Dilimizde sanat kelimesiyle, onunla akraba sınaat kelimesi; kökensel anlamda yapma'yla, dolayısıyla da bir şeyi yapmada gösterilen ustalık veya maharetle bağlantılıdır. Hemen işaret etmelidir ki sun'i ve sınai kelimeleri de aynı kökten gelir. Sun'i ve sınai; doğal-olmayan anlamında yapma/yapay olanı, dolayısıyla da insan elinden çıkma olanı ifade eder. Sanat ve zanaat, bilme'den ziyade yapma'yı ilgilendirir; bununla birlikte, bu yapmaya içkin kendine mahsus pratik bir bilmeden söz edilmelidir: Ele ve elin kullandığı aletlere mahsus bir bilme türü de vardır ki bu beceri ve maharetdir. Benzer bir şekilde Fransızca ve İngilizce art kelimesi her türden beceri ve mahareti ifade eder ilksel anlamda. Keza bu kelimenin dayandığı Latince ars, artis tetkik ve pratik yoluyla kazanılan beceriyi dile getirir. Daha geniş anlamdaysa kelime, doğa eseri olmayan yani sun'i karakterdeki her türlü beşeri üretimi anlatır. Sun'i üretim olarak sanat/zanaat doğal üretimden özce farklıdır. Tüm bu çözümlemeler Grekçeye geri götürülebilir. Grekçede poiesis ortaya-çıkma, meydana-gelme ya da kısaca üretim demektir. Burada physis doğal üretimi ifade ederken, tekhne beşeri yani yapay/sun'i üretimi dile getirir. Sanatı Grekçede karşılayan kelime tekhnedir ve fakat bu kelime zanaatın da, tekniğin de kökenini oluşturur. Dolayısıyla bilahare vuku bulan ayrışmaya rağmen sanat, zanaat ve teknik, her biri, insan eseri sun'i üretimi ifade ediyor olmaları bakımından ortak bir kökene sahiptir. Başlangıçta bunlar ya da bunların ilksel biçimleri bir ve aynı şey olduklarından aynı kelimeyle ifade ediliyordu. 18. asra kadar sanat kelimesi ikircikli bir kullanıma sahipti. Ortaçağ'da tinin spekülatif işlemlerini ifade eden liberal sanatların hemen yanı başında ele dayalı mekanik sanatlar yer alıyordu. Bu meyanda mesela şiir liberal sanatlara, marangozluk mekanik sanatlara aitti. Ama son tahlilde ikircikli bir şekilde de olsa bunlar sanat başlığı altında bir araya geliyordu. 18. asırla birlikte sanat, zanaat ve teknik arasında bariz bir ayrışma yaşandı. Bu ayrışma bahusus sanat ve teknik arasında ortaya çıktı. Böylece sanat yarar esaslı teknikten ayrışarak münhasıran estetiğin konusu haline geldi. Bugün sanat deyince teknikten net bir şekilde ayrılmış olup güzelliğin keşfini ve tasvirini konu edinen müstakil bir alanı anlıyoruz. Evet, bugün sanat münhasıran estetik alana işaret ediyor. Buna göre, sanat belli teknikler içerir içermesine ne var ki o bu tekniklerden fazla bir şeydir. Sanatkar teknik beceriden fazla olarak dehasını katar sanatına. Böylece sanat eseri bir imalin ötesinde bir yaratım olur. Sanatkarın yaratıcılığına karşın teknisyen bir nesneyi imal eden kişidir tam da. Bu iş elbet beceri ve maharetle olur ve fakat yaratıcılık gerektirmez. Öte yandan teknisyen estetik bir kaygı taşımaz zorunlu olarak, o imal ettiği şeyde pratiğe yani kullanıma, işlerliğe ve sağlamlığa yönelik bir amaç gözetir evvelemirde. Öte yandan, teknik üretim bir nesneyi model alarak bunu çoğaltma peşindeyken, sanatsal üretim ortaya koyduğu üründe özgünlük ve biriciklik derdindedir, öylesine ki bir sanat eseri sanatsal karakterini, dolayısıyla aurasını bu biricikliğinden alır. Bu yüzden özünde çıkarsız oluşuyla sanat eseri amacını kendinde taşır; teknik bir ürünün ise amacı kendi dışında yer alır. Başka bir deyişle, sanat eseri kendi bakımından ve başlı başına anlamlıdır; teknik bir ürün ise ancak sağladığı fayda bakımından ve arz ettiği kullanıma göre anlamlıdır. Tekniğin sanattan farkına şöyle bir değinmiş olduk. Şimdi bu olguya daha yakından bakabiliriz. Teknik belli sonuçları etkin bir biçimde hasıl etmeye yarayan araçlar bütünü olarak tarif edilebilir. Nedir bu araçlar? Bunlar maddi anlamda aletleri