-Okuru evvela Yaşamak Sandığım adlı ilk hikaye kitabınızla selamladınız. Sonrasında Adına Romanlar adlı bir roman geldi. Türler arasında geçiş ya da bir türde karar kılma hususunda neler söylersiniz? Aslında türlerin her birinin bir araç olduğunu düşünüyorum. Asıl mesele anlatmak olduğu zaman türler konusunda katı kurallarınız olmuyor. Ama bunu söylerken yazdığınız türün usulünü, adabını, kaidelerini bilmemekten bahsetmiyorum. Hangi türde yazarsak yazalım o türün özelliklerini bilmek, en iyisini vermeye çalışmak çok önemli. Roman, hikaye hatta şiirde bile asıl mesele anlatmak. Yaşamak Sandığım çeşitli hikayelerden müteşekkil. Adına Romanlar'da da birçok hikaye mevcut fakat ana bir izlek var. Yani türler arası bir geçişten çok türlerin bir arada kullanılmasından bahsedebiliriz. -Adına Romanlar hızlı okunan, merakı diri tutan bir anlatıma sahip. Olaylar gizemli bir ölüm vakasını aydınlatmak isteyen bir savcının yaşadıkları üzerinden ilerliyor. Bir vaka romanı yazmak aklınıza nerden geldi? Roman, nasıl doğdu? Aslında her metin bir hikayeden doğar. Saf ve Düşünceli Romancı'da tüm romanların tek bir ana izleği / hikayesi olduğundan bahsedilir. Bu anlamda Adına Romanlar aslında bir hikayeden doğdu. Ve o hikaye de tek bir fikir üzerine doğmuştu. Adına Romanlar'ı okuyanlar o fikrin ne olduğunu göreceklerdir. Bunun yanında okuduğum romanlarda neyi sevdiğimi fark ettiğimde yazdıklarımın da o yöne gitmesine karar verdim. Hızlı okunabilen ama etkisi / gizemi okurun dimağında kitap bittikten sonra bile devam eden bir roman okumak isterdim. Umarım yazabilmişimdir. -Romanda bir mektup var. Sadece Arap harfleriyle yazıldığını ve Nedim'in birkaç beytinin yer aldığını biliyoruz. Fakat bütün olayın faili aslında. İlk başlarda bu gizem, mektubun bir tarikatın elinden çıkmış tılsımlı bir metin ya da kutsal metinden bir parça olduğunu düşünmeme sebep oldu. Mektubu açıklamamak şüphesiz bilinçli bir tercih fakat okur hikaye sonunda sırların aydınlatılmasını beklemez mi yazardan? Hayatta gizemini öğrendiğimiz neler var? Hayatta gizemini öğrenemediğimiz neler var? Nicel veya nitel bir karşılaştırma yapabilir miyiz? Mesela birine aşık olmanın birkaç biyolojik açıklaması dışında gizemini biliyor muyuz? Bir insanın ölümünü, bunca zorluğu atlatmamış gibi, o şen kahkahaları hiç atmamış gibi bir anda ortadan kaybolup gitmesinin gizemini açıklayabilir misiniz? İnanç meselesinden bahsetmiyorum ama dün vardı bugün yok. Nereden geldi, nereye gidiyor, bir daha görecek miyiz? Bunların gizemini çözebilir miyiz bu hayatta? Roman aslında bu anlamda hayatın gizeminin küçük bir yansıması. -Adına Romanlar'da hikaye bir edebiyatçının ölümünün ardından olanlar üzerine temellenmiş. Maddi bir ölüm açıkça. Fakat bir edebiyatçı sadece bedeninin yok olmasıyla ölmez; unutulması, yazmayı bırakması bambaşka bir hayata atılması da onu öldürebilir. Sizce bir edebiyatçının öldükten sonra hatırlanması sadece bir magazin midir? Öldükten sonra en ulvi mücadeleler bile metalaşır mı? Ölüm çeşitli şekillerde ortaya çıkıyor bence de. Mesele sadece bedenin ölmesi değil. Bedenin ölmesi insanın en temel gerçekliği. Yani her şeyin bitişini temsil ediyor ferdin kendisi için. Ondan sonrası için pek bir şey söyleyemiyoruz. Zira söyleyeceğimiz her şey ya havada kalıyor ya çeşitli inanç dairelerinin birinden çıkmış oluyor / o inançtaki kişilere seslenmiş oluyor. O yüzden ölümden sonrası insanoğlu için en büyük gizem olmaya devam edecek. Bunun yanında bir de yaşam devam ederken karşılaştığımız ölümler var. Birincisi insanın kendisi dışında karşılaştığı ölümler. Bu ölümler bir şekilde kendi hayatına etki ediyor. Çok sevdiği bir kişiyse çok üzülüyor, uzaktan da olsa tanıdığı biriyse şöyle bir şaşırıyor. Sonrası... Sonrası hayat devam ediyor. Bir de yazarların ölümü var tabii. Yazmak geleceğe bir ileti bırakmak aslında. Yani yazan kişi ölümlüğünü en baştan kabul etmiş oluyor. Yazma eylemini bu ölümlülüğe meydan okumak olarak da algılayabiliriz bu ölümlülüğü yazılı bir kabulleniş de. Zira yazmak demek ben olmayacağım biliyorum ama benden bir şeyler kalsın istiyorum demek oluyor. Bununla birlikte hayattayken yazıyı bırakarak yazın hayatında intihar eden yazanlarla da karşılaşıyoruz. Okuduğumuz bir şiirin, öykünün, romanının sahibinin uzun zamandır eser vermemesi veya yazmayı kati bir suretle bırakmış olması onun okuyucularıyla iletişimini kesmiş olması demek oluyor. Bu da hayatın içinde var olan, var olmaya devam edecek bir olgu. Hayat doğum ve ölümlerle dönüp duruyor. Bununla birlikte hayatımızın orta yerinde duran yaşam kaygısı denen bir sorun var. Ülkemizde ekonomik, sosyal şartlar yazma konusunda devamlılığı sağlama konusunda birçok kişiyi zorluyor, bunu hepimiz görüyoruz, duyuyoruz. Bunu konuşmak, bu konudan uzun uzun bahsetmek gerekiyor. Zira edebiyat kısa bir yolculuk değil. Kitaplar çıkartsak bile kendimizi, yazdıkça / okudukça geliştirmeye devam etmeliyiz. Bunu sağlamak için elbette bazı şartlar gerekiyor. Yazmanın lüks olduğu zamanlarda yaşıyoruz. Kendisinin ve ailesinin iaşesini sağlamak için gece yarılarına kadar başka işlerde çalışan yazarlar tanıyorum. Onların edebiyat dünyasında devam etme çabaları öyle değerli ki. Sırça köşklerinde oturup ahkam kesenlerin her birinden çok daha değerli onların düşünceleri. Onların yazın hayatındaki intiharları da değerli. Bunları bilmek, araştırmak, gün yüzüne çıkarmaya çalışmak ne güzel bir çalışma alanı olur. Ve evet bir yazarın maddi ölümünden sonra yazara / yazdıklarına dair söylenen her söz maalesef ki biraz magazinleşiyor. Oysa gerçeği, hayatın tam ortasındayken söylemek gerekiyor. Bazen insanlar bir ses arıyor. Oysa kendi dışında ses göremiyor. Bazen ses olmak gerekiyor. Ama ne söylenecekse hakkıyla söylemek, kırmadan, incitmeden söylemek gerekiyor. Bu anlamda Adına Romanlar'ı hem gerçek manada bir ölüm hem de bir yazarın edebiyat dünyasından uzaklaşmış olması bakımından okumuş olmanız çok değerli. -Adına Romanlar uzun soluklu olaylardan ziyade kısa hikaye parçaları şeklinde ilerliyor. On dört kısa bölüme ayrılmış. Ara hikayelerle desteklenmiş. Ana ve alt temalar olarak hikayelerinizdekine benzer konular işlenmiş. Öykücü kimliğiniz eser üzerinde her anlamda etkili olmuş diyebilir miyiz? Ben yazın hayatına öykü ile giriş yaptım. Bundan büyük kıvanç duyuyorum. Ve öykü yazmaya da devam ediyorum. Adına Romanlar öykü, şiir, günlük gibi çeşitli türlerin bir araya gelmesiyle ortaya çıktı. Öykünün güzelliğini romana yansıtabildiysem ne mutlu bana. Öykü demek benim için küçük bir anın yazılması. Bu küçük an bazen öyle bir önemli olur ki insan için. Bir övgü cümlesi, bir küçümseme, bir küçük bakış... Bunları esere aktarmanın çok değerli olduğunu düşünüyorum bir öykü yazarı olarak. Yazmak nasip olursa öykülerimde de romanlarımda da hayatın tam ortasında duran bu buz gibi gerçekliği es geçmeden yazmak istiyorum. -Hikayeleriniz arasında da vardı. Bu eserde de ara hikaye olarak yer alan ve soyaçekim bağlamında değerlendirdiğim bir baba mevzuu var. Müntehir Ali Göçer, yazdığı romana yerleştirdiği veda mektubunda önce babasına, ardından büyükbabasına seslenir. Açıkçası biraz da onu suçlar. Sen dedeciğim. Babamın gözlerinin içine baktın mı hiç? Yoksa o da senin sadece ayaklarına mı bakıyordu? Sizce atalarımızın yapıp etmelerinden payımızı alır mıyız? Doğu ve Batı'nın klasik metinlerinde de bu konu üzerinde durulduğunu görüyoruz. Bu anlamda koca dünyada küçücük bir mesele olan baba oğul çatışması tüm insanlığı etkileyecek güce sahip. İnsanlığa yön veren liderlerin, sanatçıların çocukluklarında / gençliklerinde ruhlarında derin izler bırakan bu ilişkinin sonrasında çeşitli şekillerde ortaya çıktığını biliyoruz. Dünya edebiyatında hatırı sayılır miktarda yazarı etkilemiş bu meseleden bahsetmek bir anlamda kaçınılmazdı benim için. Ve elbette baba oğul, dede torun gibi soy bağıyla bağlı ilişkilerde birbirini hem genetik olarak hem de davranışsal olarak etkileme olasılığının olmadığını söylemek pek gerçekçi değil. Bu konu her zaman insanlığın gündeminde olacak zira insan soyunun devamlılığını ancak böyle sağlayabiliyoruz. İleride bu durum değişir ve o zaman anlatmak da devam ederse yeni durumların öyküleri, romanları yazılmaya başlanır. -Son olarak. Eseriniz 2039 yılında bulunan ve yirmi beş yıl öncene ait bir günlükte yazılanları konu alıyor. Edebiyat dünyası açısından nasıl bir gelecek tasavvur ettiğinize dair konuşmak isterim. Medyanın dönüşümü, yeni anlatım biçimlerinin ortaya çıkışı vs... O yıllara geldiğimizde hala sıra dışı metinler okumaya devam edeceğimizi düşünüyor musunuz? Yoksa dinliyor mu olacağız? Ki sesli kitap arşivi hızla büyüyor, e-kitap formatı yaygınlık kazanıyor. Ne dersiniz? Hikaye dinleme geleneği bizde hep vardı. Bu anlamda ileri dönemlerde eserlerimin dinleniyor olmasından gocunmam sanırım. Elbette okumanın kişilik üzerinde çok önemli etkileri olduğunu düşünüyorum. Ama biz bir şeyler anlatıyoruz, yazarak da olsa bir şeyler anlatıyoruz. Bunu isteyen okuyarak dinlesin ister gerçekten dinlesin. Ama ilerisi için ne olacağı konusunda bir şey söylemem pek mümkün değil zira bir an sonrasını bile bilemediğimiz küresel bir dünyada yaşıyoruz. Bununla birlikte bir dileğim olacak olsa, dinlenerek de olsa okunarak da olsa anlatının hep devam etmesini isterim. Çünkü anlatmak, dinlemek, okumak var oldukça insanlığımızın devam edeceğini düşünüyorum veya hissediyorum. Bizi robotlaştırmaktan, tek tip olmaktan kurtaracak yegane şeylerden birinin tahkiye olduğunu düşünüyorum. Zira bizi başkalarının zihinlerine götüren, başka dünyaların kapılarını açan en önemli şeyler okumak, anlatmak, dinlemek. -Sorularımı yanıtladığınız için teşekkür ederim. Ben de bu güzel sorularınız için teşekkür ederim. 1996 yılında Adana'da doğdu. Ortaöğreniminin büyük kısmını Seyhan Çukurova Anadolu Lisesi'nde tamamladı. Haziran 2019'da Aksaray Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe Eğitimi bölümünden mezun oldu. Öykü ve yazıları Muhayyel, Aşkar, Mahalle Mektebi dergilerinde ve Edebiyat Burada sitesinde yayınlandı. Şimdilik Kayseri'de ikamet ediyor.


