İlk kitabım Sevinebilirsin Suada İşte Yalnızız yayımlandığında yazarak geçirdiğim on beş yılı geride bırakmıştım. Yazarken çok şey öğrendim, çok şey yaşadım; çocukluktan delikanlılığa, acemilikten başka bir acemiliğe, taşradan İstanbul'a, öğrencilikten memuriyete, haneberduş bir yaşamdan mukimliğe geçişim, ben yazarken oldu. Şimdi buradan bakınca, böyle düşününce, ilk kitabımın ortaya çıkış hikayesi beni ziyadesiyle ikna ediyor. Sonrası mı?Doğrusu şikayet edebileceğim, geride ukde kalacak bir süreç olmadı. İkinci kitaba niyetlendiğinizde dönüp bakacağınız bir örnek, eşik, sınır hatta rakip olması sizi daha kıyıcı olmaya sevk ediyor. Hiç değilse kendimin aşağısına düşmemeliyim diyorsunuz. Yine de yeni öykülere, eski öykülerin telafisi gözüyle bakmamalı. Ben öyle bakmadım. Öyküye gitmenin, ilhamı biçimlendirmenin, imzamı daha da ben kılmanın yollarını aradım bu üç yılda. Öğrendiğim şeyse şu: Ne üç ne otuz yıl yeter bu saydıklarıma, ne var ki yola çıktık bir sefer, dönmek de olmaz. Bozdünya, başlı başına hikayesi olan bir isim gibi geldi bana, hala da öyle gelir. Malum, böyle bir kullanım yok, ben iki sözcüğü birleştirerek yeni bir sözcük elde etmiş oldum. Evet, Bozdünya bir öykü ismi değil; Feretza adlı öyküde bahsi geçen hayali bir kitabın adı. Alaka uyandırmayan, yazarı kaybolmuş, yayımlanma serüveni tuhaf bir piyestir Bozdünya, öyküye göre. Dünya, en başından beri huzurun egemen olduğu bir yer olmadı. İlk sakinleri bile önce pişmanlık ve ayrılık sonra cinayetle sarsıldılar. Bence yaşamak, bir başdönmesinden ibaret. Geldik, gidiyoruz, o kadar. İnsanın başı dönmesin de ne yapsın? Kitabın orta kısmını oluşturan öyküleri yazarken, aklım, dünyanın dönerken çıkardığı uğultuyla meşgulmüş demek ki. Dünyadaki halimiz gibi: eğreti, eksik ve yarım. Öykülerin işaret ettiği hayatlar ve kahramanlar da bu noksanlıktan azade değil. Bununla birlikte öykü de aslında eğreti, eksik ve yarım bir tür. Her şeyi tastamam yazmaya kalktığınızda türün sınırlarını ihlal etmiş oluyorsunuz. Poe'nun tek etki kuramı yanlış mı anlaşıldı diye soruyorum kendime. Savaş meydanındasın ve tek kurşunun var. Öyle bir tereddüt var öyküde. Deliler gibi anlatmak istiyorsun ama tek jetonun var, hikaye daha başlamadan bitiyor, dıt dıt dıt sesleri dolduruyor telefon kulübesini. Yaşanan, anlatılandan daha fazlası; anlatılan ise biçimden daha fazlası. Ben öykünün uzun bir form olması gerektiğine ikna olmak üzereyim. Temenniyle karışık bir kehanette bulunmam gerekirse ben öykünün kısalacağını değil uzayacağını öngörüyorum. Uzun derken kastımızın ne olduğu açık olmayabilir, olmasın da zaten. Fakat öyküyü anlık bir kesite indirgemenin, parlak bir finale kurban etmenin, kahramanın yüzünü görmeden öykünün sonunu görmenin sağlıklı bir tercih olup olmadığını tartışalım istiyorum. Çocuk karakterlerin çokça yer tuttuğunu, arkakapak yazısını okuyunca fark ettim. Herhangi bir niyet ya da tasarı çerçevesinde gerçekleşmiş bir durum değil. Bilinçaltımın bana ne oyun oynadığını en az sizin kadar merak ediyorum. Şu da var ki savaş, göç, iltica, yoksulluk gibi haller en çok çocukları etkiliyor. Televizyon ekranında, kırmızı ışıkta, kaldırım kenarında hep acınası yüzleriyle karşımıza çıkan çocuklar bir dünya hali olarak belleğimizde duruyor. Bozdünya, -bunu söylemek bana düşmez ama- öyle sanıyorum ki bir dünya hali derlemesi, mesela adı bu olabilirmiş. Yalnızca trajik görüntüler yok elbette. Hatta çoğunlukla yok. Dünya hali dedik madem, hayata yalınkat bir bakışla bakmak istediğimizde yine çocuklara başvuruyoruz farkında olarak ya da olmadan. Ben öykülerimi sözcük sözcük yazıyorum. Burada durup gülümseyecek ve biz de öyle yazıyoruz diyecekseniz, lütfen demeyin, çünkü herkesin öyle yazmadığını tahmin ediyorum. Tuşlara basmaktan, her sözcükten sonra boşluk bırakmaktan bahsetmediğim çok açık. Sözcüklerin cümleyle, hikayeyle ve kitapla ilişkisine dikkat ederim. Gel, git, ol, insan, el gibi sözcükleri ve bağlaçları filan bir kenara koyarsak bana bir sözcük söyleyin, kitabımda o sözcüğün aşağı yukarı kaç kere kullanıldığını size söyleyebilirim. Çünkü dosyayı yayınevine teslim etmeden önce, yaptığım son işlemlerden biri budur: sözcük seçimlerime, sözcüklerin tekrar edilişlerine, örneğin şey'i kaç kere kullanmış olduğuma bakarım. Öyküyü yazarken de aklımın köşesinde bu hesaplar daima durur. Hızlı ve sık yazan biri değilim bu sebeple. Stephen King, Yazma Sanatı'nda şöyle der: "Şu ana kadar bildiğim kadarıyla hiçbir romanımda 'şevkli' kelimesini kullanmadım. Tanrı izin verirse asla da kullanmayacağım." Bu, hep düşündüğüm bir şeydi, King söylemiş de beni kurtarmış. Bir öyküde asla yer vermeyeceğim sözcük ve cümleleri toplasak belki bir öykü eder. Bazı şeyleri dışarıda bırakmak gerekir. Dolayısıyla cümlenin akıbeti sözcükle ilişkili çoğu zaman. İçime sinmeyen bir sözcük ya da cümle hatta paragrafı silmekte tereddüt etmem. Silmek, iyi bir yazma yöntemidir; yok etmek iyi bir yaratma biçimidir. Buna inanırım ben. Bu öyküyü yazma amacım, yalnızca ve yalnızca bir hayatı kayıt altına almaktı. Hatta denilebilir ki bu bir öykü değil. Mülteci bir çocuğun internette dolaşan ses kaydının yazıya aktarılmış hali bir bakıma. Evden Uzakta adıyla kitaplaşan bir proje için öykü yazmam gerekiyordu ama doğrudan bir mülteci öyküsü yazmak istemedim, kurguya başvurmayı istemedim, son güne kadar bekledim, işte son gün karşıma bu video çıktı, tesadüfen. İstedim ki böyle bir hayat var ve insanlar bunu bilsin, unutulmasın. Öyküde toplumsal meselelerin yer alması gerektiğini hatta sanatın toplumsal bir işlevinin olduğunu düşünüyorum. Bir ürünün, sanat eseri kabul edilebilmesi için gerekli şartlar, biçime dair hususlar bellidir. Bunun dışında, öykü diyelim hadi, öyküde işlenmeyecek konu yoktur bana kalırsa. Ahlaki kaygılar dışında herhangi bir sınır yoktur. Bir meselenin politik, ideolojik, toplumsal, aktüel, güdümlü olup olması değil ele alınış biçimi önemlidir. Bana göre pasaport dildir. Dil unsuru görevini layıkıyla yapmışsa bir öykünün ele alamayacağı mevzu olamaz. Dünya edebiyatının başyapıtları toplumsal meselelerle ve siyasi mesajlarla yüklüdür. Aktüele de sırtımızı dönüyoruz. Yüz yıl sonraya kalmak istiyoruz çünkü. Yüz yıl sonra hala okunur olmak gibi bir derdim -gerçekten- yok. Olursa, ne ala. Fakat evrensel olmak ve yüz yıl sonraya kalmak gibi beklentileri gerçekçi bulmadığımı itiraf edeyim. Evrenseli yakalamak ve uzun yıllar boyunca okunmak için yerele ve güncele dudak bükmek doğru bir strateji olmayabilir. Kendimle çelişmemek adına şunu da ifade etmek isterim: Ahlaki sınırlar dışında sanatçı hürdür ve dayatmalara kulak asmaz. Yazmak istediği ya da istemediği neyse, ona yalnız o karar verir. Elbette kalbinde duyacak o sızıyı. Sorumluluk hissiyle boğulma noktasına gelecek ki samimiyetle yazabilsin. Bir okur olarak fikrimi söyleyeyim ki kimseyi incitmeyeyim: Bir öyküde ya da romanda toplumu ilgilendiren bir soruna değinilmişse, varoluşsal bir sancının izleri görülebiliyorsa, Tanrı'yla, toplumla ve aynadakiyle yüzleşme göze alınabilmişse, hakiki bir sanat eseriyle karşılaştığımı düşünürüm. Bu görüşüm, ötekilerin hakiki sanat eser olamayacağını zorunlu kılmaz. Kimesne öyküsünün kahramanı, okur'un özne olarak hakimiyetine başkaldırır. Murat'a katıldığım yerler yok değil. Okurun, metnin bütün şifrelerini elinde bulundurmasına bir yazar olarak sıcak bakamam. Yine de kolektif bir akıl olarak okurun, yazarın açıklarını keşfetme ve eksiğini tamamlama potansiyelini de inkar edemem. Kuralları sabit olmayan, dinamik bir oyun. Galibi olmayan fakat seyirciyi memnun eden bir oyun olmasını dilerim. Galibiyetten söz etmek istemeyişim şundan: Bir metne okur ve yazar başka yönlerden bakarlar. Yazar ne ile ilgilenir, okur nasıl ile. Demin, sanatın toplumsal yönünü konuştuk, işte bu bağlamı dikkate aldığım için öykünün konusu yazarı ilgilendirir demek istemiştim. Okur, konunun nasıl işlendiği problemiyle baş başadır. Konu, yazarın mahremidir. Gerisi tercih meselesidir; okuruz ya da okumayız. Yazar, eserinde tartışacağı sorunları laf olsun diye seçmez ki. Demek ki onda yer etmiş, sarsmış, yakasını bırakmıyor. Kurtulması gerek. Yazacak, başka çaresi yok. Yazar olarak, bizi seçen sorunu yüzüstü bırakamayız. Yazar, ne anlattığının farkında olmalıdır okur ise nasıl anlatıldığının. Eleştiri makamı ise kürsüsünü okur ile yazarın ortasına kurar. Çünkü pratikte eleştirmen ya yazar ya da okur zümresine mensuptur. Okurdan ve yazardan daha fazla yetkiye sahip değildir, sadece bu süreci yönetir, adalet beklenir bu yüce makamdan, tarafları sınırlarına riayet etmeye davet eder. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


İnsan kendisindeki değişimi öyle kolay kolay fark edemiyor. Yürürken karşılaştığınız inişlere yokuşlara, yorgunluğunuz ve dinginliğinize göre sesiniz ve nefesinizle birlikte duygu dünyanız da yeni yeni biçim ve içerik kazanıyor. İlk şiir yazdığımda nereye ne ile gideceğimi pek kestirebilmiş değildim. Zamanla bu belli bir yörüngeye giriyor. Benim kendimde görebildiğim, şiirimin değişim ve gelişim üzere dönüşmeden yoluna devam ettiğidir. Okuyucu en büyük tanığımdır. Kendi rüzgarıyla devinim yaşayan bir şiir yazmaya çalıştım. Gelenekle şimdiki zamanı birleştirip buluşturan, geleneği gelecek öngörüsü ile yeniden yorumlayan bir şiirin peşindeyim. Bazıları buna Yeni Hece diyorlar. Ben Serbest Hece demeyi daha uygun buluyorum. Belli bir mesafeden yazdığım şiire bakınca şiirimin en başta hafızası ve meselesinin ilk iki kitaptan sonra değiştiğini söyleyebilirim. Üçüncü kitapla birlikte hafızası, bilinci ve bilinçaltı değişen şiirimi geliştirmenin imkanlarını aramaya çalıştım. Son iki kitabımla şiirde kastımı gerçekleştirmeye en yakın yerde durduğumu zannediyorum. Deneme benim için yazarak dinlenme ya da yazıyla dinlenme için en uygun tür. Düzyazıyla şiir arası bir perdeden konuşuyorum deneme yazarken. Şiirin artık malzemelerini orada değerlendiriyorum. Deneme yazmanın şiirime bir katkısı olduğunu sanmıyorum. Aksine şiir yazmanın denemeye katkısı vardır. En iyi denemeciler arasında şairlerin var olduğunu düşünürsek ne demek istediğim daha iyi anlaşılacaktır. Salt deneme yazan kalemlerin sayısı günden güne azalıyor. Sanki diğer türlerde ürün veren yazarların yedekte tuttukları bir alan gibidir deneme. Deneme ile yazmaya başlamış olsaydım büyük ihtimal oradan hikayeye geçiş yapardım. Hikaye ile yazmaya başlasaydım aklım şiirde kalırdı. Yazmaya şiir ve hikaye ile başladım, hikayeye bir müddet beni burada bekle dedim ve belli bir süre sadece şiir ve onun süreği olarak deneme yazdım. Bir süre sonra hikayeyi beni beklediği yerde buldum ve hikayeye kaldığım yerden devam ettim. Şimdi de aklım romanda kaldı. Bu çok kolay. Hayat konularını