Asansör var isterseniz siz de ziyaret edin dedim. Benim şu an gelmem mümkün değil dedi. Sen bir daha ziyaret et, detaylıca anlat bana dedi. Ben de o günden sonra Taksim'e çok çıktım ama açıkçası tekrar ziyaret etmedim. Bazen yarın garantiymiş gibi yaşarız ya. O duygudan olsa gerek. Üstatla telefon görüşmelerim çok eski değil sanırım son üç dört yıldır telefonda görüştüm. Bu görüşmenin ilki ona bir rüya sormak şeklinde oldu. Ona rüyamda Peygamber Efendimizi gördüğümü bunun yorumunu çok merak ettiğimi, sizin de rüya yorumuna dair bir şeyler bildiğinizi düşündüğümü söyledim. Bunun üzerine rüyamı yorumladı. Mahremiyet sınırlarını çok aşmamak için rüyanın içeriğini anlatmak istemiyorum. Ama başka bir rüya, bahsi şöyle; Üstadı görmüştüm rüyamda onu sordum. Ona da yorum olarak; sen bizi hayatında önemli bir yere koyuyorsun, onun işareti demişti. Başka bir gün yüzyüze görüşmemizde de, şöyle bir olay anlatmıştı; bir gün Mustafa Kamalak telefon etmiş, Üstadı rüyasında gördüğünü söylemiş. Bunu anlatırken dedi ki; Mustafa Kamalak'a söylemedim ama rüyanın anlamı çok açık, bizim yanımızda olması gerekiyor demişti. Yine bir gün Fındıkzade'deki Diriliş Yayınları'nda birileri gelmişti. Kahve yapalım dediler. Sonra kim yapsın etsin derken bana teklif ettiler sen yapar mısın diye. Ben de açıkçası çok heyecanlanmıştım. Kahve yapacağım ve Sezai Karakoç içecek. Çocukça bir heyecandır ama gerçek bir heyecandır bu. Ona yakın olanların tanıyabileceği bir heyecan. Neyse kahveyi yaptım içtiler. Ben çıkacağım zaman Üstat dedi ki; uzun zaman sonra içtiğim en güzel kahveydi. O kadar hoşuma gitmişti bu ifade, bir şiir dizesi gibi gelmişti bana. Yayınevi ziyaretlerimin birinde de selfi ne demek diye sormuştu bana. Selfi çekilme hayatımıza o zaman yeni girmişti. Ben de açıklamıştım. Bir de yürüyen merdivene binmekten korkuyormuş. O yüzden Marmaray'a binemediğini söylemişti. Yeni Şafak'tan ayrıldığımda bir yıla yakın işsiz kalmıştım. CV'mi istemişti. Bir yerlere gönderdiler. Sonra bir yerel gazetede Üstadın gönderdiği yer aracılığı ile işe başladım. Ama bu süreçte her geldiğimde soruyordu. Bir gelişme var mı, iş oldu mu vs. Bir gün de şey dedi. Paraya ihtiyacın var mı. Aslında vardı ihtiyacım ama yok dedim. Geçinebiliyorum dedim. O zaman şöyle bir cümle kurdu çok hoşuma gitti bu; yoksa çekinme iste bizden, sende olmadığında biz sana veririz, bizde olmadığında da biz senden isteriz. Bu cümle kurduğu yakınlık açısından bana kendimi çok iyi hissettirmişti. Yine bir telefon görüşmemizde, Fransız şair Mallarme'nin Deniz Meltemi şiirinin Yahya Kemal'i falan çok etkilediğini Sessiz Gemi ve Açık Deniz şiirini bu etkiyle yazdığını söylemiştim. Bu bilgileri onayladı. Ardından Yahya Kemal ile görüşüp görüşmediğini sordum. Bir gün Emirgan'a gittiğinde yukarıda kahvede Yahya Kemal var demişler. Ama ben gidip tanışmamıştım dedi. 2014'te yapılan Cumhurbaşkanlığı Seçimleri'nde Ekmeleddin İhsanoğlu'ndan önce Sezai Karakoç'a teklif götürmüş CHP. Bunu söyledi ama paylaşmayın demişti. Artık hayatta olmadığı için bilinmesi gerektiğini düşünüyorum. Yaşını öne sürerek teklifi kabul etmemiş ama bunun kadar da etkili olan sanırım, durduğu yerin CHP çizgisine uzak oluşudur. Daha önceki konuşmalarında da geçmişti Erbakan'ın CHP ile yaptığı koalisyonu sık sık eleştirirdi. Şiirim hakkında söylediklerini daha önce haber7. com'da yaptığım bir konuşmada söylemiştim. Şiirlerim yayınlanmaya başladıktan sonra bilgi verdim. O da bize de getir vakit buldukça bakarız dedi. Bir gün Akatalpa'da yayınlanan bir şiirimi götürdüm. Dergiyi inceledi, dergi hakkında sorular sordu. 20 yıllık bir dergi olduğunu, solda yer aldığını falan söyledim. Sonra dergiyi inceledi, şiiri okudu. İyi ve değişik, yazmaya devam et dedi. Bir gün konuşurken sigarayı bırakmak istediğimi ama bırakamadığımı söyledim. Sana bir yöntem önereyim dedi. Kendisi bu şekilde bırakmış. Hatta o zaman Cemal Süreya ve bir arkadaşları daha varmış, sigarayı birlikte bırakırlarmış. Sonra geri başlarlarmış. Ben onlara diyordum ben bırakırsam daha başlamam siz bana bakmayın diye. Şöyle bir yöntem önermişti. Sigarayı bırakıp, bir süre puro iç dedi. Puroyu da bir süre içtikten sonra onu da bırak. Bu süreç tabi altı ayla bir yıl arası süren bir zaman. Tabi biraz vücudun nikotin isteyecek. Kuruyemiş falan tüketirsin, kilo da alabilirsin demişti. Bir de Üstadın 88. yaşı dolayısı ile bir yazı yazmıştım. Dibace. net'te. O hafta da ziyaretine gittim. Dışarıda bekliyorduk arkadaşım İbrahim ile. Arabadan iner inmez bizi gördü ve şey dedi; birkaç kişi daha yazmış ama en çok senin yazını beğendim. Yazanlardan biri İsmail Kılıçarslan'dı diğerini hatırlamıyorum. Onların da yazısını beğenmiş. Sonra içeride yazılar hakkında konuşuyorduk bana dedi ki; yalnız biraz kısa yazmışsın. Ben yazıyı Üstadın okuyacağını bilseydim tabii ki de daha uzun bir yazı yazardım. Doğaçlama gelişmişti, içimden geldi ve öylece yazdım. Son olarak onu en son gördüğüm günden bahsetmek istiyorum. Başka anlatacak hikayeler var mutlaka. Bunun için notlarıma bakmam, geçmiş günleri, anıları tekrar detaylıca gözden geçirmem gerekecekti. Bunu yapma imkanım olmadı. İlk aklıma gelen ve öne çıkan olayları anlatmak istedim. Tabi Sezai Karakoç'ta görmekten en çok hoşlandığım duygu; hayata mümince bakış açısı. Bunu üzerinde çok iyi taşıyordu ve bütün hayatı bu mümin duruşunun bir yansıması. Onun bu duruşunun yansımalarını eserlerinde de görebilirsiniz. Firesiz bir Müslüman. Bu çok anlamlı benim dünyamda. Son görüşme vefatından üç gün önceydi; İbrahim Can ile birlikte gitmiştik. Bizim dışımızda iki kişi daha vardı. Nizamettin Aslan ve Yener Yörük. Biraz rahatsızım pencereyi açık unutmuşum dedi. Bu hali vücut diline de yansımıştı. Yemek yiyorlardı bize de dedi, yemediyseniz birlikte yiyelim diye. Biz de tokuz dedik. Sonra yeğeni ağır bir depresyon geçiyormuş, ondan bahsetti ve ona üzüldüğü belliydi. Ardından o hafta toplanan Türk Devletleri Teşkilatı'na geldi konu. Birliğin öneminden bahsetti ama aktif kullanılması gerekir falan dedi. Basında yeteri kadar yer almadığını söyledi. Eğer hasta olmasam bu konunun önemine dikkat çeken bir yazı yazacaktım dedi. Biz de biraz keyifsiz gördüğümüz için yanından erken ayrıldık, bir saat kadar kaldık. Salı günü de vefat haberini aldık. Açıkçası beni sarstı bu ölüm. Yaşı gereği her an beklediğim bir şey olsa da. Bir çok yakınımı kaybetmişim hissi oluşturdu bende. Bunu belki bir gün daha detaylı yazarım. Hayatımda çok ölüm gördüm ama sanki bu böyle olmamalıydı gibi düşünüyorum hala. Her hafta ziyaretine gideceğim bir Sezai Karakoç yok mu artık ya da telefon edip hal hatır soracağım. Bunu henüz kabul edebilmiş değilim. Umarım yerinde rahattır. Allah ondan razı olsun. Büyük bir fikir dünyası bıraktı bize. NOT: Bu yazı Sezai Karakoç ile görüşmelerden bir bölümünü ele almaktadır. 1988 Ordu doğumlu. Şu an İstanbul Üniversitesi'nde öğrenci. Önce Yeni Şafak Gazetesi'nde, daha sonra bir yerel gazetede çalıştı. Şiirleri Ay Vaktı, Gülbahçesi ve Akatalpa dergilerinde yayınlandı.


