Hangi türde yazarsa yazsın, yazarın çehresinin eserinde göründüğünü düşünüyorum. Hüseyin Su'nun aydınlık çehresi de öykülerine ve öykü dışındaki yazılarına sinmiştir. Söyleşileri aracılığıyla bir şikayet hali olarak belirttiği, yazma konusundaki müşkülpesent tavrı, onun eserlerini güzelleştiren bir durum olmuştur. İnsanın iç yaşantısında olup bitenleri, bir yaradan kurşun çıkarır gibi hikaye eder. Sözün en güzelini söylemek için Türkçenin bütün imkanlarını kullanır. Bazı insanlar, ağızlarından çıkan sözcüklerin kendilerini dinleyenlerin gözünde canlanmasını sağlamakta mahirdir. Mesela kediden bahsetse, kedinin gelip dizlerimize yumulduğunu zannederiz. Su dese, suyun düştüğü yerde bıraktığı o kırılgan sesi duyarız; yağmur dese, alnımıza değen damlaların serinliğini hissederiz. Hüseyin Su'nun cümlelerinde, gözümüzde canlanan, sonra da kalbimize ve zihnimize ağan bir şeyler var. Bu etki, öykülerdeki tiyatral yönün ortaya çıkmasını sağlamaktadır. Özellikle Aşkın Halleri kitabının öykülerinde bu yön çok belirgindir. Hüseyin Su, öykülerinde öne çıkarmak istediği şeyi, öykünün düşünsel ve duygusal yatağına çok iyi yerleştirir. Aşk/sevgi ve hüzün/sevinç, en temel insani duygu olarak bu anlamda öne çıkan temalardır. Öykülerinin giriş ve sonları, bir şiirin başlangıç ve bitiş mısraı kadar iyidir ve dokunaklıdır. Yiğidim Ya Ona Gücüm Yetmiyor öyküsünün girişi ve sonu buna en güzel örnektir. Öykünün Züleyha mısın zalim. diye başlamasıyla telmihte bulunması; öykü sonunda Kalbimde tamir edilmez bir yırtık var. demesiyle Yusuf'un arkadan yırtılan gömleğine atıf yapması öykülerindeki dil ve kurgu işçiliğini gösterir. Mahfuz Zariç'in -Hüseyin Su öyküleri hakkında söylediği- Hatırdan Çıkmayan Tipler nitelemesini ödünç alarak Hüseyin Su, Hatırdan çıkmayan öykülerin/hikayelerin anlatıcısı desek abartmış olmayız. Çünkü Hüseyin Su, Ömer Lekesiz'in deyimiyle... kendileriyle rahatça içselleştirebileceğimiz kahramanlar ve rahatça içselleştirebileceğimiz mekanlar sunmuştur bize. Bu bağlamda, Hüseyin Su ile öyküyü ve öyküsünü konuştuk. Evet, araya uzun bir zaman girdi. Böyle olması gerekiyormuş demek ki. Hayatta her şey kendi mecrasında akıp gidiyor. Bizler, her ne kadar hepsini kendimizin yapıp ettiğini sansak da... Böyle olmasını istemezdim şüphesiz. Böyle olmasında hayır varmış, demekten başka yapacak bir şey yok. Dergilerin, yayınevinin trafiği kendi yazdıklarımıza zaman ayırmamıza fırsat vermiyordu. O dönemde on dokuz yılda beş kitap yayımlamışım. Çok az elbette. Halbuki son iki yılda yayımladığım kitapların büyük bölümü o yıllarda yazılmıştı. Kendi elime, ayağıma bağ olan bazı prensiplerim vardır. Bunları savunacak değilim; ama bunlardan dolayı yerinecek de değilim. Hala doğru yaptığıma inanıyorum; yazarlığımın aleyhine de işlemiş olsa bu süreç. Biz nasıl bakarsak bakalım, her iş mutlaka kendi zamanında gerçekleşiyor. İnşallah sağlıkla, hayırlısıyla yayımlamaya devam edeceğiz. Üç öykü kitabımız var elimizde, önümüzdeki zaman içinde bir yandan bunları yayımlarken bir yandan da yazmaya devam ederiz umarım. Diğer kitaplar için de öyle. Sadece meşguliyet değil mazeretimiz, biraz da müşkülpesendim galiba. Üzerinde çalıştığım bir iş, elimden çok zor çıkar. Bir cümleyi değiştirsem, birkaç gün defalarca döner bakarım yeniden. Bu huyumdan çok şikayetçiyim. Çalışmayı, bitirmeyi zorlaştıran bir huysuzluk çünkü. Hatta kitaplar yayımlandıktan sonra bile defalarca okurum ve keşke şunu şöyle, bunu böyle yapsaydım, diye hayıflanırım. Halbuki, insan elinden çıkan her şey eksiktir. Her ne kadar dergilerin ve yayınların trafiğine dışardan bakanlar öyle düşünmeseler de en azından kendi yazma zamanımı kullanırken, itiraf edeyim, biraz da tembel olduğumu söylemeliyim. Sonuçta, ancak elimizin emeği var. Değilim, ne yazık ki verimli değilim. Bugünlerde Takvim Yırtıkları çıkacak. Ardından İçkanama, onun ardından da inşallah Entelektüel Öfke. Öykümüzün Hikayesi'nin yenilenmiş yeni baskısı olacak. Bir de deneme kitabımız var ve diğerleri... Belki yıl sonuna kadar sizin hüsnüniyetinizi boşa çıkartmayacak bir durum olabilir. Biraz tembel ve müşkülpesent olduğumu söyledim. Bu bir şike değil, gerçekten öyleyim. Ayrıca ben, sular seller gibi yazan bir yazar da değilim. Bu durum da ister istemez verimliliğimi önlüyor galiba. Tabii ki bütün bu değerlendirmelerimiz görecedir. Az yada çok, kolay veya zor, eninde sonunda her yazar, kendi yazacağını yazıyor. Elimizden gelini yaptıktan sonra bununla yetinmeye de razı olmamız gerekir. Yine de elimizden geldiği kadar ve sorumluluğumuz bağlamında yazımızı yazmaya gayret edeceğiz. Denemeler, incelemeler de yazmanın, öyküye ayırmamız gereken zamandan çaldığını söyleyebiliriz belki. Fakat bu türlerde yazdıklarımızın da yazımıza dahil olduğunu biliyoruz. Yazı, inancı, düşünceyi, siyasayı da içerir. Ayrıca her sanatçının, poetikasını düşünmesi, yazması da gerekir. Ben bu tür poetik yazıların, şairin şiirini, öykücünün öyküsünü, romancının romanını beslediği kanaatindeyim. Yalnızca şiir, öykü, roman, deneme, eleştiri... yazan sanatçılar da var ve duruşları, çabaları takdire değer. Önemli olan sadece 'yazı hali/vecd hali' üzere olmaktır. Niyetimizi de yazımızı da koruyacak olan budur. Ancak bu halin dışındaki, yani yazı dışı ilgiler elimizin terazisini bozabilir; tecrübeyle sabittir! Buna dikkat etmek gerekir. Ürpertiyle akıp geçti zaman, demek istiyor galiba. Doğrudur. Nuri Pakdil'in bu cümlesi, aynı zamanda bir yazarın, zamanı yazar olarak yaşamasının nasıl bir duygu hali ve nasıl bir dikkat olduğunu da gösteriyor bize. Varlığınızı yazarak ifade etmek istiyorsunuz, böyle inanıyorsunuz. Yazarak müdahale ediyorsunuz olup biten ve tanık olduğunuz her şeye. Kaleminizin ucuyla, tuşlara dokunarak, sesleri bir araya getirerek, sözcükler, cümleler oluşturarak... Yazamadığınız zaman, kendinizi atıl, boşlukta, eylemsiz, hatta yaşamamış hissetmeniz çok doğal değil mi? Ne ki, insanlık hali, hepsi oluyor. Bu açıdan, yazmayı, her zaman bir trafik akışının içinde olmak gibi düşünürüm. Ya sürekli hareket halinde olacaksınız ya da kenara çekilip bekleyeceksiniz; yazmadan geçen zamanın yılan gibi ürpertiyle yanınızdan akışını izleyeceksiniz. Dokunaklı, hırpalayıcı, acıtıcı, hatta yaralayıcı bir durum şüphesiz. Yazarların anılarında, günlüklerinde, yazamadıkları zaman nasıl çırpındıklarını, kendileriyle nasıl savaştıklarını, o acıyı nasıl hissettiklerini görürüz. Sadece yazamadıklarında değil, okuyamadıklarında da aynı hali yaşarlar. Nuri Pakdil'in buhali nasıl yaşadığına çok tanık oldum. Dostoyevski'nin kendi anılarında ve eşi AnnaGrigorievna Dostoyevski'nin anılarında, günlüklerinde, Tolstoy'un ve eşi Sofiya Tolstoy'un anılarında, günlüklerinde ve daha başka yazarların hayatlarında bunun sayısız örneklerini görürüz. Bu anlamda bir yazma sancısı'nın, bir de yazamama sancısı'nın olduğunu söyleyebiliriz. Her iki sancı da bir yazar için doğum tecrübesine eştir. Bu hal, hepimiz için bir ağırlık halidir. Yazdıklarımız da yazma halimiz de yazamadıklarımız da çok ağırdır; şüphesiz bunu hissedecek kadar yazıya yakınsak... Ana Üşümesi, GülşefdeliYemeni, ve Aşkın Halleri'ne baktığımızda, aile dramlarını, kuşak ve cinsiyet çatışmalarını, içsel huzursuzlukları, ruhsal boşlukları, kimlik sorunlarını (Ömer Lekesiz; Öykü İzleri, s.81) işlediğinizi görüyoruz. Kitaplarınızın ağırlıklı olarak bu temalarda şekillenmesinin arka planında ne var? Bu soruya vereceğiniz cevaba bağlı olarak öykülerinizin izleği konusunda, okurlarınız daha geniş bir bilgiye sahip olacaktır, diye düşünüyorum. Aslında cevap çok klasik ve bilinen bir şeydir: Yazar, sanatçı, yorumcuların, eleştirmenlerin, okurların sanat ve edebiyat eserinden çıkardıklarının çoğunu önceden düşünmez. Her ne kadar plan, program yaparak çalışmış olsa bile. Pek mümkün de değildir bu. Bilimsel verilerle yola çıkmaz sanatçı. Varacağı yer de o kadar net olarak belli değildir. Buradan, sanatçı ne yazacağını bilmez, sonucunu da çıkarmamalıyız şüphesiz. Eninde sonunda insanın içine bakmaya çalışarak yazıyorsunuz. Olayı da yazsanız, doğayı da yazsanız, insandan bakarak, insanla birlikte bakarak yazıyorsunuz. Kötülüğü de iyiliği de; güzeli de çirkini de görüyorsunuz, görebilme yetiniz kadar. Bir metnin, sanat eserinin ikinci, üçüncü bir kişi tarafından okunması, incelenmesi, eleştirilmesi, eserin katlarının açılması, dokusunun çözülmesi ve yeniden bir anlam bütünlüğüne ulaşılması demektir. İkinci kişilerin çabaları da bunu en iyi bir biçimde başardıklarında değerlidir. Bu yönüyle eseri hak ettiği, bulunması gereken yere taşımak işlevi de görürler. Bir sanat eserinin üzerine yazılan eleştiriler ve incelemeler, eserin hacmini çok aşar. Bu da sanat eserinin çoğalmaya ne denli müsait olduğunu gösterdiği gibi 'okuma' eyleminin ne denli büyük bir emek olduğunu da gösterir. Öykülerimiz için yaptığınız tasnifler, ana çizgileriyle doğru bir okuma olduğu kadar, sanırım bir o kadar dışarıda bıraktıkları da vardır. Çünkü sanat eserlerinin geçişkenlikleri kategorize edilerek bütünüyle ortadan kaldırılamaz. İnsani planda bakılınca, bütün hallerimiz birbirine bağlıdır. Tam olarak bilemiyorum doğrusu. Böylesine bir değer yargısından hareket ederek hiçbir öykü yazmadım. Öykülerin karakterlerini kurgularken de bu düşünceden hareket etmedim. Şüphesiz bu değer yargısını tartışmıyorum. Cinsiyetçi bir ayrım yapmadan bakınca da büyük oranda doğrudur. Belki şu daha doğru olabilir. Toplum ve aile kültümüzde bu yargının etkisini, izlerini çok gördüğümüz için hayatımıza yansıdığı kadar, insanı, toplumu yazarken zihnimize, dilimize de yansıyor. Geleneksel kültürle birlikte içselleştirmiş olduğumuz bir insani algıdan söz edebiliriz. Bir sorunu, değeri, yanlışı, doğruyu yazmak istediğimizde bu algı kendiliğinden bakış açımızı belirliyor olabilir. Gördüğünüz gibi sizin yargınızı kabullenmiş durumdayım sanki; yazarlığımı, düşünce ve duygu dünyamı belirleyen algıyı temellendirmeye çalışıyorum. Daha önce de buna benzer tespitler yapıldı. Öykü kişileri içinde kadınların daha çok olduğu, kadınların dünyasını yazarken daha derinden bakabildiğim... gibi bazı görüşler aldım. Bunların içinde doğru bulduklarım da abartılı bulduklarım da oldu. Bütünüyle sizin düşündüğünüz gibi olmadığını söyledim. Bir başka etkenin de kadınların çok ve egemen olduğu bir aile içinde büyüdüğümün sanılmasıdır ki gerçek böyle değildir. Ailemizde iki kadın vardı; annemle ablam. Ablam ben doğmadan evlenip gitmişti. Kadınların dünyasına dair en iyi tanıdığım kadın annemdir. Halalarım vardı ama öykülerime yansıyacak kadar yakın değildik, onları da yeterince tanıyamadım. Açıklayıcı iki nedeni olabilir belki bu durumun: Birisi, insan psikolojisiyle çok ilgili oluşumdur. Hem kendi özelimde kendi içime, hem de tanıdığım insanların içine bakmayı severim. İnsanları daha çok iç hatlarıyla tanımak isterim her zaman. Bende kalıcı olan yanları hep böyle ruh çizgileriyle olmuştur. İkincisinin de okumalarım olduğunu düşünüyorum. Edebiyat metinlerini bile bu gözle okurum. Bazen olayı unutur, karakterlerin iç dünyalarına dalar giderim, yazarın yazmadıklarını düşünürüm. İnsanın içindeki uçuruma bakmak çekici gelir bana. Edebiyat dilinin şiveye dayalı olmasını çok doğru bulmuyorum. Bunu yapan ve kahramanlarını yörelerinin şiveleriyle, ağızlarıyla konuşturan sayısız yazar var. Belki de gereklidir, bilemiyorum. Bana böyle bir anlatım, sanki taklitmiş gibi geliyor. Köy romanları, öyküleri ve tiyatro eserleri, hatta şiirleri bile böyle bir dille yazıldı, bu da uzun süre siyasal, sosyal, toplumsal bir gerçekçilik adına yapıldı, çok da ilgi gördü. Ne ki gelip geçti; sel gitti, kum kaldı; o eserler de dilleri de unutuldu ve asıl Türkçe ile yazılan eserler hala yaşıyor. O insanlar böyle konuşuyor, deyip geçemeyiz; biz o insanları edebiyat metinleriyle anlatıyorsak eğer, yüzyıllar içinde oluşmuş, halkın duyarlığını sindirmiş bir Türkçe ile yazmamız gerekir. Dili zenginleştiren, güzelleştiren, sağlamlaştıran ve işleyen edebiyattır, sanattır. Düşünce ve siyasa da bu dille yapılır. Bizim buradan bakmamız gerekir. Bu ilkeye dikkat etmeye çalışıyorum yazarken. Türkçenin maruz kaldığı siyasal baskılar nedeniyle tarihsel, kültürel imkanlarından gereği kadar faydalanamadık. Bu baskılar yeni yeni kırılıyor. Dil bilinci ve dil zevki, ancak işlenmiş bir Türkçeyle yazılan metinleri okuyarak kazanılabilir. Bazen söylediğiniz gibi oluyor. Bir sözcük, insana farklı bir dünyayı yazma kapısını aralayabiliyor. Gülşefdeli Yemeni öyküsü böyle doğmuştu. 