Aslında ilk dergicilik deneyimimin mazisi ortaokul yıllarına kadar uzansa da Yumuşak Ge'nin belli bir ciddiyetle mutfağında yer aldığım ilk dergi olduğunu söyleyebilirim. Elbette o yıllarda yazdığım öyküler hatta ufak ufak hazırladığım bir dosya da vardı. Klişe olacağını bilmesem o dosyayı yaktım diyeceğim. Yakmadım tabi ki. Hatta silmedim bile. Muhtemelen eski bilgisayarların birinde öylece bekliyorlar. Ancak bugün olduğum yerden bakınca hemen hepsini pek çok açıdan yetersiz buluyorum. Dürüst olmak gerekirse ilk öykü kitabım için biraz fazla beklediğimi düşünüyorum bazen. Yumuşak Ge'den sonra kurmacadan uzaklaştığım, daha doğrusu yazmaktan çok okumaya yöneldiğim bir dönem oldu. Belki ilk kitabın gelmesini geciktirdi bu süreç ama bir yandan da her şeye uzaktan, sakin bir kafayla bakmamı sağladı. Hasılı bekleyen var mıydı bilemem ama söylediğin gibi ancak demlendiğine inanmayı tercih ediyorum. Kıps kıps Bir milattan ya da kolayca tanımlayabileceğim bir eşikten bahsetmek çok güç. Kendimi bildim bileli spekülatif kurgu sınırlarında kabul edilebilecek metinlere yakınlık duyuyorum. Sadece edebiyat da değil. Bir diziye başlarken ya da bir film seçerken önce buralara bir bakmadan geçemiyorum. Ancak mesele sadece okumayı sevdiğim türden metinler yazmak değil. Bilimkurgu, fantazya ve büyülü gerçekçiliğin hikayenin muhatabında güçlü etkiler bırakması adına son derece etkili enstrümanlar olduğuna inanıyorum. Bu biraz da hikayenin işlevinin gerçekleşmesi ile alakalı sanırım. Bir özne olarak dünyanın geri kalanından ayrıştığımız andan itibaren kendimizi ve dünyanın geri kalanını hikaye ederek tanıyor, anlıyor ve bir bakıma yeniden inşa ediyoruz. Hasılı aslında hikayelerle düşünüyoruz. Burada hikaye derken edebi bir form olarak öyküden değil tahkiyeden bahsediyorum. Dolayısıyla hikayelerin hem bireysel hem de kolektif bilincimiz/bilinçdışımızın şekillenmesinde doğrudan etkisi var. Ancak sözlü kültürden yazılı kültüre geçiş ve beraberinde getirdikleri hikayelerle kurduğumuz ilişkinin doğasını da çarpıttı. Arkaik insan için bu ilişki daha dolaysız ve saftı. Çünkü dinlediği hikayeleri içinde yaşadığı gerçekliğe dahil etmesi çok daha kolaydı. İster ruh diyelim, ister özbenlik isterse psike içimizde, çok derinlerde bir yerlere işlenmiş ve hikayelerin harekete geçirebileceği bir takım kodların olduğuna inanıyorum. Yani insanın bir fıtratı, yaradılışı var. Ne ki bugün zihinleri pozitivizm ve rasyonalizmle zehirlenmiş insanlar olarak onlarla eskiden olduğu gibi güçlü ve saf bir ilişki kuramıyoruz. Çünkü tırnaklarını sözüm ona katı gerçekliğe geçirmiş, duyduklarına akla yatkın bir açıklama aramaktan asla vazgeçmeyen o canavarı teskin etmek zorundayız. Ya bildiğimiz gerçeklik ile bağları tamamen koparıp farklı bir gerçeklik kurgulayarak yani fantazya ile ya da onu bir takım bilimsel açıklamalarla kandırarak yapabiliriz bunu. İşte tam da burada spekülatif kurgu adeta okurun zihnine yapılan bir yarma harekatı olarak son derece etkili. Aslında tüm bu tanımların anakronik bir yanı var. Sözün özü içimizdeki bir dürtünün; bugün spekülatif kurgu ile daha doğrudan ortaya çıkan kadim anlatı unsurlarını, mitleri, masalları ve efsaneleri aradığına inanıyorum. Çünkü zaman, içinde yaşadığımız dünyanın en akıl almaz fenomenlerinden biri. Zamanın doğası benim için hem kafa karıştırıcı hem de büyüleyici olmuştur. Bizler için zaman tek boyutta hatta tek doğrultuda deneyimlediğimiz bir unsur. Belki de yaratılışımız ancak bu tür bir deneyime elverişlidir. Yine de mekan gibi zamanın da birden fazla boyutu olabileceğini ya da zamanı doğrusal değil döngüsel hatta bambaşka bir örüntü ile deneyimlemenin nasıl olacağını hayal etmeden yapamıyorum. Zamanı tarihselliğe indirgemek, onu parçalara ayırıp tanımlayabileceğimizi düşünmek aydınlanmanın bir diğer yanılgısı. Fakat aydınlanmanın bağrından çıkıp yetişmiş görelilik teorileri gösterdi ki zamanın doğası sandığımızdan daha büyüleyici. Belki de bu ironi ve çelişki bana çekici geliyor. Bilemiyorum. Ancak zamanın -daha doğrusu onu başka türlü anlamaya ve deneyimlemeye dair arayışların- öykülerimin önemli bir aktörü olduğunu söyleyebilirim. Öykünün bilhassa günümüz koşulları için ideal formlardan biri olduğunu düşünüyorum. Bunu böylece söylerken belli güdülerle yazdığımın düşünülmesini istemem. Gel gelelim öykünün kıvraklığı hoşuma gidiyor. Benzetme biraz garip olacak ama öyküyü fazla kalabalık olmayan, etkili ve dinamik bir atlı birliğe benzetiyorum. Roman daha yavaş -belki azıcık da hantal- ancak kararlı adımlarla ilerleyen, ağır zırhlara bürünmüş, kuşatma makineleri ile donanmış bir ordu gibi. Kesinlikle daha güçlü, ciddiye alınması gerekiyor ama bir yerden bir yere sürmek için de aynı derecede güçlü nedenlerinizin olması lazım. Diğer yandan azıcık romantikleşmeyi göze alarak öykünün günümüzde, kadim hikaye anlatıcılarının yaptığı şeye en yakın form olduğuna da inanıyorum. Buna rağmen bir gün bir roman yazmak ister miyim? Kesinlikle evet. Ancak tıpkı ilk öykü kitabımda olduğu gibi, acele etmeye niyetim yok. Her ne kadar zihnimi kurcalayan meselelere öykülerimde yer vermeyi sevsem de kullandığım bazı enstrümanlara mahkum olmayı istemiyorum. Kitaptan sonra kimi öykülerin muhatabında hiç tahmin etmediğim kapıları araladığını gördüm. Bu hem sevindirici hem de cesaret vericiydi. Öte yandan zaman zamanda öykülerin içerdikleri bazı unsurlara indirgendiği de oldu. İnsanları suçlamıyorum. Nihayetinde edebiyat kamumuzun sık karşılaşmadığı türlere yaklaştığımı kabul etmeliyim. Fakat sözünü ettiğim unsurlar hikayenin önüne geçiyorsa bu anlatıcı olarak benim kabahatimdir. Elbette ne yazacağıma tepkilere göre karar vermeyeceğim ancak eleştirilere kulak tıkamak da doğru değil. Hasılı aramaya devam edeceğim sanırım. Öyle umuyorum en azından... Çünkü oldum demek aslında gerilemeye başlamak, daha vahimi bunun farkında olmamaktır. Sanırım bir astronomi kitabı yazmanın bana nasip olması biraz da söylediğin gibi pek fazla yerli yazarın olmamasından. Şimdi o insanları biraz daha iyi anlıyorum. :) Esasen mesele üniversite eğitimini bu alanlarda almış olmaksa- fizikçi değilim. Fakat neredeyse 5-6 yıl boyunca ciddi bir disiplinle fizik kitapları okudum. Mikro ölçeklerden makro boyutlara fizik hakikaten büyüleyici bir bilim. İnsanın kainata bakışını ciddi anlamda değiştiriyor. Nasip olursa bilhassa biraz daha genç okurlar için bu tür çalışmalar hazırlamaya devam etmek istiyorum elbette. Yazdıklarım birkaç kişinin bile bu alanda daha doyurucu kitaplara geçmesine vesile olursa ne ala. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


Güzel bir soru. Farklı tabi. Hareketin film şeridine sığabilmesi konusunda ortak bir noktada buluşabilirler. Ama tahmin ediyorum ki Lumiere kardeşler hareketi, film şeridi içinde hapsetmeye odaklı bir tavırla yola çıktılar. Ahmet abi ise hareketin film şeridi sınırlarındaki özgürlüğüne atıf yapmıştı. Lumiere'ler, hareketin film şeritleri arasındaki sıkışmışlığının bir tahakküm kapısını aralayarak güç gösterisine dönüşmesinin büyüsüne kapılmışlardı. Ahmet abi ise hareketi muhayyileye yansıyan bir gölge olarak yorumlamış, hareketin hayatı anlamaya dönük neşesine sığınmış ve seyirciyi baskı altına almak yerine ona biricikliğini keşfedebileceği bir paye biçmişti. Bu sorunun cevabı neden tez çalışmasına niyet ettiğimde gizli biraz. Kısa film ve belgeselle uğraşırken bir şeylerin yolunda gitmediğini hissetmiştim. Sinema sanatına dair tatmin olmadığım ama adını koyamadığım bir haleti ruhiyeden bahsediyorum. Bunun üzerine İslam kültürüne dair sanatları yakından tanımam gerektiğini düşündüm ve ilahiyat fakültesinde İslam sanatları tarihi bölümünde yüksek lisans yapmaya karar verdim. Böylece hat, mimari, musiki, edebiyat vb. alanlarda bir birikim elde edebilecektim. Karagöz'le de bu dönem tanıştım. Günün sonunda bütün klasik sanatlarımızın bir hayli fazla ortak noktaya sahip olduğunu gözlemledim. Sinemayla malzeme itibariyle yakınlık gösterdiği için de Karagöz üzerinden bir tez çalışması yapmaya niyet ettim. Yazım sürecinde bazı teorik konulara değinme fırsatı buldum. Tabi önemli bir soru gündemime geldi: Teorik bir meselenin pratik karşılığı nasıl olacaktı? Öğrendikçe film yapmak ve yazmak benim açımdan zorlaşmaya başladı. Bir müddet sonra hata yapmayı da göze alarak film yapım alanında kalmam gerektiğini düşündüm ve kendimi araziye adadım. Çünkü teoride tutarlı gelen bazı fikirlerin pratikteki karşılığını bulmak kolay değildi. Film yaptıkça tezdeki bazı konuları tekrar gözden geçirmem gerekti. Bazı iddialı ifadelerimi törpülemem, eksiltmeler yapmam icap etti. Ayrıca tecrübelerimin bana birkaç yeni keşif yaptırdığına da şahit oldum. Hülasa filmler tez çalışmamdaki teorik çerçevelerin bir nevi sınaması gibidir. Kitap ise bu sınamaların akabinde ortaya çıkan nispeten gönül rahatlığıyla arkasında durabileceğim somut bir çıktı. Bir nevi muhasebe... Bu sebeple kitabın iddiası ortaya teorik bir metin çıkarmak değil, tam tersine bir yönetmen olarak genç zamanlarımda ortaya koyduğum teorik iddiaların filmlerden sonra nasıl bir değişim ve dönüşüme uğradığını paylaşmak maksadını güdüyor. Zor bir soru. Olmayan bir şey hakkında konuşamayacağımıza göre ve gelenek bizzat bugünde, şimdide varlığıyla bize göz kırptığından, gelenek vardır diyerek söze başlamalıyım. İsmet Özel bir şiirinde eskilerin iz sürmesiyle bizlerin sürekli arama halinde olmamız arasında bir ayrıma işaret ediyor. Eskiler, gündelik hayatın içinde geleneğe rahatlıkla yer bulabiliyorlardı ve ihtiyaç halinde izleri takip ediyorlardı. Ama bugün izlerin silikleştiğini, geleneğin gündelik hayatımızdan tamamen olmasa da çekildiğini tecrübe ediyoruz. Bundan olsa gerek sürekli arama halindeyiz. Neden? Çünkü gelenek hala aramızda ve canlı. Yavaş yavaş da olsa nefes alıp veriyor, ummadık zamanlarda karşımıza çıkıyor, hoş sürprizler yaparak bize yol gösteriyor. Bizi arama halinde tutan, bazen ürküten, çoklukla haşyet duygusu ile hayretimizi tetikleyen bir gölge gibi. Gelenek biraz da Mesnevi Şerif'de geçen fil hikayesindeki gibi herkesin kendi yorumuna göre tarif alan bir konu. Hikaye malum. Karanlık bir ahıra fili getirip halka göstermek isterler. Herkes eliyle tek tek dokunmaya başlar. Bir tanesi kulağına dokunur, fili bir oluğa benzetir, birisi ayağına dokunur, fil bir direktir der, bir diğeri sırtına dokunur fil muhakkak bir taht gibidir yorumunu yapar. Kim neresine dokunduysa fili o şekilde tarif eder. Bugün gelenek de biraz böyle. Karanlıkta zaman zaman dokunduğumuz ama tam olarak tarif edemediğimiz bir fil gibi. Muhakkak ki fili anlamak için başka bir göze ihtiyaç olsa gerek ya da başka bir yönteme. Sinema, buluşabileceklerine dair anlamlı bir çıkış yoluna işaret ediyor. Çünkü yapıtaşlarına eğilirsek soruda da ifade ettiğiniz gibi ikisinin ilk başlangıç yeri ve ortak zemini 'hareket'. Eğer hareketi doğru bir zeminde yorumlayabilirsek gölge ve gerçek de kendiliğinden anlamlı bir zeminde buluşacaktır diye düşünüyorum. O halde gölge ve gerçek kelimeleri için 'hareket'in tam olarak ne ifade ettiğini tespit ederek işe başlamak gerekebilir. Bu da bizi insanın dünya hayatı içinde varlığına dair gündeme getirdiği temel sorulara kadar götürecektir. Soruda bahsettiğiniz anlam bence bu yolculukta kendini aşikar edecektir. Kader, filmlerimin konusunu seçerken de filmlerimi çekerken de belirgin bir yönelime işaret ediyor. Zuhurat bunun tezahürleri gibi. Karagöz'den mülhem doğaçlamadan bahsetmek lazım belki de burada. Zuhurat ile doğaçlama arasında son derece kuvvetli bir bağ olduğunu düşünüyorum. İkisi için de teslimiyet merkezi bir yerde duruyor. Öyle bir teslimiyet ki eylemi icbar ediyor ya da kaderi gayrete aşık ediyor. Fırından yeni çıkmış bir iş. Hikayesi olan bir konuyu hikaye etmeye çalıştık. Bu filmde de yine gelenekten istifade ettik diyebilirim. Selman Kılıçaslan ile ortaoyunundan ilhamla meydan fikri üzerinden zaman ve mekanın soyutlandığı bir zemin inşa etmeye çalıştık. Ne kadar başarılı olduğumuz artık seyircinin takdiri. Filmde emeği geçen herkese bu vesileyle teşekkür etmek istiyorum. Çok uzun süredir üzerine çalıştığımız senaryosunu Ayşe Pay ile birlikte kaleme aldığımız 'Hayal Kuşu' isimli bir projemiz var. Aşk üzerine. Melodramın kalıplarını zorladığımız, aşkın soyut taraflarına temas etmek istediğimiz, aşkın zorlu yolculuğuna film diliyle yaklaşmaya niyet ettiğimiz bir film. Yapım şartlarının olgunlaşmasını bekliyoruz. Umarım gerçekleştirme şansı bulabiliriz. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