ve düşünsel anlamda da yol-yordam bilgisini ifade eder. Teknikler ilerletilebilir ve geliştirilebilir bir mahiyet arz ederler. Keza teknik bilgideki birikim ve terakki yeni tekniklerin ortaya çıkışına veya mevcut tekniklerin geliştirilmesine zemin hazırlar. Beşeri bir faaliyet olarak tekniği hayvanlara özgü ilkel tekniklerden ayıran şey budur: Bir maymun sopa yardımıyla daldaki muzları düşürür, ama sopanın ucuna çengel takmayı ve böylece daha fazla muzu, daha kolay bir şekilde düşürmeyi akıl edemez. Dolayısıyla birikim ve terakki yalnızca beşeri tekniğin bir özelliğidir. Teknik farklı düzey ve tarzlarda da olsa bütün toplumlarda ve kültürlerde vardır. Ve fakat Yeniçağ'la birlikte Avrupa'da doğup oradan dünyanın geri kalanına yayılan tekno-loji ile teknik arasında birincinin hesabi ve/veya temsili bir zihniyete dayanması ve bu surette masumane bir araçsallığın çok ötesine geçmesi bakımından tayin edici bir fark vardır ki bu da bahs-i diğer. Teknik elin bir uzantısıdır. El, Heidegger'e (ö. 1976) göre insana mahsus bir organ, Aristoteles'e (ö. MÖ 322) göre de insanın ilk aletidir ki insan bu alet sayesinde başka aletler üreterek kendine bir yaşam-alanı açar. Evet, insanın teknik faaliyeti onun elinin bir uzantısıdır: İnsan teknik sayesinde bir şeyi ya da bir şeyleri ele alır, ele geçirir, elde eder, elden geçirir, elde tutar vs. Öte yandan el tek bir aletin işlevini görmez, ama aletler çoklusu gibi çalışır. Teknik elin açılımıdır ki bu açılımda beyin ele eşlik eder; böylece çevreden gelen tehlikelerin atlatılmasında, keza çevreye intibakta beşeri yapa-bilme yani teknik bilgi ve beceri devreye girer. Gerçekte zeka çevreye intibak kabiliyetidir ki zeka bu intibakı yararlık ve kullanım amacına matuf nesneler ve aletler imale ederek yani teknik faaliyet yoluyla sağlar. Beyin ve elin işbirliğidir bu ya da beynin elde çalışmasıdır. Bergson'a (ö.1941) göre boyuna yeni aletler imal etme, keza daha önce imal edilmiş aletleri geliştirme ve çeşitlendirme kabiliyeti insan zekasının bir alamet-i farikasıdır. Demek ki teknik esasta insan zekasının ve düşüncesinin bir ürünü ve bir icabıdır. Doğanın eksik bıraktığını insan teknikle tamamlar ve diğer varolanlara bu yolla galebe çalar. Başka bir ifadeyle, teknik sayesinde insan tabiat karşısındaki güçsüzlüğünü telafi eder ve bu yolla diğer varolanlar arasında beynini işletip alet üreten varlık olarak temayüz eder. El, biyolojik olmanın ötesinde, varoluşsal bir organdır; evet, varoluşsal. Elin uzanımı olan teknik ile ve teknikte beşeri varoluş açımlanır ve bu surette insan için yeryüzünde ikamet mümkün hale gelir. Gök ile yer arasında yaratılmışız. Ayaklarımız yere basarken, başımız göğe doğru uzanıyor. . Yeryüzünün sakinleriyiz biz. Yeryüzünde tutunmak temel varoluşsal tavrımız. Bu tavrın iki veçhesi var: Yeryüzünde maddeten tutunmanın yolu teknikten, orada manen tutunmanın yolu ise sanattan geçiyor. Sanat ve teknik yoluyla bir şeyler üretiyoruz, bir şeyler yapıyoruz. Üretmelerimiz ya da yapmalarımız yeryüzünde tutunuşumuzu sağlamaya ya da kolaylaştırmaya matuf. Vel-hasıl, Grekçe tekhne kavramına baktığımızda orada sanat-ve-tekniği henüz ayrışmamış olarak bir arada buluruz. Bu ikircikli ve fakat kökensel kavram, insanoğlunun yeryüzünde tutunma serüvenini özetliyor bir bakıma. Aslına bakılırsa en somutundan en soyutuna, sözgelimi bir kulübe inşa etmekten bir şiir inşat etmeye varana kadar bütün beşeri üretimlerimiz ya da yapmalarımız yeryüzünde tutunma amacına yöneliktir. Keza bu amaçla üretiyor ve ürüyoruz boyuna. Buradan göçüp giderken geride halefler bırakabiliyorsak, bu ancak üre me sayesinde oluyor. Bu, yeryüzünde halife olmanın, dolayısıyla sonlu'da sonsuz'u yakalama yöneliminin bir ifadesi aynı zamanda.


