Kopma adlı filme düştü içimdeki geyik. Tony Kaye'nin yönettiği Fransa yapımı film 2012 de gösterime girmişti. Dünyadaki tüm saksılardan kendisini sorumlu tutan bir bahçıvan olabilir mi? Karşılaştığı tüm insanlara elini esirgemeyen Henry, Gloria Kasırgası sırasında tatil olan okul nedeniyle öğretmenliğe iştahlanmıştı. Ofisteki işini bırakıp hayatına renk katmak için öğretici olmaya karar veren bu adamın bir çok sorunları vardı. Bu durum başka insanlara yardım edişini elbette engellememeliydi. İnsanın bilinciyle karakteri arasında bir paralellik var mı?sorusuna cevap ararken, görünen köye de kılavuzun lazım olduğunu, Detachment filmi izleyenlere tasdik ettirir. Henry, Queens'te bir ortaokulda 30 yaşında işe başlar. Bu okuldaki öğretmenlerin bir farklılık meydana getireceklerine inanır. İnsanın zor olan şeyleri öğretebilecek bir yol arkadaşına her zaman ihtiyacı vardır. Bazen Henry'nin dediği gibi bir dolarlık banknot gibi insan elinde dolaşır dururuz. Bu bizi kötü duruma düşürmeyebilir. İmge diline sahip bir adamın şu ifadeleri bizi gizemli dağlara çıkarır. Carol, okulun müdürüdür. Ama çalıştığı kurumda her şey ters gitmektedir. Dr. Heart, okula gelip Carol'la bir konuşma yapar. Okulun eyalet puanının düştüğünü o yüzden tüm huysuz öğrencilerin bu okula geldiğini söyler. Tüm okullar, ebeveynlerin kucaklarından alınıp kendisine konulan koca bebeklerin beşikleridir. Henry Barthes kenar mahalle okulunda öğretmenlik yapmıştır. Carol, Henry'nin bu tiplere aşina olduğunu düşünerek, öğrencilerinin çoğunun vasatın altında olduğunu, onları bunun üstüne çıkarması gerektiğini söyler. Barthes, 11 A ingilizce sınıfına girer, ismini söyledikten sonra tek bir kuralının oduğunu öğrencilere anlatır. Eğer derse katılmak istemiyorlarsa dersten çıkmaları gerektiğini bildirir. Sınıf ağzı karalarla doludur. Lanet bir homo, lezbiyen sürtük, ahbap, g.. herif laflarını görgüsüz öğrenciler sınıfta rahatça söylerler. Bir öğrencisinin sınıftan çıkmasını söyler. Bir kağıt çıkarıp kompozisyon yazmalarını ister. Konusu şudur: Öldüğünüzü farzedin, arkanızdan aileniz ya da arkadaşınız hakkınızda ne konuşur. Ağzı sifonsuz bir öğrenci eğer sorusuna cevap vermezse çantasını paramparça edeceğini Henry'ye söyler ve fırlatır. Henry'nin verdiği cevap mükemmeldir. -Çantanın hisleri yok, içi boş. Benm de hislerim yok beni incitemezsin der. Sonra devam eder:-Öfkeni anlıyorum. Ben de önceden çok öfkeliydim. Ama bana öfkelenmen için bir sebep yok. Çünkü sana fırsat vermeye çalışan az sayıda bir kişiyim. Şimdi senden rica ediyorum. Yerine otur sana kağıt vereceğim. Bu sözle öğrencilerin dikkatlerini çekmiştir. Meredith, hocasına şimdiden imrenmeye başlamıştır. Çünkü kötü sözler duymaya alışık olanların her zaman kendilerini dinleyen birisine gereksinimleri vardır. Öğrencilerin aşağılamalarına hocasının nasıl aldırmadığını merak eder. Hennry, çoğu insanın öz farkındalıktan yoksun olduğunu, benzer durumlarda bu sözü unutmamasını Meredith'e hatırlatır. Bu arada okula yeni gelen öğretmen bir kişiyi sınıftan attırdı diye, veli öğretmene hesap sormaya gelir. Irkçı sürtük, eğer bir daha aynı şekilde yaparsan senin g...... zencilere der. Bayan Madison'la Bay Henry'nin karşılaşması bu tantana arasında olur. Yine beklediğimiz naif konuşmaları Henry'den dinlemeye devam ederiz. Bir filme doktora gider gibi gireriz. Kendimizin tüm ayıplarını, yaralarını, sevinçlerini aktaran danışanlarız. İnsan sadece mesleği kadar mıdır? Bu mümkün mü. Sorumlu olduğumuz bir çok yakınımız vardır. Baş karakterin filmde güzelce ilgilendiği dedesi vardır. Ona bakıcı olarak tuttuğu Rita, hastahaneden telefonla arar. Sevgili dedesi geceleri fenalaşıp, unutkanlaşır ve yardıma muhtaçtır. İşe gidecek gibi giyinmiş ve banyoda kendini kitlemiştir. Sürekli Patriciadiye bağırmaktadır. Henry koşarak gelir. Yorgun olduğunu dinlenmesi gerektiğini söyler. Dedesi ise Bazı ihtiyarlar, ölmeden önce çok fazla uyuyorlar der. Aslında ölümün her kişiye gelecek bir bariz konuk olduğunu düşünürsek, hakikaten insanın uykuya muhtaç olması yaşamın çeyreğinde iskonto yaptırıyor. Üzücü bir durum bu. Ama bir de uyuyamama hastalığı var, aynı cümleyi ona kursak kimbilir bize neler söyleyecektir. Dedesinin bakımını ihmal eden Rita'ya Henry'nin şiddetli bağırışını görünce, bazı şeylerin yumuşak sesle söylenilmemesinin gerekliliğini de düşünürüz. Okulda hala psipatolojik bozukluklar yaşayan kişiler cirit atmaktadır. Bana uzaklaştırma cezası vermeyeceksin. Yoksa ağzına bir güzel s..., seni a... diyenlerin arasında Ellen, iç çamaşırıyla okula gelince, öğretmeni güzelce onunla konuşur ve ona -saygınlığın için, bir de bel soğukluğu hastalığı kapmaman için korunaklı bir kıyafet giymen gerekir der, bunu duyunca sizler çatlayacak gibi olursunuz. Çünkü diline her geleni söyleyenlere karşı şiir gibi durmak büyük bir davranıştır. 27. dakika da ufaklıkla Henry'nin karşılaşma sahnesi vardır. Kızı doyurmak ve yıkamak için bir sokak kedisi gibi eve götürür. Artık Erica'yı hayata bağlama işine de sahip olacaktır. Sınıfında ki ilgilenmek istediği Meredith'in babası erkeklerin ilgisini çekecek bir kız özlemini hayalinde kurmuş olmalı ki, yeteneğini gereksiz ve çalışmalarını boş buluyor. Çirkin babalarda var ve Halt artık hangi tanrıysa ona kurban değil velilerin yaptıkları. Bu durum O'nu çok üzüyor. Meredith okuldan eve gitmek istemiyor. Kim kötü ağırlanan yere doğru yürümeyi isterki. Ayrıca çalışkan ve sanatçı Meredith, Henry'in dediği 1984'ü sınıfta okuyan tek kişidir. Gerçekten de filmde dediği gibi bu hayat resmen angarya mıdır. Peki Steinbeck ve Faulkner'ı, zorunlu okuma listemizden çıkarmaya çalışmalı mıydık? Bu ne işimize yarardı. Öğretmenler nesil farklarıyla başetmekte zorlanırlar, onların haykırışları çoğalır. Para ile düşünce aynı koltukta yemek yemez. O yüzden de insanı insana yem etme kurumları da kurulmuştur. Sen şimdiye kadar sahip olduğum, tek ailem gibisin. Yüreğiniz acır. Boynunuz bükülür. Karmaşa ve gerçeklerden bizi uzaklaştıracak bir şeye ihtiyacımız var. Hiç kimse bunlar hakkında düşünmek istemiyor. Hiç kimse, bir birey olmak için vermeleri gereken mücadele hususunda, hepimizin kurtulmak zorunda olduğu acılardan nasıl kurtulacağı hakkında düşünmek istemiyor. Gençlerimize rehberlik ederek onları umutsuzluğa kapılmaktan, kendilerini değersiz hissetmekten, yanlış yola sapmaktan koruma gibi bir sorumluluğumuz var. Film hepimize sıkıştırılmış hayat dersleri verir. Filmin sonunda omuzlardaki ağırlığın farkına varanlara, Poe'nun yıllar önce kaleme aldığı "Usher'ın Evi başlıklı yazısıyla bu okul veöğrencileri eşleştirir. Çünkü bu okulun duvarlarında herkesin kendini evinde gibi hissettiği bir ruh dolaşmaktadır. Usher'in Evinin Çöküşü adlı film de vardır. O'nu da bir ara izleyiniz. Filmin gagaladığı sözlerle sizi düşünmekliğinize bırakıyorum.


Her yer karanlığa doğru yürüyor. Bunu gören Kassandralar, insanlara -gördüğünüz şey mezar, haclegah değil dese de Apollon'un ahı değdiğinden midir nedir, doğru söz de o sözü söyleyen de her vakit incitilmiştir. Dostum Albert'in dediği gibi: Bu çağın iyilik için ölen tüm delileri, suç içinde yaşadılar. İnsana değer vermek, onu haksız ölümlerden uzak tutmak da demekti. Ama insan bilgisini artırdıkça kötülük öğretileri başıboş kalmadı. Kendisini kullandıran insana lanet mi olsun ne olsun? Sadece konuşan bir hayvan değildik. İşte izlediğim ve anlatacağım film de doğruyu söyleyen kişiyi geçmişin masalları addediyor ve deli olduğunu düşünüp beyaz hapishaneye tıktırıyordu. Bizlerde şu uzay çağı denilen bölümde kafamızın ağzı açılmış bir şekilde gördüklerimize şaşarak ölüme ilerliyoruz. Aynen filmdeki gibi 24 saat Alfred Hitchcock dünyayı çekiyormuş ve biz de kendi odamızdan seyrediyormuşuz gibi hissediyoruz. Tam o sırada kan kırmızısı kelimelerle, morarmış ağıtlarımızı bir de elimize tutuşturuyorlar, ona da yutkunarak cevap veriyoruz. Her yer karanlık. Toprak niye bu kadar acıkmış? Sebebini biliyor muyuz. Ölümcül virüsler o kadar çok ki ölmeden itiliyoruz yerin katmanlarına. Dalgıç ve pilot olmak gibi neşeli değil bu durum. Vahşi bir hiyerarşinin diktatörlüğü. Bilerek aldanıyoruz. İsteyerek kandırılıyoruz. Evet sağlığımıza zararlı biliyoruz ama devam ediyoruz. Endüstrinin göbeğine oturmuş, altın leblebi biriktiriyoruz. Zaman makineleri dediğimiz şeye bilim ve felsefe ile girilmez mi zannediyorsunuz. Elimizde bu hükümsüz duyular olduğu müddetçe daha çok insan ölecek bunu hissediyoruz. Lütfen bize inanın, Kassandra'nın sonu gibi olmasın yazgımız. Bak, dinle, diz çök, dua et. Bir sürü şey satın al, iyi bir yurttaş olursun. Ama bir sürü şey satın almazsan, Biz de Ozo gezegeninde zihinsel sapma yaşayan eli mecbur tüketiciler miyiz? Homo sapiens' in düsturu olan"Haydi alış verişe çıkalım" şarkısını sadece ezberlemekle kalmadık. Sürekli aldık, verdik. Jeffrey'in Jim'e söylediklerine baksanıza: Gerçek, Jim. Gerçek! Mal satın almazsan; tuvalet kağıdı, yeni araba, elektrikli cinsel aletler, beyne yerleştirilmiş kulaklık, stereo sistemleri, entegre radar cihazlı tornavidalar, sesle çalıştırılan bilgisayarlar. Tımarhaneye tıkılmamamız için yapmamız gerekenleri ironiyle nasıl da söylemiş. Bizi istedikleri toprakta büyütebilecekleri çekirdekler zannettiler. Ah insan, her ağacı budayacağına, aklını büyütseydin? . İzleyiciyi de zaman karmaşasına sürükleyen Cole, yoksa 1920'lerden kalma mıydı? Seyirci de Kassandra kompleksine tutulmuş olacak bu gidişle. James ikinci caddedeki Hayvanlara Özgürlük Derneği" On İki Maymun Ordusunun gizli karargahıymış. Durdursana onları. Belki de aldanmaya hevesli insanlar ölümü bu kadar çabuk haketmiyorlar. Gerçek bir hareketin olabilmesi için size inanan birilerilerinin olması lazım. Yoksa yüzünüze bir çırak gibi davranıp, sonrasında dost bildiklerimiz kasaba dönüşebilirler. Kışkırtıcı bir söz vardır ilerleyen dakikalarda: Hiçbir şeyi değiştiremiyorsan, hiç değilse çiçekleri kokla. Bu tavır duyularına sahip çık ve sıyrıl barut tozundan gibi bir mesajı da kavuğunda saklar. Türümüz tehlikede baylar ve bayanlar. Bunu duyan çıkar sahibi kibirli çöreklerinse nevirleri dönmüştür. Filmin sonunda onca underground metalik görüntüler, bir rüya esrimesi gibi tiyatral baskı ünlemleri, bizleri şaşırtır ve uzamdaymış gibi olan Cole, haklı çıkar. Hakikaten virüs vardır ve James yakalamak için uğraşsa da vurulacaktır. Bize deli deseler de insanlık üzerine oynanan oyunları anlatıp, birbirimizi kurtarmaya devam edelim. Mekan, zaman, kimlik şaşaırtmacasındayız bizlerde. Ne var? ne bitki ne hayvan ne de insan öldürülse. Yaşamaklığa bu kadar haset edilmese. Herkesi ve her şeyi kurtardık diyelim; şiir yazdık, film çektik, taş yonttuk... Görevimiz bitmiş olacak mı peki? Filmden cevap geldi bile: Çinliler şöyle der: Birisinin hayatını kurtarırsan, sonsuza kadar ondan sorumlu olursun. Oturmak yokJ Bu 12 sayısına da takıldınız değil mi? İsa'nın havarelerine nazire gibi geldi. Evet elinde öldürücü virüslerle dolaşanlar var. Ey insan ondan iki kişi bile olsanız bu dünya için yine yeter.