Bütün bir varlık ve oluşlar sahnesinde her bir şeyin bir anlama matuf olarak var olduğu inancının devamı olarak o söz söylendi. Anlam ve işlev. Bu, biraz da tüm değer ve anlamları sıfırlamaya çalışan kötülük dizgesine karşı red ifadesiydi ve halen de öyledir. Edebiyatın ne işe yaradığının asal zemini budur: Hiçbir şey saçmaya kurban edilemez. Devamında ise, işin sanatçıya ve muhataplarına bakan tarafları var. Sanatçı için bir yaşama yordam veya üslubu, muhatap için ise; benliğe dar gelen dil ve dünyayı genişletici bir duyarlık alanı açılması. İnsan, önünde sonsuz imkan alanları olan ve dar benlikten öte var olma alanları olan bir varlıktır. Edebiyat, görünür ve görünmezi dille harmanlayarak öteye yolculukta güç katar yolcu olana. Ve buna en çok da bu çağda gereksinimimiz var. Çünkü, Pakdil'in dediği gibi sıkıştık kaldık ortasında çimentonun ve yine bunalıp kaldık egemen kötülüğün gelecek ufkumuzu karartmasından. Her şeyden önce şairlik yoktu, varlık da yoktu. Ne olduysa la taayyün den taayyüne, oradan da zuhura doğru bir gidiş ile feyz ile oldu. Yok ve vardan ötede başlayan yolculuk; çeşitli evreler, süreçler içinde gerçekleşti. O her şey den sonrasını, bir anne ve babadan zuhur ile dünya denilen yere geliş ve burada kimi sıfatlarla görünüş macerası sorulduysa eğer; -mutlaka öyledir, çünkü önce, bize bildirildiği kadardır ve dahi burada o her şey öncesine atıfta bulunmak kasdi tasarrufumdu, yani durumdan vazife çıkardım- evet, istidad-ı ezelideki sıfatlarımdan kimileri öne çıktı, meydan buldu. Bu meydan bulanlar arasından söz ile görünürden görünmeze; görünmezden görünüre anlam aktarmak, hatta anlamlandırmak, aklın ve müfekkirenin kıyı köşesini süpürüp camını çerçevesini kırıp kalp ve/ya kalıp olanın dışında başka bir varlık alanı açmak yoluna düştüm. Herkesin düz baktığı dünyaya amuda kalkarak ya da gözlerini kısarak bakmaktı şiir, bende de öyle oldu galiba. Hakikate çıplak gözle bakmak göz kamaştırıcı, hatta kör edici bir durumdur. Şairce gözlerini kısarak bakış bakış ise ikindi güneşine baka/bilmek gibidir. Hakikat-i ilahiyye hakikat-i Muhammediyye ye tenezzül edince kavranabilen bir şey. Peygamber efendimiz Ben ikindi güneşiyim diyor. Öğlen vakti güneş tam tepedeyken gözlerinizi orada odaklayamazsınız ama ikindide mümkün. Şiir hakikatin ikindi şubelerinden birisi ve ben oralarda görünmüşsem mecburen görünmüşümdür. Başkası elimden gelmediği için. Bütün bunlardan sonra ben şiire değil, şiirin bana başlamış olduğunu söylemek herhalde doğrusu olur. Bimurad idim şiire başlarken, hala da öyle. Bi tık sonrası olan şiire başlamak ya da yazmak mertebesine dair söz söylemek gerekirse, sevgilinin pencere veya balkonunun altında serenat yapmak, sözle öz arasındaki varoluşsal ilgi doğrultusunda yeryüzünde maddeegemen zorbalığa direniş, hakikatin birey ve toplum hayatı için bağışladığı ilkeler doğrultusunda bir dünyanın oluşmasına sözel katkı vb. başlıklardan söz edilebilir. Şiire bakış, hatta hayata ve birçok şeye bakış, aslında başlangıç dairesinden öteye gidemiyor gibi geliyor şimdilerde bana. Başlangıçta söylediklerinizin içi doluyor, anlam buluyor. Bir şiir toplamıyla veya toplam bir imgeyle geliyorsunuz -elbette kelam sıfatının taht-ı tesirindeyseniz- ve bir ömür onu açma çabalarınız şiir oluyor. Şair göğsünde bir tohum taşıyarak geliyor ve o tohum açabildiği, filizlenebildiği kadar açıp filizleniyor ve hasadı şair yapmıyor. Şiirin hasadını tarih ve insanlık yapıyor. Şair denilen kişinin göğsünde taşıdığı tohum, şiiri hamil kişinin içindeki dert, sürekli genişleyen ve yok olup var olan tecelli cümbüşüne renkler kokular sunuyor. Hep bir şeyi söylüyor, çağırıyor, duasını yapıyoruz, kimimiz bilerek, kimimiz de bilmeyerek. Bu şiir söylemekler ve yazmaklar, kimi zaman hakikat avcılığı, kimi zaman insan hallerinden yola çıkarak cennet düşü kurmak, kimi zaman siyasal toplumsal boyutta bir itiraz olarak kendisini gösteriyor. Burada mutlakın şiire mahkum ve mecbur ettiği şair ve şiirden söz ettiğimiz unutulmamalı. Şiiri şairde olduran gerilim ya da trajedi, yere göğe sığmamak, verili doğru ve kabullerle tatmin olmayıp hakikat sıkıntısı çekmek ve dahası bilgiyi hale dönüştürüp hakikatin kendisi olmak için çırpınmaktır. Bu yüzden şairler kekemedirler, dilleri dolaşır. İlgi ve sevgiye mazharmış gibi görünseler de gerçekte persona non grata dırlar. Gerçek şairler açık ya da gizli, farkında olarak ya da olmayarak mümindirler, gerisi sakız çiğneyerek şairi oynayanlardır. Şiirin, yani mutlak ahengin şair kıldığı kişi peygamberler ve veliler çilesinin mirasçısı ve bela paratoneridirler. Ne yapsınlar ve ne yapabilirlerdi ki zaten. Güzel ve ahenkli söz söyleme oltasına takılıp, sonrasında söylediklerinin adamı olmak diye özetleyebileceğimiz bir değişim, oldu ve kaldı. Sevdiklerinize sevdiğinizi izhar ediniz diye bir hadis-i şerif var. Yunus da diyor ki; Sevdiğimi söylemezsem sevmek derdi beni boğar. Şair, önce de söz ettiğim gibi serenat yapar adını bildiği veya bilmediği, inandığını söylediği veya söylemediği sevgiliye. Bu serenatın içinde dua da, sitem de, özlem de, kavga da vardır, yani insanda ne varsa vardır. İzhar etmek göstermek şeklen ve lafzen olan bir şey. Aslında kendinize izhar ediyorsunuz, sevgili her halinize agah. Yine de Yunus'un dediği gibi Ya ben öleyim mi söylemeyince demek gerekiyor. Şiir kafirdir, örter, neyi mi, Hakk'dan gayrı her şeyi. Gayrının olmadığı gerçeği ayrı bir konu. Zaten şair ayrı gayrıdan öteye geçerse şiir biter. Cuylar kim erdiler deryaya hamuş oldular. Şairlerin yaptığı imadır, söylemek ve izhar etmek değildir dersek doğrunun özüne daha da yaklaşılmış olur. İmane yaman şiirdir. Tüm varoluş sahnesi zıtlıklar üzerinde kaim bir kaotik ahenk alanıdır. Fethi Gemuhluoğlu'nun dediği gibi Allah ezdad-ı camidir, insan da emaneti yüklenen olmak hasebiyle ezdad-ı camidir. Bir yandan hakikat açısından her şey merkezinde demek, diğer yandan zahirin, yaşanılan hayatın akışına müdahil olmak. Teklik düzleminde ve büyük varediş ve varoluş bakımından olan bitene bakarsanız sorun yok, ama ikiliğin olduğu yerde çelişme ve çatışma kaçınılmaz. İçinizdeki sükunu yaşarken dışınızdaki karmaşaya tepki vermeniz gölge varlıkınızın kemali için şart. O yüzden, yaşanılan dünyada ve hele insanlığın küresel zorbalık tarafından esir edildiği bir zamanda, itirazınızı dillendirmeniz öz hakikatinize sadakatinizin göstergesidir. Tümel bir bilgelik, bizde sorumluluğu arttırır. Hakikatin coşkusuyla kabına sığmayan kişi, yalanın engel ve duvarlarına çarpa çarpa ilerler hayat yolunda. Söylediğiniz kelimeler beni buldu ve hayat yolunda da iyice tanışmış olduk. İnsan Hakk'da Hakk insanda / Arıyorsan bak insanda diyor bir arif. İnsana ait olan hakkın savunusu insan olan için kaçınılmazdır. Sevgi yaptırır ona bu işi. Çünkü, insana dünyayı dar edenlerin dünyasını daraltır insan sevgisi. İnsan, kadim ve tam anlamıyla insan var olduğu sürece şiirin yok olması, ölmesi gibi bir şeyin sözkonusu olacağını düşünmüyorum. Hele Türk şiirinin asla. Şiir yoksa mizac-ı millisi akılüstü yada ötesine çalışan bu coğrafyanın insanları varlık sahnesinden çekilmişler demektir. O zaman da zaten kıyamet kopmuştur. Şiir bir nevi tekil kıyamettir, hayatın grizusunun kontrollü tahliyesidir. Şiirin ölmesi küçük kıyamet demektir ve o da büyük kıyametin alametidir. Şairler gerçekten şair olanlar- farkında olsunlar ya da olmasınlar gaybın kovanlarından bal devşirirler. Arıya vahy edilmesi olgusunu anımsayalım burada ve devam edelim. Fizik ve ötesi vahiyle hayy olan bir düzlemde egemen kötülük her iki alanı da karartarak bu ilişkiyi yok etmek istiyor. Şairin asgari velayet düzeyinde yeryüzünde var olması onların hesaplarını altüst edecektir. Şair, dünyanın büyüklenenlerine değil, bizatihi ekber olana yöneldikçe bıçakların ağızları kapanacaktır. Kıyametle ilgili Allah diyen var oldukça kıyamet kopmayacaktır diye bir hadis rivayet edilir. Burada o sözcüğü tüm benliğiyle söyleyebilenlerin varlığı kastediliyor olsa gerek. Şairler ve dervişler Allah sözcüğünü gereği üzre söyleme şansına sahip kimselerdir, dolayısıyla bizim de şansımızdırlar. Var olsunlar. Mahrumiyete gelince, şiirden mahrum olmanın sonuçlarını ise zaten koyu bir yalnızlık, acımasız bir dünya, maddeye mahkum bir hayat olarak görüyoruz. 