Makalemizin başlığını ve içeriğini oluşturan bu cümle sözün darasını alan usta şairimiz Yahya Kemal Beyatlı'ya aittir. Tanzimat sonrası şairler arasında Öz Şiir veya Halis Şiir yolunun en güçlü şairi olan Yahya Kemal Beyatlı 2 Aralık 1884 yılında Üsküp'te doğmuştur. Yahya Kemal, divan şiirinde şekil mükemmelliği bakımından en büyük parnasyen şiirleri gölgede bırakacak mısra ve beyitler bulunduğunu daha Paris'teyken sezer. Şair divan şiirine seçici beğenici gözlerle bakmış sonraları da divan şiirinden etkilenerek yazdığı Gazel, Şarkı, Musammat tarzı şiirleri Eski Şiirin Rüzgarıyla kitabında toplamıştır. Yahya Kemal'in bu şiirleri divan tarzının 20. yüzyıldaki son gelişmesi olarak sayılabilir. Şiirleri baştan sona hareket ve ses halindedir. Şairin dileği, bir geleneği devam ettirmek ve eski şiiri, yeni bir estetik içinde yaşatmaktır. Şair şiir üzerine görüşlerin bildirirken üç şey yapmak lazımdı der. Evvela kollektivitenin lisanından şiir yaratmak. Bir şiir ancak bu şartla kollektiviteye hitap eder... Ben istiyordum ki Türk şiiri herkesin lisanıyla yazılmış olsun. Türk'ün hançeresine uygun bir ahenk içinde kullanılmış kelimelerle bir şiir yaratılsın... İkinci gayem, Türk şiirini halis olmayan u znsurlardan kurtarmak ve ona asıl unsuru olan ritmi bahşetmektir. Şiirin asıl maddesi ma'na değil lafızdır... Kelimelerin hususi bir ahenk husule getiren terkibinden şiir doğar. Burada en mühim olan unsur mısradaki ahenk dalgalanmalarıdır... Üçüncü gayem, sentetik şiir yapmak. Bizim şiirde beyitler vardı, hakiki manzume yoktu. Hakiki manzume, muhtelif kısımları birbirini tamamlayan bir bütündür, bir bestedir. Şaire göre bir şiirde söylenen değil, söyleyiş önemlidir. Şiir: Musıkiden başka türlü musıkidir... Şiirde nefes ve ses iki esaslı unsurdur. Mısraın ayakları yerden kopmazsa ve uçmazsa... kulağı bir ses gibi doldurmazsa halis şiir değildir. Nihad Sami Banarlı, Kendi Gök Kubbemiz kitabının tanıtım yazısında, Büyük şair şiiri önce birtakım sesler halinde duyuyor; sonra bu sesleri en iyi ifade edecek mısraları söylüyor; böylelikle, onun şiirleri, Türk dilinde, tam bir ses ve söz anlaşması halinde terennüm ediliyordu. Bu şiirlerin, büyük bir kısmının bu yoldaki söylenişleri, bir gün bir sinema şeridi gibi, gözle görülecek şekilde, elimizdedir: Her şiirin nasıl başladığı, nasıl işlendiği ve en son şekline nasıl vasıl olduğu, bu şiirlerin, sıraya konulan çok sayıda müsveddelerinde ayan beyan görülmektedir, demektedir. Yahya kemal'in şiirleri dil ve biçim yönünden üç kısımda toplanır. A- Yirminci yüzyıl Türkçesiyle söylenmiş şiirler, Kendi Gök Kubbemiz adlı şiir kitabında toplanmıştır. Kendi Gök Kubbemiz adlı kitabında bir araya getirmiştir. başlıkları altında ve üç grupta toplanmaktadır. Kendi Gök Kubbemiz, ifadesi Yahya Kemal'in arayışında ulaştığı en önemli neticelerden birini işaret eder. Bu kendimiz olmak, kendimiz kalmak düşüncesi şeklinde ifade edilebilir. Kendi Gök Kubbemiz, bizi biz yapan tarih, dil, kültür, gelenek, sanat ve inançtır. Yahya Kemal, şiirleri üzerinde, yıllar yılı işleyerek onlara dil ve söyleyiş bakımından en mükemmel hali vermeye çalışan şairdir. Usta şairin şiirlerinde Paul Verlain'nın Musıki her şeyden önce musıki sözünün tesiri büyüktür. Şiiriyet Yahya Kemal şiirinin en önemli öğelerinden birisidir. Şiiriyeti de daha çok musıki ile elde etmeye çalışmıştır. Her mısraını halis şiir anlayışına en uygun bir musiki cümlesi halinde söylemek için, şiirlerini dünya tarihinde nadir görülmüş bir sabırla işlemiştir. Yahya Kemal, lisanın duyguları ifade edecek bir zenginlik göstermesi gerektiği fikrindedir. Şiirin dili duyguları dile getirecek güçte ve zenginlikte olmalıdır ki bir edebiyat meydana gelebilsin. Onun şiir anlayışı ile lisan anlayışı örtüşür. Yani öz Türkçeyle az fakat öz şiir yazmak. Ona göre iyi şairler az şiir söyleyen, sözün darasını alan şairlerdir. Az şiir söylemek, sözü oldukça tasarruflu kullanmayı gerektirir. Gereksiz söz kalabalığına müracaat edenler kuş gibi ötmekten ziyade, gürültü çıkarırlar. Yahya Kemal'e göre şiirin doğuşu için şöyle der:şiir kalpten geçen bir hadisenin lisan halinde tecelli edişidir; hissin birden bire lisan oluşu ve lisan halinde kalışıdır. Düşündüklerimizi vezinle ve lisanla ifade edişimiz şiir değildir. Deruni ahenk ile ifade edilmişse şiirdir. Şaire göre şiiri şiir yapan en önemli öğe musıkidir. Dolayısıyla şiirdeki ahenk, ses, ritim, deruni ahenk, musıki sayesinde ortaya çıkar. Şiirin gerçek manası ve değeri, onun meydana getirdiği ahenk ve ritim seviyesine bağlıdır. Şair ritim sözcüğünü deruni ahenk tabirini daha iyi anlatmak gayesiyle tercih ettiğini belirtir. Bu nedenle şiir ancak saf şiir olabilir. Saf şiirin kaynağı deruni ahenktir. Bunun da şiire musıki akışını vermesidir. Bu kavramı ilk kez kendisi kullanmıştır. Yahya Kemal deruni ahenki şiir için vazgeçilmez olarak görmektedir. Şiirde deruni ahenk'e ulaşmak için kelimeler ne eksik ne de fazla olmayacak biçimde belirli bir istifle bir araya getirilmelidir. Halis Şiir'de bir manzume mukadder ve değişmez bir terkiptir. O manzumeyi bütün musıki akışıyla anlamak, duymak, benimsemek ve ondan sonra okuyabilmek iyi okumanın yegane yoludur. Yahya Kemal, iyi şiiri ifade etmek için halis şiir ifadesini kullanır. İyi, sağlam şiir, halis şiirdir. Ve bu şiirin bulunmadığı elde edilemediği yerde ise sahte şiir ortaya çıkar. Sanatçıya göre okuyucu bir şiirin sahte veya halis şiir olduğunu okurken hisseder. Şiire şairin ilave ettiği bir şey varsa o da musıkidir. Bu musıkiye fazla veya eksik bir ses ilave edilemez. Şiir musıki ilişkisi Yahya Kemal'in üzerinde hassasiyetle durduğu bir ilişkidir. Onun, şiirde aradığı musıki daha çok nağme kelimesi ile ifade edilebilecek bir ahenk vasıtasıdır. Bu nağmeyi ifade etmek için vezin ve lisan ancak ve ancak bir alettir. Deruni ahenk 'ten yoksun, mısralarında musıki hissedilmeyen manzumeyi nesir olarak değerlendirir. Şiiri; nesirle, musıkiyle veya başka sanatlarla karıştıranlar bu ayrımın farkına varamadıkları zaman şiiri asıl mecrasından çıkarmışlardır. Halbuki şiir nesirden bambaşka bir hüviyettedir. Musikiden başka bir musikidir. Onun şiir dünyası, bazen özenilen, bazen duyulan gizli bir musıki ile doludur. Şair, ölümü bile bir musıkinin bitişi gibi değerlendirdiğini rubainin dizelerinde görebiliriz. Bir bitmeyecek şevk verirken beste / Bir tel kopar, ahenk ebediyen kesilir. Şiiri musıkinin kardeşi sayar. Manzume, lisanın bestelenmiş halidir. Şiirine musıki ilave edememiş olanları şair değil nasir olarak değerlendirir. O gerçek şiiri mısra mısra bir beste olan manzume diye tanımlar. Ona göre şiir, nazım sanatı olduğu için güfteden önce bir bestedir. Mısralarında nağme hissedilmeyen bir manzume sadece bir güftedir ki, onu nesir sahasına atarız. Mısra mısra bir beste olan manzume ise asıl şiirdir diyerek şiirde musıkiyi önemsediğini belirtir. Şiir gibi bir ritim sanatı olan musıkinin notası vardır. Yeknezarda zannedilir ki bu nota şaşmaz ölçüttür. Maamafih, her muganninin okuyuşu ve her çalanın çalışı yine şahsidir ve ayrıdır. Musıki de teganni eden ve çalan notadan, yani eserin asıl hüviyetinden bir milimetre ayrılmaz. Beste bir sanat eseri ise onu okumak yahut da çalmak da ayrı bir sanat eseridir. Ancak bu ikinci sanat eserinde mükemmeliyetin yegane şartı bestenin hüviyetinin eksiksiz ve fazlasız ifadesidir der. Yahya Kemal'in şiirde iki esaslı unsurdan biri olarak gördüğü ses ve nefes mısradan yayılan ve akıcılığı sağlayan bir sestir. Şiir en hafif bir kulağı bir ses gibi doldurmazsa halis şiir değildir. Mihriyar adlı şiirinin ilk dörtlüğünde bu ahengi bulabiliriz. Şairin başlı başına Ses adlı şiiri vardır. Bir sanatçının şairlik kudretini elde edebilmesi için yeteneğin yanında edebi terbiyeden geçmesi gerektiğini düşünen Yahya Kemal, her sanatta olduğu gibi şiirde de vukufun doğuştan değil, zamanla elde edilebileceğine inanır. Dilin sanat işlevi vardır. Yahya Kemal'de dil estetiğini sağlayan önemli unsur, sözcük seçimi ve bu sözcüklerin birbiriyle ilişkisidir. Şair sözcüklerin çağrışım imkanlarından ve karşıtlık ilişkisinden yararlanmıştır. Diğer bir unsur ise musikidir. Nihad Sami Banarlı, şair şiir anlayışını Şiir, ritmin lisan haline gelmesi yani söyleyişin bir musıki cümlesi olabilmek sırrına ulaşmasıydı şeklinde özetlemiştir der. Yahya Kemal'in şiirlerini musıki açısından dikkat aldığımızda birçok metinde açıkça dikkati çeken ve insanın kulağını dolduran bir musıki ile karşılaşırız. Şair şiirlerinde musıki ahengi üç yola gerçekleştirir. İlki tekrar; yani şiirlerinde sözcük, sözcük öbeği, mısra ve nazım birimi tekrarlarına yer verir. İkincisi; asonans ve aliterasyon, üçüncüsü; vezin, kafiye ve rediftir. Şair sözcükleri birleştirirken sözcüğün ilk anlamından başka çağrışım zenginliğinden de yararlanmıştır. Süleymaniye'de Bayram Sabahı şiirinde Yahya Kemal sözcüklerin çağrışımsal özelliğini kullanarak, camiye insanların sadece namaz kılmak için değil, cami avlusunda duyulan ayak ve kanat sesleriyle, Türk milletinin yürüyüşünün sesleri çağrıştırılmıştır. Duyulan gökte kanat, yerde ayak sesleridir. Şairin bazı şiirlerinde karşıt anlamlı sözcükleri seçip kullanarak karşıtlık ilkesinin doğurduğu gücü görebiliriz. Yine anlatım gücünü artırmak için ikilemeler kullanmıştır. Şair Mehlika Sultan başlıklı şiirinde mısra tekrarlarını görebiliriz. Asonans ve aliterasyondan yararlanarak metnin şiiriyetini zenginleştirmiştir. Açık Deniz adlı şiirinde denizi tasvir ederken kalın ünlülerin çok kullanıldığı sözcükler seçilip bir araya getirilmiş Denizin gürültüsünü çağrıştıran bir ses yapısı ortaya çıkmıştır. Baktım ve anladım ki o ejderdi canlanan. Sonsuz ufuktan ah o ne coşkun gelişti o! Yelken, vapur, ne varsa kaçışmış limanlara, Yalnız onundu koskoca meydan ve manzara! Yalnız o kalmış ortada, asi ve bağrı hun, Yahya Kemal Ok başlıklı şiirinde hece vezniyle diğer şiirlerinde aruz vezniyle ahenkli mısralar söylemiştir. Tanpınar'a göre Yahya Kemal in aruz vezni tercih etmesinin nedeni aruzun dile sağladığı plastik yumuşaklık ve şekil alma kabiliyetidir. Aruzu tercihinin bir başka sebebi şiirin ona irticalen, tabi olarak aruzla gelmesidir. Aruz vezni musıkiyi kısaltılmış, uzatılmış sakin ve hareketli hecelerin düzenli münavebesine dayanarak sağlar. Aruz vezni şiire ritim, ritim de beraberinde musıkiyi getirir. Şair şiirlerini aruz vezniyle yazmış olup kullandığı dil ise dönemin yaşayan Türkçesidir. Serbest yazdığı az sayıda şiirinde vezin kullanmamasına rağmen, ses tekrarları ve birbirine uyumlu kelimelerle şiirlerine ses ile ahenk kazandırmıştır. Seslerin kullanımı tesadüfi değildir. Ses başlıklı rubaisinde, şair duru ve kesintisiz bir Türkçeyi, aruzun eşiz ahengine taşımıştır. Yarab bana bir ses yaratan kudreti ver diyerek gelenekten geleceğe akan temiz Türkçenin şiire yansıyan lirizmini, uzun bir aradan sonra tekrar ses ve sözün kudretini çok başarılı bir şekilde kullanarak en güzel numuneleri bizlere sunmuştur. Şiirlerinde musıki ahengi sağlayan diğer ses unsur kafiyedir. Şair Şiirin uzviyetinde kafiye kuşta kanat gibidir diyerek kafiyenin önemine vurgu yapar. Bir diğer unsur rediftir. Şaire göre redif, şairin zeka derinliğini ve muhayyele genişliğini gösteren en iyi örnektir. Hem ek hem de sözcük halinde redif kullanmıştır. Yahya Kemal musıki ve şiirin ahenk noktasında, bir birliktelik kurmasını sağlamıştır. Şair sese önem vermesi nedeniyle şiirleri, musıki ve şiir ilişkisinin delili özelliğindedir. Şairin Deniz Türküsü şiirinde musıkiden izler görülür, Tanpınar, bununla ilgili olarak; Yahya Kemal, Deniz Türküsü ile Türkçenin pek az bilinen bir tarafını lugatın kamusundan çıkartmış oldu; bize dilin musıki ve nüans kabiliyetleri halinde yeni ufuklar açtı. Filhakika bu manzume, şiirin mahiyetini hiç kaybetmemek şartıyla ancak musıkinin verebileceği hazların içinde başlayıp biten bir eserdir. Kaplan ise, Yahya Kemal'de şiirin her şeyden evvel bir dil musıkisi olduğunu düşünür. Yahya Kemal'in şiirlerindeki musıki iki yönüyle el alınır. Şiirlerindeki musıki ve şiirlerine konu edindiği musıki. Yahya Kemal şiirlerinde musıkiden izler hep vardır. Itri, Eski Musıki, Mevsimler, Kar Musıkileri, Akşam Musıkisi, Mohaç Türküsü, Hayal Beste, Deniz Türküsü, Gece Bestesi, Güftesiz Beste, Karnaval Ve Dönüş, Hüzün Ve Hatıra, Altor Şehrinde şiirlerini sıralayabiliriz. Bazı şiirlerinin başlığında bazen bir mısrada bazı şiirlerinde de tamamına hakimdir. Denizden ve dağdan gelen hüzne kandık, Yahya Kemal Türk musıkisi konusunda iyi bir dinleyici olduğu kadar teorik bilgiye de sahiptir. Şiirlerinde Türk müziğinde önemli yeri olan bestekarların isimlerine de yer vermiştir. Şair şiirlerinde bestekarlara yer vererek şiirlerinde, derinlik kadar mana ve kültür zenginliği sağlamıştır. Türk musıkisinin izlerini aşağıdaki örneklerde görürüz. Türk müziği şairin şiirlerinden faydalanmış ve birçok şiiri bestelenmiştir. Örneğin dönemin büyük bestekarlarından Münir Nurettin Selçuk tarafından Rindlerin Akşamı, Rindlerin Ölümü, Bir Başka Tepeden, Endülüs'te Raks, Gece, Mahurdan Gazel, Sessiz Gemi, Çamlıca Gazeli, Çubuklu Gazeli, Yeniçeriye Gazel adlı şiirleri bestelemiştir. Cinuçen Tanrıkorur tarafından, Süleymaniye'de Bayram Sabahı, Ses rubaisi, Kar Musikileri adlı şiirleri bestelenmiştir. Bu yazdıklarımızdan daha fazla şiiri bestelenmiştir. Burdan da anlaşılıyor ki Yahya Kemal'in şiirleri hem biçim hem mana yönünden Türk musıkisinden izler taşımaktadır. Şiirleri iliklerimize kadar dolmuştur. Örneğin Sessiz Gemi, Rindlerin Akşamı gibi şiirleri hafızalara işleyen, ılık meltemler gibi ruhları ürperten geniş nefesli şiirleri yıllarca okunmuş dinlenmiştir. O bizim dilimizi bulmuş, bizi ve bizden olanı terennüm etmiş milli şairimizdir. Yahya Kemali şiirleri dilden dile dolaşmakta, kolayca ezberlenebilmektedir. Bunun nedeni musıki ve şiirindeki ses dir. Bu edebi miras Türkçeyi sevenlerin dilinde unutulmaz dizeler olarak kalacaktır. Milletimizin diline, sanatına yaptığı büyük hizmetleri düşünerek usta şairi sevgiyle, hürmetle, rahmetle anıyoruz. Yahya Kemal 1 Kasım 1958 tarihinde İstanbul'da vefat etmiştir ama şiirleri bizi bırakmamıştır. Yahya Kemal'i Kendi Gök Kubbemiz kitabından Rindlerin Ölümü başlıklı şiirinin son dörtlüğü ile yad edelim. Gönlü her yerde buhurdan gibi yıllarca tüter. Her seher bir gül açar; her gece bir bülbül öter. Şiirler 1969 Basımı Kendi Gök Kubbemiz adlı kitaptan aynen alınmıştır. Beyatlı, Yahya Kemal. Edebiyata Dair. İstanbul,1971.366 s. Beyatlı, Yahya Kemal. Kendi Gök Kubbemiz İstanbul,1969.166 s. Gaddar, Zeliha. Yahya Kemal'de Dil Estetiği. İnternational Periodical For The Languages, Hacettepe Üniversitesi Almanca Biyoloji Öğretmenliği'nden mezun oldu. Aynı üniversitenin Fen Fakültesi Sistematik Zooloji Bölümü'nde yüksek lisans yaptı. TÜBİTAK Deniz Bilimleri Çevre Araştırma Grubu'nun projelerinde araştırmacı olarak çalıştı. Şiirleri halen Edebi Kültür Dergisi sitesinde yayınlanmakta.