'Gülşefdeli' sözcüğünü ilk duyduğumda, adı olduğu eşyadan daha çok sözcüğün kendisiyle ilgilenmiştim. Ama sizin bu sözcüğü ilk kez bu öyküden öğrenmeniz çok şaşırtıcı geldi bana. Sizin yaşadığınız şehirde karşılaştım ben yıllar önce 'Gülşefdeli' ile. Siz doğduğunuzda görmüş olmalısınız halbuki. 'İbrişim' sözcüğü hem halk dilinde hem de edebiyat dilinde çok yaygındır. Türkülerde de çok geçer. Seyrani'nin şu dörtlüğünde gördüğümüz gibi: 'Sevdiğim değildin böylece ezel/Ömrümün bağına düşürdün gazel/İbrişimden nazik sandığım güzel/Meğer pulat gibi bükülmez imiş.' Türkçenin çok güzel ama kullanılmayan sözcükleri var, bunları yazarak yaygınlaştırmak gerekir. Hep söyler ve yazarım; Türkçenin en güzel sözcüklerinden birisi de 'gelin' sözcüğüdür. Öykü yazma halimde şikayetçi olduklarım da var, hoşuma gidenler de var. En başından bir edebiyat hayatı, yazı hayatı kurmamız mümkün olmadı. Yalnız bu durumu bir şikayet olarak almamak gerekir. Edebiyat ve yazı hayatı'ndan kastım entelektüel özentiler, afralar, tafralar değil, şudur: Okumanın ve yazmanın, düşünce ve eser üretimi açısından hakkını verebilecek bir hayat yaşamak. Bazen tercihlerimiz, bazen de zorunluluklar gereği her zaman bu mümkün olmadı. Yazı dışı işler ve ilgiler, daha çok zamanımızı aldı. Beşeri olarak hayıflansak da şüphesiz hangisinin daha hayırlı olacağı, olduğu konusunu bilmeyiz; böylesi hayırlıdır, demek gerekir. Öyledir de. Bir olaydan hareket ederek öykü yazamam; daha önce de söylemiştim, imgelerden, simgelerden, bir düşünceden, sorundan, güzellikten, sözcükten hareket ederek yazarım. Hemen oturup yazamam. Günlerce kafamda gezdiririm yazacağım öyküyü. Çok az ve küçük notlar alırım. Sonra çoğunu da kullanmam. Kafamda oluşan ana çizgiler üzerinden yazarım. Ana çizgiler çok değişmez ama öykünün iç akışında hiç beklenmedik gelişmeler olabilir. Genellikle bir iki oturumda yazmaya çalışırım. Günlerce gelip gidip yazamam. Eklem yerlerinin soğumamasına dikkat ederim. Araya zaman girdiğinde öyküye geri dönmek, terkedilmiş bir eve dönmek gibi gelir bana. Zor yazdığımdan size de ve bir kez daha şikayet edeyim bu vesileyle. Mutlak olmasa da sükunet isterim yazdığım her mekanda. Yazdığım sayfada başka gözlerin dolaşmasına katlanamam. Huzursuz olurum. Yazmanın mahrem bir yanının ve duygusunun olduğunu düşünürüm. Yayımlanma aşamasına gelmeden, yani bitmeden kimseye gösteremem. Öykü bitinceye kadar sıkıntı devam eder ama bittiğinde de tarifsiz bir mutluluk kaplar zihnimi. Yazma ritüellerinin söze gelmeyen yanları da var şüphesiz. Bir yazarın okumasının iki yönü vardır galiba. Birisi genel, diğeri de özel, yani kişiye özgüdür. Belki benim için böyledir. Genel olanı, her okur ve yazar için, Türk ve dünya edebiyatı denilince hemen akla gelebilecek, bilinmesi gereken, işaret taşları anlamı taşıyan yazarlar ve eserleridir. Bunlar bazen klasikler, bazen türün önemli, vazgeçilmez isimleri ve eserleri, bazen de bilgi için başvurulması gereken eserlerdir. Bunlar hepimizin ortak okumaları sayılabilir. Öykü ve roman yazarları için masallar, destanlar böyledir. İlyada, Odesa, Binbir Gece Masalları, Dede Korkut Hikayeleri... gibi. Kronolojik bir edebiyat tarihi de böyledir bence. 'Türk Öykücülüğü' denilince de akla gelebilen, böyle 'temel eser' sayılabilecek eserler mutlaka okunmalıdır. Bir sanatçı olarak bir yazara yük olabilecek okumalar değil önerdiklerim. Bir edebiyat akademisyeniyle veya bir edebiyat okuruyla sanatçı yazarın okumaları birbirinden farklı olabilir, olması da gerekir. Kişiye özel okuma dediğim bunlardan çok daha farklıdır. Edebiyat anlayışı, yazı anlayışı, tarz, üslup... gibi kimi hususiyetler nedeniyle kendi yazısının, sanat anlayışının yatağını derinleştirmek için yapılan okumalardır. Bir başka yazar ve okur için sizin bu okumanız pek bir şey ifade etmeyebilir ama sizin için çok önemlidir. Bunlara, aramızda kan bağı olan eserler ve yazarlar, diyorum ben. Böyle eserler için yazar arkadaşlarımız, tam benim tarzım, derler; böyle bir şey işte. Yazar, böyle eserlerden daha çok beslenebilir. Benim için Ses ve Öfke, Deniz Feneri, Ecinniler, Döşeğimde Ölürken, Dalgalar, Doğu Öyküleri... böyledir. Samet Ağaoğlu'nun bütün öyküleri yazma arzusu uyandırır bende. Maskeli Balo, Korkuyu Beklerken, Yüksek Gerilim, İshak, Havva, İdris'in İdris, Dostlukların Son Günü... ve bir söyleşiye sığmayacak kadar çok ve güzel nice öyküler. Öncelikle hayatımıza, düşüncelerimize ve duygu dünyamıza egemen. Kaçınılmaz şekilde öykümüze hem tema hem de bu temayı yansıtacak biçem olarak girmiş durumda. Kanaatimce burada bir sorun yok. Yaygın ifadeyle söyleyecek olursak eğer; sanatta ve edebiyatta her öz, kendi biçimini, tekniğini vedilini de beraberinde getirir. Ayrıca, sanat ve edebiyat, sürekli yeni arayışları da gerektirir. Bütün bunlar edebiyata, sanata dahildir. Öykü özelinde ele alacak olursak sorunu; modern, postmodern veya klasik tarzda öyküler yazmanın eleştirilecek veya övünülecek bir yanı yoktur. Önemli olan, bu tür metinlerin birer 'öykü' olup olmamasıdır. Yazdığınız bir metin eğer 'öykü' olmuşsa, ister klasik, ister modern, isterse postmodern olsun, öyküdür. Eğer olmamışsa, o zaman da hangi tarzda yazıldığının bir anlamı ve önemi yoktur, çünkü zaten 'öykü' değildir. Şunu demek istiyorum: Yazar için iyi öykünün bir dönem veya düşünce sıfatıyla tanımlanmaya ihtiyacı yoktur. Kötü bir öyküyü de böyle bir sıfatla tanımlamak kurtaramaz. Aslında bunu en iyi bilen o öyküyü yazan yazardır. İyi öyküyü, hangi teknik ve tarzla yazılmış olursa olsun beğenerek ve zevkle okuyorum. İyi öykü değilse, en yeni teknikle bile yazılsa okunmuyor zaten. Edebiyat beğenisi gelişmiş bir okuru veya yazarı, hiçbir teknik ve dil tanımıyla, oyunuyla kandırmak mümkün değildir. Kısaca, bir edebiyat eseri modern, postmodern, klasik olduğu için iyi veya kötü değildir. Bir de şu var: Sanat ve edebiyat eseri, hiçbir zaman bir 'oyun' değildir. Son dönem, derken iki binli yıllardan sonra yazılan öyküyü kastediyorsunuz tabii ki. Güzel şeyler oluyor. Genel olarak sanatın ve edebiyatın irtifa kaybettiği, değerlerin gözden düştüğü bir dönemde öykünün görece de olsa kendi çizgisinde bir ivme kazandığı gözle görülebilecek kadar belirgin. İyi bir şey bu da. Görülen ilgi, hem yazarlar açısından hem de okurlar ve yayınevleri açısından önemlidir. Çok değil on, on beş yıl kadar önce bir öykü kitabı yayımlatabilmek hiç kolay değildi. Hatta şiirden bile zordu. Şimdi yayınevleri öykü kitabı arıyor yayımlamak için. Genç yazarlar, öykü yazıyor hevesle ve bilinçle. İyi bir öykü yazarı, eskiden olduğu gibi rastlantı sonucu çıkmıyor ortaya. Çalışıyorlar, emek veriyorlar ve dergiler, yayınevleri, öykü eleştirmenleri tarafından görülüyor, varlıklarına dikkat çekiliyor. Giderek ciddiyetlerini yitirseler de öykü ödüllerinin de böylesine canlı bir öykü ortamının oluşmasında önemli katkısı var. Öykü günleri ve etkinlikleri de öyle. En önemlisi de çok iyi öykü dergilerinin yayımlanmasıdır. İki binli yıllara dek hepitopu dört beş öykü dergimiz vardı. Şimdilerde sürekli yayımlanan öykü dergisi çok daha fazla. Genç öykücüler, yazdıklarını yayımlamak için çok rahatalan bulabiliyorlar. Dünyanın öykü birikimini de fazla gecikmeden izleme ve tanıma fırsatı bulabiliyoruz. Bütün bunlarla birlikte bugün yazılan öykünün kaçınılmaz olarak önemli sorunları da var kuşkusuz: Bir elekten geçmeyen, kayıt dışı metinler ve Türkçe bilinci ve zevkinden yoksun yabancı dil mantığıyla yazılan öyküler. 'Bir saat sonra orada bulunuyor olacağım.'; işte bu bir öykü cümlesidir!.. Arayışlarla bunların aşılacağını düşünüyor ve umuyorum. Öykü birikimimiz, öykü yazarlarımıza bu imkanı sağlayabilecek düzeydedir. Elbette, önemli eleştiriler, incelemeler ve kitaplar var öykü kuramıyla ilgili. Büyük oranda Alman ve İngiliz filolojilerinin hocalarının yabancı dillerdeki kuram ve eleştiri örneklerini Türk edebiyatına tatbik etmeleri sonucu bu alanda bir hayli yol alındı. Berna Moran'ın kitapları bu çabanın ilk önemli örneklerindendir. Daha sonraları da yine yabancı kuram ve eleştiri örnekleri üzerinden Türk öykücülüğünün okumaları yapıldı. Bugün küçümsenmeyecek bir birikim oluştu. Tahir Alangu'nun Cumhuriyetten Sonra Hikaye ve Roman'ı ve sadece öykü alanında, daha sistematik, daha kapsayıcı ve daha eleştirel bağlamda beş ciltlik bir çalışma halinde öykümüzün yüz elli yılını değerlendiren ve Yeni Türk Edebiyatında Öykü adıyla yayımlanan Ömer Lekesiz'in büyük emeği, öyküyle ilgili herkesin yararlandığı önemli bir kaynak oldu. Başka önemli kitaplar da var şüphesiz. Yalnız öykü yazmakla öykü kuramı, genel olarak da sanat eserinin yaratımıyla sanat kuramı arasındaki ilişkininne olduğu, neye tekabül ettiği hususu karıştırılıyor sanırım. Özellikle yazmaya yeni başlayanlar için kurama göre yazmak sakıncalı olabilir. Bir önemi yok, okunmamalı, demek istemediği ayrıca belirtmeye gerek görmüyorum. Sanat kuramlarının, daha çok sanat eserini anlamak ve yorumlamak için olduğunu düşünüyorum. Bu konuda ne demek istediğimi, Karabatak dergisinin 20. sayısında Hasan Akay'la yapılan bir söyleşide, Akay'ın verdiği şu örneğin çok daha iyi anlattığını düşünüyorum:Kırkayak'a sormuşlar: Kırk tane ayağın var. Ayakların birbirine dolaşmadan nasıl yürüyorsun? Bilmem, demiş, Kırkayak, farkında değilim. Ama bir yandan da soru kafasına takılmış: Nasıl yürüyorum?.. Ondan sonra da ayakları birbirine dolaşmadan yürüyememiş. Kanaatimce bu örnekle anlatılmak istenen incelik, çok önemlidir. Kuram okuyup ona göre yazmaya çalışan sanatçının hali biraz böyle galiba. Hasan Akay, bu duruma,'kuram köleliği' diyor... Bilgiyi yerinde kullanmayı bilmek gerekiyor. Bir de her kültürün kendi dokusu, farklı okuma hassasiyetlerini de gerektiriyor. Şöyle bir örnek vereyim: Binbir Gece Masalları, biliyorsunuz Türkçeye tam metin olarak Fransızcadan çevrildi. 'Öğle ile akşam arasında bir namaz kıldı.' diyor anlatıcı. Vakit olarak 'ikindi' kavramı Fransızcada olmadığı için vaktin adını değil, tarifini yapıyor Fransız. Türkçeye çeviren Türk de elindeki sanat eserinin kültürel dokusunu bilmediği için Fransız gibi tarifi aynen çeviriyor. İyi bir Türk öykücünün, aynı zamanda çok daha iyi bir çevirmenin, kendi yazdığı öyküde kahramanın secdeye varışı anlatılırken, 'ellerini yumruk yapıp yere koydu' deniyordu. Vesselam... Yalnızca öyküyle ilgili değildi Keklik Vurmak'ta topladığımız söyleşiler. On sekiz yıl içinde yapılan söyleşilerden bir seçmeyi içeriyordu. Edebiyat, öykü, dergi, yayın ve siyasa gibi birçok alanda konuşulanlar vardı. Hem kendi öyküm hem de Türk öyküsü üzerine düşüncelerimi söylemeye çalıştım. Bir öykü yazarının, 'öykü yazmak' bağlamında söylediği düşüncelerini her zaman önemserim. Bu söyleşiler, yazarlarınpoetikalarına ilişkindir genel olarak. Farkında olmasalar bile böyledir. Yani sanatlarının kaynağına ışık tutarlar. Bu tecrübeyi okumak veya dinlemek, bana kuramlardan daha öğretici gelir. Burada önemli olan yazarın 'nasıl yazdığı' değil, yazmakfiili bağlamında ve yazısının, öyküsünün kaynağına dair düşünceleridir. Bu, doğumu tecrübe etmek gibi bir haldir. Ancak sanatçının kendisi derinden hissedebilir bu hali. Bu hissi de bir sanatçıya hiç kimse, en iyi kuram yazarı bile anlatamaz. Anlatması mümkün de değildir. Yazmaya yeni başlayanları bu noktada düşünmeye ve bu hissi tanımaya çağırmak gerekir. Bu tür metinler, her sanatçıyı ve yazarı da aynı şekilde düşünmeye sevk eder. Ne yazık ki böyle metinler çok az yazılıyor. İri sözler söylemekten, başkalarınınişini değerlendirmekten, kendi eylemimiz ve 'ne yapıp ettiğimiz' üzerine düşünmeye zaman bulamıyoruz. Öykücülerle yapılan nehir söyleşilerin de bu hususta yeterince öğretici olduğunu düşünürüm. Ne yazık ki bunların da sayıları çok az. Selim İleri, Hulki Aktunç, Ayfer Tunç, Cemil Kavukçu gibi öykücülerle yapılan nehir söyleşileri bu bağlamda anabiliriz. İskenderun'da doğdu. Kahramanmaraşlı. Hece Öykü, İtibar, Yedi İklim, Türk Dili dergilerinde öykü ve deneme yazdı. Milli Gazete, Dünya Bizim ve Edebistan isimli kültür sanat sitelerinde, kitap incelemeleri ve söyleşiler yaptı. Nuri Pakdil'in Tiyatrolarında Vicdan isimli yüksek lisans tezini hazırladı.


