"İmge, Gerçeklik ve Kültür" Cemal Şakar'ın bu yılın başlarında, Okur Kitaplığı'nın düşünce serisinden çıkan kitabı. Cemal Şakar kitabında yer verdiği denemelerde hep kullanageldiğimiz kavramları yeni bir bakışla ele almış. Yabancılaşmak, milliyetçilik, entelektüel, özgürlük kitapta irdelenen kavramlardan yalnızca birkaçı. Doğrusu her bir denemenin özenle okunup üzerine kafa yorulması gerekiyor. Sözün vebali olduğunun bilincinde olan nadide kalemlerden biri olan Cemal Şakar'la "İmge, Gerçeklik ve Kültür"deki kavramlardan birkaçını ele alan bir söyleşi-sohbet gerçekleştirdik. -Kutsal-profan ayırımı, dünyevileşme dediğiniz anda bir şeyler yer değiştirmeye başlıyor. Tanımlamak, bir şeyin adını koymak... Başlangıçta söz vardı; söz olmasaydı ayrılıklar da olmaz mıydı acaba, sorusunu düşürüyor akla? -Doğrusunu isterseniz ben bir ayrılık olduğu görüşünde değilim. İnsanın önce Tanrıdan, sonra Cennetten koparılıp yeryüzüne bir gurbete, sürgüne yollandığı fikrine katılmıyorum. Geleneksel anlatılarımızda "Adem'in Düşüşü" olarak adlandırılan bu hikayeyi, burada uzun uzun anlatmak mümkün değil. Şu kadarını söyleyebilirim; Allah, insanı lütuf ve inayetinin eseri olarak yaratmış ve onu dünyaya göndererek varlık bağışlamıştır. Eğer dünyaya gelmeseydik varlığımızı idrak edebilecek miydik? Üstelik dünyaya eza, cefa, çile çekmeye gelmedik; tam tersine Allah'ın insanlar rahat ve huzur içinde yaşayabilsinler diye sayısız nimetleriyle doldurduğu bir yer dünya. Dahası sınavımız için tek şansımız; yani bir anlamda da sırat. Dünya hayatının oyun ve eğlenceden ibaret olduğunu bildiren Hadid Suresinin 29. ayetine, Muhammed Esed'in düştüğü dipnot benim için ufuk açıcı olmuştur: "Bu pasaj ile ilgili geniş yorumunda Razi bu tür bir hayatın hor görülüp küçümsenemeyeceğini, çünkü onun Allah tarafından yaratıldığını belirtir: karş. 38:27 'Biz göğü ve yeri ve ikisi arasındaki her şeyi bir anlam ve amaçtan yoksun yaratmış değiliz' ve 23:115 'Sizi boş ve anlamsız bir oyun olsun diye yarattığımızı mı sanırsınız?' Hayat, bizatihi Allah'ın bir armağanı ve Razi'nin de işaret ettiği gibi her türlü nimetin potansiyel kaynağı olduğu halde duyarsız ve kör bir şekilde ve manevi değerleri ve endişeleri gözardı ederek, yani öteki dünyayı hiçe sayarak yaşanması halinde bu olumlu niteliğini tamamen yitirir." Hal böyle olunca nasıl bir ayrılıktan ya da hangi ayrılıktan söz edeceğiz. -Hakikatle ilişkisi bakımından ikon, imge ve simge arasındaki fark nedir? -Simgenin temel özelliği uzlaşımsal olmasıdır. Yani simgeyle simgelenen arasındaki ilişki aşikardır, bilenebilirdir. Örneğin trafik levhaları ya da matematikte kullandığımız işaretler birer simgedir. İnsan bunlardan biriyle karşı karşıya geldiğinde, işaretin neye delalet ettiğini bilir. Bir duyguyu, düşünceyi ve kavramı kolaylıkla gösterebildiği için simgeler bütün alanlarda kullanılmıştır. Burada dikkat edilmesi gereken, simgelerin uzlaşımsal karakteridir. Çünkü bu uzlaşımlar, belli bir dönemin kültürel kodları tarafından üretilirler. Kültür, uzun yıllar boyunca değiştikçe, ürettiği kodlar değişir ve simgeler de buna bağlı olarak yeniden üretilir. İşte sorun tam da bu değişmeyle birlikte ortaya çıkmaya başlar. Özellikle dini ve kültürel simgeler, böylesi bir değişime karşı direnirler; daha doğrusu toplumlar yüzyıllar boyu ürettikleri simgeleri muhafaza edebilmek için ciddi bir direnişe geçerler. Çünkü ürettikleri simgelerin, kültürün ve dinin en güzel temsilcileri olduğunu varsayarlar. Oysa kültürel kodlar çoktan, o simgelerin altından çekilmeye başlamıştır bile. İsterseniz bir örnek üzerinden konuşalım; Bursa'daki Ulu Cami'de meşhur bir 'vav' harfi vardır. Hakkında birçok rivayet var; en çok tekrarlananı da, onu Hızır'ın çizdiğidir. Dolayısıyla 'vav'ın olduğu yer Hızır'ın makamıdır ve camiyi ziyarete gelenler namazlarını orada kılmak isterler. Caminin restorasyonundan sonra 'vav'ın şeffaf bir yüzeyle kaplandığını gördüm. Çünkü el-yüz sürmelerden dolayı hat zarar görüyordu. Şimdi dürüst olalım, ziyaretçilerin bir kısmı, o harfin 'vav' olduğunu bilmez bile. Hadi bildiler diyelim; güzel bir 'vav'ın ne şekilde çizilmesi gerektiği konusunda bir fikirleri yoktur; vav simgeciliğini ise hiç söylemiyorum. İşte böylesi bir durumda karşı karşıya olduğumuz şey, o 'vav'ı üreten kültürel kodların artık geri çekilmiş, çözülmüş olduğudur. Yani gösterenler sistemi çözülmüş, simge delaletini yitirmiş, bütün gösterenlerini kendi üzerinde toplamaya başlamıştır; yani 'vav', artık sadece kendisini göstermektedir. İmgenin, simgeden temel farkı uzlaşımsal olmamasıdır; biriciktir, spesifiktir. İmgeyle imgelenen arasındaki ilişki bağlamsaldır. İster fotoğrafik, ister çizimsel, isterse sözel olsun biz imgenin neyi gösterdiğini, neyi imgelediğini oturtulduğu bağlamdan çıkarırız. Ancak simgedeki gibi gösterdiğiyle arasındaki ilişki açık ve bilinebilir olmadığı için, zaman zaman öylesine spesifik kullanımlarına şahit oluruz ki, imgeyi o bağlama oturtan sanatçının açıklamaları bile bize yardımcı olmaz. Biricik olması hasebiyle de, aynı eserde, aynı imge kullanılsa bile eğer bağlam değişiyorsa imge-imgelenen ilişkisi de yeni bağlama göre değişir. Simgeyi bekleyen tehlikenin, onu üreten kültürel kodların değişmesi olduğunu söylemiştik; imge için böylesi bir tehlike, doğduğu bağlamdan koparılmasıdır. Çünkü imge-imgelenen ilişkisi bağlam içinde belirir; eğer imge bu bağlamdan koparılırsa o da delaletlerini kaybeder ve kullanıcının onu oturtacağı bağlama göre yeni bir gösterilen sistemine sokulur. Örneğin, döneminde Kremlin Sarayı'nın duvarlarına asılı bir Stalin imgesini düşünün; aynı imgenin bir Tatar köyündeki kahvede asılı olduğunu da. İmge nasıl da birbirine taban tabana zıt bir göstergeye dönüşmektedir. İkon içinse gösterenleri kendi üzerinde toplayan; bir anlamda gösterdiğiyle aynı olan, benzeşen şey diyelim; yani bir anlamda put. Çok tanrılı dinlerdeki temsilleri düşünün; o temsiller aslında yeryüzünde Tanrıyı temsilen yapılmıyorlar mı? Az önce sözünü ettiğimiz simgeye benzer bir değişim, dönüşüm sürecinde kimi işaretler, Tanrıyı göstermekten çıkıp Tanrının kendisi olmaktadırlar ya da kimi resimler, heykeller temsili olmaktan çıkıp bizzat temsil ettiğinin kendisi olmaktadırlar. Dolayısıyla insanlar onların karşısında tuhaf bir haşyete kapılıp onlara ihtiram ve hürmet göstermektedirler. Bir de modernliğin ürettiği ikonlar var; Tanrı düşüncesini öldüren ya da en azından zayıflatan modernler, buradan doğan boşluğu kendi elleriyle ürettiği ikonlarla doldurmaya çalışmaktadır. Özellikle müzik, sinema, futbol ve hatta kimi ürünlerin markaları üzerinden yaratılan bu ikonlar için dünyada kaç kişi ölümü göze almaktadır ve hatta ölmektedir. -İmge patlamasından söz ediyorsunuz, bu patlama nedeniyle "modern insan"ın hakikatle bağı kalmadığını yahut sahte hakikatler arasında bir modern insan tasviri görüyoruz. Hakikatle aramızdaki perdeyi biraz da olsa incelttiğini düşündüğümüz imgenin işlevi tersine dönmüş. Bu durumda insanın arayacağı "bir şey" kalmıyor mu, değilse imgenin yerine neyi koymalı? -Bırakın imgenin yerine bir şeyi koymayı, tam aksine bugün uzlaşımlarını kaybetmiş simgelerin, bağlamından koparılmış imgelerin ve bizzat kendisini gösteren ikonların tahrip edilmesinden, kırılmasından söz ediyorum. Böylesi göstergeler, hakikatle insanın arasına birer perde olarak girer. Her ne şekilde olursa olsun, her zaman temsil edilenle temsil eden kritik bir eşikte buluşur. Eğer bu kritik eşik bir şekilde aşılırsa o zaman temsil eden, bağlarından, bağlamından koparak kendisi olarak kalakalır. Mesela Haç'ı düşünün; Hz. İsa'dan geriye kalan Haç bugün neyi temsil etmektedir? Allah'ı bilmek, bulmak için imgelere ihtiyacımız yok ki. Tam tersine imgelerin imhasına ihtiyacımız var. Çünkü Allah, insanın yeryüzünde işini kolaylaştırmak için hem peygamberler vasıtasıyla ayetlerini yolladı hem de etrafımızı kevni ayetleriyle donattı. Modern insanın sorunu, yaşadığı imge bombardımana nedeniyle Allah'ın kevni ayetleriyle arasına giren imgelerdir. İnsan, kısa bir zaman için bile olsa kendisiyle ve tabiatla baş başa kalamamaktadır. Dahası, dilin de imgeselleşmeye başlamasıyla birlikte, insan kelimeleri dahi 'görsel' olarak bilmekte, kavramaktadır. Görselliğin yardımı olmaksızın kelimelere anlam yükleyememektedir. Tabii ki, böylesi bir gelişmede medyaların payı büyüktür. Kelimeleri genellikle medyalar imgeyle özdeşleştirmektedir. Örneğin 'sıcak'ı anlamak için belleğimizde ona ait görüntüyü arar olduk; tepsi gibi, sapsarı bir güneşi aklımıza getirmeden sıcağı anlayamaz olduk ya da zenginlik deyince otomobil, villa gibi imgeleri... Elbette simgeler, imgeler olmadan duygularımızı, düşüncelerimizi ifade edemiyoruz. Bu noktada önemli olan, onların doğdukları kritik eşiklerin aşılıp aşılmadığıdır. -Yabancılaşmanın Zevali başlıklı denemenizde "yabancılaşma'' "sahte kuram" diyorsunuz. Yabancılaşma doğu toplumuna, neden yabancı olmalı? -Yanılıyorsunuz, 'sahte kuram' demiyorum ya da en azından böyle dediğimi hatırlamıyorum. Tam tersine yabancılaşma, bir dönem Batı için alabildiğine anlamlı. Kavrama Hegel'in ve Marks'ın yüklediği anlamlar bir yana; iki dünya savaşı yaşamış bir Avrupa'yı en iyi anlatacak kavramların başında geliyor. Belki bundandır, biz de kavramı ithal edip getirmişiz; birçok anlam yüklemişiz ve giderek kavram bir maymuncuğa dönüşmüş. Anlam alanı alabildiğine genişleyen kavramlar sonunda bir şey söylemez, bir anlama gelmez olur; yani delaletini kaybeder. Eğer gerek bireysel, gerekse de toplumsal olarak bir sırt dönüş yaşadığımızı düşünüyorsak, bu halin izalesi yine bu hale uygun kavramlarla düşünüş biçimleriyle mümkündür. Daha açıkça konuşalım; eğer kişi fıtratına sırt dönmüşse, toplum bir asla ya da öze sırt dönmüşse nihayetinde imani bir problemdir. İmani problemleri de yabancı kavramlarla anlayıp çözümleyemeyiz. -Yabancılaşmayla ilgili verdiğiniz örneklerdeki isimler henüz Osmanlı zihniyle bağını koparmamış ilk dönem Cumhuriyet aydınları. O dönemde küreselleşme de henüz ortalarda görünmüyor, düşünceleriniz bugünün ve geleceğin insanı için de geçerli mi? -Gelecek gayptır ve ben gaybı bilmem; o yüzden geleceğin insanı için nelerin geçerli, nelerin geçersiz olacağını kestiremem. Elbette bizim durumumuz Osmanlı döneminden farklı. Hepimiz modern dönemlerde doğduk, modern formasyondan geçtik, dolayısıyla eşyayla birer modern insan olarak ilişki kuruyoruz. Modernist olmak zorunda değiliz, ancak modern durum bizi bir zar gibi kaplıyor ve git gide Batılı insanlara daha çok yaklaşıyoruz; olaylar ve olgular karşısında benzer tepkiler vermeye başlıyoruz; en basitinden zevklerimiz, beğenilerimiz ortaklaşıyor. Ama bir yabancılaşma yaşıyorsak, bu halimiz mazeret teşkil etmez. Çünkü Müslümanız ve Allah hükmetmeye devam ediyor; yükümlülüklerimiz üzerimizden düşmüyor. İçinde bulunduğumuz zamana uygun çözümler bulmak, fikirler üretmek de aydınlarımıza düşüyor. İşte benim itirazım bu noktada başlıyor; Batının kendi özgül koşullarında doğmuş kavramlarla düşünüp fikir üretmeye çalışmaktansa İslam'ın kendi referanslarına, kendi kaynaklarına dönüp yeni zamanlar için, gerekiyorsa yeni kavramlar üretmek derdinde olmalıyız diyorum. İthal ya da ikame kavramlarla büyük düşünceler ortaya konamaz diye düşünüyorum. Halen İstanbul'da bir kamu kuruluşunda çalışıyor; e-edebiyat dergisi www. edebistan. com'un yayın yönetmenliğini yürütüyor. Cemal Şakar edebiyat hayatına, 1982'de Aylık Dergi'de yayınlanan "Bir İnsan Ölür, Bir Yıldız Kayarmış" adlı öyküsüyle başladı. Bir grup arkadaşıyla birlikte Kayıtlar Dergisi'nin çıkışında yer aldı. Öykü ve denemeleri Aylık Dergi, Yönelişler, Mavera, Yedi İklim, Kayıtlar, Hece; Hece Öykü, Yumuşak G, Edebi Müdahele, Tasfiye, Söz Ve Adalet, Eski Yeni ve Kur'ani Hayat dergileriyle Yeni Şafak Kitap'ta yer aldı. "Esenlik Zamanları"yla Türkiye Yazarlar Birliği 1999 Hikaye Ödülü'nü kazandı. Tasfiye dergisinin Ağustos 2011 tarihli Cemal Şakar özel sayısı, bugüne kadar hakkında yapılmış en kapsamlı çalışma olma özelliği taşımaktadır.