Serdar Ünsal'ın Yüreğim İrevan'da Kaldıadlı romanını okurken çok etkilenerek gözyaşlarımı tutamadım. Anlattıkları büyükannelerimin, dedelerimin anlattıklarına birebir benziyordu. Aynı coğrafyada yaşayınca kader ortaklığı doğarmış. Iğdır yöresinde kaçakaç zamanı olarak nitelendirilen Müslüman Türklerin Ermeni zulmünden kaçış hikayelerini duyarak büyüdük. Tarihte acı iz bırakan, Aras Nehri ile mühürlenen yaşanmışlıkları kayıt altına almak, sanatın diliyle okura ulaştırmak ayrı bir sanatçı duyarlılığıdır. Serdar Ünsal da babaannesi Seriye'nin hayatından yola çıkarak kaleme almıştır romanını. Ermeni zulmünden kaçan Türklerin bu zorlu süreçte yaşadıkları acıları, verdikleri kayıpları görürüz. Olaylar Seriye'nin kapısının çalınmasıyla başlar. Kapıyı çalan komşuluk ettiği yakın arkadaşı Zilaf'tır. Hemen kızınızı alın şehri terk eden diyen Ermeni komşusu onları korumak istemiştir. Ermeni Taşnakları İrevan'a yaklaşırken Iğdır'ın birçok farklı köylerinde de birçok kişi katledilmiştir. Zorlu kaçışları esnasında Seriye'nin kocasının gömleğine dair düşünceleri dokunaklıdır. Kocasının kareli gömleğine ilişir gözleri. İkinci düğmesi çoktandır kopuktu ve son iki gündür onu dikmeyi düşündüğü halde hep unutmasını sorgular. Kahverengi lacivert renklerdeki bu gömleğini yaklaşık iki yıldır özenle giymesi ayrı bir ayrıntıdır yokluk dönemine dair. Az eşya, az giysi ile yetinilen dönemlerin sembolü gibidir. Kaçış esnasında ağaca bağlanan hamile kadınlara, genç kıza duyarsız kalamazlar. Ağaca bağlanan hamile kadınlardan birinin karnı yarılarak bebeği fırlatılmıştır. Diğerlerini kurtarmak için harekete geçer Seriye'nin kocası Abbas. Hamile olan diğer kadının ellerini çözerek kurtarır. Genç kızın tecavüze direnişine duyarsız kalamayıp onu kurtarmak için döner. İki Ermeni çeteciyi öldürür. Seriye'nin her geçen gün daha çok sevdiği Abbas'ı Aras'ın kenarında vururlar. Hayatı bahasına kurtardığı hamile kadın ve genç kız da Aras Nehri'ni geçerek İran tarafına geçmeyi zor da olsa başarırlar. Seriye, Aras'ı eşini kaybederek geçmenin acısındadır. Heybeyi de kaçarken atmak zorunda kaldığından eşinden geriye bir fotoğraf dahi kalmamıştır. Seriye'nin yolda karşılaştığı babası kızıyla torunu Firuze'yi İran'ın Zengi köyündeki bir tanıdık aile yanına yerleştirip eşini ve Seriye'nin diğer kardeşlerini almak için geri döner. Fakat bir daha dönemez öldürüldüğü için. Seriye'nin zorlu hayatı başlamış olur. Bir yıl kadar sığıntı kaldığı evde komşuların Dul kadın ne olur ne olmaz demeleri üzerine Seriye kendinden yaşlı, fakir Kasım Bey ile ikinci evliliğini yapar. Kurtuluş amaçlı yaptığı bu evlilikte Kasım Bey iyi biri çıkar. Ondan da Feride adlı bir kızı olur. - Feride'yi seviyor busun? - Elbette, o benim kardeşim. Ben ağladığımda gelip gözyaşlarımı eliyle silmeye çalışıyor. Abla diyor bana. Bazen şaşırıp anne bile diyor. - Niçin ağlıyorsun ki? Annen, baban, kardeşin var. - Babam gerçek babam değilmiş ki... Hem... Hem çok fakirler. Hiçbir istediğimi almıyorlar. - Paraları yok mu hiç? - Az varmış. Yoğurt satılınca alacağız diyorlar, hiç almıyorlar. - Boş ver sadece elma alsınlar. Arkadaşının elinde kocaman kırmızı sulu elma vardır. Firuze o ısırdıkça imreniyor, kıtır kıtır yediği elmadan canı çekiyor, yutkunuyordu. Kardeşi Feride'nin de elmaya bakışı gözünden kaçmamıştı. Annesine elma al, demeye de çekinir. Neyse ki Seriye, dört yıllık mavi yeleğini giyerek elma almak için atlı satıcıların yanına