Hüzeyme Yeşim Koçak Konya'da yaşıyor. 9. kitabı deneme türündeki Ötede. Deneme dili olarak etkileyici. Kullandığı dil ile belirgin bir yerde duruyor. Deneme kitaplarının yanı sıra öykü ve romanları da var. Kendisiyle son kitabı Ötede üzerine konuştuk. -Ötedeye gelmeden, daha önce yayınladığınız kitaplara biraz değinelim istiyorum. -Saklı Değerler, ilk öykü kitabım. Ve diğerleri Muhabbet Buyursun Gelsin, Bekleyen. En son Havva Hanım'ın Gamzesi... Denemeler: Bırakın Güzel Konuşsun, Bana Gönülden Çalıp Söyle, Ey Ruh Geldinse Masaya Vur, Ötede... Arada ilk romanım Çoban Aşkın Çocuğuydu. -Ötede neyi anlatıyor, neden Ötede adını verdiniz, ne düşündünüz? Neler hissettiniz? Neyi amaçladınız? -Önce bir durum tespiti eleştiriyle başlıyor, sonra öte seslerine kulak verip, yürüyüşe geçiyorum. Şöyle serinlikte, yağmur altında, kelebek kovalarken, cırcır böceği ve bülbül dinlerken, zıtları birleştirirken güvercin kanatları taktığımda, azıcık da uçtuğumda, samanyolunda dolaştığımda yazdığım yazılar onlar. Bir hedef, yaşadığı çağa biraz mesafe koymak, öte yaka dünya; bir adım ötesi, birkaç basamak yukarısı; ben ötesi, gizli yüz, semavi çağrı, daüssıla, nefeslenme, Hakk'a iltica, göçmen seçkin ruhlar; kutsala karşı saygı terennümü, yürekli bir muhabbet selamı gülümseyişi... İçten bir muhasebe, siga denemesi... Bir mekanın davetinin, vaadinin dökülüşü; kulluk bükülüşü, pembe şafak söküşü... -Gerek hikayelerinizde gerekse denemelerinizde zengin bir dil kullanımı söz konusu. Edebiyat anlayışınız, bu noktadan mı neşet ediyor? -Bu zengin olduğu varsayılan dilin, işlevsel tezyin edici bir gönül dili olmasını da önceliyorum. Bir ülkü muhtevasının, şahsi bir gelenek yorumunun parçası. Mesaj kelimesi belki sevimsiz gelebilir ama insanın dünyadaki olgunluk sınavında bir kazancı hasılayı da sağlaması ve bu yolda çalışıp, birikimini paylaşması gerekiyor. -Kullandığınız bu dilin, eserin edebi seviyesine olumsuz ya da olumlu etkileri? Siz ne düşünüyorsunuz? -Müspet olduğunu düşünüyorum. Kelimeleri eserin ziyneti olarak değerlendiriyorum. Eserin canlılığını diriliğini sağladığını, ufuk açtığını, özellikle kasdi terk edilmiş bazı kelimelerle el ele verilip yeniden hayata kazandırıldığında, kıymetli bir yekunda parladığını ve dili sıkılaştırdığını sanıyorum. Yani kelimeleri zevkle, iştahla; edebi emellerime alet ediyorum. Olumsuz tarafı ise, anlaşılamama, daha kötüsü zaman dışı düşerek, iğretileşme, sizde suni gözüküp sırıtması. Bir inşayı ehliyetsizce yapmanız. Fakat doğru bildiğini yapmak arzusu ve ortalık manzarası bu endişeyi bertaraf ediyor. -Kitaplarınızda anlattığınız konulardaki örgü, nelerle bütünleşiyor? Hayat içindeki bağlantıları nelerdir? -Genel olarak; bir mana dokusuna, bir gönül hattına hitap ettiğim gibi bir iyi niyet besliyorum. Dereceli de olsa bazen uyarıp acıttığını, sarstığını; bazen de yumuşatıp rahatlattığını, ruhi bir alışverişte kanal açtığını düşünüyorum. Dahili-harici hayat yekpare olduğuna, esasen iç kuvvetlerimizle zorluklara açmazlara mukavemet edip çözüm aradığımıza göre; kalp bağlantıları önemsenmeli. -Yazarın Ahlaki sorumluluk konusundaki düşünceleri kitaba yansıyor mu? Ya da görevleri arasında var mı, öğrenmek istiyorum. -Yansıdığını zannediyorum. Belli bir ölçüyü gözetiyorum. Ahlaki kaygıyı ve bir kısım üst değerleri hesaba katmadan, sere serpe, ulu orta yazmak bana ters gelen bir durum. Bizim hayata ve edebiyata bakışımız farklı olmalı. Mükellefiyetlerimiz, inancımız doğrultusunda bir bakış ve yer alış, bir yön tayini gerekiyor diye biliyorum. İnsan olarak bir bütünüz; sanat, bize verili kabiliyet de bir cephe, cüz. Burada esas; işlenmesi geliştirilmesi gereken insani cevher öz. Maneviyatı yazarlığı tamamlayan hayati merkezi bir unsur olarak telakki ediyorum. Kitaplarımda esneklik ve renklilik olsa da, derunumdan uzak düşmez diye bir kanaat taşımaktayım. Yalnız edebiyatın sınırlarına ve kurallarına riayet ederek, güzeli hedeflemek ve yazıda göstermek lazım. Borazanlık, lafazanlık yahut kalpaz anlıkla değil. Yeteneğimize de ihanet etmemeli. Konu diğer yazarlara gelince... Kendilerini alakadar eden bir husus... -Denemelerinizde neyin peşindesiniz, ulaşmak istediğiniz hedefleriniz? -Deneme benim için keşif, açı. Öyküde romanda söyleyemediklerim; dil uzunluğu... Birbirine geçişlerde, dinlendiğim eğlendiğim hareketlendiğim... Sadece yazılarımda değil bütün eylemlerimde, nihai gayem daha iyisini yapmak ve mükemmelliğe doğru yürümek. Yaptığınız işin inceliklerine vakıf olmak, ruhen fikren zenginleşmek, sanatlı edebli bir hayatta ilerlemek yücelmek... tezyin edilmek. -Hikaye, roman ve denemeler yazdınız ve yazmaya devam ediyorsunuz. Size göre hangisi daha önde? -Öyküyle daha fazla uğraşıyorum ama çok kesin, öne çıkarıcı ayrım yapamıyorum. Çünkü birinin üzerindeyken, biriyle hemhalken, diğerini özleyip heyecanını ağırlığını taşıyor ve meşgul olmak istiyorum. Hepsi ayrı imkan, atmosfer rengi, değişik kurgu, zihin tadı. Sizde tekabül ettikleri noktalar farklı. Ama ruhunuzda tek bir vurgu... İşte çolak kollarımla ve çolpalıkla yazarlığı kucaklamaya gayret ediyorum. -Tezgahta neler var? diyelim, son olarak.


Teyzemin Radyosu İbrahim Eyibilir'in Nisan 2014' te Roza yayınlarından çıkan ilk hikaye kitabı. Otuz öykü ile okurunu selamladı İbrahim Eyibilir. Edebistan. com için kendisiyle bir söyleşi gerçekleştirdik. Bize zaman ayırdığı için teşekkür ediyoruz. Anın içine dünyayı boca etmeye çalışan zamanlarda yaşadığımızı düşünüyorum. Yazdığım türün gereği olarak da bazen bir cümleye dünyayı sığdırmaya kalkıyorsunuz bu da bazen anlaşılmayı zorlaştırıyor. Kendini okuyucuya kolay teslim etmeyen hikayeler olmasından çok estetik bir değerden ötürü böyle olmasını yeğlerim. Durum hikayesi yazmak kaçınılmaz oluyor. Kurguda derinlik sağlamak, merakı ayakta tutmak için durum hikayeleri her zaman uygun kanımca. Sırf böyle diye durum hikayesi olmuyor; siz de usta bir hikayeci olarak bilirisiniz yazacağınız şey çoğu kez sizi buna mecbur edebiliyor. Kitapta durum hikayeleri olmakla beraber Kartal Yuvası, Sağırkaya gibi olay hikayeleri de var. Tabii isim önemli. Bu ismi ve hikayeyi tercih etmemde birkaç sebep var. Öncelikle benim hayalini kurduğum kitap ismi bu değildi. Kitap, bir dosya halinde yayınlanma aşamasına girince dışardan bir bakışa ihtiyaç oluyor. Duyguyla yoğurarak ortaya koyduğunuz metinlere bir bağlanma oluyor. Ben de bu süreçte dostlarımın fikrini aldım. Hikayelerimin ilk yayınlandığı yer olan Yedi iklim Dergisi'nin editörü Ali Haydar Haksal hocamın yönlendirmesi yayıncımın da bu yönde fikir belirtmesi Teyzemin Radyosu isminde karar kılmamda etkili oldu. Yayınlandıktan sonra fark ettim, bu isim çok isabetli seçim olmuş. İsmin aşinalığı ve içerik Trt de Gecenin İçinden programına konuk olacak kadar ilgi çekti. Bazı okurların geri dönüşlerinden bu hikayede kullanılan anlatıcı kişinin özgünlüğü dikkat çekmiştir. Baba-çocuk diyaloğunda konuşan babadır ve bu konuşmanın içinde iki dünya geçer. İddialı olmasam da iyi bir sinema izleyicisi olduğumu söyleyebilirim. Birçok sanat dalını birden kullanan sinema beni izleyici olarak ciddi etkiliyor. Yazar olarak sinemayı tanımayı önemsiyorum. Sinema gibi hikayeler yazmak için değil hatta sinema gibi hikaye yazmanın hikayeyi bitireceği kaygısıyla sinemada ne yapılamazsa onunla yazmak için sinemayı izliyorum. Şiir ve sinema yazıda iki önemli rehber benim için. Şiir; dilimi güçlendirmek, ifademi etkili kılmak için rehber, sinema; kurguda aşmam gereken eşiği gösteren kapı. Edebiyat dergileri hep dertli diye bir klişe ile geçebilirdim. Her dönemde farklı zorlukları yaşayan bir yayıncılık, edebiyatın nabzının sürekli atması için varlıkları önemli. Yeni yazarların ortaya çıkmasında edebiyat dergilerinin okul olmasına her zaman ihtiyaç var. Sosyal medyanın son on yılda bambaşka bir dünya ortaya koyması basılı kaynakları olumsuz etkilediği gibi edebiyat dergilerini de zorladı. Ancak iyi ve güzelin peşinde olan has okur kendine uygun dergileri buluyor. İki bin sonrası hikayenin yükseldiği bir dönem oldu. Bu çok satanlar listesi olarak değil de nitelik ve çeşitlilik olarak bir yükseliş bence. Bu dönemin bir diğer özelliği ise kadın öykü/hikaye yazarlarının -her kesimde- sayılarının artmış olması. Bu yükseliş geride hangi isimleri bırakır, edebiyata ne katar şimdiden bunu söylemek zor. Bana 'Teyzemin Radyosu'nu anlatma fırsatı verdiğiniz için size, sizin şahsınızda edebistan. com ailesine teşekkür ederim.