Türkiye'de edebiyatı en iyi gözlemleyen isimlerden biri Ömer Lekesiz. Yeni Türk Edebiyatında Öykü isimli beş ciltlik eseriyle edebiyatımızın kilometre taşlarını ele alan Ömer Lekesiz, bunun yanında son kitabı Minarenin Kılıfı başta olmak üzere Kuramdan Yoruma, Çizgi Sanatında Dil ve Mesaj, Mimlerin Abecesi, Öyküce Konuşmalar gibi eserlerin de yazarı. Halen Yeni Şafak gazetesindeki köşesinde haftada iki gün okuyucularıyla buluşan Ömer Lekesiz'le, bizi ağırladığı Kadıköy Bahariye Caddesi'ndeki mütevazi sahafında, başta muhafazakar sanat tartışmaları olmak üzere, şiir, hikaye/öykü, edebiyat dergileri gibi konuları konuştuk. İşte Ömer Lekesiz'le yaptığımız uzun söyleşinin ilk bölümü... Sanatı nasıl tanımlamalıyız? Muhafazakar sanat, modern sanat, sol sanat ve İslami sanat gibi kavramlaştırmalar ne derece doğruyu ifade eder? Tek başına sanatı tanımlamak muhafazakarını, modernini, solunu, sağını, İslamını da tanımlamak olacaktır. Ancak dine, kültüre, ideolojiye, idrake, anlayışa, zevke ve zamana göre tanımı değişen bir kavramı sabit bir kuşatmaya kalkışmak gericiliktir. En azından bizim sanata bir tanım giydirmemeye çalışmamız daha makul olacaktır. Sizce muhafazakar sanat tartışması, dindarların zenginleşip siyasi hayatta daha fazla yer bulmasına paralel olarak muhafazakar sanat oluşturulması bağlamında mı ortaya çıktı? Yani bir anlamda dindar nesil yetiştirme yaklaşımının farklı bir yüzü mü? Yeni değil tabi bu tartışmanın başlangıcı... Taa 1839'dan beri adı konmuş, siyasal anlamda İslamcılık olarak da tanımlayabileceğimiz, uzun vadeli bir projenin safha safha uygulanmasıyla ortaya çıkan şeyler. Müslümanların sadece yeni sistemle aralarındaki çatışmanın, zıtlaşmanın ortadan kaldırılması değil, aynı zamanda burjuvalaşmak suretiyle de sistemin içine çekilmeleri zaten bu projenin bir parçasıydı. Dolayısıyla bu projenin son 10 yılda AK Parti eliyle gerçekleştirilmiş olması da çok önemli değil. İdris Küçükömer'in söylediği gibi, Abdülhamid olmasaydı, çağdaşları bir Abdülhamid'i zaten bulacaklardı. Buradan bakarsak, Türkiye'nin gidişatı, sistemdeki tıkanma zaten Başbakan Tayyip Erdoğan olmasa da, başka bir Tayyip Erdoğan'ı zorunlu kılacaktı. Bunu söylerken Başbakan Tayyip Erdoğan'ın Sait Halim Paşa'dan sonra yetişmiş, hem imanının sorumluluklarını hem de sistemin gerekliliklerini en iyi bilen yöneticilerden biri olduğunu da hemen vurgulamalıyım. Aman bu meseleleri konuşurken her şeyi birbirine karıştırmadan konuşalım. Son on yılda Müslümanlar burjuvalaştılar mı? Evet. Dünyevileştiler mi? Evet. Seküler bir hayata daha sıcak bakmaya başladılar mı? Evet. Lüks diye tabir edeceğimiz ilgiler içine ve tüketim kalıplarına girdiler mi: Evet. Muhafazakar sanat tüm bunların toplamını yansıtan ortak bir talep olarak ortaya çıkmış olabilir mi? Mümkündür. Suyun önünü hangi yöne doğru açarsanız o da o yöne akar. Toplumsal hadiseler de biraz böyledir. Ancak dindar nesil yetiştirme meselesinin bununla ilgili olduğunu sanmıyorum. Doğru olan şeyden yanlış üremez. Demem o ki, dindar nesil yetiştirme imani bir zorunluluktan doğar ama muhafazakar sanat önerisi olsa olsa dangalaklıktan, basiretsizlikten doğar. Son kitabınız Minarenin Kılıfı'nda sağcıların maziseverlik melankolisi içinde olduğunu, solcuların ise kötüye kötü diyemediğinden bahsediyorsunuz. Bunu biraz açar mısınız? Bu ifadelerle ne demek istiyorsunuz? Sağcılık Ziya Gökalp'ten bu tarafa bizde hakim kılınmaya çalışılan bir bakıştır. Dinin kaygısına düşmek, dinle ilgili hassasiyetlerin derdine düşmek gibi bir şey söz konusu değil. Ancak burada dine yaklaşım, toplumsal bir renk, toplumsal bir bağ, insanları bir arada tutan bir sosyal olgu olmak bakımından itibar etmek şeklindedir. Böyle olunca da içinde yer aldığınız dünyada size dayatılan şeyi, kapitalizmse kapitalizmi, daha başka ticari ilişkilerse onları, yani dinin belirlemediği dünyevileşmiş her türlü ilginin içinde olmayı kendiniz için bir mazeret haline getirirsiniz. Bu aynı zamanda bir kimlik kaymasıdır. Yani kimliksizliğin kimliği olarak ortaya çıkar. 1940'lı yıllardan itibaren zaten Müslümanlar da sağcılarla birlikte oldukları için, kendilerini ifade etmekten uzak oldukları için, sosyal ve siyasi şartlar nedeniyle, sol tarafından sağın içinde tanımlandılar, gösterildiler. Sonra giderek bu ilişki 2. Dünya Savaşı'ndan sonra milliyetçilik adı altında başka bir yöne evrildi. Ardından komünizm tehlikesi gibi bir tehlike rejim tarafından üretilerek sağın dikkatine sunuldu. Müslümanlar bu kez de Komünizmle Mücadele Birliği adı altında sağcılarla birlikte oldular. Ne zaman ki Büyük Doğu ve Diriliş çıktı ve Milli Nizam Partisi kuruldu ancak o zaman Müslümanlar Müslüman olarak nitelenmenin yeterli olduğunu farkettiler ve sağcılıktan hem ahlak hem de siyaset olarak ayrıldılar. Bakın muhafazakar sanat konusunda da aynı şey söz konusu. Orada da bu işin adını koymaya çalışanlar sağcılar, bu işin manifestosunu yapmaya çalışanlar da sağcılar. Nasıl bir sağcı? Yarın çağırsalar silahı kapıp kışlaya koşacak nitelikte bir sağcı. Pragmatist, korumacı, gücün hayranı, iktidarın kulu... Sağ bu nitelikleri gereğince muktedirlerle çatışamaz, ona en üst düzeyde gözettiği bir faydaya erişmek üzere katılır. Solcular ise muktedirlerle çatışırlar. Ancak hayat endişesi, güvenli gelecek arzusu onları da sağcılarla yaklaştırdı. Her ikisi de kötüye kötü demeksizin, iktidarla iyi geçinerek geleceklerini maddi bir birikim üzerine inşa etmeye çalışıyorlar. Şimdi siz bu hadiseyi Sezai Karakoç'un bireysel bir tavrı olarak da görebilirsiniz, ama bunu aynı zamanda bizdeki münevver geleneğiyle de ilişkilendirebilirsiniz. Çünkü Sezai Karakoç'un ortaya koyduğu tutum, aynıyla Mehmet Akif'in ortaya koyduğu tutumdur. İstiklal Marşı'nın kabulünde, kabule itiraz etmemiş ama verilen ödül için de, götürün bilmem nereye verin demiştir. Mehmet Akif'in 1930'lu yıllarda yaptığı şeyle, Sezai Karakoç'un 2012 yaptığı şey nitelik, nicelik ve eylem olarak aynıdır. Bu bakımdan Müslümanların tutumları, bakışları, halleri öyle dünden bugüne değişecek haller değildir. Ama bu öyle bir değişmeme ki, geleceğin değişimini de içinde barındırıyor. Zaten biz tekrarlama ahlakının dışında duran insanları söylüyoruz. Bu manada Müslüman münevverler bulundukları yerlerde zaten söyleyecekleri şeyi söylüyorlar, önemli olan onları duyacak kulakların olup olmaması. Asıl oraya bakmak gerekir bence. Siz şiirin Türkiye'de müstesna bir yeri olduğunu düşünen birisiniz. Ama geçtiğimiz aylarda yazdığınız bir yazıda bir arkadaşınızın ağzından Onca şair yetişiyor ama ortada şiir yok. Bir şiir kabızlığı yaşanıyor diye bir ifadeniz var. Şiir bir tür kriz mi yaşıyor? Şiirin kabızlığı değil, iyi şiirin kabızlığı söz konusu. Yoksa sabah erken kalkan herkes şiir yazıyor. Zaten klasik bir söyleyiştir; bu ülkede yaşayan her beş kişiden altısı şairdir. O manada iyi şiire ilişkin bir kabızlık söz konusu. Latin alfabesinin ortaya çıkması ve özellikle sistemin kendisine bağlı yeni edebiyatçılar kuşağını oluşturma çabası içerisinde şiir de tümüyle dünyeviliğin alanına çekildi ve gittikçe gündelik hayatın içinden söylenen ucuzlaştırılmış bir söz haline geldi. Şiir küçüldü, küçüldüğü oranda içeriği de küçüldü. Yani sabah erken kalktım/ yüzümü yıkadım/ utanmadın mı kızım gibi bir şeyi söylemek de artık bugün şiir olarak telakki ediliyor ki, İkinci Yeni'nin de zaten şiir namına armağan ettiği şey de bunun çok fevkinde değildir. Buradan çıkarak yapılan bir şiir var. Herkes, herhangi bir adi cümleyi bile, şiir kalıbı içinde söyleyerek büyük şiir yazdığını düşünmeye başladı. Böyle bir enflasyonla yüz yüzeyiz. Ama gerçekten asliyetine, hasletine, yapısına, mantığına uygun olarak şiir ortaya konuluyor mu denildiğinde bir şiirden söz etmek oldukça zor. Niye zor? Siz isterseniz, gelenek orada kaldı, işte her şey yenilendi filan diye durun, ben yine de hala bir şairin şairliğinin ispatının mesnevi yazmaktan geçtiğine inanırım. Bu manada Sezai Karakoç mesnevisi olan bir şairdir. Bu manada İsmet Özel mesnevi yazmış bir şairdir. Var mı başka buna talip olan bir adam? Buna talip olmak biraz yürek ister!.. Buna talip olmak Divan'ı bilmeyi gerektirir... Buna talip olmak aruzu bilmeyi, şiir sanatlarını, türlerini bilmeyi gerektirir... Siz damarlarınızla olan bağın kesilmesini bir rahatlık olarak görüp, hem olması gereken şiirle bağlantınızı iptal edip hem de Müslümanca duyarlılıklar içinde durarak şiir yazacağınızı zannediyorsanız aldanırsınız. İsmet Özel bir keresinde şiirlerinin dönemin önde gelen edebiyat dergilerinde görmezden gelindiğini, ancak Esenlik Bildirisi'ni yayınladıktan sonra kendisinin artık görmezden gelinemediğini söylemişti. Bu anlamda edebiyat dergilerinde yaşanan gruplaşmaların, çeteleşmelere dönüştüğü gibi bir algı da var. Bu algı gerçeği yansıtıyor mu? Gruplaşma her zaman vardır. Onu önleyemezsiniz. Yani gruplaşma ama sadece birilerinin önünü keselim, birilerinin şiirlerine geçit vermeyelim, diyerek yapılan bir şey değil. Gruplaşma, aynı frekanstan konuşuyoruz, aynı dili konuşuyoruz, dolayısıyla söyleyeceğimiz şeyleri müştereken ifade edelim anlamında bir gruplaşma da olabilir. İşin doğrusunu söyleyeyim, çete suçlaması bana çok ucuz bir suçlama gibi geliyor. Büyük şairler nezdinde bir grup oluşturmaktan bahsediyorsak burada tabii kural şudur, havarisiz İsa olmaz. Havarinin makbulü de ihanet edendir. Bir araya gelirsiniz, toplanırsınız, birilerine havari olursunuz. İsmet Özel aslında onu yapmıştır. Söylediği şey odur. Sonra oradan çıkar, ihanet edersiniz. Sizin ihanetiniz, sizi siz yapabilir. Bu edebi işleyişin böyle paradoksal bir yanı da var kuşkusuz. Siz Yeni Türk Edebiyatında Öykü isimli kapsamlı bir çalışmanın sahibisiniz. Bir keresinde Şiirin Türkiye'de müstesna bir yeri var. Öykü de inşallah böyle olur diyorsunuz. Hikaye/öykünün edebiyatımızdaki yeri nedir? Bizim şah sanatımız şiir. Bu işin tartışacak bir tarafı yok. Nesir şiiri izleyendir. Fakat olaya Batı perspektifinden bakarsanız aslında sanat dediğimiz şey öncelikle mimaridir. Mimariyi resim izler, resmi de şiir ve musiki izler. Yani böyle dörtlü bir hiyerarşi söz konusudur. Ama bu hiyerarşinin olması, birinden diğerine geçme makamında oluşu değil düzey farkını ifade eder. Şiir konusunda Batıya hiçbir zaman muhtaç olmayacağımız kadar çok sahih kaynaklarımız da var, birikimimiz de var, üretimimiz de var. Bugün şiirin bir enflasyon içinde olması da buna engel değil. Şiir yine düştüğü yerden kalkacaktır, yine bizden doğacaktır, gelişecektir diye umuyorum. Öykü ise zamanın anlayışlarına, gelişmelerine göre şekillenir... Öykü, bizim sadece tahkiye etme noktasında durmayıp, aynı zamanda batılı teknikleri de almak suretiyle ürettiğimiz yeni bir türdür. Yani bu anlamda öykü modern hikayedir. Modern öykü diye bir şey olmaz, o zaten moderndir; bunu aynı kelimenin imkanı içinde kullanmak basiretsizlik değilse koyu bir cehalettir. Neticede biz hala bir hikaye geleneğinden bahsediyorsak aslında Dede Korkut'tan işe başlamamız lazım. Yani Dede Korkut'la diyelim ki Hüseyin Su arasındaki çizgi doğrusal bir çizgidir. Ve hala Hüseyin Su öykü yazıyor olmasına rağmen Dede Korkut'un torunu olarak öykü yazmaktadır. Başka birisi olarak değil. Öykünün önemi nereden geliyor? Cenab-ı Hakk'ın hikayesi yoktur. Kuran'da hikaye sözcüğü de yoktur. Hikaye, insana verilmiş olan bir nimettir. Biz her şeyimizi hikayenin içinde anlatırız, hikayenin içinde hikayeyle gerçekleştiririz. Yani sizin yüksek lisans teziniz iyi sunuyor olmanız aslında bir hikayenizi en iyi şekilde anlatmanızdan başka bir şey değildir. Ya da benim gündelik yaşamıma ilişkin bir durumu iyi anlatıyor olmam, aslında onu iyi hikaye ediyor olmamdan başka bir şey değildir. Bu nedenle hikaye bize verilmiş bir nimettir. Bizim ilk hikayemiz de Adem babamızla ile Havva validemizin cennetten çıkarılmalarından sonra onların cennete duydukları özleme dair söyledikleri şeylerle beslenerek bugünlere gelmiştir. İle edatına dikkat ediniz, ilenin oluşu ve olduğu her durum hikayenin ta kendisidir çünkü bu ikilik demektir ve hikaye ikili durumun adıdır. Romana karşı öyküyü, hikayeyi her zaman bu bakımdan öncelerim. Çünkü tahkiye etmek, hem masal olarak hem mesnevi, hem mesel, hem fabl olarak, isimleri değişik de olsa neticede hikayenin içinde toplanan, bir tür onun hurcunda yer alan anlatın tarzları olarak bugüne kadar gelmiştir. Ve bunun devam etmesi de ancak tekrarlanmasıyla mümkündür. O manada öykünün bir toparlayıcılığı söz konusu. Öykü, tahkiyenin kendisini temsil eden, öz itibariyle de onu hala besleyecek ve geliştirecek damara sahip olandır. Bugün yazılan öyküler açısından durumun nasıl bir tabloya kavuşup kavuşmadığını soracak olursanız şunu söyleyebilirim: Öyküde öz her zaman biçimi belirler. Bu bir kuraldır. Ancak ne yazık ki özün biçimi nasıl etkileyeceğine dair tecrübe yazarak elde edilebilir. Bunu birdenbire kazanmış olamazsınız. Eğer bunu sadece içsel bir zorunlulukla değil de bilgisel bir gereklilikle ortaya koyuyorsanız teknik her zaman sizin bir şeytanınız olarak öne çıkacak, her zaman özü perdeleyecektir. Ben, bu manada özün öykücülüğümüzde giderek zayıfladığını, tekniğin biraz fazla öne çıktığını zannediyorum. Ancak bu yine de öykünün kendini toparlamasına engel bir durum değil. Çünkü neticede bir metin, samimiyetle yazılmış olması yetmeyen, samimiyetini de aşikar eden bir metindir. Öykünün özü de böyledir. Giderek daha çok bizim kendimize ait kültürün içinde durarak bu türlerde yazacak olanların, işin kaynağını görmekte çok fazla gecikmeyeceklerini ve önümüzdeki 20- 30 yılda hikayenin bizde başat bir tür olarak kendi varlığını kendi asli özüyle daha çok hissettireceğini düşünüyorum. Ahmet Hamdi Tanpınar, Ömer Seyfettin, Peyami Safa, Sait Faik... Bunlar geçmişin önemli hikayecileri. Mustafa Kutlu, günümüz hikayeciliğinde artık tartışılması imkansız bir yazar. Bugün baktığınızda gelecekte iyi hikayeci olacak dediğiniz kimler var? Ben zar atmam, çünkü zar kullanmam. Fakat bu demin sözünü ettiğimiz merkez ve taşra dergileri dediğimiz dergilerin her birinde bu işi iyi yapmaya niyetli, kararlı, azimli birçok isim görüyorum. Zaten onlar olmasa böyle bir edebi hareketin varlığı söz konusu olmaz. Bu edebi hareketlilik varsa bu hareketi doğuran iyi isimler ve kendilerini geleceğe taşıyacak olan iyi isimler de var demektir. Mesela ilk öykü kitabı yayınlanan Aykut Ertuğrul'un, Mukadder Gemici'nin, H. Hümeyra Şahin'in, Hasibe Çerko'nun iyi öykücü olacaklarını düşünmüyorum bilakis onların daha ilk kitaplarıyla iyi öykücü olduklarına inanıyorum. İlle halk edebiyatı diye bir ayrımdan söz edecek olursak haklısınız. Abdurrahim Karakoç'un -Allah rahmet eylesin, mekanı cennet olsun- bizim çocukluğumuzda mitinglerde söylediğimiz Hak Yol İslam Yazacağız marşının sözlerini yazan insandır. Müteşerri bir insandır, öyle biliriz. İlahi tarzında da şiirleri vardır. Maraşlı'dır, Yörük kültürünün içindedir. Bu nedenle türkü tarzında, hece vezninin içinde duran bir şairdir. Edebiyat tarihinde Abdurrahim Karakoç'un nereye oturup oturmayacağını bilemem. Ama bildiğim bir şey var. Bu insanı nasıl bilirdiniz diye sorulduğunda bizim söyleyeceğimiz şey; Abdurrahim Karakoç'u Müslüman bilirdik ve estetik gayreti, Müslümanca estetik gayreti yoğun bir adam olarak bilirdik demektir. Bir insanın da ahir ömründe ya da vefatında işitebileceği veya arkasından söylenebilecek en güzel sözün bu olduğunu zannediyorum. Valla okur olmak için okumak gerekiyor yani okudukça okur olursunuz. Okur olduktan sonra yazmaya başlarsınız ve yazdıkça yazar olursunuz. Yazmadan yazar olmak mümkün değil. Ama okumadan yazar olmak hiç mümkün değil. Orada zorlanılan şey, öncelikle okurluk unvanını elde etmektir. Onun için Cemil Meriç kitaplardan bir fayda umuyorsan onlara ömrümüzü harcamamız gerektiğini söyler. Yani bu başka türlü mümkün olmaz. Bir bedel ödemeniz gerekir, o da kendi hayatınızdır. Bu bağlamda genç yazarların, özellikle belli alanlarda daha iyi konuşma, söz söyleme hakkına sahip olmak için o alanlarla ilgili çok ciddi okumalar yapmaları gerektiğine inanıyorum. Yazmak işin son kısmıdır, çok da önemli bir şey değildir üstelik. Önemli olan bilgidir. Zaten iyi bir yazar, taşan bir bilgiyle yazar. Son olarak tekrarlamam gerekirse, yaza yaza yazar olunur. Yazmaktan başka bunun bir yolu yok.