28 Şubat sürecinde bırakın yazarlarını okuyucuları bile tutuklanan, her sayısı toplatılan Selam Gazetesi'nde yazı yazmam zorda olan o insanlara destek verme amaçlıydı. Yazabileceğimi düşünemiyordum ama oldu. Şiirlerim -eğer varsalar- gücenmesinler ama iyi yazılar çıktı. Düzyazı ile o zaman sıkı fıkı olduk ve sanırım birbirimiz sevdik. Her zaman olduğu gibi burada da mecburiyet hissederek yazdım. Zulme, sömürüye, yalan düzenine, yerelması putlara karşı durup, şeytan taşladım. Köşe yazılarında hiçbir siyasinin adı geçmedi ve sanırım üç yıl kadar sürdü. Bu yazılar deneme türü içinde düşünülebilir yazılardı ve sonrası geldi. O karşılıklı sevgi ürünlerini vermeye devam etti Birnokta'da yazdığım akılarla. Öyle ki yazı beni alıp şiirin, hikayenin hatta romanın sularına çekti ve ben de onları akaryazı diye adlandırdım. Sonrasında bu akaryazıları sürgünce adıyla devam ettirdim ama şimdilik akış durdu. Yüzakı ya da Yüz Akı adlı kitaptaki metinler zor metinlerdi okuyucu için. Dilin, duyarlığın, düşüncenin harman olduğu bu kitapta Niyazi Mısri divanı şerhinden esmaülhüsna şerhine, bir sözcüğün izinden nice mekan ve zamanlara doğru bir serüven yaşadım. Hala tadı damağımda olan o akı süreci geri gelir mi bilmem. Kağıda düşse de düşmese de şiir başımın belası olarak hep var oldu. Gazete yazıları esnasında da öyleydi. Şiirden malzeme çalmadım, şiirin hamilik yaptığı yazılardı onlar. Şiirimin küçük kardeşleriydiler. Ve şimdilerde de abi kardeş araları iyidir. Ticarete dair yazılar da sevgili Doktorumuz Şefik Bey'in emir addettiğim ricasıyla oldu. Güncele doğrudan girmeyen ve benim zihniyet inşası yazıları olarak tanımladığım yazılar yazdım. Hayatın her alanına bakış kuşları gönderip, gördüklerini ülkemin ve insanımın nazarlarına arz etmekti niyetim, sanıyorum olabildiğince oldu da. Seksenlerin sonlarına doğru edebiyat dergileri vurgun yemiş gibi kapanıyordu ve biz arkadaşlarla Kardelen adlı dergiyi çıkardık. Üç yıl kadar sürdü bu sıcak ve samimi çaba ve sonrasında kapanmak zorunda kaldı. Ardından Düşçınarı ve onun kapanmasıyla da Birnokta ortaya çıktı. Derginin adı, Hz. Ali'nin noktaya dair o meşhur sözünden ilhamla konuldu. Noktanın varlığın zuhurunda ilk taayyün olması çağrışımıydı bu. Halen birlikte olduğumuz arkadaşlarımızla edebiyat cephesinde bir ribat ve küresel kötülüğe karşı bir barikat niteliğinde ve aynı zamanda birlikte türkü söylemek gibi bir niyetle karar verdik, çıkardık ve devam etmekte. Varlık ve oluşa tümdengelim gibi bir açıdan bakmanın geniş ufkuna nasip edildiğince sahip olmanın ferahlığı içinde olduk ancak bunun gereğini hakkıyla yerine getirebildiğimiz pek söylenemez. Nitelikli eser yayımlamak, yetenekli insanlar kazandırmak vb iyi şeyler yaptık ancak teorik çerçevemizi -maliyeti yüksek ve çilesi yoğun olarak bir hayli olgunlaştırmış olsak da- dillendirmedik. Yine de, yeni bir aydın ahlakı bağlamında eşidini gördüğünde gözleri sevinçten parlayan insanlar olmaya çalıştık. Bunu mavi boncuk dağıtmadan ve yapabildiğimiz kadarıyla vakarımızla gerçekleştirmeye çalıştık. Şunu da unutmadık, unutmamalıydık: Bu dünyada her şey sonludur, insanlar, kurumlar ve dergiler de öyle. bu kubbede hoş bir sada anısı bırakabilirsek hakikatin defterine ve insanlığın hafızasına, ne mutlu bize. Şimdi varılan ve ifade ettiğim bu nokta doğrultusunda okul/ekol oldu mu, olur mu sorusu ne cevap bulduysa öyledir. İnsan biraz da alışkanlıklarının mahkumudur. Bizim gibi ilerleyen yaşta olanlar için yaşadığımız sürece çözüm gibi sunulan uzaktan iletişim veya araçlar pek sevimli nesneler ve yöntemler değil. Ruberu ya da yüzyüze elbette en sahici yol. Bunun eskisi gibi gerçekleşmesini temenni ediyorum. Birbirine bakışarak iman tazelemekin yerini ekranların tutmayacağını düşünüyorum. Su yoksa teyemmüm olabilir, buna bir şey diyemem ama biz suyu özleyip bekleyeceğiz. Bu durumun devamı kabus gibi geliyor bana. Bizde kitap pek öyle tasarlayarak planlayarak olmuyor. Bir vakit geliyor ve yayımlanmış oluyor. Kasdım budur şehre varam / Feryad ü figan koparam diyen Hacı Bayram Veli'den mülhem bir feryad olarak tecelli ediyor. Bilmem ne olur, nelere zuhur eder. Fethi Gemuhluoğlu okundukça okunacak; sanattan edebiyata, hayattan ölüme, geçmişten geleceğe dair bir sahifeler toplamı, velud bir imge ve semboldür. Dostluk Üzerine konuşması ve diğer yazdıkları ile hakkındaki tanıklıklardan yola çıkılarak yerel ve evrensel bir bakış açısı ile karşılaşırız. Yolsuz, yönsüz ve merhametten mahrum insanlığımıza rahmet esintileri getirebilecek olan Muhammedi bir revh, bir tatlı rüzgardır. Biz kendisi ve düşünceleri ile ilgili bir şeyler yapmaya çabalıyoruz ama daha işin girizgahındayız. Umar ve dileriz ki o velud imgeyi daha da açımlayıp yorumlayalım, insanımız ve insanlık önüne mutlak hakikatin Muhammedi imkanlarına dair sözler söyleyelim. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


Bunu tabii benim cevaplamam çok zor. Çünkü daha ilk kitabımdan itibaren hem aynı sesi sürdürmeye çalışıp hem de her kitaptan sonra tek tek şiirler biriktirerek değil de kitap boyutunda yeni yazacağım şiirleri düşünen birisiyim. Öte yandan, şiir yazmaya başladığım günden bu güne, geride beş kitaplık bir toplam bırakmak insanda bir olmuşluk hissine yol açıyor. Kendimi bu histen uzaklaştırıp şiire sanki yeniden başlamışım gibi masaya oturmam gerek. Altıncı kitabımın uzun bir şiirden müteşekkil olmasını düşünüyorum. Değişen bir şey varsa sanırım biraz da bu kendine güvenle ilgilidir. Şiir yazmak, yazdığınız şiirlerin belirli bir toplama ulaşması, insanda müthiş bir güven uyandırıyor. Tabii bu güvenin zararları da var. Ben hem işçiliği hem de ilhamı önemsiyorum, hatta ikisinden biri olmadan diğeri eksik kalır diyorum. İlham, her insanın hayatında karşılaştığı bir bilgi türü. Fakat şair bir şekilde zihnindeki açıklık sayesinde gelen ilhama hazır olan kişi. Saf ilham ise bilgi olmadan bir işe yaramıyor. Sonrası ise şiir bilgisi ve hatta görgüsünden ibaret. Kitapların kendisini yazdırması bana özgü bir durum da olabilir. Her kitabımın kendine has, kendine özgü bir sesi olmasına çok dikkat ediyorum. İlk kitabımdan bu güne kitaplarıma almadığım bazı şiirler birikti mesela. Onları yazacağım kitabın sesine uymadıkları için kitap dışı bırakmıştım. Şiirler biriksin, şair de onları belli bir toplama gelince yayınlasın işi biraz da çaput biriktirmeye benziyor. Şair yazdıklarını neden kitap yapıyor, o yazdıklarını yazmasa, biz de okumasak neler kaybederdik, bu sorulara geçerli cevapları var mı şairin. Varsa yayınlasın o kitabı, yoksa her ay yüzlerce şiir kitabı yayınlanıyor zaten. Ritim, hayatımın vazgeçilmezlerinden. Şiirle uğraşmasaydım sanırım iyi bir müzisyen olmak için çaba gösterirdim ama yarım kaldı, e ben de iyi bir müzik dinleyicisi olarak kaldım. Müziğe karşı duyduğum ilgi çok doğal bir şekilde şiirime de sirayet etti sanırım. Kendi içinde bir müziği olan, ritme dikkat eden şiirler yazdım. Hatta bir dönem, 2000 kuşağındaki şairleri diğerlerinden ayırt eden bir koma ses olduğunu düşünmüş, bununla ilgili yazılar da yazmıştım: Koma Şiir... Tüm Nefesliler'deki İstanbul'da Aksak Doğaçlama şiirim de bu iddiayı sürdürür. Her kitabın bir sesi var demiştim. Oradaki makam tercihleri falan tamamen bilinçli işler. Kötü Arkadaşlardan Öğrendiğim İyi Şarkılar, yirminci yüzyılla birlikte geride kalan şeylerle bir hesaplaşmayı da içeriyor. Kitabın sonundaki Yaşadım 20. Yüzyılı şiiri de o hesaplaşmanın derdi ile yazıldı. Düzyazıyla mesaim çok eski. Kırklar dergisinde şiirlerim daha yeni yeni yayımlanırken bile denemeler, eleştiriler kaleme alıyordum zaten. Bir de asıl mesleğim gazetecilik ve editörlük. Hikayelerim, ben de bir öykü yazayım iddiasından çıkmış değil. Cins dergisinin kurulduğu günlerde, arkadaşlarla konuşurken, bizim siyasi geçmişimizi, o dönem gençliğimizi yazan çıkmayacak mı şikayetinden yola çıkarak benim üstlendiğim bir görevi yazıya dökme macerasıydı o. Ama baktım ki böyle küçük anlatılar yazabiliyorum, e bunu kitap boyutunda da düşüneyim dedim ve ortaya Gezegenin Tamahkar Çocukları çıktı. Sonra başka öyküler de yazdım. Bir gün rahmetli Ahmet Kekeç ağabeyle konuşurken, öykülerimde bir roman dili olduğunu söylemesi üzerine roman da yazabilirim herhalde diye düşündüm ve bazı denemeler de yaptım. Fakat tüm bu anlatıya, öyküye dair denemeler şiirden vazgeçip kendime başka yazı alanları arama macerası değil. Hepsini şiirle ilgilendiğim için, yani şiirin bana kazandırdıkları sayesinde yazdım, yazıyorum zaten. Ne demiştik, ey şair, düzyazıda bile şair ol. Şiir bir şey söyler, nesir ise anlatmaya, açıklamaya dönüktür. Ben hala şiirin söze yakın olduğunu düşünenlerdenim. Şiirde sese, ritme dikkat etmem de sanırım bunun göstergesi. Düzyazıya yakın duran şiirlerde yaptıklarım da, o şiirlerin içinde bulunduğu kitapların bütünlüğüyle alakalı. Misal, Tenezzül'de soyut şiirler yazmak istemiştim. Dönemine göre kendince farklı bir çıkıştı. Giderek, şiirler görsel malzemeyi öne çıkaran, kendi içinde çizdikleri küçük resimlerle bir büyük resme hizmet edeceklerdi. Dolayısıyla Tenezzül'ün bazı şiirlerinde metinler düzyazıya da yaklaştı. Benim için Tenezzül bu tarafıyla çok özel, çok başka bir kitaptır. Bir de şiiri yaşamdan ayırmamak endişesi var. Yazdıklarımın yaşadıklarımdan ayrı bir yere oturmaması gerek. Şiiri sanat olsun, şu tarzı da deneyeyim diye yazan biri değilim. Şairsek, içimizde bir şiir görgüsü oluşmuşsa yaptığımız her işte ondan bir iz, bir emare olmalı. Olmuyorsa, çekiver kuyruğunu gitsin. Ben aksine, dergilerin sonunun geldiğini hiç düşünmedim ve internetin, dijitalin yazıyı öldürmediğini çok daha fazla bir şekilde güçlendirdiğini düşünenlerdenim. Eskiden mektup bile yazmayanlar şimdi düzgün mail yazmak için imla öğrenmeye ihtiyaç duyuyorlar. Elbette görsel tarafıyla birlikte bile olsa tüm internet ortamı yazıya dayalı bir ortam. Sadece form değiştiriyor yazı. Buna alışmamız lazım. Yoksa e kitap da, sesli kitap da benim sevdiğim şeyler. İkame olarak düşünmüyorum elbette. E-kitabı, matbu kitabın yerine koymuyorum ama alternatif olarak kullanılabilir olduğunu düşünüyorum. Bir de biz tabii, yazdığımız şeyin ciddiyeti için onu basılı görmek isteyen insanlarız. Resmi belgelerde bile ıslak imza aranır biliyorsunuz. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


Sentez yaparken hiç farkında olmadığım için nasıl olduklarına ilişkin bir yorumlamam olamayacak ama. Hikaye yazmaktan daha kolay bir iş olduğunu söylemeliyim. Yazıyı hantallaştırmadığınız müddetçe istediğiniz şekilde yazıyorsunuz bu güzel bir şey. Yani bilmenin peşinde değilim. Bazıları sanatçı kısmından bilmesini bekliyor. Sanatçı ancak sezebilir. Bilmek peşinde olanlar var. Hocalar, akademisyenler, eleştirmenler, uzmanlar onların emeğine de hürmet etmek ve sanatçıdan bilmesini beklememek lazım. Ben de bilmiyorum ama hissediyorum diyorum. Herhalde öyledir. Annem rahmetli de öyleydi. Kederlenmeyi pek doğru bulmazdı. Tercihi hüzünden yanaydı ama mesela kederlenecek kadar bir hüzün değil. Bu bana da sirayet etmiş olabilir. Merakımın peşindeyim. Bu merak duygusu itibar edilir bir duygu mudur onu kestiremiyorum. Ama okumamı, yazmamı bu merak besliyor onu biliyorum. Belki uzmanlık da merak neticesinde oluyor ama o zaman merakınıza bir de sabır eşlik etmeli. Ama bizimkisi çocuksu bir merak. Yani disiplin altına alınmış bir merak değil. Eskiyi anmayı, eski adamları hatırlamayı, eski mekanları görmeyi seviyorum. Ama ben geçmişte yaşayan bir insan olmak istemiyorum. Bana göre eski bayramlar güzeldi tamam ama şimdiki bayramlar da güzel. Eskiden yollar bozuk, sular bozuk, paralar bozuk ama adamlar sağlamdı. diye bir uyduruk söz var. Böylesi sözler çok satar, nostalji size ekmek yedirir ama sürekli nostalji de herhalde delikanlıyı bozar... Dikkat etmezsen taşranın yerini saptırırsın. Ya kötülüğe adres olarak tanımlarsın ya da güzelleme yaparsın. İkisi de yanlış. Taşra da Türkiye ortalaması neyse odur. Her şeyiyle bir Türkiye vasatıdır yani. Sinema ve edebiyatın dili kendine has. Karşılaştırmak pek doğru netice vermiyor. Ama hikayelerin ekrana yansımız ve daha çok görünür olması sanatçı kısmını mutlu eden bir şey. Güzel tecrübelerdi. Yazı istemek, gelenleri değerlendirmek, hangi yazardan nasıl bir metin gelir tahmin etmeye çalışmak farklı tecrübelerdi benim için. Hazırda yen bir proje yok ama bakalım nasip... Sinan'la güzel bir vesile ile tanıştık. Birbirimiz pek sevdik. Bir de film projemiz var hastalığa takılan. Ama vatandaş aşılarını olsun, ortalık biraz rahatlasın o zaman gösterime girer, seyirciyle buluşur umarım... Ben de bilmiyorum ama çok beklemeden yazıp çıkmak istiyorum, bakalım kısmet... 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