nasıl seçiyorsa ben de öyle seçiyorum. Hafızamda kalan, sabahlayan ya da sürünüp geçen her şey denemenin konusudur. Duyduğum, duyumsadığım, gördüğüm, işittiğim, dokunduğum, tattığım, kokladığım her şey buna dahildir. Aslında ben değil onlar gelip beni buluyorlar konu olarak. Sustuğum zaman şiirin konuştuğum zaman denemenin ayak pıtırtısını işitiyorum. Nereden geliyorlarsa onları oradan karşılıyorum. Günlük yaşamın yoğunluğundan varlıklarını umursamayıp üzerlerinden atlayarak geçtiğimiz sıradan şeyleri denemeye tahvil ediyorum. Bu bazen doldurulamayan bir salon olabileceği gibi bazen de yarısını kullanıp da yere attığımız sözcükler ya da kavramlar olabiliyor. Denemede sözcüklerle şakalaşmayı seviyorum. Şiir ve hikayeye aynı zamanda başladım. Büyük sözü dinleyerek, hiç olmazsa belli bir süre sadece birine yoğunlaşmanın daha iyi olacağında karar kıldım. Bu süreçte seyrek de olsa hikayeler yazdım. Hatta bir hikaye kitabım da yayımlandı. Şimdi bunun ne kadar isabetli olduğunu anlıyorum. Çünkü hikayenin enerjisi ile şiirin enerjisi bambaşka şeylerdir. Şiirsel dikkat ve rikkatle hikayeye başlamanın ne kadar zor olabileceğini, iki ayrı yoğunluğun türlerde karmaşa oluşturabileceği gibi şairde de kimlik sıkıntısına yol açabileceğini göz ardı etmemek gerekiyor. Şiir daha bir ontolojik aidiyet kesp edici özelliğe sahip olduğundan terkedilmesi de en zor olandır. Hikaye ise nispeten yazıcısını bekleme sabrına sahiptir. Öğretmenlik bana şunu öğretti ki şayet bir eğitimci anlatı ve öğreti üzerinde otomatikleşirse ona da bir eğitici gerekli hale gelir. Çok konuşmaya ve sürekli anlatmaya ayarlı bir öğretmen kendisine yazmak için gerekli olan sessizliği biriktirmekten mahrum olur. Konuşarak kendini tüketen öğretmen sürekli ders anlatışıyla yapay bir doygunluğa ulaşır. Kendini ifade ettiğini ve ağırlıklarından kurtulduğunu sanır. Halbuki gerçekte kendini avutmaktan öteye gitmemiştir. Öğretmenlik mesleği şiirin demlenmesine fırsat vermez. İçiniz sükut iklimini yaşamak isterken göreviniz gereği konuşmak zorunda oluşunuz bu susma özgürlüğünüzü elinizden alır. Siz kendinize dönük bir yüzünüz olmasını istersiniz, fakat öğretmenliğin kuralları yüzünüzün öğrenciye dönük olmasını ister. Bütün bu zorlu mücadelelerin üstesinden gelebilirseniz edebiyatınızı besleyecek bir damar bulabilirsiniz elbette. Ben bunu başardığımı sanıyorum. Öğretmenliğimin her aşamasında kendimi hep kendimin dışından izleyip notlar aldım. Bu notlarımı Bana Öğretmenini Söyle ve Kırk Dakika Koridoru isimleriyle bir süre önce kitaplaştırdım. Eğitimin mizahi unsurlarına karikatür çizerek cevap vermeye çalıştım. Proje bana çok teknik ve kurgusal bir kelime gibi geliyor. Yaşadıklarım gibi yazdıklarım da kurgu değil. Doğal seyrinde bütünden kopmuş parçaları yine doğal bir akışla bir araya getirmeye çalışıyorum. Düşünmek kurgu değil; çünkü hayata dair parçalarımın hiçbiri protez değil. Ne kadar süreceği belli olmayan gayr-i muayyen bir ömür sürecinde varlığımın dökülen parçalarını en hızlı nasıl toplayabilirim, bunun gayretini güdüyorum. Yaptığım işe proje dersem sanki birden niyetim değişecekmiş ya da niyetimi bozacakmışım gibi bir his oluşuyor içimde. Her zaman söylediğim gibi, kitaplar yuvarlanır isimlerini bulurlar. Kitap isimleri de kitaba dahildir. Bu yüzden önemlidir. Kitap isimlerim zihnimde oluşan niyetle hedefin bir sonucudur. Bu kitabı niye yazdım, ne yapmak istiyorum ile bu kitapla maksat hasıl oldu mu? sorularının en kestirme cevabı kitabın isminde yer alır. Kitap isimleri sadece kitabı okumakla konulabilecek bir şey de değil. Aynı zamanda okuyucu zihnini de çok iyi okumak gerekir. Ne de olsa okuyucu bu kapıdan içeri girecektir. Okuyucu zihninin yön levhaları da diyebiliriz buna. Hülasa-i kelam bu isimleri ben seçmiyorum, hudayı nabit olarak kendileri doğuyorlar. Ben de ilginç olduklarını herkes gibi sonradan fark ediyorum. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


Hüseyin Alemdar'ı edebiyatla ilgilenen hemen herkes bilir ya da tanır. Uzun yıllar gerek bu alan için gerekse sinema ve özellikle de kurucusu olduğu Orhan Murat Anburnu ödüllerinin nasıl bir emektarı olduğunu bilinir ve takdir edilir. Varlık, Adam Sanat, Hürriyet Gösteri ve Milliyet Sanat dergilerinin şairi Alemdar geçtiğimiz aylarda, ilki verilen Attila İlhan Şiir Ödülü'nü "Vakitler İncelikler" yapıtıyla kazandı. 1037 başvuru arasından, "biçim, içerik, üslup bakımından ve şiirlerinin çoğunun özgün ve ilginç olmalarının yanında, geleneksel şiirle modern şiiri yeniliklerle bağdaştırmadaki ustalığı" sebebiyle jüri, büyük ödülün Alemdar'a verilmesini kararlaştırdı. Bu nedenle söyleştiğimiz Hüseyin Alemdar'a şiirinin doğumunu, temel taşlarını, öncüllerini sorduk, 'iki dayak arasında eğreti duran bir hayat'ını, şiirlerinde de geçen, bütün kelimelerinde gezinen Hüseyin'in ta kendisini anlattı. -Harf ve ironi tutkunu şairliğine, şiirde var olduğun yere, çıkış noktana gidersek; şimdiye dek yayımlanmış 6 kitap vardı ve şimdi de, 7'nci kitabın olan 'Vakitler İncelikler'in 'dosya' olarak Attila İlhan Şiir Ödülü'ne değer görüldü. Duygunun ve vefanın şairi olarak kendini nasıl tanımlarsın? -Açıkçası şiire politik yıllarda başladım. Politik dönemlerde harfler birer taş gibi geçilir. Ben, içine beyazperdenin siyahı düştü düşeli meczup ve mecnun U harfi bir adamım! Kapağımı biri açsa, ya kendime ya aşka düşerim. Şiirde iki doğumum var: İlki 'Toplanmış Sevgi Ölüleri'yle 8o'lerde olmuştu, ikincisi 'Vakitler İnceliklerle şimdiki zaman olacak. Şiire 8o'lerde başlamış olmama ve üstelik önemli iki kitabımı bu yıllarda yayımlamama rağmen, 80 şiiri içinde adımın fazla anılmaması karşısında, aslında beni kurtaran bir ödül oldu Attila İlhan Şiir Ödülü. Kurucusu olduğum ve yalnızca şiir kitabı yayımlayan Hera ile yine kurucusu olduğum Orhon Murat Anburnu Ödülleri'ndeki emeğim de cabası. Jürinin bu yanımı da düşünerek 'pekiştirme' anlamında da olsa, ödülün bana verilmesine karar vermesi, ödülün gerekçesi yanında bu karara da saygı duyarım. Ama her şeye rağmen çok sıkı ve sağlam, 'gizli başyapıt'ım diyebileceğim bir dosyayla jürinin karşısına çıktığımı söylersem, umarım ukalalık yapmış olmam. Şairler için böyle yapıtlar on yılda yirmi yılda bir gelir. Ayrıca yaklaşık yirmi yıldır bende yaşayan bir dosyaydı 'Vakitler İncelikler'; saygın bir yayınevi için hazırladığım sırada ödülün duyurusuna denk gelmesi de bir şans açıkçası. Vefanın ve inceliklerin şiirini söyleyen bir şair olarak, bu kanaldan biraz daha akacağımı göstermesi açısından 'Vakitler İncelikler'i önemli yapıtlarımdan biri olarak görüyorum. Kitap olarak da hakettiği yeri bulacak diye düşünüyorum. -Şairliğin kutsadığı harf, kelime oyunu senin şiirlerinde de bir hayli karşılaşılabilir bir durum olarak karşımıza çıkıyor. Böyle bir paralellik kurarak kendini yakın hissettiğin ya da şairliğinde tuzu olan isimler olarak kimleri yad edersin? -Varlık, Adam Sanat, H. Gösteri ve Milliyet Sanat dergileri şairi olduğum yıllar; tam anlamıyla 8o'ler. Bastırılmış devrimci kişiliğimle ellerimin parmaklarını iki uzak ses ceplerimde kırdığım yıllar. Toplumculuğu saf ve coşku kırığı yaşama isteği. Nazım Hikmet'ten Pablo Neruda'ya, Hasan Hüseyin'den Nikola Vaptsarov'a, Rıfat İlgaz'dan Attila Jözsef'e, A. Kadir'den Yannis Rjtsos'a toplumculuk ateşiyle kendimi kavgama mıhladığım ilk gençliğim. Aşkı Beyoğlu'nun arka yakalarında ya da Yüksekkaldırım'ın çıkmazlarında bölük pörçük yaşama sekanslarım. Geriye dönüp bakıyorum da, hepsi hepsi ovalharf gri soğuk hayat kırıkları... İlk iki kitabım 'Toplanmış Sevgi Ölüleri' ve 'Gecede Gülümseme'deki şiirler o kırıklıkların izdüşümleri. Üstelik o yıllarda 'Duvar', 'Sisler Bulvarı', 'Yağmur Kaçağı' ve 'Bela Çiçeği' ile Attila İlhan şiirinin dublörüyüm bir bakıma geceleri. Öğrencisi olduğum dergi ortamları ve o dönemki ahilerimiz sanki İkinci Yeni şairlerini yasaklamış bize. Edip Cansever, Turgut Uyar, Oktay Rifat, Ece Ayhan, Cemal Süreya, Tevfik Akdağ, Ercüment Uçarı şiirleri henüz girmemiş hayatıma. İlk iki kitabım, güna-hıyla sevabıyla Yeşilçam melodramı bir buruklukla Türkiye şiirinin sayfalarına saçmış beni; kendi adıma iyi ki de o yılları yaşamışım. İlk doğumum orda! Adımın başharfı şiirimin ve hüznümün başlangıcı aslında. İki dayak arasında eğreti duran bir hayat, Hüseyin'in ta kendisi aslında!? -Şiir yazma serüvenin yalnızca kağıt ve kalemle ilişkili değil, toplumdan ve kalabalıkta yer alan kendinden beslenerek var edilmiş bir poetika aslında. Geçmişe dönük git geller arasında bir bakıma bugünün yüzeyselliğinde konumlandıramadığın şiirlerini nereye dahil edersin? -Toplumculuğun dayattığı politik duruş poetikamı oluşturmamı geciktirmiş biraz. U harfinin şaşı bakan haliyim biraz da. 'Aşk ve Prelüdler' poetika dersine hazırlık kitabımdır bu yüzden. Hayatın ve evliliğin acı çekiciliği bu yıllarda inmiştir içime. Kırk yaşıma kadar içimde kalacak, yirmi beş yaşımın gri kurşunuyla. O yıllarda iki şair iki dizesiyle allak bullak etmiş hayaümi: Rene Char "güneşi gördüm alçaktan uçuyordu"/ Oktay Rifat "en akıllı yanımdır balıkla deniz tutmak". Şiiri somut değil soyut imgelerle kurma çabası, felsefik derinlik kaygısı, retorik, dize kurgusuy-la biçimde yetkinlik, geleneksel olanı evrenselin içinde eritmek işlevselliği. Yasımı ve yalanımı yanıma alarak İkinci Yeni'ye ve modern şiire kaçışım bu yıllara denk gelir. Tuhaftır, şiirimi burada da yine bir Rene Char dizesi kanatır: "ah, karlar acımı bilmiyor!" İddia ediyorum ki, bu yıllarda Edip Cansever'in 'Mendilimde Kan Sesleri' şiirini benim kadar yaşayan olmamıştır. -Sinema ile de ilişkiler kurabildin. Söz ve görsellik arasında seni yakınlaştıran bağ neydi? ?-Kurucu olduğum ödül, Antalya Altın Portakal Film Festivali heyecanı, kısa ve uzun bir sürü film bilinçaltımda öyle bir yer etmiş ki o gün bugündür tedavim bir türlü mümkün olmamıştır. Başlarda mükemmel bir film arayan ben, şimdi dokümanter bir filme bile razı hale gelmişim. Ne var ki, elim de kalbim de hiçbir şeye gitmiyor. Uzak ustam Jean Cocteau "sinema nedense bir türlü şairlerin eline geçmemiştir, eğer birgün geçerse orda takılır kalır" demiş. Ne acıdır ki o bile istediği sinemayı yapma fırsatını bulamamıştır. Sinema ile şiirin gizli ilişkisi Nazım Hikmet'ten küçük İskender'e, Ercüment Behzat Lav'dan Murathan Mungan'a, Orhon M. Arıburnu'dan bendenize, Attila İlhan'dan Hüseyin Peker'e, Kamran Yüce'den Ömer Erdem'e kadar bir sinemacı-şair dehası yaratamamıştır maalesef. Benim bu hasta ve karanlık sularda tek kazancım yine de şiirim olmuştur. Sinemaya adanmış bunca şiir yazan başka bir şair var mıdır? 'Sinema Kitabı'm eksiktir, hala da eksikliğini koruyor. Bir kitabın eksik olması yaşamasıdır, ilk kitap hariç benim tüm kitaplarım o anlamda eksiktir.