Bütün modernleşme, uluslaşma süreçlerinde bu durumla karşılaşılıyor. Yeni bir kültür inşa edileceği zaman geçmiş, bu kültüre göre yeniden şekillendirilmek isteniyor. Yeni kültürde olması istenmeyen özellikler geçmişe teşmil edilebileceği gibi, eski kültürde yeterince kıymet görmeyen kimi olgular öne çıkarılabiliyor. Bu konuda pek çok örnek verilebilir. Mesela Tanzimat döneminde ve sonrasında geleneksel edebiyata atfedilen pek çok özellik anakroniktir. Birini anarsak, Osmanlı şiiri milli olmadığı için eleştirilir ama milliliğin beklendiği dönemde henüz milli kimlik kavramı mevcut değildir. Milli kimlik kurmak için uğraşılan dönemde, geçmiş, yeni kavramlar açısından yeniden yazılır. Başka bir örnek, Mehmet Fuat Köprülü'nün Türki-i Basit hakkındaki iddialarıdır. Köprülü kendi görüşleri açısından bazı metinleri öne çıkarırken bazı metinleri geriye itmiş, geçmişi kendi istediği biçimde aktarma yolunu tercih etmiştir. Hatice Aynur bu konuda ayrıntıları yazmıştı. Geçmişin inşası, sadece modernleşmenin ya da uluslaşmanın başlangıç anıyla sınırlı değil elbette, şimdi de karşımıza çıkıyor. Hemen bir örnek vermek gerekirse, son on yılda Yedi Güzel Adam adı öne çıktı. Edebiyat tarihine bakarsak ne 1970'lerde, ne 1980'lerde ne de 1990'larda bugünkü yoğunlukta Yedi Güzel Adamdan söz edilmediğini görürüz. Günümüzün eğilimleri nedeniyle geçmiş yeniden değerlendirilmekte ve geleneğin icadı diyebileceğimiz biçimde bazı yeni adlandırmalar ya da öne çıkarmalar gündeme gelmektedir. Böyle bir yaklaşımın anakronik birtakım sonuçlar yaratması kaçınılmaz gibi geliyor bana. Zira geçmişte olanın asli biçimine sadık kalınmıyor, ihtiyaca cevap verecek biçimde geçmiş yeniden kurgulanıyor. Anakronizm tehlikesinden korunmak için meseleleri daima tarihselleştirmek, kavramların ne zaman ve daha önemlisi ne için geliştirildiğini araştırmak gerekiyor. Ne yazık ki bizde her şey süreklilik içinde kavrandığı için sonradan icat edilen hızlı biçimde öncesine teşmil ediliyor. Edebiyat tarihimiz bu türden örneklerle dolu. Modern zamanlarda ortaya çıkmış bir olgunun mutlaka gelenekteki bir öncülü aranıyor ve nüanslar atlanarak özdeşlik kuruluyor. Mesela mazmunun bugünkü karşılığı imgedir denebiliyor. Oysa mazmun geleneksel şiir dünyasının, alegoriyle şekillenen şiirin anahtar kavramıdır. Daha çok modernist şiiri yorumlamak için geliştirilmiş bir kavramı aralarındaki farka işaret etmeden geçmişe teşmil etmek kırılma noktalarını, tarihsel farkları görmeyi imkansız hale getirecektir. İkinci Yeni'nin tarihini edebiyat alanındaki konumu açısından birkaç döneme ayırmak gerekiyor. İlki 1954 ile 1965 arası dönem ve bu dönemi da ikiye kısımda incelemek gerekiyor.1954 ile 1958 arasında İkinci Yeni'nin ilk örnekleri yayınlanıyor, 1956'da adı konuyor ve bir hayli sert tartışmalar yaşanıyor. Bu dönemde İkinci Yeni'nin dili, yani yeni bir metafor biçimiyle kurulan yeni şiir dili estetik dirençle karşılanıyor, anlamsız bulunuyor. 1958'den itibaren en başta Cemal Süreya'nın Üvercinka'sı olmak üzere İkinci Yeni tarzındaki ilk kitaplar yayımlanıyor ve bir meşruiyet zemini kurulmaya başlanıyor. 1960'ların başında İkinci Yeni'nin ilk zamanların aksine kabul edilebilir hale geldiği görülüyor. Ancak kültürel alanın 27 Mayıs darbesinin etkisiyle hızla politikleşmesinin sonucunda, İkinci Yeni'nin metafora dayanan dili biçimcilik başta olmak üzere birtakım eleştirilerin hedefi olmaya başlıyor ve 1965, İkinci Yeni'nin tarihinde bir kırılma noktası yaratıyor. 1965 sadece İkinci Yeni'nin değil, Türkiye'nin tarihinde bir kırılma yılı. Siyasal alanda TİP'in 15 milletvekiliyle meclise girmesi, yayıncılık alanında Muzaffer Erdost'un Sol Yayınları'nı kurması, edebi alanda Nazım Hikmet ve Sabahattin Ali'nin kitaplarının yeniden yayımlanması aynı yılgerçekleşmiştir. Nazım Hikmet'in 1936'dan beri fiili ya da hukuki olarak yasaklı olan kitaplarının yayımlanması şiir alanın yeniden şekillenmesine neden olur. Nazım Hikmet'in şiirin bir modele dönüştürülmesi arzusu, kaçınılmaz olarak, İkinci Yeni'nin onun karşısına yerleştirilmesine yolaçmıştır. Nazım Hikmet'in kolay anlaşılır dilinin karşısına İkinci Yeni'nin soyut, anlamsız, biçimci ya da imgeci denen dili konulmaya çalışılmıştır. Böyle bir karşıtlığın inşa edilmesiyle İkinci Yeni, yeni bir meşruiyet krizine girer. 1967'de Ant dergisinde İkinci Yeni şairleri için yapılan soruşturma dönemi anlamak için idealdir. Fethi Naci'nin hazırladığı bu soruşturmada İkinci Yeni şairlerine, kitapları hiç ilgi görmediği halde niçin böyle bir dil kullandıkları, okuru şiirden soğuttukları eleştirisini nasıl değerlendirdikleri sorulur. Yani dilinin okur nezdinde kıymetinin olmadığına dayanarak İkinci Yeni şairleri sorguya çekilmektedir. Ant'ın sonraki sayılarında eleştirmenlerin katıldığı açıkoturumda özellikle Asım Bezirci, Nazım Hikmet örneğini vererek, eğer okura iyi şiir sunulursa okurun buna kayıtsız kalmadığını, Nazım Hikmet'in kitaplarının on bin satarken İkinci Yeni şairlerinin bin bile satmadığını söyler. Böylece Nazım Hikmet'in okur nezdindeki itibarı, İkinci Yeni'nin meşruiyetini sorgulamaya açar. O açıkoturumda Nazım Hikmet'in dışında örnek olarak verilen diğer şair Orhan Veli'dir. Ama Nazım Hikmet'ten sonra okurun en yoğun ilgi gösterdiği şair Ahmed Arif olacaktır. 1968'te yayımlanan Hasretinden Prangalar Eskittim, dönemin okurunun ne tür bir şiir istediğini görmeye imkan sağlar. 1969'da yine Ant'ta devrimci genç şairlerin İkinci Yeni'ye savaş açması ve hemen ardından Halkın Dostları'nın yayımlanması krizin derinleştiğine işaret eder. 1970'lerin şiir ortamından İkinci Yeni lehine yazılar bulmak güçtür ama aksi hayli yaygındır. Mesela 1977'de Türk Dili dergisi bir İkinci Yeni soruşturması yaptığında İkinci Yeni hortlatılmak mı isteniyor diye yazılmıştır. Asım Bezirci'nin 1974'te yayımlanan İkinci Yeni Olayı, bu yıllardaki İkinci Yeni'ye bakışın özeti olarak görülebilir. Bu bakış aşçısı 1981'e kadar egemendir. 1981'de ise İkinci Yeni'nin ikinci şafağı başlar. Kuşkusuz 12 Eylül'ün sol kültürü bastırmasının kaçınılmaz sonucu olarak edebiyat alanı yeniden ekillenmektedir ama belirtmek gerekir ki 1970'lerin sonunda da yavaş yavaş dönemin sosyalist şiiri eleştirilmeye başlanmıştır. 1981'de Edip Cansever'in Yeniden isimli toplu şiirlerinin yayımlanması, yeni bir dönemin habercisidir. Cansever'in toplu şiirlerini birkaç yıl içinde diğer İkinci Yeni şairlerinin toplu şiir kitapları takip eder ve İkinci Yeni aslında ilk kez topluca okura sunulur. O güne kadar okur İkinci Yeni şairlerinin kitaplarına ulaşamamış olmalıdır, çünkü birkaç istisna dışında 1958 ile 1981 arasında kitaplar yeniden basılmamıştır. İlk şafağın aksine bu sefer İkinci Yeni şiirleri anlamsız bulunmaz, imgeci şiir olarak baş tacı edilir. Özellikle 1983 sonrasında genç kuşağın çıkardığı dergilerde İkinci Yeni şairlerine verilen kıymet dikkat çekicidir. Genç şairler İkinci Yeni'yi eskimiş bir şiir olarak bir kenara atmak yerine sahiplenmeyi tercih ederler. Artık İkinci Yeni, kanonlaşma sürecine girmiştir. 1994'ten itibaren YKY bünyesinde İkinci Yeni şairlerinin kitapları buluşmaya başladığında kanonlaşma süreci neredeyse tamamlanmıştır. Bu sürecin en şaşırtıcı kavramsal dönüşümü 1950'lerde anlamsız bulunan İkinci Yeni tarzının, imgenin merkeze konulmasıyla, kurucu şiir dili haline gelmesidir. İkinci Yeni tartışmaları başladığında yoğun biçimde kullanılmayan imge kavramı, 1980'lerde İkinci Yeni kanonik hale gelirken şiir dilinin meşrulaştırılmasında önemli bir işlev yüklenir. Bugün hala tam bir tanımı yapılamayan imge kavramının belli bir dönemden sonra yaygınlaşıp merkezileşmesine baktığımızda, yani tarihselleştirdiğimizde niçin bu denli önemli hale geldiğini anlayabiliriz. Bildiğiniz gibi imge kavramının öncülü sayılan hayal geleneksel şiirde de, Tanzimat sonrasında da kullanılır. Ama imge, dil içi çeviriyle hayal kavramının özleştirilmiş hali olmaktan daha çok yeni bir kavram geliştirme arzusunun sonucudur. İmge, elimizdeki bilgilere göre 1930'lardaki öz-Türkçeleşme döneminde dile girmiş bir sözcük ama yoğun biçime tartışılması 1950'lerde, yaygınlaşması ya da özellikle şiir alanını kaplaması 1960'larda gerçekleşiyor. İmge kavramının yaygınlaşması ve merkezileşmesinin İkinci Yeni'den sonra olması bir rastlantı değil elbette. İkinci Yeni'nin şiir dilini tanımlamak için, demin de dediğim gibi, ilk olarak anlamsız kavramı önerilmişti. İlhan Berk ve Muzaffer Erdost gibi İkinci Yeni'yi savunanlar da ya da Oktay Rifat gibi İkinci Yeni'ye eklemlenenler yeni şiir dilini tanımlamak için anlamsız sözcüğünü tercih etmişti, Attila İlhan başta olmak üzere bu şiire karşı çıkanlar da anlamsız sözcüğünü sıkça kullandılar. Ancak bu kavramın kabul gördüğünü, İkinci Yeni'yle özdeş hale geldiği söylenemez. 