Ahmet Hamdi Tanpınar, hem akademisyen hem şair hem romancı hem deneme yazarı olarak Türk edebiyatında çok da benzeri olmayan bir sanatkardır. Onun hayatına yakından baktığımızda, kendi hayatının gerçeklerinden çıkarttığı ve sanatına çeşitli boyut ve biçimlerde yansıyan ilginç bir kronolojik evren de vardır. Ayrıca sanat ve edebiyata sevdalı bir mizaç onun sanatkar özelliklerini aşağı yukarı aydınlatabilir. Yazdıklarına baktığımız zaman, Tanpınar'ın niçin Türk edebiyatı için değerli bir edebiyatçı olduğunu bariz bir şekilde anlarız. Tanpınar'ın deneme ve romanlarında kültürel ve sanatsal farklılığını ortaya seren bir estetik derinlik de bulunur. Bu yüzden yazdığı cümleler üzerinde okur olarak dikkatlice düşünmek gerekir. Huzur romanı, öyle her roman okurunun kolayca okuyabileceği ve anlayabileceği tarzda bir eser değildir. Onun kendine ait bir evreni, bir edebi coğrafyası vardır. Bu eseri anlayabilmek için elde bir kılavuzla yazarın bu coğrafyasında seyahat etmek, onun doruklarını, kuytu köşelerini ve hepsinden önemlisi güzellikleriyle birlikte onu oluşturan tek tek özellikleri bilmek gereklidir. Böyle bir okuma kılavuzu tasarlayıp metni irdeleyen/açıklayan bir çalışma yaparak okura eserin değerini göstermek istedim ve ayrıca metnin içinde boğulmamak için bir görsel atlasla da okurların doğru güzergahta ilerlemesine bir nevi kaptanlık yaptım sanırım. J. Joyce'un Ulysses'i üzerinde Weldon Thornton'un, Don Gifford ve Robert J. Seidman'ın, Türkçe'de ise Nevzat Erkmen'in çalışmalarını derinlemesine inceledim. Benim çalışmam bunlardan yapısal olarak farklıdır. Huzur Atlası, bir roman metnini çeşitli yöntemlerle ve alfabetik sistem içinde Türk edebiyatında ilk kez irdeleyen bir eserdir. Huzur Atlası'nı hazırlarken romanın çeşitli boyutlardaki anlamsal derinliğini ortaya çıkaran, klasik roman okurunun romanın anlamsal bağını çözmekte zorlandığını tahmin ettiğim, romanın kendi iç bağlarını, bu bağların aynı zamanda yazarın dünyasında hangi anlamlara geldiğini açıklayan ve romanın diğer roman ve eserlerle alış verişini gösteren başlıklar belirledim. Romandaki meseleler, tartışmalar, imgesel yönler, dikkat edilmesi gerekli leit-motifler veya dikkatler, çeşitli alanlara doğru yönelen atıf ve göndermelerin açıklanması ve bütün bu hususların romanda niçin yer aldığını açıklamaya çalışan maddelerin okurun anlayabilmesini sağlayacak ölçüde açık ve anlaşılır olmasına dikkat ettim. Huzur romanını değerli yapan yönlerden biri, romanda dile getirilen meselelerin, kahramanların son derece şiirsel ve görsel bir üslupla tasvir edilmesi, okunan cümlelerin bir Tanpınar üslubunun zirvesi kabul edilecek türde görselliği öne çıkaran çeşitli atıf, gönderme ve tekniklerle örülü olmasıdır. Bu örme işlemi, bir metnin nasıl dokunduğunu apaçık gösteren asıl niteliğidir. Huzur, Türkçenin zirvelerini dolanan tasvirlerle sıkı örülmüş bir metindir. Tanpınar'ın Huzur romanında şiir ve düşüncenin beraber yürümesini istemiş olması, romanın kendine mahsus ve bu yüzden de benzeri çok bulunmayan bir yazma yöntemiyle yaratıldığını gösterir. Bu yönüyle romana baktığımız takdirde Huzur; kültür, sanat, edebiyat, siyaset, ekonomi, görsel sanatlarla kol kola ilerleyen çok cepheli bir eserdir. Bu türden eserlerin malzemeleri ise sıradan roman okurunun çok da üzerinde duramayacağı ayrıntılar ve çeşitli göndermelerle doludur. Huzur, yetmiş yıl önce yayımlandı. Doğaldır ki sadece dil değişmedi, o dili yapan, o dili konuşan ve anlayan insan ve ona anlam veren medeniyet de değişti. Huzur, bu yönleriyle bir deneme-roman gibi düşünülebilir. Huxley'in çok sevdiği bir tarz olan essai-roman, düşüncenin romandaki olayları yürüttüğü veya yarattığı bir roman tarzdır. Tanpınar, bir röportajında Huzur için Garip bir zihni tembellik içinde yaşıyoruz. Eğer bu roman istediğim tesiri yapar ve bizi meselelerin münakaşasına alıştırırsa mesut olurum. diyor. Romanın birçok meselesi var. Bunlar aslında Tanpınar'ı tanımamızı sağlayan güzel ipuçlarıdır. Tanpınar'ın zihnini hep kurcalayan bir soru olarak meselesiz insan çeşitli özellikleriyle romanda karşımıza çıkar. Romanda Mümtaz-Suat çatışmasıyla bu konuya dair tartışmalara şahit oluruz. Meselesiz insanlar, rüzgarın önündeki bir kuru yaprağa benzer. Mesuliyet fikri, Tanpınar'ın ısrarla üzerinde durduğu bir kavram olması açısından insanı değerli yapan temel cevheri bize verir. Tanpınar, biraz da B. Pascal'ın bir öğüdü olan her şeye rağmen iyi düşün ve mesuliyetinin bilincinde ol düsturunu roman boyunca yaşadığı içsel ve dışsal sorunlara rağmen deneyimler. Romanda 1930'lar Türkiye'sinin aşmak zorunda olduğu iktisadi sorunlar, kalkınma meselesi, hocası Yahya Kemal'den alarak genişlettiği imtidad bahsi, yani devam ederek değişmek, değişerek devam etmek fikri, kültür ve sanatta geçmiş insan ve medeniyetle nasıl irtibat kurulacağı üzerinde de durulur. Öncelikle Huzur romanının Türk edebiyatı için niçin önemli olduğunu Huzur Atlası çalışmasını yazarak ispat ettim. Huzur, bir romanı değerli yapan bütün özelliklerinin sıkı sıkıya dokunduğu, birbirinin içine geçtiği inanılmaz güçlü bir sisteme sahiptir. Bu yüzden, romanı anlamak için roman haricindeki bilgilere/gözlemlere ve benim işaret fişeği diyebileceğim bir atlasa ihtiyaç vardı. Bu sistemi, Huzur Atlası'nda dört yüzden fazla madde ile okurların dikkatlerine sunarken, aslında bir romanın doğru okunduğu takdirde insanın hayat yolunda ne kadar vazgeçilmez olabileceğini, insanı kültürel-sanatsal açıdan nasıl besleyebileceğini anladım. Roman okumak, bir aylak okur faaliyeti gibi görünür. Bunda etkili olan faktör roman okurunun okuduğu eser için önceden bilgi sahibi olmak zorunda olmamasıdır. Ben buna ön bilgisiz okuma diyebilirim. Ama Huzur bu türden bir metin değildir ve böyle bir okuma faaliyeti birçok okuru bu yüzden hüsrana itmiştir. Huzur romanı, adından çok söz edilen ama içeriği ile çok da derinlemesine açıklamaların yapılmadığı bir romandır. Huzur Atlası, sadece Huzur romanını açıklayan bir eser değil. Atlas, Huzur romanını merkeze alır, buradan irtibatta olduğu Sahnenin Dışındakiler, Mahur Beste ve Suat'ın Mektubu romanlarına da açılır. Huzur Atlası'nı okuyanlar, Huzur'un derin sınırlarını, onu var eden temel özellikleri, metindeki hemen her türden göndermeyi, romanda atıf yapılan sanat eserlerinin kaynaklarını tespit edip bunların romanda kullanılma gayesini irdeleyebilecek bilgiye ve yorumlara başka hiçbir roman harici kaynağa gitmeden doğrudan sahip olabileceklerdir. Ayrıca Huzur Atlası, romanının derin bağlantılarını belirleyen, okurun romanı anlamasını kolaylaştıran açıklamalarla onlara gidilecek güzergahları gösterecektir ve bu sayede okurlar romanı çeşitli boyut veya ölçeklerde analiz edebileceklerdir. Uzun zamandır Tanpınar'ı ve eserini çeşitli boyutlarda irdeleyen, onun Türk edebiyatı için önemini ortaya koyan bir ansiklopedi hazırlamak için çalışıyordum. Yaklaşık dört yıl oldu. İlk iki yıl, Tanpınar'ın bütün eserlerini ve onunla ilgili yazılmış metinleri okuyup çeşitli madde başlarını belirlemek, açıklanması gereken kişi, eser, kavram vb. özellikleri yazmakla geçti. Bu tür ansiklopedik çalışmaların öyle kolayca ortaya çıkabileceğine inanmıyorum, bu yüzden, bir süre sonra Huzur romanına odaklandım. Bunda, değerli arkadaşım Şaban Özdemir'in uyarı ve teşviklerini mutlaka dile getirmeliyim. Onun sayesinde Huzur Atlası'na farklı bir hızla başladım. Bu çalışma, bu ansiklopedinin bence henüz ilk adımı. İlerde eğer planlarım doğru netice verirse okurlara başka sürprizlerim olacak. Bu soruya çok farklı cevaplar verilebilir. Durduğunuz yer, edebiyat metnine bakışınız, bir eseri niçin ve nasıl değerli gördüğünüz gibi cevaplanması gerekli hususlar yolunuzu aydınlatır ve cevabınızı belirler. Günümüzde eser veren yazarları dışarda tutarak birkaç roman yazarının ismini şöyle sıralayabilirim: Halit Ziya, Yakup Kadri, Refik Halit, Ahmet Midhat, Abdülhak Şinasi, Kemal Tahir, Tarık Buğra, Peyami Safa, Yusuf Atılgan, Tezer Özlü, Sevim Burak... İsimler böyle uzayıp gider. Ama bir atlas gibi olmasa da farklı bir bakış açısıyla hazırlandığını bildiğim ve benim de bir yazı ile katkı sağladığım bir çalışma kısa bir süre sonra yayımlanacak. Bunun müjdesini verebilirim sanırım. Editörlüğünü Mesut Koçak hocanın yaptığı ve Türk roman tarihi için son derece önemli bir eser olan Oğuz Atay'ın Tutunamayanlar romanını farklı boyutlarda inceleyen/irdeleyen bir kitap yakında Ketebe Yayınları tarafından neşredilecek. Tutunamayanlar'dan yola çıkan böyle bir çaba, ilerde Oğuz Atay'ın bütün romanları için niçin bir ansiklopedi yazmasın? Bekleyip göreceğiz. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


Duran Çetin Konya'da yaşıyor. Hikayeler ve romanlar yazıyor. Beka Yayınlarından çıkmış Sana Bir Müjdem Var, Bir Kucak Sevgi, Yolun Sonu, Güller Solmasın, Portakal Kızım, Gözlerdeki Mutluluk, Kırmızı Kardelenler, Bir Adım Ötesi... gibi kitaplarına 2008'de bir yenisini ekledi: Toprak Gönüllüler... Yazarla son romanı üzerine konuştuk. Toprak Gönüllülere gelmeden, daha önce yayınladığınız kitaplara biraz değinelim istiyorum. -Elbette. Edebiyat yazın alanındaki ilk kitaplarla başlangıç 2000 yılında oldu. 5 öyküden oluşan "Bir Kucak Sevgi" ilk kitabımdı. Şimdi ikinci baskısı yapıldı. Bu kitaptaki hikayeler köy hayatındaki güzelliklerini, günümüz insanının özlemlerini anlatıyor. Mutlaka her insanın kendi hayatında da ben bunu yaşamıştım diyebileceği konuları içeriyor. İkinci kitabım yine öykü oldu: Güller Solmasın toplam yedi öykü var içinde. Hikaye tarzımın oluşmasında önemli bir yere sahip. İlk yazdığım kitap olan Bir Adım Ötesi isimli roman ancak bunlardan sonra yayınlandı. Burada eğitim ve eğitimcinin yaşadıkları geçeklerden hareketle sürükleyici kendini başkalarının yerine koyucu bir fikirle yazıldı. Aslında bu romanın yazımı belki de sekiz yıl sürdü. Sonra tekrar öykü kitabım Kırmızı Kardelenler yayımlandı. On yedi öyküden oluştu. Okurken heyecanlanacağınız, üzüleceğiniz, duygulanacağınız; içinde kendinizi bulacağınız, gerçeklerle yüzleşeceğiniz, yaptıklarınızı sorgulayacağınız, anne-baba ve komşuluk hakkının nasıl olması gerektiğini, en açık, acıklı ve gerçeklerden hareketle işlediğim Portakal Kızım isimli romanımın ikinci baskısı çıktı. Sana Bir Müjdem Var güzelliği, anlayışı, hoşgörüyü, iyiliği ve iyiyi öngören müjdeli bir kitap... Hikayelerle hayatı anlatan ve doğruyu işaret eden... - Toprak Gönüllüler ne anlatıyor? Daha doğrusu Toprak Gönüllüleri yazarken neler düşündünüz? Neler hissettiniz? Neyi amaçladınız? -Çok şey düşündüm. Farklı, yaşanmış bir öyküydü beni yola çıkaran. İnsanımızdı, garibanlıktı, yoksulluktu, cahillikti, ilgisizlikti... Yazarken hissettiklerimi anlatmak kolay değil. Bir süre geçince artık roman kahramanı gibi davranmaya, düşünmeye, duygulanmaya başladım. Bazı bölümlerde duygularımı gizlemedim. Olduğu şekliyle yansıttım. Gerektiğinde ağlamaktan çekinmedim. Çünkü onlar bu olayları yaşamışlardı. Bu olaylar onları olgunlaştırmış, gönülleri kocaman olmuş, kocaman yüreklerine bütün olumsuzlukları gömmüşler ve bu sıkıntılı anlarında bile toprak kadar geniş, toprak kadar kabul edici, toprak kadar mütevazı olmasını bilmişlerdi... Toprak Gönüllüler, Almanya'ya giden ve kendi kimliklerin kaybeden Zekileri, benlik ve kimliklerini koruyan ve dindar birer insan olarak dönen Anadolu insanımızı hikaye ediyor. Mevlana coğrafyasının insanlarını konuşturuyor. Saf Anadolu insanının yazgısını, billur bir ırmak gibi akan, duru, sade ve yalın bir dille mütevazı bir üslupla, acele etmeden hazin hazin sunuyor Toprak Gönüllüler. -Kitaplarınızda okurlara mesaj verme kaygısı çok belirgin. Edebiyatı anlayış biçiminiz, edebiyat anlayışınız demek istiyorum, bu noktadan mı neşet ediyor? -Düşüncenizde haklı olduğunuz taraf var. Aslında yazmaya başlarken illa ki şu mesajı vermeliyim gibi bir peşin kanaat söz konusu değil, ama genel itibarı ile yazdıklarımın bir yere dayanması gerektiği düşüncesinden de uzak kalamıyorum. Hayır söylemeyi, iyi insan olmak uğrunda yapılması gerekenleri yazmaktan hoşnut olduğumu rahatlıkla söyleyebilirim. İnsanın sorumluluklarının olduğunu, sorumluluklarını yerine getirirken hayatın gerçekliğinden uzaklaşmadan yaşamanın