Muhammet Erdevir'in Kadran Yayıncılık'tan çıkan Son Gül İçin Prelüt adlı öykü kitabı içindeki farklı tema ve anlatım teknikleriyle ve elbette adıyla dikkat çeken bir kitap oldu. İçinde 19 öykü olan bu kitap en çok şiirsel üslubuyla dikkatimi çekti. Öyküler, yalnızlık, yenilgi, aşk ve bekleme konularına yoğunlaşmış. Bu okuyucuda ruhsal açıdan bir kıpırdamayı sağlıyor. Eğer bu konularla alakalı bir derdiniz varsa ki derdi olmayan yoktur muhtemelen- bu kitap tam da size göre. Çünkü yazar, bu derdini çok güzel anlatıp sizin de duygularınıza tercüman oluyor en klişe tabirle. Siste Kerem: Yakın Şiir, Uzak Aslı adlı ilk öyküsünde anlatım iç monolog ve dış ses tekniğine yaslanır. Bu öyküde bekleme/beklenti şiirsel bir dille ifade edilmiş, bu ifade biçimiyle öykü, okuru içine çekerken bir kitapseverin de hikayesine tanık oluruz. Öyküde dikkat çeken bir diğer husus da atmosferinin sıcaklığı ve yazarın bilinçli olarak başvurduğunu düşündüğüm söz sanatları. Şüphesiz bunlar öyküye derinlik ve kolay okunurluk katmış. Bu cümleden de anlaşılacağı gibi yazar Erdevir, bu anlatım biçimini bilerek tercih etmiş. Bazı öyküler tahkiyeden uzaklaşıp deneme türüne yaklaşır. Birkaç öyküsü hariç diğer öykülerde bunu görürüz. Bu, sanırım yazarın dile olan hassasiyetinden kaynaklanıyor. Benim en sevdiğim öykülerinden biri Hafifleyen Önce, Çoğalan Sonra adlı öykü oldu. Bu öyküde tahkiye geleneği ustaca kullanılmış. Tutarsız, ciddi olamayan, hayatı hafife alan bir adamın hikayesi anlatılmış. Her ne kadar kahramanımız hiçbir şeyi ciddiye almıyor gibi dursa da aslında onun bir yüreğinin olduğunu ve o yüreğinde büyük bir acının yaşandığını fark ediyoruz. Belki de bu günümüz bireyinin de en çok bildiği veya şahit olduğu bir durumdur. Dışım gülerken içim kan ağlıyor klişesinden ziyade ruhumuzda yarım kalan duyguların hikayesidir bu. Tahkiyenin en çok hissedildiği öykü Firari adlı öyküyü olduğunu belirtmekte fayda var. Bu öyküde tasvirler de çok güçlüdür. Bu açıdan Firari öyküsü Hafifleten Önce, Çoğalan Sonra öyküsüne benzer. Aşk her öyküde alt tema olarak var. Birbirine sevdalı bir aşk değil bu. Tek taraflı, platonik bir aşk söz konusu. Bu aşklar bir iç geçirme olarak çıkar karşımıza. Dolayısıyla da bir kavuşmadan bahsedemiyoruz. Kitaba adını veren Son Gül İçin Prelüt öyküsü aşk teması etrafında şekillenir. Sevgiliye bir haykırış gibidir bu öykü. O yüzden teknik olarak da mektuba benzer. Buradaki atmosfer mektup türünü anımsatması açısından da deneysel bir öykü izlenimi verir. Öykülerin bazılarında şairlerden birkaç dizelik alıntılar yapılmış. Bu, sanırım yazarın da şiirle olan bağından veya yazarın şiire olan yatkınlığından, daha doğru bir ifadeyle yazarın şairliğinden kaynaklanıyor. Öykülerin çoğunda rüya, hayal alemi, dalgınlık gibi soyut konular da varlığını gizlice sürdürür. Öyküde gizlenen şiirler gibi bu konular da bir şekilde örtük olarak karşımıza çıkar. Beni en çok etkileyen öykülerden biri de Ateşten ve Dumandan adlı öyküydü. Bir işte dikiş tutturamamış Halit Bey'in hüzünlü öyküsü. Melodrama düşmeden, içimize dokunan bir öykü yazmış Muhammet Erdevir. Bu öykü anlatım biçimi ve tahkiyedeki başarısıyla diğer öykülerinden ayrı bir yerde konuşlanır. Dil yalın ve doğaldır. Bu üslup, öykünün atmosferini gerçekçi kılmış. Halit Bey ömrünün son günlerini yaşamaktadır. Hırçın, asabi ama zaman zaman da şakacı tavırlar takınır. Ölüm ona yaklaştıkça hayata, ailesine ve çevresine karşı karmaşık duygular içine girip üzülür. Sonra bu üzüncünü bir latife ile def eder. Bu belki birçoğumuzun gördüğü bir durumdur. Ailemizden birinin hasta yatağında olması hem büyük bir yük hem büyük bir keder hem de ifade edilmesi güç bir yaşama biçimidir. Hasta kırılgan ve üzgündür çoğu kez. Zaman zaman yaptığı şakalar evlerimize neşe katar. Halit Bey aslında tam da böyle bir kahraman. Yazar bu ev halini çok güzel bir cümleyle ifade etmiş. Öykülerde birinci ağızdan anlatım, ikinci ağızdan anlatım ve hakim bakışla anlatımlara başvurulmuş. Bu açıdan yazarın bu anlatım yöntemlerinin tümünde başarılı olduğunu söylemek sanırım yanlış olmaz. Birtakım İncelikler adlı öykü dert edindiği konu bakımından önemli bir hikaye. Öyküde günlük sorunlara, işsizliğe, yoksulluğa değinilmiş. Hayal ile gerçek, rüya ile kabus, somut ile soyut'un iç içe olduğu bu öyküde iç monolog anlatımdan yararlanmış yazar. Bunu yaparken de döngüsel bir anlatım tekniğine başvurulmuş. Bu açıdan kitabın önemli öykülerinden biri olarak yerini alır bu öykü. Bazı öykülerde türkülerin ezgisi değer kulaklarımıza. İçimiz çiçeklenir. Okuduğumuz, bu türkülerin hikayesinden ziyade, söz konusu türkülerin öyküde fon olarak kullanılmasıdır. Aynı şey alıntılanan dizeler için de geçerlidir. Burada güdülenen temel amaç ahenk olsa gerek. Muhammet Erdevir'in öyküleri tahkiyeden sıyrılmış, deneme türüne yakın öykülerdir. Bu yönüyle okuyucuya farklı bir okuma tecrübesi yaşatacağını düşünüyorum. Ekim 1989 Nizip doğumlu. Türkçe Öğretmeni. Öykü ve yazıları, Varlık, Notos, Heceöykü, Muhayyel, Mahalle Mektebi, Edebiyatist, Edebiyat Nöbeti, Dergah, Türk Edebiyatı, Mavi Yeşil, MEB Ya/da, Geçerken dergilerinde ve bazı internet sitelerinde yayımlandı. Korkunç Beyaz adlı öykü kitabı İz Yayıncılık'tan çıktı.