-Hece dergisinin Ocak 1997 yılındaki ilk sayısı büyük ilgi gördü ve ardından ikinci defa basıldı. Bu ilgiyi neye bağlıyorsunuz? -Takdir edersiniz ki üzerinden on beş yıl geçen bir edebiyat olayı bugün sözünü ettiğimiz. Hece dergisinin ilk sayısıyla birlikte doğan bir çocuk bugün on beş yaşında ve lisede okuyor; belki de bir Hece okuru; kim bilir belki de Hece'ye yazdığı öykülerini, yazılarını, şiirlerini yolluyor artık... Hece'nin on gün içinde iki baskı yapan ilk sayısı, bugün yayımlanan dergilerden on tanesinin toplam baskı sayısına denkti. Aslında sorunuzun doğru cevabı, her geçen gün yazarından yayıncısına edebiyatçılar eliyle biraz daha itibar kaybına uğruyan/uğratılan edebiyatmızın serüveniyle açıklanabilir bir durum. Zamanın ruhu dedikleri esintinin, en zor, en son etki edebileceği yer, belki de kalemle kağıdın arasındaki ilişkiydi ama yeterince nüfuz etti oraya da. Sözünü ettiğiniz ilgiyi oluşturan iki taraflı bir etmen sözkonusu burada. Birisi okur, diğeri de yazar tarafından oluşturulan ve her ikisinin de edebiyat ortamında, kalemin yüklendiği ve aynı zamanda okura ve yazara yüklediği sorumluluk bilinciyle buluşup yoğurulan bir ilişkidir bu. -Hece'nin çıkış öyküsü nasıldı? Hangi gerekçelerle edebiyat dünyasına dahil oldu, kimler, nasıl bir araya geldi? -'Bir dergi çıkarma'nın öyküsü anahatlarıyla aşağı yukarı aynı sayılabilir. Bu söylediğimiz, genel olarak 'dergi'den söz ettiğimizde elbette böyledir. Ne ki 'bir dergi'den söz ettiğimizde, işte o zaman her bir derginin öyküsü farklılaşır doğal olarak. Hayat'tan söz etmekle 'bir insanın hayatı'ndan söz etmenin arasındaki fark gibi... Diriliş, Edebiyat ve Mavera dergilerinin düşünce, edebiyat, sanat, duyarlık, algı atmosferinde yazıyı, yazmayı ve düşünmeyi öğrenmiş, buralarda yazmış arkadaşlarımızın önemli bir kısmıyla zaman zaman bir araya geldiğimizde, dergilerin, edebiyat ve sanat ortamlarının konuşulduğunda, hep bir dergi çıkarmaktan ve çıkartılması gerektiğini düşündüğümüz bu derginin nasıl bir dergi olacağından uzun uzun söz ederdik. Bu arkadaşlarımız arasında aynı düşünce ve duyarlıkları, aynı gelecek kurgusunu ve endişesini, aynı sanat ve edebiyat görüngesini paylaştığımız halde yazmayan arkadaşlarımız da vardı. Ömer Faruk Ergezen ve Faruk Koca bu arkadaşlarımızdan ikisiydi; Hece'nin bütün sorumluluklarını birebir paylaştılar bizimle; omuzları her zaman bu edebiyat ve düşünce yükünün altında oldu. Derginin fiilen çıkışıdan önce yaptığımız bütün görüşmeler, toplantılar, bir dünya görüşü ve duyarlığını, yazarlık ve yazı bağlamını da kapsayacak, hatta kuşatacak bir sorumluluk bilinci ve anlayışıyla yapıldı. Bu bilinci ve anlayışı bizimle paylaşacak her arkadaşımızı bu yazınsal ve düşünsel eyleme katılmaya çağırdık; yani derginin düşünsel ve yazınsal görüngesi olabildiği kadar kuşatıcı olmalıydı; bunun için de ağyarını mani, efradını cami bir anlayışı esas aldık. Bu bağlamda Diriliş, Edebiyat, Mavera, Yedi İklim, Kayıtlar... gibi dergilerde yazan arkadaşlarımızın çoğunluğu Hece dergisinde buluştu: Turan Koç, Ömer Lekesiz, Arif Ay, Hasan Aycın, Ali Göçer, İbrahim Demirci, Ali Ulvi Temel, Cemal Şakar, Necip Tosun, Cahit Yeşilyurt, Ali Karaçalı, Mevlüt Ceylan, Erdal Çakır, Atıf Bedir, Ömer Erinç, Gökhan Özcan, Ömer Aksay, İsmail Karakurt, Mustafa Muharrem, Osman Özbahçe, Kamil Aydoğan, Esfer Ölüç, Süleyman Sahra, Mehmet Solak, Abdurrahim Karadeniz, Kamil Yeşil, Mehmet Erdoğan, İsmail Kılıçarslan... ilk sayımızdaki isimlerden bazılarıydı. -Hece, istikrarlı bir şekilde her ay okuruna ulaştı. Günümüz koşulları düşünüldüğünde bu oldukça zor bir mesele. Hece bu sürekliliği nasıl sağladı? Hece'nin okurla kurduğu ilişki üzerine de konuşabilir miyiz? -'İstikrar' sözcüğünün, sorunuzla daha da belirginleşmesini istediğiniz bir dikkati gereği kadar ifade etmediğini, edemediğini düşünüyorum; bu dikkatin hem okur hem de yazarla paylaşılması sırasındaki ilişkinin salt bir yayıncılıktan, yayıncılık istikrarından daha başka anlam bağlarının olması, hatta bu bağların özellikle kurulması gerekir. Eğer bu bağlar kurulamamışsa çok kötü; eğer kurulmuşsa bu anlam bağına da istikrar diyemeyiz; dememeliyiz. Düşünce, sanat, edebiyat ve inanç bağıyla zamana karşı sağlanan bilinçli ısrar, hem mahiyeti hem de tezahürü itibariyle istikrardan çok farklı bir eylemlilik halidir; böyle olması gerekir. Bir derginin 'şu gün çıkar' ifadesiyle yayına başlaması, bu eylemlilik halinin bir akte/sözleşmeye dökülmesinden ibarettir; bu sözleşme için karşınızda kaç insanın olup olmadığının ve bu insanlarla yüz yüze gelip gelmediğinizin hiçbir önemi yoktur. Bu bilinçli sözleşme dikkati, sizi her zaman teyakkuz halinde tutar; aksi durumlar ise eylemlilik halinde düşülen bir gafletten ibarettir. Bir dergi eğer 'her ayın birinde' çıkıyorsa, bir kez de ayın üçünde, beşinde çıksa ne olur, diyemezsiniz. Ayrıca, en azından düşünce ve yazı ahlakıyla bağdaşır bir durum değildir bu. Kaldı ki en sıradan görülen herhangi bir iş ahlakı bile bu biganeliği kaldıramaz. Edebiyat dergisi çıkarken, her ayın birinde, yeni sayının Ankara'daki ve Kadıköyü'ndeki bir kitapçıya aynı saatte bırakılması çok önemliydi başta Nuri Pakdil olmak üzere Edebiyat dergisiyle ilişkili bütün arkadaşlarımız için. -Aynı zamanda önemli boşlukları dolduran özel sayılar hazırladınız. Ne tür gerekçeler Hece'yi bu özel sayılar hazırlamaya itti? -İtmekle olacak ve yapılabilecek işler değil bunlar... Eninde sonunda bir temel kavrayış ve temel bir görüngeye sahip olma işidir. Daha doğrusu, bir sorumluluk alanında durup durmadığınız ve her zaman buradan hareket edip etmediğinizle birebir alakalıdır. Her durumda, her alanda bir işin başına geçtiğinizde, o işe inanmaktan sonra iki hususun çok önemli ve süreç açısından da çok belirleyici olduğunu düşünüyorum. Birincisi, ne yapacağınızı iyi bilmek; ikincisi de nasıl yapacağınızı iyi bilmek; elbette yapacağınız işin ne derece gerekip gerekmediği ve sizden önceki süreçle başladığınız sürecin maddi manevi bütün koşullarıyla birlikte... Özel sayılarımız iki izlekte oluştu: Birinci izlekte düşünce, sanat, edebiyat öncülerimizin, özellikle de son yüzyılda Türkiye'nin düşünce, edebiyat ve kültür hayatında belirleyici isimlerin birikimlerini, katkılarını topluca hatırlamaya, hatırlatmaya ve değerlendirmeye ve günümüz edebiyatının önüne koymaya çalıştık. Bu bağlamda Türk düşünce ve edebiyatına son yüzyılda yön veren, her biri yine düşünce ve edebiyatımızın Hece Taşı konumunda olduğunu düşündüğümüz Mehmet Akif Ersoy, Necip Fazıl Kısakürek, Sezai Karakoç, Nuri Pakdil, Rasim Özdenören, Nurettin Topçu, Cahit Zarifoğlu, Cemil Meriç, Nazım Hikmet, Yahya Kemal Beyatlı, Ahmet Hamdi Tanpınar... özel sayıları oluştu. İkinci izlekteyse düşünce ve edebiyatımızın tematik sorunlarını irdeleyen ve adeta bir tür sayımını, dökümünü yapmayı amaçlayan Türk Öykücülüğü, Türk Şiiri, Türk Romanı, Eleştiri, Hayat Edebiyat Siyaset, Çocuk Edebiyatı, Mektup, Modernizmden Postmodernizme, Şehirlerin Dili, Yerlilik, Gezi... özel sayıları oluştu. -Ocak 2004'ten itibaren de bir ikinci dergi olarak Heceöykü'yü çıkarmaya başladınız. Neden salt bir öykü dergisine yöneldiniz? Bu derginin çıkış süreci hakkında da bilgiler veririr misniz? -Heceöykü dergisi de bugün kırk beşinci sayısıyla birlikte sekizinci yılına girdi. Biliyorsunuz Heceöykü iki ayda bir yayımlanıyor. Durup dururken doğmadı Heceöykü dergisi de; haydi, bir de öykü dergisi çıkaralım, diye başlamadık işe. Aslında Heceöykü'nün çıkış serüveni de Hece'ninkiyle birlikte başlar; yani dergi düşüncesi olarak her iki dergi birlikte doğdu fakat Heceöykü'nün yayına başlaması Hece'den yedi yıl sonra gerçekleşti. Hece'yi yalnızca bir dergi değil, bir kurum olarak düşündük 1997'de: Üç dergi, bir yayınevi, bir de kültürevinden oluşan bir kurum olarak... Edebiyatın bütün türlerini ve sorunlarını kapsayan, genel anlamda bir edebiyat dergisi; bir öykü dergisi; bir de düşünce dergisi! 'Hece' adında karar kıldıktan sonra, dergileri de Hece, Heceöykü ve Hecedüşünce olarak adlandırmayı tasarlamıştık. Üçü aynı anda başlamasa bile ardı ardına yayımlamayı düşünüyorduk. Daha sonra da Hece Yayınevi ve Hece Kültürevinin faaliyetleri başlayacaktı... Artık yalnızca Türk öykücülüğüyle sınırlı değil Heceöykü'nün açısı; tarih, kültür, inanç ve düşünce coğrafyamızın öykücülüğü de Heceöykü'nün açısına giriyor. -Hece, günümüz şiir, edebiyat ve dergicilik ortamını nasıl değerlendiriyor? Kendisini bu ortam içerisinde nasıl konumluyor? -Günümüzün edebiyat, dergi ve yayın ortamıyla hem zenginleşmeye hem bu ortamı katkılarımızla zenginleştirmeye hem de bu ortamın afetlerinden korunmaya çalışıyoruz. Bildiğiniz gibi başkalarının yaptığı iş üzerine ve başka hayatlar üzerine her zaman daha kolay konuşur insanoğlu; kendi yaptığı iş ve kendi hayatı söz konusu olunca da o kadar kolay konuşup ahkam kesemez. Kendimize tanıdığımız hoşgörüyü, esneme payını, yanlış yapabilme hakkını karşımızdaki insanlardan çok kolay esirger, karşımızdaki insanlara karşı çok daha katı bir sıkıdüzen uygularız. Elbette bu insani zaafımız, edebiyat ve sanat ortamında da böyle tezahür ediyor. Her insanın kendisine, kendi yeteneğine, yaptığı işe inanmasında bir sorun yok elbette; ne ki kendi yeteneğimizin ve yaptığımız işin sınırlarını bilmemiz, önümüzdeki ve ardımızdaki insanların da sınırlarını iyi görebilmemiz gerekir. Tersi durumlarda kendimizi, körlüğümüzle ördüğümüz hücremize hapsetmekten başka bir şey yapmış olmayız. Kendi sesimizle tek başımıza gökkubbeyi doldurduğumuz sanısına kapıldığımızda ancak kendi kulaklarımıza yazık etmiş oluruz. -Derginiz şair ve yazarlarının, eleştirmenlerinin ürünlerini kitap olarak da basıyorsunuz. Hece Yayınları'nın sunduğu kitaplar üzerine konuşabilir miyiz? Yayıneviniz bastığı kitaplarla nasıl bir boşluğu dolduruyor sizce? -Yalnızca dergimizde yazanların kitaplarını yayınlamıyoruz Hece Yayınlarında; doğudan batıya evrensel bir sanat, edebiyat ve düşünce görüngesinden hareket etmeye ve bu birikimi değerlendirmeye çalışıyoruz. İmkanlarımızın elverdiğince dergilerimizde birlikte olduğumuz arkadaşlarımızın yayınevi aramamalarını sağlamaya ve bu nedenle de onların kitaplarını öncelikle yayımlamaya çalışıyoruz. Hem yayımlanacak kitapların çokluğu hem de imkanlarımızın kısıtlı oluşu nedeniyle elbette bu her zaman mümkün olmayabiliyor. Bugüne kadar edebiyat türlerinin hemen hepsinde kitap yayımladık; şiir, öykü, roman, deneme, eleştiri, söyleşi... Ayrıca din, felsefe, sanat, tarih, sosyoloji, estetik, biyografi, prestij kitaplar ve anma niteliğinde edebiyatımızdan, düşünce hayatımızdan işaret edilmesi, birikimlerine dikkat çekilmesi gereken kişiler üzerine kitaplar da yayımlıyoruz; bu tür kitaplarımız, Hece dergisinin kişi özel sayılarının bağlamında ve izleğinde, onları tamamlayıcı nitelikte hazırlanan kitaplardır. -Ankara'dan yayınlanan önemli dergilerin başında geliyorsunuz. Ankara'nın dergicilik tarihi, sürecini de dikkate alarak, Hece bu kronoloji içerisinde nerede duruyor? -Edebiyat, düşünce ve kültür hayatımızda belirleyici dergilerden çok azı Ankara'da yayınlanmıştır bugüne kadar. Bu, esefle karşılanacak bir durum değil elbette. Hatta, belki size şaşırtıcı gelebilir, Ankara'da yayımlanan iki derginin ve bir yayınevinin yöneticisi olarak böyle olması gerektiğini düşünüyorum. Dünü, bugünü ve yarını itibariyle bir bütün olarak baktığımızda Türkiye'de yalnızca edebiyatı, düşünceyi ve kültürü İstanbul belirlemiyor; Türkiye'nin yönetilmesi anlamında siyaseti, yine Türkiye'nin hem kendi sınırları içinde hem de dünya ölçeğinde ekonomik ve ticari döngüsünü de İstanbul belirliyor; yani her zaman İstanbul, Türkiye olmuştur; zaten dünyada da İstanbul böyle algılanmıyor mu? Türkiye nüfusunun düşünce, kültür, sanat ve edebiyat ilgisi açısından bir oranlama yapılacak olursa yine İstanbul'un Türkiye geneline göre çok büyük farkla önde ve belirleyici olacağı kanaatimce kesindir. Dolayısıyla edebiyatın, düşüncenin, kültürün, sanatın İstanbul merkezli olması kaçınılmaz bir durumdur. İstanbul'da yayımlanan her dergi mutlaka böyle olmasa da belirleyici dergilerin, istisnalar olmakla birlikte, İstanbul'da yayımlanması doğaldır. Yayıncılığın kolaylaşması ve internet iletişiminin sağladığı imkanlar nedeniyle İstanbul dışında, Anadolu'da dergilerin ve yayınevlerinin çoğalması bu gerçeği değiştirmiş değil kanaatimce. Bugün de hala Anadolu'da yayımlanan bir dergi ya da kitap, önce İstanbul'a gider ve oradan dağıtıma girer; büyük oranda da İstanbul'da okuyucu bulur. Özellikle bizim edebiyat ve düşünce izleğimizden baktığımızda Ankara'da yayımlanan ve iz bırakan dergi çok fazla değil. Edebiyat dergisi, 1969'dan 1985'e kadar on altı yıl Ankara'da yayımlanmıştır. Ardından 1976'dan itibaren Mavera dergisi beş altı yıl Ankara'da yayımlanmış ve sonra da İstanbul'a taşınmış ve kapanıncaya kadar da İstanbul'da yayımlanmıştır. Hemen hemen aynı yıllarda Aylık Dergi, doksanlı yıllarda da Kayıtlar dergisi Ankara'da yayımlanan dergilerdendir. Bir devlet dergisi olan Türk Dili'ni saymazsak 1960'lı ve 1970'li yıllarda da Ankara'da önemli sivil dergilerin yayımlandığını biliyoruz. Seçilmiş Hikayeler dergisi bunlardan birisidir... Bugün Ankara'da yayımlanan dergilerinse yarının edebiyatını, sanatını ve kültürünü ne derece belirleyici olacağını, yarına etkilerini gördükçe konuşacağız elbette.