da bir hedef olduğunu hatırlatmak, güzellikleri unutturmamak, hatalı davranışlarının nelere mal olduğunu göstermenin gerekliliği ve bunun yapılmasının görev olduğunu düşünerek böyle bir tercihim söz konusu. Herkesin bu şekilde yazması gerekmiyor. Bunun da edebiyatımızın ayrı bir güzelliği, ayrı bir zenginliği olarak görüyorum. Mesaj derdi/kaygısı taşımadan da yazılar kaleme alınır. Yeri geldiğinde de mesaj da olabilir. Mesaj kaygısı taşımamak ne kadar tabii ise bu kaygıyı taşımak da o kadar tabiidir. Aslında bu düşüncenin yazılarımın tamamını kapsadığını söyleyebilmek de çok güç. Bazen kendiliğinden gelen, kendiliğinden oluşuveren düşünceler olabiliyor. Bu güzellikleri, edebiyatın güzelliğiyle birleştirmenin önemli olduğunu düşünüyorum. Çocuklar için yazdığım öykülerde bu tespitinizin doğruluğu çok daha muhakkak. -Yazarın mesaj verme kaygısının, eserin edebi seviyesini olumsuz yönde etkilediğine dair genel bir kanaat vardır. Siz böyle düşünmüyor musunuz? -Sırf mesaj vermek için yazılar kaleme alındığında bu düşüncenizin doğruluğu düşünülebilir. Ama yazarken kendiliğinden oluşmuş olanların bu edebi seviyeyi düşürmesi mümkün değil. Nitekim dünya edebiyatında, klasiklerde bunun çok sayıda örneği de mevcut. Yerinde kullanıldığında olumsuz bir etki söz konusu olamaz. Aksine bazen güzelliği güzellikle sırlamak gibi bir şey olur. Victor Hugo, Sefiller'inde kötü adam Jan Valjan'ın başpiskoposun etkisiyle iyi adam oluşunu anlatır. Dostoyevski, Suç ve Ceza'da günah işleyen Raskolnikov'un vicdan azabını ve sonunda vicdanının sesine kulak vererek itirafını anlatır. İnsan Ne ile Yaşar isimli eserinde Tolstoy, yine iyi insanları, iyiliği ve iyi olma vurgusunu yaparak hikayesini anlatır. -Kitaplarınızda anlattığınız kişilerin genellikle iyi kişiler olması, kötülüklerden uzak duruyor olmaları, sizin bilinçli bir tercihiniz mi? Kötüleri, kötülükleri anlatmaktan özellikle mi kaçınıyorsunuz? -Tamamen böyledir demek mümkün değil. Hayat iyi ve kötü sarmalında geçiyor. Bunun için iyilerle kötüleri birlikte anlatıyorum. Kötülüklerden bahsetmeden sadece iyi ve iyilikten bahsetmek ortada kalacaktır. Vurgumuz iyi insan üzerine olduğunu kabul ediyorum. Bilinçli olarak belki de bunu yapıyorum. Yazıdaki amacımı, hedefimi, yönümü ortaya koymak belki de. Mesela Portakal Kızım romanımda bir gelin var, eşi var kötülüğün en acıtıcı yönünü temsil ediyor. Kaynana güzelliği, iyiliği ortaya koyuyor. Toprak Gönüllüler romanımda aynı durum söz konusu: Zeki ve eşi Makbule var insani duyguları sınır tanımaksızın zorlayacak kadar kötülük içinde. Ama Hanife var, Celal var, iyi ve güzeli temsil eden. Yani kötü ve kötülükler de işleniyor kitaplarımda ama iyi ve güzel önceleniyor. Bir de kötülüğün örnek olmasını istemiyorum. -Tezgahta neler var? diyelim, son olarak. -Edebiyat tezgahı kapanmamalı, ara verilmemeli, aralar uzatılmamalı en azından, diye düşünen biri olarak, kalemle arkadaşlığımın soğumasını istemem. Bunun için sürekli yazmak gibi bir alışkanlığım var. Bir kitap yayınlanınca yerine biri gelmeli. Yoksa ben rahat edemem. Ben öykü ve romanlarımı münavebeli bir şekilde yayımlanmasını istiyorum. Şimdi sırada öykü var. Eğer bu sorunuzla yayına hazır olanları kastediyorsanız, üç roman, yaklaşık üç öykü kitabım elan hazır. Olgunlaşma süreci yaşaması gerektiğini düşünerek daha sonra okunmak üzere kenarda beklemeleri benim için vazgeçilmezlerden. Onlar şimdi o sürecin içindeler.


Duran Çetin Konya'da yaşıyor. Hikayeler ve romanlar yayınlıyor. Tamamı Beka Yayınları'ndan çıkmış eserlerinin sayısı sekiz... Sana Bir Müjdem Var, Bir Kucak Sevgi, Yolun Sonu, Güller Solmasın, Portakal Kızım, Gözlerdeki Mutluluk, Kırmızı Kardelenler, Bir Adım Ötesi... Duran Çetin'le eserleri üzerine konuştuk... -Duran Çetin'in edebiyata girişi, daha doğrusu yazmaya ve okumaya girişi nasıl oldu? 2000 yılında ilk kitabınızı yayınladığınıza göre ve 1964 doğumlu olduğunuza göre, eserlerinizi yayınlamak için uzun süre beklemiş olmalısınız... -Okumaya girişi ile yazmaya girişimi ayırmak lazım. Zira okumaya okumayı öğrenince başladım. Ortaokul ve Lise yıllarında bazı öğretmenlerimizin teşviki ile kitap almaya, kitap okumaya başladım. Bu okuma, hızını artırarak üniversite yıllarında zirve yaptı. Öğretmenliğe başladığım yıllarda da hızını kesmedi. Okudukça yazma isteği uyandı bende. Yazmayı çok tasarladım ama başlamanın zorluğunu siz de takdir edersiniz. İlk yazılarıma gazete köşesi ile başladım. Yıl 1987 idi. Sonraki yıllarda mütemadiyen değişik illerde değişik gazetelerde köşe yazmaya devam ettim. Elan da devam ettiriyorum. Kitap yazmaya, öykü ve roman yazmaya başlamam da aslında aynı yıllara tekabül ediyor. Zira kendimi yazmaya zorlamadan daha ziyade bazı olaylar benim yazmam gerektiğini bana fısıldadı, hatta beni mecbur etti. Ben de yaşadıklarımın tesiri ile bismillah deyip elime kalemi aldım. Yaşadığım olayları, çektiğim sıkıntıları yazarak rahatladım, kalemime söylettim, diyebilirim. İlk yazdığım kitap bir romandı. Roman denemesi de denebilirdi. Yayınlanması için bir hayli bekledi, dinlendi, beklemekten yorulmaya başladığını düşündüğünde yayınlanma imkanı buldu. Tabi yıl 2003'tü. -Edebiyata, yazıya bakışınızın mesaja dayalı olduğunu düşünüyorum. Bu sizin yazmaya başlarken öngördüğünüz bir şey miydi? Edebiyat-mesaj ilişkisi üzerine neler söyleyeceksiniz? -Düşüncenizde haklı olduğunuz taraf var. Aslında yazmaya başlarken illa ki şu mesajı vermeliyim gibi bir peşin kanaat söz konusu değil ama genel itibarı ile yazdıklarımın bir yere dayanması gerektiği düşüncesinden de uzak kalamıyorum. Hayır söylemeyi, iyi insan olmak uğrunda yapılması gerekenleri yazmaktan hoşnut olduğumu rahatlıkla söyleyebilirim. İnsanın başıboş yaratılmadığını, sorumluluklarının olduğunu, sorumluluklarını yerine getirirken hayatın gerçekliğinden uzaklaşmadan, yaratılış gayesi doğrultusunda yaşamanın da bir hedef olduğunu hatırlatmak, güzellikleri unutturmamak, hatalı davranışlarının nelere mal olduğunu göstermenin gerekliliği ve bunun yapılmasının görev olduğunu düşünerek böyle bir tercihim söz konusu. Herkesin bu şekilde yazması gerekmiyor. Bunun da edebiyatımızın ayrı bir güzelliği, ayrı bir zenginliği olarak görüyorum. Mesaj derdi/kaygısı taşımadan da yazılar kaleme alınır. Yeri geldiğinde de mesaj da olabilir. Mesaj kaygısı taşımamak ne kadar tabii ise bu kaygıyı taşımak da o kadar tabiidir. -Buradan hareketle yazdıklarınızı çocuk edebiyatı bağlamında da düşünebilir miyiz? En azından onlara da yönelmiş olduğunuzu söyleyebilir miyiz? -Elbette. Benim bu konuda çalışmalarım söz konusu. Çocukların dilinden anlamak, onların düşüncelerini yakalayabilmek önemlidir. Çocuk edebiyatı ile ilgili çalışmalarım devam ediyor. Onların günümüzde zor durumda olduklarını biliyorum. Onların bizi biz yapan değerleri öğrenmesi, duyması ve yaşaması çok önemlidir. Kendi kültürümüzü, örf ve adetlerimizi öğrenmesi geleceğimiz açısından önemlidir. Bu önemi hiçbir zaman geri plana bırakamayız. Buna hakkımız da yok sanırım. Sana Bir Müjdem Var, Bir Kucak Sevgi, Güller Solmasın öykü kitaplarım çocuklar içindi. Yeni bir çocuk romanı üzerinde çalışıyorum. Çocuk öykülerine devam etmeyi düşünüyorum. Piyasaya çıkmamış masallarım da hazır. Resimlenmiş şekilde çocuklarımızın eline ulaşacağı zamanı bekliyor. -Edebiyat dergilerinde fazlaca görünmediğinizi sanıyorum. Bu bir tercih miydi? Edebiyat dergilerinin genelde yazarlığa giden yolda bir okul olduğu düşünülür. Elbette ki yazar, başka yollarla da kendini inşa edebilir. Bu noktada siz neler diyeceksiniz? -Edebiyat dergilerinin bir okul oluşu görüşünüze kesinlikle katılıyorum. Bu yolda edebiyat ve edebiyatçılara önemli katkıları olmuştur. Olmaya da devam edeceği düşüncesine de sahibim. Benim böyle bir yol izlememiş olmam doğrudur. Ben öykülerimin hepsini gazetelerde tefrika ettim. Onun üzerinden tekrar çalıştım. Ben öykülerimi edebistan. com ve daha farklı edebiyat sitelerinde yayınladım ve yayınlamaya devam ediyorum. Ayrıca Edebiyat Otağı ve Berceste dergilerinde de öykülerim yayımlanıyor. -Roman ve öykülerinizde kırsal kesimin insanlarının ağırlıklı olarak işlendiğini görüyoruz. Bunun sebebi nedir? Yaşadığımız çağın ruhunun şehirlerde yaşadığı düşünülürse, sizinki bir kaçış olarak düşünülebilir mi? -Belki yazı da bir kaçış. Yazının arkasına gizlenmek, söyleyemediklerinizi söyletmek, düşüncelerinizi onunla ifşa etmek, gerçek hayatı yazılarla yüzleştirmek de kaçıştır. Kırsal kesim insanları var öykülerde, roman kahramanlarımın bir kısmı da kırsal kökenli. Belki de kendimin de kırsal kökenli olmamdan kaynaklanıyordur. Ama şimdi şehirde yaşıyorum. Şehri soluyorum. Şehri kokluyor, şehri adımlıyorum. Çağın ruhunun şehirlerde yaşadığını söylüyorsunuz. Öykülerimin ve romanlarımın mekanlarının çoğunluğu şehirlerdir, zamanlar şehirde solunarak geçiyor. Kahramanlar da şehirli ve şehirde geçiyor. Portakal Kızım şehrin çıkmazlarını, büyük şehrin sıkıntılarını ve yozlaşmalarını göz önüne seriyor. -Duran Çetin'in odaklandığı konular/noktalar nelerdir? -Benim için önemli olan öğretici olması. Yani okuyucuya bir şeyler verebilmek. Sadece yazmak için yazmak benim için geçerli değil. Yazıyorsam faydalı olmayı amaçlamam gerekir. Gerekirse açık bir şekilde çıkarılması gereken dersi yazmaktan da kaçınmam. Dedim ya maksadım faydalı olmak. O zaman bu işi faydalı olma esasına oturtmalıyım. Bunu da yaptığımı zannediyorum. Toplumun içinde bulunduğu ahlaki yozlaşma beni çok rahatsız ediyor. Bunun önlenmesinde katkım olursa kendimi bahtiyar addedeceğim. Ana baba hakkından tutunda komşu ilişkilerine kadar... Toplumun özlediği güzellikleri öykülerle genç ve çocuklarımıza aktarabilmek, onlara yön vermek... Bizi biz yapan değerleri öğretmek, anne ve babalara yardımcı olmak düşüncesiyle yazmaya çalışıyorum. -Sizi yazmaya götüren şeyler nelerdir? İnsanı yazdıran şey nedir? -Anadolu'nun kavurucu yazından ve dondurucu kışından, dahası sımsıcak ve yanık bağırlı insanlarından kareler bulacağınız, anlamlı, gerçekçi ve çocuksu duyguları yaşayacağınız, gençlik yıllarınıza döneceğiniz hikayeler... Gerçek yaşam öyküleri tercihimdir. Hatasıyla sevabıyla yalın bir şekilde ve herkesin okuyacağı, anlayacağı ve kendinden bir şey bulacağı... hatta çocuklarımız için yazdığım öykülerde ders verici ve hataların tekrarını önleyici duygularım ön planda oluyor. Anadolu'nun sıcacık sesi olabilmektir gayretimiz. Her kesimden insanımızın dertlerini, kültür ve yaşam biçimlerini işleyerek, okuyucuyla bütünleştirme düşüncesiyle öykü ve romanlarımı yazmaya ve yayımlamaya devam ediyorum. Aslında insanlara faydalı olmak için yazıyorum. -Türk ve dünya edebiyatında, sizi besleyen, sizi etkileyen, sizin kendinize örnek aldığınız yazarlar kimler? -Yazar olarak, pek çok isimden yararlandım, beslendim. Kendi yerli yazarlarımızdan Batı Edebiyatından herkesin üzerinde ittifak ettiği bazı isimler... Yazmadaki tekniği açısından özellikle üzerinde durarak okuduklarım var. Roman; hikaye, şiir, başarı, eğitim, bilgi ve araştırma kitapları... Kur'an, Hadis, Mesnevi... Mehmet Akif, Necip Fazıl, Yahya Kemal, Bediüzzaman, Ömer Seyfettin, Kemalettin Tuğcu, Goethe, Balzac, Tolstoy, Dostoyevski, Çehov, Refik Halit, Sabahattin Ali... Ayrıca roman noktasında Ali Erkan Kavaklı'yı da zikretmem gerekiyor. -Konya'da yaşamak sizin için ne anlama geliyor? Neler kazandırıyor size? Ya da belki neler kaybettiriyor? Mevlana ile aynı şehirde olmak veya... Sizde ne gibi duygulara sebep oluyor? -Konya'da olmak bana bir şey kaybettirmiyor. Aksine çok şey kazandırıyor. Eğer kitap dünyasının kalbi açısından Konya'yı taşra olarak kastediyorsanız; günümüzün teknolojisi ile bunun aşılması çok kolay. Yok kültürel etkinlikler açısından değerlendirirseniz; Büyükşehirlerin hepsinden belki de daha çoğu Konya'da yapılıyor. Konya tarihten getirdiği kültür başkentliği özelliğini üzerinde taşıyor. Soluduğumuz hava bile bize etki ediyor. Yanı başımızdaki Mevlana, Şems, Sadrettin Konevi ve umulduğundan fazla yazarının olduğu bir şehirde zorluk çekilmesi düşünülemez. Ben Konya'nın benim için iyi bir seçim olduğunu düşünüyorum. Mevlana tüm insanlığa mesaj verdiği gibi bizi de bu yönde etkiliyor. Onun sözleri, Mesnevisi, manevi havası...