varır. Bu atlı satıcılar akrabalarından haber getirecek bir aracı olur sonrasında. Böylelikle Iğdır'daki bazı akrabalarından haberdar olur. Akrabaları gelip onu ve kızlarını alarak hasret gidermek için Iğdır'da misafir ederler. Buradaki akrabaları geçmişin acısını çoktan unutmuş kadar neşeli, gelecek kaygısı hiç yokmuş gibidir. Burası her şeyi ile farklıydı. Yemekleri, insanları, suyu... İşleri bile zevkliydi buranın. Bulaşıklar için deterjan vardı. Taraklar sık dişli ve siyah değil aksine rengarenk, gösterişliydi. İnsan güzel şeylere çabuk alışır. Seriye ile kızları da bu güzelliklere alışıp tenha köylerine, zorlu yaşamlarına dönmek istemezler. Eşi Kasım Bey'i Iğdır'a yerleşmek için ikna eder. Malları satıp döneceğini söyleyerek giden Kasım Bey öldüğü için dönemeyince Seriye için zor günler yine baş gösterir. Kızlarının isteklerine yetişemeyince kendisine talip olan Fırıncı Mehmet Bey ile üçüncü evliliğini yapar. Ekmeğini ekmekle kazanmanın gururunu yaşayan Mehmet'ten de iki oğlu olur. Seriye'nin yıllardır haber alamadığı annesi ve kız kardeşleri için yüreği öyle yanar ki geceleri kabuslarla ağlayarak uyanır. Dört bir yana haber salarlar. Nihayet Meşet'e giden yaşlı bir adamın sohbetiyle Seriye'yi soran bir çıkar. Tahran'dan gelen Farsça bir mektup üzerine heyecanla dört gün sürecek olan Tahran yolculukları başlar. Seriye'nin kız kardeşleri Masume ve Saniye ile kavuşma anları dokunaklı bir sahneye dönüşür. O tayda galdı balam, diye son nefesine kadar ağlayan annenin ahı vardır bu zulümde. Ermenilerin yaptıkları katliamlarda kan gölüne dönen çukurlar, toplu halde yakılan insanlar, başları ortadan ikiye ayrılan ana kuzuları gözlerinin önünden bir an olsun gitmez. Romanda o bölgede sıklıkla kullanılan isimleri görürüz: Mesme, Laçın, Firuze, Saniye, Seriye, Toğuz, Azer, Zeynep, Gülnihal; Abbas, Hüseyin, Kasım, Ünal, Yaver, Seyfettin gibi. Roman boyunca karakterlerin duygularına eşlik eden maniler, türküler, ağıtlar da derleme tadındadır. Roman, belli başlıklar altında arka planda tarihi bir olayı ele alarak akıcı bir üslupla kaleme alınmış. Yeni baskılarda dizgi hatalarının ve yazım yanlışlıklarının giderilmesi de yerinde olacaktır. Tarihi bir konuyu bireylerin hayatı üzerinden hakkını vererek anlatan bu romanın filmi de yapılmalı. Metin, daha okurken bir film etkisi yaratabiliyor çünkü.


1-5 Mayıs 2013 tarihleri arasında Ankara'da yapılacak olan 13. ULUSLARARASI ANKARA ÖYKÜ GÜNLERİ'ne az bir zaman kaldı... DÜNYANIN ÖYKÜSÜ dergisi ile Çankaya Belediyesi'nin ortaklaşa düzenlediği 13. Uluslararası Ankara Öykü Günleri'ne yerli ve yabancı birçok öykücünün yanısıra, eleştirmenler, öykü tarihçileri ve öykü dergilerinin yayın yönetmenleri de katılacaklar. Yöneten: Özcan Karabulut, Konuşmacılar: Hüseyin Su/ İnan Çetin / Ü. Gülsüm Bülbül / Fulya Bayraktar / Deniz Dengiz Şimşek,


Zeytinburnu Belediyesi'nin düzenlediği 4. Zeytinburnu Türk Dünyası Öykü Festivali 2-4 Haziran'da edebiyatımızın ve Türk dünyasının kıymetli yazarlarını Hikayeni Hatırla başlığı ile ağırlayacak. Önceki yıllarda Uluslararası Öykü Festivali adıyla 3 kez düzenlenen etkinlikler, bu yıl Türk Dünyası Öykü Festivali temasıyla okurla buluşacak. Azerbaycan'ın odak ülke olarak yer aldığı etkinliklere, Azerbaycan edebiyatının en önemli kalemlerinden Anar Rızayev de katkıda bulunuyor. Azerbaycan, Özbekistan, Kazakistan ve Türk dünyasının farklı bölgelerinden gelecek öykücü ve çevirmenler ile metinler