Edebiyata şiirle başladım. İlk şiirim 1975 yılında Gelişme dergisinin son sayısında çıktı. Sonra Mavera Dergisi yayınlanmaya başladı. Şiire asıl olarak orada devam ettik. İlk şiir kitabım da o dergi bünyesinde kurulan Akabe Yayınları arasında yayımlandı. Sonradan deneme ve inceleme yazılarına yönelsem de şiir elbette devam etti. Şiir, elbette edebiyat türleri içerisinde çok önde ve özel bir yerdedir. Her şeyden önce ilhama ve duyguya dayalıdır. Kalbimizin sesidir. İnsan yanımız en iyi şiirde ortaya çıkar. Diğer yandan en kadim türdür. Önce söz vardı ifadesini önce şiir vardı şeklinde okumak gerekir. Yüce kitabımızda şairlerle ve şiirle ilgili bir surenin bulunuşu önemlidir. Bu yüzden şiir çok özel bir türdür amma bir o kadar da sorumluluk gerektiren bir türdür. Şüphesiz her şair kendi türküsünü söyler. Bu bakımdan her şair, benim gözümde değerlidir. Yunus Emre'nin ifadesiyle Cümle şair dost bahçesinin bülbülüdür. Ama dikkat edelim söylenilenin dost bahçesinde söylenen terennümle olması gerekir. Eğer şiir adına nefsin fısıltılarını yazıyorsak bu, tehlikeli bir durumdur. Yani şiir, hakikatin sesi, şairler de hakikatin şahitleri ve sözcüleri olmak durumundadırlar. Şiir yazabilmek özel bir yetenek, ciddi bir birikim işidir. Bunun neticesinde ortaya hayranlık uyandıran metinler çıkar. Bu durum şairi kibir tuzağına düşürebilir. Herkesten farklı bir söz söylemenin bir bakıma tabii neticesidir bu. Şaire düşen bu durumda tevazu elbisesini giyinip şükür makamında secdeye kapanmak olmalıdır. Çünkü zahirde biz söylesek/yazsak bile söyleten/yazdıran biz değilizdir. Bunu bize lütfeden Kudret'tir. Çok teşekkür ediyorum. Şairlik sadece şiir yazmaktan ibaret değildir. Şair haliyle de hallenmek lazımdır. Bu da en başta incelik, derinlik, estetik demektir. Şiir, bizi müspet manada değiştirip dönüştürmüyorsa kime nasıl etki yapabilir ki? Tabi ki öncelik ve örneklik gibi bir iddiam yok ama niyetim ve niyazım vardır. Çünkü bizim geleneğimizde Yunus Emre gibi bir isim vardır. O, bütün bu söylediklerimizi örnekleyen bir isimdir. O, tarih boyunca Şairlerin Piri olarak kabul edilmiştir. Öyleyse, şiir ve şairliği o iklimde düşünmek, görmek gerekir. Keza yakın dönemdeki Necip Fazıl, özellikle de Sezai Karakoç örnekleri de bizi böyle düşündürmelidir. Bu izi takip edenler, redd-i miras tavrı içine girmeden bu yolda yürümeli ve onların söz yankısı olmalıdırlar. Yunus Emre, bizim milletimiz için olduğu gibi bütün insanlık için de bir nimet-i ilahidir. Zor bir çağda yaşadı. Böylesi bir zamanda şiirleriyle ve menkıbelerinden görebildiğimiz İnsan-ı Kamil olma yolculuğuyla o çağın karanlığını dağıtan ışıklardan biri oldu. Zahmet rahmete, gece gündüze, savaş barışa, kin sevgiye inkılap etti. Hakikat çeşmesinden su içtiği için de sözleri hakikatin ta kendisi idi. Yunus'un sözü şiirden amma aslı Kitap'tan/Hadis ile dinene key bil sadık olmak gerek beyti bunu gösterir. Dolayısıyla o, M. Erol Kılıç'ın da dediği gibi şiiri bir form, bir beden olarak görmekte ve bunun ruhunun, aslının ise manada bulunduğunu ifade etmektedir." Mananın kaynağı ise bu beyte göre Kur'an ve hadislerdir. O güzel olanı güzel söylemeyi gerçekleştirdiği için etkili ve kalıcı oldu. Onun ele aldığı meseleler, bütün insanlığı ilgilendiren evrensel sorunlar olduğu için söyledikleri bu çağın insanı için de hüküm ve değeri olan sözlerdir. Onun söylediklerini Kendini bilmek, Allah'ı bilmek, Elest meclisinde verdiğimiz söze sadık kalarak bir hayat sürmek, bütün yaratılanları Yaradan'dan ötürü severek insanlar arasında bir sevgi, barış ve kardeşlik iklimi kurmak, müsamaha, sabır, gayret, mücadele olarak özetlemek mümkündür. Evet, böyle düşünüyorum. Kalemlerin konuşması gerekir. Anlama da anlatma da dolayısıyla anlaşma da kelimelerle olabilir ancak. Barış da kelimelerle kurulur savaş ta kelimelerle yapılır. Yine Yunus'a müracaat edelim. O söz redifli şiirinde şöyle der: Söz ola kese savaşı söz ola kestire başı / Söz ola ağulu aşı yağ ile bal ider bir söz Ama burada önemli bir ikaz var. Sözün doğru, güzel olması ve öyle söylenmesi. Şimdilerde dediğiniz durumlarla karşı karşıyayız elbette. Kederler içindeyiz ama umutsuz değiliz. Eğer biz 70-80 yıldır içimize kapanmayıp emperyalistlerin çizdiği siyasi sınırları zihnimize de yansıtmamış olsaydık o sınırlar çoktan aşılır, o coğrafya ile daha güçlü bir birliktelik ortaya koyarak zalimlerin bu işgale cesaret edemezlerdi. Bizim Türkiye dışındaki coğrafyalarda yaşayan kardeşlerimizle münasebetlerimiz ne yazık ki olması gereken seviyede ve mahiyette değil. Hamaset daha ağır basıyor. Bu tabi biraz da Türkiye'deki şartlarımızla ilgilidir. Yani imkansızlıklarımız var. Bu meselelerin halli için daha uzun soluklu, tarihsel perspektifli, kültürel ağırlıklı çalışmalara ihtiyacımız var. Bir Sezai Karakoç'u Ortadoğu'da okunur kılabilseydik emin olun durum daha farklı olabilirdi. Bunu bir şair fantezisi olarak düşünmeyelim. Tarih bu sözün doğruluğuna tanıklık ediyor. Biz 1. Dünya savaşında Akif'le mesela Pakistan İkbal'le yani şairlerin sözü ve eylemiyle ayağa kalkmışızdır. Yazar, şair olarak tabi sanatın kendi diliyle ufkumuzu açacak eserler vermeye devam etmeliyiz. Sesimiz kuvvetli ve manalı ise mutlaka yankısını bulur. O zaman şimdi olduğu gibi Müslüman ülkeler arasındaki münasebeti sadece, ekonomik, askeri, siyasi olarak ele almaz, ilim, kültür, sanat anlamında da düşünür ve gereğini yaparız. Ortak duygu ve düşünceleri edebiyat ve sanat eserleri kadar hiçbir şey sağlayamaz. Evet, bu mevzuda ciddi problemlerimiz var. Bu durumu romantik, ideolojik İslamcılık olarak vasıflandırabiliriz. Şunu söylemeye çalışıyorum. İslam, bir dindir. İnanmayı, teslimiyeti, anlama ve yaşamayı gerekli kılar. Tartışmayı değil. Oysa din kavramına romantik bakarsanız okunduğunda insanları psikolojik olarak rahatlatan, teselli eden şiirler yazabilirsiniz/söyleyebilirsiniz. Oysa bizim rahatlamaya değil şuurlanmaya ihtiyacımız var. Diğer yandan ideolojik baktığınızda din beşeri bir sistemmiş gibi algılanıp sonuç getirmeyen tartışmaların konusu olur. Yine mesela tasavvufu şeriattan ayrı düşündüğünüzde ve onu nerdeyse bir din haline getirdiğinizde bu defa başka problemlerle karşılaşırsınız. Bu tür tavır alışlar, yazarı, şairi, fikir insanını halktan koparır. Camiden uzaklaştırır. Cami, önemli bir semboldür. Orada anlatılan din söylemi elbette problemlidir. Ama bu durum, bizi camiden/milletten uzaklaştırmamalıdır. Artık dinimizi de onunla ilgili konuları da kafelerde, eş dost meclislerinde değil camide de konuşur hale gelmeliyiz. Ama camideki şair olmak, batılı sanat telakkilerinin anlatan kitaplarla beslenip sonra üzerine kendimizi Müslüman olarak tanımladığımız için İslami bir renk vurmakla, kafede nargile içerek ahkam kesmekle olmaz. Caminin anlamıyla alakalı bütün kaynaklardan beslenmeyi gerekli kılar. Akif, bunun nasıl ne şekilde yapılabildiğinin müşahhas örneğidir. Yunus örneğinden çıkarılacak ders ise şudur. Kelimelerimiz Yunus'unki gibi kalbi olmalı, kalbe dokunmalı, geleneksel ve modern her türlü kirden arınmış olmalıdır. Sufi kültürde şiire şiir denmez. Doğuş denir. Çünkü Hak tecellisi kalbedir. Kalp, bu anlayışa göre Nazar gah-ı ilahidir. Biz Allah'la da diğer varlıklarla da iletişimizi aslında kalp diliyle kurarız. Bir bakış bile anlatmaya yeterken her şeyi diyen Necatigil haklıdır. Bakışın, gözdeki mesajın kaynağı kalptir. Şiirimiz ne zaman ki kalpten uzaklaştı insandan da uzaklaştı. Düşünün ki çok ünlü bir edebiyat profesörü bile Neşat Ertaş'ın kalbe vurgu yapan bu şiiri için müstehcendir/okutulmamalıdır diyebiliyor. Yani pozitivizm, natüralizm, realizm anlayışı Tanzimat yıllarında kalmadı. Günümüze kadar uzandı. Her konuda bakışımızı, anlayışımızı etkiliyor. Bu dünyevi bir bakış açısıdır. Hakikat böyle bir gözle görülemez. Dolayısıyla kalpten uzaklaşınca kuru aklın söyleyebileceği ancak tensel hazların, zihni vehimlerin şiiri olabilir ancak. Öyle de oldu. Yeniden bir gönül şiirleri yolu açmamız gerekir. Türküleri severim. Zaten sevmemek mümkün müdür ki? Onlarda kurgulanan bir şiir değil içe doğan, tabii bir şiir var. İnanıyorum ki Yüzünde göz izi var, sana kim baktı yarim şeklindeki bir söyleyiş bütün şairleri utandıracak yahut kıskandıracak güzelliktedir. Türküler, kendi halinde, tamamen tabii bir şekilde yetişen kır çiçekleri gibidir. Toprağından, havasından ne almışsa ona göre vücut bulur. Yapmacıklık, dışarıdan müdahale, gösteriş tutkusu, beğenilme arzusu filan yoktur. Bir de şu var; Anadolu asırlar boyuna sözlü kültürle yoğruldu. Din, bütün inanç değerleri, duygular, düşünceler, özlemler, acılar, sevinçler türkülerle, masallarla, atasözleriyle, manilerle, destanlarla ve ilahilerle dile getirildi. O yüzden Fethi Gemuhluoğlu'nun; Türkülerde ve şarkılarda şiir var, hikmet var, yaşama kuralları var. Türkülerde ve şarkılarda ahlak var, töreler var, gelenekler var. Ve asıl en mühimi yüreğimiz ve gönlümüz var. Müşahhas olarak yürek, mücerret olarak gönül var ifadeleri iyi kavranmalıdır. Biz, çeşitli sebeplerle türkülere de, destanlar da, masallara da uzak kaldık. Çağdaş edebiyatımız bunlardan yararlanamadı. Yerli ve milli olalım. Bu siyasi bir söylem değil. Hele ideolojik hiç değil. Bundan maksat, bir millet adına vatan denilen bir toprak da yaşıyor ve var oluyorsa burada tabii olarak kendine özgülük olacaktır. Diyeceğim odur ki bugün yazılacak şiirin de hikayenin de en besleyici kaynakları başta türküler olmak üzere saydığım bu ürünlerdir. Bu sohbet için teşekkür ediyorum. Birbirimizle iletişimin sadece telefon mesajlarıyla yürüdüğü bu yalnızlıklar çağında cemaat olmanın, millet olmanın, kardeş, gönüldaş olmanın hukukuna riayet etmek ve gereğini yapmak, bunun için de görüşmek, konuşmak gerekiyor. Biz de sizin de söylediğiniz gibi sadece yazı ve şiirle değil konferanslarımızla da insanlarımızla, özellikle de gençlerimizle birlikte olmaya söyleşmeye, halleşmeye gayret ediyoruz. Edebi ortamda bugüne kadar olan çizgimizi koruyarak, çalışmalarımıza yenilerini eklemek istiyoruz. Biliyorsunuz Yunus Emre ve Mehmet Akif merkezli çalışıyorum.. En son Yunus Emre Menkıbeleri kitabımız yayımlandı. Gelecek yıl için Yunus Emre'nin Şehirlerini ve Mehmet Akif ve Gençlik üzerine bir kitabı tamamlamak niyetindeyim. Dünyanın tenhasında türküde söylendiği gibi; kendi efkarımca okur yazar olmaya çalışıyorum. Tenhalıktan çıktığınızda sizi kalabalıklar kuşatıyor, tanınma arzusu, polemikler, sanatı kutsama vs. gibi zamanın kuralları devreye giriyor ve kendiniz olmaktan çıkıyorsunuz. Allah cümlemizi bunlardan muhafaza buyursun ve yazmayı bir kulluk eylemi olarak görmeyi nasip eylesin. 1971 Reşadiye Tokat doğumlu yazar Lise ve Üniversiteyi İstanbul'da bitirdi. Kısa süre muhabirlik ve öğretmenlik yaptı. Bağcılar ve Bahçelievler Kültür Mdlüklerinde görev aldı. Pamuk Şekeri Çocuk Dergisi'nin genel yayın yönetmenliğini yaptı. Edebistan Sitesi'nin söyleşi editörlüğünü bir süre sürdüren yazar İstanbul Yazarlar Birliği Yönetim Kurulu üyeliğinde bulundu.