1950'lerde yeni bir şiir dili ortaya çıktığında, bu dili anlamlandırmakta hayli zorlanıldığı görülüyor. Bu yeni şiir dilini tanımlamak için bir kavrama ihtiyaç duyuluyor. İmge, İkinci Yeni'nin şiir dilini tanımlamak için duyulan ihtiyaca verilen cevaptır. İşin doğrusu, hayal ya da imaj gibi birtakım öncülleri olsa da zaman içinde imge, İkinci Yeni'ye özgülenmiştir. Şaşırtıcı biçimde 1950'lerin başında henüz İkinci Yeni ortaya çıkmamışken Attila İlhan'ın imajı, sosyal realizm anlayışının merkezi kavramı olarak ile sürmesidir. Ancak kavram 1950'lerin sonuna gelindiğinde İkinci Yeni'yi işaret eder hale gelmiştir. Yukarıda andığım 1965 ile 1981 arasında, Marksist bir estetikten yana olanların imgeye karşı ikircikli bir tavrı olduğu söylenebilir. İkinci Yeni tarzına imgeci diye itiraz edilirken, imgenin önemine de işaret edilir. İmgeyi anlamın karşıtı olarak alanlar da vardır, Asım Bezirci gibi. Bu durumun 1980'lerde değiştiğini, toplumcu kanadın Marksist bir imge teorisi kurmak için uğraştığını görürüz. Bu tür tartışmalar sayesinde imge, şiirin kurucu kavramı haline getirilir. İkinci Yeni'nin kanonlaşma sürecinin imgenin şiir için kurucu kavrama dönüşmesiyle aynı zamana denk gelmesi rastlantı değil elbette. İmgenin ve İkinci Yeni'nin tarihi iç içe ilerliyor. Şunu da eklemek lazım: İmge, bugün şiir üzerine konuşurken kurucu kavram haline gelse de, açık bir tanımı yapılamıyor. Neredeyse her şeye imge denip geçiliyor. Tanımlanmaya çalışıldığında, genelde, hayli dar biçimde tanımlanan ama çok farklı bağlamlarda kullanılan bir kavrama dönüşmüş durumda. Tanımlamak konusunda bu denli başarısız olduğumuz bir kavramın bu kadar geniş bir kullanım alanına sahip olması, kavramla değil onun işleviyle ilgilendiğimize işaret ediyor, bana kalırsa. İmgenin ne olduğu önemli değil ne işe yaradığı önemli. Özellikle 1981'den sonra imgenin işlevi, modernist şiir zor dilini meşrulaştırmaktır. Bu sayede modernist şiirin dilini, çözemesek de benimsememiz imkanlı hale geliyor. Elbette kehanette bulunmak mümkün değil. Ama edebiyat tarihine bakarak birtakım genel çıkarımlar yapabiliriz. İkinci Yeni örneğinde de gördüğümüz gibi, bir edebi tarza belli bir dönemde kıymet verilmezken sonrasında o tarzın kanonik hale gelebildiğini görüyoruz. Buna dikkat ettiğimiz zaman, edebi metnin kıymetinin metne içkin olmadığını metnin dışındaki mekanizmaların bu kıymeti belirlediğini fark ederiz. 1950'lerde yayımlanan İkinci Yeni şiirleri zaman içinde hiç değişmedi, bugün de aynı biçimde yayımlanıyorlar. Ama 1950'lerde anlamsız bulunan şiirler bugün bol beğenili tweetlere dönüşebiliyor. Değişen metin değil, okur. Yukarıda söylediğim ve sizin de sorunuzda işaret ettiğiniz gibi, İkinci Yeni ilki 1950'lerde ikincisi 1980'lerde iki şafak gördü. Ancak şunu da belirtmek gerekir ki: İkinci Yeni'nin 1981'den sonra keşfi, sıradan bir fark etmenin ötesine geçiyor. Mesela Ahmet Muhip Dıranas'ın 1950'lerin başından 1960'ların ortasına kadar neredeyse unutulması ama sonradan keşfedilmesi ya da Asaf Halet Çelebi'nin yaşarken de ölümünde sonra da pek itibar görmeyip 1980'den sonra fark edilmesi, münferit bir keşif gibi görünüyor. Ancak İkinci Yeni'nin 1980'den sonra yeniden doğması, tekil düzeyde bir grup şairin fark edilmesi değil, kanonun kurulması ve Türkçe şiir dilinin modelinin belirlenmesidir. Üstelik 1860'lardan itibaren bu biçimde bir kanonlaşmaya tanıklık etmediğimiz için İkinci Yeni'nin son 40 yıldaki hikayesi önceki şiir hareketlerinden ya da kırılma noktalarından da ayrılıyor. İkinci Yeni'nin kanonlaşmasına kadar kendine yer açmaya çalışan genç şair, bir önceki kuşağa itiraz etmekle yetinmiştir, çünkü kanonun baskısını hissetmez. Mesela Garip'in Ahmet Haşim ve Nazım Hikmet'e, İkinci Yeni'nin Garip'e, Halkın Dostları'nın İkinci Yeni'ye, 1980 Kuşağı'nın 70'lerin Toplumcu Gerçekçi Şiiri'ne karşı çıktığı kabul edilir. Birtakım nüanslara işaret etmek gerekse de yine de genel olarak doğrudur bu. Modern Türkçe şiirin tarihi büyük oranda kuşak çatışmalarıyla ilerler. Bunun nedeni de, bana kalırsa, 1860'lardan itibaren geleneksel şiirin gelenek vasfından çıkarılması ve yerine herkesin kabul edeceği bir şiirin konamamasıdır. En belirgin örneği verirsem, Beş Hececiler aruzdan kurtulmak ve modern şiiri kurmak için sahneye çıkarılmıştı ama bugün ders kitaplarında yer almalarının dışında kimsenin okuduğu şairler değil, neredeyse yetmiş yıl süren hece-aruz tartışmasının bugün neredeyse bir karşılığı yok. Hececiler kanonlaşma için verilen mücadelede dilin millileşmesi gibi bir işlevi yerine getirse de, modern şiir dilinin kurucusu olarak kabul edilmiyorlar. Gelenekin ya da kanonun baskısının hissedilmediği yerde genç şairin sadece dergilerde okuduğu şairlerle mücadele etmesi kendisine yer açmak yeterli olabilir ama günümüzde bu durumun değiştiğini görüyoruz. 1981'den sonra İkinci Yeni kanonlaşmaya başladı ve 1990'ların sonuna gelindiğinde kurucu şiir haline geldi. Türkiye'de öncesinde şiir alanında böyle bir durumla karşılaşılmamıştı. 1990'ların sonunda ve 2000'lerin başında yazmaya başlayanlar için İkinci Yeniyi aşmak gibi bir dert ortaya çıktı. Zaten 1990'ların sonundaki bazı yazılarda İkinci Yeni'den duyulan rahatsızlığın dile getirildiği fark edilebilir. Bana kalırsa, bugünün şairi için de aynı dert devam ediyor. Genç şair, Turgut Uyar'dan daha iyi şiir yazdığını düşünecektir ama şiiri Turgut Uyar kadar ilgi görmüyor, zira kanona yoğun bir ilgi var. Önceki kuşakların deneyimlemediği biçimde bir kanon baskısı yaşanıyor bugün. Nihayet soruya gelirsem, İkinci Yeni'nin düşüşüne elbette tanıklık edilebilir ama bu durumun öncesinden farklı olarak yeni bir kuşağın eski bir kuşakla mücadelesi değil, kanonu değiştirmek biçiminde gerçekleşmesi gerekiyor artık ve eskiye nazaran mevcut olanı yıkmak çok daha zor. Önceki kuşaklar yıkmak, tasfiye etmek istedikleri şairleri genelde tanıyorlardı ama genç şair hiç tanıyamayacağı şairleri aşmakla uğraşmak zorunda kalıyor. Melih Cevdet Anday 1960'lardan itibaren ısrarla bizim edebiyatımızın genç bir edebiyat olduğunu söylüyordu. 1860'dan sonraki edebiyatımızda kanon kurulamadığı için de hep genç kalmaya devam etti ama özellikle son 25 yılda kanonik yazarlardan söz etmek mümkün hale geldi. Artık genç olmayan bir edebiyatımızın olduğu söylenebilir sanırım. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


İnsanı keşfetmekten daha muazzam olanı insanı keşfetmeye çalışmak. İnsan kendiyle, çevreyle, eşyayla sarmalanmış bir bohça. Bohçanın katlarını açtıkça başka bir bohça karşılıyor bizi. Her motif başka bir derinliğe indiriyor. Şaşırıyoruz. İnsanın içindeki renk cümbüşüne ya da renksizliğe. İnsan kendini yalnızca kendiyle tanımaz. Başkalarına ihtiyacımız var. Levin Tolstoy'a, Tolstoy Levinler'e, Samsa Kafka'ya, Kafka Samsa'lara, Raci Aynalı Baba'ya, Aynalı Baba Raci'lere, birbirlerine keski oldu. Roman, yansımalar içinde görüntünün aslını arama çabası gibi geliyor bana. Mesela, otobüste karşımızda duran adamı incelerken, onun yüzünü okurken, gözaltlarındaki kırışıklıkları, parmaklarının şeklini, ellerinin zaman içinde yaptığı işle biçimlenişi, ten renginden memleketini, sesinin tınısından yorgunluğunu anlamaya çabalarken bir yığın görüntü avuçlarımızın içine düşer. Hepsi o, ama hiçbiri o değildir. Bazısı biz ama hepsi biz değildir. Tüm bu görüntüler kabuklarımızdır. Ne zaman otobüsteki adam Ali Amca'ya dönüşür, kalemimizde o vakit bir keski olup kabuğumuzu sıyırmaya başlar. Bu yazarın ve okurun kendiyle yüzleşmeye, kendi hamurunu seyretmeye başladığı andır. Kendi hamurumuza dokunduğumuzda, malzememizi ya da ne olmadığımızı gördüğümüzde kemale erme yoluna gireriz. Ali Amca'yı görmek istediğimiz şeye çevirmeye çalıştığımızda ise sorun başlar. Kabuğumuz kalınlaşır, şekilden şekle girer ve tanınmaz hale geliriz. Bohçanın içinde renk cümbüşü sone erer. Romanı, bu bağlamda insanı ve kendimi anlamada bana verilmiş bir imkan olarak görüyorum. Eserlere de, edebi türlere de yön veren, anlam yükleyen sanatkarlardır. Eser aynı zamanda aynadır, yazarın ruhunu, bakış açısını gösteren. Romanla ilişkimiz sancılıdır, doğru. Yazarların romanı nasıl anladıkları, nasıl yorumladıkları ve romanla ne yapmak istedikleri önemlidir. Türk romanının seyrinde bunu bariz gözlemleyebiliriz. Roman bir dönüşüme hizmet etmekten çıkıp bir anlama gayretine dönüştüğünde, bu toprakların insanlarını olduğu gibi kabul ettiğimizde, romanla aramızda sağlıklı bir ilişki olduğundan söz edebiliriz. Sükuneti önemsiyorum. Sessizliği. Keşke kendimizin de gerisine çekilebilsek ve tanık olduğumuz benlerle konuşabilsek. Sessizliğin her zaman daha çok şey anlattığına inanırım. Modern hayat, cep telefonu, sosyal medya, cümleler, ikonlar, mesajlar, anlık görüntüler derken uçuşan birçok şey içinde silikleşiyoruz. Çocukken Casper'a çok üzülürdüm. Hayaletlere. Onların şeffaflıkları, tam anlamıyla görünür olamamaları, varlıklarını ancak eylemle ortaya koymaları çok hüzünlü gelirdi bana. Şimdi ise Casperlaşıyoruz. Konuştukça, yazıştıkça anlık görüntülere dönüşüyoruz. Gerçekten anlaşabiliyor muyuz, anlıyor muyuz? Bizi görünür kılan eylem nedir? Aradığımız herhangi birine hemen ulaşabiliyoruz ama kendimizden uzaklaşıyoruz. Sanki her şey bizi kendimizden uzaklaştırma amacına hizmet ediyor. İnzivaya çekilmek bu dönemde çok daha önemli geliyor bana. Elbette ki sürekli bir inzivaya çekilme sürecinden bahsetmiyorum. Bu fıtrata aykırı. İnsan insan olmadan arınamaz. Bazı insanların içinde, bazı kendi içimizde arınmalıyız. Roman benim için bir nevi inzivaya çekilme hali. Ama aynı zamanda beni görünür kılan bir eylem. Yaşarken topladığım insanları, biriktirdiğim benleri romanla deşiyorum. Önceleri romanla fazlalıklarımdan kurtulduğumu düşünüyordum. Şimdi ise romanın bana daha çok şey yüklediğini fark ediyorum. Yüküm kemiklerimi kütürdetmeye başladığında yazmaya başlıyorum. Başka türlü ağrılarım hafifleyemiyor gibi. Sessizlikle yazıyorum ben. Roman yazarken başka bir şeyle bölünemiyorum. Beceremiyorum. Eserin içinde olmalıyım tamamen. Sadece ona odaklanmalıyım. Kulağım ve kalemim eserde olmalı. Hezarfen Ahmed Çelebi, evinde, çalışma mekanında sessizlik olmadan düşünemiyor, üretemiyordu. Çünkü sükunet, insanı kaçınılmaz bir şekilde kendi sesiyle konuşmaya mecbur eder. Kimsenin yanında yapmaya cesaret edemediğiniz bir iç dökümüdür bu. İçimiz dökülüp saçıldıkça ya da makyajsız, yalın bir halde kendimiz karşımızda dikildikçe, ne olmadığımızı görürüz. Zan'da da Sır Ormanı bu anlamda sessizliğin çevrelediği insanın kendiyle, korkularıyla, türedikleri, türettikleriyle yüzleşmeye mecbur kaldığı bir mekan olarak tanımlanabilir. Halil'i ermiş, hakiki dost kılan şey kendiyle baş başa kalmasına imkan