üzerinden kardeşlik bağlarının güçlendirilmesi ve anlatılardaki akrabalıkların altının çizilmesi hedefleniyor. Öykü türünün edebiyatımızdaki önemli temsilcilerinden Necip Tosun ve Abdullah Harmancı'nın da yer aldığı toplam 39 katılımcı ile gerçekleşecek oturumlara, Zeytinburnu Kültür Sanat, Zeytinburnu Kitapçısı ve Nağmedar ev sahipliği yapıyor. Festival hakkında konuşan Zeytinburnu Belediye Başkanı Ömer Arısoy 4. Zeytinburnu Türk Dünyası Öykü Festivali ile hem edebiyatın güncel meselelerinin konuşulmasını hem de birbirimize 'yeni keşfettiğimiz' hikayeleri anlatalım istedik. 'Türk Dünyası Edebiyatında Ne Oluyor?' sorusuna da cevap bulacağımız festivalimizin odak ülkesi, Azerbaycan. 'Hikayeni Hatırla' sloganıyla hazırlanan etkinliklerimizde, umarım yeni hikayelerle buluşmanıza vesile oluruz. dedi. Azerin konseri ve Fatemeh Saba Jafari'nin Mehmet Lütfi Şen'in küratörlüğünde düzenlenen minyatür sergisi ile açılacak 4. Zeytinburnu Türk Dünyası Öykü Festivali, edebiyatımızda öyküyü, Türk dünyasında ve dünya edebiyatında öykü türünün gelişimini ve bugününü inceleyecek başlıklara ek olarak mitler, fantastik edebiyat, kahramanlar, süreli yayınlar ve Türk lehçeleri arasında çeviri gibi farklı konuları da işleyecek. 2-4 Haziran 2022'de Zeytinburnu'nda gerçekleşecek 4. Zeytinburnu Türk Dünyası Öykü Festivali hakkında detaylı bilgiye zeytinburnukultursanat. com adresinden ulaşabilir, sosyal medya hesapları üzerinden gerçekleştirilecek canlı yayınlar ile etkinlikleri takip edebilirsiniz.


En uzun Salı gecesini yaşıyoruz sanki ve kar hiç durmadan yağıyor... Dünyanın kararan çehresine bembeyaz bir ışımayla, arındırmak için yağan karın aklığı, yetmiyor oysa birikmiş tüm kirleri örtmeye... 1971 yılında ülkenin bağımsızlık savaşında Pakistan ordusuyla işbirği yapıp 369 Bangladeş askerinin ölümünden idama çarptırılan Abdülkadir Molla'nın infazı gece yarısı Yüksek Mahkeme tarafından onanıyor ve en uzun Salı gecesi ihtiyar molla şehadete yürüyor. Suçu: ' İnsanlığa karşı suç işlemek.' Kar yağıyor, yenilmiş insanlığımızın üzerine hiç durmadan kar yağıyor. En uzun gecenin koynunda saçlarına sakallarına karlar düşmüş ihtiyar mollanın boynuna yağlı urganlar geçiriliyor. Aklıma neden sonra sahte ve diktatör düzenlerin kurbanlarından İskilipli Atıf Hoca geliyor. İstiklal mahkemelerinin sahte gerekçelerle, kurdukları laik diktatör düzenin güvenliği için idam edilen şehadet eri Atıf Hoca. Adeta korku imparatorluklarını kurarken endişeleri nasıl da belli oluyor. Bu idamlar korku ve şiddet yanlısı yönetimlerini kurmak için kullandıkları en güçlü silahlar. Gözü dönmüşlükle işlenen onca haksız cinayetlerine eklenen Alimlerin, mazlumların, içinde yaşadıkları topluluklara önderlik yapmış güzide insanların katledilmeleri onları garip bir sevince boğsa da bu geçi bir sevinçtir. Bangladeş'te 1971 yılında bağımsızlık mücadelesi sırasında savaş suçu işlediği iftirasıyla hakkında idam cezası kararı çıkan Cemaat-i İslami Partisi liderlerinden biri olan Abdülkadir Molla, partinin genel sekreter yardımcılığı görevini yürütüyordu. Geçmişte The Daily Sangram gazetesinin yayın yönetmenliğini de yapan Abdülkadir Malla, 1986 ve 1996 yıllarında iki kez parlamentoya girebilmek için aday oldu. Daha sonraları, Bangladeş'te 2009 yılında kurulan Uluslararası Suçlar Mahkemesi'nde yargılanan, 5 Şubat 2013'te savaş suçları ve insanlığa karşı suçlarla bağlantılı altı iftiranın beşinden mahkum olan Abdülkadir