Bir ırmak serinliği, biraz geçmiş zaman düşleri, çocuk sesleri ve dünyanın ortasında adı memleket olan bir sevdaya tutulmuş bir şair Mustafa Uçurum. Sadece şair değil elbette. Şiir kadar nesre de tutkun, dizelerle birlikte cümlelerin de kalbine dokunmak isteyen bir yeni zaman seyyahı. Anadolu'da olmanın bereketini sonuna kadar kullanıyor. Dergiler, kitaplar, gazete yazıları ve öğrencileri. Hepsine gönül rahatlığıyla yetiştiğine şahit oluyoruz. Şimdilik sekiz kitabı var. Şiir, öykü, deneme, çocuklar için hikayeler. Özellikle 2015 yılında çıkan iki kitabı merkeze alınan bir söyleşi yaptık Mustafa Uçurum ile. Onun dünyasına da göz atan bir söyleşi oldu bu. İyi okumalar. -Şiir, öykü, deneme, çocuk edebiyatı ve düzenli olarak kaleme aldığınız köşe yazılarından tanıyoruz Mustafa Uçurum'u. Bu çeşitlilik sizi dağıtıyor mu yoksa toparlıyor mu? Kendinizi ait hissettiğiniz ya da en azından diğerlerine nazaran daha yakın bulduğunuz bir tür var mı? Var ise hangisi? -Yazmak, başlı başına bir ifade tarzıdır. İnsan yaşar ve yazar. Ben bu yazma eyleminde kendimi ifade etmek isterken herhangi bir kısıtlamaya girmek istemiyorum. Bazen bir şiirin dizesinde karşılık buluyor söylemek istediğim, bazen bir öykünün düğümünde kendini dile getiriyor. Kendimi rahat hissettiğim için de bu bir zenginlik olarak bende kabul görüyor. Bu çeşitlilik arasında kendimi şiire daha yakın buluyorum. Şair olarak anılmak iç huzurum anlamında da beni mutlu ediyor. İlk olarak şiirler yazdım. Bu uzun süre devam etti. Daha sonra denemeler yokladı cümlelerimi. Köşe yazıları girdi daha sonra hayatıma. Elbette öyküyü de unutmamak gerek. Son yıllarda öyküye hem kuramsal açıdan vakit ayırıyorum hem de öyküler yazıyorum. Bütün bunların yanında ilk göz ağrım şiirin yerini her zaman özel tutuyorum. -Geçtiğimiz yıl iki kitabınız yayımlandı. Deneme Çekimi ve Konuştukça Memleket. Yazarlık mütemadiyen üretmek midir? Bir duraklama devri, bir es, beslenme molaları var mıdır? Kendi okur-yazarlık serüveninizi bu bağlamda nasıl değerlendiriyorsunuz? -Yazmak zorlamayla olacak bir fiil değil. İç dinamikler insanı harekete geçiriyor. İçimden geldiği için, söyleyecek sözüm olduğu için yazıyorum. Ben yazma işlevimi akışına bırakırım. Geldiği zaman, cümleler beni çağırdığı zaman gönül rahatlığıyla yazarım. Elbette gazete yazılarımı bundan ayırmak gerek. Gazete, devamlılığı olan bir çalışma. Her pazartesi köşemde yazım olmak zorunda. Okumak için daha çok vakit ayırırım. Dergileri satır satır okurum. Yeni çıkan kitapların yanında başucu kitaplarım vardır. Onlarla soluklanmayı sürdürürüm. -Henüz denemediğiniz bir tür olarak romanı görüyoruz? Romanı ve Türk Edebiyatında romancılığı nerede görüyorsunuz? Yakın tarihte Mustafa Uçurum imzalı bir roman görebilecek miyiz? -Şimdilik şunu net olarak söylüyorum. Yazma serüvenimde roman görünmüyor. Olmayacak gibi de. Kendimi uzun soluklu bir yolculukta düşünemiyorum. Roman farklı bir dünya. Girdap gibi. Ben öykülerimle mutlu olmaya devam edeceğim. -Romanı önemserim. Anlatım zenginliği, okuyucuyu içine çeken uzun soluklu ifade tarzı romanı her zaman rağbet gören bir edebi tür haline getirmiştir. Tanzimatla birlikte dünyamıza giren roman, varlığını günümüzde de hissettirmeye devam ediyor. Şiir kadar, öykü kadar yoğun olmasa da roman hala ilgi görüyor. Günümüz insanı her şeyi çabuk tüketen bir ruh haline sahip. Belki de bu yüzden roman diğer türlere göre biraz geride kaldı gibi görünüyor. Sayfa sayısı olarak ve anlatım yoğunluğu olarak romanlardan uzak duruyor yeniçağın hız tutkunu okuyucuları. -Bir yazarı besleyen kaynaklar nelerdir? Kaynakların çeşitliliğini eserlerde gözlemlemek mümkün müdür? Yaşadığı sosyal-fiziki çevre yazar üzerinde ne denli etkiye sahiptir? Hem şiirlerinizde hem öykülerinizde yer alan pastoral unsurları bu düzlemde değerlendirebilir miyiz? -Yazarın elindeki en büyük kaynak yaşadıklarıdır. Yoğun yaşamak yazar için cümlelerine sindirebileceği iç içe geçmişlikler silsilesidir. Yaşarken biriktirmek, duyarken, görürken biriktirmek. Elbette okudukları önemli bir yere sahiptir kişinin. Okumak, görmek, gezmek, ruhunu ve bedenini bir seyyah eylemek. Benim elimdeki en büyük cevherim bunlar. Her fırsatta gezerim. Sınır tanımadan, nefesim yetene dek gezerim. Yeni yerler görmek, yeni kalplere dokunmak, yeni bir coğrafyada uyanmak. Bütün bunlar benim içimi onarır. Özellikle doğanın en nadide köşelerine çekilmeyi severim. Bir dere kenarını, bir ırmağın serinliğini şatafatlı mekanlara değişmem. İster istemez yazdıklarımda bunlardan izler kendine yer bulur. Bu da kaçınılmazdır zaten. Böyle olmasından dolayı da son derece mutluyum. -Dergi konusuna gelmek istiyorum. Mustafa Uçurum ismi dergilerle iç içe. Kimi zaman yeni soluk alan bir dergiye ağabey dokunuşu, kimi zaman köklü bir derginin müdavim yazarı olarak karşılaşıyoruz. Yazın çeşitliliği kadar yazdığınız dergilerde de geniş bir yelpaze göze çarpıyor. Bazen bir öykü, bazen bir şiir, bazen de bir söyleşi ile okurlarınızın karşısına çıkıyorsunuz. Mustafa Uçurum'un dergilerle kurduğu bu ünsiyeti anlatabilir misiniz? Dergiciliğin ve özelde dergilerle ilişkinizin kökleri, bu günü ve geleceği hakkında neler söylemek istersiniz? -Dergisiz bir edebiyatı düşünemeyeceğim gibi dergilerle irtibatı olmayan bir yazar ya da şairi de edebiyatla irtibatlı olarak düşünemiyorum. Dergiler edebiyatımızın can damarı. Edebiyatımızın yaşayan yüzü dergiler. Heyecanın, sürekliliğin, var olmanın en sağlam duraklarındandır edebiyat dünyamız için. Ben çıkan her yeni dergiyi bir umut ışığı olarak görürüm. Birçok dergi çıkardım. O heyecana aşinayım. Yeni bir dergi çıktıysa umut devam ediyor demektir. Bu yüzden dergilerde yazarım. Ayırmadan hem de. Onun dergisi bunun dergisi olmasına bakmam. Söyleyecek sözüm varsa yeter ki ulaşsın birilerine. Ulaşır da. Çünkü dergiler çıkarırken de dergilerde yazarken de değişmez kıstasım şuydu; Bizler ucu bucağı belli olmayan bir azınlığa sesleniyoruz. Biz sözümüzü söyleyelim. Gün olur ulaşacağı kalbi bulur sözümüz. Günümüzde dergilerimiz çok iyi durumda. Sanal aleme ve teknolojiye meydan okuyarak sıkı sayılarla çıkmaya devam ediyor dergiler. Yeni editörler, yeni yapılanmalar dergilerdeki heyecanın devam ettiğini gösteriyor. Bugünün ustaları nasıl ki zamanında dergilerde yetişerek günümüze kadar geldi, bugünün gençleri de dergilerle sıkı ilişkiler kurarak başaracak bunu. -Şiir dinletileri, imza günleri, söyleşiler... Sık sık Tokat'tan yola çıkıp, farklı şehirlerde farklı mecralarda okurlarıyla buluşan bir yazar görüyoruz. Bu yolculuklarda Mustafa Uçurum'a ne/neler yol arkadaşlığı eder? Bavulunda ne taşır, elinde ne taşır, zihninde ne taşır? Yeni yerler, yeni insanlar bir yazarın yazarlık serüveninde nasıl bir öneme sahiptir? -Yeni yerler görmek, bedenimi ve ruhumu yollara salmak bana tarifsiz mutluluk veriyor. Her fırsatta gezecek bir yerler bulmaya çalışırım. Şükür ki çıkıyor da. Yolculukları mola olarak görüyorum ben. Kendime vakit ayıracağım molalar. Çantamı omzuma atmayayım yeter ki. Sınırsız bir serüvene açılabilirim. Küçük not defterim olsun, mutlaka fotoğraf makinem ve ben. Zihnimde ve gözümde bana kalacak servetler biriktiririm yollardan. Şu da bir gerçek ki seyahat etmek bir anılar defteri tutmak gibidir. Yazarlar ve şairler iyi birer seyyahtır aslında. Seyyahlardan da iyi yazar ve şair olur. Göz ve gönül zenginliği gerek cümlelerin üzerine serpeceğimiz. Bunu da en iyi yollar veriyor bize. -Edebiyatın ve edebiyatçının geçmişten günümüze, en azından tanık olduğunuz yakın tarihteki serüvenini nasıl değerlendiriyorsunuz? Değişen dönüşen bir sanatçı duruşundan söz edebilir miyiz? Dava adamlığından edebiyatçılığa bir evrilme söz konusu mudur sizce? -Geçmişi yad ediyoruz içimiz acıya acıya. Şair, yazar ve dava adamı. Bu üç özelliğin bir kişide bulunması günümüzde imkansız gibi. Kendi kabuğuna çekilmeyi tercih ediyor edebiyatçılar. Kendilerinin edebiyatını yapıyorlar. Bireysellik had safhada. Bir kişinin elinden tutmak, yol yordam öğretmek gibi bir derdi yok birçoğunun. Kendi grubunun, kendi ekibinin ihyasıyla meşgul çünkü çoğu. Bu yüzden sadece şiir yazan, öykü yazan en çok da kendisi için yazan edebiyatçılarla karşı karşıya kalıyoruz. Bu da edebiyatımızı kendi içinde çırpınıp durmaya mahkum ediyor. -Yayınevleri, yazarlar ve kitaplar... Her geçen gün sayı artıyor. Okuma listeleri kabarıklaşıyor. Bu çeşitlilik arasında kendi okuma takviminizi nasıl ayarlıyorsunuz. Yazar olmanın dışında sıkı bir okur olarak okuma alışkanlıklarımız ya da seçimlerimiz üzerine tavsiyeleriniz nelerdir? Okumada sınır tanımıyorum. Elime geçen her yeni kitabı, dergilerin yeni sayılarını soluk soluğa okurum. Necip Fazıl'a atfedilen meşhur biz sözdür; Yazmaktan okumaya fırsat bulamıyorum. sözü. Benim yazdıklarımın temelini okuduklarım oluşturuyor. Okumak ve yazmak için müsait bir işim var şimdilik. Çok sıkı bir okuma takvimi uygulamam. Gönlüme göre. Keyfim nasıl isterse. Elim bu yüzden hiç boş kalmaz. Bir öykü okurum, onun ardından bir dergiden bir şiir, bir makalenin satır aralarına sızarım. Okudukça içimdeki yazma arzusu zapt edilmez bir hal alır. Fakat ben yazmak için genelde sabahın o duru vakitlerini beklerim. Zihnimin en sakin olduğu, beynime birikmiş cümlelerin hücum ettiği vakti. -Konuştukça Memleket adlı şiir kitabınız 2015 Nisanında okurlarıyla buluştu. Şiirlerde bir çeşitliliğin yanı sıra, içinize sinmiş bir Anadolu'nun, Tokat'ın, memleketin, Türkiye'nin kokusunu duyuyoruz. Mustafa Uçurum'u şiirleriyle nereye konumlandırabiliriz? Şiirlerinde didaktik unsurlar, bir dünya görüşü var mıdır? Varsa şair bize nereden seslenmektedir? -Konuştukça Memleket üçüncü şiir kitabım. Bu kitapla birlikte daha net bir şekilde söyleyeceklerimi söylüyorum. İlk kitabımdaki bireysellik Dünya Telaşı kitabımla birlikte sesini biraz çoğaltmaya ve yükseltmeye başlamıştı. Bu kitapta artık söyleyecek sözü, derdi olan bir şair olarak dizeler kurdum. Belki de yaşımın artık ağırlık gerektirdiği bir kıvama gelmesinin bir devinimidir bu. Şiir, gücünü hikmetten almalı. Peygamber Efendimiz 'in şöyle bir hadisi vardır; Resulullah 'a, bir bedevi gelir. Dikkat çekici bir üslupla konuşmaya başlar. Efendimiz : "Şurası muhakkak ki beyanda sihir vardır, şurası da muhakkak ki şiirde de hikmetler vardır." buyurur. Söze hikmet vermek için hikmetli kaynakları rehber edinmek gerek. Şiirlerim artık kalabalıklara dur diyen, memleket denen cennet vatanın kadrini kıymetini hissettiren ve mümin bir duruşu temsil etmeye gayret eden şiirlerden oluşuyor. Bunu yaparken de tebliğ için değil şiirin ruhunu incitmemek için yapıyorum. Şiir sözdür ve gün gelir bir yüreğe tesir edebilir. Allah'tan korkarım birilerinin şiirimle kalbinde küçük bir yanlış leke bırakmaya. Hassas davranırım, her dizeyi ince ince dokumaya gayret gösteririm. Şiir yapalım derken göz çıkarmaya gerek yok. -2015'in ikinci kitabı Deneme Çekimi aynı zamanda sizin ikinci deneme kitabınız. Deneme kaleme almanın sizde ayrı bir yeri olduğunu söyleyebilir miyiz? Deneme türünün sınırları ya da sınırsızlığı yazarlara ve okurlara ne gibi imkanlar sunmaktadır? Kitabınızda yer alan denemeler üzerinden konuşmak gerekirse bu çeşitliliğin yazarlara sunduğu fırsatlar nelerdir? -Şiirden sonra en keyif alarak yazdığım tür, deneme. Kendimi deneme yazarken gayet özgür hissederim. Sınır koymam cümlelerime. Şiirin ruha şifa söyleyişini de alarak denemeler yazarım. Hatta bazen şiirimin arka planını bana sunma imkanı verdiği için şiirli denemeler yazarım. Bu bağlamda önemlidir deneme. Mevsimlerden, şehirlerden, çocukların kalbinden ve kitaplardan geçer denemelerim. Rengarenk bir bahçe gibi görüyorum ben denemelerimi. Her okuyanın kendinden bir renk ve ses bulabileceği bir bahçe. Umuyorum ki böyle olur. - Bu güzel söyleşi için teşekkür ederim. -Ben de teşekkür ederim.