İlk başlarda Vatan Dersleri'ni iki roman olarak düşünmüş; ancak, bir söyleşi sırasında Bir üçüncüsünü de yazabilirim diye vurgulamıştım. Karar vereli epey oldu, üçüncüsünü de bitireceğim. Öte yandan, zaman içinde, üç romanı bir arada, tek bir kitap halinde yayınlamayı da istiyorum. Bunun içindir ki, her şeyi yeniden düzenledim, yapıyı üç romanı düşünerek baştan ele aldım. Dolayısıyla ikinci kitap olan Ölü Bir Zamana Ağıt ister istemez bir köprü roman haline geldi... Evet, söylediğiniz gibi bu romanda sadece bir döneme yoğunlaştım. Ama ilk romanın çok geniş olan açılımını unutmadan. Bu kitapta 30 yıllık bir süreç var. Hal ve Zaman Mektupları, 1900'lerin başından 20. yüzyılın sonuna kadar geçen bir süreci içeriyordu. Ölü Bir Zamana Ağıt, bu geniş zamanın; hassas, belirleyici önemli bir noktasında duruyor, orada yoğunlaşıyor... Ama Türkiye'nin yüzyıllık serüvenini unutmadan. Az önce sözünü ettiğim ve önemli nokta diye vurguladığım hassas zaman aralığı ise 1970 ve 1971 yılları... Bu yoğunlaşmaya karşın, farklı zamanlara da açılıyor roman. Bugüne de geliyor, geriye de gidiyor... Açılmazsa zaten derinleşemez, 20. yüzyılı anlamaya, kavramaya çalışan bir roman olamazdı. Kısacası Ölü Bir Zamana Ağıt, Türkiye'nin belirli bir dönemini, sıkıntılarını, bireylerini anlatan; geçen y yüzyılı anlayabildiği kadar anlamaya çalışan ve artık 20. yüzyıla veda etmek isteyen bir yazarın kaleme aldığı, bir köprü roman. Ölü Bir Zamana Ağıt çok katmanlı olmasından dolayı en başta anlaşılması güç gibi görünüyor. Ama okuma bittiğinde çok ciddi bir netleşme yaşanıyor. Çünkü çok ince işçilikli bir eser. Romanı, mektubu, anıyı, şiiri, öyküyü hep bir arada yoğuruyorsunuz. Mozart müzikte çok sesliliği Tanrı bütün insanları aynı anda dinler. diyerek açıklamış. Sizin de bu romanınız bir edebiyat korosu gibi. Romanının tam da söylediğiniz gibi olması gerektiğini düşünüyorum: Evet roman bence- çok sesli bir koro gibi olmalı. Yoksa romancı kendi düşüncesinden uzaklaşamaz, olaylara, kişilere mesafeli davranamaz. Böyle düşünüyorum. Dahası romancının içine doğduğu çağı, ülkeyi, dünyayı anlaması, kavraması tartışması için iyi ve serinkanlı bir yöntem bu... Aynı zamanda, çokseslilik Vatan Dersleri için kaçınılmaz bir durumdu, teknik gereklilikti. Çünkü 1950'ye kadar olan dönemi, 2000'in,1980'in ve 1970'in yaşam, düşünce koşullarına göre anlatmaya karar vermiştim. Daha açık söyleyeyim: 20. yüzyılın başlarındaki Türkiye'yi değişen zamanın, çeşitli dönemlerin ruhunu hissederek bir kavrama çabasıydı benimki... Bunu yapmaya çalıştım. Ne kadar başardım bilemiyorum. Ama denedim. Bu riskli bir durum değil mi? Türk okuru böylesi bir yazına çok da hazırlıklı değil. Okuyamadım, zorlandımdiyen, dolayısıyla yazış ve biçim kolaylığı arayan ortalama okura tabii ki saygı duyuyorum. Ama onlar için bir şey yapamam. Anlayışımdan ödün vermem/veremem çünkü... Öte yandan ülkemizde çeşitli okur kümeleri için her boydan, her türden o kadar çok roman yayınlanıyor ki, bu verimliliğin zaman içinde, hazırlıklı, okurlar yetiştireceğini sanıyorum. Dahası bunu umuyor, özlemle, iyi niyetle bekliyorum. Ama şu an benim için, hazırlıklı olanların eleştirmesi, hatta beğenmemesi. Çok daha önemli. Bunu birilerinin anlamadım, zorlandım ama yine de okudum demesine yeğ tutarım... Ben romanın, roman kurgulamanın, onu biçimlendirmenin, Seslendirmenin eylem halindeki akıl olduğunu düşünüyorum. Romanlarımı, kıyasıya eleştirecek hazırlıklı okurlarla bu eylemi paylaşmak beni mutlu eder. Ama çeşitli riskleri düşünerek üretilen romanlara da saygı duyuyorum. Galip Işık'ın adım adım ilerleyen bir öyküsü var kitapta. Neşet İlhan aslında çok sabrediyor Galip Işık'a. Neşet İlhan için sabır sözcüğü yerine belki meraklı yı kullanmalıyız... Daha doğrusu onun meraklı olduğu için sabrettiği de söylenebilir. Neşet İlhan, aynı zamanda mükemmeliyetçi biri. Bundan dolayı hiçbir şeyi tamamlayamıyor, eksik bırakıyor, ama sonuna kadar direniyor... İşte mesele buradan kaynaklanıyor. Galip Işık'ın öyküsü onun vehimleriyle ilerliyor. Neşet İlhan bu arada sadece Galip Işık'ı değil kendisinin dışındaki insanları, daha doğrusu bambaşka bir Türkiye'yi tanıyor... Çünkü o bir kentte doğmuş, bir burjuva... Galip Işık ise köy enstitüsü mezunu bir öğretmen. İstanbul'un çok anlatılmamış Kocamustafapaşa- Şehremini çizgisinde bulunan bir semtinde yaşıyor ve Neşet İlhan İstanbul'un çok anlatılmış semtlerinden, Nişantaşı, Feriköy, Kurtuluş hattından gelip onu anlamaya çalışıyor. Bu durum romanda pek su yüzüne çıkmıyor; okurun algısına bıraktım bunu. Kitabın okurunun Neşet İlhan'a benzemesi gerektiğini düşündüm. Sanki yazar Neşet İlhan'ın Galip Işık'a gösterdiği sabrı, anlayışı bizden de bekliyor. Bir köy enstitüsü mezunu öğretmen namaz kılıyor örneğin. Bu bilindik şablona zıt gibi görünüyor. Neşet İlhan'dan vazgeçmeyeyim. Ben de enginara benzetirdim. Bu romanın renginin Sümbüli olacağını söylemiştiniz. Evet, yağmur öncesi sıkıntısını taşıyan roman, dönemin sancılarına işaret ediyor. Ama bu kitaba hakim bir koku da var. Felsefenin önemli bahislerinden biridir kokunun düşünmeye etkisi. Galip Işık hafızasıyla mücadele ederken sürekli bir koku duyuyor. Yanmış nemli kağıt, kasaba eczanesi kokusu ve kireçle inceltilmiş hayvan leşi karışımı bir koku. Siz de roman boyunca o kokuyu izlemişsiniz. Diğer duyulardan çok daha öne çıktığı fark ediliyor. Bir sonraki romanda yağmur artık uzun uzun yağacak gibi görünüyor. Üçüncü kitapta o da olacak mutlaka. Bu arada şunu da belirtmeliyim: Ben Vatan Dersleri'ni kum saati gibi düşündüm. Ölü Bir Zamana Ağıt, kum saatinin ince bölümü, Üçüncü roman o altta kalan bölüme benzeyen, büyük bir ihtimalle de o daha yoğun, kalabalık ve uzun bir roman olacak. O zaten yazılmakta olan bir roman. Ama şu sıralar üzerinde çalıştığım iki kitap daha var: Her Cumartesi bir Rüya ismini vereceğim bir roman ve üç uzun hikayeden oluşan Üç Uzun Karabasan. Onlar bittikten sonra Vatan Dersleri'nin üçüncü kitabını toparlayacağım. Kısacası önce biraz teneffüse çıkmak, başka şeyler yazmak, yayınlamak istiyorum.


Daima Unutma'nın 'eksik' kalmış, 'yarım' bırakılmış bir kitap olduğundan söz etmiştim. Şimdi daha net konuşabilirim: Tam tersine, Baht-ı Siyah, Daima Unutma'nın 'önünü kesen' bir kitap oldu. Daha doğrusu, Daima Unutma'daki şiir kulvarını, atmosferi, tarzı, biçimi vs. şairin karşılaştığı/yaşadığı 'hal' dolayısıyla geri planda bırakan ve dahası, yazılması için kendini şaire dayatan bir kitap... İsmi yazılma esnasında ortaya çıkan Baht-ı Siyah'ın, bu dünyadaki ilk ve son çığlığım olduğunu söylemeliyim. -Niçin uzun şiire niyet etmiştiniz? Karşılaştığım/yaşadığım "sürpriz" 'hal', ancak 'uzun bir şiir'le soğutulabilecek/dönüştürülebilecek türdendi. Diğer taraftan, metne soluk katacak bir 'hikaye'si de vardı bunun. Bu anlamda, kısa şiir 'imkansız'dı. Yaşadığım 'tecrübe'nin vahameti ve ruh dünyamdaki derin etkisi karşısında, kelimelere bir çılgın gibi hücum edeceğim belliydi. Baht-ı Siyah, hiç durmadan yazdığım ve yazdıkça damıttığım/süzdüğüm bir metin olarak doğdu. -İlk dizenin ve bitişin belli olması, şiirin kelimelere dökülüşünü etkiledi mi? Herhangi bir etkisi olmadı. "Ne ise o olan şey" vaki oldu! O dönem, yani yazılış süreci, benim için, ilk defa yaşadığım olağandışı bir motivasyonu da beraberinde getirdi: İçten içe hissettiğim "Dünyada yapacağım son iş" kışkırtması hiç peşimi bırakmadı. Yalnız şunu belirteyim: Fark edileceği üzere, kitabın final mısraı 'yarım'dır, eksik aktarılmıştır oraya. Bu da bana, kitabın yeni baskısında -eğer olursa tabii- okura bir sürpriz yapma şansı verebilir, belki. -Kitap "dünyanın sesinden fırlayan bir kötülük buldum ben" diye başlıyor. Sonrasında kötülükten beslenen bir iyilikle karşılaşıyoruz... Doğrusu, 'sebeb-i telif'i "kötülük" olan böyle bir kitap yazmak istemezdim, mecbur kaldım! Şiirin kaderi, şairin kaderiyle birliktedir! Niteliği ve niceliği ne olursa olsun; adı üstünde "kötülük"! Burada "iyilik" değil, bir 'iyileşme' söz konusu. Yoksa, Baht-ı Siyah'ta kimse kimseye 'iyilik' yapmıyor; bilakis, 'kötülük' üretenlerin -ironik gibi görünse de- 'iyileşmesi' dile getiriliyor! Öte yandan, şairin, maruz kaldığı "kötülük"ten beslenen 'iyileşme'siyse, "Simsiyah bir iyileşme" ki, hiç tavsiye etmem! -Kitap beni Baudelaire'in Kötülük Çiçekleri'ne götürdü. Baudelaire "Güzelliği 'kötü'den damıtmak eğlenceli ve güç olduğu kadar, hoş bir çaba gibi göründü bana." diyordu. Sizin yaptığınız da böyle birşey mi? -Ancak, estetik/poetik olarak "evet" diyebilirim buna. Yoksa kim -mazoşistler dışında- "kötülük"e maruz kalmak ister? Baht-ı Siyah'ı, hayatın beni "kötülük"le imtihan edişinin trajik bir 'verim'i sayıyorum... -Şiirde dünyanın saldırısına maruz kalan modern zaman insanının acziyeti, aldanışı, nidası var. "Kaybettim,/ ihsanı/ ve denizi/ ve içinde İhsan Deniz'i." mısralarını da hatırlatırsak neler söylersiniz? Şair, şiirin merkezinde mi duruyor? Elbette... Poetik anlamda şair, şiirin ve dolayısıyla 'dünya'nın merkezinde! Oysa o bölümde "şair" İhsan Deniz, bu dünyadaki İhsan Deniz'i kaybediyor. Artık biri 'eski' diğeri 'yeni' iki İhsan Deniz var: Eskisi sizlere ömür, yenisiyse iç dünyası itibarıyla güvensiz, kuşkucu, uzak, sıkıcı, tatsız-tuzsuz bir adam... Gerçekten... -Şiirler, 22 parçadan oluşuyor. 19'uncu parçada okuru boş bir sayfa bekliyor. Son bölümde ilk iki dizeden sonra boş bırakılmış bir alan var. Son dize: "beni bu ateş kafesinden". Bu parçalar ve numaralandırmalar nasıl oluştu? Baht-ı Siyah, daha önce hiç yayınlanmamış 22 bölümüyle yaklaşık bir yılda tamamlandı. Bölümler arasında herhangi bir zaman takibi söz konusu değildir. İç içe geçmiş akış, dış dünyadaki periyodik yaşanmışlığı bozar, parçalar, dönüştürür. Kimi zaman ilintili, kimi zaman birbirinden ilintisiz bu 22 bölüm, elbette bir bütünün parçaları olmakla birlikte, kendi başına bağımsız adacıklar biçiminde de algılanabilir. Hatta kitabın sayfa düzeni bile, bağımsız bir göndermeyi, özerk bir duruşu imler. 19. bölüm boştur; zira, 'hikaye'nin orasında sözün, ifadenin, dilin gücü yetersizleşir. Şairin dünyayla olan mesafesinin iyice açıldığı bir 'hal'in dile getirilmesi mümkün müdür? 18. bölümde, şairin, İhsan Deniz'i kaybettiğini okuruz. Ve fakat 20. bölüme geldiğimizde, 19. bölümde dile getirilemeyen karanlığın içinden, bir ışık huzmesinin doğmuş olduğunu da sezeriz: Şair 'dip'tedir ve fakat yeni bir ruhla seslenir, ölüm için 'Simsiyah iyileşmiştir'... -İhsan Deniz şiirinin bu kitapta giderek düzyazıya yaklaştığını görüyoruz. Bu, şiir için handikap değil mi? Bundan sonra nasıl bir İhsan Deniz şiiriyle karşılaşacağız? Poetik olarak, 'mensur şiir'in şaire çeşitli alanlar, kulvarlar, damarlar açabileceğini düşünüyorum. Bunu daha önce de tecrübe ettim. Baht-ı Siyah'ın kimi yerlerinde düzyazı 'anlatım' handikabının şiire sıklet verdiği söz konusu edilebilirse de kitabın tümüyle söz konusu bağlam içinde değerlendirilmesi, olsa olsa bir algı yanılmasıdır. Fiilen öyle değil zira. Esasen, çeşitli formların/tarzların denendiği bir kitap oldu Baht-ı Siyah. İçeriği dışında beni memnun etti. Halen üzerinde çalıştığım iki şiir dosyası var: Biri uzun, yekpare bir şiir, ismi "Sırtlan Kayboldu"; diğeri kısa şiirlerden oluşacak, ismi "Kaptan-ı Derya"... Artık yavaş yavaş T. S. Eliot'ın "orta yaşa gelmiş şairler" için saptadığı üç ihtimale yaklaştığımı düşünüyorum.