Yazıma Şiraze'nin mektubundan cümlelerle başladım. Uzun zamandır takip ettiğim bir isim Şiraze. 2000 yılında Ay Vakti dergisiyle tanış olup o günden beri aynı dergide istikrarlı bir şekilde yazan bir kalem. Bu konuda Ay Vakti' ni özellikle takdir etmek gerek. Günümüzdeki edebiyat dergilerine baktığımızda kapakta hep belli başlı isimlerin sıralandığını görürüz. Belli isimlerin belli dergilerde istikrarlı bir şekilde yazması iyidir elbette ama her sayıda en az iki yeni isme de yer verilmeli diye düşünüyorum. Nihayetinde dergiler de edebiyatın laboratuvarıdır. Gençlere el vermek, yol yordam öğretmek, onların içindeki cevheri açığa çıkarmak da ilke edinilmeli. Genç yeteneklere sırtını çevirip kibirli hal takınan, lobileşen dergilere bu doğrultuda pek sıcak bakamıyorum. Ay Vakti, Şiraze'nin içindeki cevhere zemin hazırlamasa böylesi güzel mektuplardan habersiz olacaktık. Dergiyi elime alır almaz önce Şiraze'nin mektubunun olduğu sayfaya gidiyordu elim. Şiirsel dil, lirizm, arayış, egzotik tatlar, yol hali, yoğun duygulara eşlik eden farklı mekanlar, genel kültürle, gelenekle, telmihlerle harmanlanmış cümleler beni kendine çektiğindendi bu öncelik. Bunu derginin Genel Yayın Yönetmeni Şeref Akbaba ile paylaştığımda Şiraze'nin aynı zamanda Naz Ferniba olduğunu söyleyince şaşırmıştım. Aynı dergide Şiraze adıyla yer alan mektupları "Saklı Mektuplar", Naz Ferniba adıyla yer alan öyküleri de Zemheri" adı altında Ay Vakti tarafından kitaplaştırıldı. Şiraze, mektuplarında hayatın inişlerini çıkışlarını, hüznü, sevinci, aşkı, sevgiyi, yol halini kendi yatağını bulan evrensel bir nehir gibi akıtır. Evrensel nehir diyorum çünkü mektuplarında diyar diyar gezdirir okuru. Ankara'yı kendine merkez seçip oradan başlayarak dünyanın değişik noktalarından Şiraze'ye seslenir Saklı Mektuplar' da. Prut kenarına götürür, Morovya tepelerine çıkarır, ayaklarımızın altından Elbe Havzasını kaydırır, Manş'tan Kuzey Buz Denizine mevc büyütür, sırra kadem çekmek ister gibi And Dağlarının gerisine çeker sizi. Tren vagonlarına binip Jakarta'yı, Fatsa'yı, Varto'yu, Mogadişu'yu elinizle koymuş gibi buldurur. Hudutları, çekilmiş kan olarak görür Cizre'de. Nil'in hırçınlığını, Zerefşan'ın kırgınlığını, Amur'un haşinliğini hissettirirken her gittiği yerde bir nehir kenarında konaklatır okurunu. Elbruz'da buz zamanı bekletip Malkar'dan yayılan bir efsaneyi duyurur titrek sesiyle. Frunze'ye Tibet yaylasından inen baharı, Asya steplerini bölen trenleri, Selenge'ye kavuşan Tuul'u; velhasıl birçok dağı, ovayı, vadiyi, nehri, şehri, ülkeyi mektubuna konuk eder. Yazarın birkaç dil biliyor olması, birçok ülke görmüş olması ve yaptığı doktora çalışmasının onun kalemine zenginlik kattığını söyleyebiliriz. "Kim olduğunu görebilmek için kimilerine yazmak, kimilerine konuşmak, kimilerine çizmek, kimilerine enstrüman çalmak, kimilerine şarkı söylemek düşer. Naz'ın da bahtına yazmak düştü." diyerek yazma serüvenini kendi var oluşunu anlamlandırma yazgısı olduğunu vurgular bir söyleşisinde. Kendini bulma arayışında olan yazar aynı zamanda bulunmayı da isteyen yanını vurgular. Mektuplarındaki "yalnızlık" vurgusu da altı çizilesi bir ruh halidir. Kendisiyle yapılan bir söyleşide suyun kabın rengini alması gibi Şiraze de Şiraze'sinin rengine boyandı zaman içinde ve külliyen onunla bütünleşti. Hz. Ali'ye atfedilen manidar bir söz vardır. "İnsanı tanıyan yalnızlaşır." Şiraze de bu süreçten geçti, der. İşte bu hal, onun mektuplarına da sirayet etmiştir. El'an Şiraze gün yüzünü dönerken geceye, tırmanıyorum içimdeki Altay'a; ben hep tırmanıyorum Şiraze. Tırmandıkça dikleşiyor yokuşlarım, annem düşüyor aklıma bir ara. Annem Şiraze, hep uzağımda. Bir gelse diyorum. Sanki bitecek yorgunluklarım, işte o an başlayacak evcilik oyunlarım. El'an Şiraze, herkes evine çekilirken sevilmediğimin altını çiziyorum koyu kırmızı bir kalemle; sevmek de sevilmek de benim bir türlü içinden çıkamadığım. Altını çizdikçe belirginleşiyor yalnızlığım; yalnızlık Yusuf'un kuyusu, içine düşen ben Şiraze. Bazen kendine yöneltilen eleştiri buluruz satırlarında. İnsan olan hem anlar hem yapar, dediler. İnsan olan hem anlar hem yapar hem de teslim olur dediler, dediler Şiraze. Ben'in anlamayışına, ben'in yapmayışına, ben'in teslim olmayışına öfkeliyim Şiraze. Aşk hikayesini farklı mekanlarla bütünleştirerek anlattığı için bir resim etkisi bırakıyor okurda adeta. Mektuplarda anlatılan duygu yoğunluğu kadar mekanların da altı çizilmelidir bu hususta. Başıma doladığım sarı yazma memleket kokulu. Prut kenarındayım; bakıyorum akışına, sarı yazma başımda diyor bana."hayattan kaçanlar bende boğulmaya gelir."Şiraze, ne gam yetemem sana, ne bana, ne dualarından adım düşmeyen canana. Ürperdi tenim, kılıç keskin Şiraze. Kimsenin umursamadığı dik bir kayadan başkası olamadım. Kayaların da kırılabileceğini hiç düşünmüyorlar Şiraze. Aşkı tanımlamaktan ziyade aşk halini yaşayan ve yaşarken hissettiklerini aktaran bir kalem. Cinnah'ta kış donardı, ben donardım Şiraze. Ellerimin çatlaklarından akan kan canımı yakardı; eldiven taksam Şiraze sanki hep kış kalacaktı. Kış bana gelir, ben kışa karşı dururdum; o güler ben somurturdum. Bir salep sıcaklığında Şiraze, aşkı unuturdum. Şiraze'nin hayat yolculuğunda değişen ama tutarlılığını koruyan bir nehir öykü misali mektupları buluruz Saklı Mektupla'da. Her mektubunun ayrı bir romanı yazılabileceğini söyleyen yazara bu doğrultuda Şiraze'nin nehir romanlarını da yazması temennisiyle diyorum.


-Oğlum al şu parayı git karpuz al dedi. Ben de içimden: -Babam da tam zamanının buldu dedim. Çünkü aklım yazmakta olduğum yazıda kaldı. Parayı aldım yolun yarısında, para elimde olduğu halde, zihnim yazıyla meşgul olduğundan parayı kaybettim zannıyla geri döndüm. Tam evin kapısı önünde paranın avucumda olduğunu hatırladım. Tekrar dönüp, karpuzu alıp eve geldiğimde, peder bana çıkışarak. -Niçin geç kaldın dedi. Ben de: - Efendim, parayı düşürdüm de, aramak için geri döndüm ve yarı yolda parayı buldum, bunun için geç kaldım dedim. Hattat Aytaç 1897'de Diyarbakır'da doğuyor. İlk eğitimini Diyarbakır Ulu Camii'ndeki sıbyan mektebinde yapıyor. Buradaki hocalarından Mustafa Akif Tüten büyük feyiz kaynaklarından. Sonra askeri rüştiye. Burada da öğrencilere yazı dersi veren ve hattat olan Vahid Efendi çok etkili oluyor. Okullarına resim dersi vermeye gelen Yüzbaşı Hilmi Efendi'den resim yapmayı ve Fransız tarzı yazı yazmayı öğreniyor. Okul bitince idadiye geçiyor. Abdüsselam Efendi adlı bir yazı hocasından Sülüs yazısını meşk ediyor. Sonrasında İstanbul'a gidiş. On yedi yaşındadır hattat. İlkokula yazı öğretmeni olarak girmek için sınav yapılıyor. Sınavı kazanıyor ama yaşı küçük olduğundan önce alınmak istemiyor. Zorlu mücadeleden sonra Haseki'de Gülşen-i Maarif adlı okulda öğretmenliğe başlıyor. Öğrenciler arasında seviliyor ve onları yazı hususunda geliştiriyor. Harbiye Mektebi Matbaası Hattatlığı sınavını kazanarak burada hattat oluyor. I. Dünya Savaşında Almanya'ya Erkan-ı harbiye Harita dairesinde hattatlık yapıyor. Burada çalıştıktan sonra istifa ederek serbest çalışmaya başlıyor. Hattat Hamid Aytaç hem Osmanlı'yı hem cumhuriyeti yaşamış. Her daim duruşundan ve ilkelerinden bir milim sapmamış. Hani meşhur bir söz vardı ya, Kur'an Mekke'de indi, Mısır'da okundu, İstanbul'da yazıldı. En güzel hatlar, yazılar hattatlarımızın kaleminden dökülmüş. Hattat Hamit Aytaç'ın kaleminden nice güzellikler döküldü kağıda. Hat, ebru, musiki, şiir, mimari... Buna benzer birçok uğraş alanı ancak bütüncül bir medeniyet perspektifinde anlam kazanır. Bunların gün yüzüne çıkması, sanatçıların zihninden çıkıp toplumla buluşması daha doğrusu anlam kazanması toplumun eğitimiyle, hissiyatıyla direkt bağlantılıdır. Hepsi özveri ve sabır ister, özen ister... Bizim medeniyetimizde sanatın durmakla, dinginlikle bağları güçlüdür. Hızda, hız çağında bir şey üretilmez. Üretilenler de geçmişin tekrarı ve kalitesiz kopyasından ibaret olur. İnceliği, nezaketi, sabrı kaybetmiş toplumumuzdaki estetik anlayışın, sanatsal kalitenin düşüklüğü üzerine kafa yormak gerekir. 18 Mayıs 1982'de İstanbul'da vefat eden Aytaç'ı rahmet ve minnetle anıyoruz. Rahmet olsun....


Servetifünun, seçkin okuyucular için ilk defa olarak, bir edebi sohbet yazısı kaleme alacak. Bunu karalayacak yazar bu kadar geniş kapsamlı bir başlık altında imdiye kadar iki sütun yazı yazmış değil. Musahabe-i edebiyye...! Unvanın önemi, fikrini yıldırıyor, kalemini titretiyor. Zavallı yazar bilmez mi ki yazmak söylemek değildir! Teşebbüs yolunda ve kararında teşebbüs nazarına açılan yazılar ve fikir tartışmaları sahrasının her köşesinde takip edilmemiş izler, kapalı kalmış yollar görünüyor. O izleri takip edecek, o yolları açıp gidecek olsa biraz ötede öyle ferahlık veren çimenlikler var ki üzerlerinde günlerce istifade çiçekleri toplamak; öyle muazzam ağaçlar var ki içlerinde haftalarca ceylan gibi gezmek ve dolaşmak mümkün. Fakat sahra sonsuz!.. Teşebbüsün önemi gözünü korkutuyor, ayaklarını dolaştırıyor. Zavallı yolcu bilmez mi ki yürümek varmak değildir! Hayır, yazar diyor ki: Taklit etmek, hiçbir şey olmasa da taklitçilik sahtekarlık olur! Yazar taklidi hiç sevmez. Daha bir çocuk, bir mektep çocuğu idi. Mekteb-i Sultani'nin ikinci sınıfına devam eden on beş on altı yaşlarında cılız bir öğrenci idi. O zamanlarda ise nazire yazıcılığı en parlak marifetlerden sayılırdı. Çocuk bunu mektep dışında, tatil günlerindeele geçirdiği bazı eserlerin incelemesinden anlar; yine o zamanın hükmünce en büyük şairane meziyetlerden bilinen övgü söylemek, gazel okumak hevesinden de kendisini kurtaramayarak ders vakitlerini, inceleme saatlerini mesela çifte redifli bir fahriyye, beş beyitli bir sakiname naziresi yazmaya ayırmakla kaybeder fakat bu tanzir ve taklit mecburiyetinden- Allah bilir- katiyen memnun olamazdı. Vezinli ve hayal ürünü ve kafiyeli nükteli sözlerden ibaret bildiği şiire dair az çok hikmetli, esaslı sayılabilecek hiçbir fikir de elde edememişti. Bereket versin ki üçüncü Zemzeme'nin mukaddimesi, onu müteakip takdiriilahi imdada yetişti. Hakiki şiir eserlerinin ne gibi şeyler olduğunu birçokları gibi o da öğrendi... ve anladı ki Fransızca müntehabat mecmualarında, ders olarak okuyup ezberlediği kıymetli eserlerin, kendisini elinde olmaksızın düşüncelere sevk etmesine; kalbini tatlı tatlı heyecana, fikrini hafif hafif galeyana getirmesine sebep o eserlerin şiirin hakikatinde tam manasıyla feyz ve letafetten nasipli olmasından başka bir şey değilmiş. Şiirin nasıl bitip tükenmesi kabul edilemez bir fıtrat güzelliği olduğunu anlayan hür düşünceli bir hüner heveslisi için artık nazire söyleyenlere tahammül etmek ihtimali kalır mı? İlk işi o güne kadar yazıp biriktirmiş olduğu gazel, kaside nazirelerini içeren mecmuasının her sayfasına kanlı bir sınır çekmek ve nasıl olursa olsun başkalarına ustalık yolunda yazılan şeylerin şiir olamayacağına hükmetmek oldu. O zamandan itibaren yazar taklidi sevmez ve mecbur olmadıkça hiçbir izi tanzir hevesine düşmez. Şimdi nasıl olur ki Servetifünun için yazacağı ilk edebi makaleyi başkalarını takliden kaleme alsın! Hep tanzir ve taklit neticesi değil midir ki en çok edebiyat ile iştigal etmiş bir kavmin beş altı asırdan beri toplanıp gelen şiir eserleri içinde küçük büyük üç beş cilt divan istisna edildiği halde kalanlar o marifet ve sanat mücevherlerinin sahte birer numunesi olmak şaibesinden kurtulamamıştır. Her neyse! Maksat nazireperdazlık meselesini burada uzun uzun tetkik etmek değil, mesele yazarın hem kendiliğinden bir şey vücuda getirmek arzusunda bulunduğunu hem de bu meşru arzusuna ulaşmada hissettiği aczin ne büyük ne acı bir mahrumiyet olduğunu anlatmaktır. Şu kadar var ki acemilik de bir mazerettir: aciz bir yazar, vukua geleceğinden emin olduğu hatalarının işte bu mazeretten aftan ve müsamahadan nasiplenebileceğini tetkikle avunmuş olarak vazifeyi ifa etmeye başlıyor. İtikadınca bir edebi sohbet yazısı tertibi için kimsenin bilmediği, kimsenin bilemeyeceği bir meseleyi bulup ortaya koymak, mutlaka bir yenilik mutlaka bir harikuladelik göstermek farz değildir fakat tertip olunan edebi sohbet yazısından her ne olursa olsun yeni ve ciddi istifade hasıl olması lazımdır. Mesela: Eski yeni ediplerimiz ve şairlerimizin kalemiye eserlerinin tümü yahut bunlardan bir tanesi hakkında- fakat falan şairden, oh! Ne büyük şairdir! Bakınız şu beyitlere... tarzında şaşkınlığını ilan etmek değil, muhakkikane ve güzellik arayan tetkiklerin araştırması ve fikirleri beyan eylemek, yeni çıkan nefis bir edebi eserin tabiat ve sanat sahipleri arasında anlayış tarzı ve makbuliyet derecesini, bu makbuliyetin ne gibi meziyetlerden ileri geldiğini, eserin emsali arasında ve hususuyla müellifin diğer neşriyatı içinde nasıl bir mevki elde ettiği mevzusunu yazı yazma ve tasvir tarzını ayrı ayrı tetkik edip söylemek, güzel bir neşidenin hatta bir kıtanın ve hatta bir beyitin, bir mısranın nüktelerini ve inceliklerini meydana çıkarmaya girişerek yeni yeni nükteler, ciddi ciddi garabetler keşfedebilmek ve gösterebilmek; hele ehemmiyet, fayda ve kıymeti cihetiyle her zaman müracata şayan iken her nasılsa kullanılmayan veyahut revaç ve itibarı mevcut dil ve edebiyat gelişmeleriyle hiç de uyumlu olmadığı halde yine her nasılsa bazı kalem erbabınca kullanılan, makbul olan birtakım kurallar ve mecazların tayin ve hakikatinin ve mahiyetinin meydana çıkmasıyla bunlardan birinci kısma dahil olanların ikincilere üstünlük sebepleri göstermek gibi konulardan her biri gayet faydalı, gayet esaslı bir edebi sohbet yazısı zemini teşkil edebilir. Osmanlı lisanı henüz yeni yeni kemale erme halinde bulunduğundan, kelimeler ve tabirler ilerlememiz hakkında- münasebet ve muvafakatı tabir hissi ve beyan noktalarından yazılacak düşünceler, vezinler ve kullanılmış kafiyelerimize istifade sebebi olmaktan şüphe yok ki uzak kalamaz. Bir edebi sohbet yazısının konusu ne olursa bütün güzellik ahengidir. Kelamca tesir ne varsa şiir ve hakikat onunla şekil tutar, o bir manalar dünyası ki bir safa her defa o bir cennet göğü ki renk renk bahar! Kelama bereketli eser bağışlayan uzun sırdır; nasıl denir edebiyata meziyetsizdir. Odur münevver eden kalp ve ruh ve vicdanı ulvi hikmeti efkara yücelik getirir, aşağı saffeti ahlaka bir safa getirir. Edip, edip demektir, bu pek ispatlıdır evet, edip edebiyatın incilerindendir! Yazı bir mukaddime olup başlığı yoktur. Başlık, muhtevaya binaen tarafımızda konulmuştur. 1994 yılında Sivas'ta doğdu. İlköğretim ve liseyi Sivas'ta okudu. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenliği 2016 mezunu. 2017 yılında Sivas Cumhuriyet Üniversitesi İslam Tarihi ve Sanatları Bölümü Türk İslam Edebiyatı ABD'de yüksek lisansa başladı ve 2020'de mezun oldu.