Nun Masalları'nın anlatıcısıydı, Yusuf ile Züleyha'nın yazıcısı... Defterin sahifelerine Mor Mürekkep'inden düşürdü harfleri. İsim ile Ateş arasında kalbine sığanları söyledi hep. Adem ile Havva'nın hikayesini anlamanın bütün insanlığın hikayesini anlamak manasına geldiğini öğrendiği gün, Adem'in hikayesini yazmaya karar verdi. Çünkü insanın bütün halleri Adem'de gizliydi. Nazan Bekiroğlu, yeni romanı La'da Adem ile Havva'yı anlatıyor. Hikayenin merkezinde Kur'an'daki kıssa ve Hz. Adem var. Yazar, metninin aynasını dolduran onca anlatının birer temsil ve mecaz olmaktan öte anlam taşımadığının altını özellikle çiziyor. Nazan Bekiroğlu, coşkulu bir dille söylüyor hikayesini. -Sizinle yaptığımız son görüşmede, Bu yıl içinde okurlarınız yeni bir Nazan Bekiroğlu kitabı raflarda görebilecek mi? sorusuna şu cevabı vermiştiniz: Yıllardır zihinde gezdirilen, kendisiyle defterler doldurulan, bilek ağrıtan, uyku bölen bir şey var. Şimdi biraz olsun ufkun üzerinden seren direklerinin, en yüksek flamaların görünmeye başladığını söyleyebilirim. Ya kısmet. İnşallah. Ama hala ismini söyleyemem. Geçtiğimiz günlerde La çıkageldi. Artık biraz daha huzurludur uykularınız. Uyku bölen süreçten biraz bahseder misiniz? -İnsan olan, bu ağır emaneti üzerinde taşıyan bir varlık hiçbir zaman huzurlu uykulara kavuşamayacak demektir. Bu metni anlatırken bütün istediğim insan olmanın manasına biraz daha hakkıyla erebilmek, bu doğrultuda anlayabildiğim birkaç şeyi de özellikle gençlerle paylaşmak arzusundan ibaretti. Yoksa Adem'e, onun gaybi yönüne dair birçok sorunun yakin cevabı hiç verilemezken bilmenin bize sağlayacağı huzura ermek mümkün değildir. Fakat sadece şu noktada daha huzurlu olduğum söylenebilir ki, bu yazma sürecinde cevabı peşinen verilmiş bir bilgiye farklı bir güzergahı dolaşarak yeniden vardığım söylenebilir. O da bazı bilginin bize verilmediği, onların üzerindeki örtünün hiç açılmayacağına dair bilgidir. Bunu bilmek bile, yani bilginin bir noktadan sonra bilinmezlikle örtüldüğünü bir kez daha anlamak bile, kurcalamamak, sorgu sual etmemek, verildiği kadarıyla iman ve iktifa etmek, bir çemberin üzerinde aynı yönde ilerleyip de başlangıç noktasına varmak gibi insana bir huzur veriyor. Diğer yandan bu metnin kaleme alınma sürecinde çok şey okuduğumu da sancılı sürecin bir izdüşümü olarak ifade etmeliyim. O kadar ki metin, içimde bir iskelete kavuştuktan yani 2003'ten sonra, bir bakıma metin bittikten sonra okuduklarım bile bir vagon doldurabilecek hacimde. Fakat en fazla Mesnevi, İbn Arabi ve Şeyh Galib'i zikretmeliyim. Hele Şeyh Galip. O kadar ki onu düşünmeden açtığım her paragrafta bile onu hazır buldum. Büyük laflar sarf etmekten korkmasaydım, bütün bir La'nın, Galib'in o meşhur Terci-i Bend'ini, onun da tek bir beytini tefsir için kaleme alındığını, ben fark etmeden bile bunun böyle olduğunu söyleyebilirdim: Hoşça sak zatına kim zübde-i alemsin sen / Merdüm-i dide-i ekvan olan ademsin sen. La'nın cesareti biraz da bu beytin verdiği güçtendir. -Kitabın La Sahifesinde iddialı bir cümle var: Bir ömür boyu aradığım hece harfinin La olduğunu bildim. Bu cümleden ne anlamalıyız? -Çok iddialı değil, çünkü buldum, değil bildim, deniyor. Buldum dense idi bence bu iddia olurdu. Fakat bilmek daha kolay. Bulmanın arkadan geldiğine her zaman inandım. Lanın aranan harf oluşu meselesine gelince. La olumsuzluk ekidir. Hiçlik mesabesidir. Bu hece harfini, insan olmayı yaratılmışların en şereflisi kılan özgür bilinç tercih hakkı içindeki inkar gücü potansiyeli olarak yorumluyorum. İnsan, seçebilen bir varlıktır. Onu diğer yaratılmışlardan farklı ve üstün kılan yanı bu yanıdır. Yani o, reddetmeye gücü olduğu halde özgür iradesiyle doğruyu bulabildiği için değerlidir. Yani İllallah lafzı, oluşun ve idrakin üst aşamasıysa, insan bu aşamaya kendiliğinden değil bile isteye, özgür iradesi ile varabildiği için muteberdir. Bu itibarla La hece harfi, insan olmanın kıymetini içkin bir bilinç halinin mümkün olumsuzluk aşaması olarak La gerçeğini ifade eder. -Romanda anlatılan Adem ile Havva, Nazan Bekiroğlu'nun Adem ile Havva'sı mıdır? Kutsal metinlerdeki kıssa ne kadarıyla yer aldı kitapta? -Nazan Bekiroğlu'nun Adem ile Havva'sı temel mesaj itibarıyla Kur'an'daki Adem'den hareketle kaleme alınmıştır. Hikaye Tevrat'ta ayrıntılı denebilecek bir biçimde iki yerde anlatılır, İncil'de ise fazla ayrıntıya inmeksizin zikredilir; bunlar beni ilgilendirmedi. İslami gelenek ise Kur'ani kıssayı sabit tefsirinin yanı sıra zaman zaman da birçok ayrıntıyla süsleyerek anlatmaktan imtina etmez. Bunların bir kısmı doğrudan İsrailiyat nevindendir ve tefsir kitaplarına bile sirayet etmiştir. İsrailiyattan da mümkün mertebe kaçınmaya dikkat ettim. Ve çok dikkate değer bir husus ki, Yusuf ile Züleyha'nın geleneksel edebiyatımız içinde mesnevi geleneğinde pek çok versiyonu olduğu halde, ki bunların bir kısmı Hamdullah Hamdi gibi İslami ilimler açısından fevkalade itibarlı zatlar tarafından kaleme alınmıştır, Adem etrafında oluşmuş bir mesnevi geleneği yoktur. Demek istediğim, Yusuf ile Züleyha yazarken bana kalemimin manevra alanını genişletme cesareti veren bir mesnevi geleneğine yaslanabiliyordum fakat Adem hikayesinde böyle bir gelenek alanından da mahrumdum. O zaman, çoğu kez söylediğim gibi, Kur'an'daki temel mesajla çelişmemek kaydıyla kalem oynatmaya cesaret ettim. Bunu söylerken, Kur'an'da anlatılmayan şeylerin anlatılması meselesinin beni çok zorlayacağını biliyordum. Fakat burada da kıssa üzerinde düşünme ifadesini bir izin olarak telakki etmeye cesaret ettiğimi söyleyebilirim. Çünkü bu satırları kaleme alırken özellikle de gençleri insan olmanın anlamı üzerinde düşünmeye sevk etmek gibi ahlaki bir gaye taşıdığımı her an hissettim. Onların daha kolay anlayabileceği bir formata cesaretim bu gaye ile izah olunabilir ancak. -Kitapta birkaç yer yerde okuru şöyle uyarıyorsunuz: Bu aynada her şey temsil, her şey mecaz... -Bir önceki cevapta dile getirdiğim niyet, ama bu niyete rağmen her an ensemde hissettiğim tedirginlik alanıyla ilgili bir açıklama bu. Gaybi kapıların bize kapalı olduğu bir aleme ilişkin her sahne birer temsil olmaktan öte anlam taşıyamaz yeryüzü muhayyilesinde. Bu temsillerin daha yüksek bir gerçeğin kavranması gayesine hizmet ettiğinden emin olabildiğim anlarda ensemdeki soluğun baskısı azaldı. Bu uyarı bu nedenle yapıldı. -La klasik bir roman değil. Romanla mesnevi arası olarak isimlendiriyorsunuz. Biraz açar mısınız? Niye roman diyemiyoruz? -Bu sorunun cevabı Müslüman Şark'ın Batı'daki anlamda romanın teşekkülüne neden izin vermediğinin de cevabıdır aynı zamanda. Adem'e ilişkin bir hikaye anlatırken en fazla anlatılmış bir hikayeye yeni bir dil giydirebileceğimi, bir romancı muhayyilesine sahip olarak bundan öteye geçemeyeceğimi hissettim. Tanpınar, Şark'taki mesnevi geleneğini, bütün gayesi kaynağına dönmek olan suyun belli güzergahının farklı dillerle yeniden yeniden anlatılması olduğuna dikkat çeker. Ehl-i sünnet itikadı ile çelişmemesi için azami özen gösterilmiş bir metinden de roman olması beklenemez. Bu nedenle bu metni yazarken Şark'ın neden bir romanı olmadığını bir kez daha anladım. Araya sokuşturulmuş ve hayalin kışkırttığı birtakım sahneler, tasvirler, öykücüklerin var oluşu bu gerçeği değiştirmez. Romancının, muhayyilesini en başta kendisinin sansürlediği bir metne de her anlamda roman demek mümkün değildir elbet. Bu kapsamda ilave etmeliyim ki yazma sürecinde hatırı sayılır hacimde mürekkebi de işin teorik kısmını kendime açmak için tükettim. Yazdığım şeyi ne tam roman ne de tam mesnevi olarak adlandırabildim. Hatta roman kategorisinde takdim etmek hususunda bile tereddüt ettim. Bu süreçte en fazla da romanla mesnevi arasında yeni bir türün ihdası ihtiyacını hissettim. Üstelik bu ihtiyacın hissedilmesi noktasında yalnız olmadığımı, benzer metinlerin de varlığını biliyorum. Gördüm ki mesnevinin dünyasından beslenen azımsanmayacak sayıdaki kalemler yeni bir türe emek veriyor. Bana öyle geliyor ki ya gerçekten iki dünya arasında yeni bir türe ihtiyaç duyuyoruz ya da roman içinde bu türe yer açmak zorunluluğu hasıl oluyor. Roman çok baskın bir tür. Fakat mesnevi zihniyeti de roman içinde kendisine bir yer açmaya çalışıyor. Bu, bence romanın da tanımının genişlemesi anlamına geliyor. Yani bizim romanımız. Roman, temel ucu sabit kalmakla birlikte diğer ayağını dolaştıran bir pergel gibi. Neticede belki benim hayalim gerçekleşip de roman ile mesnevi arasında yeni bir tür ihdas edip onun adını koyamayacağız ama ihatalı bir tür olarak romanın, bizim dünyamızda, kendi alanının genişlemesine izin vermek mecburiyetinde kalacağına muhakkak gözüyle bakıyorum. -Daha önce Yusuf ile Züleyha'nın hikayesini sizin kaleminizden okumuştuk. Şimdi Adem ile Havva. Kutsal metinlerde geçen bu kıssaları merkeze alarak bir eser ortaya koymak aynı zamanda riskli bir tercih. Bu endişeyi yaşadınız mı hiç? -Bu söyleşide başlangıçtan bu yana sizin sorularınızın bir kısmı gibi benim de verdiğim bütün cevaplarda bu riskin farkında olduğumu, bu endişeyi yaşadığımı anlattım. Risk, Kur'an'da zaten anlatılmış bir metni neden bir kez daha anlatmak gereğini hissettiğim sorusunun muhatabı olmamla ilgilidir. Ancak daha evvelki cevaplarıma da yayılmış olan cümleyi bir kez daha tekrarlarsam, temel mesajla çelişmek, endişemin kaynağı. Bu mesajla çelişmemek kaydıyla anlatmak ise endişelerimin izalesi kaynağı. Risk aslında, oynatılan her kalem, sarf edilen her dize her cümle için de geçerli değil mi? Şuara Suresi'ndeki o tüyler ürpertici uyarıyı hatırlarsak ne yazarsak yazalım, kalemimizin hangi ilhamla oynadığını, hangi vadilerde hangi hallerde dolaştığımızı ayırt etmek çok da kolay görünmüyor. -Yusuf ile Züleyha'da, Züleyha'yı her sahifede görüyorduk. Cümlelerin en güzeli onu anlatıyordu. La'da ise Adem'in gölgesinde bir Havva var... -Doğrudur. Çünkü benim anlatmak dolayısıyla anlamak istediğim şey bir Adem ile Havva hikayesi değil. Beni insanın hikayesi ilgilendiriyor. İnsanın bütün hallerini içkin bir hikayenin kahramanı olarak da Adem'i gördüm. Yani hikaye Adem'in. Bunun dışında her şey Adem'in yani insanın hikayesinin