14. yüzyılın ikinci yarısıyla 15. yy başlarında yaşayan, Aydın civarındaki yoksul köylülerle Osmanlı yönetimine isyan ettiği için 1420'de Serez'de idam edilen Şeyh Bedrettin, İslam inancına getirdiği farklı yorumlarla dikkat çeken, tartışmalı bir isim. En önemli tasavvuf eserlerinden biri olarak kabul edilen ve sözcük anlamı kalbe doğan gerçekler olarak açıklanabilecek Varidat'ta, maddi dünyanın gerçekliğinden yola çıkan ve mutlak varlık, varlık birliği, tasavvuf, kelam, fıkıh konularını içeren vaazlarından derlenen metinler yer alıyor. Türk Edebiyatı Klasikleri dizisinin ilk kitabı olan bu önemli eser Mehmet Kanar'ın kaleminden Türkçe'ye çevrildi. Kanar'ın kitaba dair genel görüşlerini de alarak, Varidat'a dair sorularımızı AÜ İlahiyat Fakültesi Temel İslam Bilimleri Bölümü Kelam Ana Bilim Dalı Hocası Prof. İlhami Güler'e yönelttik. İlhami Güler: Varidat, benim İlhamiyyat gibi, şeyhin kendi öz düşünümleridir. Yani sezgi diye akıldan ayrı bir kapasitenin olmadığı; tek bir sürecin olduğunun ifadesidir. Çeşitli dini konularda şeyhin birikiminin ifadesidir. Şeyh, Tasavvufun özü olan Zahir-Batın kavramsal tuzağına bağlı. Kur'andaki dilin edebi kurallar çerçevesinde normal kullanımını beğenmiyor; Allah'ın murad ettiği normal anlamı kıt akıllılara layık görüyor; kendince hayal dünyasına göre- orijinal yorumlar yapıyor. Vahdet-i vücud, Feurbach'ın deyimi ile materyalizmin din dili ile ters çevrilmiş halidir. Nazım Hikmet'in şeyhe müzaheret yapması tesadüf değildir. İlhami Güler: Şeyhin düşüncelerindeki metanet, onun felsefe ve fıkıh müktesebatı ile ilgilidir. Yani şeyh, hayattan ve dünyadan kopmadığı için, düşünceleri daha dil ve mantığın kurallarına, hayata uygundur. Şeyh hazretleri, Gazzali'ye benziyor. Fıkıh, kelam, felsefe ve tasavvuf disiplinlerini öğrenmiş ve tasavvufta karar kılmış. Gazzali'den farkı, Gazzali'de vahdet-i vücud yoktur, Şeyhin ise temel felsefesi o. İlhami Güler: Manevi derinlik evren ile Allah ve Melekut alemlerinin ayrı olduğu görüşüne/metafiziğine bağlıdır. Şeyh hazretleri vahdet-i vücutçu olduğu için, dış dünyayı ve onda olup bitenleri de önemsiyor, onlar ile ilgileniyor. Şeytanı ve Melekleri, insani duygu, düşünce ve davranışlara indirgemesi, bundan kaynaklanıyor. Allah/Hakk ile dış dünyadaki varlıklar aynı ise, dış dünya ile ilgilenmek, onlar ile ilgilenmekle aynıdır. İlhami Güler: Varidatta öyle bir iz ve emare yoktur. Hıristiyanlığın mistikliği oranında her mistik Hz. İsa ve Hıristiyanlık ile, Ruhbanlıkla ilgilidir. Hıristiyanlık, sadece Hz. İsa'nın Tanrı olarak bedenlenmesine dayanır; oysa vahdet-i vücud, bütün evrenin Tanrı'nın bedenlenmesi/mazharı olduğunu iddia eder. incarnation ortak payda. İlhami Güler: Şeyhin düşünceleri İbn Arabi, Mevlana, Yunus Emre, Şeyh Galip'in bağlı oldukları Vahdet-i Vücud geleneğine bağlıdır. Türk Müslümanlığı'nın mistik kanadı Nakşiliğin dışında, büyük ölçüde bu geleneğe bağlıdır. Türk devriminin kansız oluşunda bu etkinin önemli payı olduğu söylenebilir. Bugün de bu eğilimi diriltmek isteyen çeşitli mahfiller mevcuttur. Türk solunun şeyhe olan muhabbeti, onun bir nevi komün hayatı öneren düşüncesinden geldiği gibi; ters çevrilmiş materyalizm olan panteizminden de gelir. İlhami Güler: Ben şeyhin, et-Teshil ve Camiu'l-fusuleyn eserlerinin daha önemli olduğu kanaatindeyim. Her halükarda, şeyhin eserleri Osmanlı'da felsefi-teolojik düşüncenin az da olsa canlı bir şekilde devam ettiğinin kanıtıdır. Önemli olan, şeyh gibi düşünmek, şeyhin görüşlerine katılmak değil; şeyhin düşündüğü gibi düşünebilmektir. Ben onun vahdet-i vücud görüşüne katılmıyorum; benim için İbn Sina'nın metafiziği daha doğrudur. Yani, alem/evren mazhar değil; mahluk olarak Allah'tan ayrıdır. Bilgi olarak da ben Allah'ın kitabının ancak Arap dilinin belağatının kaldırabileceği kadar te'vil edilebileceğine; ondan öte sezgisel yorumların binbir çeşidinin dini/intersubjektif/ilim anlamda bir kıymet-i harbiyesinin olmadığı kanaatindeyim. İlhami Güler: Varidat, içerik itibari ile değil; düşünme pratiği olması itibari ile örnek teşkil etmelidir. Çağımızın karşı karşıya bulunduğu en büyük tehlike Heidegger'in işaret ettiği gibi- "düşünme"yi unutmuş olmasıdır. Bilim-Teknoloji ve Ekonomi içinde hapsedilmiş durumdayız. Küreselleşme/postmodern durum denen nihilist/agnostik hapishanenin içindeyiz. Arzular şelale. İçimiz dışımıza çıktı. Turist/seyyah olduk, şu dünyayı/alemi geziyoruz. Bir dost/düşünür bulamadan gün akşam oluyor. Oturup gidişata vakıf olmak lazım. S. Kavak: Söyleşi için çok teşekkür ediyorum. İlhami Güler: Ben de size teşekkür ederim. Şeyh Bedreddin'in eğitim dönemine ve aldığı derslere dikkat edelim. İslam hukuku, hadis, mantık, felsefe, astronomi. Büyük bir ihtimalle Ahlatlı Şeyh Hüseyin'in kimya ve tıp bilgisinden de yararlanmış olmalı. Bu dersleri alan birinin akılcılığı ön planda tutacağından kuşku duyulamaz. Sistematik düşünen, sınırlarını bilen, hurafe ile gerçek bilgiyi ayırt edebilen biri. Bu yüzden Kahire'deki dergah şeyhleri ile arası açılmış olmalı. On beşinci yüzyılın başında esen siyaset fırtınalarına Bedreddin de ister istemez kapıldı. Kazaskerlik gibi çok yüksek bir rütbeye yükseldiği gibi bunun sert inişleri de oldu, sürgünü, göz hapsinde yaşamayı tattı. Karakteri ve aldığı eğitim onun aynı zamanda teşkilatçı yönünü de ortaya çıkardı. Engin bilgisi, akılcılığı, yöneticilik ruhu çevresinde sevenlerinin toplanmasına yol açtı. Böyle bir topluluğun varlığı hangi devlet yöneticisinin olsa, hoşuna gitmezdi. Börklüce Mustafa ile Torlak Kemal onun emrinde çalışan, geniş bir coğrafyada sözü geçen komutanlardı. Osmanlı'daki on bir yıllık duraklama devrinin Batı Anadolu'da göze batan bu iki siması, Bedreddin'in kafasında şekillendirmeye çalıştığı yeni yapılanmada önemli rol alan iki figürandı sadece. Toprağın gerçek sahibinin sultan veya bey olmadığına, toprağı işleyen köylü olduğuna ilişkin bir söz Bedreddin'in Varidat'ında geçmez. Öldükten sonra tekrar diriliş söz konusu olamaz. Kur'an'da ölülerin diriltilmesi meselesi olsa da, bundan maksat, bedendeki zerrelerin yok olduktan sonra tekrar bir araya gelip eski bedeni oluşturması değildir. İnsanlar ibadette ikiyüzlülük etmekte, maddiyata, makama önem vermekte ve Allah'a ibadet ettiğini sanmaktadır. Melek, cin, şeytan, cennet, cehennem, Allah'ın zuhur etme meyli, bazı hadislerin yorumlanması gibi konularda Şeyh Bedreddin akılcılığı ön plana çıkarır. Kimi şeyhlere, imamlara, vaizlere çatar. Bunlardan uzak durulmasını tavsiye eder. Bedreddin'in önemle vurguladığı bir kelime de istidat veya yabancı bir kelime ile kapasite kelimesidir. Hakikatı aramak için bilgi, idrak ve istidat olmalıdır. Bedreddin aklı tek başına yeterli bulmaz. Çünkü aklın fikir ve görüş yoluyla idrak yönü ve iç temizliğiyle bir şeyi keşfedip açığa çıkarma yönü vardır. Keşif ancak arınmakla mümkündür. Şeyh Bedreddin'in İslam toplumunda öğrenilmesi gereken temel konuları örneklerle, ayet ve hadislerle, basit cümlelerle ele alışı onun iyi bir öğretici olduğunu göstermektedir. Öte yandan bugün bile Varidat varlık birliği, tasavvuf, dinin temel ilkeleri konusunda bilgi sahibi olmak isteyenlere çok şey öğretecek niteliktedir. İstanbul doğumlu. Edebiyat alanında, kitap eleştiri, analiz, deneme yazıları yazıyor. Ayna İnsan Kültür ve Edebiyat Dergisi'nin İmtiyaz Sahibi ve Genel Yayın Yönetmenliğini yaptı. Halen serbest düzeltmenlik ve editoryal çalışmalar yapıyor. Star Gazetesi, Yeni Şafak Gazetesi, Karar Gazetesi, Hece Edebiyat Dergisi, İtibar, Şiar, MOCCA Dergisi, Edebistan'da aktif olarak çalışmalarını sürdürmektedir. Yazarın spesifik portre çalışmaları da bulunmaktadır.


Kağıttan Evler ve Saati Geri Aldım'ın ardından son şiir kitabı Gün Bitti ile okur karşısına çıkan Ümit Zeynep Kayabaş'a şiirinin yol haritasını sorduk. İnsan hallerini irdeleyen bir ruh hali seziyoruz kitabınızda. Şiirle olan içsel bağınızı sorsak önce... İnsanın dünyayla, dostlarıyla, kendiyle, sevgiyle ve nefretle ilişkisini topladığımızda insan halleri çıkar ortaya. Bu bir duraktır ve herkes ait olduğu yere sürükler kendini. Kimisi de bu noktayı irdelerken kayıp ve kazançları uğurlar yaşamanın en dokunulmaz köşelerine. Acının derinliğinde savaşmak, özlemleri çoğaltmak, kalplere, kalbi sarmak, iç dünya yalnızlığını ayıklamak işte bu çırpınış sanata doğru bir kanat açışın adıdır. Ve bir şair kendi iç sesini resmedemiyorsa, hiç bir zaman şiirde olmamıştır. İç ses şiirin ilk yatağıdır ve bu özne daima gizlidir. Şiir dalgalanmayla dokunuştur, kabul noktası yoktur ve duyarlılığın zirvede muhafaza edilişidir. Kendini hakikatin diline adamış bir şair, yükümlülüklerinin farkında olacaktır. Eğer devrinde bir iç kanama varsa kalem bu yaraya odaklanmalıdır ve okuyucu da bu dokunuşunu hissetmelidir. Şiirinizde sorgulayan ve sorgulatan bir tabloda olmak özel bir seçim sanırım.. Hayatın kendisi şaşırtıcı değil mi? İnsanın kendine yakınlığını, uzaklığını hatta mesafeler arasındaki dalgalanmayı ele alışımız ve yön vermekten ziyade yön arayışına davet edişimizle muhatabımızı düşündürmeliyiz. Öyle çok ihtiyacımız var ki düşünmeye, kendimizi sorgulamaya. Neyi sorgulayacağız? Bir ömre kaç yanlış sığdıysa onu. Bu hesaplanmış bir şey değil. Yazma düzenini kontrol altına alan biri değilim. Hayatın içini yazınsal hayata sürüklersek bu edebiyat olur. Gerçekçilik budur! Yapmacıklıktan uzak duygu ve zihin köprüsünde yürümek; evet, sanırım ben bunu yapıyorum. Yazmak bir andır o havayı hissettiğinizde, kendinizi kalemle baş başa bulursunuz.


Mekan elbette önemli. İnsanı büyüten, küçülten, şekillendiren, yorumlayan, tanımlayan bir mefhum. Enerjisiyle çevreliyor, kokusuyla belleğinize işliyor. Enerji ve kokuya vurgu yapmak isterim özellikle. Çünkü dijital çağda bir mekanı evinizden çıkmadan, sanal platformlarda gezip görmeniz mümkün. Mekanı, tıpkı oradaymışcasına görebilir, duyabilir, bilgi düzeyinde tüm ayrıntılarına vakıf olabilirsiniz. Ancak bu gezip görmede iki şey eksik kalır: Birincisi, enerjisine dahil olamazsınız; ikincisi ise kokusunu alamazsınız. Bu sebeple, bana göre sanal mekanla gerçek mekanı ayıran bu iki şey, mekan mefhumunda insanı büyüten, küçülten, şekillendiren, yorumlayan ve tanımlayan şey demek. Dolayısıyla da insanın genel olarak hikayesini, özel olarak da yazımını, öyküsünü belirlememesi imkansız. Arda Caddesi'ne gelirsek, orası benim doğup büyüdüğüm mekan. Tüm hayat hikayemi etkilediği gibi, öykülerime de gerek insanlarıyla gerek enerjisiyle, kokusuyla iz bıraktı. Tümüyle orada geçen bir iki öykü dışında mekan olarak kitabımın tamamında olmasa da beni büyüttüğü, şekillendirdiği için kitabı Arda Caddesi'ne ithaf ettim. Uzun bir zaman sonra çıktı Mahalledeki Hayalet. Bu sürede, hala bir kitabım yok diye kendi kendinize eziyet ettiğiniz oldu mu? Malumdur çünkü, -her ne kadar buna karar verecek olan tek kişi yazarın kendisi olsa da- uzun süre kitapsız bir yazar olmak bir miktar huzursuzluk verir. Yazmak, bana sonradan gelen bir dürtü. Uzun yıllar kendime, sadece okur olarak hayatımı devam ettireceğimi söyleyip durdum. Sonrasında ilk öykümü yazdığımda bu benim için bir sürprizdi. İlk öykümün çok değer verdiğim yazarlar tarafından beğenilmesi, asırlık bir dergide yayımlanması da sürprizdi. İkinci ve üçüncü öyküleri yazışım da ve benim için mihenk taşı olan tüm dergilerde öykülerimin yayımlanması da öyle... Bu sebeple kitabım çıksın beklentisinde olmadım, çıkınca sevindim yalnızca. Zaten kitap olacak niceliğe ulaşmam da -az yazdığım için- on yıl sürmüştü. Uzun süre öykü yazmadığım zamanlar, içimde birikenler yüzünden huzursuzluk yaşadığım oldu ama bu huzursuzluğun kitabımın olmamasıyla ilgili olmadığını rahatlıkla söyleyebilirim. Teorik okumalar elbette öyküyü besler. Diğer tüm okumalar gibi. Sizi besler çünkü. Teoride iyi, pratikte kötü olduğumu söylediğim mevzu, spesifik bir konuydu. Bir dönem yaptığım yoğun mit, arketip, fenomenoloji okumalarıyla vardığım, anlatının nasıl olmasıyla ilgili düşünsel sonuç, pratikte kalem oynatamayacağım kadar imkansız bir hedefe sürüklemişti beni. Bu da öykü yazma konusunda yıldırıcı bir etki yaratmıştı. Ancak sonradan, tek bir yöntem, tek bir anlatı biçimi doğru olamaz, 29 harfin imkan verdiği sayısız kombinasyon uçsuz bucaksız imkanlara sahip deyip yeniden kalemi elime alma cesaretini gösterebildim. Eşimin öykücü olmasının, benim de yazmaya başladığım anda kullandığım türün öykü olmasına ne kadar etki ettiğini bilemiyorum. Muhakkak etkisi vardır ama neden roman değil de öykü yazıyorum sorusunu kendime sorduğumda, bir romancı gibi değil bir öykücü gibi düşündüğümü rahatlıkla görebiliyorum. Öykü tarzımız da birbirine hiç benzemiyor. Aykut, üslupçu denebilecek bir öykücü, uzun uzun anlatmayı da seviyor. Benimse dilim çok sade ve lafı dolandırmadan en kestirme yoldan anlatmayı tercih ediyorum. İkimizin de yazıyor olmasının sonuçlarına gelince; şunu rahatlıkla söyleyebilirim ki yazma konusunda birbirimizi desteklememiz, birbirimizin okurluğuna güvenmemiz ve yazdıklarımızı eleştirebilmemiz ikimize de iyi geliyor. Olumsuz tarafı ise, frenleyen bir taraf olmadığı için kütüphanemizin giderek bizi evden atmaya doğru genişlemesi. Şimdi evde büyük denebilecek bir kütüphanemiz var, işlerimiz dolayısıyla da bolca kültür sanat konuşulan bir ev. Çocuklarımız gelecekte nasıl olacaklar bilemiyorum. Ancak kendimden yola çıkarak okuma iptilası sizi bulacaksa buluyor diyebilirim. Ben öykünün yaşanmışlıktan beslendiğine inanıyorum. Yaşanmışlık ise zaman isteyen bir süreçtir. Güncel bir meseleye dair yazabilmek için, en azından, bir insanı dönüştürecek kadar uzun bir sürenin geçmesi gerek bence. Nasıl yazacağımı bilmemekten kastım az önce dediğim meseleyle ilgiliydi, bir dönem yaptığım yoğun okumalarla ulaştığım, beni yıldıran sonuçla alakalı... Kendi formumu ve sesimi bulamadığımı düşünmüyorum. Aksine kendi sesime çok fazla sadık olmam, daha başka şekillerde de yazma konusunda beni frenliyor sanıyorum. Amacım hiçbir zaman kadınların iç dünyalarına eğilmek değildi ancak kalemim daha çok buna çalıştı ister istemez. Yazacağım mevzulara da öykünün gidişatına da önceden karar vermiyorum. Dolayısıyla ikinci öykü kitabım da muhtemelen belli bir çerçeve içinde olmayacaktır. Bu güzel söyleşi için teşekkür ederim. Söyleşiye değer bulduğunuz için ben teşekkür ederim. İskenderun'da doğdu. Kahramanmaraşlı. Hece Öykü, İtibar, Yedi İklim, Türk Dili dergilerinde öykü ve deneme yazdı. Milli Gazete, Dünya Bizim ve Edebistan isimli kültür sanat sitelerinde, kitap incelemeleri ve söyleşiler yaptı. Nuri Pakdil'in Tiyatrolarında Vicdan isimli yüksek lisans tezini hazırladı.