Ahmet Sezgin ismine dikkatle eğilip kulak verin derim. Mavera, Türk Edebiyatı, Yedi İklim, Bir Nokta gibi birçok dergi ile ulusal gazetelerde yazıları yer alan Sezgin; denemeleri, şiirleri yanında yıllarını derleme işine adayarak önemli bir görevi üstlenmiştir. Cengiz Yalçın ile kapsamlı bir araştırma sonucunda hazırladıkları Ölüm Şiirleri Antolojisi adlı ilk eserinde örnek yelpazesini geniş tutarak ölüme farklı açılardan yaklaşan yüz elli civarı şairin iki yüzün üzerinde şiirine yer vermiştir. Haliyle ilk eseri, kaynak özellik taşımaktadır. Antolojilerin edebiyatımızdaki önemi yadsınamaz bir gerçek. Konunuz Kerbela ise gözünüz Kerbela şiirleri antolojisi arar. Eğer konunuz, ilgi alanınız ölüm temi ise kaynak bir kitap olan Ölüm Şiirleri Antolojisi'ne başvurabilirsiniz. Yazarın eserlerinin geneline baktığımızda bir vefa örneğini de görürüz. Samsun / Terme doğumlu Sezgin'in hazırladığı Termeli Yazarlar Şairler Ansiklopedisi farkındalık yaratan bir biyografi örneğidir. Eserde sadece Termeli Şairleri, yazarları, ilim adamlarını değil herhangi bir sebeple yolu Terme'ye düşüp buraya yerleşen veya geçici süreyle görev yapanları da eserine dahil eder. Eser vesilesiyle Servet-i Fünun dergisi yazarlarından Termeli Ziya Behlül'ü, Sarı Yazma romanında Terme'yi anlatan Hababam Sınıfı Yazarı Rıfat Ilgaz'ı, Terme'de subaylık yapmış olan İkinci yeni anlayışının önemli şairlerinden Turgut Uyar'ı, tahsilinin bir kısmını Terme'de geçiren Hilmi Yavuz'u ve daha kimleri kayıt altına aldığına tanık oluruz. 135 ismi araştırmak, kayda geçirmek kolay iş değil. Uzun zamandır takdirle takip ettiğim Sezgin'in Aşk Medeniyetine Yolculuk kitabını okurken, bu pandemi sürecinde, Etüt Yayınlarından peş peşe çıkan kitaplarına tanık olduk. Bu zor zamanları faydalı yönde değerlendirmesiyle de örnek bir duruş sergilediğini söyleyebilirim. Etüt Yayınlarından çıkan 416 sayfalık Türkçe'nin Feryadı ve Dil Davamız adlı eseri başlı başına muazzam bir kaynak kitap. Dile hassasiyeti olan herkesin elinin altında olması gereken bir seçkiler yumağı. Dil bilinci üzerinde ısrarla duran Sezgin, Türkçe sevgisiyle birlikte anadil sevgisinin oluşması için büyük bir emek harcamış. 20-25 yıllık derleme sonucu oluşmuş bir kitap olduğunu içindekiler kısmına bakınca bile anlamak mümkün. Çok kıymetli denemeleri, makaleleri, fıkraları, şiirleri toplayarak hem dil meselemize hem de çözüm yollarına dair bilinç oluşturmaya çalışır. Yahya Kemal, Mehmet Kaplan, Nihat Sami Banarlı, Tahsin Banguoğlu, Samiha Ayverdi, Beşir Ayvazoğlu, Sevinç Çokum, Oktay Sinanoğlu, Nazan Bekiroğlu, Asaf Halet Çelebi'den tutun da üniversite hocam Mustafa Özbalcı'nın makalesine de yer verecek kadar titiz bir çalışma gözetmiş. Kitapta dile dair karşıt düşüncede olan yazılara yer vermesi, okurun dimağına farklı bakış açısı oluşturacak yazıları bir potada toplaması ayrıca takdir edilecek bir durum. Bugünkü Türkçemizi, dil davamızı, dil-din-kültür-kimlik ilişkisini, dilin bir milletin hayatındaki yerini, mağdur kelimelerimizi, kavramlar üzerine genellemeleri, Türkçe'nin feryadını, yozlaşan şarkı sözlerimizi, güzel dilimizin başına gelenleri anlatan yazıları seçerek Türkçe'nin anası niye ağlıyor? sorusuna açıklık getirilir. Seçkilerinde çocuklarımızı da ihmal etmeyen yazar, yine Etüt Yayınlarından 8 10 yaş grubu için Kırk Yazardan Kırk Hikaye seçkisi ile Ortaokullar İçin Hikaye Seçkisi kitaplarıyla da raflardaki yerini aldı. Okuma ve Türkçe zevkiyle birlikte doğru düşünme ve davranma alışkanlıkları kazandıracak; çocukları eğlendirirken eğitecek, gerçekçi, hayata dair, ilgi çekici konuları seçmeye gayret etmiş. Hem eski değerlerimizi hem de modern zaman yazarlarımızı bir araya getirmeyi başarmıştır. Ortaokullar İçin Hikaye Seçkisi kitabında Ömer Seyfettin'in İlk Namaz adlı öyküsünü de buluruz, günümüz yazarlarından Mustafa Özçelik'in Yirmi Beş Kuruş adlı hikayesini de. Duvarda asılı olan yirmi beş kuruşun hikayesini oğluna anlatan bir babanın dilinden iyiliğin, doğruluğun, dürüstlüğün önemi vurgulanmış olur. Yıllardır hata yaparım korkusuyla çerçeveletip duvara asılan yirmi beş kuruş, babadan oğula geçen anlamlı bir miras hikayeye dönüşür. Yine aynı kitapta ana oğul ilişkisinin sembolü haline gelen Sait Faik Abasıyanık'ın unutulmaz hikayesi Semaveri de buluruz, Abdullah Harmancı'nın şükretmenin binlerce yolu olabileceği mesajını verdiği Şükür adlı hikayesini de. Bu kitap benim için de ayrıca kıymetli oldu. İçindekiler kısmına baktığımda yayınlanan ilk hikayem olan Kuş Kalbini Sait Faik hikayesi ile alt alta sıralı görünce tebessüm yayıldı yüzüme. Zira bu hikayem için Sait Faik tarzı sürprizli hikaye diyen çok olmuştu. Bu da gösteriyor ki Sezgin sadece yayınlanmış kitapları değil dergilerde yer alan yazıları da mercek altına alıyor. Kim bilir kaç çocuğun göz izi düşecek bu hikayelere. Sezgin'in denemeleri de derlediklerinden farklı değildir. İlmek ilmek sıralamış medeniyetimize dair değerleri. Bir öğretmen duruşu, bir kültür taşıyıcısı edası söz konusu. Duyarlı, tutarlı, değerlerini duyuran, çıkış yolu sunan bir dil gözetir. Bu denemelerle aşk medeniyeti çocuklarına evrilir, Kaf Dağı'nın ardına doğru yolculuğa çıkar, çile ve sabırla olgunlaşmanın erdemine varır, ruh mayamızı sorgularız. Mutluluğun sırrını aratır, şiirlerle gönül yolculuğuna çıkarır. Fetih ruhunu, istiklalimizin haykırışı olan milli marşımızı, özgürlüğümüzün sembolü olan bayrağımızı gönül gönderine çeker. Gelin canlar bir olalım der. Neyi, nasıl, niçin okumalıyız sorunsalını masaya yatırır. Belki de en büyük derdi olan Erdemli bir nesil nasıl yetiştirebiliriz? sorusunun cevabı peşine düşer. Çaresizseniz çare sizsiniz mesajını verir. Gönlü medeniyet aşkıyla dolu olan birinin şiir yazması da kaçınılmaz bir durum. Güllerimi Ver Anne şiir kitabının ardından Klaros Yayınlarından çıkan Hüzün Yağmurları adlı şiir kitabı da bu ay içinde okurlarla buluştu. Ne mutlu bir edibe ki dört tane eseri peş peşe yayınlansın. Hüzünle umudun iç içe geçtiği şiirlerinde onu en iyi yansıtan şiirler olarak Güllerimi Ver Anne, Hüzün Yağmurları, İsyan Gazeli, Aşka Çağrı, Gül Yüreklere Öğretmen Olmak adlı şiirlerini okumanızı salık veririm. Haydi, televizyonlarımızı kapatıp bu anlamlı kitapları hem okuyalım hem de çocuklarımızla gençlerimize okutalım!


Muhayyile denince düşünceden ziyade hayal dünyası akla geldiği için Mehmet Akif Ersoy'un Muhayyilesi başlığının onu tam temsil edemediği düşünülebilir. Nitekim Mehmet Akif Ersoy da şiir yazma sürecini Ben bir şiir yazmadan evvel çok düşünürüm. Tam bir mühendis gibi, mimar gibi. sözleriyle anlatır. Ancak poetika kavramı düşünce dünyasından daha farklıdır ve ortak paydası olması bile bu fark onu muhayyileye yaklaştırmaktadır. Akif her ne kadar düşüncelerinden hareketle şiir yazmış olsa da onu Said Halim Paşa'dan farklı kılan makale değil şiir yazmasıdır ve onun şiirinden bahsederken ister istemez muhayyilesini hesaba katmak durumundayız. Bu yazıyı kaleme almaya başlarken Akif'in muhayyilesinde ödev ahlakı kavramını esas alarak işlemeyi düşünüyordum. Ancak daha sonra bu kavramın Immanuel Kant'ın refererans çerçevesi içindeki temellendirilmesini ve geliştirilmesini de Mehmet Akif'e giydirilmesiyle sonuçlanacağını düşünerek bundan vazgeçtim. Zira Mehmet Akif'in zihin dünyasını ve muhayyilesini mümkün kılan referans sistemine Kant'ın zihin dünyasını giydirmenin hem Kant'ı düşünce dünyasını hem de Akif'in şiirini incitebileceğini düşündüm. Beri yandan Mehmet Akif'in muhayyilesini okumaya çalışırken ödev ve ahlak kavramlarını göz ardı etme lüksümün de olmadığının farkındaydım. Bu sebeple bütünleşmiş bir ödev ahlakı kavramı yerine ödev ve ahlak kavramlarından yola çıkarak Mehmet Akif'in muhayyilesini okumayı denedim bu yazı boyunca. Mehmet Akif'in Bülbül şiiriyle Namık Kemal'in Hürriyet Kasidesi arasında tutarlı bir çizgi vardır. Nasıl Namık Kemal kasideye konu olarak övmek istediği bir kişiyi seçmek yerine hürriyet kavramını şiirinin odağına yerleştirmesi gibi Mehmet Akif de vatan kavramını merkeze koyduğu şiirinde divan şiirinin sık tercih edilen mazmunlarından biri olan bülbülü eleştiri nesnesi yapar. Tabii ki Akif'in kaleme aldığı şiirde bülbül bir mazmun değil gerçek kuştur. Bir divan edebiyatı mazmununun Mehmet Akif'in şiirinde gerçek bir kuşa dönüştürülerek işlenmesi bir zihniyet dönüşümün de işaretidir aynı zamanda. Bülbülün yuvası yerindedir ama vatan işgal altındadır. Bülbülün şikayet etmeye hiç hakkı yoktur. Mehmet Akif'in bu şiiri yayınladığı 1921 Mayıs'ından üç ay sonra Ağustos 1921'de Ahmet Haşim, Dergah dergisinde daha sonra 1926'da yayınlanan Piyale kitabının önsözü olarak alacağı Şiir Hakkında Bazı Mülahazalar başlıklı yazısını yayınlar. Bu yazıda Ahmet Haşim, mana araştırmak için şiiri deşmek, terennümlü yaz gecelerinin yıldızlarını ra'şe içinde bırakan hakir kuşu eti için öldürmekten farklı olmasa gerek. demesi dikkat çekicidir. Ahmet Haşim'in şiirde fikre yer vermez ve nesre sürgün ederken Mehmet Akif'in şiirini nesre yaklaştıran bir üslupla inşa etmesi de bu zamanlamayı daha manidar kılmaktadır. Bu ortaklıkta el yazması eserlerin bir hamiye yazıldığı zamanlarda yazılan kasidenin matbuat sonrası gazete ve kitapla okura ulaşmayı hedefleyen modern metinler olmasının da payı vardır elbette. Marshall McLuhan'ın kitabının adıyla Mesaj Araçtırda belirttiği durum geçerlidir. Elbette, araç sadece sözü değil sözü mümkün kılan muhayyileyi de belirler. Benzer bir devamlılığı dünya görüşleri çok farklı olsa da Tevfik Fikret'in Balıkçıları, Mehmet Akif Ersoy'un Küfesi ve Nazım Hikmet'in Memleketimden İnsan Manzaraları arasında da kurmak mümkündür. Sadece tema değildir bu devamlılık. Yoksulluğu merkezi bir tema olarak seçmenin ötesinde bu temayı anlatmayı bir ödev olarak benimser ve ahlak da üç şairin muhayyilesinde inşa edici bir iradedir. Bu anlamda İsmet Özel'in Türk şiirinde Namık Kemal ve Ziya Paşa'nın başlayan ethos kanadının soyağacını sayarken Tevfik Fikret'i, Mehmet Akif Ersoy'u ve Nazım Hikmet'i anar. Şairin 1933'de Mısır'da yayınlanan son kitabı Gölgeler hazin bir finaldir. Bir yenilginin ilan edilişidir adeta. Yine de o gölgeler de bile ödev ve ahlak tamamen terk edilmiş değildir. Sadece kürsüden inilmiş veya muhatabına can havliyle hakkı anlatma kaygısı biraz arka planda kalmıştır. O kitapta bile Akif Alınlar Terlemeli, Hala mı Boğuşmak? yahut Yeis Yok! demekten geri durmaz. 1911'de yayınlan ilk Safahat'ta Akif, Gül, Bülbül adlı şiirinde bülbülü klasik edebiyatımızdaki bülbül mazmununa yakın kullanmıştı. Bülbül 1935'te Bülbül şiirinde bir kez daha geçer. Bu sefer 1921'de azarladığı bülbülün şiirindeki anlamı çok farklıdır. Üç ayrı şiir üzerinden Mehmet Akif Ersoy'un zihin dünyasının ve muhayyilesinin yaşadığı dönüşümleri okumak mümkündür. Bu aynı zamanda Mehmet Akif şiiri deyince yekpare bir şiir dünyasından bahsedemeyeceğimiz anlamına da gelir. Gördüm de hazanında bu cennet gibi yurdu. Evet, ödev ve ahlak kelimeleri onun muhayyilesinin çerçevesini oluşturur. Yine de çerçevenin içeriği daima aynı kalmamıştır. Bu değişim insan olmanın bir gereği. Oysa Mehmet Akif Ersoy hakkında kaleme alınan yazıların büyük bölümü, onun hayatından ve eserlerinden bir bölümü cımbızlayarak kurulan genellemelerle inşa ediliyor. Demek ki Akif okumalarının kapsamlı bir eleştiriden geçmesi de bir ihtiyaçtır. Bir yığın söz ki, samimiyeti ancak hüneri diyen Mehmet Akif Ersoy'un muhayyilesinin nasıl okunduğu da ayrı bir samimiyet imtihanı bizim için. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