Molla, bağımsızlık savaşı sırasında El Bedr milis gücünün üyesiydi. Bangladeş Yüksek Mahkemesi, 17 Eylül 2013 tarihinde Abdülkadir Molla'ya verilen ömür boyu hapis cezasını idam cezasına çevirdi. Aile üyelerinin verdiği bilgiye göre, Abdülkadir Molla, idam edilmeden önce: Ben hiçbir suç işlemedim. Sadece bir Müslüman olduğum için asılıyorum. Bu hükümet benim bu suçlardan hiçbirini işlemediğimi çok iyi bildiği halde beni öldürüyor. Sadece Cemaat-i İslami'nin lideri olduğum için. Benim şehadetimi Bangladeş İslam devleti için kullanın diyerek manidar ifadelerde bulundu. Hayat arkadaşı Peyori Hanım'a yazdığı mektup ise adeta yaşadığı hayatı anlamlı ve tavizsiz soluklamanın manifestosu gibiydi. Salih Şener'in çevirisiyle haberdar olduğumuz mezkur mektupta eşine öğütlerde bulunurken bölünmüşlüğe, bağnaz ırkçılığa karşı mücadelesinin de gerekçelerini anlatıyor. Günaha gömülmüş halde yaşadığımız dünyaya Abdülkadir Molla Tevbe Suresi'nin ayetleriyle sesleniyor. Cemaat taassubunun, partizanlık kuşatmasının altında inim inim inleyen ülkem insanları hak yolunda arınmış duraklardan çok uzakta soluklandıklarının farkında değiller oysa. Abdülkadir Molla'nın idamının hemen arkasından başlayan olaylarla toplum olarak travmatik sancılarla bölünmüş bir halde çıkar odaklarının istedikleri mecralara doğru akmaktayız. Bu da gösteriyor ki; Allah'ın ipine, sımsıkı tutunmayanların, hak ve hakikat yolunda sapmışların son lali ziyana uğramışlıktır. Yıl 1971 Ocak ayı. Paris'te bir markette alışveriş yapmaktaydım. Birçok markette olduğu gibi orada da bir fon müziği çalınıyordu. Aynı müzik sürekli çalınınca dikkatimi çekti ve kulağımı kabarttım. Şarkıyı söyleyen kadın, durmadan 'Bangladesh' deyip duruyordu. Oysa ki o tarihte henüz Bangladeş diye bir devlet yoktu. Yoktu amma, oluşturulmak isteniyordu. Nitekim Doğu ve Batı Pakistan diye bir devlet vardı ki, o zamanlar en büyük İslam devleti o idi: Batı Pakistan, bugünkü Pakistan; Doğu Pakistan da, daha sonra oluşturulan 'Bangladeş'ti. Batı bu şekilde büyük bir İslam devletinin varlığını hazmedemedi ve Bengalilerin içine 'milliyetçilik virüsleri'ni ekerek ve de her türlü yardımı yaparak Bengal bölgesinin bağımsızlığı teranesini ortaya atarak, tıpkı 'büyük Hindistan'ı parçaladıkları gibi, 'büyük Pakistan'ı da parçalamak istediler. Önce yöresel çatışmalar, sonra da İngiltere'nin güdümünde olan Hindistan'ı devreye sokarak, 1971 savaşını çıkarttılar. Nihayet, bütün Batı dünyasının desteğiyle 'Bangladeş devleti' kuruldu. Oysa ki Müslüman aydınları, bu bölünmeye karşıydılar ve mücadele veriyorlardı ki, Abdulkadir Molla da onlardan biriydi. Çünkü görüyorlardı ki Batı ülkeleri durmadan birleşiyor ve kendi çıkarları için de ellerinden geldiğince Müslümanları küçük küçük devletçiklere bölüyorlardı ki bu siyaset, Kur'an'da zikri geçen 'Firavun siyaseti'dir: Sömürebilmek için, mümkün mertebe bölmek! İşte Abdulkadir Molla, Müslümanların 'milliyet uğruna' bölünmemelerini savunduğundan ve Pakistan'la kendi aralarında yapılan savaşa karşı çıktığından tevkif edilerek geçtiğimiz günlerde idam edildi. 1971 Reşadiye Tokat doğumlu yazar Lise ve Üniversiteyi İstanbul'da bitirdi. Kısa süre muhabirlik ve öğretmenlik yaptı. Bağcılar ve Bahçelievler Kültür Mdlüklerinde görev aldı. Pamuk Şekeri Çocuk Dergisi'nin genel yayın yönetmenliğini yaptı. Edebistan Sitesi'nin söyleşi editörlüğünü bir süre sürdüren yazar İstanbul Yazarlar Birliği Yönetim Kurulu üyeliğinde bulundu.