Hüseyin Su, ülkemizin son elli yıllık kültür, düşünce, sanat, edebiyat tarihinin şahidi ve yer yer öznesi olmuş bir isim. Kendi düşünce, sanat, edebiyat ocağının ateşini Edebiyat dergisinden almış isimlerden birisidir. Kalemin yükünü, Edebiyat dergisinin değerler dünyasına sadık kalma çabasıyla omuzlamaya devam ediyor. Takvim Yırtıkları, Hüseyin Su'nun 1980 / 1993 yılları arasında tuttuğu günlüklerin neredeyse tamamının Nuri Pakdil ve Edebiyat dergisine odaklanmış halini içeriyor. Her biri dört yüz sayfaya yaklaşan üç ciltlik bu günlüklerin bir kısmını Hüseyin Su yönetiminde hazırlanan Hece dergisinin, Düşünsel, Entelektüel, Muhalif Bir Tasarım Olarak Edebiyat Dergisi ve Nuri Pakdil başlıklı özel sayısında okumuştuk. Çoklu okumalara açık bir kitap: Takvim Yırtıkları. Bir yönüyle Nuri Pakdil'in ana karakteri olduğu günlük tarzında yazılmış bir roman, bir yönüyle de entelektüel İslam düşüncesinde kalıcı bir iz bırakmış olan entelektüel bir isim olarak Nuri Pakdil'i, Edebiyat dergisini anlatan belgesel bir metin. Asıl itibariyle de bir öykü yazarının hayattan bilgelik devşirişini, iç dökümlerini okuduğumuz günlük. Edebiyat dergisi ya da Nuri Pakdil dediğimizde, -ki ikisi birbirinden ayrılmaz- bir bütünü imler, bir imgeyi de çağırmış oluruz dilimize. Kendinde inanç, yazı, sanat, sorumluluk, eylem, ilke, emek, direniş gibi kavramları saklayan bir imgeyi. Bu imgenin gün gün okunarak bir romana doğru genişlediği ve Nuri Pakdil'in de bu romanın kahramanına dönüştüğü metinler bunlar. Nuri Pakdil bu günlüklerde ya da romanda, kendi hakikatini her gün yeniden tanımlayan ve her gün o hakikati yeniden yaşayan bir karaktere dönüşüyor. Her durumda insani olanı sorgulayış inceliğinden, dikkatinden, eleştirel bakışından etkilendiğimiz bir roman karakterine dönüşüyor. Baktığı her yerde canını acıtan bir ayrıntı yakalayan, kendine, toprağına, tarihine, hasılı hakikatine yabancılaşmanın hüküm sürdüğü zamanlarda dışta öfkeli ve içte ise onun kahırlı sesini duyuyoruz. Öfkesinin demlendiği anlarda dahi buruk neşesine şahit olduğumuz bir roman kişisi. İncelikli insanlara özgü bir dikkatle hemen her konuda gözettiği bir ölçülülüğü okuyoruz Nuri Pakdil'in kişiliğinde. Duygu, düşünce, ruh ve inanç dünyasında kendi portresini çizme çabasından ödün vermeyen bir eylem adamının gün gün okunabildiği bir roman. Varoluş değerleriyle dünyaya direnen, yaralansa da direnmedeki kararlılığından vazgeçmeyen bir eylem adamının uzun, hüzünlü ama onurlu hikayesine tanıklık ediyoruz. Sorumluluk bilinci ile okuyan ve ödev bilinci ile okutan bir yol göstericinin dikkatini görüyoruz bu metinler toplamında. Şehirli bir zarafeti oturmasında, yemesinde, içmesinde, etrafıyla ilişkilerinde incelikli yaşayan ve bununla çevresindekilerin yaşantısını zenginleştiren bir portre çiziliyor metinlerde. Ve Ankara, Nuri Pakdil'in yürüyerek üstündeki elektriği toprağa verdiği bir mekana dönüşüyor bu romanda. İyi romanlar hayatımıza taşan sahici karakterleri de tanıtır bize. O sahici karaktere günlük hayatınızın bir anında yakalanıverirsiniz. Tavrı, duyuşu, düşünüşü, eylemi ile ben buradayım der size. Günümüz mümin bireyinin aklına, kalbine söyleyeceği çok şey var bu günlük ya da romandaki Nuri Pakdil'in. 7 Mart 1988 tarihli günlükten;...''Ruhumuza sinmiş bir taşralılık var ki onu mutlaka atmak gerek arkadaşlar, dedi. Herkes ölgün bir taşralı yaşamı sürdürüyor. Bize gerekli olansa, taşra dışı kalmaktır. Çünkü taşra dışılık demek, çizgi dışılık demektir. Başkalarınca çizilmiş bir çizgiyi hayat belleyip sıkı sıkı sarılmak, anlamsızlıktır. Resmi çark hayat olmuş bugün herkes için. Bu çarkın dışında kimse bir başka hayat düşünemiyor. ... Kimsenin yarın için farklı bir kurgusu, farklı bir düşü yok. Kitabın selamlama yazısında Hüseyin Su, Nuri Pakdil'in düşünce dünyasının ve bütün kitaplarının arka planının en net göründüğü, anlaşıldığı iki eserinin dergi etrafındaki sohbetleri ve Pakdil'in yeryüzüne saçtığım tohumlar dediği mektupları olduğunu yazıyor. İbrahim Paşalı'da, Nuri Pakdil: Asla ve Daima belgeselinde, ''Nuri Pakdil'in en büyük eseri kendisidir, kendi şahsiyetidir, yazdığı kitaplar kendi şahsiyetinin sadece dipnotudur, kaynakçasıdır'' der. Hüseyin Su'nun sohbetleri, İbrahim Paşalı'nın da şahsiyeti diyerek işaret ettiklerini belgesel bir metin açıklığında yine bu günlüklerden okuyabiliyoruz. Nuri Pakdil'in yazdığı, konuştuğu, yaşadığı arasında boşluk bırakmayan eylemlilik hali görünüyor bu günlüklerde. Entelektüel İslam Düşüncesinin en keskin itiraz diline sahip bir yazar, fikir adamlarından birisi olarak Nuri Pakdil'in fikri itikadına hiçbir eklektik düşüncenin gölgesini dahi düşürmeyişinin çarpıcı ipuçları yine bu günlüklerde. Tavırda bocalamamaya gösterilen çabayı, keskin bir dikkati, yazmayı bir eylem, bir direniş bilişiyle, Edebiyat dergisinin hayatındaki yeri, anlamıyla, sanatçı Nuri Pakdil ile karşılaşacağımız fikri bir otobiyografi metni aynı zamanda bu günlükler. Entelektüel bir portrenin sahiciliğinin bir öykücü tarafından günden güne keşfedilişi. Nuri Pakdil'in kültürel, entelektüel kimliği Mekke, Medine, Kudüs, İstanbul arasında kendini oluştururken, kitap bir günlük kitabının sınırlarını aşıp bir Düşünen Kalem olarak Nuri Pakdil'in fikri ve düşünsel dökümlerinin bir belgesi olma niteliğine ulaşıyor. Kudüs benim yazgım diyen ve Kudüs'e dair günün gelişmelerini diri bir dikkatle ya da bir dikkati diriltmek için izleyen Pakdil'deki Kudüs sevgisi ruhi bir ürperiş, Kudüs derdi ise bir istikamet ölçüsü olarak anlaşılabilir ancak. Öyküde Hüseyin Su okuru olmak, bir yönüyle de gelenek ile hayat arasındaki kapıyı aralamaktır. Günlükleri okumak ise hayatı bir öykücü dikkatiyle okuyan Hüseyin Su'nun gönlünün kapılarını aralıyor bize. Bir iç dökümü ayininin tutanakları gibi günlükler. Edebiyat dergisi etrafında oluşturulan insani değerler ve sanat ilkelerine çokça sadık kalışın zaman zaman sorgulanışının içe dönük hikayesi okuduklarımız. Hüseyin Su'nun, Nuri Pakdil'in içinde yaşadığı dramı dışta duyma çabası tam bir kadirşinaslık. Hüseyin Su'nun onunla konuşmalarında okuyup yazmak ile hayat arasında kalmanın ağrısı ve ağırlığı okunuyor. Hüseyin Su; bu günlüklerde, kendisini her şeyden sorumlu gören bir aydın yükümlülüğüyle olduğu kadar inanan insan ahlakı ve bakışıyla da görülüyor. Bu yük ve erdem; kitabı, bir günlüğün sınırlarından çıkarıp edebiyatımızın önemli kalemlerinden birinin hayata, sanata, öyküye bakışının atlası haline getiriyor. Böylelikle Takvim Yırtıkları, Hüseyin Su'nun Nuri Pakdil ve Edebiyat dergisine dair duygu ve fikri dökümlerinin belgesi olma niteliğini de kazanıyor. Sonrasında ise Nuri Pakdil ile yaşanan kimi anların öykü dilinin imkanları içerisinde birer kısa öyküye dönüştüğünü görüyoruz. Günlüklerden bir kez daha anlıyoruz ki öykü, hayattan daha fazlasını umanların türüdür. Bir düşünce, sanat geleneği oluşacaksa, yapılacak ilk iş Nuri Pakdil gibi bir sanatçının, entelektüelin, düşünce adamının fikir ve sanat dünyasının bütün tezahürlerinin ortaya çıkarılmasıyla olacaktır. Bir sanatçının, edebiyatçının, fikir adamının düşüncelerinin derinlemesine yorumlamasında en etkili türler biyografiler, söyleşiler, günlük ve anılardır. Özellikle Nuri Pakdil ve Edebiyat dergisi izleğinde bir düşünce, sanat geleneği oluşacaksa, kaynak metinlerden birisi bu günlükler olacaktır. Okur; Entelektüel Öfke Nuri Pakdil'in yayınlanmasını beklerken, Hüseyin Su, Takvim Yırtıkları'yla okuyucuyu selamladı. Öncesinde ise Hece dergisinin Nuri Pakdil özel sayısının yanı sıra Kahramanmaraş, Ankara, İstanbul, Paris ve Londra'da yapılan sempozyum bildirilerini Nuri Pakdil okurlarının beğenisine sunarak önemli bir ödevi yerine getirmişti. Nuri Pakdil'in "Her yere serptiğim tohumlar: Mektuplarım" dediği ve yine üç ciltte bir araya getirilen Mektuplar'ın toparlanarak yayınlanmasındaki emeği ile Edebiyat eyleminin anlaşılmasındaki çabası birlikte düşünüldüğünde, Hüseyin Su'nun ülkemizin fikir ve düşünce hayatına önemli bir katkıda bulunduğu görülür.