-İslam'da, Hıristiyanlık'ta olduğu gibi itiraf etme geleneği olmadığı ve İslam'ın bireyselleşmeyi engellediği iddia edilerek; ülkemizde romanın gelişemeyeceği, gelişse bile futbolumuzun geldiği düzeyden daha ileriye geçemeyeceği tartışıldı bir dönem. Bu tartışmalar ışığında romana nasıl bakıyorsunuz? Niçin roman? -Bu soruyla daha önce de karşılaşmıştım. İslam geleneği olan toplumda romanın söz konusu olamayacağı söylenmişti bana. Olsa da bu çabanın bir kıymet ifade etmeyeceği. Bu soruyu, düşünülen ve yapılan arasındaki ayrımdan kaynaklanan gevezeliklerle geçiştirmemek lazım. Öncelikle şunu söylemek istiyorum, Türkiye'deki insanlar farklı hayat kültürlerinin geleneklerini harmanlama kapasitesine doğuştan sahip. Her vatandaş zihnini hem İslam hem de batı kültürüne tahsis edebiliyor. Yani laik insanların İslam hakkında söylemek istedikleri olduğu kadar İslamcılarında laiklik hakkında söylemek istedikleri vardır. Ama dediğim gibi bu iç içe geçmiş bir konumdan kaynaklanmakta. Dolayısıyla bu ülkede modernliği ve batıyı eleştiren birisi size Farabi'den bahsetmeyip Heiddeger'den bahsederse daha gerçekçi kabul edilir. Romanın bu ülkenin geleneklerinde olmadığını söyleyen bir düşünür başka yerde, Robinson Crusoe'yu Daniel Defoe değil de bir Müslüman Arap'ın yazdığını söyler. İbn Rüşd'ün, İbn Sina'nın batı felsefesi üzerindeki etkisinin önemli olduğunu söyleyen bir yazar, bir başka yerde Aristo ve Platon'un İslam üzerindeki etkilerinden doğan düşünme biçimlerini eleştirir. Böyle sürüp giden oldukça kabarık bir liste mevcut. Buradaki ayrım, farklılık adına ne derseniz deyin kapanmak üzere. Üstelik bunu, muhafazakar, İslamcı gelenekten gelen insanlar başarmak üzereler. İtiraf geleneği ise elbette batıdaki anlamda söz konusu değildir. Ama burada referans noktasından başlayan bir ikircim söz konusu. Yani romanın kaynağının bir itiraflar silsilesiyle ilişkilendirilmesi hususunda bir problem var. İkinci olarak niçin roman sorusunun cevabını verebilmek zor. Toplumun yapısında hayatları birbirine bağlayan mekanik bir kurgu söz konusu. Bu kurgu, her bir öznenin sosyal konumunu güçlendirerek kendi otoritesini kuruyor. Doğal olarak da hayatlar romanlaşmaya başlıyor. Bu da bir yorumdur. Ama bu yorumu romanın tarihiyle ilişkilendirme noktasında da sıkıntılar vardır. Bu anlamda romanın kaynağı milletlerin yönelimindeki ikircimde, tedirginliktedir. Benim roman yazmam ise böyle bir amacı barındıran hizmete endeksli değildir. Niye yazmam gerektiği bana değil de sorulabilirse eğer hayatın kendisine sorulmalı. Bireysellik olmadan sanatın doğması mümkün müdür? Burada sadece romanın değil diğer bütün türlerin özellikle modern doğası sorgulanmalı. Çünkü yalnızca roman açısından değil, diğer bütün sanat dalları bireysellikle varoluyorlar. Kişisel tarihin ayrıntılarıyla da ilgili denilebilir. Zaten uzun süreden beri gelen yaşam biçimleri ve aralarındaki ilişkiler bir çok ailede farklılıkları kapatmış durumdadır. Ben de böyle bir aileden gelen birisi olarak roman yazmam kadar doğal bir şeyin olamayacağını düşünüyorum. -Dört Adem son dönem roman eğilimlerinin tamamen dışında. Edebiyat ortamı postmodern roman anlayışını öne çıkarıp dururken, siz niye bu genel eğilim dışında kalmayı tercih ettiniz? -Edebiyatın büyük bir geleneği mevcut. Her yazar bunu besler ve yazarlar kişisel ilişkilerle de bunu pekiştirirler. Faulkner, yazmayı diğer yazarlardan öğrendim derken ya da Orhan Pamuk, Türk yazarlardan, yazarlığa ilişkin tavrı öğrendim derken aynı noktayı vurgular. Her yazar geçmişi bildiği kadar bu zamanda yazar. Ses ve Öfke ismi Shakespare'nin bir şiirinden alınmıştır. Oğuz Atay hayranı bir yazar ilk roman olarak Cevdet Bey ve Oğulları gibi tam anlamıyla klasik bir romanla yazarlığa giriş yapmıştır. Buna şaşırmamak lazım. Bu büyük gelenek içerisinde yazarlar için bir çok seçenek vardır. Dolayısıyla bir yazar için yaşayan yazarlar kadar diğer yazarlar da önemlidir. Ben süregelen böyle bir geleneği takip ettiğim ölçüde onlardan hem güç aldığımı hem de bir katkı yaptığımı hissederim. Kimi yazarlar için modern dönem postmodern dönemden daha etkili ve önemlidir. Kimisi için klasik dönem, modern döneme geçiş hala aşılamamış eserlerin verildiği bir çağdır. Ne olursa olsun yazarlar bu gelenekle ilişkilerini farklı düzeylerde belki dönüp dönüp okudukları kitaplar vasıtasıyla, isimlerini herkesten gizledikleri şair ve yazarlarla sürdürürler. Bu etkilenmede tarihsel bir zincirin bulunduğuna da katılmıyorum. Daha çok edebiyatçıların bulunduğu bir atlastır bu. Dönemler bu atlasta önemlidir ama en önemlisi okurun beğenisi, hayranlığıdır. Bu hayranlıkla yazarlar arasında kurduğu köprülerdir. Ama yazarlar, bu köprüleri kurmak yerine belli bir yazın anlayışının sınırlarından çıkmamaya yeminli hale getiren süreçlerden geçmeyi de seçebiliyorlar. Oysa her yazarın kendi yazarları, şairleri ve düşünürleri vardır. Mehmet Akif için Değirmenimden Mektuplar çok önemli bir yapıttır ya da belirli bir eğilim için Mayakovski çok önemli bir şairdir; fakat her iki yazar da benim için çok şey ifade etmez. Conrad, Dostoyevski'den nefret eder, Faulkner Hemingway'ı Afrika saçmalıklarını yazmakla suçlar. Bu liste uzayıp gidebilir ya da listelerimizde bir çok isim üzerinde ittifakımız vardır. Ama bu Türkiye'de belirli eğilimlerin üzerine kuruluyor ve Avrupa'daki bir çok sıradan yazar oldukça önemli hale getiriliyor. Bu da bir genç yazarın yolunu bulmasındaki güçlükleri artırıyor. Şunu da belirteyim bu dönemin yazarlarından hiçbir şey öğrenmediğimi ve etkilenmediğimi de söyleyemem. Tabi bir de ne yazarsanız yazın yaşadığınız dönemle mutlaka ilişkilendirileceksinizdir. -Romanınızda farklı anlatı biçimlerine yer veriyorsunuz ve yer yer denemeye yakın bir dil kullanıyorsunuz. Bu deneme parçacıklarının romanın genel akışını zedeleyebileceğini düşündünüz mü; çünkü bakış açısının kayması söz konusu olabiliyor. Açıkça yazarın metne müdahalesi olarak görünen bu parçalar neyin çabası? -Yaşar Kemal, İnce Memet'in girişindeki Çukurova tasvirinden dolayı çok eleştiri aldığını söylemişti. Hatta o bölümü atmak istemediği için romanın basılması tehlikeye girmiş. Ama umursamamış, Yeni Cami'nin önünde arzuhalcilik yapacağını söylemiş. Yapıtlar için her zaman söz konusu olan bir eleştiridir bu. Yapıt okurun okuma soluğunu tabi ki kesmelidir. Ama onu kendi zamanına çağırmalıdır. Demek istediğim kendisini çok çabuk bir şekilde ele vermemesi değil bunaltmak hiç değil. Her yazar metne müdahale edebilir. Bundan doğal bir şey yoktur. Akışı en yüksek romanlarda dahi bu görülebilir. Aynı zamanda bu sanat eserinin ayırt edici unsurudur. Gogol'un Rusya'nın sefaletini Ölü Canlar'ı bitirmeme pahasına anlatması, Proust'un Tolstoy-Dostoyevski karşılaştırması, Kemal Tahir'in siyasi notları, Peyami Safa'nın insan ruhuna dair savları ilk aklıma gelenlerdir. Kimi okur elinde kalemle altını çizeceği cümleler arar kimisi ayraç bile kullanmaz. Böyle bir zenginlik kitabın içerisinde barınmalı diye düşünenlerdenim. -Çalışmanızda ayrıntılara çok önem vermişsiniz. Bunca ayrıntı niye? Üstelik dilsel akışkanlığı akamete uğratma pahasına? -Ben insanların, dört insanın hayatını anlatırken onların hepsi için ayrı bir dünya kurmaya çalıştım. Bu dünyaların zaman ve mekanları oldukça farklı. Bu farklılıktan dolayı değişik anlatı biçimlerinin kullanılması gerektiğini düşündüm. Tek bir dil tutumuyla bütün bir roman anlatılsaydı sanırım bir şeyler eksik kalacaktı. Yani kahramanlardan birisi bütün detayların farkında ama diğeri için bu detaylar önemsiz. Buna ek olarak şu da söylenmeli: Ben de romanda anlattığım insanlar da seksenli yıllarda çocukluklarını ve doksanlarda da gençliklerini yaşadılar. Birçok farklılığı kültürel değişimin zirvesinde tattılar. Görsel kültürü bütün hücrelerine dek sindiren bir kuşağın mensubuyum ben. O dünyadan kopunca etrafımda her şeyi sanki yeniden keşfettiğim duygusuna kapılmıştım. On iki yıl boyunca evimde televizyon yoktu. Odamda benden önceki sakinlerin çaktığı çivileri saydığımı hatırlıyorum. Bu radikal bir değişime verilen radikal bir cevaptı. Bu radikallik içinde her şeyin benim tarafımdan keşfedilmesi ve tanımlanması lazımdı. Görünen dünyanın gerisinde, şehirlerin ruhlarındaki gizem, en temel noktada yani sıfır noktasında bir insan ve dünya algısı. Hayatı yeniden kurma heyecanı. Büyük bir bölümümüz öyle ya da böyle o dönülemeyecek yollardan geri döndü. Sonunda bu özellik bize miras kaldı. -Romanın final bölümünde: En büyük keşif, ortak bir temanın etrafında, hayallerle esneyebilen bir hayat yanılsamasının oluşturulmasıydı diyorsunuz. Bir ilkokulun bahçesinde, Adem'in macerasıyla başlayan romanın ilerleyen bölümlerinde aslında biz Adem'in başka yanlarıyla tanışmış oluyoruz. Her yeni tip Adem'e gönderme yaparak, bize aynı hayatın yanılsamalarını taşıyor. Yanılıyor muyum? -Evet, roman boyunca kahramanlar geriye dönerek yaşlanıyorlar. Bir nevi anılarla. Bu anlamda hayatı erteleriz çünkü anılar yanı başımızdadır. Diğer taraftan farkında olmadan yaşlanmışızdır. Tanpınar'ın takvim zamanı dediği şey ilerlemiştir. Ben zamanı, insanın nasıl yaşlandığı temelinde ele almaya çalıştım. Yani aslında temel meselem zaman değildi. Bizim onu nasıl değerlendirdiğimiz, yaşadığımızdı. Sonuçta ortaya zamanın hayatımızın belirli dönemleri arasında nasıl sıçradığı çıktı. İlk sıçrayış çocukluktan başlıyor. Sizin de dediğiniz gibi her yaş ona dönmek zorunda kalıyor. Ama burada bir döngüsellikte var. Yaşlandığınız zaman çocukluğa daha yakınsınızdır. Çok kullanılan bir deyim vardır, bir ileri iki geri gitmek. Düşünün bir adım öne attığınızda iki adım geri gidiyorsunuz. Ama geçmişi de tekrar etmiyorsunuz. İleri doğru atılan her adım hep ileride kalıyor. Şimdiki zamanın içinde kendisini her günle yeniliyor. İşte tam olarak böyle yaşlanıyoruz. -Yine finalden bir alıntı: En önemli arayış, insanın aldığı mesafenin boyutlarını görmeye çalışmaktır diyorsunuz. Romanınızın alışık olduğumuz bir finalle bitmemesi; uçlarının açık kalması, Adem'in kıyamete kadar sürecek macerasına bir gönderme mi acaba? -Aslında roman bir olay etrafında sona eriyor ama söylediğiniz gibi okurun zihninde bıraktığı anlamın ucu açık. Ucu açık kalmalıydı çünkü önümüzde bilmediğimiz bir süre, birçok hayat var. İnsan olarak biriktirerek yaşadığımızdan geçmişi birçok açıdan ele alma şansımız var. Tarihte metodolojik çalışmalar, gizli tarihler, resmi tarih dışında araştırmalar yapan tarihçiler var. Ama asıl karanlık geleceğin içerisinde. Ona yaklaştıkça uzak düşüyoruz. Bu ise, o gelecekten çok daha bağımsız bir başka yerde oluşumuzdan ve ömrümüzün başka başka yüzleriyle onun bize yaklaşmasından kaynaklanıyor. Bizse her seferinde onu kurmaya, belirli sayılarla ifade etmeye meyilliyiz. Herkesin kendisine sakladığı fikirleri, sırları, hayata dair ip uçları vardır. Bunlarla onu belirlemeye, kurmaya çalışır. Ama bir de bakar ki o tasarladığı dünya hayatının üzerine balyoz gibi inmiş. İşte kırılan o parçaları toplamak bizim trajedimizdir. Bu trajedi, bazı kısa anlar dışında birikerek bizi ölüme taşır. O yüzden yaşlılar her şeyi hatırladıklarını sanırlar ve her şeyi anlatmak isterler, torunlarının hayatlarını düzenlemek isterler, onları eksik bulup azarlar, huy olarak kime çektiğini araştırırlar. Bu bitmeyecek bir maceradır. -Çok klasik olacak ama röportajı bitirirken yeni bir çalışmanız var mı? -Yaklaşık iki yıldır bir roman üzerinde çalışıyorum. Bir de yarım bıraktığım var onu daha sonra tamamlamayı düşünüyorum. Karesi İlkokulu'nu (1973), Atatürk Ortaokulu'nu (1976), Muharrem Hasbi Lisesi'ni (1979), Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi'ni bitirdi (1983). Balıkesir'de aile şirketinde çalıştı. Halen İstanbul'da bir kamu kuruluşunda çalışıyor; e-edebiyat dergisi www. edebistan. com'un yayın yönetmenliğini ve Muhayyel Dergisinin yayın danışmanlığını yürütüyor. Edebiyat hayatına, 1982'de Güldeste Dergisinde yayımlanan "Beyaz Gömlek" adlı öyküsüyle başladı. Bir grup arkadaşıyla birlikte Kayıtlar, Hece ve Hece Öykü'nün çıkışında yer aldı. Portakal Bahçeleri ve Pencere adlı öykü kitapları Arnavutça'ya; bazı öyküleri de Farsça, Korece ve Azerice'ye çevrildi. İlk öykü kitabı Gidenler Gidenler adıyla Yedi İklim Yayınları tarafından basıldı. "Esenlik Zamanları"yla Türkiye Yazarlar Birliği 1999 Hikaye Ödülü'nü kazandı. 2012'de çıkan kitaplar içinden yapılan değerlendirmede "Mürekkep" adlı öykü kitabı; Edebiyat Sanat ve Kültür Araştırmaları Derneği ve Ömer Seyfettin Hikaye ödülünü aldı. 2016 yılında Dede Korkut Edebiyat Ödülüne layık görüldü. Şu sıralar Şakar'ın bütün eserleri İz Yayıncılık tarafından basılmaktadır.