Akif için çoğunlukla bir davam adamı sıfatı kullanılır. Dava, davet ile aynı kökten bir kelime. Dua ile de aynı kökten gelir. Çağırmak, istemek gibi anlamları var. Dava adamı ise bir ideale adanmış hayatları ifade eder. Bir ideale adanmak ancak itikadi, ahlaki, içtimai ve siyasi bir mefkureye sahip olmakla mümkündür. Dava adamı olan şahsiyetleri yakından tanıyabilmenin yolları farklı olabilir. Mesele onları en geniş anlamıyla tanıyabilmenin yolunu bulmaktır. Çünkü onlarda kendilerini ve kendi zamanlarını aşan bir ruh bulunur. Ve onlardan günümüze devşirebileceğimiz çok şey var. Bugün de yarın da fazlasıyla ihtiyaç duyduğumuz bir ruh. Bu büyük şahsiyetlerden biri olan Akif'i tüm yönleriyle ele almak ve de onu bütün halinde kavrayabilmek sanırım büyük bir iddia olur. Yine de elden geldiğince anlamak gibi bir sorumluluğumuz olduğunu hatırda tutmak gerekir. Ayrıca belirtmekte fayda var. Hamaset üzerinden tanınmaya sanırım karşı çıkacak olanların başında Akif gelirdi. Kendisine yazılmış methiyelerden rahatsız olmadığını sanmak, Akif'i hiç tanımamak sayılır. Dostlarına karşı son derece vefalı olan Akif, şiirlerinde birçok isme yer verir. Onlara şiirlerini ithaf eder. Ne var ki Safahat'ında klasik methiye tarzında şiirlere rastlamadığımız gibi yaşayan birine doğrudan yazılmış methiyelere de rast gelmek zor. Kimi dostlarının meziyetlerini açıklar. Onların temiz ve dürüst yönlerini öne çıkarır. Ancak onlara karşı beklentisizdir. Döneminin önemli tefekkür erbabından biri olarak Ferit Kam örneğin bu şahsiyetlerden biri olarak karşımıza çıkar. Ne devletten ne de kişilerden şahsi menfaat beklemez. Oldukça müstağnidir. İstiklal Marşı için konan ödülü de kabul etmediği ortadadır. Onun övgüsü, kişilere değil, gönülden bağlı olduğuna tanıklık ettiğimiz İslam birliği idealini gerçekleştirecek olan Çanakkale şehitlerinedir. Beşinci kitap ise Hatıralar'dır. Hakkın Sesleri ile parelellik gösterir. Ayet ve hadislerin yorumlarını içerir. Ayrıca bu bölümün sonuna şair İslam dünyasını uyanışa getirmek için yaptığı üç yolculuğunun meyvesini de ekler: El- Uksur'da Mısır; Berlin Hatıraları Almanya ve Necid Çöllerinden Medine'ye şiiri ise Arabistan yolculuğunun sonucunda yazılmışlardır. Asım ise kitabın altıncı bölümünü oluşturur. Akif'in idealize ettiği neslin temsilcisi olarak Asım, İslam dünyasının uyuşukluktan kurtulmasına ön ayak olacak bir tipi temsil eder. Çanakkale şehitleri için yazılmış olan şiir de bu bölümde yer alır. Nihayet kitabın yedinci olan son bölümü ise Gölgeler başlığı ile karşımıza çıkar. Gölgeler'in ekseriyeti gerçekleşmeyen bir idealin verdiği ümitsizlikle vatandan uzak yaşamaya mecbur bir halet-i ruhiyenin doğurduğu bedbin şiirlerden oluşur. Bunların yanına Akif'in, İttihad-ı İslam düşüncesini merkeze alan düşünürlerden yaptığı tercümeler ile makalelerini de ilave edebiliriz. Hayır, hayal ile yoktur benim alışverişim... İnan ki her ne demişsem, görüp de söylemişim. mısraları, şairin sanat edebiyat anlayışını ortaya koyar. Akif'in, imgesel bir mısra yapısından bilinçli bir tavırla uzak kaldığını söylemek mümkün. Hayalin mıntıkasında şairin görmediği ve bir retorikten öte kıymeti olamayacak mısraların şairi tedirgin ettiğini söyleyebiliriz. Ondaki hakikat-perest dilin böylece İslam'a dayanan bir meşruiyet kaynağı bulunuyor. Diğer taraftan Akif'in, bir cemiyet şairi olarak anılmasında ve sanatını toplumun hizmetine adamasında dönemin de etkisinin olduğunu görüyoruz. Yukarıdaki ayete bağlı kalarak bir sanatkarın ferdi his ve çatışmalarını dile getirmesi de mümkündü. Ancak o, bir cemiyet mistisizmi içinde olmayı tercih etmiştir. Kendisi de ifade eder bunu. Edebiyat başlıklı yazısında: Edebiyatı nasıl telakki ettiğimizi, nasıl bir meslek tutmak istediğimizi şimdiye kadar çıkan yazılarımız elbette göstermiştir. Şiir için, edebiyat için 'süs', 'çerez' diyenler var. Karnı tok, sırtı pek milletlere göre bu söz belki doğrudur. Lakin bizim gibi aç, çıplak milletlere süsten, çerezden evvel giyecek, yiyecek lazım. der. Onun için şair, edebiyatın öncelikle gıda, libas hizmetini görmesi gerektiğini belirtir. Bu düşünce edebiyatta sosyal fayda prensibi ile açıklanır. Dönemin şartlarını dikkate alan Akif, bu nedenle bir cemiyet şairi olarak karşımıza çıkar. Yine de şiirleri arasında bir kalbin ince hissiyatını dile getiren mısralar da gözden kaçmaz. Tüm bunlarla birlikte biliyoruz ki sanat bir çatışmadan doğar. Bu, her tür sanat için geçerli bir poetik ilke olarak görülür. Klasik edebiyat örneğin rind-zahid çatışması üzerine inşa edilmişti. Tanzimat dönemi edebiyatı yanlış Batılılaşma ile geleneğe bağlılık arasındaki çatışmayı esas almıştı. Cumhuriyet sonrası edebiyatın ise mektep medrese çatışması üzerine kurulduğunu görüyoruz. Dolayısıyla Akif'te de sanat faaliyeti, bir çatışmaya dayanır. Bu çatışmayı biz, Akif'in hayatı üzerinden anlayabiliriz. Çünkü bazen sanatkarın hayatı, onun eserini tefsir eden biricik unsura dönebilir. Akif'in hayatı da bir bakıma eserlerinin tefsiridir. Biliyoruz ki şair, kendi küçük hanesinde evlad-ı iyaline parlak bir gelecek sunamamıştır. Dahası böyle bir beklenti içinde olduğu da gözlenmiş değil. Hayatı, hep yoksullukla, zorluklarla geçmiş. İnsanların himmetine sırtını dayamış biri olmadığını da hayatı ortaya koyar. Kendi küçük dünyasında bin türlü zorluğu yaşamış olan şairin cemiyet meseleleri karşısında ne denli umutlu ve gür bir sese sahip olduğu da ortadadır. Dolayısıyla Akif'in sanatına kaynaklık eden çatışma zeminini burada arayabiliriz. O kendini düşünen ve ikbali için kaygılanan küçük ruhlar gibi hareket edemez. Ondaki ruh ancak büyük bir gayeye adanmakla var olabilirdi. Ve bunu da hayatıyla adeta ispatlamıştır. Ne tasannu bilirim, çünkü ne san atkarım. Akif'in bir diğer yönü ise onun hürriyete olan ilgisidir. Açıkça şair, hürriyeti imanın bir özelliği olarak görür. İstibdadı ise şiddetle eleştirir. Daha sonradan Akif ile ilgili merak edilen konuların başında onun istibdada yönelik eleştirisi gelecektir. Çünkü şaire göre hürriyeti ve hakkı elinde bulunmayan bir kimse insan değildir. Ve insan sayılmayan biri de dolayısıyla dinin muhatabı olamaz. Kölenin ve aklı bulunmayanın muhatap olma olmama durumu ile ilgili zaten genel çerçeve fıkıhta da çizilmiştir. Diğer taraftan bu dava adamının meşrutiyet yıllarında toplumu fazlasıyla sarmış olan Batıcı ve kavmiyetçi ideolojilere karşı İslami referanslarla cevap verdiğini görürüz. Batılılaşma yanlısı aydınlara olduğu kadar ulusçu ideolojilere de cephe alır. Bunlar açık olmakla beraber önemli olan hususlardan biri de Akif'in, mensubu olduğu camiaya yönelik dile getirdiği eleştirilerdir. Bu eleştirilerden biri örneğin Akif'in 'medrese'lere, 'ilmiye sınıfına' ve tevekkül gibi kader ve irade meselelerini yanlış anlayan halka karşı dile getirdiği ağır tenkitlerdir. Suçu hep dışarda arayan bir yaklaşımı benimsemez. Kuran'ı doğru anlayıp onu asrın idrakine söyletebilme gayreti dolayısıyla şairin biricik idealidir. Akif'in ağır eleştirilerine karşı toplumun adeta munis bir bakışı söz konusudur. Çünkü o içerden konuşur. Tenkit ettiği hususları öncelikle kendi yaşamında bertaraf etmeye kendini memur bilir. Müslüman toplumun Akif'i bir bütün olarak kalben ve ruhen benimsemiş olması, ondaki ağır eleştirilerin adeta bir 'baba tokadı' gibi şefkatle karşılanmasına sebep olur. Onun ihtarlarını dinleyenlerin eski yaramazlıklarını sürdürebilmelerinin bir sebebi de budur, denebilir. Sensin veren ilham ile takvayı, fücuru! Bir failin icbarı bütün gördüğüm asar! mısraları, Akif'in tereddütlerini içeren şiir olarak görülebilir. Ne var ki şair cemiyet söz konusu olduğunda bu tereddütlerini bir kenara bırakır ve bu noktadan sonra neredeyse kesin bir dille konuşur. Evladına sağlam bir emel mayesi aşıla, Allah'a dayan, sa'ye sarıl, hikmete ram ol... Yol varsa budur, bilmiyorum başka çıkar yol. Cemiyet meseleleri karşısında Akif'i bu denli tereddütsüz görürüz. O ferdi duygularını cemiyet söz konusu olduğunda bir kenara bırakmıştır. mısralarındaki 'Türklük' ibaresinin sonraki baskıda çıkarılmış olmasıdır. Akif'in bu üç tavrı ile ilgili belki de şunu söylemek abartı sayılmaz. Kontrolsüz bir hay huyun içinde susmak, bazen asil olanı korumanın bir yolu olarak görülebilir.


Eski zamanlardan başlayarak, Orta Çağ'a gelinceye kadar, mektupların toplum yaşantısında önemli yeri olmuştur. Mektuplar, şairlerin ve yazarların evreninden okurlara bırakılan değerli kayıtlardır. Mektup türünün Türk edebiyatında ilk ne zaman kullanıldığı kesin olmamakla birlikte her devirde sanatkar kalemlerin mahsulü mektup örneklerine rastlarız. Divan edebiyatında nesir üstatları resmi ve iş mektubu yazmakta hüner göstermişlerdir. Edebiyatımızda mektup türü Tanzimat Dönemi'nde gelişmeye başlar. Mektup edebiyatı Avrupa'da, özellikle Fransa'da XVII. yüzyılda kendi gösterir. Orta Çağ'da, Latince ve Fransızca mektuplara rastlanır. O yüzyıla gelinceye kadar hemen bütün mektuplar politika ve tarih belgesi niteliğindedir. Hiç birinde birbirinden uzak düşmüş, ayrı kalmış insanların özlemlerini, duygularını bulamayız. Dünya edebiyatına mal olmuş, bugün de zevkle, sevilerek okunan mektupların özentiye düşmeden, yapmacıklığa kapılmadan, içtenlikle yazıldığı görülür. Bugün de okunabilen mektupların sırrını, onları yazanların sadelik ve tabiilikle kendileri kalabilmiş olmalarında bulabiliriz. Tanınmış tanınmamış birçok yazar mektup türünde eserler vermiştir. Bizde, Mevlana, İmam-ı Rabbani, Namık Kemal, Şinasi, Abdülhak Hamit Tarhan, Ahmet Rasim, Ahmet Hamdi Tanpınar, Sabahattin Ali, Cemal Süreyya,... Dışarıda, Goethe, Schiller, Voltaire, Balzac, Gogol, Puşkin, Dostoyevski, Paund, Kafka, Rilke, Faulkner... gibi çok sayıda yazar ve şairi sıralayabiliriz. Soğuk, donuk, tutuk ve metalik bir yaşamdan uzaklaşmak için mektup türündeki eserlere dekitaplığımızda yer ayırmamız gerektiğini düşünüyorum. Okuyunca etkilendiğim Alman edebiyatının önemli isimlerinden Rainer Maria Rilke'nin eşi Klara Rilke'ye yazdığı mektubu sizlerle paylaşmak istedim. Rilke'nin nasıl bir dünya ve ruh hali içinde eserlerini yazdığının bilinmesi açısından bu mektubun önemli bir ipucu oluşturduğunu da belirtmek gerekir. Bu mektup, satır aralarında lirizmin kalp atışlarını okuyucuya güçlü bir şekilde hissettirmektedir. Sadece Rilke'nin değil Arthur Rimbaud ve Ezra Pound'un mektupları da benim gibi sizin de ilginizi çekecektir. Rimbaud'un Theodore de Banville' yazdığı mektupta yazdığı bir cümle dikkate değer. Adım pek duyulmuş değil. Pound'un William Carlos Williams'a yazdığı mektupta ise üzerinde durduğu hususlar şair adaylarına yol gösterici niteliktedir. ... Fundalar bende hiçbir zaman, geçenlerde aldığım sevimli mektubundaki üç dalla karşılaştığım anda olduğu kadar rikkat uyandırmamış ve bana böylesine derinden tesir etmemişti. O gün bu gün Hayaller Kitabımın (1) yaprakları arasında duruyorlar ve aslında sonbahar topraklarının kokusu demek olan o ağır, vakur rayihaları kitaba sinmiştir. Ama ne harikulade şey, bu koku. Toprağı, olgun toprağı böyle tek bir koku halinde ciğerlerimize çekmek, fundadan başka ne ile kabil, bence hiçbir şeyle; denizin kokusundan aşağı kalmayan bir kokudur bu, bir lezzet olmaya başladığı yerde acı, seslere karışıyor gibi olduğu yerde ise baldan tatlı. İçinde derinliği taşımaktadır, karanlığı ve nerdeyse mezarı, bununla beraber içinde rüzgar da eser; katran, terementi ve Seylan çayı. Vakur ve fakirdir, bir derviş kokusu gibi; bununla beraber değerli tütsüler gibi baharatlı ve özlüdür. Ya seyri dantelalar gibi, şahane; eflatun rengi ipekle bir Acem halısı üstüne işlenmiş üç servi gibi. Şimdi görmelisin. Bu ufak dallar, sen gönderirken bu kadar güzel değildiler her halde: öyle olsaydı mektubuna hayranlığını belirten bir söz de ilave ederdin. Bir tanesi şimdi tesadüfen eski bir kağıt kalem kutusunun koyu lacivert kadifesi üzerinde duruyor. Bir donanma gibi: hayır hayır, bir Acem halısı, demiştim ya. Acaba bütün o milyonlarca dalcık, hepsi de sahiden böyle harikulade bir işçilikle mi işli? İçinde azıcık bir altınla harelendiren yeşilin renkliliğine bak, sapçıkların tatlı sandal ağacı esmerliğini ve kırık yerlerindeki yeni, taze, içerlek yeşilimsiliği seyret. -Ah, günlerdir bu üç küçük örneğin göz alıcı manzarası karşısında hayranım ve bütün bunların içinde, yani bolluğun, bereketin içinde dolaşmanın elimde olduğu sırada saadet duymamıştım diye utanıyorum. İnsan beceriksiz yaşar, çünkü hale daima hazırlıksız, aciz, üstelik de dalgın gelir. Hayatımda, bu gibi ve bundan da büyük pişmanlıklar duymaksızın hatırladığım hiçbir zaman yok. Yalnız, Ruth'un (2) doğumunu takip eden on günü, sanırım ki, kayıpsız, yani hakikati en ince teferruatına kadar harikulade bularak yaşadım; halbuki hakikat her zaman öyledir ihtimal. -Belki de yeni yeni atlattığım şehir yazı, beni şimdi kuzey yılının kısa yaz gürlüğünden bir nişan veren küçük funda dallarının güzelliğine karşı daha hassaslaştırdı. Böyle odalarda geçirilen yazlar, insanda bir iz bırakmadan geçmezler; insan iç içe yerleşen yirmi kutunun en ortadakine kapanmış, en sonuncusunda büzüle kalmıştır. Hey Allah'ım, geçen yıl az mı har vurup harman savurdum; denizlerim vardı, parklarım, orman ve çayırlarım vardı: bütün bunları şimdi zaman zaman tarifsiz bir hasretle anıyorum. Hele şimdi burada, kışın kapıya dayandığı şu sırada. Sisli sabahlar ve sisli akşamlar başladı bile; o saatlerde güneş, sanki kendisi gitmiş de yeri kalmış gibi gözükür; tarhlardaki bütün o yaz çiçekleri, o dalyalar, iri iri süsenler, sıra sıra sardunyalar, kızıllıklarının isyanını sisin içine haykırırlar. Bu bana hüzün veriyor. İster istemez hatıralar canlanır, her nedense: şehir yazının şarkısı, bir falso ile biter gibidir, bütün notaların ayaklanışı ile; belki de insan bunları evvelce murakabe edip gönlüne sindirmiş, manalandırmış ve kendine bağlamış, ama yaratamamıştır da onun için. (1) Hayaller Kitabı: Rilke'nin şiir kitaplarından biri. İlk defa 1902' de basıldı. Sevi dolu aylardayız; yaşım on yedi. Şu umut ve kuruntular çağı dedikleri ve işte, Eşi Perisi'nin şöyle parmak ucuyla dokunduğu bir çocuk olan ben - kaba kaçtıysa bağışlayın - inançlarımı, umutlarımı, coşkularımı, şu ozanlara vergi şeyleri dile getirmeye giriştim, bahar dediğim bu işte benim. Bu şiirlerden birkaçını size gönderiyorsam, -iyi yürekli basımcı Alphonso Lemerre aracılığıyla- bütün ozanları, düşünsel güzelliğe tutkun bütün parnasyenleri -ozan bir parnesyen olduğuna göre- sevmemdendir bu benim; bu benim, sizde, biraz safça olacak ama, bir Ronsard torunu, 1830 ustalarımızın bir kardeşi, gerçek bir romantik, gerçek bir ozan görmemdendir. Nedeni bu işte. Aptalca bir şey, değil mi, ama yine de?... Hep iki tanrıçaya, Esi Perisi ve Özgürlük'e tapacağıma ant içerim Sayın Üstat. Adım pek duyulmuş değil; ne önemi var ama? Ozanlar kardeş sayılır. İnanç dolu umut doludur bu şiirler: hepsi bu. Sayın Üstat, Üstadım; bana destek olun biraz: gencim: biraz el uzatın bana. İnşallah sende duygu denen şey yoktur. Varsa bu mektubu okumadan yak. Ben her türlü günahı işledim; başkalarında en çok ayıpladığım günahı bile. Fazla yayın yaptım. Yaşayan şairlerin en büyüğü beni övdü. Sekiz yıl kurşun işlemez bir yüzeye karşı savaştıktan sonra birden oldukça büyük bir başarıya ulaştım. Kitabının neresine yükleneyim? Benim bilip de senin bilmediğin bir tarafı var mı? Kişiliği olan, orijinal bir kitap değil. Sanat bakımından son derece büyük bir değeri de yok. Şu var ki, şairane. Ama her gün Gomorrah'a akın eden cilt cilt şairane kitap var. En üstün sanattan başkasının boşluğunu göstermekte Londra'nın eşi yoktur. Eserleri arasında en dikkatli, en geleneksel şekilde hazırlanmış olanlardan başkasının değerine inanmamayı insana öğretmekte.. Kendi verdiğim bu vaazları ben hiç tutmadım. Kitabın burada en ufak bir ilgi görmez. İçinde güzel mısralar var, ama örnek olarak aldığın şairlerin eserlerine yeni bir şey eklediğini sanmıyorum. Tabii bir makale yayınlayıp da dağ tütününün çürüklere iyi geldiğini açıklasam bazı tıbbi gerçekleri bulduğum ortaya çıkar ama tıp ilmine fazla bir şey kazandırmış olmam. Görüyorsun ya yergiye girişiyorum iyice. Aristoteles'in Poetika'sını, Longinus'un On the Sublime'ını, De Quincy'i, Yeats'in denemelerini oku. Ders I. Sanatını iyi öğren. Bu birinci derste saydığım yazarları çalıştıktan sonra kendi şiirlerini yeniden okursan benim onlar hakkında yapabileceğim herhangi bir eleştirmeden edineceğin bilgiden çok daha fazla şey öğrenebilirsin. Not: Bir de şunu hatırla. Kişinin gerçek eseri yazacağı eserdir, evvelce yazdıkları değil, Mektupların orijinal terümesi korunarak, aynen yazılmıştır. Milli Eğitim Bakanlığı.1964, Mektup Türü Üzerine. Tercüme Dergisi, 77-80,192-193,297, 382-383. Hacettepe Üniversitesi Almanca Biyoloji Öğretmenliği'nden mezun oldu. Aynı üniversitenin Fen Fakültesi Sistematik Zooloji Bölümü'nde yüksek lisans yaptı. TÜBİTAK Deniz Bilimleri Çevre Araştırma Grubu'nun projelerinde araştırmacı olarak çalıştı. Şiirleri halen Edebi Kültür Dergisi sitesinde yayınlanmakta.


Ferruh Tunç 1958 doğumlu. Akranı şairler, 1980 Kuşağı içerisinde ele alınıyor yahut ara kuşak diye nitelendiriliyor. Ancak Ferruh Tunç'u, 80 Kuşağı hakkında yazılmış hemen hemen hiçbir kitap ya da antolojide göremeyiz. Mesela bu kuşakla ilgili en kapsamlı eser Baki Asiltürk'ün, Türk Şiirinde 1980 Kuşağı'dır. Bu kitapta -hatırladığım kadarıyla- tek kelimeyle dahi adı geçmez Tunç'un. Neden acaba? İlk ürünlerini 1990'lı yıllarda verdiği için mi? Yoksa bu durum, Ahmet Telli'nin ifadesiyle, tarih bilinci ve eleştirel tutumuyla sürekli ters yönde ilerleyen, dolayısıyla kanonsuz bir şair olmasından mı kaynaklanıyor? Büyük ihtimal bu yüzden. Çünkü Tunç daha en başından, birçok yaşıtının aksine imgeci değil, anlatımcı bir şiirden yana oldu ve şiirini her zaman popüler ve harcıalem eğilimlerin dışında tuttu. Birkaç eleştirmen veya denemecinin yazdıkları dışında, siyasi şiirin konu edildiği hiçbir metinde Tunç'un adı yine geçmez! Halbuki yayımlandığı günden beri sık sık elime aldığım Melez Zamanlar son dönemde yazılmış en başarılı siyasi şiirlerden oluşuyor. Siyasi şiir derken 1970'lerin solcuları ya da günümüzün muhafazakarlarının yazdığı gibi popülist bir şiirden bahsetmiyorum elbette. Zaten Ferruh Tunç'un kanonsuz olması da büyük ölçüde buradan geliyor. Açıkçası Melez Zamanlar, siyasi şiirin nasıl yazılabileceğine dair, benim gibi genç şairlere ders diye okutulacak bir kitap! Soyut imgeler yerine somut imgeleri, slogan yerine çağrışımları ve basit kelime oyunları yerine, daha ziyade, sol siyasal geleneğin alt metni oluşturduğu telmih sanatını yeğliyor Ferruh Tunç. Yani doğru yerlere veriyor sırtını. Sol'a içeriden, yerinde ve ironi ile iç içe eleştiriler... Fakat asla komik değil. Bu özelliğiyle Eloğlu, Birsel ve hatta Can Yücel'den ayrılıyor ve böylelikle kişiliğini bulabiliyor. Örneğin aşağıdaki şiirde ironi, çok güçlü bir alay içeriyor örneğin. Alay ve kurbanı gülünç duruma düşürme, ironistlerin sıkça başvurdukları bir yöntem. Bu sayede şair, artık toplumda oturmuş, donmuş vaziyetteki kimi gerçeklerin altını oyuyor. Che Guevera da tekörnek olmuş ve hatta tabulaşmış o gerçeklerden biridir. Sadece Che Guevera değil; şair, şu dizelerde kapitalist dünyaya ayak uyduran, onunla birlikte değişen, dönüşen grupları da ironik bir dille eleştiriyor ve adeta küçük düşürüyor: Neden köktenci-liberal oldu büsbütün eski devrimciler?/Ve ötekiler, nasıl da dünya için ahretten vazgeçiverdiler? Şair için yani buradaki konumu itibariyle ironist için- bu dizelerdeki kişiler birer kurbandır. Cort Egan'ın demesiyle, kurban olduklarını bile bilmezler fakat. Bu kurbanlar, kendilerini, yine kendi kelime ve eylemleriyle ele verirler. İster eski devrimcilerden olsunlar ister Molla... Onlara göre bu tekörnek modern dünyada yaptıkları her şey normaldir. Yani, eski devrimciliğinden elinde yalnız Che Guevera kalan köktenci-liberal için ortada herhangi bir çelişki yoktur. Kullanışlı bir şey artık aşk/Ev kurmaya ya da/Yolculuklara yarıyor, Çünkü aşk, kullan at//Aşk artık eski moda! gibi anti-entelektüel dizeler, hazırlop klişe kullanımların ötesinde, eleştiri ironisine dair yetkin örneklerdir. Günümüz tüketim insanının aşka dair vahim durumunu, ironinin bir biçimi olan hyperbole ile ortaya çıkarır şair. Buradaki eleştirinin, retoriğe; ironinin de komediye dönüşmemesi asıl önemli nokta. Çünkü hem retorik hem de komedi şiirinin gücünü epeyce azaltan unsurlardır. Günümüz şairleri ise bu hataya sıkça düşüyorlar maalesef. Şairin, modern dünyaya dair getirdiği eleştirileri, bir tür savunma aracı olarak da düşünebiliriz. Tıpkı Hayriye Ünal'ın, Metin Eloğlu şiirinden bahsederken, ironinin bir sığınak olduğunu söylemesi gibi. Ferruh Tunç ilk kitabından itibaren somut, muhalif ve ironik bir şiir yazdı. Newyork Magazinden Etnografya şiirine kadar gelen bir süreç bu. Yirmi beş yılda yayımladığı dört şiir kitabıyla, bile isteye popülariteden kaçan bir şair olduğunu anlıyoruz. Çünkü somut, muhalif, ironik ve düzyazıdan çokça yararlanan bir şiir, popüler şiir okuyucusu veya edebiyat ortamının çok da tuttuğu bir şey değil. Tunç şiirinin takipçileri, daha ziyade belli bir gelişim düzeyine varmış akıllı okuyuculardır. Poetik bir tutum bu: Şemsiyenin dışında olmak, kendi şiirini yazmak... Hatta bugün gündemde olan tüm kuramsal meselelerin ötesinde bir şiir bu. Sanıyorum Fazıl Hüsnü'nün şiiri gibi Tunç'un şiiri de. Hiçbir akımla "doğrudan" bir akrabalığı yok. Bu yüzden kendi şiiri. Cemal Süreya, Kızılırmak Kıyılarının salt Fazıl Hüsnü'ye ait olmasından dolayı bir güzellik kazandığını söyler. Aynı şeyi Ferruh Tunç Mevsim İndirimi şiiri için de düşünebiliriz. Güncel siyaset ve toplumsal kutuplaşmalar bazı şairleri ister istemez ironik bir şiire yönlendiriyor. Yirmili yaşlarında baskıcı, tekörnek ve karmakarışık bir ortamda şiir yazmaya başlayan Ferruh Tunç da onlardan. Biraz önce, hiçbir şairle doğrudan akrabalığı yok demiştim. Ama akranı Osman Konuk'la yakın temasta olduğu söylenebilir Tunç'un. Bu iki isim, 1980'li yılların ağdalı, yapıntı ve popüler-imgeci eğilimlerine hiçbir zaman rağbet etmemişlerdir çünkü. Bu nedenle onları, kuyumcu şairlerin karşısına, kazıcı şairler olarak koyabiliriz. Evet, kazıcı... Şairaneliğe hiç kaçmadan, tam ortasında olabilmek şiirin! Eray Sarıçam. 1993 Gebze doğumlu. İlk, üniversitenin Yeni Türk Edebiyatı Anabilim Dalında tamamladı. Şiir ve yazıları Hece, İtibar, Muhit, Şiir Versus, Fayrap, Aşkar, Kaygusuz, Mahalle Mektebi, Söğüt, BirNokta, Karabatak, Yumuşak G, Kuruluş, Merkezkaç ve Koza Düşünce dergileri ile KitapKriter ve Eleştiri Haber sitelerinde yayımlandı.


Modern çağın hayatımızdan götürdüğü birçok şey var elbette. Bunları sıralamaya kalkarsak kabarık bir liste elde etmiş oluruz. Bunun yanında benim için olumlu addedebileceğim bir durum var. Birbirimizle hiç yüz yüze görüşmemiş olduğumuz Mevlana İdris ile önce mail yoluyla daha sonra da telefon yoluyla tanışmış olmanın mutluluğunu her zaman hissetmişimdir. Fakat bu mutluluk sadece tanış olmaktan gelmiyor. Mevlana İdris'in yazı hayatımın başlangıcında yer almasının yanında onun naifliğiyle, sakinliğiyle edebiyat dünyamızda var oluşunun verdiği bir duyguydu bu. Bu hissi onun şiirlerini okurken de Mevlana İdris'in çocuk kitaplarını kızıma okurken de hissederdim. Okuduğumuz her cümlenin yüreğimize işlediğini gördükçe Mevlana İdris'i tanımanın haklı gururunu yaşardım. Mevlana İdris'i anlatmak için, yüz yüze hiç görüşmediği bir gencin hayatına dokunuşunu anlatmam ona olan vefa borcumu ödemek için yeterli olmayacaktır elbette. Ama en azından benim için bir rahatlama vesilesi olacaktır. Zira iyiliğe, güzelliğe ihtiyaç duyduğumuz bugünlerde bu örneklik bizim için oldukça önemli diye düşünüyorum. Lisede, bir plazanın bodrum katında bulunan küçük bir kitabevinde veresiye defterine yazdırarak kitap almaya başladığımda okumanın beni nereye sürükleyeceğine dair bir fikrim yoktu. Ama yine aynı kitabevinden satın aldığımız Gerçek Hayat dergisinde Mine Sota mahlasıyla yazılar yazan Çiğdem Can'ın yazılarını her hafta büyük bir istekle beklerdik. Hatta Hüseyin Ahmet ile birlikte cuma günleri -dergi o gün geliyordu- okul çıkışında Alfabe Kitabevi'ne koşarak gittiğimizi hatırlıyorum. Sonra orada Teneffüs sayfasını da takip ediyorduk. Mevlana İdris yönetiminde, yeni yeni yazmaya başlamış kişilerin kısa öyküleri, şiirleri yayınlanıyordu. Biz de bir şeyler karalıyorduk. Göndermeye karar vermemiz biraz uzun sürdü. Bu süre zarfında "edebiyat dünyası" ile doğrudan bir bağlantımız da yoktu. Şiirlerimiz, kısa öykü denemelerimiz vardı. Daha sonra bir vesile ile Mustafa Ökkeş Evren ile tanıştık. Mustafa Ökkeş Evren, Adana'da çok güzel bir edebiyat ortamı kurmuştu. O ortamda birçok değerli yazar ve şairle tanıştık. Öykü yazmaya başlama sürecim de bu ortamın oluşmasından hemen öncelere rast geliyor diyebilirim. Küçük öyküler yazıyordum ama bunları herhangi bir yere göndermiş değildim. Ömer Faruk Dönmez ile tanışınca, uzun öyküler yazıp, kendinizi test etmeniz gerekiyor demişti. Ömer Faruk Dönmez ile tanışmadan bir öykü kitabını okumuştum. Genel manada uzun hikayeler yazdığını biliyordum. O sıralarda sürekli uzun bir hikaye yazmayı düşünüyor, sürekli hikaye kitapları okuyordum. Bir gün üniversiteden eve giderken -ki yol oldukça uzundu- küçük not defterime bir hikaye yazmaya başladım. Not defteri bitti ama hikaye bitmemişti. O zamanlar tuşlu cep telefonuma mesaj olarak yazmaya devam ettim. Eve geldiğimde hikayeyi bilgisayara geçirdim. Bittiğinde yaklaşık yedi sayfalık bir metin olmuştu. Çok heyecanlıydım, aslında bir öykü yazabileceğime dair bir öz güven kazandırmıştı Ömer Faruk Dönmez. Bu hikayeyi ise gerek kurgusu gerek içeriği bakımından beğenmişti. Bunu görmüştüm ve ondan sonra sürekli öykü yazmaya başladım. Yazdığım bu uzun öyküleri edebiyat dergilerine gönderemeyeceğimi anlamıştım. Çeşitli edebiyat dergilerini takip ediyorduk. Aradan belirli zaman sonra dergilerde yayımlanacak öyküler yazdığımda birkaç dergiye öykülerimi gönderdim. Bazıları öykülerimi yayımlayacaklarını söyledi. Ne yazdığımın farkına edebiyat dergileriyle iletişim kurduğumda fark etmiştim. Sonra bu süreçte dergilerde yayımlanan öyküler ile benim yazdığım öyküleri karşılaştırma fırsatım oldu. Bu süreç öykülerime daha dikkatle yaklaşmama vesile oldu. Tüm bunların içinde Mevlana İdris ile yaptığımız bir telefon görüşmesi benim yazın hayatımı doğrudan etkiledi. Uzun öykülerimin birini gönderdiğimde Mevlana İdris onu Gerçek Hayat dergisinin Teneffüs sayfasına -iki tüm sayfaya- doğrudan yerleştirmişti. Bu bana büyük bir öz güven vermişti. Fakat bunun haricinde bir vesileyle yaptığımız bir telefon görüşmesinde öykülerimle ilgili düşüncelerini sorduğumda, başkalarının düşüncelerini merkezine almadan yaz, demişti. Oku ve yaz demişti. Sanki binlerce kilometre öteden ruhumu okumuş, insanlara göre değil, ruhuna göre yaz demişti. Kalp ehli olduğunu kalbimi okuduğu o günden anlamıştım.