oluşması sürecinde görüntüye giren tali unsurlar. Havva'nın bir görünüp bir yok olması, Havva'yı merkeze almamışlığım bu nedenledir. Havva üzerinde ısrar, temel meseleyi anlatmak adına bir görmezden gelme içerir. İkisi bir arada ama hikaye Adem'in. -Adem ile Havva'nın hikayesinin ilk sahifesini yazarken Nazan Bekiroğlu'nun muradı neydi? Kitaba son noktayı koyduğunda kalbi mutmain miydi? -Hayır. Böyle bir metin hiçbir zaman tam anlamıyla tamamlanamaz. Dolayısıyla da böyle bir metnin yazarı hiçbir zaman tam anlamıyla mutmain olamaz. Bu metin kuşku yok ki benim içimde genişleyip duracak, yazılması hiç bitmeyecek. Ama buraya kadar, dediğim bir noktaya geldiğimde yaman bir hesabın içine düştüğümü, bütün bir metni ya topyekun yok edeceğimi ya da artık onu yayımlamam gerektiğini hissettim. Anlattığımı göstermek de istedim yoksa dediğim gibi anladığımı da unutabilirdim. Benimki sadece sınırlar içinde kalarak sınır ötesine ilişkin bir anlama çabası. Kadere, ruha, günaha, iyiliğe, kötülüğe, iradeye.. dair benci bir okuma. -Sizi Adem ile Havva'nın hikayesini yazmaya iten sebepler nelerdi? -Bundan tam yirmi sene evvel Belkıs ile tanıştım. İlk karşılaşmamız onun beni Trabzon'da ziyareti ile gerçekleşti. O ilk tanışma heyecanına, yirmi yıl boyunca akmak isteyen yanlarımın önünde duran bendlerin bir kısmını belki o bile fark etmeden bir bir kaldırmasının etkileri de sirayet etti. O ilk karşılaşma günlerinin birinde bana, Nazan, demişti, bir gün Adem'in hikayesini anlatabilirsem kendimi bütün bir insanlığın hikayesini de anlamış sayacağım, çünkü insanın bütün halleri Adem'de gizli, çünkü Adem cem makamında. La Sahifesinde dile getirdiğim gibi bu cümleyi hiç unutmadım. Yıllarca içimde gezdirdim. Ve yirmi yıldan bu yana farkında ya da farkında değil, yaşadığım her şey gibi okuduğum her şeyi de bir Adem hikayesi olarak, insanın bütün gerçeğini içkin bir hikayenin dipnotları suretinde bir köşede biriktirdim. Zaman içinde bu birikim öncelikle bir Adem hikayesi anlatmak gayesine matuf olmasa da sahnelere büründü, cümleler birikti. Ve yeryüzü yalnızlığı elli yıllık bir sürece yaklaştığında bundan daha fazlasını anlayamayacağım ve anlatamayacağım bir raddede geldi durdu. O zaman anlatmaya karar verdim. Çünkü öyle görünüyor ki anlayabileceğim buraya kadar ve anladığımı unutmamak için anlatmak ihtiyacını daha fazla saklayamadım. Bilgisayarda ilk dosya 2003'te açılmış. O tarihte bilgisayarda bir dosya açtıysam metnin çoğu demek öncesinde defterlerde biçimlenmiş demektir. Ondan sonrası fiili derleyip toplama, kompozisyona nizama sokma sürecidir. -Romanda daha önce öykülerinizden ve Yusuf ile Züleyha'dan, İsimle Ateş Arasında'dan bildiğimiz coşkun bir dil var. Bu dilin kalp genişliği ile bir ilgisi olmalı. Bu zor ve sancılı bir seçim değil mi? -Dili, insanın hacmidir. Buradan bakınca genişlik olarak görünen şeyin şu gelip geçici dünya üzerinde ızdıraplarımızın kaynağı ve en azından onun sadakatle yansıtıcı aynası da olduğu çıkar ortaya. Bu nedenle haklı olduğunuz düşünülebilir. Ama ne çare! Başka türlü hissetmek ve düşünmek elimden gelmediği için başka türlü söylemek de elimden gelmez.


Ben yazı hayatına öyküyle başladım ve hep öykü yazmayı kurguladım. Ama bunun ilk dönemlerde bilinçli bir tercihten çok bulunduğum arkadaş ortamıyla ilgili olduğunu sanıyorum. Galiba birbirimizi etkiledik. Ankara'daki üniversite yıllarım edebiyat hayatımın dönüm noktasıydı. Çok hareketli bir edebiyat ortamının içerisinde bulmuştum kendimi. Yani öyküyle yatıp kalkıyorduk. Bu ortamda başka hiçbir türü denemedim. Düşünmedim bile. Kendimi öykünün içinde buldum. Yazınsal serüvenimde öykü dışında hiçbir türde yazmayı düşünmedim. Önce el yordamıyla sonra üzerinde kafa yorarak, emek vererek, türler içinde kendimi ifade edebileceğim en donanımlı imkan olarak belirledim. Günümüzde öykünün diğer yazınsal türlere nazaran pek çok avantajları olduğunu düşünüyorum. Yani öykü, kısa ve yoğun yapısı, anlam açıklığı ve gündelik hayata denk düşen yalın, dolaysız anlatımı ile modern insanın beklentilerine cevap verebilecek bir özelliğe sahip. Ayrıca öykü, modern insanın ritmiyle, temposuyla ve yaşadıklarıyla örtüşebilen bir tür. Bu yanıyla bana sıcak ve kendimi en iyi ifade edebileceğim bir yazınsal tür gibi geliyor. Yeni kitap, yeni bir iz bırakma çabası. Onca çaba, emek, uğraştan sonra koskoca ömürden geride belli belirsiz izler... Ama her yeni iz yeni bir heyecan. Bir boşa uğraş, aldanma da olsa, insan kire, yanlışa, haksızlığa bulaşmadan ömrü olmalı da yazmalı, yazmalı... Çok şükür. Edebiyat hayatım iki ana damardan ilerliyor... Öyküler ve deneme, inceleme, teorik kitaplar... Ben ürün veren yazarların öykülerini, şiirlerini, romanlarını yazıp bir kenara çekilmesini doğru bulmuyorum. Yaptıkları iş hakkında söz almalı, mutfaktan yazılar yazmalı, poetik bir bilince sahip olmaları gerekir... Böylece edebiyata da hizmet etmeleri gerekir. Kuşkusuz öykücünün temel görevi öykü yazmak, öykünün iyi örneklerini vermektir. Ancak öykü davasının nitelikli eleştiri ve kuram yazılarıyla desteklenmesi gerekir. Edebiyat tarihine baktığımızda bu gerçekliği net bir şekilde görürüz. Çığır açıcı romancılığı, öykücülüğü yanında Virginia Woolf döneminin en büyük eleştirmenlerinden biriydi. Eleştirmenlerin ortak görüşü Woolf eğer hiç roman-öykü yazmamış olsaydı bile sadece bu eleştiri yazılarıyla edebiyat dünyasında var olacaktı. T. S. Eliot, Octavio Paz için de aynı şey söylenebilir. Öyle ki Eliot, şair ve düzyazı ilişkisi konusunda, düzyazıyla test edilmeyen yazarlara şiir yazdırmamak gerekir diyordu. Biz de ise hem ürün hem de eleştiri yazılarının en iyi örneklerini veren yazarlar olarak Ahmet Hamdi Tanpınar, Sezai Karakoç, Rasim Özdenören, Selim İleri, Ahmet Oktay, Tomris Uyar'ı anabiliriz. Dikkat edilecek tek husus, öykülerinizin, eleştiri/kuram/inceleme yazıları altında ezilmemesi, öykücü kimliğinizin hep ön planda tutulmasıdır. Öykücü bu yazılarda, kendi öykü pratiği içerisindeki okuma, yazma deneyimlerini yansıtır. Bir öykü düşüncesi, bir öykü davası, poetikası yaratır. Kuramsal bir kavrayışla her öykücü kendi öyküsünün temellerini konuşacak, birikimle, yaşayan güncel öyküyle kendini test edecektir. Yani bir estetik savaşın tam ortasında yer alacaktır. Bugüne değin bunu öykücülerimizin yapmamış olması kaçırılmış bir olanaktır. Benim asli işim öykü ve bütün inceleme/kuram yazılarını öykücülüğümün bir parçası olarak gördüğüm için yazıyorum. Bu yazılarla bir bakıma yaptığım işi anlamaya, öncülerini bilmeye çalışıyorum. Öykü davamın bir devamı bu yazılar. Diğer yandan dünyada ve ülkemizde roman ve şiirin kuramsal yapısı üzerine kitap boyutunda pek çok çalışma olmasına rağmen öykü üzerine bu tür çalışmalar oldukça yetersiz. Özellikle öykü estetiği, kuramsal özellikleri ve teorik yapısına ilişkin kitaplar bir avuç çalışmadan ibaret. Bu yüzden genç edebi tür öykünün, kavramlara, kuruluş ve işleyişini ifade edecek temel bir dile, sanatsal ve estetik değerini ortaya çıkararak ölü noktalarını aydınlatacak kavramsal okumalara ihtiyacı var. Sözlüğü edebiyatımızda bu eksikliği doldurma çabalarına küçük bir katkı olması için hazırladım. Öykü Terimleri Sözlüğü teknikler, yönelimler, kavramlar ve teorilerden oluşan meseleleri irdeleyerek öykünün kullanışlı bir cep kılavuzu olmayı hedefliyor. Okurlar böylece hem sevdikleri öykülere farklı bir bakışı görecekler hem de yeni öyküler tanıyarak peşine düşeceklerdir. Ernest Hemingway Öykü, buzdağının görünen yüzünde değil söylemediklerinden oluşur der ve ekler: onda dokuzu yüzeyin altında, derinlerdedir. İşte bu kitap; okurlarla birlikte, öykülerin görünmeyen dip anlamlarına bakmak ve cep kılavuzu olacak inciler devşirmek amacında. Aslında bu kitap şu sorunun cevabını bulma peşinde: Öykü nasıl işler? Bir eserde yaratıcılık nasıl sergilenir, eser yaratıcılığını neye borçlu, öykü nasıl bir mekanikle işler, hangi özellikleri onu kalıcı hale getirir, bizi büyüleyen öykülerin içine ne konur, iyi öykü neden yapılır gibi soruların peşinde, okuru kısa öykü türünün doğasına yeni bir yolculuğa çağırıyor. Kitap, özellikle öykünün tematik serüveninden çok teknik serüvenini incelemeye tabi tutarken teorik bir metin olmayı da hedefliyor. Okurlar kitapta tartışılan sözcükleri kendi öykü poetikalarında, öykü üzerine yapacakları incelemelerde rahatlıkla kullanabilirler. Okurlar yüzlerce kavramı derli toplu bir kitapta görecekler ve buradan yeni kavramlara doğru yürüyebileceklerdir. Kitap, kavramlar, terimler üzerinden gittiği için elbette bir sözlüğe benziyor ama sözlükten farklı olarak, a'dan z'ye giden bir alfabeye göre değil de kendi özel alfabesine göre sıralanıyor. Odak aldığı tekniğin, kavramın, terimin anlaşılması, anlamının iyice belirginleşmesi için lazım olan alfabeye uyuyor. Bilinen haliyle sözlük ve ansiklopedilerdeki pek çok kavramı, terimi kısa kısa açıklamak yerine, sıklıkla kullanılan kavram ve terimleri uzun uzun, örneklerle açıklama yöntemi benimseniyor. Bu kavram ve terimler üzerine yazıların amacı; öykü tartışmalarına ayak izleri bırakmak, kılavuzluk için geçilen yollara yapı taşları döşemek ve yolu, menzili aydınlatmaktır. Ülkemizde yaşanan temel karmaşalardan biri kavram ve terimlerin anlam kodları üzerine bir ittifakın olmamasıdır. Bir kavramı yahut bir terimi hepimiz farklı yorumluyoruz. Oysa terimler üzerindeki ittifak, anlamsız tartışmaları sona erdireceği gibi hem eleştiriyi hem de türü daha ileri bir noktaya taşır. Ne var ki, terimlerin bazen soyut tanımlamalarla büsbütün karmaşanın, kaosun içine çekilebildiği de yaşanan bir gerçek. Özellikle örneklerle desteklenen terimler daha kalıcı, açıklayıcı ve işlevsel olmaktadır. Bu sözlüğün en temel özelliği tam da burasıdır. Öykü sanatının kuramsal seyrini ortaya koyma amacındaki bu çalışma, öykünün kavram ve terim haritasının izlerini sürmek ve bir kaynak oluşturmak amacındadır. Kitap, öykünün tarihsel sürecinde bazı öykülerin niye önemli olduğunu, o öykünün tema ve tekniğinin öykünün tarihinde nasıl bir serüvene yol açtığını incelemekte. Bu anlamda; öyküler sadece tahlil edilmiyor, bir terim, bir teknik üzerinden okunuyor, böylece kavramın öyküde