-Hece dergisinin ilk sayısının yayınlandığı Ocak 1997 yılından bu yana isminiz Hece dergisiyle birlikte anılıyor. Hece dergisiyle birlikte anılmaktan memnun musunuz? Hece'nin sizin için anlamından söz eder misiniz? Yazmayı ertelemek zorunda bırakıyor mu dergicilik. Bir özveriyi göğüslediğiniz aşikar. Omuzlarında Hece dergisini taşıyan Hüseyin Su, sadece yazmakla uğraşsa daha çok eser verebilir miydi? - Elbette menunum. Sadece ben değil, on sekiz yıldan beri Hece dergisiyle birlikte var olan ve anılan bütün arkadaşlarımın da memnun olduğunu düşünüyorum. Kolay değil, on sekiz yıl yaza yaza, düşüne düşüne birlikte yol alıyorsunuz; bir merdiveni basamak basamak gökyüzüne uzatmak ve her basamakla birlikte sizin de tırmandığınızı görmeniz gibi bir durum bu... Bir ömrün yarısı neredeyse ve bir eylem içinde gece gündüz süren kalem ve kağıt yoğunluğu içinde geçiyor. Bizimle birlikte on sekiz yıl önce Hece dergisinde yazmaya başlayan yirmili yaşlardaki genç arkadaşlarımıza bakıyorum, kırklı yaşlarda olgun birer yazar ve şair oldu hepsi de. Hece dergisiyle birlikte doğan çocuklar üniversite öğrensi bugün ve bunlardan bazıları Hece ve Heceöykü dergilerinde şiirler, öyküler, yazılar yazıyorlar. Bu süre zarfında birçok sıkıntılar, zorluklar da yaşandı elbette ama her şeye karşın mutluluk veren bir süreç yaşadık Hece dergisiyle birlikte. Bugün, Hece, Heceöykü dergileri ve Hece Yayınları toplam olarak kurumsal anlamda çok önemli bir birikim oluşturmuş durumda. Bu birikimi var eden, bu birikime emeği geçen bütün arakadaşlarımızla birlikte elbette mutluluk duyor ve Türkiye için de bu birikimi önemli ve anlamlı buluyoruz. Her iki derginin ve yayın evinin benim açımdan yazmayı ertelediği, zaman bırakmadığı doğru elbette. Her ne kadar dışardan bakıldığında işimizin ortaya çıkan sonuçları çok profesyonel gibi görünse de bizler, amatör olarak çalışıyoruz. Hemen her işi iki üç kişiyle yapıyoruz. Bu nedenle okumak ve yazmak için gereği kadar zamanımızın olmadığı açık. Ama bunu benim açımdan bir özveri olarak değil de bir sorumluluğun yerine getirilişi olarak görmek gerekir, diye düşünüyorum. İnsanın her eylemi, üstlenilen sorumluluğun gereğince yerine getirilişiyle amacına ulaşır. El ucuyla öylesine tutulan hiçbir eylem, olması gerektiği gibi ortaya çıkmaz. Sadece yazmakla uğraşsaydım daha verimli olabilir miydim; doğrusu, emin değilim. Çünkü kader hükmünü her zaman yürütür. Ancak insanoğlu beşeri açıdan, her şey istediği gibi yürüse sanki daha farklı sonuçlar alacakmış gibi görür geleceğe bakınca. Bizim de böyle bakmamız insani ama bu sonucu değiştirir miydi bilemiyorum. -Hece dergisinin özel sayıları ile önemli boşlukları doldurdunuz. Yayınladığınız özel sayıları ve gelecekte düşündüğünüz özel sayı konularını anlatabilir misiniz? -Hece dergisinin özel sayılarının, Hece'nin kurumsal düşünce görüngesiyle ve geleceğimize yönelik bir köprü kurmak amacına matuf olarak yapıldığının altını özellikle çizmek gerekir. Sadece bazı sayılarımızı ciltler halinde yayınlayalım... gibi bir düşünceden hareketle değil, düşünce ve edebiyat geleneğimizin birikiminin sayımını dökümünü yaparak bir toplam halinde düşünen, yazan insanların önüne koyalım ve geleceğe yönelik sağlam bir köprü kuralım amacıyla yapıldı özel sayılarımız. Bugün itibariyle (Haziran 2014) yirmi sekiz özel sayımız oldu; bu da yirmi sekiz cilt demektir. Bunların on dördü konu merkezli, on dördü de kişi merkezlidir. Konulu özel sayılarımızda, edebiyatımızın ve edebiyattan bakarak düşünce dünyamızın sorunlarını, ana izleklerini geleceğe dönük bir yöntemle derli toplu görmeye ve göstermeye çalıştık. Kişi merkezli özel sayılarımızdaysa yine edebiyatımızın ve düşünce dünyamızın önemli yazar ve düşünürlerinin birikimlerinin genel özellikleri ve sorunlarıyla birlikte görülüp değerlendirilmesi amacıyla ortaya koymaya çalıştık. Eksiklerimiz de olmakla birlikte, şimdiye dek Türkiye'de bu anlamda yapılan çalışmalardan çok dana ileride sonuçlara ulaştığımızı söyleyebiliriz. Hece dergisinin özel sayıları üzerinden rahatlıkla geleceğe ve geçmişe dönük bir edebiyat ve düşünce tarihi okuması, değerlendirilmesi yapılabilir. Örneğin, üç yıldan beri medeniyet bağlamında özel sayılar yapıyoruz ve çok önemli üç cilt çıktı ortaya: Medeniyet Özel Sayısı (Haziran 2012), İslam Medeniyeti Özel Sayısı (Haziran 2013), Batı Medeniyeti Özel Sayısı (Haziran 2014). Biliyorsunuz her yıl iki özel sayı yapıyoruz. Bundan sonraki özel sayılarımız da aynı dikkatle, titizlikle, yine aynı düşünce izleğinden ve gelecek görüngesinden yapılacaktır. Geleceğe tuttuğumuz açımız ne denli geniş ve sağlamsa, biz de o denli sağlam basarız toprağa; özel sayılarımızın anlamı ve amacı budur. -Teknolojinin, özellikle bilgisayar ve internet teknolojisinin olumlu yanlarının yanında, edebiyatçılar için birçok olumsuzluklar da barındırdığı bir gerçek. Teknoloji, edebiyatçıları nasıl etkiliyor? Özellikle yeni başlayanlar için teknolojiye yaklaşım konusunda tavsiyeleriniz nelerdir? -Teknoloji, bugün çok geniş bir anlam alanına ve aynı zamanda da hayatımıza egemen olan bir kavram. Siz tabii ki öncelikle yazarların kullandığı bilgisayar ve internet teknolojisinden söz ediyorsunuz. Ayrıca bunun dışında yazarların hayatını da diğer insanların hayatını olduğu gibi kuşatan ve etkileyen bir teknolojik egemenlik var. Bu, insan olarak bir yazarın ve sanatçının dünyasını da belirliyor elbette. Bununla da sınırlı değil, bakış açısını, algısın, düşünüşünü ve eserlerini de bilirliyor. Bunları iyi ya da kötü anlamında değil, bir tespit olarak söylüyorum. Yazarların ve sanatçıların, düşünme ve yazma aşamasında birinci dereceden kullandıkları ve etkilendikleri teknolojinin yarar ve zararlarının konuşulmasından daha çok, teknolojik kuşatmanın, ontolojik bağlamda düşünme ve yazma eyleminin tabiatı açısından bakılıp değerlerdirilmesinin daha doğru olacağını düşünüyorum. Faydacı yaklaşım, her tür işte olduğu gibi yazma eylemi bağlamında, yazı ve düşüncede de doğru sonuçlar vermeyebilir. Her zaman eylemin tabiatının ve ahlakının esas alınması gerekir. Örneğin yazmak eyleminin, artık öğrenilmesinin gerekmediği gibi bir algı oluşturdu hayatımıza egemen olan teknolojik kolaylık. Bilgi de öyle; her şey, her yerde, hatta ayaklar altında döküm saçım olmuş durumda; mezbelelikten istediğiniz kadar toplayabiliyorsunuz ve hiçbir zaman emek vermenize, bedel ödemenize de gerek kalmıyor. Düşünmek de yazmak da yayımlamak da artık bir süzgeçten geçmiyor; her an, her yerde mümkün ve darası düşülmeyen, bir sıradanlık içinde sürdürülen eylem oldu. Kimsenin düşünmek ve yazmak için kendisine ait bir dile ve kendi üslubuna ihtiyacı kalmadı; okuyan da yazan da gerekli görmüyor bunu. Düşünce ve yazı bağlamında, cümle kurmak eylemi, artık bir bilgi, ciddiyet ve emek gerektirmiyor. Bilgisayarı olan yazabiliyor, internete girebilen herkes de yazdığını yayımlayabiliyor; böylece eldeki metin de yayımlanmış oluyor; yayımlanmış kabul ediliyor herkes tarafından. Edebiyat ve düşünce hayatımıza egemen olan bütün bu ve benzer yaklaşımların temelde düşünceye ve yazıya zarar verdiğini düşünüyorum. Bizim bu genel değerlendirmemizin dışında kalan siteler, bloglar vb. sanal ortamların bazıları bir dergi ve kitap ciddiyetiyle yayımlanabilir; kuşkusuz böyle olanları da vardır. -Günümüzde aktüalite, siyaset, tarih gibi konularda birçok örnekleri bulunan elektronik dergicilik hakkında düşünceleriniz nelerdir? Edebiyat dergileri için de gelecekte bu şekilde bir eğilim söz konusu olabilir mi? Olursa faydaları ve zararları nelerdir? -Genel eğilim bu yönde ilerliyor. Böyle olmasın, demenin bir yararı yok. Bugünkü algı ve ahlakla bir yanılsama içinde ve sanal da olsa bir tür sözü edilebilirlik peşinde gidildiğini düşünüyorum. Örneğin sözünü ettiğiniz bir dergi sitesinin okuyucusu ne kadardır, okuyucu profili nedir, gibi sorulara sağlıklı cevaplar bulmak mümkün değil sanırım. Günde kaç kişinin o siteyi 'tıkladığı' açısından bakılıyor ve bu sayı bir övünme ya da yerinme konusu olabiliyor. Benim bu konudaki düşüncem şudur: Tıklayıcı, okuyucu değildir! Dolayısıyla tıklayıcı sayısı da okuyucu sayısı değildir. Sanal ortamda dolaşan insanların, düşünce ve yazı açısından, ne kadarının ciddi bir ilgilerinin olduğu hepimizin bildiği bir husustur. Buna rağmen, hem okumak hem de yazmak açısından sanal bir aldanışı tercih ediyor edebiyat ve sanat kamuoyu. Bir yazar, takipçi ve arkadaş sayısını okuru sanmak gibi gafleti, bile isteye tercih ediyor. Halbuki biliyor bunun doğru olmadığını. Benim bu konuda en çok rahatsız olduğum da yazarın ve sanatçının kendi kendisini bu duruma düşürmesidir. Bugün asıl özelliklerini ve işlevlerini büyük oranda kaybetseler de edebiyat ve düşünce dergileri, sadece yazılanların yayımlandığı yerler değildir. Aynı zamanda, bir tür düşünme ve yazma açısından kalemlerin ve dillerin terbiye edildiği ocaklardır. Düşünmeyi ve yazmayı buralarda öğrenir insanlar. Bir duruş, tavır, dil, üslup, tarz ve okur yazar ilişkisini hal olarak bu ocaklarda kazanırız. İnsan, eninde sonunda gidebildiği yere kadar gidecek ve yolculuğunun bedelini de ödeyecektir. Çünkü insan olarak hepimiz için ancak kazancımız vardır. -Neyi anlattığınıza önem verdiğiniz kadar nasıl anlattığınıza da önem veriyorsunuz. Neyi ve nasıl kavramlarının birbirine karşı üstünlüğü var mıdır? Hangi kaygının ön planda olması gerekir? - Yazıya ve düşünceye dair öğrendiklerimin hemen hepsini Edebiyat dergisinin yazı, düşünce, sanat ve edebiyat anlayışı ve atmosferi içinde öğrendim. Daha sonra çok farklı edebiyat anlayışlarını ve atmosferlerini gördüğümde, Edebiyat dergisinin ne denli farklı bir dil ve düşünce ocağı olduğunun bir kez daha farkına vardım. Bir yazar ve düşünce insanı için her şeyin, evrensel bağlamda algılanması ve çok incelikli bir dil ve duyarlıkla da kalem ve kağıt ilişkisine yüklenmesi gerektiği öğretiliyordu burada. Bu açıdan bakıldığında, yalnızca 'neyin' analtıldığı, 'nasıl' anlatıldığı ve yazıldığı değil, bizce 'nerede' anlatıldığı ve yazıldığı da çok önemliydi. O kadar önemliydi ki 'nerede' yazdığımızı, 'ne' yazdığımızdan üstün tutardık. Bu doğruydu. Çünkü, yazdığımızın değeri ne denli önemli olursa olsun, yazdığımız yer, onu ya olduğundan daha çok yüceltir ya da olduğundan daha aşağı çekebilirdi. İlke şuydu: Bir yazarın ne yazdığından daha çok, nerede yazdığı önemlidir. Buna, bir tür zemin yoklaması ve mekan bilinci de diyebilirsiniz. Yazı hayatım boyunca, tecrübelerim bana her zaman bu ilkenin çok doğru olduğunu gösterdi. Çünkü bir yazara, özgün bir 'duruş' kazandıran yalnızca düşünceleri ve eserleri değil, aynı zamanda durduğu yerdir; yani bir yazarın ait olduğu, görüldüğü, birlikte anıldığı bir yeri'nin olması ve her yerde olmaması gerekir. Her yerde olmak ve görünmek, aynı zamanda hiçbir