16 Ocak 2015 tarihinde Hakka yürüyen Afet Ilgaz, 2 Ocak 1937'de Ezine/Çanakkale'de doğdu. İlköğretmen Okulu'nu, Çapa Eğitim Enstitüsü Edebiyat Bölümü bitirdi (1956). Bir süre, İÜ Edebiyat Fakültesi Felsefe ve Klasik Diller Bölümü'nde okudu. İzmit ve İstanbul'da Türkçe öğretmenliği yaptı. Kasımpaşa Lisesi edebiyat öğretmenliğinden ayrılarak İtalya'ya gitti. Yurda dönünce Muhteremoğlu Kitabevi'ni açtı ve işletti. Rıfat Ilgaz'la evlendikten (1969) sonra, onunla birlikte Sınıf Yayınları'nı kurdu. Bir anaokulu açıp, yönetti. Rifat Ilgaz'dan ayrıldıktan (1974) sonra tümüyle edebiyata yöneldi. Edebiyat hayatına, 1954'te Dünya gazetesindeki yazılarıyla başladı. İlk öyküsü 1955'te Yücel dergisinde yayınlandı. Öykü ve yazıları 1956'dan sonra İstanbul, Varlık, Türk Dili, Yeditepe, Gelecek, Yansıma, Sanat ve Toplum, Hürriyet Gösteri, Yazko Edebiyat, Türkiye Yazıları dergileriyle, Yeni İstanbul, Cumhuriyet, Yeni Şafak ve Milli Gazete'de yer altı. Öykülerinde Afet Muhteremoğlu, Afet Muhteremoğlu Ilgaz imzalarını da kullanan Afet Ilgaz, 2010'dan itibaren Yeniçağ gazetesinde yazdı. Öykü kitapları dışında, Eşiktekiler (1960), Aşamalar (1977), Sendika (1987), Garip Bir Dava (1987), Bir Feministin Doğruya Yakın Portresi (1988), Ad Semud Medyen (1991), Yol (1993), Yolcu (1994), Ermiş (2000) adıl roman, İtalya Mektupları (1962) adlı gezi, Annem Annem (1972), Değişen Sevgiler (1976), Çocuklar da Savaştı (1979), Filiz Büyüyor (1991), Karadaylak (1991) adlı çocuk romanı, İbn'ül Vakt (2000), Ateş Denizinde Yol Alan Gemi (2001), İkindi Güneşi (2003), Statükocu Dana (2005) adlı deneme, makale, En Güzel İtalyan Hikayeleri (1962) adlı çeviri kitapları bulunan Afet Ilgaz 16.01.2015 tarihinde İstanbulda vefat etti. Başörtülüler'yle Türk Dil Kurumu 1965 Hikaye Armağanı'nı kazandı.


Çağdaş sanat alanının en etkin figürlerinden Ai Weiwei'in Türkiye'deki ilk kişisel sergisi, Akbank'ın desteğiyle Sabancı Üniversitesi Sakıp Sabancı Müzesi'nde devam ediyor. 100'ü aşkın eserin yer aldığı Ai Weiwei Porselene Dair başlıklı sergi, sanatçının porselen üretimine odaklanıyor. Kariyeri boyunca birçok alanda çalışan Ai Weiwei'in porselenlerinin yanı sıra video, duvar kağıdı ve fotoğrafları da sergi kapsamında yer alıyor. Sergi, sanatçının 1977 tarihli ilk porselen çalışmasından İstanbul için özel olarak ürettiği yeni eserlerine uzanan seçkisiyle, bu eşsiz sanatçının dünyasının keşfedilebileceği benzersiz bir ortam sunuyor.


İki bölümden oluşan Onarılmış Yas Bitiği, epik bir bilinç ile kara bir lirizm arasında biçimlenen 38 şiir içeriyor. Zaman zaman yumuşacık bir edayı zaman zaman da öfkeyle bütünleşen sert ifadeleri peş peşe, iç içe izleyebiliyoruz şiirlerde. Arka plandaki coğrafyanın bütün bir memleket ve Ortadoğu olduğu kitapta, tarih de şiirlere rengini veren duygu ve bilinç düzlemine paralel bir eleştirellikle karşımıza çıkıyor. Kimi örneklerde en belirgin şeklini hicivle kazanan dil ise acıtıcı gerçekliğin ironize edilerek karşılandığı boyutlanmalarla zenginleşiyor. İlk kez 2008 yılında okuyucuyla buluşan kitabın bu baskısında, yeni bir iç düzenlemenin yanı sıra, ilk baskıda omayan bazı şiirler de yer alıyor. Ali Emre, Onarılmış Yas Bitiği, İz Yayıncılık, 2. Baskı, İstanbul 2016, 88 s.


Ali Emre'nin ilk şiir kitabı olan Kıyamet Mevsimleri'nin yeni baskısı Okur Kitaplığı'nca yapıldı. Daha önce Asanat Yayınları ve Şule Yayınları tarafından basılan kitabın üçüncü ve yeni baskısında, ilk baskılarda yer almayan fakat kitaptaki şiirlerle aynı dönemde yazılan bazı şiirler de yer alıyor. Ayrıca şairin bazı şiirlerde değişiklikler yaptığını, bazı şiirleri gözden geçirdiğini de belirtmek gerekiyor. 80 sayfalık kitap, Çocuk: O Kuralsız Yalan, Bir Ninni Bir Yasin, Dönüş, Hınçlı Kızlar Tarihi, Kıyamet ve Dirim Sözleri adlarını taşıyan beş bölüme ayrılmış. 40 şiirin yer aldığı kitapta hem lirik şiirlere hem de sosyal ve siyasal niteliği baskın olan şiirlere yer verildiği görülüyor. Ali Emre'nin daha çok gençlik yıllarına tekabül eden bu şiirler; daha sonra yayımlanan Milyon Sesli Mızıka, Onarılmış Yas Bitiği ve Yeryüzüne Dağılan adlı şiir kitaplarının hazırlayıcısı olarak da görülebilecek bir içeriğe sahip.