-Şemsiye Tamircisi'ni okuduğumda kahraman yaratma, diyaloglar, sessizliği ezmeyen dinamik anlatım gibi bir romanda önemli unsurları başarıyla gerçekleştirmiş olduğunu gördüm. Taşra Şairi'nde karakterlerin arızalı tipler olmasından mıdır bir sessizlik, durgunluk hakim, ne dersin? -Belki de kahramanların orta yaş ve üzeri olmasındandır. Diğer taraftan, kenar mahallelerdeki esnaf sessizliği, İstanbul'a döneli çok fazla olmayan bir şairin üstadı hakkında hazırladığı armağan kitabın tamamlanmasını bekleyişi bu atmosferi güçlendirmektedir. Ölümü bekleyen bir denemeci, hayatını değiştirmeye çalışan bir vakıf çalışanı da yan karakterler olarak desteklemekteler. Ama durgun olduğunu ben pek hissetmedim. -İnsanlardaki amaçlılığı saçma mı buluyorsun? Yoksa boşluğun ve ihmallerin amaçlılığı bitirdiğini mi düşünüyorsun? Romana hangi açıdan bakmalı? -Trajik olan gaye-irade ikilisiyle akıl-yetenek ikilisinin her zaman yan yana gelmemesidir. Yakup'un gayesi var, irade de koyuyor ama yeteneği yok; Yücel ise gayesiz ve iradesiz ama inanılmaz yetenekli... -Romanda ele aldığın karakterlerden birkaçı dışında hepsi şair yahut şair olma yolunda hevesleri olan kişiler ama o kadar da bomboş, her biri şiir aleminden ayrı dünyalar kurmuş. gerçek hayatta şairlerin romanındaki karakterler gibi tatsız tuzsuz, karanlık tipler olduğunu düşünüyor musun? -Edebiyatın doğası, uyumsuzluğu işaret eder. Bu uyumsuzluk, bazı şairleri sempatik gösterir bazılarını ise itici. Tanıdığım şairler içinde ruhsuz, karanlık tipler yok. Ya da ne bileyim ben onları yanlış değerlendiriyorumdur. Sorunda bir şey dikkatimi çekti. Şiir aleminden ayrı dünyalar kurmak, dedin. Belki bu yüzdendir, tatsız tuzsuz karanlık tipler olmaları. -Taşra Şairi, Ali Gani karakteri biraz kırgın biraz gururlu küstah ve oldukça tedirgin edici bir adam böyle bir karakteri romanında kullanırken nelere dikkat ettin? -Ali Gani gibi tipler Türk Edebiyatı'nın insanlığa armağanıdır. Sadece Türkiye'de olduğunu söyleyemeyiz ama Türkiye'dekinin orijinalliği, dünyadakileri geride bırakabilir. Büyük düşünce sistemleri kurmaktan uzaktırlar ama bir düşünceye sahiptirler. Bu düşünce, dış politikadan ekonomiye, azınlık haklarından doğal kaynaklara kadar her şey hakkında bir fikir verir. Bu fikirlere doğru ya da yanlış diyemeyiz çünkü mevcut olmayanın olma ihtimali, onun doğru ya da yanlış olarak sınanmasına imkan vermez. Kusursuzluğa inanırlar ama kusursuzluk mükemmel bir şey değildir. Hayatla aralarında, kimin kimi belirleyeceğine dair bir savaş yürütürler ve hep kaybederler. Kaybederken kazandıklarını düşünürler. Kazanırken kaybettiklerini. Tetikte olma hali. Oysa normalliğin içindeki bir başka düşünceyi beslediklerinden ve onu iktidara taşıdıklarından haberdar değildirler. En azından etraflarındaki insanlara böyle olmalarını tembihlerler. Oysa birçoğunun geçmişinde büyük bir başarısızlık vardır. Bu başarısızlık, sınavın niteliklerini sorgulamalarına neden olur. -Şimdi kendi gençliğinin son modasına, eski bir yakışıklılığın kriterlerine uygun olarak gidip alışverişini yapmış, neler söyleyeceğine dair kurguyu defalarca baştan almıştı. Bu ruh halinin esiri Şefik'in içine düştüğü belirsizlik durumu... Şefik bu durumdan kurtulmak için mi evliliği, aşkı düşünüyor? -Senin de çok güzel alıntıladığın gibi, Şefik gecikmiş bir adam. Bu gecikmişliğinden kurtulmak istiyor ama bu kurtulmanın yaratacağı boşluğu neyle dolduracağını bilemiyor. Kurtulma aracı, Serap. Serap'la evlenmeyi düşünüyor ama sadece bir kez, iki dakika kadar konuşmuşlar. Diğer taraftan giyim kuşam birçok şeyi değiştirmeyi planlıyor. Bertan'ı yanına bu yeni hayata dair ipuçlarını edinmek için alıyor. Fakat Serap, akıl hastası. Birçok erkek tahmin edebileceğimiz gibi iki dakika görüştükleri bayanlarla bir ömür boyu geçirmeyi planlarlar. Nadiren de olsa onlardan bazıları akıl hastasıdır. -Yazmak istediğini mi yazıyorsun, yani böyle değil de şöyle yazayım, yok olmuyor böyle dediğin var mıdır? -Şimdiye kadar yazmak isteyip de yazmadığım bir şey olmadı. Bundan sonra da olacağını düşünmüyorum. Bunu sen de çok iyi bilirsin, nasıl bir atmosfer içindeysen, öyle yazarsın. Ben de açıkçası bu atmosferi değiştirmeyi düşünmüyorum ama genişletmeyi düşünüyorum. -Sınırlarımızı belirleyebilecek kadar özgür değil miyiz? Bu belirsizlik çok can yakıcı olabilir de... -Saul Bellow, yaşadığımız dünyayı şöyle değerlendirir; İnsanlar günümüzde özgür olabilirler ama bu özgürlüğün hiçbir içeriği yok. Hepimiz özgürüz ama bu özgürlüğün içeriği nedir? Bu içerik bizi nasıl sınırlandırıyor? Bu bir süreç aslında. Her şeyi yerli yerine koymak da insana yetmiyor çünkü. Dediğin gibi bu can yakıcı olabiliyor. -Bu kitabı yazarken cinsiyetini düşündün mü? -Eril bir kitap. -Eril oluş daima ön planda mıydı? -Bilerek yaptığım bir şey değildi ama yalnızca Yakup'un değil diğer karakterlerin de hikayeleri sert hikayeler. -Seni en fazla yoran karakter kimdi? Beni Yakup çok kızdırdı da. -Beni en çok yoran karakter Bertan oldu. -Bertan karakteri bu romanın neresinde duruyor tam kestiremedim. Niçin gerekliydi bu karakter? Üstelik Zehra'yla düşünmezsek tek genç yan-karakter. -Bertan'ın roman için kilit karakterlerden birisi olduğunu düşünüyorum. Milli Kalkınma Vakfı'nın durumunu onun gözünden değerlendirmek önemliydi. Vakfın belki de son çalışanının durumunu da yine onun değerlendirmesi roman açısından hayatiydi. -Yücel niye acımasızdır ve Levent niye bunu dert eder? Mutluluk, Yakup'a atfedilen bir kendini kandırma meselesi midir gerçekten? -Yücel acımasız bir karakter gibi görünüyor. Hayatı normal insanlar gibi değerlendirmediği için böyle akılda kalıyor. Aslında istediğini yapma cesaretine sahip. Yapıyor da zaten. Levent ile zıt karakterler ve birbirlerinden ayrılamamışlar. Yücel ile Yakup'un gerilimi bizim için önemli. Yücel, Yakup'u en doğru değerlendiren insan aslında. Yakup'un şiir için bunca şeye niçin katlandığına anlam veremiyor. -Şairlerle bir alıp veremediğin yok öyle değil mi? Ha bir de şairlik yeteneğine sahip olmak onu kullanmaktan daha cazip olabilir mi ki? -Şairlere karşı bir hayranlığım var. Ama şair olamadım. Bundan memnunum o ayrı. Şair olmak değil de kalmak daha zor gibi. -Bana Tolstoy'u nispeten fazla okuyorsun gibi geldi yanılıyor muyum? Işık Yanar ne okur, kimleri, hangi yazarları özler, arar ve sever? -Tolstoy, edebiyatı bir arayış olarak çok başarılı kullanan yazarlardan birisidir. Diriliş'te evrim üzerine düşünceleri, toprak reformu üzerine yorumları... Hikayeleri de kesinlikle başyapıttır. -Yazma sürecinde okuma darlığı çektin mi? Çekmedinse hangi kitap elinden düşmüyordu? -Çekmedim. Çok fazla şiir okudum. -Her eser bir armağandır fikrine katılıyorum ve armağanın için teşekkür ediyorum. -Ben teşekkür ederim.


-Işık, yazıya büyük emek verdiğini biliyorum. Dört Adem'i okurken bu emeğin sonuçlarını, binlerce ayrıntıyı, binlerce gözlemi içeren betimleme cümlelerini fark etmemek mümkün değil. Her şeyden önce roman türünde karar kılışın nasıl oldu? Anlatacaklarını neden bir romanla anlatmak istedin? -Modern hayat üzerinde yoğunlaşmaya ihtiyacımız var. Çünkü ideal, kendisini çok niteliksiz şeyler üzerinde sınayabiliyor. Bunu fark etmek hem dünyamı hem de o dünya dışındaki şeyleri bir araya getirmeme yetti. Bu yalnızca romanın yapabileceği, yalnızca romanla yapılabilecek bir şeydi. Elbette romana daha yakın kültürün sonuçlarından birisiyim ve yazdığım yedi sekiz şiirin dışında hep romanla ilgiliydim. -Dünya romanından ve Türk romanından çok sıkı okumalar yaptığını biliyorum. Mesela Hasan Ali Toptaş'ın sımsıkı cümlelerinin senin üslubun üzerinde az buçuk etki bıraktığını hissetmedim değil. Dünya romanından ve bizim romanımızdan senin sevgini, hatta hayranlığını kazanmış kişiler kimler? -Zaman zaman benim için bir isim diğerlerinin üzerine çıkar sonra onun yerini bir başka yazar alır. Ben dönem okumaları yaptım. Yeni çıkanları hemen okumalıyım diye çıkardığım okuma listelerini askıya almadım. O listelerden başka yazarlara açıldım. Genellikle bir romancının bütün eserlerini bazen kronolojik olarak bazen de rasgele okudum. O hangi yazarın dönemiyse ona hayrandım. O dünyanın en iyi yazarıydı benim için. Bu isimler hepimizin bildiği isimlerdir. Herkesin bütün edebiyat dostlarının birbirlerine tavsiye ettiği isimlerdir. Tabi ben onlara dair kanaatlerimi kendim edindim. Bu kanaatlerim, evet daha önce yapılmış bir yoruma beni tekrar ulaştırabiliyordu diğer taraftan hataları, eksiklikleri kendimce bulup ortaya çıkarmamı sağlıyordu. Yazarların farklı yönlerden birbirleriyle önemli bağlar kurduğunu gördüm. Birbirlerinin devamı gibi görülen bir çok yazarın karanlıkta kalan hislerini satırların arasında aradım. Bu yüzden benim için Yaşar Kemal'in İnce Memet'i değil, Dağın Öte Yüzü üçlüsü daha önemlidir. Kemal Tahir'in Esir Kent Üçlemesi değil de Yedi Çınar Yaylası, Köyün Kamburu ve Büyük Mal'dan oluşan bütün daha önemlidir. Peyami Safa'nın Fatih Harbiye'si değil de Matmazel Noraliya'nın koltuğu daha önemlidir. Bu tür kişisel beğeni haritam ortaya çıkınca Türk Edebiyatı'nı değerlendirmem daha da kolaylaştı. Elbette herkesle ortak bir beğenide buluştuğum birçok yapıt söz konusudur. Benim için de Saatleri Ayarlama Enstitüsü, Aylak Adam, Tehlikeli İlişkiler önemlidir. Ama burada şöyle bir ayrım ortaya çıkar. Calvino'nun Klasikler hiçbir zaman okunmayan eserlerdir genellemesine katılıyorum. Edebiyatçılar için Türk Edebiyatı gizli, saklı çok yazar barındırmamaktadır. Buradaki sorun okuma sorunudur. -Biraz açar mısın? -Bizde okumak, bir kadının size bakmayarak bakması gibidir. Bir kadın arkanızdaki duvarda asılı postere bakarak size bakabilir. Okunmuş havası verilen birçok başyapıt biliyorum ben. Ama yalandan bahsetmiyorum, ilgisizlikten de değil. Aksine yoğun ilgiden ama bir türlü yapılması gereken okuma eyleminin gerçekleşmemesinden bahsediyorum. O yüzden başyapıtlar her zaman gidilen ama çok az kişinin mezun olduğu okullardır. Hep konuşulurlar, isimleri dergilerde geçer ama çok az kişi okumuştur. Bu durum hep böyleydi. Böyle devam edeceği de muhakkak. Bunun dışında dünya edebiyatının birçok ismi çevrildi. Ama bu çevrilen isimler Türkiye'de gerektiği gibi karşılandılar mı? Gerekli itibarı elde ettiler mi? Mesela Kayıp Zaman, Niteliksiz Adam, Yusuf ve Kardeşleri, Ağustos Işığı, Bir Yazarın Günlüğü. Elbette yeterli değil, Nabakov'un Pale Fair'ı; Saul Bellow'un Augie March'ı; Herman Broch; Phynchon çevrilmelidir. Ama başa dönersek bu birikimi kullanabilmek için okumak gerekir ki zaman burada önemlidir. Yalnız kalmanız lazım. Kendi adıma elime kalemi hiç almasaydım o kadar romanı okumanın keyfi bana yeterdi. -Edebiyata, yazıya, okumaya böylesine bağlanmış birinin edebiyat çevrelerinden uzak durması, belli grupların, belli oluşumların içinde yer almaması nedendir? En azından ben böyle düşünüyorum. Sanki belli çevrelere uzak kalmakta ısrar ettin? İnat ettin? -Yapıt, yalnızlığın biçimlendirdiği bir çalışmanın ürünü. Kesintisiz yalnızlığın. Bunu başaramazsam yazamayacağımı düşünüyordum. Ayrıca kendimi yeterli de bulmuyordum. Bir insanın iyi bir birikimi olmadan o çevrelerde işinin olamayacağını düşünüyordum. Yetersiz bir birikimle yazı yazarsam, romana başlarsam kendimi kandırmış gibi hissedeceğimden emindim. Şundan da emindim yazıları, şiirleri, öyküleri yayımlanan insanlar, romanları basılan yazarlar dünya edebiyatının önemli bir kısmını okumuş, ortalamanın üstünde birikime sahipler. Dolayısıyla önce bir yazar olma çabası içinde değildim. Yazılanlarla ilgiliydim. O yüzden zamanı değil diye düşünüyordum. Kendimi kandırmayı reddettim. Bu saflık bana birçok kapıyı açtı. Okur karşısında artık çok fazla şansınız yok. Onu kandıramazsınız. İlgi, takdir değildir. İlgisizliği arzulamak ise makul bir şey değildir. O yüzden kendinizi kandırdığınızın mutlaka birileri farkındadır. -Romanın adında, dört roman kişisi üzerinde yoğunlaşılacağına dair bir ima var sanki. Ama romanda Oruç ve Cihan daha çok ön plana çıkmış. Tabii ben bir okur olarak söylüyorum bunları. Bayram ve Adem ise daha gerilerde kalmış. Bu romanın mimarisi ile ilgili bilinçli bir tercih mi? -Bu problem aslında şimdiki zamanla ilgilidir. Sonra ve önce arasında bir zaman mıdır şimdiki zaman? Çoğumuz şimdi içerisinde olanla ilgilenirken onun hep geçmişten bize miras kaldığını düşünür. Elbette öyledir ama ya kurgulanmış bir gelecek ise o? Ya da geleceğin geçmişe yönelik kurgusuysa? Öyle bir imge olmalı ki şimdiyi anlatırken her ikisini de içerisinde barındırsın. Romanın zamanı, Cihan'dan