görünümü, temsili tespit ediliyor. Evet, sizin de tespit ettiğiniz gibi bu Sözlük'ün vurgulanması gereken diğer yönü de terimlerin sadece Batılı terminolojiyle değil Doğu'nun hikaye anlayışıyla da açıklanmaya çalışılmasıdır. Çünkü sadece Batı terminolojisine teslim olmuş bir kavram/terim sözlüğü eksiktir, tamamlanmamıştır. Dikkatli okurlar, bir akım, kavram, terim açıklanırken örneklerin hem Batı edebiyatından hem de Doğu edebiyatından verilmeye çalışıldığını göreceklerdir. Ülkemizin en fazla eksiklik çektiği bu alanda da kuşatıcı olmaya çalışılmıştır. Örneğin çerçeve hikaye, fantastik, büyülü gerçekçilik, felsefi öykü, gerçeküstü anlatım, rüya anlatım kavramlarını Doğu hikaye anlayışından bağımsız düşünmek imkansızdır. Bu nedenle kitapta kavramlar, terimler Doğu ve Batı hikaye birikiminin birlikte örneklenmesiyle açıklanmıştır. Kitapta modern öykü üzerine yapılmış kuramsal tartışmalar, akımlar ve yönelimler aktarılarak, türün kuramsal seyri de ortaya konmaya çalışılırken, terimi daha anlaşılır kılmak, berraklaştırmak için yerli ve yabancı yazarların öykülerinden örnekler verildi. Böylece kuram, kavram, teori örneklerle belgelenmiş oldu. Kitapta öykü terimleri ve bunların uygulayıcıları, temsilcileri, örnekleri ile sunularak öykünün gelişme evreleri de ortaya kondu. Aslında böylece bir okuma listesi de oluşmuş oldu. Hem dünya öyküsü hem de Türk öyküsü yan yana örneklenerek Büyük Hikayeyi ortaya koymak, fotoğraftaki eksik tonları tamamlamak temel amaçtı. Dikkatli okurlar, çalışmada içten içe bilinçli bir Türk Öykü Antolojisi yanında bir de Dünya Öykü Antolojisi oluşturulduğunu da göreceklerdir. Kitapta Türk ve dünya öykücülüğünün iyi öyküleri özenle seçilip bir kavramla ilişkilendirilerek geniş bir öykü okuma listesi çıkarılmaktadır. Kuşkusuz böylece edebiyat ortamına öyküler teklif edilmekte, bu öykülerin önemi ve özellikleri ortaya konmaktadır. Biraz iddialı olacak bağışlayın ama benim hayatıma edebiyata adanmış bir ömür diyebilirim. Gündelik hayatımda her zaman öncelikli tercihim edebiyat olur. Hep ona zaman artırmakla geçer günlük uğraşım. Ailemden, işimden, dostlarımdan zaman alır edebiyata aktarırım. Edebiyatla arama girecek her şeyden uzak durmaya çalışırım hatta cep telefonum bile kapalı olur. Çünkü edebiyatın insandan bir hayat talep ettiğine inanırım. Siz ona koşulsuz teslim olmadan o gizlerini, güzelliklerini size açmaz. Edebiyat hayatım boyunca hep bir disiplinle okuma-yazma çabası içinde oldum. Rastgele kitap okumam. Hep bir yazar okuması yaparım. Bir başka deyişle öykülerimi, yazacağım kitapları besleyecek kitaplar okurum. Masamda oldukça farklı dosyalar var. İnceleme-araştırma-kuram kitaplarımın son yıllarda yoğunlaştığını görüyorum. Bu yüzden biraz öykü yazmaya ağırlık verdim. Üç ayrı öykü dosyası üzerinde çalışıyorum. Diğer yandan teorik kitap hazırlıklarım sürüyor. Ketebe Yayınları'nın tahlil serisinden çıkacak olan Orhan Pamuk'un Kara Kitap'ını yayına hazırlıyorum. Bunun yanında Türk Öykücülüğünde Tematik Yönelimler, Türk Edebiyatında Kanon dosyalarım yayın sırasını bekliyor. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


Gidilmemiş Yerlerin Türküsü gerçekten de nasıl şekilleneceği önceden belirlenmiş bir proje-plan çerçevesinde oluştu. Bu nedenle de birbirini destekleyen, birbirini tamamlayan, tıpkı çerçeve hikaye anlayışında olduğu gibi sonuçta bütünlüğe ulaşan bir öyküler toplamı. Ben öykü kitaplarının tematik, biçimsel bütünlük içerisinde olmasını önemsiyorum. Bu yaklaşım, okurun fotoğrafı toplu olarak görmesini sağladığı gibi öykünün kopuk kopuk olması zaafını da gidermiş oluyor. Daha proje aşamasında kitapta hangi öykülerin yer alacağı belli olmuştu. Sadece yazmam kalmıştı. Ben de bu proje çerçevesinde öyküleri yazdım. Kitabın ortak paydası ise müzik. Müzik ve edebiyat tarihsel süreçte hep ilişki içinde olmuş, pek çok açıdan birbirini beslemiş, ilham vermiş birbirinin ateşinden yararlanmışlardır. Aslında her edebiyatçı kelimelerle güzel besteler yapmak ister. Müziğin ritmi, dolaysız anlatımı, doğrudan kalbe seslenişi ve evrensel dili edebiyatçıları cezbetmiştir. Müzik edebiyatta en çok şiir ile ilişkilendirilmiştir. Oysa düzyazı da bazen tema bazen doğası itibariyle müziğe özenmiştir. Müziğin ses özelliği onu cezbeder. Bütün edebiyatçılar metnin okunmasının arka planında ezgilerin, melodilerin olması için çırpınır. İster ki okur metnini okurken bir Dede Efendi, Bir Wagner dinliyormuş hissi uyansın. Evet, hayal kırıklığına uğramışlar; ama bu yenilgi değil. Hatta yenilen yazdığım karakterler değil, diğerleri. Çünkü yenilgi ancak yeni durumun üstün tutulmasıyla mümkün olabilir. Öykülerimde duygu yoğunluğunun etki gücünden yararlanırken melodram sınırlarını düşmemeye çalışırım. Ne var ki melankoli, bende bezgin bir kahır olarak değil, aydınlanma anının başkaldırısı ve coşkusuyla hayatiyet kazanır. Öyküler, kaybedişlere, yitirişlere ağıttır ama açık bir şekilde umuda, geleceğe, güvene kapı aralar. Öykülerde, hayatı kapkara gösteren bir bezginlikten çok, hayatın kıymetinin bilinmesi amaçlanır. Çünkü onun anlatıcıları/kahramanları hayatın değersiz oluşunun değil, aksine bu güzellikleri kaçırmış olmanın acısını çekerler. Öykülerde yenilginin değil, öfkenin ve başkaldırının yüceltimi vardır. Amaç bu güzelim hayatı yaşanmaz kılan olumsuzlukları mahkum etmek, insan deneyiminin altını çizmektir. Melankoli bende içerikten çok biçimsel bir tercihtir. Melankoli öykülerde hayatı çözümlemek için bir keşif ve tefekkür zemini yaratır. Yazma anındaki melankolik tutum, sanatsal verim, üretim anıdır. Bu nedenle melankoli bende çoğunlukla hastalıklı bir hal değil sanatsal bir tutumdur, yaratıcı hal için yazınsal üretim durumudur. Bu anlatım anı coşkulu, şiirsel melankoli halidir. Tıpkı, ironi gibi, mizah gibi. Aristo melankoliyi imgelem genişliği ve belleğin gücü olarak yüceltmiştir. Başka bir deyişle melankolik tutum yaratıcı anlara zemin hazırlar. Bu anlamda melankoli bende biçimdir. Kitaba da adını veren Gidilmemiş Yerlerin Türküsü ve Ödül ve Ceza öykülerinde intihara müthiş bir direniş var. Mekan, atmosfer yaratmada, bir tip/karakter oluşturmada, öykücünün elindeki en önemli kozu, malzemesidir. Günümüzde, modern öykünün geldiği yerle bu önem daha da artmıştır. Klasik dönemde olayların geçtiği yer olarak değerlendirilen mekan, zamanla kahramanların ruh durumunu açıklayan önemli bir araca dönüşmüştür. Artık mekan, görüntüsel bir etkinin oluşturulmasında, okurda bir inanırlık duygusunun yaratılmasında etkin bir argüman olarak kullanılmaktadır. Kasaba öykümüzün en verimli mekanlarından biridir. Özellikle taşralılık bağlamında oğun tartışmalara kaynaklık etmiştir. Taşralılık; kimine göre, dünyaya açılamama, kendi kendine yeterlilik ve karşı dünyadan habersiz, sınırlı, ufku dar bir hayatı tanımlarken, kimine göre de büyükşehrin pisliğine bulaşmamış, korunmuş, bozulmamış, özüne sadık bir kitleyi simgeler. Taşra, birbirine mahkum olan insanların yeridir. Burada çözülüp dağılan sonra yeniden birleşen dost ahbap ilişkileri yoktur. Bu insanlar seçeneksiz oldukları için birbirlerine yaslanırlar. Dahası birbirlerine yeterler ve ortak ilgiler bulmakta ustadırlar. Kahvehaneler, parklar, piknik yerleri, birahaneler zaman öldürülen yerlerdir. Çünkü taşrada en bol olan şey zamandır. Burası huzurlu, dingin, kendi kendine yeterli, aynı zamanda büyükşehir düşlerinin kurulduğu yerdir. Hayatın tamamının burada geçirilemeyeceği bilinir. Taşra pek çok kişi için ya geçici bir ikametgah ya da mecburi bir ikametgahtır. Bu yüzden zihinlerde hep gitmek fikri vardır. Bu anlamda benim öykülerimde taşra bir cennet olarak çizilmez. Kendi yaşadığım, beniboğan, nefes aldırmayan kasabamın izleri öykülere yansıyor. Bir edebiyatçı için duygu ve düşüncelerini temsil edecek bir karakter oluşturmak sadece iyi bir gözlemin sonucu değildir. Edebiyatçı hayatı boyunca onu etkileyen karakterleri kaydeder, bir ömür içinde yaşatır ve gün gelir onunla çarpışır. Bazıları buna ilham, aydınlanma anı der. Bu öyküler biriktirmenin ve çarpışmanın eseri. Evet. Öykülerdeki kahramanlar doğup büyüdükleri yerleri pek de özlemle anmıyorlar. Övdükleri, saygı duydukları bir geçmişleri yok çünkü. Kasaba halkı onların rüyalarını anlamamış. Çoğu da anlayışsız, kaba insanlar. Dolayısıyla kahramanlar bu anlayışsız insanlara hep kızgın, sitemli. Ama bu tüm kasaba insanlarına yönelik özel bir durum değil. Her kitabın bir kaderi var ve her kitap kendi atmosferinde, duyarlığında oluşuyor. Küller ve Uçurumlar çok daha şiirsel ve yoğun bir kitaptı. Yakıcı, sert ve sarsıcı bir biçimsel anlayışa sahipti. Otuzüçüncü Peron dingin, hayatın derinliklerini kavramaya, yansıtmaya çalışan bir kitaptı. Durumun, meselenin de amaçlandığı bir kitap. Ansızın Hayat ise bir olgunluğu ve hayat karşısında kazanılan birikimi yansıtmayı amaçlıyordu. Bu farklılık da doğal olarak anlatıma, dile yansıdı. Emanet Hikayeler, her biri öykücülüğümüzün önemli durakları olan öykücülerin sembolik olarak emanet ettiği hikayelerin, Necip Tosun'un yorumu, üslubu ve bakış açısıyla yazdığı öykülerden oluşur. Öyküler bu yanıyla hikayelerin, konuların, durumların her anlatıcıyla birlikte değişeceğini bir başka şeye dönüşebileceğini örnekler. Gidilmemiş Yerlerin Türküsü ise müzik odağından hayatla, geçmişle yüzleşmenin hikayelerini bir araya getiriyor. İnsanlığın en büyük kutsallarından birinin tecrübe olduğunu düşünüyorum. Yani yaşadıkları, gözledikleri, bir ömür biriktirdikleri... Bütün kitaplarımda bunları aktarmayı hedefledim. Bundan sonra kitaplarım kısmet olursa Ketebe Yayınları'ndan çıkacak. Şu an elimde Ketebe Yayınları'nın Tahlil serisinden Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Saatleri Ayarlama Enstitüsü / Bir Tahlil adlı bir çalışma var. Ardından Dünya Romanının Serüveni adını verdiğim bir kitap çalışmam yayınlanacak. Bu kitapta dünya romanından kırk yazar ve roman üzerine bir inceleme yaptım. Son olarak ise uzun süredir üzerinde çalıştığım Türk Edebiyatında Kanon başlıklı bir inceleme kitabını yayına hazırlıyorum. Bunlar benim tasarılarım bakalım kader nasıl tecelli edecek, göreceğiz. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.