Hakikat, daima tek bir şeyin hakikati olsa da, onun dile getirilmesi olarak güzel söz, yeni hakikatlere pencere açması, hakikatin hayat ve beyan esasında kapsamının genişletilmesi bakımından çok katlı, çok boyutlu bir yapı arz eder. Zira her güzel söz verimlilik, bolluk, bereket, ihsan, nimet, bağış, kerem anlamında tekvini olarak vahdete ve kesrete tabidir. Bu manada her söz künden bir öze ve besmeleden bir biçime sahiptir. Ecdadımız söz konusu öz ve biçimi dikkate alarak, daima güzel sözü kayda geçirmeye, yenilerini söyleyerek onu çoğlatılmaya gayret etmişlerdir. Hatta kimileri, en güzel sözleri seçip derlemek suretiyle, hem ilgililerine bir hizmet sunmuşlar, hem de başkalarının söylediklerini kayda geçirmek suretiyle, güzellikte onları aşan yeni bir imkan ve yönelim elde etmişlerdir. Bugün bizler de gerek mezkur derlemelerden, gerekse yeni okumalarımızdan, güzel sözler elde etmeye devam etmekle kalmıyor, şu devir itibariyle sosyal medya diye adlanadırılan sanal alanlarda onları paylaşarak, çok hızlı bir şekilde yayılmalarına da katkıda bulunuyoruz. Şeyh Muhyiddin'den esas alacağım ilk eser, Fütuhat-ı Mekkiyye'dir. Ekrem Demirli tarafından tercüme edilmiş ve Litera Yayıncılık tarafından 2006 2012'de 18 cilt halinde yayınlanmıştır. Niyet, toprağın bitirdiği şeyler için yağmur gibidir. Niyet zatı yönünden tek, konusu ki niyet edilen şey demektir- itibariyle farklıdır. Şeyh Muhyiddin'in sözlerini tematik başlıklar altında toplayabilmeyi ve bu sayede onları belli kavramlar, ıstılahlar, tanımlar, nispetler / fenomenler... bütünlüğü içinde vermeyi çok isterdim. Ne var ki, Şeyh Muhyiddin bizim ulema ve ariflerimize mahsus bütüncül bakışla yazma tarzlarının neredeyse tamamını, kendi yazma tarzında topladığı ve bilgiyi cüziden külliye doğru, genişlemeden çok bir açılma olarak gördüğü için sözlerini de çok yönlü ve yoğun olarak bina etmiş; örneğin ilkin ahlak kelimesiyle başlıklandırılabileceğimiz bir sözünün kaydında nefs, cihat, iyilik-kötülük, sevinç, hüzün.. gibi kelimelere de en az ilk kelime kadar değer yüklemiştir. Nitekim Hazret'ten derlediğim ve burada paylaştığım sözlerden oluşan ilk defterimin ana başlığı: Ahlak, edep, iman, terbiye, kalp, hisler ve hallerdir. Bu nedenle ilgili seçmelerimden, kendilerine özel bir temalandırmayı okurumun anlayış ve zevkine havale etmek durumundayım. Bu çokluk nedeniyle, insanı -ve dolayısıyla kendimizi- anlamakta ve tanımakta güçlük çekeriz. Zira duyular, duygular, kalp, akıl, hayal, idrak ve irade esasında çoğalan o güçler, insanı mekan edinme bakımından, tek bir öze sahip olsalar da, yerleşme düzeylerinin her fertte farklı olması nedeniyle farklılaşırlar. Seçilmiş sözlerin yenisinde bu bağlamı lütfen gözetelim. Hasret kelimesi 'hasertü es-sevbe anni ' ifadesinden gelir. Böylelikle elbisenin altındaki ortaya çıkar. Şeyh Muhyiddin'in seçilmiş sözlerinden oluşan yeni metne iki filozofun cümleleriyle başlamamın nedeni, Hazretin sözlerinden görüleceği üzere, fenomenoloji bizde çok önceden vardı deme sakilliğine düşmek için değildir. Bilakis, arif ile filozofu, tefekkür gayeleri itibariyle birbirlerine indirgemekten kaçınmanın gereğine inanarak, fenomenolojizim yapmanın sakıncasını, diğer bir söleyişle, konu irfan ise fenomenolojiyi fazla abartmamak gerektiğini söylemek içindir. Şeyh Muhyiddin, yanlış düşüncelerden bahsederken sahiplerini zikretmez. Doğru düşünceleri ise, sahiplerinin ismini zikrederek alıntılar. İlk tutumu, kendisini, başkalarının yanlışlarını düzeltmeye memur görmemesinden, ikinci tutumu ise Müslüman mütefekkirlerin doğrularını teyit etmekle yükümlü addetmesinden kaynaklanır. Böylece yanlışın suretini, sahipsizliği nedeniyle daha baştan silikleştirirken, doğrunun suretini sahibinin suretine bitiştirerek, onu çift bir suretle takdim eder ki, bu sayede naklettiği doğruyu, söylenenin gücüyle söyleyenin yetkinliği arasındaki taksimde tahkim etmiş olur. İslami literatürdeki karşılığı ilm-i ilahi olan metafizik, modern zamanlarda bir gerçekliği izafi olarak değil mutlak olarak bilme, bu bilmeye mahsus bakış açılarından birine yerleşme ve onu analiz, sezgi, soyutlama, temsil ya da tercümenin etkilerinden arınarak anlama çabası olarak tanıtılmıştır. Bu vb. tanımlarda başa yerleştirilen gerçeklik terimi, materyalist algının hakimiyetindeki düşünsel ortamlarda fiziki bir şey olarak değer görmüş, fiziki olmadan zuhura çıkarılabilme özelliğine sahip zihni şeyin ise, şey olma hak ve değeri çoğu zaman ıskalanmıştır. Felsefede çok özel bir gayretle hatta ilgili yönelimin düzeyine göre kimi zaman iyi niyetle- dini ve tanrıyı paranteze alma teşebbüsünün de kısmen meşrulaştırdığı bu durum, maneviyattan, gaipten, ahiret bilgisinden, basiretle görmekten, kalp ile düşünmekten ve gönül ile kuşatmaktan yoksun olduğu için, bidayetinden beri düşünsel bir kuruluğu, bir tür formalizmi beslemiş ve büyütmüştür. Fütuhat-ı Mekkiyye'den seçtiğimiz sözlerin yenisini sunmaya hazırlanırken, Şeyh Muhyiddin'in tefekküründe, adı kadimde ilm-i ilahi, devr-i felsefede metafizik olan bilginin, maddi ve manevi düzeylere ayrılmadığını, salt kendi şeyliklerine göre bilinmek istendiğini ki buna kısaca Hakikat diyoruz- hatırlatmak isteriz. Bu esasta, En-Nifferi'nin Sana görünen kendinde karar kıldığı cinsten görünür / Karar bulan ilim karar bulan cehldir / Vesvese sadece cehlde vesvese verir ve havatır da sadece cehlde tahattur eder. sözleriyle tahkim edebileceğimiz Şeyh Muhyiddin tefekküründen süzülenlerin değerinin iyi bilinmesinin gerektiğini vurgulayarak, ondan seçtiğimiz yeni sözleri sunuyoruz. Şeyh Muhyiddin tefekkürüne dair bir parantezi daha açalım. Şeyh Muhyiddin, Felsefe'nin ve Kelam'ın içinden değil doğrudan Kur'an'ın ve hadislerin içinden tefekkür eder. Bu manada ilk ve zorunlu teması Peygamber Efendimizledir; onun vahyin muhatabı olarak her bilgiyi ve emri Allah'tan alması, dünyevi ve uhrevi her düşünce, iş ve tutumu Allah'a göre konumlandırması Hazretin paradigmasını / tefekkürünün çerçevesini belirler. Bu ilmin, tasavvufun yani genelde İslam metafiziğinin özelde Şeyh Muhyiddin tefekkürünün, Peygamber Efendimizden kaynaklanmasıyla, önce Allah - İnsan - Peygamber ilişkisinde toplanması ve dolayısıyla ontik düzede ele alınarak açıklanması da zaruriyet arz eder. Hazretin gerek seçilmiş sözlerini gerekse bizzat metinlerini okurken, mezkur ontik ilginin, diğer bir söyleyişle gizli ya da açık bir şekilde bu esasa tabi olarak sorulan İnsan sen nesin ve neden varsın? sorusunun önemle gözetilmesi gerekir. Bunu ana hatlarıyla hatırlattıktan sonra artık sözü Hazretin kendisine bırakabiliriz. Nur metafiziği üzerine zihin yoran mütefekkir ve mutasavvıf büyüklerimiz, onu akıl nuru, ilim nuru ve irfan nuru olarak üçe ayırmışlardır. İlk nur olan akla burhanı, ikinci olan ilme beyanı, üçüncü olan marifet / irfan nuruna ise 'ayanı nispet ederek, bu yorumlarını Peygamber Efendimizin Müminlerin ferasetinden çekinin, çünkü o, Allah'ın nuru ile bakar hadisiyle tahkim etmişlerdir. Mezkur büyüklerimizden biri olan Şeyh Muhyiddin, nur tanımlı müstakil kitap ve risaleleriyle ilgili metafiziği, tasavvuf tefekkürü içinde bir paradigmaya dönüştürerek, ona kavramsal planda bakmanın ötesinde, doğrudan doğruya ondan elde ettiği ferasetle bakan biridir. Fütuhat-ı Mekkiyye'den seçtiğimiz yeni sözleri sunmadan önce, Şeyhin bakış ve söz gücü nereden geliyor? sorusuna bir karşılık oluşturması bakımından zikretmeye değer gördük. Diğer bir söyleyişle, söyleyene Söyleten'den, söylenene nur nasibinden bir bilme ve görme olarak bakmak gerektiğine işaret etmek istedik. Bunları beyan ettikten sonra, sözü Hazretin kendisine bırakabiliriz. İnandıktan sonra bilmek, bilmeyi inanmaya tabi kılarak, inandığı konuda mutmain olmaktır. Bu nedenle irfan ehli bilmeye ikincil bir önem vererek, inanmayı tahkikin önüne alıp, aklın değil teslim olmuş kalbin bir fiili haline getirirler. Bir şey kalbin fiili olduğunda, bilme zaten cehli talep eder; bu nedenle irfan ehlince ilim, kalp kaynağından çıkıp duyulara, akla ve tasavvura doğru bir akışı izler. Benim tabirimi sadece iki lisan verebilir: işareti hüccet olmaksızın ispat olan ma'rifet ile işareti hüccetle ispat eden ilim lisanı. Eserlerinde en-Nifferi'den sevgiyle söz eden Şeyh Muhyiddin'in izlediği yol da budur: Kalp, hayal hazreti, duyular ve akıl... Fütuhat-ı Mekkiyye'den seçtiğimiz yeni sözleri, bilim, bilgi, düşünce, düşünme ve akıl başlığı altındaki kaydımızdan nakledeceğiz. Bu vesileyle şu hususu belirtmeden geçmeyelim: Din nasihattır ki, nasihatın Kur'an ve Hadis esaslı özünde hiçbir değişme söz konusu olamaz; değişme ancak -zamanın diline, anlayışına ve taleplerine tabi olarak- nasihatın formunda meydana gelebilir. Mezkur özü ve kendi zamanlarına en uygun formla nasihatı taşıyanlardan öyleleri vardır ki, kendilerinden sonraki zamanların muhtemel formlarını da kendi uhdelerine almışlarcasına, ahir zamandaki tüm taliplerinin tamamına birden hitap ederler. İmam el-Gazali'yi, Şeyh Muhyiddin'i, Mevlana'yı buna örnek olarak verebiliriz. Çünkü bu zatlar, çalışarak elde ettikleri ilmin yanı sıra, çalışılarak elde edilmesi mümkün olmayan, ancak taliplerinin İlahi bir bağıştan ya da en doğru kelimeyle Rabbani bir fütuhattan nasipli olduklarına inandıkları zatlardır ve onlar da düşüncelerine tam vakıf olunabilmesi için, daha sözlerinin başında, kendilerine inanılmasını şart koşarlar. Zikrettiğimiz bağış/nasip ve koşullandırmanın etkisinden olsa gerektir ki, taliplerinin ilgili zatların avuçlarına girivermeleri işten bile değildir; idrak, dil ve tefsir zevkleriyle kendilerine kaçınılmaz olarak- hayran olanları, başka müelliflerden soğuttukları gibi, kendilerininkinden başka eserlerin okunmasını da gereksizleştirirler. Ola ki, Şeyh Muhyiddin'den, sunduğumuz seçilmiş sözlerden etkilenerek, Hazretin eserlerini okuyacak olanlara bu hususu hatırlatalım ki, nasıl bir Müslüman dehanın muhatabı olduklarını baştan bilsinler. Birincisi, kendisinin fikirleri sayesinde bilmenin rahatlığına erişenlerin, o bilgilerin yaygısında oturmaları, ancak yayılmamaları; ikincisi, kendi fikirlerinden alıntı yapmaları ama onları aşırmaya kalkışmamaları. Hazretin Fütuhat-ı Mekkiyye'sinden yaptığımız -şimdi on ikincisini sunacağımız- alıntılarda, mezkur iki uyarıya okurlarımızın da tabi olmasını istirham ediyoruz. Çünkü, bilenin bilgiden tasarrufu herkes için aynı düzeyde gerçekleşmez. Birinde sahih bir çizgiyi gösterirken, diğerinde bir sapmaya neden olabilir. Bu bakımdan, bilenin yeni bilgisinin kendindeki durumunu murakabe etmesi gerekir. Öte yandan, has bilgiler miri malı sayılsalar bile, onu ilk telaffuz edenin belirtilmesi, genel olarak düşünme emeğine karşı saygının korunmasını sağlar. Türk yazar, eleştirmen İlk ve orta öğrenimini Yozgat'ta tamamladı. Ankara Meslek Yüksekokulu Kamu Sevk ve İdaresi Bölümü'nü bitirdi.