-Tarihe not düşmek bakımından, yazı serüveninizi konuşabilir miyiz? -İlk yazım İki Eylül Gazetesi'nde (Eskişehir,1990) çıktı. Bu bir köşe yazısıydı. Uzun zaman devam etti. Halen de Konya'da bir bölge gazetesinde devam ediyor. Gazetelerin dışında yazılarım ve öykülerim Yedi İklim, Berceste, Ay Vakti, Edebiyat Otağı, Irmak, Son Çağrı, Ribat, Müsvedde, Dergah, Hece gibi basılı, Edebistan. com, 40ikindi. com, gibi edebiyat portallarında ve yerel gazetelerde yayımlandı. Öykülerim sürekli olarak Edebistan'da yayımlanıyor. -Hikayeleriniz romanlarınız yayınlandı. Elan yayımlanma aşamasında kitaplarınız var. Kitaplarınızı konuşalım biraz? -Evet, ilk kitabım daha çok çocukların kalbine yol bulmayı amaçlayan Bir Kucak Sevgi'ydi. 2000 yılında yayımlandı. Bu ilk kitabım olmasından mıdır, nedir benim için çok önemli. 2. olarak Güller Solmasın isimli hikaye kitabım yine aynı yıl yayımlandı. Bunların 2. baskıları da yapıldı. Üçüncü kitabım 5 ya da 6 yıl kadar yazımı süren romanım oldu yıl 2002 idi ve ilk romanım yayımlandı: Bir Adım Ötesi. Bir öğretmen öyküsüydü romanın işlediği belki de bendim. Sonra devam etti kitap yayımlanma serüveni. 2003'te Kırmızı Kardelenler, Yolun Sonu 2004, Portakal Kızım, 2005, Sana Bir Müjdem Var, 2006, Gözlerdeki Mutluluk, 2007 Toprak Gönüllüler, 2008. Evet her yıl bir kitap yayınlamaya çalışıyorum. Münavebeli olarak düşünüyordum bir öykü bir roman. Bazen buna uyamıyorum. Bu Eylülde iki kitap planlıyoruz. Bu da bir ilk bizim için. İkisi de öykü. Biri dergilerde yayımladığım son zamanlardaki öykülerden oluşuyor. Diğeri yine benim tarzım dediğim ve bile isteye yazdığım öykülerden oluşuyor. Bakalım zaman ne gösterir. Tabi yayımlanmaya hazır öykü, roman, makale ve gezi yazılarım da var. Sayısını söylemek zor ama epeyce fazla diyebilirim. -Hikaye ve romanlarınızda çocuk edebiyatına yaklaşık duruyorsunuz. Hatta bazı kitaplarınız çocuk merkezli bile sayılabilir. Bunu nasıl görüyorsunuz? Bu bir karmaşa mı; yoksa bile isteye oluşturduğunuz bir dil mi acaba? -Beni çocuk edebiyatçısı olarak ananlar var. Bundan gurur duyarım. Çocuklara yazmak özen ister, emek ister. Diğerlerinde de aynı ama bunun üzerine birazcık çocuk hassasiyeti göstermeniz gerek. Bu da işin ayrıcalıklı olduğunu ortaya koyuyor. Onu ifade etmek için söyledim. Bunda bir karmaşa yok. Ben öykülerimi üçe ayırıyorum. Çocuklara yönelik yazdıklarım, sanat ağırlıklı olanlar ve doğrudan doğruya fayda amaçlı yazdığım öyküler... Hatta bir çocuk romanım da yayına hazır ama ne zaman çıkar, çocuklarımıza ne zaman ulaşır onu bilemiyorum. Yaptıklarımın hepsini bilerek yapıyorum. Bana ne güzel yazmış desinler diye bir şeyin peşinde değilim. Faydalı olmak öncelediğim bir şeydir. Yazıyorsam iyiyi güzeli öncelemeliyim, düşüncesi hakim bende. -Yalın, anlaşılabilir bir diliniz var; anlatıların sonunda sıklıkla sürprizlere açık durmuyorsunuz. Bunu okura ulaşmak açısından nasıl görüyorsunuz. Dezavantajları da oluyor mu zaman zaman? Tepkiler nasıl yani. Okurunuzun nabzını tutabiliyor musunuz? -Ben dezavantajı olduğunu düşünmüyorum, aksine sadeliği ile okumayan Türkiye'de birilerini okuma bilinci kazandırabilirsem kendimi bahtiyar addederim.. Neyi niçin yazdığım, önemli olan. Bazen eleştiriler de oluyor muhakkak. Edebiyat ve sanatı öncelikli kabullenen dostlarımız bu konuda daha sanat içerikli yazmamın iyi olacağını söylüyorlar. Ben zaten bunu da yapıyorum ama onları kitap olarak hiç yayımlamadım. İlerde belki diyorum. Daha önce de söyledim. Mesaj benim için önemlidir. Aslında yazmaya başlarken illa ki şu mesajı vermeliyim gibi bir peşin kanaat söz konusu değil, ama genel itibarı ile yazdıklarımın bir yere dayanması gerektiği düşüncesinden de uzak kalamıyorum. Hayır söylemeyi, iyi insan olmak uğrunda yapılması gerekenleri yazmaktan hoşnut olduğumu rahatlıkla söyleyebilirim. İnsanın sorumluluklarının olduğunu, sorumluluklarını yerine getirirken hayatın gerçekliğinden uzaklaşmadan yaşamanın da bir hedef olduğunu hatırlatmak, güzellikleri unutturmamak, hatalı davranışlarının nelere mal olduğunu göstermenin gerekliliği ve bunun yapılmasının görev olduğunu düşünerek böyle bir tercihim söz konusu. Herkesin bu şekilde yazması gerekmiyor. Bunun da edebiyatımızın ayrı bir güzelliği, ayrı bir zenginliği olarak görüyorum. Mesaj derdi/kaygısı taşımadan da yazılar kaleme alınır. Aslında bu düşüncenin yazılarımın tamamını kapsadığını söyleyebilmek de çok güç. Bazen kendiliğinden gelen, kendiliğinden oluşuveren düşünceler olabiliyor. Bu güzellikleri, edebiyatın güzelliğiyle birleştirmenin önemli olduğunu düşünüyorum. -Bir de yazdıklarınızda, eleştiri aşırılaşmıyor, eleştiride çok olumsuzu sergileyip geri çekilme var olay ya da durum anlatımlarınızda. Bu sarsmaz mı sizce hikaye ya da roman yazarını? -Anlatmak sarsıntıyı yok edecek mi peki? Etmeyecek. Yazdıklarımda eleştiri de var, teşvik de var, yönlendirme de var. Ama zaten benim hayatımda aşırılık yok, aşırılığa yer de yok. Bende olmayan bir şeyi dikkat çekme adına yapmam da çok doğru olmaz. Mutedil olmayı öğütlerken bunu ben aşarsam, yaptığım işin anlamı kalmaz, diye düşünüyorum. Kendime yapılmasını istemediğimi başkasına yapmamalıyım ve örneklik teşkil etmesine de sebep olmamalıyım. -Yazmada zaman sorunu yaşıyor musunuz Duran Bey? Ah yetmiyor vakit, dediğiniz oluyor mu? -Hayır. Hiç böyle bir sıkıntım olmaz benim. Benim için zaman ve mekan da özellikli değil. Her zaman ve her yer olabilir. Yazmak gerekirse her yerde yazarım. Benim için özel bir zaman söz konusu değil. Genellikle evimin balkonunda yazmayı tercih ediyorum. İnsan azmettikten sonra her şeye vakit bulur. Yetmez bahanesi boş olanlar içindir, diye düşünüyorum. Belki yoğunluğum oluyor ama zamansızlık asla. Eğer istiyorsan gece kalkar okursun ve yazarsın, ya da insanlar piknikteyken oturup yazabilirsin bu irade meselesi. Bir de inanmış olma diyorum. Yazmanın gerekliliğine inanmış olmalısın, hepsi bu kadar. -Oğlunuzun şiire ilgisinden rahatsız oluyor musunuz? Ya da onun şiirden çok hikayeye yönelmesini ister miydiniz? Böyle bir ukde taşıyor musunuz sahi? -Muhammed Enes, şiir yazar, yazmaya devam ediyor, hikaye de yazıyor. Aliye Büşra da öyle. Benim şiirden koparma diye bir derdim yok. Ama benim gibi öykü yazmaları hoşuma gider. İkisi de istediği alanda yazabilirler. Şu an önemli olan okumaları. Zaman onların önünde yollar açacaktır muhakkak. Bekleyeceğiz ve göreceğiz. -Çocuklar için tiyatro düşündünüz mü hiç? Tarzınızın oyun yazarlığına yakın olduğunu düşünüyorum, ne dersiniz? -Düşünmekse evet. Ama düşünmek yetmiyor. İcraat lazım. Düşünceleriniz doğru. Ben de hissediyorum bunu. Henüz bir girişimim olmadı. Bir senaryo var elimde onu bile tamamlayamadım. İlerde belki kim bilir. Bu alanın da bir hayli boş olduğunu, ihtiyaç hissedildiğinin farkındayım. Size ve dünyabizim portalına teşekkür ediyorum. Çok güzel bir site. Aktif canlı, cıvıl cıvıl, düzeyli... Başarılar diliyorum. 1964 yılında Konya/Çumra/Apasaraycık Köyünde doğdu. İlkokulu köyümde imkansızlıklar içinde okudu. Orta öğrenimimi yatılı olarak Çumra'da tamamladı. 1986 yılında Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesinden mezun oldu. Aynı yıl evlendi ve öğretmenliğe başladı. Eskişehir, Turhal, Kulu, Çumra'da öğretmenlik yaptı. Elan Selçuklu Adnan Hadiye Sürmegöz İlköğretim Okulunda öğretmenlik ve idarecilik yapıyor.