yerde olmamak ve görünmemek anlamına da gelir. Elbette sanatta ve edebiyatta, içerik kadar biçim ve dil de önemlidir. Hatta, Sanat, biçimdir. diyen sanatçıların sözünü yabana atmamak da gerekir. Bununla birlikte ben, 'neyi, nasıl, nerede' yazmak ve söylemek konusunda bütüncül bir açıdan bakılıp düşünülmesi gerektiği kanaatindeyim. Yazara göre bir öncelik sıralamasının yapılması belki anlaşılır olmakla birlikte, hiçbir sanat ve edebiyat eserinde bu bütünlüğün gözardı edilebileceğini düşünmüyorum. -Öykülerinizde en çok ilgimi çeken, etkileyici bulduğum özellik isimleri oldu. Öykülerinizin isimlerinde bir şiirsellik olduğunu düşünüyorum. Öykülerinizin isimlerinden ve isimlerin öykülerinden bahseder misiniz? -'Şiirsellik' sözüyle anlatılmak istenen, bir öykü, roman, deneme, hatta şiir türü için iyi bir özellik ya da övgü müdür, doğrusunu isterseniz bundan pek emin değilim. Şiir gibi veya şiire ait özellikleri taşıyor, anlamında kullanılıyor bu ifade. Bununla birlikte her tür, bir başka türün imkanlarını değerlendirebilir, bu imkanlarla zenginleşebilir. Bu yararlı da olabilir doğru yapıldığında. Ama 'şiirsel' bir öykü, roman, deneme... zayıf bir eserdir ve bu nedenle de bir başka türe yaslanarak ayakta kalıyor demektir. Örneğin, sorunuza çok yakın gelebilecek bir öykümün adı olan, Alnımı Uzatıyordum Rüzgarın Dudaklarına, cümlesi, hiç şiirsel değildir kanaatimce. Bir betimleme cümlesidir. Öykülere ve kitaplara ad koymam konusunda, genel ve ortak bir beğeni aldığımı söyleyebiliriz. Dize adlar koymayı severim öykülere, hatta yazılara da, çoğu öykülerde ve yazılarda da öyle olmuştur. Önce kitapların ve öykülerin adlarını koyar, sonra da yazmaya başlarım. Elbette bunların değişikliğe uğradığı olur. Öykü ve kitap adlarının çok azının 'öyküsü' vardır bende. Genel olarak imge, simge ve bir düşüncenin açılımı olan, çağrışımlı cümleler ya da sözcüklerden oluşan adlar koymaya çalışır ve dikkat ederim. Örneğin, Gülşefdeli Yemeni, bir kasabada geleneksel usullerle ayakkabı imal eden dükkanların bulunduğu eski bir çarşıda ilk kez gördüğüm ve adını da ilk kez orada duyduğum salkım salkım asılmış gülşefdeli yemenilerle karşılaştığımda; bir öykü yazmalıyım ve adı Gülşefdeli Yemeni olmalı, dediğim öykümdür. Eğer bu bir öykü adının 'öyküsü' sayılabilirse böyle doğdu. -Özellikle kısa öykü, bazı yazarlarca 'şiirin saçları uzun kız kardeşi' olarak tanımlanıyor. Siz de öykülerinizde şiirsel olarak nitelendirilebilecek unsurları ustalıkla kullanıyorsunuz. Öyküde şiirselliğin dengesini nasıl sağlıyorsunuz? -Öykü adlarının şiirselliği üzerine konuşurken bu konudaki düşüncelerimi belirttim ve şiirsellik kavramıyla vurgulanmaya çalışılan meramın, her ne kadar iyi niyetli olursa olsun edebiyat açısından bir doğruluk payı olmadığnı ifade etmeye çalıştım. Belki bunların hepsini sanat düzleminde değerlendirip anlamak ve sanatla ifade edilmeye çalışılan insani inceliğin, dil inceliğinin türlerdeki tezahürü olarak görmek daha doğru olur. Bu açıdan bakıldığında öyküde sağlanması gereken dengenin, edebiyat ve sanat gerçekliği ile hayatın gerçekliği arasındaki ana bağın kuruluşu sırasındaki dikkat ve ustalığın başarısında aranması gerekir. Dilin gücünde aranması gerekir. Bizim sanata ve edebiyata inancımızı, güvenimizi artıran da bu ana bağın sahihliği olsa gerektir, diye düşünüyorum. Bize, 'İşte bu öykü olmuş, şiir, roman ve deneme olmuş; bu edebiyattır...' dedirten temel etken de sanatçının bu damarla kurmayı başardığı insani varoluş bağıdır. Dilin gücüdür. İnsan kendi hayatını bile atlayabiliyor ama bu bağı hiçbir zaman atlayamıyor. Kurnazlık oyunlarından söz etmiyorum. Kanaatimce sanatın ve edebiyatın 'dengesi' dediğiniz ibrenin gösterdiği doğru da budur. Yoksa biraz şiirden, biraz romandan, biraz da denemeden alarak bir öykü oluşturmak mümkün olmadığı gibi yapılanlar da öykü değildir. Edebiyattan anladığım kadarıyla bu hiçbir zaman mümkün de değildir. Böyle olduğunu ve böyle yapılacağını sananların ortaya koydukları da ancak kanaatimizin doğrulandığını göstermeye yetiyor. Öykü adıyla yayımlanan 'metinlere' kolay kolay 'öykü' demiyoruz. Şiirin saçlarının uzunluğu ve kısalığına gelince... Ne kadar uzun olursa olsun hiçbir edebi türün saçlarından kesilen kırpıntılarla bir başka türde, yeni bir eser oluşturulması mümkün değildir. -İmge kullanımı açısından, şiir ve öykü arasında farklar var mıdır? Olmalı mıdır? -Elbette vadır. Olmalıdır da. Öncelikle bir 'şiir dili' bir de 'öykü dili' olduğunun ayrımının farkında olmalıyız. Sonra da imgenin şiirde ve öyküde kullanımını, şiir dili ve öykü dilinin kullanımı ve imkanları açısından bakıp değerlendirmek gerekir. Yani imge, şiir dilinde nasıl kullanılır, öykü dilinde nasıl kullanılır; gösterdikleri ve taşıdıkları anlamlar açısından anlaşılmaya çalışılmalıdır. İmgenin sözlükteki karşılığı şöyle: 'Zihinde tasarlanan ve gerçekleşmesi özlenen şey, düş, hayal, hülya; duyu organlarının dıştan algılandığı bir nesnenin bilince yansıyan benzeri; duyularla alınan bir uyaran söz konusu olmaksızın bilinçte beliren nesne ve olaylar, hayal, imaj.' Edebiyat eserleri değerlendirilirken, imgeci anlatım ya da imgeci şiir, imgeye yaslanan şiir, imgelerle yüklü şiir ya da anlatım... gibi tanımlamalarla sık sık karşılaşırız. İmgenin sözlük tanımına bakınca da görüyoruz ki sanatçı muhayyilesiyle, algısıyla, duyusuyla içiçe geçmiş bir kavramsal alandan söz ediliyor. Bu açıdan bakınca, doğal olarak sanatçının imgelerle düşündüğünü söylemek gerekir; bu doğrudur da. Elbette her sanatçı, kendi sanat dilinin elverdiği kadar imgeyle ilişki kuracak ve imkanlarını değerlendirecektir. Bir imge, şiir dilinde farklı, öykü dilinde daha farklı bir anlama bürünür; bürünmelidir. Böyle bir durum, şiirin öykünün imkanlarından, öykünün de şiirin imkanlarından yararlanmasından çok farklı ve başka bir şeydir. Örneğin mavi bir denizin görünümünü anlatan imgenin şiirdeki kullanımıyla öyküdeki kullanımını düşündüğümüzde bunu daha iyi kavrayabiliriz. -Efendim, sizin sosyal medyada paylaştığınız bir soruyu, müsaadenizle tekrar size yöneltmek istiyorum: Bir entelektüel hayatı nasıl tecrübe eder, düşünür ve yaşar?... Entelektüel kim?... Okumakla, bilmekle ve 'olmakla' ne kadar ilgili acaba?.. -Entelektüel, aydın, sanatçı, yazar... gibi kavramlarla gözümüzde ve gönlümüzde tecessüm eden insanla, bu sıfatları taşıyan ve aramızda yaşayan insanların yüklendikleri sorumluluklar ve birer 'insan' olarak hayatta tekabül ettikleri yer arasında her zaman çok önemli farklar olduğunu görüyor ve böyle düşünüyorum. Belki hemen her ülkede bu kavramlarla anılan ve tanımlanan insanlar büyülü, farklı ve özel bir anlam ifade eder ama bizim ülkemizde, biraz da bu kavramların geldikleri uygarlık yönü itibariyle çok daha ayrıcalıklı bir yerlerinin olduğu düşünülür her zaman. Entelektüelin hem sorumluluğu hem de toplumsal tekabüliyeti açısından bizim düşünce, kültür, sanat ve debiyat dünyamızdaki, genel anlamda da hayat algımızdaki yerinin farklı olduğu, hatta olması gerektiği gibi bir ayrımın üzerinde durulmaz pek nedense. Durulmadığı için de genellikle entelektüelle neyi anlatmak istediğimiz ve entelektüelin sahip olduğu ya da olması gerektiği donanımlar, toplumsal, siyasal muhalefet, sanat ve edebiyat işlevi açısından yüklediğimiz özellikler ve beklentilerimizle yüz yüze geldiğimizde, şaşırır ve tam anlamıyla kendimiz, aidiyetlerimiz ve koruduğumuz değerlerimizle çelişkiye düşeriz. Örneğin, entelektüelin tartışmasız en belirleyici vasfı kabul edilen her şartta muhalif olmak tavrı karşısında, çoğu okumuş yazmış ve kendisini rahatlıkla ilk anda entelektüel olarak tanımlayabilecek insan, çelişkiye düşer. Bunu sadece 'inanan insan' açısından söylemiyorum, dünya görüşü ne olursa olsun ortalama bir 'Türk okur yazarı'nın da bu çelişkiye düştüğünü görürüz. Entelektüel kavramı her kültür ve inanç ikliminde aynı kavramsal bağlamla ifade edilmez ve işlevsel olamaz. Buradan, çoğu konuda olduğu gibi 'bize göre bir entelektüel' gibi anlamsız bir talebe ulaşmak değil amacım elbette. Sorum şuydu; örneğin bir Fransız entelektüeliyle bir Türk, İran, Mısır... entelektüeli, inanç ve kültür kodları itibariyle hayatı nasıl tecrübe eder, nasıl düşünür, nasıl tavır alır ve her durumda nasıl muhalif olabilir? Entelektüel kim, sorusunu kültür ve düşünce kodları, kavramsal aidiyetleri ve bağlamı içinde ele alıp anlamaya çalıştığımızda çoğu insan, kendisine de entelektüel dediği insana da sanırım artık 'entelektüel' diyemeyecektir. Ayrıca demek de gerekmiyor kanaatimce. Entelektüellik, okumakla, yazmakla, bilmekle ilgilidir elbette ama asıl bağlamı ve belirleyici vasıfları bir düşünce ve kültür iklimine ait hayat ve algılama biçimiyle alakalıdır. Bizdeyse genellikle hayat algısına bakarak değil, çok okuyup yazana, hatta okur yazara entelektüel denir. Cheap Uggs For Sale -Farklılıkların öne çıkarıldığı, ötekileştirmenin hat safhada olduğu günler yaşıyoruz. Bu günlerde 'bütünleşme' yönünde entelektüele düşen sorumluluklar konusunda değerlendirme yapabilir misiniz? -Türkiye özelinde bakıp da konuşursak ötekileştirme diye tanımlanan sosyolojik ve siyasal baskılamanın, sindirmenin, adeta bir silah olarak kullanılarak bu denli öne çıkartılmasını, zaman zaman da tırmandırılmasını ne yazık ki önce entelektüellerin yaptığını görürüz. Tahammülsüz olan bizde halk değil, entelektüeller, aydınlar ve siyasa insanlarıdır. Hem entelektüel, sanat, edebiyat ve kültürel planında, hem de toplumsal ve siyasal planda farklılıklara hayat hakkı tanımaz Türkiye entelektüeli, tahammül de edemez. En yakınında duranla bile konuşamaz, anlaşamaz. Türkiye'de ne yazık ki entelektüel; huysuz, geçimsiz, tahammülsüz, omuz omuza durmasını beceremeyen, ısırgan, her kesimle kavgalı, kasıntı, hatta mız mız, sorumluluk üstlenmeyen, hiçbir konuyu bilmeyen ama her konuda düşüncesinin olduğunu sanan, hiçbir konuda önerisi ve sözü olmayan yapmacık bir tavır içindedir. Bunalımı yapaydır. Ancak kitaplardan okuduğu kadar entelektüeldir; arkasına hayatını koyduğu, bedelini hayatıyla ödediği bir iddiası ve bu iddiayı taşıyabilecek güçlü omurgası yoktur. Dolayısıyla böyle bir profile sahip olan entelektüelden bütünleştirici bir sorumluluk beklemek mümkün görünmüyor bana; bu bir umutsuzluk değil, tespittir. Ayrıca entelektüellerimiz, kimi zaman, siyasal iktidarların sunduğu dünyevi imkanlara dayanamayacak kadar zayıf kalırken, kimi zaman da siyasal iktidarları ve kamuoyunu etkileyemeyecek kadar enteletüel bir kibirle körleşiyor, etkisizleşiyor ve her iki durumda da entelektüel olmanın sorumluluğunu yerine getiremiyor. Hatta entelektüel kibirle siyasal kibir, halkın karşısında, toplumsal yararlılık ve işlevsellik konusunda bir körleşme noktasında birleşiyorlar. -Vakit ayırdığınız için çok teşekkür ederiz. -Ben teşekkür ederim.