Takvim Yırtıkları' nı okurken de Hüseyin Su'nun Bugün edebiyat için, okumak için, yazmak için ne yaptım. sorgulamalarını buluruz. Okuduğunuz zaman göreceksiniz ki bu kitap sadece bir günce değil. Bir portre, poetika, yazınsal yolculuğa çıkanlar için bir kılavuz adeta. Portre diyebiliriz çünkü birçok ismi fiziksel, ruhsal halleri, gündelik yaşantılarıyla o kadar ayrıntılı ve tutarlı anlatıyor ki... Özellikle Nuri Pakdil ile ilgili birçok şeyi öğrenmiş oluyoruz. Beslenmesine önem veren, uzun uzun yürüyüşler yapan, nerede ne yenilip içileceğini bilen, cömert davranışları olan, yazınsal yolculukta yol arkadaşlarını sürekli teşvik eden, istikrarlı, gergin bir ok gibi baskın bir Nuri Pakdil buluruz. ..... Sırasıyla bizden önceki dönemde askerlik yapanlardan kalan elbiseleri, çamaşırları, postalları verdiler. Üstüme geçirdiğim her parça o kadar kirli ki içinde ürperiyorum. Kepi bir süre başıma koymadım ve elimde dolaştırdım. Kepini giy hocam! diye bağırdı bahçenin öbür ucundan bir er. Kepi çevirip bir daha baktım. Dört formalık bir şiir kitabını dolduracak kadar yazı vardı içinde ve yağdan kirden birbirine girmişti bütün sözcükler. Bir değirmen taşı gibi ağırlığını hissederek başımın üzerine koydum. Tutarlı bir şekilde kendi kalabilmeyi ilke edinen bir Hüseyin Su buluruz. Hayatına eklemlediği insanlardan kopmanın zorluğunu bilen, uykusu kıymık kıymık doğranan, kasten kötülük yapan biriyle neyi konuşacaksın ki deyip ceketini alıp çıkan, kavga etmeyi sevmeyen, çayın kokusunu dahi çok seven, hep döküntü evlerde oturan, on yıl boyunca yazıp on yıl sonunda ilk kez bir yazısından telif almanın tatlı şaşkınlığını yaşayan, bazen almak istediği kitaplarla evin acil eksikleri arasında kalıp almak istediği kitap satılmasın diye onu rafın arkasına yerleştiren, okuma ve yazma merkezli yaşamında yazamamazlık eylemsizliği yaşasa da okuma eyleminden hiç taviz vermeyen; hatta bazen çok okumaktan yazmaya fırsat bulamayan, taşın altına elini koymayıp parmağıyla kendince suçlu birini işaret edenlere karşı içinde direniş gösterip kendini sorumlu gören, derdi dert edinen, insanlarla çok çabuk senli benli olmayıp mesafeyi koruyan, sanki bütünüyle çene olarak yaratılmış insanlara dayanamayan, kendi kalabilen insanları seven, huzursuzluğunun ürpertisinden kendini kurtaramayan modern zaman dervişi buluruz, diyebilim. En özel yazılarında bile kullandığı üsluba, tevazuya, sabra, kararlılığa şapka çıkarabiliriz. Unutmaya, unutulmaya karşı en dirayetli eylemin yazmak olduğunu bilen yazar on dört yılını kayıt altına almak için takvimleri yırtarken kendini etkileyen olayları, durumları, kişileri, iç sorgulamalarını naif bir şekilde gün gün yığıp önümüze koymuştur. Takvim Yırtıkları'nda da ismiyle müsemma, arayış içinde modern bir derviş bulan okurun çok olması dileğiyle diyorum.


İnsanlar, nesneler, olaylar, düşünceler hakkında söylediğimiz, duyduğumuz hükümlerin doğruluğu, yanlışlığı, eksikliği her zaman tartışmalı olabilir. Hükümlerin, siyasal, kültürel bilimsel alanlarda ileri sürülmüş olması tartışmanın niteliğini de niceliği de etkilemez. Örneğin siyasal alanda tartışmalı hükümler çok, bilimsel alanda az; eğitimde çok edebi alanda az değildir. İnsan, yaşadığı, öğrendiği, unuttuğu, hatırladığı, ihtiyacına göre ürettiği veya yok ettiği sürece de bu böyle olacak. Sorun hayatın içinde hükümlerin bu nitelikleri ile yaşamamız değil. Ama bir kaynağa atıf yapılarak üretilmiş bir hüküm uluorta varlığını sürdürüyor ve eksikliği yanlışlığı tartışılıyor ise ilk elden yapılacak iş bu kaynağa başvurmaktır. Kaynağa başvurulduğunda hükmün olduğu gibi orada durduğu görülebileceği gibi hükmün kaynaktaki bir değerlendirmenin yorumu olduğu da görülebilir. Ama en azından hüküm ve kaynak arasındaki ahlaki ve bilimsel bağ kaybolmamış olur. Amacım hüküm ve kaynak ilişkisi hakkında kuramsal bir tartışmayı başlatmak veya var olan tartışmalara katılmak değil. Edebiyatçıların söyleyip yazdıklarına ve edebi eleştiri metinlerine atıf yapılarak edebiyat tarihinin farklı düzeydeki malzemelerine, örgün eğitimin orta ve yüksek ortamlarına dercetilmiş bazı hükümlerle kaynaklar arasındaki bağ problemini düşününce böyle bir değinide bulundum. Sözünü ettiğim edebiyat tarihi ve edebiyat eğitimi ortamlarında, üretilen veya nakledilen hükümlerin tamamı problemlidir demiyorum. Ama bazı problemli hükümlerin edebiyat eğitimi vasatının rengini belirlediğini de görmezden gelemiyorum. Örneğin Divan edebiyatında sosyal hayatın olmadığına, Muallim Naci'nin eski şiiri savunduğuna, Tevfik Fikret'in hümanist olduğuna, tabiatin Servet-i Fünun şiiri ile edebiyatımıza geldiğine, Ahmet Mithat'ın eski hikayemiz çevresinde roman hikaye yazdığına dair hükümler sözünü ettiğim vasatı belirlemiş durumda. Acaba bu hükümler, yazarların, eleştirmenlerin söz ve yazılarında var mıdır; yoksa bu malzemelerden yorumlar mı çıkarılmıştır? Oysa Divan edebiyatında sosyal kültürel hayat, gazelde mazmunlara sinmiş olarak; mesnevilere temsili yaşantılar ve değerler silsilesi halinde yüklenmiş olarak; hicivde siyasal ve kültürel bir eleştiri olarak vardır. Muallim Naci'nin hiçbir yazısında kendine kadar gelen şiiri olduğu gibi savunduğu görülmemiştir. Tevfik Fikret'in tanımlanabilir bir ideolojisinin olduğu onun hangi yazsına dayanılarak söylenebilir? Asıl tabiatın Servet-i Fünun şiiriyle şiirimize geldiğini acaba ilk kim ve hangi kaynağa bağlı olarak söylemiştir. Hükmün artık görünmez olmuş kaynağı, Tanpınar'ın Divan şiiri ve yeni şiir üzerine konuşurken belirlediği tariften ve tasvire tespiti ise rahatlıkla söyleyebilirim ki yanlış anlaşılmıştır. Ahmet Mithat gibi romanda sürekli farklı teknik ve içerik deneyen birini bir özellikle kilitleyen hükmün kaynağı nedir? Uzatmaya gerek yok. Hüküm ve kaynak arasındaki yanlış ilişki veya ilişkisizlik yeni edebiyat sürecinin başından bugüne kadar devam edip geliyor. Bu yazıda üzerinde durmak istediğim Ahmet Hamdi Tanpınar'ın bir Türk romanı yoktur dediği şeklindeki hükümlerdir: Tanpınar'ın dediği gibi hala bir Türk romanı yok; Tanpınar, bir Türk romanı olmadığını yıllar önce söyledi; Orhan Pamuk, Tanpınar Bir Romanı yok demişti ama artık bir Türk romanı var demiş; Tanpınar, bir Türk romanı yok derken acaba Türkçe roman da mı yok dedi gibi hem akademik hem sivil edebiyat ortamında defalarca dile getirilen hükümler var. Hükümlerin ortak noktası Ahmet Hamdi Tanpınar'ın bir Türk romanı yoktur dediğidir. Tanpınar'ın tam olarak böyle demediğini bilmeme rağmen, ola ki yanlış okumuşumdur diyerek onun Kültür Haftası'nda, Ülkü'de, Ulus'ta roman üzerine yazdığı ve Edebiyat Üzerine Makaleler'de toplanan yazılarını yeniden okudum. Hükmün dayandırıldığı kaynak özellikle Bizde Roman I adlı yazı olmalıdır. Çünkü yazının problemi Bir Türk Romanı Niçin Yoktur sorusuyla açılır. Fakat yazıyı okumaya devam ettiğinizde soru halinde verilen hükmün aslında Tanpınar tarafından verilmediği hatta bu soru halindeki hükmün analize muhtaç olduğu ve Tanpınar'ın da yazısında bu hükmü analiz ettiği görülür: Bir Türk romanı niçin yoktur? Evvela bu sualin iyi anlaşılması lazım. Şüphesiz ki, bir Türk romanı vardır ve hem de kendi cemiyetimiz içinde kalmakla beraber, oldukça geniş bir okuyucu kalabalığına hitap eder; hatta bu okuyucu kalabalığıyla bu roman yazıcıları arasında karşılıklı bir tesir bile vardır. Bununla beraber, garp dillerinden birini bilen, yabancı ülkelerde bu sanatın verdiği iyi örnekleri okuyan ve hayat üzerinde az çok fikir sahibi olan okur-yazarlarımızın büyük bir zevkle tattığı bir romanı henüz yoktur. Gayet açık; Tanpınar, cemiyetle ilişkisi olan, okurla teması olan bir Türk romanının olduğunu söylüyor. Burada sorun ama edatında toplanıyor. Tanpınar'ın dediği şudur: Bir Türk romanı vardır ama şu nitelikteki bir Türk romanı yoktur. Suç ve Ceza ayarında bir Türk romanı yoktur demekle bir Türk romanı yoktur demek aynı şey olabilir mi? Tanpınar'ın işaret ettiği sorun, hayat ve roman ilişkisi bağlamında bir iyelik meselesi değil; roman, birey ve modernlik bağlamında bir nitelik meselesidir. Bu nitelik meselesi de Türk romanı için bir zaaftır. Tanpınar yazısının devamında Türk romanı yoktur diyenlerin görüşlerini tashih ettikten sonra işaret edilen nitelikteki bir Türk romanının olmamasına gösterilen gerekçelerin de yanlış olduğunu ortaya koyarak asıl sebepleri belirler ve analiz eder. Münevver sınıfından bazıları, Türk romanının olmamasını, yazıcılarımızın cemiyetimizle, hayatımızla alakadar olmamasına; Türk milletinin hayatını bilmemesine, okudukları garplı muharrirlerin tesiri altında kalmalarına, eserlerinde samimi olmamalarına bağlamaktadırlar. Tanpınar, buradaki her hükmü tek tek belirler ve özetle şu cevabı verir: Herhangi bir Türk romanını açıyorum. İçindeki isimlere bakıyorum: Türk. Yaşayışına bakıyorum: Bu memlekette mevcut bir yaşayış. Manzaraya bakıyorum. Anadolu veya İstanbul manzaraları. Mevzu kendi hayatımızdan seçilmiş. Daha ileriye giderek söyleyelim, gazetelerimizde ve hayatımızda yer tutan meselelerin hemen hepsi Türk romanına geçmiştir. O halde Türk romanı günü gününe yaşayışımızla alakalıdır. Türk romancıları, garptan okuduklarının tesiri altındadır bu yüzden kendi romanlarını yazamıyorlar diyorlar, yanlış. Tolstoi, uzun bir zaman her sabah bir Fransız muharririnden tercümeler yaparmış; sırf onun sanatını kavrayabilsin diye. Tesir etmeyen iz bırakmayan okumak ne işe yarar? İnsan kendisine ilave etmek için okur; unutayım diye değil. Maksadım saman kağıdı ile kopye edilmiş dediğimiz eserle büyük, orijinal eser arasındaki farkın çok defa basit bir muvaffakiyet meselesi olduğunu söylemektir. Buraya kadar özetleyelim 1. Türk romancısı zannedildiği gibi bize kendi memleketimize karşı alakasız değildir. 