tanıyan Sır Ormanı idi. Gece dinlenmemiz içindir amenna. Ruhumuzun sesini dinlemek için. Bu bağlamda Kafka'nın Samsa'sı çok şanslıydı. Sabah kalktığında neye dönüştüğünü görebildi. Çünkü gecenin sessizliğinde kendini dinleyebilmeyi başarabildi. Anlık dahi olsa, her daim sessizliğe ihtiyacımız var. Ademin Kanadı da, Zan da sessizliğin romanı. Beklemek ve sözünü bekletmek, demlenmek iyidir. Hem karakterlerim de dertleşmeyi, yakınmayı, homurdanmayı, konuşmayı pek sevmiyorlar zaten. Hal lisanları son derece güçlü. Hezarfen Ahmet Çelebi, Rana, Hüsne, Yahya, Hüseyin, Zekeriyya ve diğerleri derin sessizlikleriyle dünyalarını okuttular bana. Kelimelerle, cümlelerle mızmızlanmadılar. Açıkçası okuyucuya bir şey hissettirmek hedefiyle başlamıyorum yazıya. Ya da bu hedefle devam etmiyorum. Beni içine almayan, yaşayamadığım, hissedemediğim bir duyguyu, kavramı ya da konuyu yazamıyorum ben. Bu anlamda ölçü kendimdir. Aksi takdirde gergin başlarsınız yazıya. Bir hedefiniz vardır. Ona ulaşmalısınızdır. Bu da sizi içtenlikten uzaklaştırır. Sentetik, yapay, tatsız tuzsuz metinler çıkar ortaya. Sabah kalktığınızda nasıl bir gün yaşayacağınızı bilmezsiniz. Hangi duyguları hissedeceğinizi. Bu yüzden acı ya da mutlu bir haber aldığınızda numara yapamazsınız. Yazar numarama yapmamalıdır. Metin de hayat gibi düşünülmelidir. Burada İspanyol filozof Gasset'in... yaşam bize verilirken aslında verilen şey uğraştır. Hepimizin pek iyi bildiği gibi, yaşam demek uğraş demektir. Ve en ağırı, her durumda seçilmesi gereken uğraşın herhangi bir uğraş değil, bizim gerçek yönelimimiz, sahici uğraşımız olmasıdır. sözü meseleye bakış açısından önemlidir. Çünkü gerçek yöneliminiz metine anlam, şekil ve kıymet verir. Bu bağlamda okuyucuyu hedef alamayız, onun üzerinde fantezilerimiz olamaz. Gel bakayım ey okuyucu! Şimdi seni nasıl ağlatcam ya da sarscam, seni allak bullak edicem, gibi sanal beklentilerimiz varsa öylesine bir uğraşımız, yönelimimiz olmuş demektir. Hezarfen Ahmed Çelebi benim için uçup uçmamasıyla değil, uçma fikrini kafasına koymasıyla önemli olmuştur. Ondaki cesaret değerlidir ve bu topraklara ilham vermiştir. Galata Kulesi'ni yangın gözetleme kulesi olmaktan çıkarıp hayallere erme noktasına, oradan da çıkıp kendine varma noktasına dönüştürmüştür Hezarfen. Tarih tartışadursun, Hezarfen uçmuştur hem de ne biçim uçmuştur, insanın merkezine, insanı tersyüz ederek. Allah'a sığınarak, kendine vararak. Hepimize yukarıdan bakmıştır. İnince de kendine. İnsanın aslında ne kadar küçük olduğunu birebir gözlemlemiştir. İnsanın sınırlarını bilmiştir. Bütün bunları romanı yazdıktan sonra söyleyebiliyorum. Aynı soruyu yazarken sorsaydınız, afallayıp kalırdım. Gerçek yönelimimiz roman bittiğinde ortaya çıkıyor. Bizi de şaşırtarak. Sanırım Ademin Kanadı'nı yazarken insanın sınırlarda fazla gezinmesinin tedirginliğini yaşıyordum. Bu hisle yazıldı Ademin Kanadı. İnsanların anlattıklarından besleniyorum en çok. İnsanları dinlemeyi çok seviyorum. Özellikle yaşlıları ve çocukları. Onların içtenliklerine hayranım. Yaşlıların hikayeleri, ayrıntıları kusursuz hatırlamaları, geçmişte yaşamaları çok etkiliyor beni. Anneannem mesela benim için müthiş bir hazinedir. Önemsediği şeyleri eksiksiz hatırlar ve aktarır. Onun türküleri, manileri, yaşadıkları ilham vermiştir bana hep. Çocukların ise mutlulukları ve mutlu olurken ki heyecanlı anlatımları ya da üzüldükleri şeyi içlerini çeke çeke ama kelimeleri sündürmeden net anlatmaları harikadır. Bu iki şey yazarken kılavuz olmuştur bana. Yüzlerden ilham alırım bir de. İnsan yüzü çok kıymetlidir. Yüz, ruha dair aslında bir çok şeyin mesajını verir. Düşünceli, durgun, hüzünlü, asık, yorgun, makyajsız, doğal yüzler etkileyicidir. Mutlu yüzler çok fazla tetiklemez. Mutluluklar benzerdir. İnsan mutluluklarından ziyade hüzünlerini paylaşmak ister hem. Etkileyici yüzler, beni yaz, der gibi karşımda dururlar. Hüzün, acı, itilmişlik, yalnızlık, çaresizlik, yitirilmişlik ve bir dolu iç sızlatan şey. İnsan acıları paylaşmadıkça insan kalamaz. Müzik olmazsa olmazımdır. Gözyaşlarıyla ile müzik arasında bir ayrım yapamıyorum. Der Nietzsche. Yazmadan önce muhakkak müzik dinlerim. Müzikle yazı arasında ayrım yapamıyorum. Notalar kelimelere geçtiğinde cümleler akıp gider gibi geliyor bana. Bu insanı üretmeye mecbur eden bir paylaşım. Bir de bazı sesler yazmaya mecbur bırakıyor insanı. Mesela Ümmü Gülsüm, mesela Neşet Usta... Hurafeler, düğünler, cenazeler, doğumlar, oyuncaklar, oyunlar, hepsi beslendiğim şeylerdir. Geleneğe bağlı edebiyatla aram iyidir. Halk hikayeleri, Anadolu efsaneleri, türküler, divanlar, mesneviler, maniler, en çok da masallarla. Bu topraklara, Ortadoğu'ya ait ne varsa kıymetlidir ve metinlerimin can damarıdır. Romana başlarken dokunacağım şey zan olmalı diye başlamadım. Taslaksız yazarım. Klavye başında nasibimi beklerim. Karakterlerimi, hikayelerimi. Sürprizlerle dolu bu süreç beni zinde tutar, esere bağlılığımı artırır. Zan'ı yazmaya devam ederken geriye döndüğümde karşıma sık sık zan kavramının çıktığını fark ettim. Zan; sanmak, bilmek, itham etmek, sezmek, şüphe anlamlarına geliyor. Hüseyin'i, Hüsne'ye koca eyleyen suizandı. Hüsne'nin Hüseyin'e zorla eş eyleyen de güzel kızının bahtının hep güzel olacağını zanneden Hüsne'nin annesiydi. Yahya Hüsne'ye layık olmadığını sanıyordu. Fadime üzerine atılan iftiraya kocası İbrahim'in inandığını sandı. Nazar Ana hüsnüzan için mücadele etti. Halil arkadaşı Zekeriyya'nın Münire'yle mutlu olacağına inandığı için Sır Ormanı'na çekildi. Selami Derin Kuyu'ya Nazar Ana vesilesiyle atarken kendini, kendinden arınacağını sandı. Dilcefa zandan sakınmayan bir köydü. Bu yüzden hep musibetlerle boğuştu. Yaşadığımız zamanı düşündükçe romanda bu kavramın neden ağır bastığını daha iyi anlayabiliyorum. Üç beş tuşa basarak milyonların zihninde herhangi bir kişi ya da grup hakkında bir zan oluşturabiliyoruz. Kirli bir denizde yüzüyoruz. Her saniye su bulandırılıyor. Dalgalarla yükselmemiz mümkün değil. Kirli su kaldırmaz insanı. Algı, manipülasyon vesaire. Beş dakika içinde dünyanın nefret ettiği bir adam olabiliriz. Ve işin en tehlikeli tarafı buna kendimiz bile inanabiliriz. Çünkü modern zaman, insanın kendini bilmesini ve tanımasını asla istemiyor. Hız içinde kaybol diyor bize. Yaşadığımız dünya aslında Dilcefa. Yakamızda bir çiçekle Kıyamet'e gidelim! der Cioran. Yakalarımız ağarmayacak kadar kirli. Hiçbir çiçek bu kirlilik içinde taze kalamaz. Karakterlerimle aramın nasıl olduğuna ikinci bölümde bolca değindim aslında. Aramız hem iyi hem de kötü. Bazen dertleşir, bazen saç başa kavga ederiz. Bazen birlikte ağlar, bazen birlikte eğleniriz. Birbirimizin yakalarını biliyoruz çünkü. Her şey Hay ile başlar. Ölümsüz ve her daim diri olan Allah'la. Onun can vermesiyle olur her şey. Var olan her şey eşsizliğiyle büyüler, hayrete düşürür insanı. İnsanın kendi başlı başına mucizedir. İnsan okunması gereken müthiş bir ayettir. Hüsne'nin, Fadime'nin rahmine Allah'ın Hay sıfatıyla düşer yavrular. Ve insan o vakit hayret makamındadır. Yaratıcı 'nın büyüklüğünü, insanın acizliğini bildiren müthiş bir makamdır bu. İnsan ayet olarak okundukça hayret ededururuz. Hayret ededururken hikmetler çıkar karşımıza. Sonra yine Hay der, hayret eder, hikmetlere ermeye niyet ederiz. Bu döngü harikuladedir. İnsan bu şekilde ruhunu doğru biçimde besler. Ve insan ancak aşk ile yutkunur. Son dönemlerde bir dolu günümüz oldu kutlanmayı bekleyen. Anneler günü ile annelerimizi, sevgililer günüyle sevdiklerimizi, kadınlar günüyle kadınlarımızı, barış günüyle bütün mazlumları tükettik. İnsan kendinden gelen bir hatırlama ile hatırlamalı her şeyi. Anne olmak istemeyen kadınlara, annelerinin anneler gününü kutlamalarını istemek, buna indirimlerle falan mecbur etmek, insanı devamlı tüketen bir şeye çevirmek... Medyayla acılarımızı sıradanlaştırdık. Ölülerimizi bile ötekileştirdik. Açlıktan, savaştan ölenler, ölmemek için kaçarken ölenler, hiçbir yere sığamayanlar, sınırları daraltılarak boğulmaya çalışılanlar, direnenler, direnişte son nefesini yüzümüze üfleyenler, yaşadığımızı sanan bizler... Ortadoğu'nun yorgun, kırgın yüzü, estetik ameliyatlar, gündemin vazgeçilmez yapaylığı, acının sahiciliği, medeni ülkeler tarafından soyulan mülteciler, alışveriş merkezlerinin içine doğan çocuklar, daralan kütüphaneler, yükselen binalar, insan tacirliği, fazla yağlarımız, istenmeyen tüylerimiz... İnsan hiçbir dönemde bu kadar değersiz olmadı. Ve hiçbir dönemde bu kadar köleleşmedi. Hz. Musa, Kızıl Denizi bir kez yardı, ondan sonra kendi benliğimizde boğulduk. Hz. Yusuf kuyuda, zindanda bir süre kaldı. Biz kuyu mimarisiyle, rezidanslarda, çok katlı apartman dairlerinde kendi karanlığımızda kalmayı tercih ettik. Evlilik, evlilik programlarıyla seyirlik bir eğlenceye dönüştü. İşkenceye uğrayanlar, reytingleri yükseltmek için kullanılıyor. Kimin ne hissettiğiyle kimse ilgilenmiyor. Bütün bu tablo karşısında yapabildiğim sadece yazmak. Karakterlerimle tükendiğimizi göstermeye çalışmak. Kim olduğumuzu anlama çabamızda onların varlıklarıyla dönüştüğümüz şeyi ifşa etmek. Onlarla iyi şeylerin olacağına inanmak. Taş, bahçe, besmele, Addas'ın imanı, Ortadoğu. Güzel bir şeyler olacaksa buradan olacak. Ortadoğu'nun besmele çeken kalemiyle. Teşekkür ederim. Tezgahta yeni bir roman var. Başladık bakalım. Nasip diyor, yazıyoruz. 1971 Reşadiye Tokat doğumlu yazar Lise ve Üniversiteyi İstanbul'da bitirdi. Kısa süre muhabirlik ve öğretmenlik yaptı. Bağcılar ve Bahçelievler Kültür Mdlüklerinde görev aldı. Pamuk Şekeri Çocuk Dergisi'nin genel yayın yönetmenliğini yaptı. Edebistan Sitesi'nin söyleşi editörlüğünü bir süre sürdüren yazar İstanbul Yazarlar Birliği Yönetim Kurulu üyeliğinde bulundu.