-Söyleşimize müsaadenizle bilgi eksiğimi giderecek bir soru ile başlamak istiyorum. Gülşefdeli ne demek? Ulaştığım sözlüklerde kelimenin anlamını bulamadım, öyküleriniz üzerine söz söyleyenler de kelimenin anlamı malummuş gibi söz ediyorlar. Bir tek Hilmi Uçan, Anadolu'da kullanılan bir sıfat olsa gerek." diyor. Bir deYağmur Türküsünün özel bir anlamı var mı? _Hilmi Uçan'ın söylediği doğru, ama doğrunun açılımını istiyorsunuz siz de doğal olarak. Gülşefdeli, birleşik bir sıfat; gül ve şeftali sözcüklerinden oluşuyor. Şefdeli, şeftali'nin halk dilindeki söyleniş biçimi. Tabii bu iki ad, gül ve şeftali, kırmızı renkleri nedeniyle birleşik sıfat olarak kullanılıyor: Yani, gül ve şeftali kırmızısı anlamında kullanılıyor. Bu da bordonun bir tonunu oluşturur. Bu renkte ayağa giyilen yemeni, Gülşefdeli Yemeni... Yemeninin daha çok siyah renkli olanı yaygındır ve sokakta da giyilir. Oysa gülşefdeli yemeni daha çok evde giyilir. Yalnızca süs eşyası ve çeyiz olarak da kullanılır. Kahramanmaraş yöresi ile ilgili ağız ve giysi adları çalışmalarına ve sözlüklerine bakılırsa belki bulunulabilir. Yağmur Türküsü'nün böylesine, bu biçimiyle bir kullanımı olduğunu sanmıyorum, daha doğrusu bilmiyorum. Bu söyleyiş biçimini ben kendim bir metafor olarak kullandım. O kitaba adını veren Bir Yağmur Türküsü adlı yazıyı okudunuzsa hatırlayacaksınızdır; Mevlana'nın Mesnevi'sindeki bir hikayeden yola çıkılarak hakikatlerin ve yanlışların günümüzde nasıl çarpıtılıp tersyüz edildiğini, yanlışların insanlar tarafından benimsenmesi doğrulardan çok daha doğal karşılanırken, doğrulara inanan ve bu doğrulara göre yaşamak isteyenlerin toplum tarafından yadırgandığını, hatta gülünecek insanlar konumunda görüldüğünü anlatmak ister. O hikayede bir padişahın döneminde yağacak bir yağmurun sularının toprağa karıştıktan sonra çeşmelerden akacak sudan içecek insanların akıllarının değişeceğini ve çözüm olarak da padişahın ve saray çevresinin akıllarını korumak için yağmurdan önce sarnıçları doldurarak kendilerinin bu durumdan korunmaları önerilir bilginlerce. Yağmurdan sonraki suları içen halk, topyekun padişaha ve saray erkanına gülmeye başlar; bu deliler kendilerini nasıl idare ediyor, diye. Şaşkın olan padişah ve çevresi, sonunda çözümü halkın içtiği suyu içerek onların akıllarına ve aralarına karışmakta bulurlar. Bir Yağmur Türküsünde de; insanlık tarihi boyunca, elbette günümüzde de, bu yağmur suyundan içerek genele karışıp sorunlardan kurtulma anlayışı bir türkü gibi sürüp gidiyor!... denmek istenir. İnsanlık, elindeki doğruya çağırmaya değil de, baskın olan yanlışın çağrısına uymayı her zaman daha kolay bir çıkar yol olarak görmüştür. -Malumunuz bu tür çalışmalara giriş, genellikle önceki çalışmalara değinmekle başlar. Kim ne demiş özetlenir ve eklenir; Aslında.... Ben ise şimdilik bu şekilde yazmamayı düşünüyorum. Bu sebeple öncelikle Kırklar Cemi'ni, Keklik Vurmak'ı, Sesli Sayfalar'ı ve Irmağın İçli Sesi - Atasoy Müftüoğlu Kitabı'nı bir an önce yayımlamanızı diliyorum. Bu kitapların akıbeti hakkına bilgi verebilir misiniz? -Dileğinize katılıyorum ve kabul olmasını diliyorum ben de. Sizin çalışmanızı nasıl ve hangi yöntemle tasarlayıp yazacağınız konusunda bir kanaat belirtmek istemem, ayrıca nasıl bir çalışma yöntemi izlenebilir diye istesem de düşünemem doğrusu. Umarım en doğrusunu, en iyisini ve en güzelini yapacaksınızdır. Yayımlanacak kitaplar konusuna gelince: Elbette ben de çok istiyorum kitaplarımın yayımlanmasını. Bu isteğim kitap yayımlamak konusunda genelgeçer niyet, istek ve arzuyu aynı derecede taşıdığım anlamına gelmez. Bununla birlikte bir yazar için yazmak asıl olmasına karşın, yazdıkları da yayımlanmalı elbette; bu kadar işte. Ben yalnızca bunu gerçekleştiremiyorum işte. İki derginin yayın periyodu, hazırlanmaları, aksamadan her ay çıkabilmesi, yayın evimizden ayda üç ya da dört kitabın düzenli olarak yayımlanması... Bütün bunlar için ayrıca gözetilmesi gereken birçok nedenler... Zihin ve zaman imkanı, ekonomik zorlukların aşılması, insanların beklentilerine, hatta kaprislerine cevap verilmesi... En iyisi dua edelim de inşirah bulalım. Hiç olmazsa Irmağın İçli Sesi'ni mart içinde yayımlayacağız inşaallah! Diğer kitaplardaki metinler için yayımlandıkları yerleri esas alarak inceleyebilirsiniz belki. Kırklar Cemi, büyük oranda tamamlanmış bir kitap. İçindeki bazı öyküler gözden geçecek ve böylece yayıma hazır hale gelecek. Bu kadarlık bir zamanı bile ayıramıyorum kendi yazdıklarıma, yazacaklarıma, kitaplarıma. Zaten bu kitapta fazla öykü olmayacak. Dört ya da beş öykü yer alacak. İkisi uzun sayılabilecek öyküler, ikisi de Tüneller'den kalıp da Ana Üşümesi'ne girmeyen öyküler olacak. Belki bir öykü daha girebilir. Tematik, yani çerçeve öykü dedikleri türden bir bütünlükte oluşacak, inşaallah. -Yazı hayatında, Hece'de ve başka yerlerde, Hüseyin Su veya İbrahim Çelik adını kullanırken, yazılarınızda, daha doğrusu kaleminizde bir değişik duruş, farklılaşma görüyor musunuz? Bir söyleşide, faklı adlar kullanmaktan bazen ilginç durumlar da çıkabiliyor, diyorsunuz, bunu örnekleyebilir misiniz? -Hayır görmüyorum. Birkaç nedeni var farklılaşma görmeyişimin ya da yazdıklarımda böyle bir farklılaşma olmayışının. Öncelikle, İbrahim Çelik adıyla hemen hemen hiç yazmadım desem yeridir. Yalnızca, Edebiyat dergisinde yazmaya başlamadan önce, sanırım 1979 yılının yaz aylarındaydı, Yeni Devir gazetesinin kültür sanat sayfasında birkaç değini/deneme türünde küçük şeyler yazmıştım İbrahim Çelik imzasıyla. Bunun dışında Hece'nin ilk yıllarında yayın yönetmeni, daha sonra da yalnızca sorumlu yazı işleri müdürü olarak göründü İbrahim Çelik. Hepsi bu. Hiçbir öyküm ya da yazım bu imza ile yayımlanmadı. İkincisi ise; Hüseyin Su adını kendim bir başka türde ya da üslupta yazabilmek için almadım, kullanmadım. Gerçek kimliğimi saklamam için siyasal ya da herhangi bir başka neden de yoktu ki bu takma adla yazayım. Böyle bir kaygıyla da Hüseyin Su imzasıyla yazmadım. Hüseyin Su adı, bana Nuri Pakdil tarafından verildi. Bu adı bana verirken onun gözettiği tarihsel, kültürel, düşünsel arkaplanı ve hassasiyetleri ise zaten ben de içselleştirmiş bir insandım o zaman da. Bugüne dek yazdıklarımda eğer bir duruş beliriyorsa, bütün bunların sonucudur. İbrahim Çelik adıyla yazsam da, daha değişik bir yazının ve yazar kimliğinin ortaya çıkacağını sanmıyorum doğrusunu isterseniz. Sanırım farklı adlar kullanmak derken, bir yazarın değişik adlarla yazmasından söz ediyorsunuz. Hangi söyleşide ve hangi bağlamda söylediğimi doğrusunu isterseniz şimdi hatırlayamadım. Daha önce de belittim: Yazının özünde bir değişikliğe yol açabileceğini sanmıyorum. Belki bir yazar, bazı gerekçelerle bu tür bir yola başvurabilir. Kimi zaman siyasal korku ve kaygılarla, kimi zaman resmi konumu nedeniyle, kimi zaman yazınsal kimliğiyle örtüşmeyecek yazıları ve kitapları müstear adlarla yazan yazarlar olur. Bu müstear adlar yazarların asıl adlarını unutturur çoğu zaman. Bizim edebiyatımızda da, dünya edebiyatında da bunun örnekleri çoktur bildiğiniz gibi. İlginç durumlar, daha çok yazarın bir de gerçek adının olduğunu bilmeyen okurlarla ve yazar olduğunu bilmeyen yakınları, eş dost çevresinden insanlarla karşılaşmalar sırasında ortaya çıkıyor. Benimki de bu türden şeyler. Müstearımla çağrıldığımda yazar kimliğimi bilmeyenler, gerçek adımla çağrıldığımda da yalnızca müstearımla beni tanıyanlar önce şaşırıp gülüyorlardı ama yıllar sonra herkes alışıyor duruma. Bazen bir cümle içinde iki adımı da kullanan yakınlarım oluyor. Tavşanlı'ya öğretmen olarak gittiğimde, 1980 yılıydı, bir posta kutusu kiralamıştım. Aynı zamanda ilçede kiralanan tek posta kutusuydu: P. K. 2 Bir numaralı kutunun anahtarını bulamadıkları için onu kiralayamamışlardı görevliler. Postahane görevlileri duruma alışıp da benim her iki kimliğimi de tanıyıncaya kadar Hüseyin Su adına gelen mektup ve kitap paketlerini almakta bir hayli problem yaşadık. Hüseyin Su adına gelen bir paketi alabilmek için İbrahim Çelik'in kimliğini gösteriyordum, bu da görevliler için doğru bir şey değildi elbette; şaşırıyorlardı önce. İlk zamanlarda Hüseyin Su adına gelen mektup ve paketleri bana ait posta kutusuna bırakmıyorlardı bile. -Aşkın Halleri'nin ad seçiminin hareket noktanız hakkında bilgi verebilir misiniz? Ahmet Gazzali'nin eseri veya Nurettin Topçu'nun yazısının ad seçimine etkisi olmuş mudur? Hüseyin Su Kitabı'ndaki 1997 ve 1999'da çekilmiş iki resimde de klavyenin üstünde duran kalın kitap veMamak Çıkışı alt yazılı resim hakkında bizi aydınlatır mısınız? -Aşkın Halleri'nin ad seçiminde ne Ahmet Gazzali'nin kitabı, ne de Nurettin Topçu'nun yazısı hareket noktası oldu. Ahmet Gazzali'nin kitabını okumamıştım, zaten Aşkın Halleri yayımlandığında o kitap henüz Türkçeye çevrilmemiş ve yayımlanmamıştı; dahası var, halen de okumadım sözkonusu kitabı. Yakında Hece Yayınları arasında ikinci baskısı yayımlanacak, umarım o zaman okurum. Nurettin Topçu'nun yazısını ise yetmişli yıllarda yayımlandığı sıralarda okumuştum ama Aşkın Halleri yayımlanırken aklıma bile gelmedi. Çünkü o yılların etkisiyle çok farklı bir bağlamda okumuş olmalıyız ki öykülerin tematik çerçevesiyle bir düşünsel ya da duygusal ilişkisini kuramamış olmalıyız; ayrıca çok yakın bir ilişkisi olduğunu da düşünmüyorum. Bana asıl ilham kaynağı olan ise Şeyh Galip'in şu beytiydi: Ah mine'l ışkı ve halatihi/Ahraka kalbi bi hararatihi Bir de şunu bilmek istersiniz belki: Benim öykü yazma ve yayımlama serüvenim şöyle gerçekleşir; önce öykü kitabının adını koyarım, sonra o kitapta yer alacak öykülerin adlarını belirler ve yazarım, daha sonra da bu başlıkların altlarına öyküleri yazarım. Bu aşağı yukarı bütün kitaplarımda büyük oranda böyle gerçekleşir. Hüseyin Su Kitabı yanımda olmadığı için sözünü ettiğiniz resimdeki kitabı hatırlayamadım şu an. Mamak Çıkışı'na gelince, evet, öyle bir giriş ve çıkış serüvenimiz oldu Mamak'a, 1980'de. -Yazma ve okuma ortamınız, yönteminiz; seçicilik veya titizliğiniz, kitaplığınız, kütüphaneniz veya kitap koleksiyonunuz hakkında bilgi verebilir misiniz? -Yazma ortamının ilk gerektirdiği şey doğal olarak sessizlik ve sakinliktir. Benimkisi, bazılarının aradığı, olmazsa olmaz bir koşul olarak ileri sürdüğü gibi yüzde yüz bir sessizlik değildir. Yazıya, düşünceye yönelebilmem için gerekli olduğu kadarı bana yeter. Örneğin, aynı odada gürültü patırtı yapmayan, kitap okuyan bir insanın varlığı beni ürkütmez. Hatta bazen bir canlının, birinin nefes alıp vermesini gerekli de gördüğüm olur. Mutlak sessizlik beni rahatsız eder, yazmaya, düşünmeye yoğunlaşmamı engeller. Kalabalık içinde de yazamam, yazının mahremiyetinin ihlal edildiği duygusuna kapılırım. İnsanların gözlerinin önümdeki sayfalarda dolaştığı gibi bir duyguya kapılırım, cümlelerim birbirine dolaşır, takip edemem ardını, bir türlü toparlayamam. Yazma ve okumaysa çalışmaktan kastınız, genel olarak evde çalışırım; okur ve yazarım. İşyerlerinde, çok sıkışmadıkça yazamam, yalnız kalmadıkça da okuyamam. Yolculuklarda okuyabilmem için en ön sıralarda oturmam ve gündüz yolculuk yapmam gerekir. İşyerlerinde en çok soruşturma cevaplarını, küçük söyleşileri, sunuşları... yazabiliyorum; bir de notlar alırım ancak okuduklarım ve yazdıklarımla ilgili olarak. Bunun asıl nedeni de sanırım, yazabilmek için yerleşiklik duygusuna çok önem verişim olmalı; bu duygu genel olarak hayatımda da belirleyicidir. Tezgahın bir yazar için anlamı maddi araç ve gereçten çok fazla bir şey olmalı; en azından bana öyle geliyor. Sözlükler, İmla Kılavuzları, konuyla ilgili yararlandığım kitaplar ve ihtiyaç hissettiğimde de bana yazarken nefes aldırabilecek farklı kitaplar elimin altında olmalı. Yazma mekanında kalkıp dolaşabilmeliyim arada sırada, bir şeyler atıştırabilmeliyim. Belim ve omuzlarım ağrıdığında biraz uzanabilmeliyim. Çizelgeye tabi yaşamam ama çok ayrıntılı ve titiz bir müfredatı olan genel bir hayat ve yazarlık/okurluk düzeneğim vardır; dışardan bakana çok sıkıcı, hatta çekilmez gibi gelen bu müfredat benim günlük yaşantımı, yapacağım işlerin aksamadan yürümesini kolaylaştırır. Örneğin, okuduğum kitapların sırtı