-Kitabınıza adını veren Balkondaki Adam öyküsünde balkon; -Bu kitabımda balkon imgesi farklı anlamlar yüklenerek fazlaca yer aldı. Belki de bunun yanında düşünmenin gerekliliği ve düşünen insan modellemesi yapılıyor. Balkon, çoğu zaman insanın düşünmek için kullandığı bir araç mekan. O zaman balkon bakış açısı da olabiliyor. Hayatın devam ettiğini de, hayatta yapılan birçok konuşmanın, davranışın anlamsızlaştığını da, kent yaşamının cenderesini ve sıktığı, bunalttığı insanların çıkış yeri olarak da görülmesi pekala mümkün. Bir de beton yığınları içinde kalmış olmanın, bunalmanın, kalabalıkta yalnızlık içinde kalmanın bir yansımasıdır balkon imgesi. -Ben Seni Ararım isimli öyküde Yalnızlaşan bir adam, yalnızlaştıkça korkan, korkuyla korkunç düşüncelere sapan, sapaklardan geri dönüşünde zor adımlar atan, attığı adımları gittikçe belirsizleşen, kaybolmaya yüz tutan, kalabalıklar ortasında yalnızlık hissiyle kıvranan bir adam diyorsunuz. Öykülerinizde ağırlıklı olarak hep bir arayışın, bekleyişin kaygılarını mı vermeye çalışıyorsunuz? -Ama insanın hayatı hep bir arayış, bekleyiş içinde değil mi? Yaratılıştan beri insanlar arayış peşindeler. Günümüz insanının arayışı daha farklıbir boyutta devam ediyor. Ve öze dönüş beklentisiyle ömürlerini tamamlıyorlar. Biz de insanın öyküsünü yazıyorsak bunların olması çok tabii. Bu bekleyişi ve arayışı değişik duygularla beslenmesi bütünleşmesi de bir başka gerçeklik. Kaygısız olmamak da mümkün olmayacağı varsayımı ile Balkondaki Adam kitabımdaki öykülerimde tespitlerinizin doğruluğu muhakkak. -Büyük Ödül kitabında gözlemlere daha çok yer verdiğiniz tespiti doğru olur mu? -Evet, ben öykü yazmada gözlemi çok önemsiyorum. Birçok öykümde bunu görmek, söylemek mümkün. Öykü konusunun gerçekleşebilir olması, gerçek hayatta yer bulması benim için kıymetli bir seçim. Gezdiğim, gördüğüm, yaşadığım olaylarda gözlem yaparım. Bu kitaptaki öykülerimin çoğu da dediğiniz gibi gözlem neticesidir denebilir. -Bu arada öykülerinizde eğitimci karakterlere çokça rastlıyoruz... Öğretmen, öğrenci, okul... -Eğitimci olmam olaylara bakışımı, düşüncemi çok etkiliyor. Yıllar boyu yaşadıklarım, tecrübelerim bir anlamda beni zorluyor; eğitici olmayı, kısa yoldan faydalı olmayı gerektiriyor. Hikayelerimde roman çalışmalarımda bu hep hissediliyor. Ben de bunu bile isteye yapmaktan mutlu oluyorum. Yazarlığımda eğitimci olmamın büyük etkisi var elbette, olmalıdır da. Öğretmen olmam, hayat bakış açımı da etkileyip değiştiriyor. Yıllarca gençlerle birlikte olmak onları anlamak, onlar gibi düşünmek, onların sıkıntılarını görmek ve onlara gerçek çözümler bulmak yazdığınız yazının türü ne olursa olsun ana etken oluyor. -Öykülerinizde bir mesaj kaygısı seziliyor. -Yazdıklarımda hayatı yakalamak, gündelik yaşamın kenarında, kıyısında, kimi zaman arkasında kalmış kahramanların dilinden sözler, tavırla -Öykülerinizin geneli hatta belki de hepsi kısa. Bunu bilerek mi yapıyorsunuz? Ya da bunu benimsemenizin sebebi nedir? -Aslında bu söylediğiniz son zamanlardaki öykülerim için geçerli. İlk dönemdeki öykülerim gerçekten uzun sayılabilir. Öykülerin kısa olması benim için özel bir tercihtir. Kısa yazmayı kısaltmayı, vurucu bir şekilde uzatmadan yazmayı tercih ediyorum. Ama bazı öyküler kendiliğinden uzar, uzun olma öykünün tercihidir. -Bundan sonraki çalışmalarında yine öykü kitapları olacak mı? Başka türlere yönelmeyi düşünüyor musunuz? -Elbette. Ben öyküden vazgeçemem. Belki de kendimi, düşündüklerimi, çevremde olup bitenleri, insanları öyküyle daha kolay ya da daha güzel ifade ettiğimi sanıyorum. Öyküye devam. Ama ben roman da yazıyorum. Yayımlanmış dört romanım var. Yayımlanmayı bekleyen romanlarım da mevcut. Son zamanlarda biraz daha çocuk yazınına kaydığımı biliyorum. Çocuk öyküleri, masalları, romanları ve çocuklar için serüven kitaplarım 2010 yılı içinde yayımlanacak inşallah. Her şeye rağmen öyküye devam... -Kendinizi hikayeci mi yoksa roman yazarı olarak mı görüyorsunuz? -Evet, aslında kendimi hikayeci hissediyorum. Hikaye yazmak beni rahatlatıyor, hikayelerde kendimi buluyorum ya da arıyorum. İnsan olma hikayesinin peşindeyim. Ya da kısacık bir ömrün hikayesini anlamaya çalışıyorum. Ama sadece benim için hikaye değil roman da var. Romanı da önemsiyorum.


Yolun başında işin buralara varacağını gerçekten düşünmüyordum. Kaldı ki yolun başı dediğimiz yer genelde sisli olur. Orayı sonradan dayar döşer, ihtiyaca göre kurgularız. Ama o sisin içinde, belli belirsiz şunu ayırt edebiliyorum: Beni hikaye yazmaya iten sebepler önceleri içe dönükken zamanla daha dışa dönük bir hal almaya başladı ki bundan fazlasıyla huzursuzum. Bir çeşit masumiyetin yitimi diyebiliriz buna. Acı bir kaderdir bu, suretin terakkisi özü tüketerek amacına ulaşır. Yazmak da bu acı kaderden kaçamaz. Neticede yazdıklarınızın okunsun, anlaşılsın istiyorsunuz. Bu durumda samimiyet gidecek, yetkinlik gelecektir. İkisini aynı anda elde etmek için fazladan bir çaba sarf etmelisiniz. Öte yandan ilk öyküler her zaman çığlığa benzer. Buradayım, size bir şey söyleyeceğim, bana bakar mısınız? türünden bir çığlığa. Öykünün teknik gereklilikleri, yazarın varoluş kaygısının bencil devinimi altında zedelenir. Hatalı üretim, sakat yapı, detone olmak öykücü için de muhtemel risklerdir. O çığlıkta bir saflık, bir hesapsızlık bir ümmilik var. Yazmaya öyküyle başlamadım ancak ümmiliğimi öykü yazarken kaybettim. Çünkü insanı maskelerin, perdelerin, dekorların önüne çekmeye; olanca çıplaklığıyla görmeye öykü yazarken cüret ettim. Ne yalan söyleyeyim bu, başlangıçtaki muradın elimden kaçıp gitmesine sebep oldu. Örneğin şimdilerde gerçek amacımın ne olduğunu ifade edemeyecek bir şaşkınlık içindeyim. Halbuki ne güzel hazır cevaplar vardı bu meseleler için. O cevapların konforlu alanını bir kere terk ettiğinizde başınız belaya girmiş demektir. Bir daha geri dönmeniz zor. Bu güne kadar sorulara verdiğim bütün hazır cevaplar, kendi ikiyüzlülüğümle yüzleşmemin dışında bir işime yaramadı. Daha o akşam başımı yastığa koyduğumda, verdiğim hazır cevapların ne kadar da su götürür şeyler olduğunu düşündüm. Peki, bütün bu meselelerin ötesinde, yazar için daimi, saklı, değişmez bir tutum var mı? Olabilir. Bir ses var, o ses değişmiyor. Bunu başka yazarlarda daha iyi müşahede ediyorum. O sesin, bizim yüzeydeki niyetlerimize tabi olmayan bir murat, kolayca ehlileştirilmeyen bir yabanilik barındırdığını da sezmiyor değilim. Kurgu, karakter, biçim, tür değişiyor ama yazının kaderine yapışıp kalan, yazarı dışta bırakan o yabanıl ısrar, örtük murat değişmiyor. Edebiyat ve kötülük meselesinin, modern edebiyatı anlamanın giriş kapısı olduğu kanaatindeyim. Modern dönemde yazar, tuğlaları ihlal ve ifşadan müteşekkil yeni bir varoluş biçimi keşfetti. Keşfin boyutları göz kamaştırıcıdır. Yaşam adeta mor ötesi ışına maruz bırakılmış, herkes gördüğünü bütün çıplaklığıyla sahne ışıklarının altına getirmiştir. Modern edebiyat başarısını cüretkarlığına borçludur, dersek abartmış olmayız. Ama iş burada kalmadı. Kurdun dişine kan değdi bir kere. Yazmak, şeytani bir tutku tarafından sürekli tahrik edilmektedir. İfşa, insandaki bitimsiz merak duygusunu uykusundan uyandırınca sanatçı da onun tekrar uyumasına mani olmak için arenada etten ve kandan bir şöleni, hayatı pahasına sürdüren lejyonere dönüşecektir. Kan, şehvet ve yıkım görmek isteyen kalabalıkların tezahüratı modern edebiyatı ayakta tutar. Böylece modern dönemin etiği, kurmacanın da ahlakını biçimlendirmiştir. Edebiyat ve kötülüğün flörtünde sadece cinayet, güzel sanatların bir dalı olarak kalmaz. Bütün taşkınlıklar, kötülükler yazılmak için sırada bekler. Söz gelimi Baudelaire, karanlığı deşifre etmek için onunla yatağa girer, şeytana dua şiirleri yazar. Zaten buna şeytani yaratım da diyebiliriz. Sanatçı, kaybederek kazanmayı keşfetmiştir. Buna ille bir milat bulmamız gerekiyorsa Shakespeare'in Macbeth'ine kadar gidebiliriz. Orada cadıların hep bir ağızdan, İyi kötüdür, kötü iyidir demesiyle başlayan süreç, sonraki yüzyıllarda fahişeyi azizeyle, çirkinliği kutsallıkla, yalanı dürüstlükle hizalayacaktır. Bu sürecin menfi ya da müspet yanlarını konuşmuyorum. Ama içinde yüzdüğüm nehrin hangi dağlardan kopup geldiğini bilmem gerekiyor. Ben elbette kendi kulaçlarımdan mesulüm fakat suyun debisi, derinliği, sığlığı benim yüzüşümü etkiliyor. Kötülük meselesinin benim yazı maceramda nasıl bir anlam alanına karşılık geldiği meselesine gelirsek kısaca şunu söyleyebilirim. Hepimiz doğar doğmaz bazı değerlerle, görgülerle kundaklanıp sınırlandırılırız. Dünyada yaşamanın başka bir yolu yok gibidir. Yine de biliriz ki sınırlar, çizgiler bizi koruduğu kadar esir de eder. İnsana çıplak ellerle dokunmaya yeltenen her yazarın eninde sonunda kötülüğün edebi poetikasıyla zihnini meşgul etmesi gerektiği kanaatindeyim. İnsanı anlatıp kötülüğü sanatın dışında tutamayız. Çünkü kötülüğün kaynağı biziz. Çizgiyi aşmamız ama incitmememiz gerekiyor. Tabii bunu söylemek kolay. Yazarken soğuk terler döktüğüm yerler hep buralar oluyor. Başlarda bunun için fazladan bir çaba harcadığımı itiraf etmeliyim. Nihayetinde öykü türünde yazıyoruz ve bu türün kendine mahsus kuralları, sınırları, yol işaretleri var. O sınırları aşmamak gerekiyor, aşarsak metnin içeriğinden önce kendisi tartışmaya açılır. Dili ve üslubu, kurgunun bir parçası hatta omurgası olarak inşa etmek, yolda edindiğim bir alışkanlık. Dergilerde yayımlandığı halde kitaplarıma almamayı tercih ettiğim kimi ilk öykülerim bu alışkanlığın kurbanı oldu sanırım. Buna alışkanlık mı demeli onu da bilmiyorum. Okumaktan keyif aldığım metinler zamanla yazmaktan keyif aldığım metinlere dönüştü. Hayli zamandır bu denge için fazladan bir çaba sarf etmiyorum. Çünkü öykü, zihnimde aşağı yukarı o şekilde beliriyor. Şunu söylemek isterim. Dil, kullanarak aşındırdığımız, körleştiğimiz mucizelerden biri. Yaşamın özünü dille kavrarız. Dille görür, dille duyar ve dille anlarız. Dille meşguliyetimiz, mesaimiz arttıkça onun sayesinde erişemeyeceğimiz anlam katmanı kalmıyor önümüzde. Bilinç düzeyine çıkan her düşünce her kurgu, sadece doğarken dilden beslenmiyor, yaşamı boyunca dille ilişkisini, alışverişini sürdürüyor. Dil ve üslup konusunda özenli bir yol tutturmuş olmamın bir sebebi de bu olsa gerek. Hem şu da var. Gözlerimizi fanilik bahçesinde açtık ama dallarımız sonsuzluğa sarkıyor. Bir eserdeki şiirsellik, o eserdeki sonsuzluğa sarkışın göstergesi aynı zamanda. Bu soruya Haldun Taner'in Ayışığında Çalışkur adlı enfes öyküsünden hareketle cevap verirsem, hem niyetimi daha sarih anlatmış hem de bir kendi öykümü deşifre ederek zayıflatmaktan kaçınmış olurum. Yazarlar her zaman eleştirilir ki bu çok doğaldır. Çünkü eleştiri, sanatın mütemmim cüzüdür. Bazen bu eleştiriler insaf ve izan sınırını zorlar, kişiselleşir. Mesela Attila İlhan, Haldun Taner'in öykülerini imgesiz, dil orijinalliğinden ve estetik özden yoksun bularak hafife alırdı. Nurullah Ataç ise öykülerinde eski kelimeler kullandığı için onu Arapça sözlere düşkünlükle suçlardı. Ama Haldun Taner ne herhangi biriyle kayıkçı kavgasına tutuştu ne de açıklama yaparak polemiklere yeltendi. Sükunetle işini sürdürmeye devam etti. Kendisine yöneltilen eleştirilere serinkanlılıkla öykülerinin içinden cevaplar verdi. Ayışığında Çalışkur bu anlamda hem Türk öykücülüğünün en çarpıcı deneysel numunelerinden birini hem de Taner'in pek çok eleştiriye cevabını barındırır. Öykünün sonunda, kurgunun parçası olarak öyküye gelen eleştiri mektupları yer alır. İnsanların bazıları öykünün üslubunu bazılarıysa içeriğini beğenmez. Kimileri gerçekliği ve mantıksal örgüyü tartışmaya açar. Yazar insan sevmemekle, teşhircilikle suçlanır. İyiyi değil de kötüyü yazdığı için kınanır. Maddi hataları bulunur. Hatta tehdit edilir. Sonuç olarak öykü, gelen mektuplar doğrultusunda yeniden yazılır ve ortaya tam da yazarın istediği gibi berbat bir metin çıkar. Herkesin farklı gerekçeleri olabilir ama benim gözümde Haldun Taner'i sanatçı mevkiine oturtan tavır