içerisinden yazıyorum/ ağaçların otların ortasında yaşıyorum/ cayır cayır yanan bir orman ne kadar uzun yaşar?/ Allah'ım benim yanmayan yerlerimden yangın çıkar dizelerinde yangını derinden hissettiğimiz pandemide cenkler bu duanın kendisiydi. Acı ve kaygıları duymayacak kulaklarımız, darda kalanı sığdıracak geniş evlerimiz, kitaplardan başka tüm dünyayı saran karamsar havayı dağıtacak bir yelpazemiz yoktu. Oğlumun o günlerde özellikle fantastik kitaplara tekrar tekrar dönmesi ilgimi çekmiş, o arada kütüphanede duran cenklerle göz göze gelmiştim. Önceleri içinde birçok ilgi çekici, doğa üstü, fantastik unsurları, macerayı, heyecanı, barındıran cenkleri sade bir dille ortaokul çağı çocukları için yazmayı, daha sonraysa günümüz ve Peygamberimiz döneminde geçen, iki ayrı anlatının aktığı bir roman yazmayı düşünmüş, hatta iki ayrı zamanda geçen romanda yazarak ilerlemiştim. Ama cenklerin içine girince zamanı aşan, her daim gündemde olacak konu ve değerleri işleyebilecek atmosferi buldum. Kendimce gördüğüm eksikleri, belki de cenklerde bulmak istediğim şeyleri ince ince bazen cümlelerle bazen epigraflarla bazen yeni olaylarla, yan karakterlerle ekledim. Cenklerin yüzyıllardır süregelen nesilleri, nineleri, dedeleri, torunları birbirine bağlayan epik dilini bozmak istemedim. Okurken benim de keyif aldığım, birçok yaşamın, kişinin, anlatıcının içine karıştığı hoş bir dildi bu. Yazarken heyecanlandım ve merak ettim varacağım noktayı. Bu her romanımda yaşadığım bir tecrübeydi ama bu sefer yol arkadaşım çok sevdiğim Hz. Ali'ydi. Benim ona, onun bana söyleyeceği şeylerse çok önemliydi. benim için. Hz. Ali ve dostları gittiği her yerde çürümüş bir düzenle karşılaşıyor olmalılardı. Çürüme, canlanma, ölme gibi hep güncel bir hal. Bir şeyin çürüme sebebini bilmek çürümenin devam etmemesi için elzemdir. İktidar olmayı öncelemekle, bozulmuş, kokuşmuş bir sistem yerine adil ve ideal olanı koymak arasındaki farkın altını çizmek çok kıymetliydi benim için. Cenklerden günümüze bakmak, günümüzden cenklere bakmak değişmeyen insanın yanılgısı ve heveslerini, istediği şeye ulaşmaya çalışırken yok ettiği cinslerini ve yaşamı onurlu bir biçimde ayakta tutan değerleri anlatmak noktasında farklı bir tecrübeydi. Bu sabitlik aynı zamanda güçlü bir devinim yaratıyor. Değişmeyen bu hikayeler içinde asla tam anlamıyla da keşfedilemeyecek bir insan karşımıza çıkıyor. Bu ise keşfetmekten çok daha öğretici bir süreç. bulmaya giderken, aslında kaybolan ve deforme olan bir çok şeyi de buluyorlardı. Bir nevi Hızır ile Musa'nın yolculuğu gibi. Kıssadaki yolculuğa hakim olan ana tema bizi aşan bilgiye ulaşmak olduğu kadar koruma ve merhamet duygusudur da. Gemidekiler, yetim kardeşler, salih ebeveynler Hızır'ın akıl almaz eylemeleriyle canları, hakları, imanları korunur. Bu soruda saydığınız temaların hepsinin ucu merhamete dokunur. Hz. Ali'nin bu kavramları metne çağırmasında onu merhamet, cesaret ve hüzünden bağımsız düşünmemem etkilidir diyebilirim. Bireyselliğin ve bencilliğin hakim olduğu Haverzemin'e dostlarını bulmak için onca bilinmezle, kötülükle yoğrulmuş, zalim mi zalim bir yolda zulümle mücadele ederek, bir taraftan vicdan muhasebesi yaparak, bir taraftan vefayı gözeterek, hep sınanarak gitmek ve Dostun Evi'ne giderken ki gibi halinizle tekrar dönebilmek... Yusuf Züleyha ile nasıl sınandıysa Malik Bin Ejder de Atıl Cadı ile sınandı. Firavunlar hep varsa Musalar da hep vardı. Belki de bunu söylemek için Haverzemin diye bir yer kuruldu anlatıda. İnsanın yolculuğunun değişmediğini göstermek için yüzyıllardır bu yer ve anlatı dilden dile aktarıldı. Hz. Ali ve arkadaşları gittikleri her yerde zulümle mücadele ederken aynı zamanda halkın güvenini ve sevgisini kazanıyor. Birbirini kaybeden dostlar birbirini bulmaya çalışırken birçok dost ve Müslüman kardeş kazanıyor. Savaşlar ve verilen mücadeleler kadar bu ilgi de dikkat çekiyor. Bu konuda neler söylemek isterseniz. Tebaanın gönlüne girmeden kurulan, yalnız güce dayalı, yalnız güç ile ayakta kalmayı uman iktidarlar, başka bir daha güçlüyle alaşağı edilir ve adları hatırlanmak istenmeyenler arasına yazılır. Siz ve saltanatınız, zalimliğinizle bir imtihan vesilesi olarak anılır. Güven duygusunu adalet ve saygıyla kazanabiliriz ancak. Liderliğiniz bitse bile halkınızla bağınız güven duygusuyla her zaman güçlü kalır. Hep sıcak kalacak bir özlem gönülleri birbirine bağlar. Bazen size duyulan güven ve inanç, talip olmadığınız bir şeye, sizi ummadığınız bir noktaya, liderliğe bile taşıyabilir. İster tebaa olsun insan, ister lider her iki şekilde de muhasebeye ihtiyaç duyar. Hz. Ali ve dostları bu muhasebeyi anlatıyor aslında. Yola çıktıkları andan beri İslam'ın barındırdığı güzellikleri gittikleri her yere kendiliğinden gelen bir süreçle bırakıyor. Yerleşmiş, içselleştirilmiş bir dinin, İslam'ın tezahüründen muhabbet ve güçlü bir bağ doğuyor. Özellikle de itelenmiş, ezilmiş, sömürülmüş halklar için adalet, güven, muhabbet ve anlayışın var olduğunu bilmek çürümeye karşı tazelenme, bir ümit oluyor. Bu bağ kaçınılmaz bir şekilde bütün mazlumları kendine çekiyor. bu özellikleri zamanla dilden dile aktarılan anlatılarla onu efsaneleştirmiştir. Hz. Ali bir kurtarıcı olarak görülmüş, geleneksel metinlere bu şekilde yansımıştır. Tüm o olağanüstü özelliklerin arkasında yatan sebebi merhum şairimiz Sezai Karakoç, Çocukluğumuz şiirinde anlatmıştır: Babamın uzun kış geceleri hazırladığı cenklerde/Binmiş gelirdi Ali bir kırata/ Ali ve at, gelip kurtarırdı bizi darağacından/ Asyada, Afrikada, geçmişte gelecekte/ Biz o atın tozuna kapanır ağlardık/ Güneş kaçardı, ay düşerdi, yıldızlar büyürdü/ Çocuklarla oynarken paylaşamazdık Ali rolünü/ Ali güneşin doğduğu yerden battığı yere kadar kahraman/ Ali olmaktan bir sedef her çocukta. Zihnimde çok fazla anlatmak istediğim hikaye var. Ne zaman öleceğimizi bilmediğimiz de bir yaşamımız var. Taşıdığım hikayelerin hepsini roman olarak yazmam mümkün değil. Bu açıdan hikaye çok güzel bir imkan benim için. Ama ne zaman hikaye yazmaya niyet etsem ya da yazsam, hikaye içinde barındırdığı mesele ve karakterler itibarıyla benden daha fazla ilgi istiyor, durmadan yan karakterler ve yeni yeni hikayeler çağırıyor. Zihnimin bir köşesinde roman olmak için bekliyor. Onlara dur diyebildiğimde daha fazla hikayem olabilecek sanırım. Gündemimde bir kıssanın ışığında üç kuşağın izini sürdüğüm bir romanım var. Yani yine roman var. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


Yıldız Ramazanoğlu üretken bir yazar; tek başına kurtuluşa inanmayan bir hak mücadelecisi. İnsanları kadın ve erkek yerine, adil olanlar ve olmayanlar diye ayırdığından, kendisine feminist denmesinden hoşlanmıyor. Ramazanoğlu'nun, 2004'te yayımlanan 'İkna Odası' adlı romanının yeniden basımını konuşmak üzere buluştuk. Çıkışımız edebiyattı, lakin edebiyatına kan veren memleket hakikatleri daha mümbit bir topraktı, siyasete daldık. 28 Şubat'ın neredeyse simgesi olarak hatırlanan ikna odalarını bir zihniyet olarak konuştuğumuz gün, malum ikna yönteminin mucitlerinden Nur Serter'in pek yeni CHP'nin açılımları üzerine fikir beyanı, kurgu bir metinmişçesine denk düştü; o ayrı... -2004'te yayımlandığına göre, 'İkna Odası'nı 2003 civarında yazdınız. AK Parti iktidarının ilk yılları; başörtü meselesini çözeceğine dair umudun olduğu dönem... Sizi bu romanı yazmaya iten neydi? -Aslında güncel olaylardan yola çıkmadım. Tarihin çok daha geriden başladığı bir şeye tanıklık ediyoruz burada; son 80 yılı kapsayan, çok büyük bir gözaltının, büyük bir ikna odasının küçük versiyonunu yazmak istemiştim. İkna odaları tetikleyici oldu sadece. -Öfkenizi bir müddet bastırmışsınız yine de... -Evet, bir tereddüt yaşadım bunu edebiyatın konusu yapmalı mıyım diye. Sonra pekala edebiyatın konusu olabileceğine, hatta olması gerektiğine inanarak yazdım. Bu toplumda insanların küme şeklinde algılanması, biricik insanlık tecrübelerine kıymet gösterilmemesi beni yaralıyordu. Başörtülüler dediğimiz küme içinden birkaç kişiyi yakın plana almak, varoluşlarını derinleştirmek, onların insanlık hakikatine eğilmek istedim. Bu fazla yapılmayan bir şey. -Bu kurgusal bir metin. 28 Şubat sürecinde ikna odalarından geçmiş genç bir kızın bugün nasıl bir hayat yaşadığına dair gerçek bir hikaye var mı bildiğiniz? -Yazdığım sırada ikna odasından geçmiş herhangi bir genç kızla karşılaşmamıştım. Geriye baktığımızda yıkıcı etkilerine maruz kalmış çok insan var. Fakat o bir süre içinde yaşanan, somut ikna odaları kadarını anlamamız lazım. Genel anlamda ikna odası cumhuriyetin kurulmasıyla başlamış. Bu toplumun ikna edilmesi süreci, bu dar vizyonlu tahayyülün topluma giydirilmesi için yaratılan, Şerif Mardin'in deyimiyle 'büyük gözaltı' hala sürüyor. Başta devletin dini olmayacak gibi bir vaatte bulunulmuştu. Fakat görüyoruz ki devletin bir dini var. Devlet bütün kurumları ve imkanlarıyla bu dini kayırmak, empoze etmek ve kabullenmeyenleri de bertaraf etmek için bütün varlığını seferber etmiş durumda. Pozitivist, hatta eklektik bir din bu. Hiçbir pratiği olmayan İslam; hatta Sünni bir İslam... Amaç amorf ve kimsenin kendi kimliğiyle, inanç birikimiyle var olamayacağı bir kamu alanı yaratmak. Bu aslında gerçekleşemeyeceği belli olan çok naif bir tahayyül. Bir sabah kalkacaksınız, alfabe değişmiş, kadınlar dekolte giyiniyor, herkes cumhuriyet balolarına koşuyor, herkes İslam'ın ne kadar statü kaybettirici, geri bıraktırıcı, kadını aşağılayan bir din olduğunu kabullenmiş... Ne kadar çocuksu... Zamanı gelince buna bir cevap verileceği ortadaydı. Bir toplumun bütün değerlerini reddettiğinizde, yüzyıllar içinden süzülüp gelmiş inanç birikimi yüzünden suçlayıp itham ettiğinizde, farklılıkları, kimlikleri kabaca bastırdığınızda, herkesin buna baş eğmesi düşünülemezdi. Bugün ortada bir baş kaldırma falan yok, sadece baş eğmeyi reddetme var. Bu çok önemli bir nüans. Deniyor ya, baş mı kaldırılıyor, şöyle bir rejim mi isteniyor... Hayır, sadece baş eğmeye bir red var. -Bir yandan vatandaşlarının hepsini Türk ve Sünni Müslüman olduğuna inandırmaya çalışan dev bir ikna odası gibi değil mi Türkiye? -Evet, aynı şey Kürt toplumu için de yapılıyor. Deniyor ki, hepiniz başbakan olmanın hayalini kurabilirsiniz. İyi ama bir Kürt'ün bu toplumda başbakan olabilmesi için kimliğini reddetmesi gerekiyor. Varlığınızı Türk varlığına armağan ettiğinizi her sabah söylerseniz bu devlet size birtakım hakları lütfedecektir. Olması gereken, devletin bütün toplumsal talepler arasında bir denge kurması, bunlar üzerinde bir hakemlik yaparak uzlaşmalar üretmesi... Bütün yurttaşlarına eşit mesafede, paylaşmacı, çoğulcu, eşitlikçi bir yurttaşlık bilinci ve hukuku içinde olmalı bunlar. Ama hak veren bir makam var, hak talep eden insanlar var. O makamın kaba güçten beslendiği, bir sınıf mücadelesi verdiği çok açık. Hepimiz cumhuriyet insanlarıyız; eşitlik hazmedilemediği, demokratik açılımları gerçekleştiremediğimiz için sıkıntılar doğuyor. Evet, sert bir ikna çabası söz konusuydu yıllardır ama jakobenleri acıtan şey şu ki insanlar birçok konuda ikna olmadı. -İkna yolu mu yanlıştı? -Ortada ikna edici güçlü argümanlar olabilseydi, belki mümkündü. Her şey çok zayıf; yıktığınız, dışarıda bıraktığınız hiçbir şeyin yerine yeni bir şey koyamıyorsunuz. Cumhuriyetin kazanımları da var, asla bunları kaybetmek istemem. Fakat süreç doğal değil. Osmanlı kadınları inanılmaz süreçlerden geçiyorlardı, tartışılıyordu, İslam adına ortaya konan saçma sapan pratikler gündeme getiriliyordu. Bir Fatma Aliye, Halide Edip Adıvar, Emine Semiyye... Aslında bu toplum ta 1886'dan, Şükufezar dergisinden itibaren büyük bir kadın tartışması başlatmıştı. Bunlar görmezden gelinerek, hiçbir emek vermediğimiz, süreçlerinde yer almadığımız 'Batı Aydınlanması'nı yüklenmemiz beklendi. Böyle bir şey olamaz, herkesin Aydınlanma'sı kendine. 