kesinlikle kırılmaz. Biten kalemlerimi bile atamam. Müsvettelerim, son nüshalar kadar düzenli ve temiz durur. Masam hiç karışmaz, o kadar ki, kitaplar masamda ters biçimde duramaz; dosyalar, klasörler, cetvel, kalemlik... de öyle. Hangi kitabın kitaplığımın hangi rafında olduğunu aşağı yukarı bilirim ve dışarıdayken telefonla tarif ederek de bir kitabı buldurabilirim. Giysilerim, ayakkabılarım ve bütün eşyalarım konusunda da böyleyimdir: Psikolojide bu duruma obsesif mi diyorlar? Yani normal bir durum değil anlayacağınız. Genelde çizerek okurum, sayfalara notlar düşerim; bunlar da düzenlidir elbette, kitabı eskitmeden okurum. Yazdığım türde yayınlanan kitap ve dergileri hemen hemen bütünüyle izlemeye çalışırım. Okuyacağım kitapları, yazdıklarımı ve düşünsel açıdan beni besleyecek kitaplar olmaları gerektiğini gözönünde bulundurarak seçerim. Bir dil, düşünce ve edebiyat düzeyine sahip olmalarını isterim. Kitaplığım, öncelikle iyi kitap, sonra da edebiyat, düşünce ve din merkezli bir açıyla oluşuyor edindiğim ilk kitaptan beri. Bunların dışında anı, günlük, mektup, özyaşamöyküsü, gezi türlerinde yayımlanmış kitapları daha öğretici bulurum; çünkü bu tür kitaplarda bizzat insanın ve hayatın kendisi vardır; bana öyle gelir. Kitap alırken, okuyacağım kitap olması asıl etken olmakla birlikte, iyi kitapla karşılaşınca da dayanamam ve alırım. Böyle olmakla birlikte, kitap koleksiyonu yapmam, yapabilmek için imkanım da olmadı. -Yazı araç gereçleriniz hakkında bilgi verebilir misiniz? -Hemen hemen sabittir. Kolay kolay defter tutmam yazmak ve not almak için. Ama defter biriktiririm, çoğuna da yazı yazmaya kıyamam. Notlarımı ölçüleri sabit; bir dosya kağıdını dörde bölerek edindiğim ve biriktirdiğim kağıtlara alırım. Ama bunlar, akademik yöntemle yapılmış fişleme sayılmazlar, zaten fişlemeyi sevmem ve yapmasını da bilmem. Mümkün olduğu kadar eski ve sarı renkte teksir kağıdına tükenmez kalemle yazar ım. Kalemin teksir kağıdına gömülüşünü ve çıkardığı sesi çok severim. Sonra da daktiloda temize çeker im. Bütün bunların çok zaman alışı beni usandırır ve bu nedenle uzun aralıklarla otururum yazmaya. Yazmaya oturmak benim için bir anlamda, yazının tamamlanması gibi bir şeydir neredeyse. Daktilonun yanında mutlaka arkası fırçalı bir silgi, elbette daha sonra da daksil bulunur. Bilgisayara geçinceye kadar iki daktilo kullandım, ikisi de hala kullanılır durumdadır. Bilgisayara geçmem kolay olmadı. Bütünüyle geçebildiğimi de söyleyemem doğrusu. Bilgisayarı da bir daktilo gibi kullanıyorum zaten; yazımı yazıp kaydediyorum yalnızca. Bana sağladığı yarar; yazdıklarım üzerinde rahat çalışma, zahmetsiz düzeltme ve dizgi yanlışlarından kurtarma gibi kolaylıklar oldu yalnızca. Bunlar da az değil doğrusu. İnternet ortamıyla hiçbir ilgim olmadı bugüne kadar. Bilgisayarımla internete girersem, yazılarımın ve bilgisayarımın kirleneceği gibi bir duyguya kapılıyorum hep; tam anlamıyla huylanıyorum. Henüz bir e-mail adresim olmadı bugüne kadar, derginin adresi üzerinden haberleşiyorum bilgisayar görevlisi arkadaşımızın yardımları ile. Ama artık en azından bir e-mail adresim olsun da, hiç olmazsa yazı gönderebilmeyi, gelen yazıları da almayı becerebileyim istiyorum doğrusunu isterseniz. -Yazdıklarınızı, yazıya aktarılanları, tekrar dönerek değiştirir misiniz, yoksa ilk halinde mi bırakırsınız? Yazarlık atmosferinizi, yazma halinizi bizimle paylaşır mısınız? -Her zaman, her yazı için aynı süreç ve yöntem işlemiyor. Kimi zaman bir akıntıya kapılırcasına, kimi zaman bir sağanağa tutulmuşçasına, kimi zaman sıkıntılarla, kimi zaman da tam bir iç huzuru ve mutmain bir kalple yazıyor insan... Bu zamanlardan birinde ortaya çıkan yazıların her birerleri de doğal olarak farklı bakım ve onarıma ihtiyaç duyuyor ya da duymuyor. Benim özelimde öncelikle, yazının zihinsel süreci genel olarak çok uzun zaman alıyor. Adları konmuş kitaplar, öyküler ve yazılar aylarca, hatta yıllarca kafamda dolaşır; notların kimi atılır, kimi yenilenir; bazen notların yazılı olduğu kağıtlar sararır. Adları değişir. Birkaç oturumda da yazar bitiririm. Önce kalem ve kağıtla yazmışsam, daktiloda ya da bilgisayarda temize çekerken bir hayli değişiklik olur. Daktilo edilmiş ya da bilgisayardan çıktısı alınmış metin üzerinde çok fazla değişiklik yapmaya kıyamam; yalnızca atlayamayacağım yanlışları düzeltir, atmazsam veya eklemezsem rahat edemeyeceğim değişiklikleri yaparım. Yazarkenki ruh halimi, sıkıntılı bile olsa severim, yazı yazıyor olmak ayrı bir duygudur benim için ve farklı bir doygunluk verir. Yazarken öte duygusu taşırım; oruçluymuşum gibi gelir bana yazıyla uğraştığım anlar. Yazı bittikten sonra yokuştan kurtulmuş da düze çıkmışım, terim kurumuş gibi hafiflerim. Yazının yayınlanmasının bende fazla bir duygusal karşılığı olmaz. Dergiler ve Hece Yayınlarından çıkan her kitap için böyle olmaz ama dergiler ve kitaplar matbaadan gelinceye kadar gerilirim, hatta zaman zaman kırıcı olduğumu bile düşünürüm; dergileri ve kitapları elime alınca hepsi biter. Bir de hepsi postaya verilmiş, yerlerine ulaşmışsa ve arkadaşlar, okuyucular arıyorlarsa değişik yerlerden, değmeyin keyfimize... -Öykülerinizde kahramanlara ad seçme nasıl gerçekleşiyor? -Zaten çok fazla ad koymam öykü kişilerine. Bir öykü kişisinin adıyla anılması gerekiyorsa, adıyla çağırılması gerekiyorsa ya da Bu öykü kişisinin adı nedir acaba? diye okuyucuda bir merak bir boşluk duygusu uyandırıyorsa, işte o zaman ad koymak gerektiğini düşünürüm. Öykü kişisinin yazınsal kimliğine bir katkısı olmayacaksa, neden bir adla anılsın o kişi... Böyle durumlarda ad koymamanın daha anlamlı olduğunu düşünüyorum. Örneğin, Aşkın Halleri'ndeki Yiğidim Ya Ona Gücüm Yetmiyor adlı öykünün kahramanına neden ve hangi düşünceyle ad verdiğimi bilmiyorum, vermemeliydim diye düşünüyorum bugün. Öykü kişisine ad vermek, çizilen karakteri adıyla da yaşatmak amacına matuf olmalı. Türk ve dünya romanında ve öyküsünde öyle kahramanların adlarını biliyoruz ki, o roman ve öykülerin yazarlarının adlarından daha yaygın bir üne kavuşmuşlardır. -Akademik kariyer yapmayı hiç düşündünüz mü? -Biz farklı bir kuşağız; donanımlarımız, ideallerimiz, geleceğe dair kurgularımız, gelecekten beklentilerimiz ve toplumsal düzlemde almak istediğimiz yerler... konusunda, bugünden bakınca çok apolitik, çok asosyal olarak görülüp anlaşılabilecek bir düşünce ve inanç açısından bakıyorduk dünyaya. Bunları yüceltmek ya da küçümsemek yaklaşımıyla söylemiyorum; yalnızca bir tespit olarak anıyorum. Bir an önce Anadolu'ya dağılmaktı amacımız. -Öykülerinizde özelikle kişilerin içdünyalarına yönelişinizin nedeni nedir? Öykülerinizden yazarın gayesinin sadece psikolojik tahlil yapmak olmadığı anlaşılıyor. Yüreği hedef alan oklar misali Gülşefdeli Yemeni'deki sekiz öykü de, Aşkın tüm halleri de bu bağlamda değerlendirilebilir. -İnsan yazdıklarını ne denli gerekçelendirirse gerekçelendirsin, yazınsal yönelişinin nedenini tam olarak açıklayamaz. İnsanı kavradığı yerden ve kavradığı kadarıyla yazabilir ancak. Öyle sanıyorum ki, yazının kalkış notasını da, amacını ne denli başarıp başaramadığını da, yazarın bu kavrayış gücü, derinliği ve ufku belirler. Bu söylediklerimden kendime bir pay çıkarmak istemiyorum, amacım bu değil. Söylemek istediğim; her yazarda olduğu gibi benim yazdıklarıma da bu noktadan bakılması gerektiğidir. Elbette yazarın amacı yalnızca psikolojik tahlil yapmak değil, ama bir kahramanın psikolojik boyutuyla da ele alınması, yazarın kavrayışı sırasındaki bakışının derinliği ile doğrudan ilgilidir. Gülşefdeli Yemeni'deki öykülerle ilgili söyledikleriniz için teşekkür ederim. Umarım bu söylediklerinizi başarabilmişimdir. Şöyle bir söyleyiş vardır Türkçede: İnsanı yüreğinden yakalamak. -Sanatta ve edebiyatın evrensellik/yerellik/işlev; edebiyatta, özelde öyküde gerçeklik/kurgusallık kavramları ve anlatının biyografik oluşu hakkındaki görüşlerinizi bizimle paylaşabilir misiniz? -Edebiyata dışarıdan, bir düşünce, inanç, felsefe, siyasal görüş ya da anlayış tarafından yüklenen hiçbir işlevsellik, görev, ondan yerine getirmesi istenilen sorumluluk, onun gerçekte, bir edebiyat olarak yapabileceği şeyler değildir. Amaç ya da araç olma ikilemi tam da bu noktada ortaya çıkıyor. Bir şiirin, öykünün, romanın; edebiyatın; yazının; sanatın... bizzat kendisi olarak ve kendisi kalarak yaptığı ile yetinmeyenler, aşırı yorumlarla edebiyatı, sanatı, yazıyı, dili... kendi tabiatından saptırıyorlar. Kendisi olamayan ve kendisi kalamayan hiçbir varlığın eylemi, gerçek eylem değildir. Edebiyat bir siyasal anlayışın ya da inancın tetikçisi değildir; yapılmamalıdır da. Örneğin; Su Kasidesi, Mevlit... son derece başarılı birer edebiyat metnidir, şiirdir; bu yönleri itibariyle de Sakarya Türküsü'nden, İstiklal Marşı'ndan daha işlevsel ve daha güçlüdürler, hem de daha etkili olacaklardır zaman içerisinde. Hangi alanda olursa olsun seçtiğimiz eylemin bizzat tabiatından doğacak sonuca razı olmak gerekir; böylece meşru olmayan yollara başvurmuş olmayız. Edebiyatın araçsallaştırılması, işte bu meşru olmayan yola başvurmaktır. Örnekleri pek çoktur ve bunların hiç birisi de gerçek edebiyat değeri taşımaz; çeşitli nedenlerle baştacı edilseler de... Bir sanat ve edebiyat eserinin yerelliği ile üzerinde varolduğu toprağını, bu toprağın bütün değerlerini; insanını, dağını, taşını, havasını, suyunu, kurdunu, kuşunu, tarihini... dil, üslup ve atmosfer itibariyle bütüncül bir görüngeden başarıyla kuşatması; evrenselliği ile de aynı görüngeden insanlığın birikimini yine aynı başarıyla kuşatması olarak anlıyorum. Bu iki kavramın ifade ettiği anlam bir sanat ve edebiyat eseri sözkonusu olunca, birbirinden ayrı olarak değil, ayrılmaz bir biçimde birbirine içerilmiş olması gerekir. Yerelliği başarısızlık olarak değil de sanatsal bir değer ve başarı olarak anlıyorsak, böyle bir sanat eseri, evrensel değerleri, evrensel kuşatıcılığı ve görüngeyi zaten mündemiçtir. Sanat, yerel değerleri sanatsal anlamda başarıyla ifade ediyorsa, evrensel anlamda da ayağa kalkıyor ve söz alıyor demektir. Evrensel anlamda başarılı bir sanat eseri, yerel değerleri taşımaktan, bu değerlere yaslanmaktan ve ifade etmekten utanmaz, bunları bünyesinde bir kusur olarak kabul etmez, küçümsemez. Evrensel ölçekte tanınmış bütün sanat eserlerine baktığımızda bu durumu görürüz. Kendi toprağının değerlerini yoksayan, görmezden gelen, inkar eden hiçbir sanat eseri, evrensel anlamda takdir toplayamaz; olsa olsa sanat ve edebiyat dışı desteklerle varolmaya çalışır. Örneğin, bir Ortadoğulu sanatçı ya da edebiyatçı, yalnızca Kafkaesk değerlerle, Paris Sıkıntısı'yla, nihilizmle, Sartre ve Camus'nün kahramanlarının inkarları, bunalımları ve bulantılarıyla evrenselleşemez. Latin Amerikalı sanatçı ve edebiyatçıların eserlerindeki evrensel başarının temellerinde yatan değerler üzerinde düşünmek gerekir bu anlamda. Yüz Yıllık Yalnızlık, Başkan Babanın Sonbaharı... gibi romanların evrensel başarılarının temelinde yatan Latin Amerika değerlerinin evrensel değerlerle başarıyla meczedilmesi yatar. Kendisine yabancılaşmış hiçbir sanat ve edebiyat eseri, sağlıklı, gerçek bir sanat ve edebiyat ortamında evrensel ölçütlerle ele alındığında bir anlam ifade etmez. Mevlana'nın Konya'dan Farsça ile bütün dünyaya, bütün zamana seslenişi bu bağlamda çok şey ifade etmiyor mu bize? Örneğin, kendi dilinde bir sanatçının başarılı olması da evrensellik açısından bir engel değil, tam tersine bir başarı göstergesidir. Bir edebiyat eserine yaklaşırken, ilk algımız onun kurgusal bir eser olduğu yönündeki kanaatimizdir; kurulmuş bir eserle muhatap olduğumuzu biliriz. Bu noktadan sonra bir eserde arayacağımız bütün özellikler, onun kurgusallığı çerçevesinde görülüp yerleştirilecek olan edebiyat değerleridir. Gerçeklik kavramını elbette sosyal, siyasal anlamlarının dışında ve edebiyat ölçütleri bağlamında, kurgusal gerçeklik olarak anlamak gerekir. Sosyal hayattaki somut, hatta kimi zaman çok soğuk, kimi zaman da çok sıcak gerçekliğin/gerçeklerin, ne denli gerçeğe benzerse benzesin, bir edebiyat eserindeki gerçekliği farklıdır; artık o, hayattaki gerçek değil, kurgulanmış bir