budur. Makas Payı öyküm Taner'in tavrından farklı olarak bir yazarın kendi imgeleri tarafından köşeye sıkıştırılmasını konu alıyor. Birtakım dışsal eleştirilere de cevap veriliyor fakat yazarı alt üst eden eleştiriler kendi zihninden sökün ediyor. Bu kurgudan benim payıma düşen, cümleleri birbiri ardına ekleyerek bir eser inşa etmeye çalışan herkesin payına düşenle aynı olsa gerek. Gerçekten güzel olanın güzellemeye ihtiyacı yok bence. Köy güzellemesini modern Türk edebiyatına kentli aydınlar soktu. Bunu gerçekten çok düşündüm. Sanırım karşılaştığı Batılı metinlerde toprağın, halkın ve yerliliğin el üstünde tutulduğunu gören kentli yazar, dönüp kendi taşrasıyla barışmak istediğinde önce yeni bir taşra miti icat etmek ihtiyacı duydu. Toz toprak içinde, ter içinde, çamur içinde bir köylüye sarılmak kolay değil. Ben köyde doğdum, uzun yıllar köyde yaşadım. Tabiatın el değmemişliğini yücelten, her fırsatta soba edebiyatı yapan insanların bir kışlık sefalete bile tahammül edemeyeceğini düşünürüm hep. Yine de köy güzel, soba güzel, toprak yol güzel filan! Mesele kentli aydının bir yandan küçümsediği bir yandan sevmek istediği taşrayla nevrotik barışma çabası olmaktan çıktı, bütün memleket sathında el birliğiyle güzellemesi yapılan hayali bir sevgiliye dönüştü. Canım köy, güzel köy. Köyün güzel yanları yok mu? Elbette var. Ama bunun bir bilinçaltı avcılığına dönüştürülmesi hoş değil. Son olarak, neden mi alkışa talip olmadım? Dürüst olalım, insan yazıyor ve yayımlıyorsa eninde sonunda alkışa taliptir. Belki ben alkışa talip olmamakla elde edilecek öbür takdire talip oldum, kim bilir. Sanmıyorum. Ama bir novella için şimdiden içimde gizli bir balçığın pişmeye başladığını söyleyebilirim. Sonuç olarak dediğin gibi bu biraz zuhurat meselesi biraz da kendi dilini, tarzını, imkan ve kabiliyetini bilmek, tanımak meselesi. Bu yüzden şimdilik öykünün dünyasından çıkmamayı düşünüyorum. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


Emine Batar 1977 Malatya doğumlu. İnönü Üniversitesini bitirdi ve halen öğretmenlik yapıyor. Öyküleri, Hece Öykü, Yediiklim, Dergah dergilerinde yayımlandı. Hece Öykü dergisinde öykü ve denemeler yazmaya devam eden yazarın Uzayan Gölgeler ilk öykü kitabı. Emin Batar'la ilk öykü kitabı ve yazma serüveni ile ilgili bereketli bir söyleşi gerçekleştirdik. İlkokul 5. Sınıfta haksız yere suçlandığımı arkadaşıma anlatmak için şiir yazıp defterinin arasına bırakmıştım. Neden konuşmayı değil de yazmayı tercih ettim, bilmiyorum. Arkadaşım şiirimden etkilendi. Kim bilir belki konuşsak etkili olamayacaktım. Şiirle anlaşılmak beni yüreklendirmiş olacak ki ağacın, çiçeğin, gökyüzünün, toprağın şiirini yazmaya başladım. Sanki içimde bir nehir vardı da önü açılmıştı. Bu yıllarca sürdü. O şiirleri sadece kendimi ifade etmek, belki de kendimi tanımak için yazdım. Her yeni cümle, içimde gizli bir katmanı açıyor ve orada saklı olanı görmemi sağlıyordu. Yazdıklarımı birkaç samimi arkadaş dışında kimseye okutmuyordum. Utanıyordum galiba. O zamanlar yazıyı mahremiyet olarak görüyordum. Sonraları deneme ve mektup türlerinde yazmaya başladım. Dergilerle tanıştım. Bir yazar dostumun yazdıklarımın öyküye yakın olduğunu söylemesiyle öyküye yöneldim. Şiir, mektup ve denemeyi öykü diliyle yazdığımı o zaman fark ettim. Öykü kısa zaman dilimlerini anlattığı için, diğer yazım türlerine göre hayatı daha fazla açık eder. Kabaca yaşanıp geçtiğimiz an'larda saklı incelikleri ortaya çıkarır. Gerçeklik algımız ve söyleme biçimimiz öykünün inşasında kendini gösterir. Böylece yeni bir bakış açısı ortaya koymuş oluruz. Bunu geniş anlatımlı bir eserde yapmak zordur. Romanda genelde detaylar üzerinde durulmaz, bütüne bakılır. Ama bu, romanın gereksizliği anlamına gelmez. Bazı anlatımlar roman için uygundur. Bazen sözü şiirle ifade etmeniz gerekir. Kaldı ki bir öyküyü şu veya bu yolla anlatırken ona en uygununu seçersiniz. Öykü, söyleme biçimimi karşılayan bir tür, bu yüzden vazgeçmeyi düşünmüyorum. Ama bu, diğer türlerden uzak kalmalıyım demek değildir. Nasıl söylendiği işin sanatsal tarafıdır. Ama yazı, sanattan ibaret değildir. Özünde bir derdi vardır, bu yüzden yazılmıştır. Öz nasıl olsa görünmüyor, biz kabuğa bakalım diyemeyiz. Yazar bir şey söylemeli. Elbette kendine özgü bir dil ve anlatımla, düzen içinde, sanatsal tarafını önemseyerek yapmalı bunu. Size düşünmek ve yazıyla ifade etmek gibi iki önemli olanak veriliyor. Bunu kullanmak ve anlatacağınız şeyi bir üst dile taşımak zorundasınız. Ortaya çıkan şey hem hayata dokunmalı hem de bir sanat eseri olmalı. Öykülerimi yazarken başkarakterin ruh haline bürünürüm: Anlayamadığınız birini yazmak samimiyetsizliktir. Sonra onun öyküsü için uygun kurguyu ararım. Bir gerçek var elimde. Bu gerçeğe giydirilecek elbiseyi bulmaya çalışırım. Bulduğumda önce zihnimde yazarım. Sonra bir bütün olarak kağıda dökerim. Bütün bunlar belki de doğal ve akıcı anlatımı yakalamam konusunda yardımcı oluyorlardır. Yerli, yabancı birçok yazarı okurum. Hepsinden öğreneceklerim vardır muhakkak. Benim tarzım değil gibi bir takıntım yok. Belki tercih, belki de kendiliğinden gelişiyor; bunun ayırımını yapmak zor. Hepimiz sıradan bir yaşamın içinde değil miyiz? Diğer taraftan yaşamak sıra dışıdır aslında. O halde bir insanın yürüyüşünü bile sıradan göremeyiz. O insan, içinde bir dünya taşımaktadır. Düşünce ve duyguları vardır. Elini hareketlendiren, bakışlarını yönlendiren, sesine ton katan, adımlarına ritim kazandıran sebepleri vardır. Ama yaşanırken üstü örtülüdür, fazlalıklar yüzünden görünürlüğü yok olmuştur. Siz onu en uygun anlatımla ortaya çıkarırsınız. Tıpkı topraktan çıkarılan altın madeni gibi işler ve ona bir şekil verirsiniz. Bunu yapmasaydınız toprağa karışmış altını fark edemeyecektik. Öykülerde evrensel olanı söylemekten yanayım. Genellikle küçük insanların öykülerini anlattım. Küçük yaşantıların içinde büyük acılar, yalnızlıklar, kırgınlıklar vardır. Nereye gitseniz benzeriyle karşılaşırsınız. Parasını almaya çalışan işçiyi, ezber yapamayan çocuğu, ailesini özleyen genci, önemsenmeyen bir kızı, hiç aşık olamamış bir kadını... Aşina olduğumu anlatmak bana daha sahici geliyor. Yaşamak siyasettir zaten. Siyaseti beli bir düşünceye, belli bir zümreye ait bir kelimeymiş gibi görmeyi kabul etmiyorum. Büyük şehirlerde hayatın geçişi hızlıdır. Güneşin doğuşu, batışı, ağacın mevsimlik halleri, gecenin karanlığı, gündüzün aydınlığı gelip geçer. Bunu görmek için insanların vakti de olmaz, uygun ortamları da. Taşrada zamanın geçişi belirgindir: Bir insanın ayak sesleriymiş gibi duyarsınız, hissedersiniz, eşlik edersiniz. Taşrayı seviyorum, ama bu hep taşrada yaşayacağım anlamına gelmiyor. Bazı şehirlerin insanı saran ruhları vardır. Bazı şehirler öfkelidir, bazıları kırılgan, bazıları gururlu... Onları şekillendiren insan mıdır, yoksa insanını şekillendiren şehir mi olmuştur? Doğrusu bir süre kalmak ve oraları yazmak isterdim. İstanbul bütün şehirlerden ayrı bir öneme sahip benim için. İstanbul'dan uzak olmak istemezdim. Kim bilir, belki orada olmamı gerektirecek vakit henüz gelmemiştir. O çocuk ben değilim ama öyküyü ben yazdım. Yani tam da çocuk gibi düşünüyorum. Geberik benim için de özel bir öykü. Çok zor doğdu. Yazdıktan sonra iki yıl beklettim. Bir şey eksikti, kurgu öyküyü tam sarmamıştı. G. Garcia Marquez'in Yüzyıllık Yalnızlık kitabını okuyordum. Kitap, Geberik öyküme ilginç bir son ekleme yolunu açtı. Ama Seyit'in hikayesi burada bitmedi cümlesinden sonraki kısmı bu kitabı okuduktan sonra ekledim ve bu son haliyle dergiye gönderdim. Aslında bir kitap dosyası oluşturacak hacimde - bazıları yayımlanmış bazıları bekleyen- öyküler var elimde. Bunun dışında henüz tamamlanmamış dosyalarım da var. Şu sıralar W. Faulkner'in Tapınak romanını ve Hemingway'ın Kazanana Ödül Yok öykü kitabını okuyorum. 1971 Reşadiye Tokat doğumlu yazar Lise ve Üniversiteyi İstanbul'da bitirdi. Kısa süre muhabirlik ve öğretmenlik yaptı. Bağcılar ve Bahçelievler Kültür Mdlüklerinde görev aldı. Pamuk Şekeri Çocuk Dergisi'nin genel yayın yönetmenliğini yaptı. Edebistan Sitesi'nin söyleşi editörlüğünü bir süre sürdüren yazar İstanbul Yazarlar Birliği Yönetim Kurulu üyeliğinde bulundu.


Somut şiir, dilin somut, yani maddesel yanını öne çıkarttığı, yani sözcükleri seslere veya harflere dağıttığı için böyle olmayan bir şiire göre daha deformatif bir görünüm arz ediyor ama bu böyle olmak zorunda değil. Heimrad BA¤cker örneğine baktığımızda somut şiirin tam tersine klişeleri çözücü yanıyla daha önce gerçekleştirilmiş ve klişe halini almış deformasyonu ortadan kaldırıcı bir işlev içinde de olabildiği görülüyor. Ama daha ileri gidilerek deformatif nitelikler içermeyen modern bir şiirin zaten oluşturulamayacağı da söylenebilir. Ancak somut şiir, belli dilsel ve edebi kullanımlara karşı çıkışı ile en az tüm diğer akımlar kadar deformatif tabii ki. Somut şiirin kazanımlarının tüm edebiyata yayılmasından önce dilin kendisine yayıldığını görülüyor. Somut kullanım içermeyen bir reklama rastlamak zor hale geldi, büyük insan kitlelerinin bulunduğu havaalanı, gar gibi yerlerde kullanılan işaret dili hep somut şiirin türevleri. Gündelik yaşamda, zaman kısıtının olduğu yerlerde bu tür kullanımlar yaygınlaşıyor. Dolayısıyla denilebilir ki, Eugen Gomringer'in, somut şiirin gittikçe rasyonelleşen bir dünyaya uygun bir kullanım olduğu öngörüsü tutmuş görünüyor. Türkiye'de ise kendi edebiyat geleneğine dair öyle koruyucu ve kendini dışarıdan gelecek etkilere karşı sürekli uyararak kendi kalmaya çabalayan bir tutum vardı ki, şiir bu gelişimleri genelde sadece seyretmekle yetinmek zorunda kaldı. Gerçeklik denen ele avuca sığmaz kurgu sürekli bir optimizasyonu gerekli kılıyor ve biz bu konudaki dilsel esnekliğimizi arttıracak her bilinçli deformasyona müteşekkir kalabiliriz. Bilemiyorum. Koruyucu ile kast ettiğim dönem 2000 öncesi son otuz yıldı. 2000'lerle birlikte birden buzların eridiği fark ediliyor ama bu bir kucaklaşma değil tabii ki. Otuz küsur yılık bir muhafazakarlığın etkisini bir çırpıda atmak olanaksız. Eski koşullandırmalar hepimizin içinde bir yerlerde duruyor. Diğer taraftan, yapılması gecikmiş bir sürü şey de diğer yanda duruyor. Buna son dönemde birden gelişen deneysel şiirin sevindirici çeşitliliğinin yol açabileceği şaşkınlığı da eklerseniz bahsettiğiniz yön yitimi kendiliğinden anlaşılır, hatta beklenilir bir durum olur. Bunun sonucunun da bazı şairlerde kararsızlık olarak ortaya çıkması son derece muhtemel bir durum. Buna karşın Ahmet Güntan'ın otuz yıllık birikimini bir kenara atıp yepyeni bir şiire yönelmesi umutlu olmamız gerektiğini gösteriyor. Deformasyon sanıldığının aksine sanatta/edebiyatta her dönem vardı. Denilebilir ki, eşik altı bir kıpırdanma her zaman mevcuttu. Modern dönemleri geleneksel dönemlerden ayıran deformasyonun varlığı değil miktarının artmasıydı. Bu sanata bakışta yapısal bir değişikliğe yol açmak zorundaydı, öyle de oldu. Uzlaşımın yüksek dozu demek olan düzeni yansıtan ve üreten geleneksel sanatın aksine modern sanat, meşruiyetini düzeni çoğu kez can alıcı yerinden deforme ederek/ettiği için elde etti. Bunu yol açan karmaşıklaşan ve akışkanlaşan yaşamın, artan bir biçimde esnek, sürekli oluş halindeki yapıları öne çıkarmaya başlamasıydı. Denilebilir ki, İkinci Yeni'ye kadar şiir anlaşılabilir, takip edilebilir bir çizgi üzerinde ilerledi. Şiirde bütün'ü İkinci Yeni imha etmişti ama buna rağmen şairler arasında en azından bu eylem temelinde bir birlik vardı. Oysa şimdiki durumda artık çok soyut bir ortak paydaya sahip bir şiirle karşı karşıya geliyoruz. Bu yeni durum: daha otonom, bireysel bir ahlaka sahip kendi içinde tutarlı bir şiir. Eh bu ise gerçekten cesaret gerektiriyor. Yeri gelmişken söyleyeyim: Somut şiir başka, görsel ve işitsel şiirler başka şeyler. Her somut şiir görsel şiir olmak zorunda değil ve her görsel şiir de somut şiir olmak zorunda değil. Somut şiirin malzeme olarak bazen metnin kağıt üzerindeki görüntüsünü kullanıyor olması yanlışlıkla