St. Augustine was one of the first philosophers who uttered his doubts and opinions regarding time in şth century. Muslim scholars needed to enter the stage to reassure St. Augustine of time and tenses, and put his upside-down opinions on their feet. You should know that the time becomes the measure of movement when previous and post moments of an event are united in the mind. Another scholar talking on this similar base mentioned above is Ibn Arabi. ideas and interpretations of later metaphysicians/philosophers about the concept of time still stand as a footnote to what we have conveyed with some nuances. After the discovery of photography, the concept of time not only gains a new content undertaking the words such as eye, secing, vision, appearance, signed etc. but also takes its place in the center of daily life by merging with image. From now on, time becomes something whose theory is peeped by being pushed back, something chosen, something recorded and turned intoa malady of physical activity, i. e. technological dominance. In his Principles of Art History (1915), Heinrich Wölfflin notes that: 'No one will argue that the eye will make progress for itself: The eye will always aid other areas in a conditioner way. The existence of'an optical scheme to be applied like a dead template to a world stemmed only from its own conditions is not at stake. However, this does not make impossible for a law to preserve its own efficacy among all these changes although one sees how he/she wants to see. To fish out this law is the main problematic of art history. It is the basic problem?(5) and implied an eye-centered movement of invasion. However, he should not have presumed that this implication would exceed over the verb to see how we want to see'and makes retinal look and appearance ordinary, thus the curiosity asking how would it look if seen under this light? would be replaced with the urge for 'visual sight' and 'the effort to melt in the supremacy of the eternal' with his own words. Let John Berger speak for us. 'For more than a century, photographers and their defenders have been arguing that photography deserves to be included in fine arts. However, doubtlessiy, it is not easy to predict how successful they have been to make this argument acceptable. Whereas most of the people take, enjoy use and value photographs, they do not regard photography as a field of art. And I must add that arguments of photograph defenders, including mine, are a little bit notional/ academic'(6). Let us reveal that as of today, photograph is taking precedence over the art without waiting for its judgment; in other words, whether photography isart or not is nota guestion of photograph, but of art. Photography has absorbed all discussions about mimesis, which has been a pain in the neck for centuries, and made art and painting withdraw delicately. From now on, photography has combined metaphysics and technology, which are two different İevels, and thus absorbed nearly all terminology of art. It will only be possible to interpret these levels in an exchange by putting the current theory of art into brackets to be used for its case when necessary and opening its own parenthesis, i. e. lexicon, freely. This action has no material other than the artistic journey of photographers. At this exhibition titled Witness of the Moment by Murat Aydın, the metaphysical undertone expresses the value he attributes to photography. As we mentioned above, present time is the ravine between what was passing and nearmissing, and collects the dust of the past and the color of the future. Reminding that ravine was defined by Ibn Arabi as something between martyrdom and the invisible world and exists only in delusions (8), we can argue that Murat Aydın regards photography as recording of the moment reguired by internal obligation. 'Thus, what led Murat Aydın to photography must have been the necessity he felt for carrying the capture of the moment to the realm of knowledge of the existence from the interest of it, while passing and coming are close at hand. On the other hand, Murat Aydın's photography act and art can be characterized as an effort to unite with God in a true perception of time through gentrifying present in the past as a pleasure destination and marking it in the future. Besides, this act wili have another kind of value for combining the time of photographer, time of the photograph, and time of the person who will look at this photograph in the future. The present of the photograph will engage with the present of future person and create its own present time via new associations to originate from the view of looker, Another point in Murat Aydın photography is his sensitivity for the control of visual noise, to borrow E. H. Gombrich's words. If we use digital camera terminology, we can easily say that Murat Aydın's photographs are not subject to Programmed Automatic Capture. Therefore, a choice for decrease in or conscious intensification of visual noise in each photograph is at stake, be it fullness or emptiness. In this context, the fact that Murat Aydın's photos contain few and many objects have a lingual imperative, which can be realized through a careful glance. Based on this, we can emphasize that the intellectual aspect of Murat Aydın's photography goes beyond tis technical aspect. Of course, what we call color is the child of the light and has a direct proportion to the coloring capacity of our camera. However, beyond showing something as how it is, showing it with a different look is our responsibility. For instance, when capture a photograph while the sun is high, we lose shadows while we have dark shadows in a photograph we capture close to sunset. Fora photographer, every hour is sole and unigue as there is no repetition in fate, and every moment is an expression of a change, which is not identical but similar to another. It is obvious that such intellectual and fictive approaches of Murat Aydın go beyond the mathematical system reversing one another while capturing photos. Elements such as chroma and gamma reguired by the photograph itself is still his responsibility just to increase the emphasis of gestures captured. Another important point which drew me closer to Murat Aydın's photography is his insistence on capturing different modes of life like loneliness, idleness, indecisiveness, desolation, liturgy, rituals, and of course, humor. And if we remember how irreplaceable humor is for miniaturists to emphasize the vanity of wearing oneself out for this world, we can decide that Murat Aydın is adescendant of this Lineage. And let's talk about Murat Aydın's style of photography. As ordinary people, we try to understand even an original piece of art through comparing it to similar pieces. Thus, it is normal to try to understand the work of each photographer by comparing it to some kind of painting. In other words, the first rule to talk about the style exclusive to that photograph is to borrow from the terminology of painting. I'm saying borrow because the vocabulary of photography is wider than that of painting due to technological differences. From this point of view, the very first thing a photographer learns from the art of painting is that what he/she captures is not an object but an appcarance of it. As mentioned above, not the object but the visibility of it changes moment to moment in terms of time, moment, light, color etc. What we call the witnessing of the photographer is him/her sharing the appearance of visibility through jotting ali these details, which will not attract the attention of any other person, for his/her personal history and work. Despite ali these, the process of creating a style in the art of photography does not work out as it does in painting because, for photography, linearity, shadiness, chroma, darkness, lightness etc. work according to shape and movements such as naturalism, impressionism, surrealism etc. work according to technological hardware. When creating a style, photographer relies on the reality of painting thanks to technological opportunities. For instance, he knows that if he heightens the average of ISO value, the lines of the object will be hardened, whereas they will be refined if he lowers it. Therefore, when we mention a photographer's style, what we mention first is his/her specific preferences about mathematical values. And when we try to decide Murat Aydın's style of photography, we will be speaking about how he discovers the conditions of an object, which presents not itself but its visibility, and how he captures ideal presentation levels. When we look closely at his photographs in the exhibition, we immediately realize that compassions special for this build themselves on their own. In the thematic plan, we understand that Murat Aydın firstiy carries beliefs to photographs in a harmony of act and color cohesion. To jot people's behavior regardless of their religion means jotting their stances and ways of sensation. Knowing that images are unable to tell their own stories, we make them tell our stories as an 'audience contribution, which will certainly draw us to Murat Aydın's photographs. Türk yazar, eleştirmen İlk ve orta öğrenimini Yozgat'ta tamamladı. Ankara Meslek Yüksekokulu Kamu Sevk ve İdaresi Bölümü'nü bitirdi.


Mustafa Kutlu ile tanışmadan önce özlenen hatıralar en güzel yerini günlüklerde verir sanırdım, en güzel orada samimi olunabilir derdim. Mustafa kutlunun satırları seslendi bana o anlarda. Bir iz anlamını Nur'da bulabiliyor, dedi. Başarılı olmanın yalın güçlülüğünde, gönüllere ilişen tasavvufi sevdada birikebiliyor insan ve hayal ettiklerinin peşinden kararlılığın azmiyle yarışabiliyor. İnsan bu yarıştan galipte çıkabiliyor. Galibiyetin getirdiği teslimiyet bir iç huzurun adımını atıyor. Kalbimizin surlarını büyük binalar inşa ederek koruyamayacağımızı işliyor kitaplarında Mustafa Kutlu. Beton kokusunun değil ahşap kokusunun naifliğinin sürülmesini istiyor. Nitekim yüreklerimizin ahşap kıyılara da ihtiyacı var. Kalabalığın dünyasına dalarken bize sunulan şeylerin özlemini yaşatıyor içimizde. Kendimizi şehirleşmenin kucağına atıp 'modern bir insan!' olmanın, insanoğlunun kaç bin yıllık dostu olan buğdayın kokusunu unutmanın, şırıl şırıl akan bir su sesinin yerine korna seslerinin hafızalarımızı delişine değiniyor. Kapitalizmin boyunduruğu altındaki karakterlerin iç çatışmasını göz ardı etmiyor. Yoksulluk Kitabı'nın satırları arasında dolaşırken 'insanlık' çarpıyor göz bebeklerimize. İnsanlığın icabı adına yoksulluğun haritasını çizenlerin küçücük çocuklar olduğunu görüyorduk. O ellerin şiir yazması gerekirken yoksulluğun yorgunluğundan izler taşıyordu. O gözler geleceğe aşkla bakması gerekirken çaresizliğin rengini anlatıyordu. Mustafa Kutlu'nun belirttiği gibi bencilliğimizin ve görmezden gelişlerimizin bir parçası oluyordu çocuklar. Dudaklarının kenarlarında minnetin gülümsemesi olmuyordu. Mavi Kuş'un kapağı aralandığında hayatımızda nice Kenan'lara rastlıyoruz, nice sevdadan, kanatları kırık yaralı kuş gibi sıyrılabiliyoruz. İçimizde biriken bir Bilal'ın hüznü mesken tutuyor bizi. Ve biz modernleşen dünyanın kör insanları olarak yaşamımıza devam ediyoruz. Daha iyi bir hayat deyip kalabalığın anlaşılmazlığında bulunmak istiyoruz. Bir avuç toprağın bereketini bizi kuşatan körlükle itiyoruz. Yetiştirilen taze domatesin kokusunu unutuyor egzoz dumanlarına hapsoluyoruz. Yoksulluk İçimizde'den sızan cümleler insanın maddesel dünyaya bağlanışını temsil ediyordu. Sonsuz istek ve ihtirasın mutluluğu ile avutuluşuydu ellerde kalan. Yoksun olduğumuz en büyük şey ruh dinginliğimiz. Uğruna sürüklenip gittiğimiz basit isteklerimiz. Çiçek demişken her kitabın bir iç açıcı tarafında çiçek kokusuna rastlayabiliyoruz. İster kitabın başında, ortasında isterseniz de sonunda olun bir çiçek kokusu selamlıyor bizi. Rüzgardan savrulan bir gül kokusu ruhumuzun duman kokularıyla nasır tutmuş taraflarına ilaç gibi geliyor. Bazen bir ilaç Mustafa Kutlu'da birikebiliyor. Biriken bu gönül aydınlığında öğrenilen en büyük nokta hasretin derin sevdası oluyor. Ben o anlarda, nur yüzlü, kalbi yağız dedelerimizin çınar ağacının altındaki dükkanlarında evlat gibi bir çiçek beslediklerini öğrenirdim. Öğrenirdim hasret kalınmış güzellikleri... Yalnızlığı bir saka kuşunun ötüşünde bilirdim. Her derdin ağırlığını bir çocuk gülümsemesinin hafifleteceğini bilirdim. Ah! Şu insanların hiç zamanları yok ki durup ince şeyleri anlamaya. Okuldan dönünce koca çim sahanın peşinde çantalarını fırlatarak koşardı çocuklar. Terleri toprağa karışırdı toprak onlara. Hayallerini büyüttükleri, bazen annelerine çiçekler topladıkları bazen de evden getirilen peynir ekmeğin doyumsuz sevgilerine koşarlardı. Yeşil örtü kucak açardı onlara. Nasılsa zamanı geldiğinde bu yeşil örtü ölülerinin üstünü de kapatacaktı. Başka manzaraları yoktu ki seyredecek. Ya bir yeşil örtüleri ki bu yeşil örtü yorgunluklarında kavak ağacının gölgesiyle selamlardı onları- ya da kuşlar kadar özgür olup hedeflediklerinin peşinden koşabilmeyi... Lüks yerleri yoktu ki dinlenecek bu iki kıymetliden başka. Bisikletin direksiyonu gibi kontrol edemiyoruz hayatı evet ya da zorluk karşımıza çıktığında frenleyemiyoruz. Sadece rüzgarına kapılabiliyoruz. Kapılıyoruz ve bahtımızın rüzgarına gidiyoruz. Göğü yaran seslerde kendi çığlıklarımızdan kaçamıyoruz, isli gönlümüzün hüzün duvarları arasında eziliyoruz. Yardımcımız olan çay ve türkü nağmelerine sığınabiliyoruz. Ve biz öyle düşüyoruz ki kendimize, ne bir adım ötede aynı acımızdan kıvranan delikanlıları görebiliyoruz ne de yalnızlığı dört köşe bucak ezbere bilen yaşlı asırlarımızı. Körpe hayatın koca binaları arasında bulunmayı yalnızlık sanıyoruz ya da en büyük aşk maceralarını hayal dünyasında aramaya koyuluyoruz. Aradığımız bu değil. Aradıklarımız bulduğumuz eksiklikler. Hapsolduğumuz sıradanlığımız. Gökyüzünü bölen, kuşların kanatları, ağaçların sonsuzluğa uzanışı değil yalnızca. Gökyüzünü bölen, koca binaların koca çatıları 'yaşamak güzel şey' diyerek gözlerimizi dikmemiz değil. Maviliğinde unuttuğumuz bir derinlik var, ne yazık ki çok azımız bunu hatırlıyoruz. Ayaklarımızı gezdirdiğimiz yeşil örtüde aradığımız kokuyu bulabileceğimizi unutuyoruz. Unutuyoruz ve üzgünüm ki merhamet kendini çekiyor bu yoldan. Hiç kaybetmeyeceğimizi sandığımız şeyler ilk önce terk ediyor bizi. İyi bir iş hayal edip iyi bir maaşla geçimi düşünüyoruz. Bir gün yoksulluğun evimizin kapısını çalıp içeri gireceğini unutuyoruz. Memnuniyet ve lüks ruhumuzun güzelliklerini çorak iklimlere savuruyor. Bir tarçın ve sabun kokusunda, koca tabanlı ayaklarımızı çiçeklerin üstüne savurmamızla yitiriyoruz benliğimizi. En acısı alışkanlıklarımız sıradanlaşıyor yoksa hayat hep sürprizlere gebe. Hayatın müziği biraz keder biraz da neşe.