Oruç'a geçiş anına ilerleyen olaylar zinciri. Oruç Bayram'a, Cihan'da Adem'e daha yakın. Ama roman zamanı Cihan ve Oruç üzerinde. Bu yüzden diğer ikisi gölgede ama varlıklarıyla kendilerini hissettirecekleri yerde durmaları gereğinden hareket ettim. -Yanlış bir soru olduğunu biliyorum ama gene de bu şekilde soracağım: bu romanı yazarken hareket ettiğin nokta nedir? His nedir? Fikir nedir? Bazen sırf bir biçimi denemek için bile insan kaleme sarılır. Sırf bir biçimsel yeniliğin heyecanına kapılır. Bu roman neyi dert ediniyor? -İnsanların nasıl yaşlandıklarını, elbette zaman ve gelecek bağlamında göstermeye çalıştım. Bir insan tekinin kronolojik dizimden bağımsız nasıl büyüdüğü önemliydi. Yaptığınız şeyleri alt alta sıraya koyarak topladığınızda her insan için farklı bir yaş çıkar. Buradaki ana problem, her insanın bir başka yaş aralığına geçerken aslında geçeceği yaş aralığını daha önceden bir şekilde yaşamış olmasıdır. Buna ister zihnin kendisini hazırlaması deyin, isterse de rüya-yaşam deyin. Yani artık hiçbirimiz ucu açık bir hayata sahip değiliz. Fakat gerek en beklenilmeyen gerekse de olağan gelecek olsun hepsi bir şekilde çocukluğunuzda ya da ilk gençliğinizde kendisini size tanıtmıştır. Bunu şu şekilde de yorumlayabilirsiniz, bir tercih. Evet kahramanlar ona da inanıyor görülebilirler. Ama hepsi birbirlerinin devamı olan kahramanlar, birbirlerini kurguluyorlar. Hayatınızın en erken dönemi yaşlılığa en yakın döneminiz olabilir. Atilla İlhan, İnsan doğduktan sonra ölmeye başlar. der. O doğum anında ya da öncesinde aslında yaşacaklarınıza dair bir çok şey vardır. O yüzden insanlar, bir yaştan sonra her şeyi yaşanması gerekiyordu, yaşandı gözüyle değerlendirir. Bu hem o anki konumunu doğrulamaya dönük, yanlış yapmadığını kendisine göstermeye dönük bir düşüncedir hem de içerisinde bütün olanları yerli yerine oturtan bir güç barındırır. Yani Cihan olup başınızdan türlü felaketler geçse de Oruç olup odanızdan çıkmasanız da hepimizde kendi hayatlarımızı normalleştiren bir güç vardır. Bu güç öyle bir çizgidir ki size birkaç hayatı birden yaşatabilir. -Romanın normal akışını durdurup felsefi birtakım genellemeler yaparak, hayata, dünyaya, insanlığa dair gözlemlerde bulunarak adeta anlatı türünün imkanlarını zorlamak istemiş gibisin. -Hayatın doğası birikmek. Bu tortuyu onun tabanına kadar yorumlayabilmek için uzun cümlelere ve zaman zaman da felsefeye ihtiyaç vardı. Bazı cümleleri kurabilmek için çok uğraştım. Benden önce kuranlarla ilgili okumalar yaptım ve elbette taklitten öte bir şey yapmak istiyorsanız zaten neye çalışacağınızı iyi biliyorsunuzdur. Bu da bir yapıtın ayırt edici niteliğidir. O nitelik olmazsa yapıt, kuru bir anlatıdan öteye gitmez. Postmodern dönemde sorgulama, yaşananlardan sonra dersler çıkarma girişimleri yerini kişilik üzerinde bir takım araştırmalara ya da toplumsal gerçekliğin kökenlerine inme telaşına bıraktı. Ama tahliller sürmekte. -Dört Adem'e deneysel bir roman diyebilir miyiz? -Kurgunun alışık türden olmadığını söyleyebiliriz. -Romanı okurken, yer yer otobiyografik özellikler taşıdığını düşündüm. Ne dersin? -Doğrudur. Kemal Tahir Çorum-Yozgat ağzıyla, Yaşar Kemal Adana ağzıyla, Faulkner güney aksanıyla yazmıştır. Ben de kendi hayatımın aksanıyla yazdım ama her şeyi değil tabi. Anlatırken yaşanmayan şeylerin nasıl yaşanmış gibi anlatılacağını gösterme hususunda Rus romancılar müthiştir. Bunu nasıl yaptıklarını çok düşündüm. Kendimce bir çok sır keşfettim. Bunlardan birisi anlattığınız olaydaki bir nesnenin üzerine gitmekti. Eğer okurun zihnini araştırırsanız o sizden her şeyi yazmanızı değil, anlattığınız tabloda saklı bir nesneyi ya da ruh halini betimlemenizi beklemektedir. Onun düş gücünün önündeki engelleri kaldırmanız gerekir. O zaman anlattığınız her şeyi yaşadığınızı zanneden okurlar bulursunuz karşınızda. Bir de şu var, birçok romancı da anı biriktirmeye çalışır. Küçük ön çalışmalar yapar, tahminlerde ve denemelerde bulunur. Bir konu etrafında işçiliği yüksek anlatılara girişir. Bol bilgi de yazarın ikna kabiliyetini arttıran bir husustur. -Bizim mahallede özellikle roman türünün büyük oranda ihmal edildiğini görüyorum. Mesela roman yazanlar arasında ilk eseri roman olan ya da sadece roman yazmış kişilerin sayısı çok az. Şiirde, öyküde önemli başarılar kazanılmış. Ama romanın güdük kalmış olduğunu söylemekte beis görmüyorum. Bu konuda neler düşünüyorsun? -Uzun bir dönem hidayet romanlarıyla anıldık. Bu romanlar küçümsendi, eleştirildi. Edebi kriter açısından tartışmaya niyetim yok ama dünyanın her yerinde bu tür romancılar vardır. Wilbur Smith, Barbara Cartland, Irwing Stone... Bizim onların yazma biçimini eleştirmeye hakkımızın olduğunu düşünmüyorum, onların sırtına basarak daha yüksek bir yere gelebileceğimizi sanmıyorum. Kemal Tahir'de Peyami Safa'da aynı çizgide bir çok popüler roman yazdılar, Faulkner'da hikayelerinin basit senaryolara dönüştürülmesine razı oldu, Orhan Kemal'in, Hemingway'in bazı romanları bu çizgiye oldukça yakındır. Bu durum her zaman her ülkenin edebiyatı için geçerlidir. Onlar kendi çizgilerine inanıyorlar ve biz onları nasıl yavan buluyorsak onlarda bizi kafası karışık, gizemli adamlar olarak görüyorlar. Bırakalım herkes kendi bildiği yolda ilerlemeye devam etsin. -Roman kullanılmaya daha müsait bir edebi tür gibi, ne dersin? -Roman evet Türkiye'deki bütün alternatif siyasi oluşumlar için hayatın dönüşünü sağlayıcı bir araç olarak kullanıldı. Bunları birçok kişi gibi ben de okudum. Ama işte insan temelli, onun şimdi bu çağda ve bu tedirgin medeniyet üzerinde ne işler yaptığıyla ilgili çok fazla bir çalışma yapılmadı. Bu roman türüne nasıl baktığınızla ilgili. Roman insanları karalamaya çalışmak ya da yüceltmek için değil de anlamak için yazılır. O yüzden edebiyattan dolayı dünya edebiyatına bakış açımızda biraz eğikti. Dostoyevski'yi önemli bir Rus sosyalisti sanan insanlar ya da Yeraltından Notları gerici bir kitap olarak nitelendiren aydınlar vardı. Timaş'ın çevirdiği dünya klasikleri bir dönem oldukça eleştiri aldı. Zehir zemberek yazılar okuduğumu hatırlıyorum. Fakat İletişim Yayınlarının çevirilerinde de buna benzer ifadeler aynı yoğunlukta olmasa da ve kasıtlı yapılmadığı açık bir şekilde vardır. Burada çevirmenin ustalığına şahit olduğumuzu düşünmek gerekir. Eleştirilen hususlar, çeviri bilimi ilgilendiriyor ama Tanrı seni kutsasın oğlum gibi ifadeleri Türkçeleştireceğiniz zaman Tanrı yardımcın olsun gibi ifadeler kullanmanız gerekir. Diğer taraftan İngilizce'ye çevrilen Arap yazarların metinlerine bakın, Allah'ın adıyla deyimini By God olarak çevirirler. Başka yayın evlerinin çevirilerinde de Türkçeleştirme önemlidir. Aksi halde okur o kitabı benimsemez. Go Down Moses Kurtar Halkımı Musa olarak çevrilmiştir. Bence bir çevirmen için kusursuz bir tercihtir. Aynı adlı bölümü okuduğunuz zaman bu tercihin yerinde olduğunu görürsünüz. Ne yapalım, yazar muhafazakarsa bunu görmezden mi gelelim? -Bu sıkıntı sürüyor mu? -Türk edebiyatında duvarların yıkılıp yıkılmadığını bilmiyorum. Yıkılmalı yoksa öyle mi kalmalı? Yayınevlerinin tercihleri bağlamında bir şey söylemek de zor. Tabi diğer taraftan roman bir tür olarak icra edilişinde yalnızca Türkiye'de değil bütün dünyada sıkıntı vardır. Bu anlatı biçimi kendi içerisinde bölümlere ve alt bölümlere ayrılabiliyor ve sanat olarak ifade edilemeyecek metinleri içerisine alıyor. Ama edebiyatın bir arteri mevcut ve bu arterin iyi kullanılmasına ve ilk örneklerden dolayı yanlış bir tür olarak romanın okurun zihninde nasıl yer ettiğine dikkat etmeliyiz. Her sanat dalında olduğu gibi romanda kendi yolunu bularak ilerlemeye devam ediyor.


Genç öykücü İsmail Isparta'nın ilk kitabı Gergin Bir Yay, İz Yayınlarından çıktı. öykülerini İtibar, Hece Öykü, Aşkar ve edebistan. com'dan okuduğumuz yazarla kitabı ve öykücülüğü hakkında söyleştik. Aslında ilk başta kitaba içindeki öykülerden birinin ismini vermeyi düşündüm. Ama öykülerinin isimlerinin hiçbiri benim öykü söylemimi tam olarak yansıtmıyordu. Benim bir sıkıntım var. Yanlış olan bir şeye insanların çoğunun doğru demesi neticesinde, bu yanlışın zamanla doğrunun yerine geçmesinin sıkıntısı bu. İşte bu sıkıntı bende ciddi bir iç gerilimin oluşmasına neden oluyor ve bu noktada imdadıma öykü yetişiyor. Yani öykü içimdeki gerilimin gevşeme noktasını oluşturuyor. İşte öykülerim çıkış noktasını bu gerilim oluşturduğu için, yakın çevremin de fikirlerini aldıktan sonra bu isimde karar kıldık. Bu biraz fıtratla ilgili bir durum galiba. Yoksa öykü yazmaya başlarken ironik bir öykü yazayım diye başlamıyorum. Öyküyü bitirip okurken fark ediyorum ironik bir öykü olduğunu. Meselenin başka bir yönü de sanata bakış açısı. Sosyal meselelerin, öykünün meselesi haline getirilmesi gerektiğini düşünüyorum ben. Başka bir yerde söylediğim gibi suya sabuna dokunmayan edebiyat anlayışı benim hiçbir şekilde tasvip etmediğim edebiyat anlayışıdır. Söyleyeceğiniz söz kamunun düşüncesinin tersi istikametteyse zaten kendiliğinden sözünüz ironikleşiyor. Tabi burada ironinin dozunu iyi ayarlamak lazım. Klasik öykü anlayışının miadını doldurduğu düşüncesindeyim. Bunu köklü öykü birikimimizi küçümser manada söylemiyorum. O birikime yaslanarak bunu daha da ileriye götürmenin, öykünün temel bileşenlerinden kopmadan sözümü en güzel şekilde söylemek benim amacım. Elli sene önceki yaşantımızla şimdiki yaşantımız arasında dağlar kadar fark var. Dolayısıyla o zamanların öykü anlayışını devam ettirmeye çalışmak günümüzün meselelerinin öykü vasıtasıyla dillendirilmesini güçleştirecektir. Ancak her yeniliğin bazı riskleri de beraberinde getirdiğini göz önünde bulundurmak gerekir. Biraz önce söylediğim gibi öykünün temel bileşenleri göz önünde bulundurulduğu sürece bu alanda alınan her risk bizim için fırsata dönüşecektir. Tabi ki borç. Suya sabuna dokunmayan edebiyat anlayışı, benim tasvip etmediğim bir edebiyat anlayışıdır. Ortada affedersiniz- bir pislik varsa onu temizlemek için suya da dokunmak lazım, sabuna da. Bunları söylerken yazdıklarımla tüm yanlışları düzeltmeye çalıştığım gibi bir sonuç çıkarılmamalı. Bir de olayın inanç boyutu var. Çünkü ben önce Müslüman, sonra öykücüyüm. Yaptığım her işten sorguya çekileceğime inanıyorum. Elimde sermaye olarak sadece kelimeler var. Bunlarla bir şeyler yapabilirim. Ancak bu noktada edebiyata aşırı bir anlam da yüklememek lazım bence. Edebiyat haliyle her şeyi halletmez. Ancak elinizdeki tek kurşun da buysa yapacak başka bir şeyiniz yok demektir. İki binli yıllardan itibaren öykü kendi alanında bir yetkinliğe erişti diyebiliriz. Artık öykünün gördüğü üvey evlat muamelesinin sona erdiğini, öyküye hak ettiği değerin verildiğini görüyoruz. Artık dünya iletişim sayesinde küçük bir köy haline geldi. Facebook, twitter hayatımızın bir parçası. Hayat bir koşuşturmadan ibaret hale geldi. İşte bu koşuşturmaca içinde insanın çabuk tüketebileceği öykü gibi kısa türler revaç görmeye başladı. Birçok öykü dergisinin olması, öykü alanında yıllıkların hazırlanması bunun göstergesi. Ayrıca iki binli yıllarla beraber öykünün bireyselci söyleminin değiştirip onun yerine sosyal meseleleri öykünün meselesi haline getiren, klasik öykünün kalıplarından sıyrılıp öyküye yeni bir ses getirmeye çalışan öykücülerin olduğunu görüyoruz. Mihriban İnan Karatepe, Akif Hasan Kaya, Aykut Ertuğrul, İsmail Özen, Yunus Emre Özsaray ve daha birçok ismi sayabiliriz. Öykü yazmaya yeni başlayanların böyle bir birikime yaslanmaları bunların üzerine yeni şeyler koyma noktasında dezavantajlarına gibi görünse de, aslında böyle bir birikimden faydalanma imkanları olacağı için avantajlarına diyebiliriz. Fantastiğin edebiyatımızda yeterince keşfedilmemiş bir alan olduğunu düşünüyorum. Fantastik, öyküde farklı bir ses yakalamak isteyenler için yazara geniş bir hareket alanı sağlıyor. Özellikle kadim kültürümüzde Dede Korkut Hikayeleri ve birçok halk hikayesi başta olmak üzere cinler, periler, Kaf Dağı, devler, ejderhalar gibi fantastik edebiyata temel teşkil edebilecek birçok malzemenin olduğunu görüyoruz. Bunlara modern öykü teknikleriyle yeni bir çehre kazandırılarak bu alanda yetkin örnekler verilebilir. Böyle bir öykü anlayışının klasik öykü anlayışına karşı genç nesil tarafından daha fazla ilgi göreceğini düşünüyorum. Ancak dediğim gibi şu ana dek öykücülerce bu alana yeterince ilgi gösterilmedi. Yakın dönem edebiyatımızda rahmetli Yücel Balku'nun, günümüz öykücüleri içinde ise Aykut Ertuğrul'un dediğim anlamda güzel örnekler verdiğini görüyoruz.