görsel şiir olarak anlaşılmasına yol açıyor. Temsil sözcüğü görsel/işitsel şiir ile somut şiiri birbirlerinden ayıran çizgiyi çiziyor. Buna veya somut olan ve olmayan görsel şiirleri birbirinden ayırıyor da diyebiliriz. Görsel, işitsel veya kalıpsal olabilen somut şiir, dilsel malzemeyi kullanır ancak bunu dilin içinde kalarak, dikkati dilin kendisine veya düşünme süreçlerine yönlendirerek yapar. Somut şiir temsil etmez, referanstan uzaklaşır. Dolayısıyla gönderge, görsel ve somut şiiri birbirinden ayıran ölçütü oluşturur. Örnek vermek gerekirse, Gerhard Rühm'ün yasakmeyve'deki söylesisinde belirttiği gibi, Reinhard Döhl'ün elma sözcüklerini elma görüntüsü verecek şekilde dizdiği şiiri, görsel şiirdir ama somut şiir değildir, çünkü eser elmanın temsil edilmesine yöneliktir, bundan bağımsız metinsel bir varlık içermemektedir. Anlam deyince ne anlıyoruz? Anlamayı mı, gerçekliğe göndermeyi mi, mesajı mı, kolay anlaşılırlığı mı? Bana herkes başka bir şeyi kastediyor ama sanki aynı şeyi anladığımızı zannederek konuşuyormuşuz gibi geliyor. Somut şiir her şeyden önce şiiri üretmeye ve alımlamaya yönelik elimizdeki teknik araçların artışı, yeni projeksiyon alanlarının doğuşu, dilsel ve şiirsel tazelenme olanağı ve anlamın ortaya çıkış koşularının da incelenmesi demek. Böyle bakınca somut şiir anlam üretiminin ta kendisi gibi geliyor bana. Bu sınır ötelemesi, Heinz Gappmayr ve S. J. Schmidt'e göre poetik bir aydınlanma işlevi görür ancak böylesi bir aydınlanmanın sonuçlarının diğer şairlere nasıl etkidiği kolayca gösterilip kanıtlanacak bir olgu değil. Ama gittikçe hızlanan, akışkanlaşan, sivilleşen bir dünyanın yeni yapılara, yeni anlamlara gereksinim duyduğu aşikar ve somut şiir de bu gereksinime verilmiş kocaman bir yanıt. Rühm, sözünü ettiğiniz söyleşisinde kendi yöntemlerinden söz ederken "ilk yapılması gereken duyarlı bir biçimde malzemeye yönelmektir" der. Ayrıca "kişilik öne çıkarılmamalıdır" der. Ardından da "somut şiir politiktir" diyor. Bunları açmanızı, özellikle "politik oluş"un çerçevesini kısaca belirlemenizi rica etsek. Somut şair sayısı kadar farklı yönelim nedeni var belki. Franz Mon ve Helmut HeiAYenbüttel için somut hedef, kalıplaşmış dilsel kullanımı kırmaktı. HeiAYenbüttel, II. Dünya Savaşı sonrasının Nazilerce kirletilmiş dilinden kurtulmak istiyordu ve bu olanağı eğretileme içermeyen somut şiirde buldu. Onun için bir arınma olanağıydı bu ve malzemeye yönelim kuşkusuz temiz bir başlangıç sözü veriyordu. Ernst Jandl, somutlarca eleştirilmesine karşın somut şiiri, dış gerçekliği anlatmada kullanmış, bu anlamda tamamen saf olmayan bir somut kullanım da geliştirmiştir. Bu girişimin başarısı somut şiirin sunduğu deformasyonun, dönemin II. Dünya Savaşı'yla yüzleşemeyen ve Holokaust konusunda ifadesini bulamayan bakışındaki yabancılaşmayla örtüşmesindedir. BA¤cker ise bambaşka bir yerden gelir. Bilgi taşısa da artık duyarlık, kavrayış taşımayan klişeleri, dilsel kalıpları kendine bir somutluk alanı olarak seçer. Bu klişeler ki, Holokaust vahşetini uygulayıcılarına hissedilmez kılmış, onların, mekanizmanın uslu birer dişlisi olarak işlemelerini olanaklı kılmıştır. Vahşet de, iktidar da dille kurulur, BA¤cker'in somut şiiri bu mekanizmanın nasıl işlediğini, klişeleri deşifre ederken sadece somut şiirin politik olabileceğini değil, politik şiirin nasıl yazılacağını da ulaşılması zor bir emsalle gösterir. Birçok büyük klişe de dahil olmak üzere, klişelerin ve uzlaşımların neler olduklarını bulmak, tanımlamak dilde ve sanatta hiç de kolay değil. Birçok pratik iletişim bunlar üzerinden işliyor, binlercesinin, milyonlarcasının içinde yaşıyoruz. Ancak uzlaşım, çoğu kez deformasyonla fark edilebilen bir olgudur, deformasyona uğrayana kadar doğallık zannedilir. Diğer yandan deformasyon ise sadece uzlaşımla tanımlanabilir, ancak onu bozarken görülebilir. Yaşamı sürekli bir hareket hali olarak tanımlarsak uzlaşmak ve bozmak birbirlerinin ikiz kardeşleri olmak zorundalar. Bu bakışın şiire ilk izdüşümü, şiirin ne olduğu konusundaki uzlaşım ve bunun deformasyonu olur ki, somut şiirin ilk işlevi burada, beraberinde getirdiği konstelasyon, tipogram, ideogram, liste vs. gibi metin türleri ile kafamızda kemikleşmiş mısra düzeni dışındaki metinlerin de şiir olabileceğini göstermesi olarak ortaya çıkar. Bu anlamda hem şiire alan açtığı hem de şiirle gündelik hayatta karşımıza çıkan metinler arasındaki keskin ayrımı yumuşattığı söylenebilir. İkinci izdüşümü şiirin kendine konu edindiği dilsel kullanımlar ve bunların gerçekliğe yaptıkları göndergeler hakkında olabilir. Somut şiir, dili bir bütün olarak değil de neredeyse yapı taşları halinde ele aldığı için klişe gibi kompleks yapıların şiire girişini zorlaştırır, ya klişe dışı kurgulara yönelir ya da klişenin kendisini saldırı alanı seçer. Diğer yandan, dil-gerçeklik bağını kopardığı, dil-içi bir konumda seyrettiği için dikkati hem dilin kullanılışına hem de im-gönderge ilişkisi üzerine yöneltir. Edebiyat türleri içinde dilin kendisiyle en haşir neşir olanı olan şiir, dil-gerçeklik ilişkisi üzerine ister istemez en çok kafa patlatmak zorunda olanı. Somut şiir ise, kendisine dilin maddesel yanını ve dilin kendisini konu edinmesi nedeniyle dil üzerine, dil-gerçeklik ilişkisi üzerine düşünmemizin, gerçekliğe dair zihinsel klişelerimizden ve yanılsamalarımızdan kaçınma mücadelemizin hiç bitmeyecek sisyphus çalışmasına uygun olanaklar sağlıyor.


Bundan beş sene önce kendi içimde öyküye büyük bir sadakat duyuyordum. Her ay birkaç dergide öyküler yayımlamaya devam edeceğimi sanıyor, bu hızla gidersem her sene bir öykü kitabı çıkaracağımın hayallerini kuruyordum. Tabi kazın ayağı öyle olmadı. Kimsenin Atlamadığı Balkonlar'da yer alan öyküleri yazarken ve peyderpey dergilerde yayımlarken bunun böyle olmayacağını az çok hissetmiştim diyebilirim. Çünkü öykü yazma periyodum gittikçe uzuyor, daha çok okuyor ve gittikçe daha az yazıyordum. Yazarlık yolculuğumda daha önce yapabildiğimi tekrar yapmayı değil de her seferinde yeni bir şeyler yapmayı tercih ediyorum. Yapabildiklerim benim için geride kalmış bir basamak olarak yerinde duruyor ve ben her zaman yeniye, başkaya ve kendi içimde bir meydan okumaya doğru yol alıyorum. Bu, ille de böyle yapmalıyım diye çıktığım bir yol değil, sadece içimden böyle geliyor ve kendimi durduramıyorum. Sadece tür için söylemiyorum bunu, içerik, teknik ve biçim için de geçerli. Aynı türde öyküler yazmış bir yazarın yeni kitabını okumuyorum misal. Çekmiyor beni. Biz De Boş Adam Değiliz'i en başından beri bu hacimde bir novella olarak tasarladım. Hatta yirmi-yirmi beş bin civarı bir kelime sayısına sahip olabileceğini bile düşünmüştüm. Yazmaya başlamadan önce hangi bölümde ne anlatacağım en ince ayrıntısına kadar belliydi. Bu anlamda gayet analitik bir çalışma düzenine sahip olduğumu söyleyebilirim. Sağa doğru gittikçe dallanıp budaklanan bir excell dosyam vardı, bütün notlarımı oraya almıştım. Hangi karakterin nerede ne söyleyeceğine kadar santim santim planlamıştım. Bir tek son sahne tam belli değildi. Ana hatlarıyla iki hikayeyi sahnede birleştireceğimi biliyordum ama bunun ne şekilde olacağına akışta karar verdim. Novella benim için romana giden yolda bir ara durak mı olacak bunu ben de bilmiyorum. Bu anlamda bir yazar olarak novellayı sevdiğimi söyleyebilirim. İçinde bulunduğumuz zaman birçok şeyi değiştirdiği gibi okurluğu da değiştiriyor. Malum milyonlarca insan, belli karakter sayısında metinleri okumaya, sadece bir parmak hareketi ile değişen kısa gülünç videoları izlemeye alıştırıldık. Kimi okurlara göre öyle eskisi gibi tuğla kalınlığındaki romanları okumak artık mümkün değil. Bundan sonra yolun beni romana götürüp götürmeyeceğinden emin değilim ama öyküye götürmeyeceği kesin gibi. Modernizm her şeyi temsil etme iddiasıyla ortaya çıkarken herkesi peşine takmış fakat bir zaman sonra bir temsil krizi ile karşı karşıya kalmıştı. Her şeyi temsil ettiğini iddia eden kısa sürede her şeye tahakküm etmeye çalışan bir heyulaya dönüşebiliyordu çünkü. Bir şeye adını koyanın onun hakkında her türlü tasarruf yetkisini elinde bulundurması düşüncesi hala günümüzde de geçerliliğini koruyan bir vehim olmaktan öte ad koyanın elinde bir maşa olarak her zaman kullanılıyor. Dediğiniz gibi Biz De Boş Adam Değiliz'de herkes bir temsiliyetin ardına saklanmış karakter portresi çiziyor. Temsil iddiası modernizmde krize sebep olduğu gibi bireyler arasında da bir maşaya dönüşüyor. Kimse gerçekten birileri için, birilerinin adına bir yerlerde bulunmuyor da toplum içindeki katmanlar arasında o kimselerin kalabalığından kendine güç devşiriyor. Daha yazacağım hiçbir şey belli değilken bile birden fazla katmanı olan bir metin yazmak istediğimi biliyordum. Katmanlı metinleri okumayı, bu tür filmleri izlemeyi ve okurken/izlerken o katmanların arasında dolaşmayı seviyorum. Beşir Ayvazoğlu'nun Ateş Denizi ile Murat Gülsoy'ın Gölgeler ve Hayaller Şehri'ni okurken büyük bir keyif aldığımı hatırlıyorum. Biz De Boş Adam Değiliz'de de istedim ki okur birkaç katman arasında gidip gelsin, her birinden bir başka anlam bulsun. Don Kişot meselesine gelince.. Malum Don Kişot modern anlamda ilk bireysel roman olarak kabul edilirken bünyesinde birçok postmodernist özellikler de taşıyan bir roman. İnsanlığın zihin dünyasına izmlerle hatlar çizmeye çalışanları bir anlamda çelişkiye düşüren birtakım özelliklere sahip bir kitabın, Biz De Boş Adam Değiliz'in dünyasında kendisini sanatın temsilcisi olarak gören bir karakter tarafından ele alınıp ona, kendince bir takım yeni parodik dokunuşlar yapılmasının metnin ruhuna çok uygun düşeceğini kurgulayarak kimi noktalarda ana hikayedeki iki karakterle paralellik oluşturup novellaya ayrı bir katman teşkil etmesini planladığımı söyleyebilirim. Lagos Egri Piyes Yazma Sanatı'nda Ciddi bir yazarın nişanelerinden biri hem okuru ikna eden hem de ilginç bir şekilde kendisine özgü bir dünya yaratabilme yeteneğidir. diyor. Biz De Boş Adam Değiliz'de böyle bir dünya kurmak istedim. Okurun bu dünyada/oyunda bana eşlik etmesini bekliyorum. Günümüz dünyası içinde bir birey olarak var olma savaşı verirken birçok bireysel ve toplumsal sorunla karşılaşıyoruz. Birey olarak bundan kurtulmak mümkün olmadığı gibi hayatta kalabilmek için bunlarla yaşamanın bir türlü yolunu bulabilmek gerektiğini, yine hayat bizlere zamanla öğretiyor. Bireyin bir yazar olarak bundan nasibini almamasının mümkün olmadığını düşünüyorum. Taşra ve merkez ayrımının gittikçe kaybolduğunun konuşulduğu zamanımızda bireylerin içlerindeki taşra ve merkez ayrımının dış dünyadaki ayrımlardan daha keskin olduğunu yaşayarak görüyoruz. Dışımızdaki hayat her ne kadar hızlanıyor ve keskinliklerimizi bir bir yuvarlatıyorsa da içimizdeki saat aynı hızla akmıyor ve keskinliklerimizi muhafaza etmeye devam ediyoruz. Kişi, varlığını merkezde bile kursa içinde büyük bir taşra taşıması söz konusu olabiliyor. Hal böyle olunca Biz de boş adam değiliz! ünlemesini sadece taşrada değil kendini tam olarak var edememiş her ağızdan duyabiliyorsunuz. Modern ve sonrasında ne taşranın ne merkezin ne kendini yetiştirmenin ne de bir şeye talip olmanın bir önemi vardır; hayatı şekillendiren, sadece ilişki, ilişkinin her türlüsü ve yalnızca networktür. Gün içinde hayatın akışındayken yazar alıcılarımın her zaman açık olduğunu söyleyebilirim. Özellikle zihnimde çerçevesini kurduğum bir metin varsa yaşadığım, duyduğum, şahit olduğum her şeyi bu metnin eleğinden geçiririm. Metnin dilini üslup ve teknik oluşturuyorsa da metni okunur kılanın hayatın kendisine yakınlık olduğunu düşünüyorum. Bunu yakalamanın yolu alıcıların her an açık olmasıyla beraber yakaladıklarını-bilerek belli etmeyi tercih etmiyorsam- dikiş izlerinin belli olmayacak şekilde metne eklemleyebilmekten geçiyor. Dolayısıyla novelladaki egolar karnavalı sizin de dediğiniz gibi hayatın içinde bizzat zaten var. Bana da onu yakalamak ve inşanın bir parçası yapmak düşüyor. Refik Halid'i, en az Oğuz Atay kadar sever ve hem bir okur hem de bir yazar olarak çok önemserim. Ne yazık ki günümüzde belli başlı instayazar ve yazarfluencerların dışında kalan isimler biraz unutulmaya yüz tutuyor. Halbuki her zaman söylerim, bir yazar adayını pekala terbiye edebilecek her şey mevcuttur Refik Halid'te. Şeftali Bahçeleri, okuduğum günlerde beni epey etkileyen bir hikaye olmuştu. Dili ve atmosferinin dışında taşrayı ve kurumların içinde bulunduğu durumu başarıyla yansıtan ve okuru içine alabilen bir yanı olduğunu hatırlıyorum. Bu anlamda Biz De Boş Adam Değiliz'in sadece bu metinlerle değil başkaca metinlerle uzak/yakın akrabalıklara açık bir kitap olduğunu düşünüyorum. Kitabın girişine birer paragraflarını epigraf aldığım üç kitabı da bu akrabalığa dahil edebilirim. Biz De Boş Adam Değiliz'den önce kendi evini inşa eden bir karakterin hikayesini anlatma niyetim vardı. Bunun için gerek mimari gerekse felsefi alt yapı oluşturması açısından birçok okuma da yapmıştım, hala da devam ediyorum fakat öncelik nasibi, Biz De Boş Adam Değiliz'inmiş. Bundan sonra niyetim yine bu kendi evini inşa eden karakterin hikayesini yazmak ama nasip olacak nedir, onu bilmiyorum tabii ki. Araya girip ön alan başka bir şey olmazsa böyle bir şey yazmak istiyorum. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