2. Türk romancısına izafe edilen garp tesiri altında kalmak keyfiyeti başka şartlar altında temenni edilmesi lazım gelen bir şeydir. Tanpınar'a göre deterministçe yaklaşan ve Türk romanının olmamasını Türk hayatının darlığına, kuvvetsizliğine bağlayanlar da vardır. Onlara göre bu hayattan roman çıkmamaktadır. Tanpınar'ın cevabı şudur: Hayatımız dardır, karışıktır iyi ama bu hayat nihayet vardır ve yaşıyoruz, nefret ediyor, ıztırap çekiyor, ölüyoruz. Bir romancı için bu kadarı yetmez mi? Tanpınar'ın cevabı oldukça acı bir ironidir aslında. 1930'lu yıllarda yazmış bu yazıyı; isim vermiyor; bazı deterministler diyor. Bu deterministler, acaba insanın romana geçmesi için nasıl yaşamasını hayal ediyorlardı veya romanlık insan hayatı için neyin değişmesini bekliyorlardı? Tanpınar, Bizde Roman II adlı yazısında istenilen düzeyde bir romanımız olsaydı bu insanların bunu da fark etmeyeceklerini söyleyerek oldukça sarsıcı bir tespitte bulunur. Çünkü bizim bu entelektüellerimiz yerliyi okumazlar, kendi edebiyatının gerçek sürecini anlayamaz ve takip etmezler. Ne yazık ki kalbur üstü en az altı yedi romancımız çıktığı halde Türk romanını Avrupalı bir gözle tetkik eden mevcut temayülleri anlatan zayıf ve hareketli noktaları gösteren, memleketteki sanata ve hariçteki edebiyata karşı olan alakalarını tespit eden bir tek tenkit tecrübemiz yoktur. Türk romanının çağına nüfuz eden bir roman olarak inkişaf etmesi için Tanpınar, Bizde Roman II, Romana ve Romancıya Dair Notlar I adlı yazılarında bazı gereklilikler ileri sürer. Bunlar, bireyin gelişmesi, romancının insana inanması, romancının dış alemden iç aleme geçmesi, psikolojik tecessüs ve tefahhustur. Bu gereklilikler, Tanpınar'ın çağın romanını, akılcı ve aydınlanmacı felsefelerin süreçlerinden geçirerek modern entelektüel bir bilinç düzleminde gördüğünü gösterir. Bu durumda roman, bireyin toplumsal tabakalarda gözlemlediği ve kendi zihninde taşıdığı tarihsel, olgusal ve deneysel sonuçların edebi bir formudur. Romancının bakış açısı da içinde yaşadığı toplumun, epistemolojik ve ideolojik varlığına sıkı sıkıya bağlıdır. Ona göre romancılarımız dışa ait dikkatlerin ötesine geçmeden, insanın içine inmeden, bireyin bilincine hatta bilinç altına yönelmeden, aşk ihtiraslarının kalıplaşmış sınırlarını aşmadan, insanı, şartları ile beraber analiz etmeyi öğrenmeden sözü edilen romana ulaşamayacaklardır. Tanpınar, romanın ne ve nasıl olması gerektiği konusunda modernist ilkelerin biraz uzağında farklı bir roman poetikası oluşturabilir miydi bilmiyorum. Herhalde postmodern süreçte roman bağlamındaki bazı modernist paradigmaların çözüleceğini de öngöremezdi. Ama şunu söyleyelim atıf yaptığımız roman yazılarını yazdığı yıllarda neredeyse yapayalnızdı. Proust'un Balzac'ın, Tolstoi'un romana ne getirdiğini en derin en özet şekilde analiz ederken de Ahmet Mithat'ın veya Halit Ziya'nın Türk roman tarihinde nerede durduğunu belirlerken de yalnızdı. O zaman hiç olmazsa onun ne dediğini dikkatle nakledelim veya yorumlayalım.


"Edebiyat aracılığıyla esenliğe kavuşturulmasına karşın, yaşam, yaşama günahını işler durur sürekli, çünkü her eylem us gözünde bir günahtır." Lisaweta Iwanowna'ya açıldığı anlardan birinde söylemiştir bunu Tonio Kröger. Cevaplanacak onca soruyu geride bırakarak kayıtsızca bir hikayesinden diğerine geçerken hızına yetişemiyor, izleklerine bakarak soluklanıyorum biraz. Hemen her öyküsünde iflas etmiş ya da hastalıkla boğuşan bir tüccara rastlıyorum. Ve bir bahçeye. İçinde yıkılmaya yüz tutmuş ev ve havuza. Yazar bizi açık yüreklilikle çağırıyor olsa gerek, kendini esirgemiyor. samimiyetle döküyor içini. Çok büyük bir özveri gerçekten. Novellerinde otobiyografisini yazdığını düşünerek okuyacaklarım duygusuna kapılıyor, dikkat kesiliyorum. Thomas Mann kahramanları çok tuhaf, pek konuşmuyorlar. Novellerinde yaşam susmuşken bunu elbette yadırgamıyorum. Yakınmıyorlar ama. Yorgunlukları, ancak tekdüze bir yaşamda dindirilebilecek sancıları var. İyice sokuluyorum aralarına. Onları biraz yakından tanımalıyım şimdi. Örneğin loşlukta yüzünün ancak bir kısmını seçebildiğimiz Bay Spinell'e bakalım. Masasındadır yine. Başı da eğiktir. İnatla, cevaplanmayacağını bildiği mektuplardan birini daha yazmaktadır. Ne mektuplar ama. İçinde, peş peşe sıralanmış hakaret cümleleri yenilir yutulur cinsten değil. Üstelik her biri şehrin adı sanı bilinen önemli şahsiyetlerine gönderilecek. Ya da Johannes Friedemann tiplemesine. O da Bay Spinell gibi sık sık odasına kapanır. Orada kemanıyla oyalanır ki öne doğru kavisli göğsüne rağmen çalabilmektedir kemanını. Hikaye ve şiir kitapları da okur. Tutkuyla üstelik. Yükselen sesi, içinde aşk sözcüğü geçen mısralara gelince eşikte kulak kabartarak bekleşen gündelikçi kadınların fısıltıları arasında geri çekilerek kesilir. Tonio Kröger ise yetenekleriyle içlerinde en dikkat çekici olanıdır. Güneyli yüzü, ürkek bakan iki siyah gözün kılavuzluğunda yönünü ararken beyaz tenli, sarışın Alman arkadaşlarının keskin bakışlarıyla karşılaştığında nedense savsaklayan adımlar atmaya başlar. Karakterlerinin kaçınmaya çalıştıkları her neyse gölge gibi peşlerindedir Mann. Belki bana öyle geldi, bilemiyorum. İyisi mi, önce Friedemann'ın öyküsüne de bir bakalım. Öykü küçük bir kaza ile başlar. Annesi kızlarıyla çıktığı gezintiden dönünce bir aylık Friedemann' ı kundaklandığı masanın dibinde tortop yatarken bulur. Hizmetçi kadın, sarhoş, bebeğin başında öylece bakıyordur. Üzerinde durulmaz pek, geçiştirilir. Olay öncesinde anne üstüne düşeni yaparak kadını uyarmıştır çünkü. O halde mesele yoktur. Bana göre küçük Friedemann'ın kamburu ailenin yaşadığı talihsizlik ve vurdumduymazlığa dayalı gibidir. Friedemann daha küçükken babası hızla iflasın eşiğine gelir. Kederinden olacak, fazla da yaşamaz zaten. Böylelikle Thomas Mann, normal yaşamdan soyutlanmış bir Friedemann çıkarır karşımıza. Onu tüm çıplaklığıyla görürüz. Yazar, saplandığı derinlikte sancıyan bir ağırlıktan kurtulmuşçasına rahattır. Okuduğum zaman bu sıska bedene reva gördükleri için yazarına içerlemiştim. Talihsizliği cezalandırmak kastı mı taşıyordu ne? Sonra, Tonio Kröger ağzından söylenmiş şu cümle geldi aklıma... Bu iş için daha baştan seçilmiş ve lanet halkası boynuna geçirilmiş bir sanatçıyı, biraz bakmasını bilen kimse öteki insanların arasından hemen bulup çıkarır. Yargının acımasızlığı ortada. Thomas Mann, kendi dönemine ait etkilerle burada belki başka bir şey anlatmak istedi; ama düşünmeden, sormadan edemedim. Birçok insan yaratılışındaki duyarlılıkla yönelmiştir sanata. Eminim, yatkınlıklarının farkına varamadığı için sanattan uzak kalmış diğerlerinden mutsuz da değillerdir. Yazarın ironik anlatımından okur olarak payını alma sırası bize mi gelmişti yoksa? Sanata verdiğimiz değer kadar -her zaman fazlasını hak etmiş sanatçılarımızdan bunu esirgemişizdir- şu soruya cevap aradığını varsayıyorum. Bu yapıtlardaki insanları lanetleyen kim? Üstelik kendi kazanımları olmayan, doğuştan gelen kusurları yüzünden. İnanıyorum ki aykırı kalmak bahasına olsa da bir nebze, sanatın hakkını verebilmek için insani duyguları soğuk bir tavırla ele almayı savundu. Şans eseri mi artık, nasılsa, Faulkner'in Ses ve Öfke'sini okumuşum öncelikle. Kapalı bir derinlikteki dil özelliğini oradan az buçuk tanımasam kolayca göz ardı edebilirdim Friedemann ve diğerlerini. Kuralcılığın ardına gizlediği gerçek yüzüyle barışık yaşayabilen Jason'la Thomas Mann kahramanları baş edebilecek midir mesela? Friedemann'ın karşısına vücut dilinde sırnaşan dişiliğiyle Quentin çıksa ve tıpkı dayısı Jason'u cezalandırmak isterken yaptığı gibi sessiz öfke ataklarıyla zavallı Friedemann'a yönelse ne yapardı bizimkisi? Kemanına mı sarılırdı yine? Sanmam. Yolları kesişmezdi bir defa. Quentin'in yaşadığı orta sınıfa özgü kaygılar Friedemann'ın nispeten ayrıcalıklı sayılabilecek dünyasına yabancı şeylerdi. Edebiyata, şiire tutkundu. Tablo gibi eşsiz, zarif bulduğu bir kadının iç dünyasındaki sığlığı fark edince hatasını kabullenemeyip kendi yaşamına son vermiştir. Ya, tıraşsız yüzü ve koca göbeğiyle Benjamin? Kapatıldığı akıl hastanesinde sancıyan aklı, bahçelerindeki çitin parmaklıkları arasına sıkışmış çocukluğun izini sürerken sanatoryumda dinlenen Bay Spinell'den gerçekte ne kadar uzaktır? Toplumsal sorunlara farklı pencerelerden baksalar da Faulkner karakterleri üzerinden Thomas Mann'ın zihin dünyasını aramak, izleklerini sürmek ilginç bir çalışma olurdu herhalde. İtiraf etmeliyim ki sabrı zorlayacak denli çok dış mekan betimlemesi var. Anlatımın zenginliğine kapılarak her betimlemede gün yüzüne çıkacak bir kişilik özelliğini keşfetmenin hazzını duymak isterdim; fakat kasvetli duruşlarına, umutsuzluklarına öylesine odaklıyım ki dikkatimin başka yere kaymasına gönlüm razı olmuyor nedense.