gerçektir. Hayatta zaten varolan kurgulanmamış gerçeklere ikinci bir kez neden ihtiyacımız olsun ki?... Edebiyat metinlerindeki kurgulanmış gerçekler, yalnızca sanatsal bir güzelleme değildir, daha çok hayatın gerçeklerinin yönünü değiştirmeyi amaçlayan sanatsal bir müdahaledir. Bizi etkileyen yanı da işte bu müdahale etme cüreti ve müdahale edildiğini görme kıvancıdır. Gerekli olan edebiyatta, genel olarak da sanatta gerçeklik istemek değil, kurgusal gerçekliğin anlamını kavramak ve onun işlevine razı olmaktır. Gerek yazılı, gerekse sözlü olarak hayatın gerçeklerini dile getirmek ve kaleme almak da zaten başlı başına gerçeği yeniden kurgulamak girişimi değil midir? Her anlatı, hatta her metin, yazar ne denli mesafeli durursa dursun, biyografik etkiden kurtulamaz; eninde sonunda insan olarak yazar durduğu yerden, yaşadığı hayatın örgüsü içinden bakar ve konuşur. Bütün bunlar yazınsal bir kimliği yeterince giyinmiş ve bir edebiyat metnine hakkıyla dönüşmüşse, burada; Eser otobiyografik mi, değil mi? diye sormayız elbette. Gerçek bir edebiyat metni, kendi doğal gücü ve etkisiyle edebiyat dışı bir ölçütle bakma ihtimalini ortadan kaldırır. Bir de şu var elbette: Yazarın öyküsünde ve romanında yararlandığı, malzeme olarak kullandığı bir biyografi ne denli büyük, ne denli trajik olursa olsun, eğer gerçek bir edebiyat metnine dönüştürülememişse, işte burada bir öykü ya da romandan sözedemeyiz; o büyük ve trajik biyografinin büyüleyici, çapıcı atmosferinin içinde kalırız; tanık olduğumuz bir edebiyat eseri değil, yalnızca büyük bir hayattır. -Hece, Hece Yayınları ve Heceöykü, edebiyat dünyasının sadece nabzını mı tutar? Hece, yazın dünyasına yön verme kaygısı da taşır mı? -Edebiyat dünyasının nabzını tutmak, genel olarak ve ilke anlamında ele alındığında ya da söylenilip düşünüldüğünde sanırım, hal-i hazırda süren, oluşum aşamasındaki edebiyat düşüncesinin, anlayışlarının, tartışmalarının, dünün ve yarının edebiyatını birbirine en sağlıklı biçimde bağlayacak duyarlığın dokusal örgüsüne müdahil olmak anlamına gelir. İster dergi, ister kitap yayını olsun bir edebiyat hareketinin edebiyata yön vermesi de ancak sözünü ettiğimiz müdahil olma çabasıyla gerçekleşebilir. Bunun, ciddi bir edebiyat çabasından ve sağlıklı bir edebiyat anlayışından başka da sermayesi ve yolu yoktur. Hece, Heceöykü ve Hece Yayınları'na gelince; bir heves eseri olarak doğmadı Hece Projesi. Henüz bir kısmını gerçekleştirebildiğimiz bir kültür, sanat, edebiyat, düşünce projesinin yalnızca bir bölümüdür iki dergiyle bir yayınevi. Her iki derginin yayın anlayışlarının, bugüne dek bu yayın anlayışlarını gerçekleştirebilmek için ortaya koyduklarının ve bütün bunları yapış tarzının, dilinin, üslubunun; düne, bugüne, yarına bakış ve değerlendiriş tarzının neler olduğuna bütünsel olarak bakıldığında, Türk edebiyatının dünden yarına nabzını nasıl tutmaya çalıştığımız, sağlıklı bir biçimde yönünü bulabilmesi için neler yapılması gerektiği konusundaki temel kaygılarımızın neler olduğu da görülecektir. Edebiyatın gündemi, hiçbir zaman medyanın gündemi gibi birinci sayfadan belirlenemez; büyük bir dip akıntıyı gerektirir edebiyat: Hece bunun bilincinde, bu bilinçle başlayan bir sanat, edebiyat, kültür ve düşünce yürüyüşü. Edebiyat yapmıyoruz, edebiyat yapıyoruz! Geleceğin yönü de bu doğrultuda, çok iyi biliyoruz ve inanıyoruz... -Öykülerinizde kadın kahramanların sayısında ve işlevinde Ömer Lekesiz'in tabiriyle ince bir bakışla sayısal ve niteliksel bir ağırlık görülür. Kadın kahramanların içdünyalarına inmede yakalanması güç bir başarınız var. Bu eğiliminizde kimi akademisyenlerin, romanın bizde geride kalmasının temel nedeni saydığı geleneksel anlayışın, çeşitli nedenlerle kadına yeterince yer vermeyişinin etkisi var mıdır? -Doğrusu bu konuda neler söyleyeceğimi tam olarak kestiremiyorum. Nicelik ve nitelik olarak gerçekten bir ağırlık var mı? diye düşünüyorum; bana göze batacak kadar bir oran farkı görünmemesine karşın, evet var... Bu kahramanların iç dünyalarına nasıl indim, burada bir başarıdan sözedilebilinir mi? Bunu da bilmiyorum. Sözedilebilirse, nedenlerinin sözkonusu kaygılardan mı, yoksa geleneksel anlayıştaki mesafeli duruştan mı kaynaklandığını tam olarak söyleyemem. Bununla birlikte, sözünü ettiğiniz nedenlerle birlikte bütünüyle bir hayat birikiminin etkilerini de hesaba katmak gerekir, diye düşünüyorum. Şu anlayışımın ve kavrayışımın daha etken olduğunu söyleyebilirim bu bağlamda: İnsanın iç dünyası, gerçek dünyasıdır; daha derin, daha net ve daha çok da kendisidir. Dış dünyası insanı bütünüyle yansıtmaz, onun için de insanın yaşadıklarında, konuştuklarında birer ipucu ararız, onun içindeki gerçek dünyasına girebilmek için. -Eleştirmenler ve öyküleriniz üzerine söz söyleyenler, sizi atmosfer öyküsü yazarı, karakter öyküsü yazarı, durum öyküsü yazarı olarak nitelemekte, bazen de aynı eleştirmen farklı yazılarda sizi farklı öykücülerle aynı çizgide görmekte. Siz kendinizi nasıl tanımlar ve konumlandırırsınız? -Bir yazarın yazdıklarını, edebiyat dünyasındaki yerini konumlandırmak, kendisinin değil, elbette eleştirmenlerin ve incelemecilerin yapacağı bir değerlendirmedir. Hem doğru hem de sağlıklı olan budur. Bu değerlendirme ve incelemeler, yazarın hoşuna gitse de, gitmese de olması gerekendir. Yazar ya da herhangi bir sanatçı, yaptıklarını önceden tanımlayarak sunamaz okuyucuya, eleştirmenlere. Böylesi, hem yanlış bir tuttum hem de sanat eseri üzerinde yapılması muhtemel yorum, eleştiri ve incelemeler açısından daraltıcı ve sınırlayıcı olur. Sonuçta sanat eserinin aleyhine bir tutumdur sanatçının tanımlaması. Hatta sanatçı, verdiği eserin hangi tanıma girdiğini bilmemelidir. Bu bilmeyiş de çok doğal bir durumdur, yoksa bilmekten kaçma değildir. Örneğin bir öykü yazarı, klasik öykü mü, modern öykü mü, yoksa postmodern öykü mü yazdığını söyleyemez; o yalnızca öykü yazar; eleştirmenler, incelemecilerse enine boyuna irdeleyip tanımlar onun yazdıklarını. Oysa şimdilerde, yazacaklarını önce tanımlıyor yazarlar, sonra da yazıyorlar. Böylece yazdıklarını önlem alarak kurtarmış oluyorlar yanlış tanımlamalardan!... Bu tür yaklaşımları doğru bulmuyorum. -Öykülerinizde Doğu-Batı sorunsalı, kuşak çatışmaları yer almakla birlikte temel izlek olarak ön plana çıkmamaktadır. Ön plana birey olarak insanın çıkarıldığı söylenebilir mi? Bu tavırla kısa öykü kuramı arsında bir bağ kurulabilir mi? Hikaye, öykü ve kısa öykü kavramları hakkındaki görüşlerinizi bizimle paylaşır mısınız? -Edebiyatta da, sanatta da temel izlek insanın serüvenidir; insani serüvendir. Bütün sorunlar bu temel izlek içinde yerli yerinde ve yeterince, insanın çevresinde, insanın doğal eylemleri olarak yer alır. Böyle olmadığında, insani düzlemde verilemeyen, ele alınamayan her sorun, her tema yapay olarak kalır, sanat eserinin dokusuna gerçek bir insani eylem olarak sinmez. İnandırıcı bulmadığımız budur işte, gerçekten hayatımızda olup olmadığı değil. Ben bunu yalnızca öykü ya da kısa öykü kuramı açısından değil, bütünüyle sanat kuramı açısından değerlendirilebilir bir durum olarak görüyorum. Öyküden romana, şiirden tiyatroya, resimden müziğe, fotoğraftan sinemaya... bu bağın doğru kurulup kurulamadığına bakılmalı. Roman; hikaye, öykü, kısa öykü, kısa kısa öykü; klasik öykü, modern öykü, postmodern öykü... gibi tanımlamalar arasındaki ayrımlar neler olursa olsun, hepsi de temel dokusu, anlatı ögesi tahkiye olan edebiyat metinleridir. Roman bir tarafa, öykü çerçevesinde konuşulduğunda, hikayeden kısa kısa öyküye birçok önemli yazınsal gelişmelerin ve değişimlerin yaşandığı gözardı edilemez. Kavramsal çerçevede bakıldığında hikayenin öyküyü içerdiğini düşünüyorum. Hikaye kavramı, tür açısından daha kapsayıcı. Sanıyorum kırklı yıllardan itibaren öykü sözcüğü kullanılmaya başlandı öztürkçe hareketiyle birlikte. Öykü, doğru bir sözcük ve tür açısından da birçok önemli ayrımları ve özellikleri ifade ediyor bugün. Artık öykü ile hikaye arasında farklar olduğunu da biliyoruz. Kimi yazarların hikayelerinden, kimi yazarların öykülerinden, kimi yazarların da hem öykü hem de hikayelerinden sözedebiliyoruz. Öykü türünün kendi içindeki olumlu ve önemli gelişmeleri, kazanımları ve nüansları işaret ettiği sürece bu tür alt tanımların yararlı olacağını düşünüyorum. Heceöykü dergisinde bu tür ayrıntıları enine boyuna inceleyen önemli dosyalar hazırlayıp yayınladık. Sanırım Türk öykücülüğü için yararlı oldu. -Nuri Pakdil'in ısrarlarını göz önünde bulundurarak soruyorum, yabancı dille ilginiz nasıl? -Bu sorunuza çok iyi diye cevap vermek isterdim, ama ne yazık ki değil. Nuri Pakdil'in ısrarları, ısrarları bir yana defalarca oturup birlikte benim yabancı dil öğrenebilmem için program yapmamıza, nasıl çalışmam gerektiğine dair yöntem belirlememize, kendisinin dil çalışırken tuttuğu notları bana vermesine, onlar üzerinden çalışmamı istemesine karşın olmadı. Her zaman bir bahanemiz oldu ve hep yarım kaldı çalışmalarım. Bana verdiği süreler kaç kez doldu, yeniden süre verdi ama yine onun umduğu düzeyde olmadı. -Edebiyat dergisinde yayımlanmış yirmi beş yazınızdan söz ediliyor... -Sanırım sözünü ettiğiniz rakam, Edebiyat dergisinde yayımlanan öykü, deneme, değini... gibi yazdıklarımın tamamıdır. O yıllarda ben Ankara dışında öğretmenlik yaptığım için hemen her sayıya yetişemiyordum. Bir sanat ve edebiyat ortamından yoksun koşullarda doğal olarak insan gereği kadar üretken olamıyor. Edebiyat dergisiyle ilişkim yazı/yazarlık bağlamında bir ilişki değildi. Zaten dört yıl yazdım Edebiyat dergisinde: 1981 1984 yılları arasında. Bu dönem Edebiyat dergisinin son dönemiydi. 1984'ün Aralık ayındaki son sayısıyla da dergi kapandı. -Öykü kitaplarınızın ikinci basılışında kapak resimlerinin değiştirilmesinin nedenini öğrenebilir miyiz? -Öykü kitaplarının da, diğer kitapların da kapakları konusunda düşündüğümün, umduğumun gerçekleştiğini söyleyemem. Bir grafikerin kapağı tasarlamasıyla yazarın kitabı için bir kapak düşünmesi sonuç itibariyle her zaman örtüşmüyor. Kimi zaman yazarın düşündüğünden çok daha güzel bir kapak ortaya çıkabiliyor. Ayrıca beğenilerdeki görecelilik durumunu da gözardı etmemek gerekiyor sanırım. Gülşefdeli Yemeni'nin ilk baskısının kapağını ikinci baskısının kapağından daha hoş bulmuştum. Aşkın Halleri için de aynı şeyi söyleyebilirim; her ne kadar verdiğim malzeme umduğum gibi bir kapak olmadıysa da. -Nuri Pakdil Özel Sayısı'ndaki Takvim Yırtıkları ile Sen Gelmezsen Güvercinler Küser öyküsü arasında biyografik bir bağ var mı? Benim gibi güvercin sevenler ve besleyenler Hz. Ali'nin, Mevlana'nın güvercin beslediğini ravi zincirleriyle beyan ederler. Güvercine yumurtasını sevdirdiğim gibi Ey Kabe, kullarıma da seni sevdireceğim. kudsi hadisini bir vesileyle anarlar... Siz hiç güvercin beslediniz mi? -Sanırım, Takvim Yırtıkları'ndaki hastalandığım günlere dair günlüklerle sözkonusu öyküdeki hastane anlatısı arasında arıyorsunuz biyografik bağı. Hayır, yok. Kimi gözlemlerden ve çağrışımlardan sözedilebilir elbette; hem hastane yaşantısına hem de bütünüyle hayata dair gözlemlerden ve çağrışımlardan... Kaldı ki öyküdeki temel vurgu, hastane günlerine değil, öykü kişilerinin hayatlarını birbirine bağlayan insani dokuya ve elbette aşklarınadır. Çok naif bir insani hayat ve yine çok naif bir aşk vardır o öyküde; trajik değil, liriktir öykünün düşünsel ve duygusal yatağı. Hz. Ali'nin ve Mevlana'nın güvercin beslediğini sizin sorunuzdan öğrenmiş oldum doğrusu. İlginç geldi bana. Çünkü Anadolu'da, güvercin beslemenin doğru olmadığına, hatta etini yemenin uğur getirmeyeceğine dair bir inanış vardır. Evlerde, çocuklara kolay kolay güvercin besletmez büyükler. Bu inanışta, mağarada Hz. Peygamber'in saklanışına yardım ettiği için güvercine bir tür kutsallık atfedilişinin de etkisi olabilir. Ben hiç güvercin beslemedim, ama ağabeyimin birkaç güvercininin olduğunu, onları uçurduğunu, takla attıklarında çok mutlu olduğunu hayal meyal hatırlıyorum. Öyküdeki güvercinlerle ilgili bölümlerde, en az sizin kadar güvercinleri çok seven ve güvercinlerin dilinden anlayan arkadaşım Abdurrahim Karadeniz'in önerileri ve müdahaleleri oldu.