Niçin İsmet Özel, niçin Mazot? diyerek, söyleşimize başlamak isterim. kapitalist sistemin yakıtıdır. Şiir insanı doğal halinden uzaklaştırıp köleleştiren bu sistemle hesaplaşmaya gelen şairin şehre ve ağlarına itirazıdır. Ayrıca şairin kendisine yönelttiği sorular dolayısıyla Türkiye'deki sosyalist oluşumun bağımsızlık ve vatan fikrinden başka yönlere kayışının sorgulanmasını içerir. Bir dönem kritiği olduğu kadar şairin sürekli karşılığını aradığı özgürlüğe yani Müslümanlığa ve onun emniyetli var oluş fikrine yaklaşmasıdır. Evet, İsmet Özel hakkında akademik çalışmalardan sivil denemelere uzanan epeyce bir mesai söz konusudur. Bunların iki kampa dönüşmüş bakış açıları vardır. Birisi hayranlık, diğeri abartıyorsunuz mealindedir. Ancak Mazot hakkında çok sayıda analiz metni yoktur. Birkaç çalışma buna hasredilmiş ve önemli çıkarımlar paylaşılmıştır. Bu değerli çalışmalar elbette bana destek olmuşlardır. Yazılarda, şairin politik tavrı baskın biçimde öne çıkarıldığı için örneğin Evet, İsyan, Amentü gibi metinler daha yaygın dikkate sunulmuştur. Şaire de oradan bakılmıştır hep. Bu aslında bakanlara göre bir yer tayini demektir. Yeri gelmişken buna dair birkaç söz söylemek uygun düşer. Her şeyden önce bu dönemleştirme bakışı bir haksızlıktır. Türk şiirinde kendi inanç ve tarihine derin bir kök olarak bakan ve bunu asıl gaye gören ve yazdıklarına bu çerçeveyi yükleyen şairi, sığ ve oportünist alanlardan yargılamak tekrar edeyim bir haksızlıktır. Burayı şununla bağlayayım. Mazot tartışıldı ve tartışılacak ama Türkiye sosyolojisi kendi değiştirdiği yerden ona bakmaya devam edecek gibi gözükmektedir. Yer değiştirdikçe de onun durduğu alan kaybedilmiş bir mevki halinde daima toplumun kendine sormak zorunda kalacağı zor sorulardan olacaktır. Mazot tam burada durur. Güncelliğin, şehir ve dönüşüm tartışmalarının içerisinde topluma sürekli kaybettiği bir yeri olduğunu ihtar eder. Şairin hayatı bir mücadele alanı değilse kendi şiiri de olmaz. Sadece başka metinlerle oyunlara girer. İsmet Özel, durduğu yer itibarıyla bedel ödemek isteğindedir. Bunun Sosyalizm, Müslümanlık, Türklükle bağı da buradadır. Hani bileyim hangi suyun sakasıyım ya rabbelalemin deyişini hatırlayalım. Mehmet Akif'ten sonra hayatı ile şiiri arasında kuvvetli bağlar bulunan nadir şairlerden birisidir o. Türk şiiri, Nazım Hikmet tecrübesiyle şairin kendi hayatını şiirden uzak tutma ve ideolojinin içerisinde bir kimlikle var olma çizgisine -en azından sosyalist şairler için böyle konuşabiliriz- kaymıştır. Oysa o da son şiirlerinde kendi hayat ve hatıralarını çok da sevmediği imgeye teslim etmiştir. 80 sonrası şiir çok fazla kültürel tarihe odaklanarak hayattan uzaklaşmış, 2000'ler kendi içine kapanan bir ironiye teslim olmuştur. Bütün büyük şairler hayat ve bedel ödeme üzerinden konumlanır. Hayatın dışında bir metin ancak oyunbazlıktır. Bence hayat ve şiir imkanının tam zirvesi, inanmışlıktır. Buna sahicilik de diyebiliriz. Her şeyden önce akademik yaklaşım verilerden yola çıkmalıdır. Metnin söyledikleri üzerinden konuşmak hatta söylemediklerini de neden diye sorgulamanız bir etiktir. Ancak süslü, iri, büyük laflar akademik üslup içinde olmaz. Şairliğe gelince ben, dünyanın yapay hale getirilmiş, sahihliğini yitirmiş tarafından onun sahiciliğine kendimi açıyorum. Bu pencereden haksızlığa isyan ve öç almaya niyetli İsmet Özel şiirini anlamam ve analiz etmemde sadece kelime titizliğini ölçme imkanım olmuştur. Ha bir de imgeler, o üzerinde çok iyi düşünülmüş ve şiire mahsus bütünlüğe yedirilmiş imgeler belki bir parça sırrını vermiş olabilir. Ama şairliğimin çok esaslı bir katkısı yoktur. İsmet Özel'de okuru hayran bırakan bir imge sağanağı vardır. Üstelik bunun şiirin bütününü kapsayan bir gelişme ile sürdüğü görülür. Atmosferi kuran bu yapı, bir haberi paylaşmak heyecanı ile ilerler. Dediğiniz bu olmalı. Erbain sonrası kolay ezberlenebilen Kısa Pantolon... gibi şiirler de var. Belki kastettiğiniz ironiye yaslanan ve Metin Eloğlu tarzında kelime icadına yönelen son şiirleridir. Günümüz şiirinin ezberlenemeyen tarafına dair ise şunu düşünüyorum. Bilginin mahiyet problemi yani aşırı seküler hale gelişi, 2000 sonrası şairleri ironinin dışına çıkartmıyor. Bu mesele, değil ezberi, şairin kendisiyle, şiirin lirizmle karşılaşmasını bile engelliyor. birkaç metnini de yayınladığım politik görme ve edebiyatımız üzerine bir çalışmam var. Zannediyorum o daha kısa vadede okurla buluşur. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


İlk şiirimi 2011 yılında yayımlamıştım, kitabım 10 yıl sonra çıktı, geç kalmışlık var gibi dursa da kitabıma daha çok çalışma fırsatım oldu bu sayede, şiirlerimi olgunlaştırdığım kanaatindeyim bu süreçte, tabii yeni birkaç şiir de eklemiş oldum kitabıma. Geçmişe dönüp bakınca ilk şiirinden hemen birkaç yıl sonra ilk kitaplarını çıkaran şairler de mevcut, çok gecikenler de. İroniyi seviyorum fakat abartmıyorum, bir denge unsuru olarak ironi. İronik bir şiir diyemem şiirime. Toplumun gerçekleriyle insanın gerçeklerinin iç içe geçtiği bir şiirin peşindeyim. Birçok şair bunun peşinde. Bazı filmler, şarkılar, isimler çok özel yerler edindi hayatımda. Kaçınılmaz bir şey olarak şiirime dahil oldular. Şiirde keşfe inanıyorum. Keşf, bir şeyin örtüsünün ve gizleyicisinin kaldırılması, bir işin açıklanması, ortaya çıkarılmasıdır. İnsanın kendi çabasıyla, aktif rol oynayarak, perdeleri bizzat kaldırarak ulaştığı bütün bilgileri içerir keşf. Filmler, şarkılar, dizeler hatta masada duran bir takvim ve daha birçok şey duyuları ve aklı uyararak keşfin kapısını aralıyor gibi geliyor bana. Dünya Ceket Günü ismi ile ben güce karşı bir eleştiri getiriyorum, dünyayı bilmem şu kadar aile yönetir derler, hayır dünyayı ceket yönetir, ve maalesef ki ceketin yönettiği bu dünyanın hali ortadadır, zulüm devam ediyor, buna karşı bir eleştiridir, duruştur Dünya Ceket Günü, eğer ki bu gün kutlanacak olsaydı, ceketlerimizi çıkarıp kutlayabiliriz derdim, böyle kutlanmasını tercih ederdim. Teknoloji ile insan doğaya hükmetmeye, doğayı yenmeye çalışıyor, bir yandan doğa insanın geliştirdiği bu teknolojilere cevap veriyor, ben buradayım tüm gücümle diyor, diğer yandan insanın kendi eliyle ürettiği teknolojiler insan hayatını kolaylaştırırken insanı köle konumuna ittiği noktaları da içinde barındırıyor. İnsan tüm bunlara karşı tekrar yeni bir teknoloji ile yeni bir atak düzenliyor bu süreç böyle devam ederken insan ruhu ve maddesi ile hem etkilenen hem etkileyen konumunda. Aldous Huxley'in Cesur Yeni Dünya'sı F. S. 632 yılında geçer yani Ford'tan Sonra 632 yılında, bu takvim seri üretim bandından çıkan ilk otomobil olan Ford Model T'nin üretiminin milat kabul edildiği bir takvimdir. Yani teknolojinin gelişiminin tarihte bir kırılmaya yol açtığını söyler Huxley bize. Dolayısıyla şiir de bu kırılmadan etkilenecektir, hayatın tam içindedir çünkü. Bu durum şiirlerime yansıdı, kitabımın ilk bölümü tamamen teknoloji temalı şiirlerden oluşuyor. Öte yandan mühendis olmamın şiirime katkısı, geometri ve matematik öğrenimi dolayısıyla olmuş olabilir. Şiir ciddi miktarda geometri ve matematik içeriyor iç ve dış unsurlarıyla. Yazılımcılara ve fütüristlere göre yapay zekanın ilerlemesiyle birlikte kaybolmaya yüz tutacak mesleklerden birisi de şairlik. Şairlik bir meslek mi, sorusuna herhangi bir cevap vermeden devam ediyorum. Eğer ki şiir bir sonuçsa, yani süreçten uzak ele alacağımız bir sonuçsa, yapay zekanın yazdığı metin tabii ki şiirdir. Fakat süreç önemsiz midir? Yerde bir limon kabuğunu görüp ya da sabah uyanınca karalanan bir dizede yaşanılan süreçler, tecrübeler de dikkate değerdir şiiri yazan kişi açısından. Şimdilik yapay zeka bir süreç yaşamıyor bu anlamda. Süreçsiz şiirler yazıyor, iyi ya da kötü. Özetle sonuç odaklı bakarsak yapay zeka da bir şairdir. Daha farklı açılardan bakalım meseleye, yapay zeka ile üretilmiş robotlar şu an tiyatrolarda oyuncu olarak görev yapıyor. Hatta beyaz yaka, mavi yaka tamlamalarına benzer şekilde türetilen bir tamlamamız da var: metal yaka. Yapay zekanın öğrendiği her şey insanlığa ve insana dair. Burası çok ıskalanan bir nokta, gözümüzün önünde olmasına rağmen. Bir savaş makinesi insanın savaş yeteneklerini taklit ediyor ya da o yeteneklerin üstüne ekleyerek savaşıyor yine insan adına. Yapay zekanın yazdığı şiir aslında bir insan şiiri, oynadığı tiyatro oyunu da insana ait bir dünyadan. İnsanın kelimeleri, insan zihninin taklidi. Yapay zeka bir gün kendi gerçekliğini kavrayıp bir yapay zeka şiiri yazabilir mi, gelecekte bu olur mu? Bence soru bu artık. Üçüncü Mevki fanzini 5 sayı çıkardık. 2012-2013 yıllarında. Çok öğretici bir süreçti, tasarımından matbaasına, matbaasından dağıtımına kadar birçok şeyi görmüş olduk. O yıllarda şiir görgümün arttığını hissettim. Tabii bu sadece fanzin çıkarmakla olacak iş değildi, günde 10-12 saat şiir çalıştığım dönemlerdi o dönemler. Şimdi Buzdokuz dergisi yayın kurulundayım, şiire, eleştiriye, teoriye ve çeviriye ciddi emekler veren bir ekiple beraber olduğum için mutluyum. Dergi çıkarmakla hem edebiyat tecrübesi, hem de ciddi bir hayat tecrübesi ediniyorsunuz. Sorunuzun ikinci kısmına gelecek olursam, hayır, matbu formdaki dergilerin son nefesini vermek üzere olduğunu düşünmüyorum, elbette ki teknolojinin gelişimiyle elektronik kaynaklara ulaşmak ciddi bir konfor sağlıyor insana, severek ve sıkça da kullanıyoruz. Fakat bir şekilde matbu kaynaklar dip dalga gibi de olsa yaşamaya devam edecektir. Çünkü permakriz yani sürekli krizlerin olduğu bir dünyada yaşıyoruz. İnternet bir gün kesilebilir, bir yerde ve bir zamanda, o zaman matbaaya, kağıda yine dört elle sarılma zamanı gelecektir. Gizlilik Dereceli Belgelerde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte olağanüstü durum tanımı vardır. Bu tanım gerçekleşmesi halinde devleti veya idareleri olumsuz etkileyerek güvenlik zafiyeti oluşturabilecek veya uzun süreli elektrik kesintileri, donanım ve yazılım sorunları gibi teknik gerekçelerle Elektronik Belge Yönetim Sistemi'nin uzun süreli olarak çalışmamasından dolayı belgenin fiziksel ortamda hazırlanması gereken durumları içerir. Yani olağanüstü bir durumda kağıt, matbu form bizim kurtarıcımızdır. Matbaa sevdalısı da değilim, bir durum tespiti yapmak adına söylüyorum tüm bunları. Gutenberg Galaksisi'nde McLuhan, matbaanın kökeninde yatan fonetik alfabenin bir ikilik yaratarak şizofreniye yol açtığı iddiasını savunur. Bu çok önemli bir iddiadır. İnsanın sözünün ve eyleminin birbirinden ayrılmasını imler çünkü. İkinci dosyam üzerinde çalışıyorum halen. Daha uzun şiirler olacak sanırım bu dosyada Dünya Ceket Günü ile kıyasladığımda. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.