Mustafa Kutlu, her anlattığı kişiyi tek başına soyut bir karakter olarak değil çevresiyle, mekanıyla, zamanıyla anlatarak bir dünya, bir atmosfer kuruyor ve okurunu da o atmosferin içine çekiyor. İnsanlar zihinsel bir idealleştirme ile değil yaşadıkları zorluklarla, aştıkları ve aşamadıkları engellerle anlatılınca daha sahici portreler okuyoruz. Mustafa Kutlu'nun hikayeciliğini güçlü kılan yönlerini portre yazılarında da kendini gösteriyor. Kitabı okurken insan ister istemez Önce refik sonra tarik sözünü hatırlıyor. Kutlu'nun hayat güzergahında sadece karşılaştığı değil refik olduğu insanları tanıyoruz kitap boyunca. Peki, refik olmak ne demek? Dijital bir çağda refik olmanın anlamını izah etmek giderek güçleşiyor. Fethi Gemuhluoğlu, Dostluk Üzerinede yol oğlu olmak diye bir kavram vardır. Gemuhluoğlu'na göre yol oğlu olmak bel oğlu olmanın tam zıddıdır. Eşref-i mahlukat olmakla hayvandan aşağı düşmek arasındaki zıtlığa benzer burada bahsi geçen karşıtlık. Yol zere olmakla, istikameti kaybetmemekle ilgilidir refiklikle ilgilidir. Zaten bu yüzden önce refik gelir sonra tarik. Zira refiki doğru olan tariki de kaybetmez. Tariki doğru olan ise hayırlı bir refik ile karşılaşır. Mustafa Kutlu, refik bulmak konusunda nasipli bir insanmış vesselam. Niçin mi? Bu sorunun cevabı için biraz da kitabın detaylarına bakmamız gerekiyor. Halk bilimi konusunda çalışmalarıyla literatüre büyük katkıları olan Nurettin Albayrak, Mustafa Kutlu'nun birkaç kadim dostundan biri. Kadir Ağa ise 20'li yaşlarında vefat etmeden önce Kutlu ile kitaplar üzerinden yol arkadaşlığı yaptığı hasbi bir kişi. Bir Tebessüm başlıklı yazının kahramanı ise Sıtkı Aras. Sıtkı Bey için Kutlu'nun aramızda gizli bir melek sessiz, kimseyi incitmeyen tebessümü ile dolaştı demesini aktarmakla yetinelim. Selam Olsunun bir başka başlığı ise Beşir Ayvazoğlu. Beşir Bey'in dil ve üslup ustalığı ile kitaplarındaki titizliği yazının ana damarını teşkil ediyor. D. Mehmet Doğan bölümü ise Kutlu'nun şiiriyle başlıyor. Mustafa Kutlu'nun çok eski dergi sayfalarında yer alan şiirlerinden haberdardım ama 10 Aralık 2018 tarihli bir şiiri olabileceğini hiç düşünmezdim. Acaba bir gün bir şiir kitabını da okuyabilir miyiz? Yine o dergi sayfalarında yer alan desenlerinin de yer aldığı bir şiir kitabı ne kadar güzel olurdu. Yıllarca Mustafa Kutlu ile yol arkadaşlığı yapan İsmail Kara ve eserleriyle onun kadar kültürümüze katkıda bulunan Mustafa Kara hakkında yazılar ne menem kültür hazineleriyle aynı devirde yaşadığımızı hatırlatıyor bize Selam Olsun. Seyfettin'i Severdik ve Nusret Özcan'ı konu edinen Gümüş Sakal Öldü mü? hakikaten çok özel vefa yazıları olarak hafızamıza nakşolmaya aday metinler. Mustafa Ruhi Şirin'i konu edinen Tek Başına Bir Ordu yazısının başlığı bile yeterli. Kitabın son bölümünü teşkil eden Suya Hasreti ayrı, apayrı bir yazı. Hareket ve Dergah ekolünün kurucu ismi diyebileceğimiz Nurettin Topçu'yu anlatan bu yazı, mütefekkirimizi anlatan en iyi yazılardan biri. Suyu böylesi kültürel bir metafora dönüştüren bir yazının Topçu'nun biyografisi içindeki denk düşme durumuyla ilgili ne desek az olur. Kendi hesabıma keşke bu yazı başlı başına bir Nurettin Topçu kitabının giriş yazısı olabilseydi dedim okurken. Mayıs 1974'te çekilen o fotoğrafın öncesini ve sonrasını uzun uzadıya okuyabilseydik ne güzel olurdu. Kitabı sadece Kutlu'nun anlattığı kişileri tanımak için değil bizzat kendisini tanımak için de okuyabiliriz/okumalıyız. Ne demişler? Bana arkadaşını söyle sana kim olduğunu anlatayım. Kutlu'nun böyle özel ve derinlikli bir muhabbetle anlattığı kişiler, o kişilerin hangi yönlerine dikkat etmesi ve okurlarının dikkatini çekmek için neleri vurgulamayı tercih ettiğine dikkat edersek Mustafa Kutlu'nun kendisi hakkında da fikir sahibi oluruz. Dolayısıyla kitabı okuyup bitirdikten sonra bir de bu gözle ikinci defa okumanız gerekecek. Selam Olsunun en güzel yanlarından biri de fotoğrafları. Bir Selam Olsun sergisi açılsa ne güzel olur. Kutlu'nun resimleri de eklenebilir sergiye. O sergiden de bu kitaptaki selam, bir kez daha yinelenir. Güzel, sıcak bir kitap Selam Olsun. 1972 İstanbul doğumlu. İlk şiiri 1991 ekim ayında Türk Edebiyatı dergisi okur mektupları sayfasında yayınlandı. Pek çok dergide dergi ve gazetede yazı, şiir ve röportajlarıyla yer aldı. Sebepsiz Serçe, Taş Suya Değince, Heves ve Tövbe Gölgeliği isminde dört şiir kitabına, Kırk Gri Hırka ve Dünyanın Çekmeceleri isminde iki hikaye kitabına imza attı. Ayrıca Pierre Karton namı-ı müstearıyla Horkhaymır'dan Alzhaymır'a Türk Aydını isimli bir de mizah kitabı mevcut.


Denemede de şiirde olduğu gibi ayrıntıların fotoğrafını çekiyoruz. Küçük şeyler üzerine iddiasız ve samimi bir dille konuşuyoruz. Ama hakikat ayrıntılarda gizlidir. Ben bunainanıyorum. diyor Mustafa Özçelik. Yazarlar ve Kitapları, Okumak ve Yazmak, Yazmanın Büyülü Dünyası, Şiir, Şair, İnsan ve Hayat adlı dört deneme kitabı Nar Yayınlarından aynı anda çıktı. Eylül şiirindeki kuşlar pencerelere/ İnsanlar evlere alışacak dizelerinin üzerimde uyandırdığı etkiyle şiirlerini beğeniyle takip ettiğim şair, ne zaman bir şiire başlasam onun yapısı içinde söyleyemeyeceğim kimi sözler beni deneme yazmayla yüz yüze getirmiştir, diyor. Bu yazımda Şiir, Şair, İnsan ve Hayat adlı denemesini ele alacağım. Üç bölümden oluşan bu kitabın birinci bölümünde şiiri arayan şairi, ikinci bölümünde şiir ve insanı, üçüncü bölümünde ise şiir ve hayatı bulacağız. Bu denemelerin en önemli özelliği iç ve içten konuşmasıdır, diyebilirim. Yazarın bir üretici, okuyucunun bir tüketici, yazılanların ise bir meta olarak algılandığı bu çağda, bu çarpıklığı düzeltmenin onurunun yazarlara ait olması gerektiğini vurgular. İçin dışa taşması için en uygun aracın şiir olacağını belirtir. Denemelerinde halkın öğretmeni misyonunu sırtlandığını söyleyebilirim. Çocuklarımıza masal ve şiir öğretmemizi, böylelikle onları çağdaş mikroplardan koruyabilecek en iyi ilacı sunacağımızı, tehlikeli olanın hayal kurmak değil hayalperest olmak olduğunun altını çizer. Her fırsatta kendi kaynaklarımıza dönmemiz gerekliliğini vurgular. Şiiri pek çok yazı türüne göre önemli ve farklı kılan şeyin kalıcı konularla ilgili olmasına bağlar. Bütün kötülükleri fıtrattan uzaklaşmanın sonucuna bağlar ki şairin sesi fıtrata çağıran ses olur. Gül, bülbül, kar, yağmur... Bunların hiçbiri bir dekor unsuru değil, konuşan ilahi gerçeklere dönüşür. Yunus ile gönül haritalarını, Akif ile cemiyeti, Yahya Kemal ile tarihi, Necip Fazıl ile metafizik haritaları açar önümüze. Şiirde her kelimenin bir işaret taşı olduğunu, bir kelimenin yeri geldiğinde yaralar açıp yeri geldiğinde merhem olacağını belirtir. Güzel bahçeli evleri, sokak kültürünü yok eden takma diş misali beton ucubelerin hayatın ahengini, şiiriyetini kaybettirmesinden yakınır. Kulağınız duymuyorsa musikiye, gözünüz görmüyorsa resme, idrakiniz felç olmuşsa şiire koşun diye telkinlerde bulunur. Değirmen görmemiş, ağaca tırmanmamış, derede sularla macera yaşamamış çocuklara duyduğu hüznü dile getirir. Yazılarının çoğunda ısrarla Yunus Emre, Mevlana, Fuzuli, Şeyh Galip, Mehmet Akif, Necip Fazıl, Ahmet Haşim, Sezai Karakoç, Cahit Zarifoğlu gibi isimlerin önemine dikkat çeker. Fuzuli ile Ari Ay, Nef'i ile Arif Dülger, Şeyh Galip ile Sezai Karakoç, Ahmet Haşim ile Hüseyin Atlansoy ve daha nicelerinin aynı besteyi seslendirdiklerini vurgular. Ahmet Haşim'de bizi hüzne boğan akşamın Sezai Karakoç'ta diriliş muştularına döndüğünü, Necip Fazıl'la en çetin, metafizik bilmecenin önünde durduğumuzu; Yunus'un, Mevlana'nın gülleriyle bülbülleriyle derslerini bize hikmet diliyle verdiğini anlatır. Tanıklık ise tanık olduğumuz şeyle ilgili hem bilgili hem de dikkatli olmayı gerektirir. Bir tarihi romanı tarih kitabından ayrı tutmak gerekliliğini, insanı anlamak için kalın ciltli psikoloji kitapları yerine şiir kitaplarının etkisini, sosyal gerçekleri sosyoloji kitabından ziyade bir türküden daha iyi öğrenebileceğimizi; masalların pek çok pedogoji kitabından daha öğretici, faydalı olduğunu, bir ilahideki tesir gücünü bir vaizin konuşmasında bulamayabileceğimizi sıralarken sanatın üstünlüğünü, etki gücünü ön plana çıkarır. Savaşta Fatih'i kaybetmek neyse kültürde de Fuzuli'yi kaybetmek de odur, diyerek kültür dünyamızın beslendiği geleneği devamsamak gerekliliğinin ısrarcısı olur. Bu denemeleri okurken halkın öğretmenliğine soyunup geleneği sırtlayan, geleceğe köprü kurmaya çalışan, çocukların ve gençlerin eğitimini önemseyen, çocuklarımızı hayatın kirli ırmaklarından kurtarmamızın gerekliliğini ve yollarını sıralayan, Türk dilinin inceliklerini önemseyen, doğaya duyduğu özlemi dile getiren çağdaş bir Yunus buldum. Yazmak, hüsrandan kurtulmanın yolu olarak çıkacaktır karşınıza, diyor yazar. Ben de diyorum ki bizler de okuyarak hüsrana uğramaktan kurtulmanın yollarını düşünelim.