Modern kurmacanın kendinden önceki geleneksel metinlerden temel farkı gerçekçiliktir. Böyle demekle önceki metinlerin gerçekçi olmadığını söylemek istemiyorum; gerçeğe yaklaşma, onu ele alma tarzındaki temel farka vurgu yapmak istiyorum. Geleneksel edebiyat, metafiziksel gerçekliği içerikleştirirken; modern kurmaca tikel olana yönelmiş ve tikeli, zaman-mekana yerleştirmiştir. Hatta özellikle romanda kahramanlara özel adlar vererek tekil gerçeğe yönelmiştir. Tümeli ya da tipleri çağrıştıran adlar, kahramanı toplumsal bir kesimin içine yerleştirirken; özel adlar, kahramanın kendi bireyselleşmesine uygun olarak biricikliğini vurgular. Emekli Albay Halit Akçam'ın İki Günü adlı öyküsünde Tomris Uyar, kahramanı bireyleştirebilmek için önce ona özel ad ve soyadı verir, bu yetmez; albaydır, emeklidir, apartman yöneticisidir, muhbirdir... eşi ve çocuğu da özel adlarıyla ve kimi sıfatlarıyla anılarak Halit Akçam tikellikten tekilliğe doğru birey olarak belirginleştirilir. Bireyin merkeze oturtulması ve her şeyin onun bakış açısına ve bilgi birikimine teslim edilmesi, kurmacanın önceki türlerden temel farkını belirler. Bireyin merkezi konumuyla birlikte zaman, mekan, konu, kahraman, karakter, bakış açısı... gibi, kurmacanın bileşenleri de yer değiştirip bireysel bakışa emanet edilmiş ve bu bileşenler metinde ona göre tertip edilir olmuştur. Zira bireyin algısının merkez olması, zorunlu olarak anlatıcının, onun duyusal algısıyla sınırlanması demektir. Anlatı tamamen 'bilincin doğrudan verileri'ne teslimdir. Birey kendi kendinin bilincinde, özfarkındalığı yüksek bir varlıktır; bu bakımdan, eserde ortaya çıkan bireyin tekilliği, kendisi için kurduğu dünyadır. İşte bu dünya, her şeyin rahatlıkla katıp karıştırılabildiği, geleneksel olarak yan yana gelemeyecek değerlerin bireyin içselliğinde yan yana gelebildiği bir dünyadır. Zaten bu yapılamasaydı, modern edebiyatın gerçekçilik (1) iddiası yerine getirilemezdi. Birey, tarihsel bir zaman dilimine aittir. Kozmik bir zamanda değil, kendi zamanında yaşar. Belleği ve hayal yetisiyle geçmiş ve geleceği şimdiye taşır ve şimdide yaşar. Kendi zamanı onun kimliğinin oluşumunda ve sürdürülmesinde kritik önemdedir. Çünkü geçmişi sayesinde kendini sorgulaması mümkün olur; keşke'ler ve iyi ki'ler bu sorgulamada sıkça devrededir. Geçmiş, modern bireyin iç-kazısına imkan sağlar ve geleceğe dair hayallerine de zemin oluşturur. Gelecekte neler yapılıp yapılmayacağı bireyin seçimleri için veri sağlar; nedensellik zincirinin kurulmasında da bir araç olarak iş görür. Zaten birey de özgür iradesi sayesinde seçim yapan ve bu anlamda kendi kendine yeten özerk bir varlıktır. Bu yüzden de bugün hangi hal üzerindeyse bu halin tek sorumlusu kendisidir. Dolayısıyla hayat bütün yükleriyle omuzundadır. Bireyin zamanı, nesnel zamandan ayrıdır. Daha çok öznel/psikolojik zaman olarak da tanımlanan bu bireysel zaman, saatin tik-taklarından bağımsız, bireyin ruh durumuna bağlı olarak esner ya da daralır. Psikolojik zaman, kurmaca için geniş bir imkan alanı açar. Nesnel zamanın buyurganlığından kurtararak bireye özerk bir alan yaratır. Bu özel alan sayesinde birey, anlatı boyunca zamanın içinde dilediğince yüzebilir. Bu yüzme bazen bilinç akışı, bazen anlatının geriye dönmesi, bazen de anıların şimdiye taşınması şeklinde olabilir; ama her halükarda, hep ileriye doğru akan nesnel zaman kırılmış olur. Böylelikle anlatıcı, bu buyurganlıktan kurtulmuş ve dilediğini dilediği zamana taşıyabilir olmuştur. Bu zamansal özgürlük, bireyin ömrü boyunca yaşadığı ve onu o yapan etkilerin, nedenlerin, olayların serimlenmesinde oldukça işlevseldir. Bu serimleme sayesinde kahramanın şimdi içinde bulunduğu hal gerekçelendirilmiş olur. Anlatıda boşluk kalmaz ve bugünkü halin rastgele olmadığı ya da yazarın paşa gönlüne göre düzenlenmediği gösterilmiş olur. Zira kahraman, bir ruh durumun içindedir ve anlatı da bu duruma uygun olarak bireysel zamanın iki ucunda durur. Burada kahraman anılar ve hayaller arasında yüzer ve böylece anlatma zamanının kısalığına rağmen, hikaye zamanı anılar ve hayallerin zenginliğince genişler. Emekli Albay, sabah evinden çıkar ve geceleyin bir olaya karışır. Öykünün Gazetede bölümünü dikkate almazsak, nesnel zaman bir gün bile değildir. Gazetede bölümünde olay ertesi güne sarkar. Böylece anlatma zamanı iki güne çıkar. Aslına bakarsanız, sabah başlayan öykü ertesi sabah, yani yirmidört saat içinde biter. Ancak bu kısacık anlatma zamanına karşın, hikaye zamanı Emekli Albayın tüm yaşamını kapsar. Aradığı cevapları şimdi'de bulamaz. 'Çok eskide' olmalıydı cevaplar: Bildik, tanıdık yerlere dönmeli, eski Halit Akçam bulunmalıdır. Eski Halit Akçam mekanda değil, zamanda bulunabilir. Sözünü ettiğimiz zamansal özgürlük burada işlevseldir. Zaten geçmiş, bir anı deposu olarak imgelerle doludur, bu bakımdan geçmişin anılması ya da hatırlanması, imgelerin dil/ifade sayesinde geri getirilmesinden ibarettir; gelecek zaman da benzer şekilde hayallerin şimdiye çağrılmasıdır. Geçmiş geçip gittiği ve bu yüzden değiştirilemez olduğu için genellikle geçmişten ders alınarak, gelecek tasarlanır ve edebiyat, başka türlüsünün de mümkün olabileceğini gelecek üzerinden işaret eder. Hayaller de şimdinin belirleyiciliğine sıkışmış kahraman için zamanın dışına çıkabilme umududur. Halit Akçam'ın günün cevherinde hissettiği, bu kendi zamansal bütünlüğüdür ve kendisini bu bütünlüğe göre yeniden inşa eder. Artık o, dünkü Halit Akçam değildir, ama ne olduğunu da tam bilemez, geçmişi geri getirebilmek için eski dostlara ihtiyacı vardır. Eskinin, unuttuğu, belki de bilinçdışında onu etkilemeye devam eden o belirsiz şeylerin zamanın cevherine uygun olarak yeniden düzenlenmesi, zamansal bir bağla örülmesi gerekmektedir. Unutulmamalı ki kahramanın şimdisi kendi şimdisidir. Madem kurmaca zamanı daha çok psikolojik zaman olarak kullanır; o halde, anlatıdaki zamansallık bireysel zamansallıktır ve bu nedenle bireyler arası eşzamanlılık yoktur diyebiliriz. Fiks Mönüdeki akşamda bile, her ne kadar lise yılları anılsa ve bu anılar kahramanlar açısından aynı zamana gönderme yapsa da bu aynı zamanların kahramanlardaki deneyimlenmesi farklı farklıdır, biriciktir. Hatırlanan bir olay, bireylerde başka başka çağrışımlara neden olur; neredeyse sadece olay üzerinde ittifak vardır, ama olayın çağrışımları herkeste farklıdır. Emekli Albay Halit Akçam'ın, bildik, tanıdık yerlere dönerek, eski Halit Akçam'ı bulmaya çalışması, eski dostlarla anıların tazelenmesi sayesinde mümkün olur. Bu arayış kahramanın kendi bütünselliğinin arayışıdır. Günün cevheriyle ancak böyle bütünleşebilecektir; insanın sadece kendi kendine özdeş olduğu o andır Halit Akçam'ın aradığı: Emekli Albay Halit Akçam, sinek kağıdına yapışmış bir sineğin duyabileceklerini duydu. Her yanı sıkı sıkı sarmalanmıştı. Bir davransa, kaçsa. Kurtulsa. Ama nereye? Eve mi? Astronot Gülden'in merkezi orası. Modern birey için öznel zamanın dışı yoktur, hatta zamandışı bir şey yoktur. Ölüm bile zamandışı değil, gelecek zamanda insanı bekleyen bir şeydir. Özerk bir birey olarak, özgür iradesiyle yaptığı seçimlerin tüm sonuçları nasıl omzundaysa, yaşadığı tarihsel an da onu bir zar gibi kaplar; her ne olacaksa bu zamanda ve bu zeminde olacaktır; ötesi yoktur. 1 - Fantastik edebiyat da gerçekçilik iddiasındadır. Hatta Cortazar'a göre fantastik tarz, gerçeği derinlemesine yakalayabilmek açısından realizm ya da natüralizmden daha etkilidir. 2- Geleneksel toplumlar kozmik zamanın çevrimine tabidir. Vakit doğanın ritmine uygun olarak belirlenir. İbadetin, ekimin, hasadın vakti doğal döngüye bağlı olarak döner durur. Kozmik/doğal zaman, modern zamanın matematiksel keskinliğinin aksine müphemdir. Örneğin ibadet vakti saat 13.15 olduğunda gelmez; o dakikadan itibaren yavaş yavaş gelir ve güneşin hareketine göre bir vakit çıkarken diğeri yavaş yavaş girer. Ekim ya da hasat zamanı bellidir, ama mevsimsel hareketler vakti belirler. Haziran geldiği için hasat başlamaz, başak olgunlaştığı için başlar. Ekim ayı geldiği için tarlalar sürülüp ekilmeye başlanmaz, toprağın tavı beklenir. Modern nesnel zamansa matematiksel bir keskinliktedir. Gün, saat 24.00'ü geçtiği için biter. Sabah, seher vaktinin yavaş yavaş kızıllıktan aydınlığa dönmesiyle doğmaz; örneğin saat 07.36 olduğu için gün doğar. Saat 08.00 olduğu için iş başında olunur. Bireysel/psikolojik zaman nesnel zamanın takvim yaprakları ve saatin tiktakları arasında durularak yaratılır; durum, zamanın duruklaşmasıdır. Ruh durumunun içindeki birey böylece geçmiş ve gelecek arasında seyahat ederek nesnel zamanın direncini kırabilir. Bu özetten sonra şunu söyleyebiliriz: Geleneksel insan anılarını hafızasında mekanla ilişkilendirerek saklar. Çocuk ilk karlarla doğmuştur. Geçen hasat şöyle bir şey olmuştur. Filanın düğünü yaz aylarına denk gelen bir kurban bayramında olmuştur. Modern bireyse anılarını zamanda saklar. Çocuğun doğumu nüfus kaydının keskinliğiyle bellidir, en kötü ihtimal doğduğu günün takvim yaprağı bir yerde saklanmıştır. Fotoğrafların arkasında tarih tüm inceliğiyle not alınmıştır. Anıların zamana emanet edilmesi, aslında dile emanet edilmesidir. Anılar kelimeler sayesinde şimdiye taşınır ve ifade bulur. Örneğin Halit Akçam günlük tutar. Günlük günle ilgilidir ve anbean kayıt alınmasını zorunlu kılar. Gün kaçtıktan sonra yazılanlar günlük değil, anı olur. Zaten modernliğin mekanı daima yıkıp yeniden inşa etmesiyle emanet edilecek bir mekansal süreklilik de bulunmaz; oysa nesnel zaman bir süreklilikle kesintisizce, saniye sekmeden akar. Karesi İlkokulu'nu (1973), Atatürk Ortaokulu'nu (1976), Muharrem Hasbi Lisesi'ni (1979), Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi'ni bitirdi (1983). Balıkesir'de aile şirketinde çalıştı. Halen İstanbul'da bir kamu kuruluşunda çalışıyor; e-edebiyat dergisi www. edebistan. com'un yayın yönetmenliğini ve Muhayyel Dergisinin yayın danışmanlığını yürütüyor. Edebiyat hayatına, 1982'de Güldeste Dergisinde yayımlanan "Beyaz Gömlek" adlı öyküsüyle başladı. Bir grup arkadaşıyla birlikte Kayıtlar, Hece ve Hece Öykü'nün çıkışında yer aldı. Portakal Bahçeleri ve Pencere adlı öykü kitapları Arnavutça'ya; bazı öyküleri de Farsça, Korece ve Azerice'ye çevrildi. İlk öykü kitabı Gidenler Gidenler adıyla Yedi İklim Yayınları tarafından basıldı. "Esenlik Zamanları"yla Türkiye Yazarlar Birliği 1999 Hikaye Ödülü'nü kazandı. 2012'de çıkan kitaplar içinden yapılan değerlendirmede "Mürekkep" adlı öykü kitabı; Edebiyat Sanat ve Kültür Araştırmaları Derneği ve Ömer Seyfettin Hikaye ödülünü aldı. 2016 yılında Dede Korkut Edebiyat Ödülüne layık görüldü. Şu sıralar Şakar'ın bütün eserleri İz Yayıncılık tarafından basılmaktadır.