'Batı Aydınlanması' çok değerli bir damar fakat onun da bütün insanlığı içine alan bir şey üretemediği ortada. Batı bile kendini geniş bir revizyondan geçirirken, biz hiçbir şey olmamış, 60'ların dünyasındaymışız gibi davranıyoruz. Joan Miro sergisinde bir resim gözümden yaş getirdi. 'İstanbul Defilesi' adlı bir litograf. Miro çok kısa bir süre İstanbul'a gelmiş ama keskin ressam bakışıyla hemen görmüş. Bir pafta kalıbı çizmiş. Dikiş payı bırakılmış, kollar vesaire... Arkasında koca bir İstanbul... O pafta şehre uymamış, absürd duruyor; şehrin üzerinde hayalet gibi bir elbise... Bazı zihinler Miro'nun 1969'daki bu tasvirinde kalmış. Bu insanlar taleplerini anlamadıkları başı örtülü kadınların Türkiye'nin modernleşmesinin de önemli tetikleyicisi olabileceğini düşünmüyor. Genç kuşaklara bakıyorum, bir sürü dil konuşuyorlar, engellere rağmen kendilerini aşmaya çalışıyorlar, araba kullanıyorlar, Avrupa'ya gitmeye çalışıyorlar. Bunu inançlarının meşruiyet alanı içinde kalarak yapmak için de özel bir dikkat sarf ediyorlar. Bu neden sorun olarak görülüyor? -Bu anlattığınız geniş plan. Başı örtülü genç kızlara yakın plandan baktığımızda, üniversiteyi bitirenlerin de düşük bir yüzdesinin iş hayatına atılabildiğini biliyoruz. Her düzeyde kadın haklarından bahsetmeden tek başına başörtüsü mücadelesi vermek yeterli mi sizce? -Önce şunu belirtmek lazım, bunun adı kabin medeniyetidir. Benim kızlarım da bunu yaşadı. Kabine alınıyorsunuz kapıda, tamamen kendiniz olmaktan çıkıp üniversitedeki o tek tip ortama katılıyorsunuz. Oradan çıkana kadar bedeninizi bir başkasının gibi hissetmek çok kahredici. Fakat bu kabin medeniyeti bizi başkalarının acılarına da yaklaştırdı. Bu kızlar başkalarının acılarını görmeyi öğrendi. Mesela, başörtüsü konusunda çözüme çok yaklaştığımız bir anda üç genç kızın çıkıp 'Henüz özgür olmadık' demesi bir kırılma noktasıydı. Bu ülkede Alevilerin, Kürtlerin hakkı verilmedikçe, kadına şiddet bitmedikçe özgür değiliz diyorlardı. Her şeye rağmen buraya gelebilmek bir kazanımdır. Bütün haklar için topluca mücadele vermeden gettonuza kapanmak bizi bir yere götürmez. Başörtüsünü artık sosyalist gençler konuşmalı, Kürt meselesini başörtülü genç kızlar... Örneğin 'Birbirimize sahip çıkıyoruz' diye bir grup kurduk, farklı kesimlerden çok farklı kadınlarla bir araya geldik. 'Kol kola giremediğimiz kamusal alan, bizim değildir' diyoruz. Kadına yönelik şiddet ve tecavüz üzerine, başörtü yasağı üzerine birlikte gösteriler de yaptık. -Hüseyin Üzmez ve tahliyesi sonrası yaşananlara dair Dindar Kadınlar Platformu olarak yayımladığınız bildiri sonra bayağı başınızı ağrıttı. O bildiri sadece Üzmez'e mi dairdi? -Vicdani bir borç olarak, müptezellik karşısında biraz tereddütlü gördüğümüz kardeşlerimizi daha gür bir seda çıkarmaya yüreklendirmek için yazmıştık. Karşılaştığımız tavır çok acı bir tecrübe oldu. Fakat bu konuya dair hakikaten konuşmak içimden gelmiyor. -Sizin 'baş eğmeyi reddetme' diye tarif ettiğiniz bu toplumsal ivme nereye yönlenecek, neler olacak? -Anayasa Mahkemesi'nin kararıyla yasakların katmerlenmesi, tamam bir yenilgidir ama her gün daha güzel yeniliyoruz. Bir gün bakacağız ki yasakların hepsi ortadan kalkmış. İnsanlık artık böyle bir noktaya gidiyor. Bütün dünyada erdemli, eşitlikten, hakça paylaşımdan yana olan insanlar artık ortaklaşıyor. Hatta Richard Falk, yukarıdan gelen yırtıcı küreselleşmeye karşı buna 'aşağıdan küreselleşme' diyor. Biz de artık bu aşağıdan küreselleşmeye katılıyoruz. İstanbul Sosyal Forumu'na bakın; Küresel BAK, Ezilenlerin Sosyalist Platformu, Yüzleşme Derneği, Mazlum-Der, Özgür-Der... Bütün bu hareketler umut veriyor bana. -Çarşaf rozetlendiren CHP de dünyanın gidişatına mı uydu, aşağıdan küreselleşmeyi mi keşfetti? Ne oluyor CHP'ye? -İnsanlar ironiyle yaklaşıyor ama ben çok ciddiye aldım bu açılımı. Tabii ki siyasi bir parti olarak hedeflediği bir seçmen kitlesi var. Artık başka olarak gördüğü insanları da hedeflemesi, varoluşlarını kabullenmesi bence olumlu. Tabii bu insanların seçmen olmanın dışında hakiki anlamda müdahil olma, inisiyatif alma, okul ve iş talepleri olduğunda neler yaşanacak göreceğiz. -İkna odalarının mucitlerinden Nur Serter, mesafeli de olsa bu açılımı desteklediğini söylüyor. Buna ne diyorsunuz? -Kendisinin aydınlatmacı ve modernleştirici bir yaklaşımı var. Dışarıda bırakarak bir yere varamadıklarını görünce içlerine almayı, onları eğitmek ve yine ikna etmek şartıyla kabul edilebilir buluyor zannediyorum. Böyle olmaz da bu kadınlar karar alma mekanizmalarında da yer alabilirlerse CHP, Türkiye'nin önünü açabilir. -Bunu ironiyle mi söylüyorsunuz? -Hayır. İronisi de var tabii, ama hiç belli olmaz, belki giderek onlar bir aydınlanma yaşar. Bizi içtenliklerine ikna ederler. Bol üniversiteli, bol dilli, güzel, genç kadınlardan müteşekkil 'vitrin' anlayışı mı değişiyor? Evet, çünkü gördüler ki halktan kopuk politika üretilemiyor. Vitrin malzemesi de olsa, olsun. Gözleri başkalarını görmeye alışsın... -Bir kadın hakları savunucusu olarak üçüncü şahıslardan önce, ailenizle, eşinizle, birinci şahıslarınızla mücadele vermeniz gerekti mi? -Ben çok şanslı bir insanım. Babamdan itibaren çok pohpohlonan, okuması, kendini geliştirmesi için teşvik edilen, 'Yer beğen' diyerek dünyada istediği yere gidebileceği söylenen, Evlenmenin hiçbir aciliyeti yok denen bir kızdım. Her şey kendi seçimimdi. Harika bir ağabeyim var, birlikte çılgınca bütün Avrupa'yı dolaştık. Sonra çabalarıma değer veren biriyle evlendim. Bütün yurtdışı seyahatlerimde çocuklara bakmayı vadederek beni destekledi. Hayatımı karartan, devletin dar vizyonlu yasakçı politikaları oldu sadece. Sonuçta olanı biteni görüyorum; arkadaşlarım var, şapka takarak üniversiteye girmek zorunda olan kızlarım var... Hak ve hukuk için mücadele bir hobi değil, bizim yaşam tarzımız yıllardır. -Ailenizin bu istisnai vizyon genişliği nereden geliyordu sizce? -Pek istisna değil. Binlerce aile var şimdi böyle kızlarının önünü açmaya çalışan. Ailemde benim kuşağımdaki herkes üniversite mezunudur. Babamın oto galerisi vardı. Annem oldukça moderndi, başı örtülü bir kadın değildi, ben başımı örttükten sonra daha çok örtünmeye başladı. Rol modelim İsviçre'de tıp ihtisası yapan, altı dil konuşan, zihni bütün dünyanın seslerine açık olan ağabeyimdi. -Kaç yaşınızda örtünmeye karar verdiniz? Babanız ne demişti? -Üniversite üçteydim. Babam şöyle bir serzenişte bulunmuştu: Ben senin başı açık, münevver bir kız olmanı istiyorum. Zarar görmemden korkmuştu, belki onun kafasında da başı örtülü olmak münevver olmayan bir kategoriydi. Demek babam Cumhuriyet sürecinde epeyce ikna olmuş. Ama artık öyle bir değişimden geçiyoruz ki 'başı örtülü ve münevver' diye heyecan verici bir kategori var. Hep vardı ama şimdi bu, Batılılaşmanın paradigmalarını tartışmaya açıyor. Buna alışmak bazı muhafazakar erkekler için bile sancılı oldu.


Öncesi var evet. Rüzgarlı Ankara gecelerinde İki oda bakla sofa evlerimizde toplanıp sadece birbirimize okumak için yazdığımız, yayınlamayı gaye edinmediğimiz nice hikayeler var. Toplumsal manada bir kadının edebi metinler yazmasının pek de hoş görülmediği zamanları da idrak ettim kendi adıma ve şimdi daha muteber olduğu zamanların keyfini de sürüyorum. Hikayeci olarak yolculuğumda ise hayırlı bir iş olarak yazmaya daha çok ikna oldum. Kültürümüzde hayır hasenat denilince yardımın nesnel olarak yapıldığı hayır işleri akla gelir, toplumu duraklatıp yaşadıklarına bakmasını sağlayan, ona hikayesini veren emeğin de hayırlı olduğunu rahatlıkla söyleyebilirim artık. İlk başlarda yazarken olayların akışından çok izleriyle ilgiliydim, hala da öyleyim bu değişmedi. Fakat biçim olarak büyük hareketler bana göre değilse de her kitapta kendime göre arayışlarım vardır. Kitabın adı bir hikayeden geliyordu, son ana kadar da Dünya Beyaz Bir Cüce idi. Son anda editörümü arayıp değiştirdim. Yeni çağ kayıp insanı iyice belirginleştirdi. Değerler çözüldü ve yeni değerlerin oluşacağı bir şafakta gibiyiz. Anlam arayışı ve huzursuzluk herkesi mülteci yapıyor. Cam, kenar, seyir, iç, dış ve yeterince özne olamamaya dair imgeleri çağrıştıran bu ad geldi birden zihnime. Çok katmanlı çağrışımıyla kitaptaki hissiyatıma daha çok uydu sanki. Alejandro Gonzales Inarritu'nun Biutiful filmi ilham verdi. Rahmetli kardeşimiz Akif Emre ile birlikte izlemiştik küçük bir toplulukla. Mültecilere yardım etmeye çalışan bir adamın özel hayatındaki acılarını çıkmazlarını dile getiriyor. Hayatta tanımlanmış acılarla birlikte bir de görülmeyen gündelik acılar ve bu ince ihlallerle sessizce ölenler var. Aradaki sınırların kalkışına, büyük bir varoluş acısından koparıp yaşadığımız hayatlara dikkat çekmek istedim. Tanımların, sınırların ortadan kalktığı, ne yaşadığını insanın ancak kendisinin bildiği alana. Hikayedeki gibi belki, bilinen dünyada daraldığım bilinmeyen dünyalara inandığım için. Yazmayı seçtiğimi değil yazmanın bir kader olarak bana yazıldığını artık idrak ettiğim için. Hayallerin gerçek, gerçeklerin akıl dışı olduğunu başka türlü anlayıp anlatamayacağım için. Nereden geldiği belli olmayan, bir an terk etmeyen sızı, sadece yazarken biraz diner gibi olduğu için. İletişim araçları çok güçlü ama işler daha da sarpa sardı, her şey muğlak ve berraklıktan uzak. Bilginin toplanması döneminden geçtik, ayıklanmasının atılmasının zaruri olduğu zamanlara geldik. Özgürleşirken bir yandan da ele geçirildik. Hikaye suçun masumiyetle, ışığın karanlıkla, göz önünde sanılanın görünmezlikle karıştığı yerde çıkıyor ortaya, bulanık alanlardan besleniyor oralara ışık düşürüyor. Birörnek seslerin arzuların hedeflerin bastırdığı kastettiği iniltilere, fısıltılara kulak kabartan bir tür. Hiçbir somut hedefi olmadan, başöğretmenlik yapmadan sezdiren yanıyla, hala küçük aydınlanmaların kalp ve düşünce mekanı. Üstelik hikaye henüz imkanlarını tüketmiş değil. Bir Afrika anlatısı yazıyorum, hangi türe evrilecek bilemiyorum. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


-Sizi çocuk hikayesi kitaplarınızdan ve dergilerden tanıyorduk akabinde öykü kitabı geldi. Neden öykü? -Şimdi saysam bir sürü sudan sebep sıralarım da öykü şudur, bu yüzden yazıyorum falan filan, herkesi kandırmış olurum. Galiba can sıkıntısı. Başka bir şey değil. Edebiyatla ilgili bir şeye canım fena halde sıkılmış olsa gerek. Mesela lise yıllarında elindeki romana bakabilir miyim dediğim bir arkadaşım sen ne anlarsın demişti. Kendimi kötü hissetmiştim. Sahne hala gözümün önündedir. Belki bu yüzden. Bir de şunu hatırlıyorum. Bir gün bir kitap görmüştüm. Kitabı elime aldım, biraz karıştırdım. Demek ki içimde öykü yazma isteği varmış. Yahu dedim, ben bunları bir haftada oturup yazarım. Yanımdaki adam, Lafla peynir gemisi yürümez, yaz da görelim. diye burun kıvırdı. Ulan yazayım da gör dedim, oturup bir şeyler yazdım. Sonra baktım, yazamamışım. Bu daha da can sıkıcı oldu. Yazdım, sonra bunları edebiyat dergilerine gönder dediler. Edebiyat dergisi bilmiyorum ki... Neler var dedim, edebiyat dergisi olarak. Saydılar işte. İyisi hangisi dedim. Sonra yazdıklarımı göndermeye başladım. Baktım yayımlanmıyor, yine canım sıkıldı. Yine yazdım. O tezgah başında öykü kitabı satan yazara kızdığımda nereye adım attığımı bilmiyordum. Ondan sonra ona canım sıkıldı yazdım, buna canım sıkıldı yazdım. Öykü yazdım, öykümü beğenmediler, beğenmeyene canım sıkıldı yazdım. O ara yazdıkça baktım ki öykü yazmak iyi geliyor. Dürüst ve sahici yaşamama katkı sağlıyor sanki. -Öykü yazmanın sahici yaşamaya katkısı nedir ki? -Yani şöyle Allah muhafaza ya öykü yazmasaydım da yaşayıp giderken çalışanlarına hikaye anlatan bir yönetici ya da patron olsaydım. Ya da insanları kandırmak için hayatın tam göbeğinde onlar için yeni kurgular hazırlayan bir sahtekar. Kimse konuşurken bu söylediklerim kurgudan ibaretti demez ya... En son kendimi kontrol