Glass, Glass ailenin en büyük çocuğu. 1917'de doğan Saymour, 1948'de ölür. Muz Balığı İçin Mükemmel Bir Gün. Normal olamayan bir aileye mensup Seymour. Bu aile ili ilgili detayları başlangıçta da bahsi geçen öykülerden topluyoruz. Anne, baba ve 7 kardeşten oluşan bu ailenin çocuklarının hepsi, normal olmayan zekaları ile biliniyor. Peki, normal nedir? Normalden anlaşılması gereken, kendisine asgari yaşam gereksinimini sağlayan koşullar altında yaşayabilen insandır, diyor Carl Gustav Jung. İlk olarak yaşayabilir normal olan insan. Ve bu yaşam ona sunulan şartlar dahilinde devam edebilmelidir. Seymour normal değil. Bunu öykünün başında da sonunda da anlıyoruz. Bu anomalinin sebebi yalnızca savaş travması mı? Böyle olmadığını biliyoruz. Dediğim gibi Glass ailesi tuhaf kardeşler toplamı ve ortalama üzeri zekaları öykülere konu ediliyor. Savaş topyekun bir delilik halidir. Buradan arta kalan her ne varsa yıkılmış, parçalanmış ve kullanılmaz hale gelmiştir. Savaşın sonunda, onarılması gereken ülkeler ve insanlarla baş başa kalınmıştır. Avrupa'yı bir mezbahaya çeviren savaşın ortasında kendini bulan Seymour'un bir süre askeri bir merkezde tedavi gördüğünü, karısının konuşmalarından öğreniyoruz. Travma sonrası stres bozukluğu olarak bilinen bir psikolojik rahatsızlığı olduğunu anlıyoruz. Vedat Şar'ın Dış dünyadan kaynaklanan tehdit ile bu tehditle baş etme kapasitesi arasında çıkan yaşamsal bir dengesizlik ruhsal travmaya yol açar, dediği ve çeşitli şiddet eylemleri, kayıplar ve özellikle savaşların neden olduğunu söylediği travma sonrası stres bozukluğu, uzun vadede bireyi bütün yaşamsal faaliyetlerinden geri bırakır. Depresyon stres bozukluğuna bağı gelişir, derinleşir ve nevroz bütünen bireyi ele geçirir. Artık Jung'un tarif ettiği normallikten çok uzaklaşılmıştır. 1948 yılıdır. Bir muz balığı olarak girdiği delikte domuza dönüşmüştür Seymour. Kendi fiziksel ve psikolojik eşiğinin üzerinde bir tanıklıkla ülkesine döner. Ama bu delikten çıkabildiği anlamına gelmez. Seymour hala o deliktedir. Duygularını kabul edilebilir bir çerçeve içinde dengede tutamaz. Anormal davranışları eşinin ve çevresindekilerin endişelenmesine sebep olur. Şar, Travma sonrası stres bozukluğu yaşayan hastalarda kendini çaresiz bir kurban gibi görme ve makus talihinden kurtulamayacak olma hissi ile dolduğundan bahseder. İnsanın makus hikayesinin sonu hep aynıdır: Ölüm. Öyküye dönelim ve Seymour'un son saatlerinin izini sürelim şimdi. Seymour tatilde Sybil adında minik bir kızla arkadaş olmuştur. Sybil, öykü günü yine onu bulur ve aralarında bir diyalog başlar. İlk olarak karısını sorar Seymour'a Sybil. Seymour Her an her yerde olabilir. Saçını boyatıyordur. Odada fakir çocuklara bebek yapıyordur, diye yanıtlar. Muriel hakkındaki bu sözleri Seymour'un karısının çarpık yaşamını gözler önüne serer. O söylemeden önce annesi ile yaptığı konuşmadan Muriel'in tam da böyle bir kadın olduğunu öğreniyoruz. Ardından küçük kıza Ha, mayon çok güzel. Hayatta sevdiğim bir şey varsa o da mavi mayodur, der Seymour. Ancak Sybil'in mayosu sarıdır. Mavi, Almanların İkinci Dünya Savaşı'nda kullandıkları üniformanın rengidir. Rahatsızlığının bir belirtisi olarak Seymour çevresinde olan bitenle travmasına neden olan olaylar arasında istemsiz bağlantılar kurar. Gerçeklikle arası an be an açılmaktadır. Psişik travmaya neden olan ve derinleşen kompleksi Jung, bir mıknatısa benzetir. Bulduğu her veriyi haznesine katan kompleks, gittikçe şişer ve bireyi ele geçirir. Bu haliyle kompleks, deliğinde her şeyden habersiz muz yiyen balığa benzetir bireyi. Artık algılanabilir evrenin bütünü tek bir ağızdan, aynı şeyi söyler hale gelmiştir. Tüm sebepler, bireyi aynı sona doğru sürükler. Asansör harekete geçince genç adam kadına 'Ayaklarıma bakıyorsunuz,' dedi. 'Özür dilerim, ben yalnızca yere bakıyordum,' dedi kadın ve yüzünü asansörün kapısına doğru çevirdi. Seymour'un ani alınganlığı ve kadına çıkışması onun naif tavrına yakışmayan bir detay olarak görülmelidir. Ayağına bakıldığını düşünür ve bu durum onu gerer. Yahu şu iki normal ayağa bakmak için en küçük bir lanet neden bulamıyorum, der asansörden inerken. Oidipus miti, insanın makus talihinin hikayesidir. Muz balıklarının hikayesidir. Yüksek bilinç düzeyi onu bütün varlıklardan öteye geçirmiş olsa da ölüm gerçeğini bilerek yaşamak gibi bir trajediye düşmüştür insan. İdrakin sınırıdır öleceğini bilmek. Kadere yenileceğini kavradığında, gerçekleri bildiğinde, gözlerini kör eder Oidipus. Seymour da kavramıştır. Savaş ona tüm çıplaklığı ile gösterir insana ait vahşeti, trajediyi... Bildiğiyle başa çıkamayan kahramanların sonu kör olmaktır. Ya da daha fazlasıdır: Yok olmaktır. Seymour, yok olmayı tercih eder. Zihnindeki tüm çatışmaların çözümü ancak ölüm ile mümkündür. İnsan psişesi sonsuz bir devinim içindedir çünkü. Arzuların şekillendirdiği acı dolu bir yer olan kendisinden kaçmak ister Seymour ve bunu intiharıyla yapar. Bellek ve istekler, hepsi bir arada, demiştir Seymour. Arzular ve bilinenler... İnsan bundan ibarettir. Sonda söylemem gereken şey daha önce söylemiştim. Yüzyıllardır söylene gelen bir masalı tekrar eder Muz Balıkları İçin Mükemmel Bir Gün. Savaş yılarının onda açtığı yaraları ömrünün sonuna dek kapayamayan, Ne kadar yaşarsanız yaşayın, yanmış etin genzinizde bıraktığı o tuhaf kokudan asla kurtulamıyorsunuz, diyen Salinger, Seymour'u devrinin tüm gençleri adına yaratmıştır. Fakat biliyoruz ki büyük sanatçılar evrensel bir dilde konuşur. Yalnızca devrine ait olamayacak kadar çok şey söylemiştir Salinger. Kadim zamanlardan günümüze dek ulaşan metinleri de her çağa ait yapan o evrensel dil değil midir? Semboller bizi hep aynı hikayeye götürür. Hep aynı soruları sordurur: O kahraman, yolculuğunu tamamlayabilecek midir? Okuduğumuz, Yunus'un balığın karnından asla kurtulamadığı bir hikayedir. 1992 yılında İstanbul'da doğdu. Türk Dili ve Edebiyatı bölümünde okudu. Editörlük ve öğretmenlik yaptı. Sevim Burak Öykülerinin Analitik Psikoloji Bağlamında Çözümlenmesi adlı teziyle master eğitimini tamamladı. Şimdi yine öğrenci/ yine öğretmen.


Yazı başlığımız, açıklanma gerektiren iki terimi ihtiva ediyor: İrşat ve güldürme. Arapça doğru yola girmek anlamındaki rşd kökünden gelen irşat, doğru yolu gösterme; manen aydınlatma, hak yolunu gösterme, gafletten uyandırma, uyarma demektir. Çoğulu: İrşadat'tır. İrşad'ın hidayet kelimesiyle aynı anlamda kullanıldığını söyleyen, Ragıb el-İsafahani, irşat'la aynı kökten gelen rüşt kelimesinin, Hem dünyevi hem de uhrevi işlerle ilgili kullanılmasından hareketle, bunun yalnızca uhrevi işlerle ilgili kullanılan reşed kelimesinden daha genel olduğunu bildirir. Buna göre rüşt, doğru yolu bulma, doğru yola girme; doğru düşünecek, doğruyu bilecek, ayırt edecek seviyede olma, olgunluk, kemal demektir ki, bu aynı zamanda ilahi ve akli şeriatı birlikte kabul etme ve uygulama yetkinliği olarak, buna sahip bulunan fertleri ilahi teklifin ve emrin zarfı kılar. Oldurgan fiil güldürme ise, geçişsiz fiil gülmenin zuhura çıkarılmasıdır. Buna göre gülme, bir kimse bir şeyi tuhaf bulduğu veya bir şeye sevindiği zaman kesik kesik sesler çıkarmak suretiyle duygusunu, sevinç veya hayretini açığa vurması; ses çıkarmadan hafifçe gülümsemek, tebessüm etmek; biriyle bir şeyle alay etmek, eğlenmek; bir şey birine iyi yüz göstermek, onu bir şeylerle karşılaştırmak; mutlu bir zaman geçirmek, mesut olmak; görende neşeli bir etki bırakacak bir görüşü olmak demek iken, güldürmek de gülmesine sebep olmak, gülmesini sağlamak demektir. İrşat ve güldürme terimlerini yazı başlığımızdaki özne ile birlikte düşündüğümüzde de, Nasreddin Hoca'nın muhatap olduğu kimseleri güldürme yoluyla irşat ettiğini söylemeye memur oluruz. Nasreddin Hoca'nın mürşitliği ve mürşitlik tarzı hakkında ayrıca bir delile, ispata gerek görmeksizin ulaştığımız bu akli sonucu, kaydi planda da öncelikle Evliya Çelebi'ye borçluyuz. Evliya, onu Mevlana Hazret-i Şeyh Hoca Nasreddin olarak tesmiye etmekte; yaşadığı zaman hakkında yanılmış olmakla birlikte onu Engin erdem sahibi, hazır-cevap, keşif ve keramet sahibi bir ulu sultan olarak nitelemekte ve onun nasihatlarıyla latifelerinin darb-ı mesel halinde kullanıldığını belirtmektedir. 'Bu er velidir, derler. Bu sözün herhalde bir anlamı ve bir tevili vardır. Zira Ahmed-i Arap küfürler söylerdi, onun bir anlamı vardı. Şüca-i Acem de nedametler eylerdi. Halk, veli olduğunu sonradan anladı. Şimdi bu er de velidir. Boş ve bilgisiz değildir. Bunun sözünde bir anlam, sözlerin hakikati vardır. Zira Sultan Kevneyn ve Resulu'l-Sakaleyn bu hadiste buyurur ki, el-mecazii nazretü'l-hakiki. Şimdi kişi dünyadan ahirete gidince, onunla birlikte ne giderse onun mülkü olur. Kendinden ayrılmayan ne ola, dedi. Düşündü. -Onun biri ilimdir, biri de ameldir. Dünyadan kişiyle birlikte bunlar gider, ayrılmaz. Fakat o vücudun birisi ne ki? İkisi bunlardır. -Ya Server! Düşünüp de bulamadığın kalbin ihyasıdır. Meseldir. 'Gönülden gönüle yol vardır.' Evliyaların arası böyledir. Birinin gönlünden geçeni, diğerleri bilirler, dedi. -Güzel söylediniz, dedi. Böylece bildi ki Molla Nasreddin'in söylediği hep mecazdır. Veli hakikat söylermiş, mecazi sözü suret eylermiş. Bu bir remz imiş. -Bu kişi tekin er değildir. Nitekim Basri ve Ahmed; küfürbaz gibi latife ile hal söylermiş, rumuz edermiş, dedi. Öte yandan Mevlana Celaleddin-i Rumi'nin torunlarından Seyyid Burhaneddin Çelebi (v. 1313/1897) de, Saltıkname'deki mezkur bilgiyi takip ettiğinden olmalı ki, Nasreddin Hoca'nın 121 latifesinin tasavvufi şerhini yapmıştır. Nasreddin Hoca öyle bir kültür örneği ki benzeri çok az. Her zaman hayatımızın içinde. Hem de insanın meşrebi ve düşüncesi, kültürel mayasını meydan getiren ve onu seviyeler ve katmanlar halinde temsil eden kim olursa olsun, herkesin ortak bir değeri. Sohbetleri hizaya getiren, ruhları tebessümüyle yumuşatan, itirazları, çekişmeleri maharetle uzlaştıran hep o değil mi. Sözün sohbetin hitamı, daha yeni bir ifadeyle jübilesi ona ait. O daima yerleşik ve alışılagelmişi aşan bir mantık, hileye karşı yeni bir hile ve hileye karşı saflığa zafer bahşeden bir feraset ustası. Sorumuzdaki seçim/seçme kelimesi, irşat söz konusu olduğunda sorunlu bir kelimedir. Zira, İslami bir mana ve sorumluluk esasında, irşat konusunda ferdin kendi iradesiyle bir seçimde bulunmasından çok, onun kendi istidadının ve istihkakının keşfini gerçekleştirmiş olması gerekir. Diğer bir söyleyişle, sufi olsun ya da olmasın, mümin bir kulun hayatının her safhasına yayılan irşat görevi, Allah'ın ona bir bağışı, bir nimeti olan istidadında ve istihkakında kayıtlıdır. Her mümin, kendi a'yan-ı sabitesinde yerleşik olan bu vb. nimetlerin ferdiyetindeki tecelli nispetinden haberdar olmak ve bununla kul olarak kendi varlığının hakkını tam vermeye gayret etmek durumundadır. Aksi halde, güzel ses istidadına sahip olmadığı halde musikide, yazma istidadına sahip olmadığı halde yazarlıkta ısrar edenin uğrayacağı sonuç aynıyla bu konuda da ortaya çıkar ki, bu da o kulun zamanını boşa harcamasına, üzülmesine, başarısızlığına sebep olur. Öte yandan, İslami bir çerçeveden baktığımızda, gülmenin / güldürmenin insanda yerleşik bir özellik olduğunu, nefse tabi olarak zuhura çıkan bu fiillerin de, nefsin diğer tezahürleri gibi din yoluyla terbiyeye muhtaç bulunduğunu görürüz. Buna göre, mümine düşen gülenin / güldürmenin nefsinden bir cüz olduğunu bilmesidir. Bu bilgiyi edindikten sonra, ayrıca gülmenin özünü / mahiyetini bilmekle yükümlü değildir, bunları şeriatın belirlediği hadler içinde yaşamakla ve yaşatmakla yükümlüdür. Nitekim İslam ahlakıyla ilgili kitaplarda da konu bu şekilde işlenmiştir. Şaka ve mizah ölçülü olduğunda övülmüştür. Bu meyanda Allah Resulü'nün şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir: 'Ben de şaka yaparım. Ama yalnız hakkı söylerim.' Nitekim şaka maksadıyla kullandığı bazı sözleri sahih rivayetlerde yer almıştır. Said b. el-As şaka konusunda oğluna şöyle öğütte bulunmuştur: Şakada ölçülü ol. Çünkü onda aşırı gitmek saygınlığı giderir ve beyinsizlerin tepene çıkmasına yol açar. Şakadan tamamen uzaklaşmak yakın dostları tutuk kılarken iç içe yaşayanları birbirlerinden uzaklaştırır. Şaka ve mizahta ölçülü olmak gerçekten zordur ve buna riayet etmek herkesin harcı değildir. Hikmet ehlinden birçoğu mizahta sıkıntı çekmiştir. Hatta bu hususta şöyle denilmesi adet olmuştur: Şaka saygınlığı götürüp dostluk bağını koparır. Kötülükten başka bir sonucu olmayan bir haldir. Gülmeye gelince, insanoğlunun en temel özelliklerinden biridir. Gülme şaşmadan kaynaklanabilir. Şaşma ise fikirden doğar. İnsanı, hayvandan ayıran temel vasıf da fikirdir. Mizahta olduğu gibi gülmede de ölçülü olmak ve hoş karşılanacak dozu kaçırmamak zordur. Gülme konusunda şöyle denmiştir: Fazla gülmekten sakının. Çünkü kalbi öldürür ve unutkanlığa yol açar. Çok gülmenin gevşeklik ve duyarsızlığa yol açtığı da söylenmiştir. İsa Peygamberin şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir: 'Yüce Allah memnuniyet olmaksızın gülene ve amaçsız söz taşıyana buğz eder.' Bayağılık kokan komik şeyleri ağzından düşürmeyenlere gelince bunlarınki çirkinliğin doruğudur. İbn Miskaveyh de Tehzibü'l-Ahlak'ında, yine Hz. Peygamber'in şaka yaparken de gerçeği söylediğini, Hz. Ali'nin de çok şakacı olduğunu belirterek, şaka konusunda ölçülü olmanın zorluğundan bahisle, Şeri hatta durmanın elzem olduğunu söyler. Nasrettin Hoca'nın mekur haddi gözeterek, aynı tefekkür ikliminde yaşadığından kuşkumuz olmadığına göre, onun gülmeyi / güldürmeyi irşat tarzı haline getirmesindeki neden ve sonuçları da bu merkezde değerlendirmemiz gerekir. Bir mizah meselesi olarak gülme / güldürmenin Sokrat, Platon ve Aristo'dan beri ele alındığını, bunların özlerinin ne'liği konusundaki modern araştırmaların -Bergson, Kierkegaard, Baudelaire vd. müstakil çalışmalarıyla- daha da yoğunlaştığını ve günümüzde özel bir nazariyenin konusu olarak mizah sektörünün gelişmesine hasredildiğini, ancak halen ifadeye kavuşturulması ve tanımlanması bakımından bir arpa boyu yolun bile kat edilmediğini bildiğimize göre, İslam'ın bu konudaki bakışını ve bunu temsil eden en önemli zat olarak Nasreddin Hoca'nın seçimini zikrettiğimiz bağlamda içselleştirmek durumundayız. Öte yandan, Nasreddin Hoca'nın nasihat ve latifelerini günümüzdeki fıkralaştırma yoluyla segilenen sekülerleştirme çabalarının da farkında olmalıyız. Özellikle Pertev Naili Boratav'ın derlemelesinden itibaren hız kazanan bu çalışmaların tıpkı masallarımıza, mesellerimize, halk hikayelerimize, türkülerimize... uygulandığı gibi, yeni bir tahrip kalıbı halinde, salt bir dünyevileştirme inadıyla uygulanmasına rıza göstermemeliyiz. Zira, Nasrettin Hoca'dan bize kalan bir irşat tarzı olarak gülme / güldürme konusu, bizim mizah kültürümüzden önce dinimizin konusudur. Türk yazar, eleştirmen İlk ve orta öğrenimini Yozgat'ta tamamladı. Ankara Meslek Yüksekokulu Kamu Sevk ve İdaresi Bölümü'nü bitirdi.