ettiğimde artık canımı sıkanlar yüzünden değil de öykü yazmış olmak için yazmaya başladığımı fark ettim. O yüzden bir süre ara verdim. -Yunus Emre Özsaray genç bir isim ve ağırbaşlı öykülerle tanınıyor. Çılgınlığın had safhada olduğu ve yeniliklerin çılgınlıktan geçtiğinin sanıldığı bir çağda neden ağırbaşlı öykü? -Bilmiyorum ki. O sizin takdiriniz. Babama sorsam, öykü yazmak başlı başına hafifliktir ona göre. Ama siz, ağırbaşlı öyküler olarak takdir etmişsiniz, bunun sebebi ne olabilir diye düşünüyorum da belki babam okur da Oğlum sen aklını mı kaçırdın, zaten boş işlerle uğraşıyorsun, ne bu yazdığın saçma sapan şeyler. der diye korktuğumdan, ondan çekinerek yazıyorumdur belki. Şaka bir tarafa el içine çıkacak tabiri vardır biz de. El içine çıkacak olanın da elinin yüzünün düzgün olması gerekmez mi? Öyle takla atarak ağızlarıyla kuş tutmaya çalışanlar falan var. Ortada yakaladıkları bir kuş yok ama yakalamaya çalışma şekillerinin artistliğiyle okuru kandırmaya çalışıyorlar. Okuyucu sizden av bekler. Av yoksa istediğin kadar vay efendim ben parendeler atarak ağzımla kuş yakalamaya çalışıyorum de... Öykücü sokağa çıktığında av yapamamışsa sonra kağıt üzerinde parendeler atmaya başlıyor. -Yeni kitabınızla ilgili yazılan yazılarda Ali Haydar Haksal ve Rasim Özdenören izlerine rastlandı, şeklinde görüşler ortaya atıldı. Siz buna katılıyor musunuz? -Katılıyorum. Vardır mutlaka. Rasim Özdenören izleri de vardır, Ali Haydar Haksal izleri de vardır. Büyüklerin izinden gitmeyi severim. Bu izin peşine düşersek, kim bilir kimlere kimlere uzanırız. O, öyle bir iz ki daha o izin üzerinden kimler geçmiştir, kimler geçecektir. Necip Fazıl, Sezai Karakoç, Şeyh Galip, kıssalar hikmetler bu iz uzayıp gider. Edebiyatta bu izi takip eden isimler var, sonra yaşayıp giderken hemen sokağımızın başındaki camide edebiyatla falan uğraşmayıp belki okuma yazma dahi bilmeyen ama bu izi takip ederek şiir gibi yaşayan insanlar var. Kimisi edebiyatçıdır öykü yazar, kimisi kunduracıdır ayakkabı tamir eder. Ortak yönleri aynı izin üzerindeler. Bende de o izler görülmüşse ne güzel. Bu iz belliyken başka iz aramaya gerek var mı? Kırık dökük adımlarla bir izin peşindeyim. Rabbim o izden ayırmasın. -Kuramsal anlamda öykü incelemesi çalışmalarınız da var. Bunlar sizin öykü dünyanıza katkı sağlıyor mu? Ayrıca öykü yazan her insanın kuram bilmesi gerekir mi? -Ayakkabı imal eden birisinin aynı zamanda ayakkabı tamirciliği yapması, onun imal ettiği ayakkabıları daha sağlam yapmasına katkı sağlıyorsa belki öykülerle uğraşmakta bana katkı sağlıyordur. Öykü yazanın kuram bilmesi gerekir mi? Belli başlı şeyleri bilsek iyi olur herhalde. Okullardaki, kötü edebiyat terbiyesinden kurtulmaya katkı sağlar belki. Bilmesek de kıyamet kopmaz ya... -Yeni kitabınız öykü mü roman mı? Çünkü okuyanlar da bunun ayırtına varmakta zorlanabilirler? -William Faulkner, Ayı isimli öyküsünde ormanda kaybolanların yollarını bulmak için kullanabilecekleri bir yöntemi anlatıyor. Yolunu kaybeden kişi durup bir nirengi noktası belirliyor. Sonra bunun çevresinde gitgide büyüyen çemberler çizerek yürüyor. Çemberlerden biri bir noktada yitirilen yolla kesişiyor. Ben de öyküleri kurgularken aynı işi yapmaya çalıştım. Öyküler Tahir karakterinin çevresinde genişleyerek devam ediyor. Onun hayatı etrafında genişleyen daireler oluşturdum. Sonunda belli bir noktanın etrafında genişleyen bu öyküler ortaya çıktı. Tahir de deyim yerindeyse kaybettiği yolu bu şekilde buldu. Bunları roman formuna uyarlamadan bıraktım. Ama net olarak bir daire etrafında dönen öyküler diyebilirim. Roman da olabilirdi. -Kefendeki Misket ismi oldukça sembolik bir isim. Sembolik kavramlarda her zaman bir yanlış anlaşılma riski de mevcuttur. Sembollerin yorumunu bilinçli olarak mı okura bıraktınız? -Evet, okuyucuya bıraktım. Birçok kelimeyi özellikle seçtim, o kelimeyi hem asli anlamında hem de asli anlamından ayırarak kullandım. Ama aynı zamanda dil kalıplarına uygun olarak da asli anlamları dışlamadan bir anlamın oluşmasını hedefledim. Hem okuyucunun zihin kalıplarında oluşmasını istedim anlamın, hem de dilin kalıplarına bağlı kalarak. Gösteren ile gösterilen arasındaki ilişkide gösterenler, yani kelimeleri toplumun üzerinde anlaştığı kalıplarından sıyırarak daha geniş anlamlara ulaşabileceğimi düşündüm. Fakat burada genel geçer anlamları da bozmamaya çalıştım. Okuyucuya, isterse bu kalıplar dışında düşünme imkanı da sunmaya çalıştım. Ben bir nokta ile sıkı bir rabıta kurduktan sonra anlatacağım olayı istediğim kelimelerle anlatabilirim diye düşündüm. Fakat bu anlatının genel geçer kalıplar içerisinde de anlamlı olmasını hedefledim. Okuyucu, mesela Kefendeki Misket öyküsünü hiçbir şekilde alt metne girmeden okuyunca her çocuğun başından geçebilecek olaylarla karşılaşacaktır. Bunun yanında isterse kelimeler üzerine tek tek düşünerek de farklı bir anlama ulaşabilir. Diğer metinler için de öyle... Bu şekilde anlatının genel geçer anlamını dışa itmeden metinlere göründüğünden fazla anlamlar katmaya çalıştım. Mesela bir insanın sabah evden çıkmasını, akşama kadar çalışıp gece yatağına uzanıp uyumasını, dilin mecburi kalıplarına bağlı kalarak, kişinin o gün başından geçen olaylar şeklinde okumak zorunluluğumuz var. Bu anlamı dışarı atamayız. Ama kimse bu anlatıyı insanın doğumdan ölümüne geçen zamana kadar yaşadıklarının bir benzeri gibi okumamızın önüne geçemez. İlk okuma şekline dil kalıpları dolayısıyla mecburken, ikinci okuma biçimi bir okur olarak sadece okuyucuyu bağlar. Kimseye bu anlatının bir hayat bütününe benzer olduğunu ispat edemeyiz. Çünkü bu biraz bizim keşfettiğimiz bir şeydir. Bir başkası bu anlatıyı başka şekilde okuyabilir. Burada elbette herkes tarafından kabul gören anlamı dışlayarak düşünmek ve buna başkalarını ikna etmeye çalışmak delilik olur. Kısaca şunu söylemek istiyorum, birincisi bizim dışlayamayacağımız asli anlam vardır. Bir de kişiden kişiye değişen anlam... Göstergeleri doğru bir şekilde sıralayabilirsek işte burada okura asli anlamın dışında da düşünme imkanları sunmuş oluyoruz. İsteyen düşünür isteyen de bunları düşünmeden okur. Her iki türlü de bir anlama ulaşacaktır. Birinci anlam herkes için sabit olacakken göstergelerin sıralanışıyla oluşturduğumuz ikinci anlam okuyucunun yorumuna bağlı oluşuyor. Sabit olan anlam geçip giderken bu ikinci anlama bağlı düşünme her okumada devre devre farklı düşünüş biçimleri sunuyor. -Kefendeki Misket kitabı birbiriyle bağlantılı öykülerden oluşuyor çekirdekteki temanın etrafında konular ve kişiler dönüyor. Bu tarz bir çalışma zor olmadı mı? Öykücüler genelde birbirinden bağımsız konularda yazdıklarını dergilerde yayınlarlar. Sizinki toplu yazılmış gibi duruyor. -İlk öykümü yazarken tam bu çerçeve içerisinde değilse de buna benzer bir bağlantı düşünmüştüm. Kitaptakiler içerisinde yazdığım ilk öykü Yatak isimli olandı. Bu öyküden sonra, bu çekirdeğin etrafında gelişen öyküler oluşturdum. Ama az önce de söylediğim gibi öykülerin sıralamasını yaparken farklı oldu. Öyle olması gerekti. Çünkü yatak bir nokta ise oradan öncesi ve sonrasının olması lazımdı. -En başta planladığınızla ortaya çıkan arasında fark oldu mu? -İlk başta böyle bir şey planlamamıştım. Öyküler arasında mutlaka bir bağlantı olacaktı, bu kesindi ama bağlantının şekli zamanla gelişti. -Neden Tahir? Bu isimlerin bir anlamı olmalı. -Var evet. Temiz demek. -Onu biliyoruz elbet... -O zaman şöyle söyleyeyim. Tahir isminin sahibi devamlı gittiğim bir çay ocağında işini muhabbetle yapardı. Çay ocağına gidip bir bardak çay içerken çayı mı yudumlardık onun muhabbetini mi yudumlardık, herhalde çay değil de oradaki muhabbet lezzetliydi. Bu anlattığım Tahir isminin hakikat tarafı... Hala aynı çay ocağında işine devam ediyor. Uzun zaman oldu yanına uğramayalı. Hayli özledim o muhabbeti... Neyse bir gün şunu fark ettim. Bu Tahir abinin işlettiği çay ocağına gelen herkes aynı ona benziyor. Çoğu özde benzer hikayelerin farklı anlatılarını yaşamışlar. Sonra da Tahir ismi saflığın ve muhabbetli olmanın bir sembolü olarak kaldı aklımda... -Hikayeci ile Tahir'in Buluşması öyküsünde karşımıza şemsiye olayı çıkıyor ve bağlantı kurmakta biraz zorlanıyoruz. Bu kısmı biraz açar mısınız? -Toplum mühendisliğine soyunanlar hakikatin önünü kapamaya çalışırken insanları kendi düşünce şemsiyelerinin altına almaya çalışırlar. Toplum mühendisliği yapmaya çalışanların düştükleri komik durumlar ve ideolojilerin çöküşü açısından okuyabilirsiniz. Ha bir de muhafazakar biçimde geleneğe dört elle sarıldığını düşünerek toplumsal değişimden kaçmaya çalışanların da değişimden kurtulamayacakları yönünde bir okuma yapılabilir. Bu öykü ve Bir Kentin Kısa Tarihi isimli öyküler biçim olarak da diğerlerinden farklı... Belki bir arada okuyabilirsiniz. -Öykülere baktığımızda toplumsal bazı meselelere dikkat çekildiğini görüyoruz, bunun yanında da derin bir tasavvuf fikri de seziliyor. İkisini bağdaştırma noktanız metafizikten uzaklaşıp maddeye yaklaşmamız sonucu düştüğümüz bunalım mı? -Uzunca bir dönem Anadolu'nun toplum yapısını dinin tasavvufla kurumsallaşmış özdeyişleri oluşturdu. Birçok atasözünün ardında yahut sabır şükür gibi değerlere bağlı anlatı ve davranışların ardında toplumda kurumsallaşmış bir tasavvufi yaşamın izleri vardı. Bu anlamda tasavvuf tekke ve dergahtan yayılarak genişleyen ve bir ucu da devletin yönetimine uzanan bir kurumsal yapıydı. Mesela halkın dilindeki mağrurlanma padişahım senden büyük Allah var sözü halkın otoriteye bakışını ortaya koyan özdeyişlerdendir. Ne yazık ki sekülerleşme süreci dini hayatla tasavvufu birbirinden tefrik edilmiş iki ayrı kurum gibi göstermeye çalıştı. Toplumun bütün dokularına sinen ve neredeyse 1000 yıldır toplum yapısını oluşturan bir kurumları hayattan söküp atmaya çalışırsanız yerine koyacağınız yeni kurumlar belirsizliği bir türlü azaltamıyor. Belirsizliğin olduğu yerde de bunalımın olması kaçınılmaz hale geliyor. -Yoğun bir gerçeklik hissinin yanında aslında onlar gerçek değildi deyip yüzümüze vuruyorsunuz ve sonra Haydarpaşa'dan İstiklal Caddesi'ne giden bir trenle karşılaşıp afallıyor ve mutlu oluyoruz, olsa ne güzel olur diye. Biz neden bu kadar afallamalıyız? Öykünün işlevi anlamında bunu da bilinçli mi yaptınız? -O öyküde hem Flaubert, hem de Dostoyevski gibi realizmin iki önemli yazarının kahramanları fantastik bir kurgunun kahramanları olarak kullanılıyor. Buradaki fantastik kurgu ise gerçeklikten kopmayarak yine gerçekçi bir zeminde ele alınıyor. Ben fazla açmak istemiyorum ama edebi akımların birbiriyle çatışması gözüyle öyküye bakıldığında, o öykünün işlevinin zaten kendi anlatısında ortaya çıktığını görürsünüz. Bir tarafıyla realizmin kahramanlarının kitaplardan fırladığı, bir tarafıyla anlatıcının kitaplara girdiği, kurgulanmış olanla gerçek olanın yer değiştirdiği karmakarışık bir dünyanın gerçekçi bir tasvirini oluşturmaya çalıştım. -Tahir mi huzursuz, dünya mı huzursuz? -Ne bileyim galiba birbirlerini huzursuz ediyorlar. Herhalde Tahir'i dünyanın yanından kaldırıp başka birisiyle oturtmak lazım. -Öykülerinizde kan ter içinde kalmak, içini huzursuzluk kaplamak, nokta, yürümek gibi kavramlar sıkça yer bulmuş. Bunların sizin zihinsel algınızdaki karşılıkları nelerdir? - Bir noktada içimi huzursuzluk kaplarsa yürüyüp giderim başka noktaya... Bu da terletiyor insanı şeklinde özetleyebilirim. -Kitabının sonu oldukça etkileyici ve bizden. Bir gün birisinin çıkıp da buradayım ben Tahir demesini umuyor musunuz? -Çıkıp ben Tahir'im derse, ardından benim hikayelerimi anlattın telif hakkımı isterim de diyecektir. Böyle bir adamı eline üç beş kuruş sıkıştırıp yanımdan kovarım. Az önce söylediğim gibi Tahir'in nerede olduğunu biliyorum. Belki siz de biliyorsunuzdur. Ya da arayın. Ama sizi Tahir'im diye bulanların eline üç beş kuruş sıkıştırıp yanınızdan kovun gitsin.