Başbakanlık Atatürk Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı haftalık Kültür Söyleşileri ile ülkemizin seçkin kültür, sanat ve bilim insanlarını sıcak bir sohbet ortamında Ankaralılarla buluşturuyor. Kurumun Balgat'taki kendi binasında düzenlenecek Kültür Söyleşilerinin Ekim ayı konukları şöyle: 1 Ekim, Talat Sait Halman, 8 Ekim, Cengiz Özkan, 15 Ekim, Doğan Hızlan ve 22 Ekim Sadık Yalsızuçanlar. Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı'nca düzenlenen ve şiirden tiyatroya, sinemadan televizyona, musikiden güzel sanatlara Türk kültür hayatına önemli hizmetlerde bulunmuş sanatçı, yazar, şair, siyasetçi, yönetmen ve bilim insanlarını Ankaralı dinleyicilerle buluşturmak amacı taşıyan haftalık Kültür Söyleşileri etkinliği, 1 Ekim'de başlıyor. Her çarşamba seçkin bir ismin ağırlanacağı Kültür Söyleşilerinin, rahat ve sıcak bir ortamda, karşılıklı soru cevaplarla gelişen bir sohbet havasında geçmesi bekleniyor. Kurumun Balgat'taki kendi binasında her çarşamba saat: 16.00-17.00 arası düzenlenecek olan Kültür Söyleşilerinin, Ankara'nın kültür ve sanat hayatına önemli bir katkı sağlaması bekleniyor.


Ey Şehr-i Ramazan yine akıyorsun günlerimizin bungun tükenmiş anlarına... Ey Ramazan yaralarımız derin mi derin. Acılarımız yakıp kavuruyor yaz sıcaklarının rehavetinde. Her yandan kuşatıldığımız vakitlerde ne de güzel geldin. Hanelerimize, kalabalık soluksuz caddelerimize, tıkanmış şehirlerimize ne de güzel geldin. Kirlenmiş dünyamızın üzerine Rahmet sağanağıyla göndereceğin arındıran yağmurlarına muhtacız. Muhtacız Rabbim, seherlerde, sahurlarda, teravilerde, işraklarda nice kuşanmış kutlu vakitlerde mübarek bir elin dokunuşuna, yağan ılık, yıkayan arıtan yağmurların yüzümüze değerek yüreğimize doğru baharın akmasına. Muhtacız Ya Rab! Yorgun ve yılgın düşlerimizin tekrar tekrar inşirah bulmasına... Bozguna uğratılmaya çalışılan gençliğimizin nefes almasına, Aşk'a yürümesine, şuur duraklarında soluklanırken secdelerin sıcaklığına, saran kuşatan arıtan zamanlara uğramasına muhtacız. Ülkemin üzerinde dolaşan kara bulutları, dirilten, aydınlatan yağmur yüklü şimşeklerle dağıtırsın beklemedeyiz. Bulutlar kara ve kırgın semalarda dolaşır oldu. Derin bir sessizlikle beklemedeyiz. Peygamberimizin o Mübarek Resul'ün yetimleri beklemede Rabbim. Şu dar zamanlarımıza gönder yardımını, o eşsiz o dengi olmayan yardımını inananların üzerine gönder Rabbim!. Kara gri bulutlarla kaplanan mübarek semalarımızda, kirli oyunların, şer güçlerin ittifaklarını bertaraf eyle Rabbim. Bungun sancılarla, kapalı gökler Rahmet sağanağını boşaltmak için bekler. Sen gönder semalarından Rahmet, arıtan bereket kuşanmış yağmurlarını. Arıt bizi Rabbim. Kurtar bizi Rabbim. Evlatlarımızın dumura uğramış, iğfal edilmiş zihinlerini, bozulmuş kaplerini, huzura, sürura, dingin kavi imanlara taşı. Senin kurtaran, arındıran muştu gibi dirilten imanına susadık Ya Rabbi! Arındır Rabbim, ülkemin derin sınavlardan geçen öncülerini. Onlara teslimiyet kuşanmış tefekkür zamanlarıyla dosdoğru yürüyüşler nasip eyle. Muhtacız Ya Rabbi! Hayırlı, alnı secdeye değen, kurtuluş sakası gibi gençlerimizin önünü açan, ümmetin derdini dert edinen tüm neferlere muhtacız. Beklemede olduğumuz şu zor günlerde cennet vatanımıza hayırlar yağdır. Hayrı kuşanmış yöneticilerimizi başımızdan eksik etme. Onların eksikliklerini gider, onların yaralarını sar, onların pürüzlerini devalar nasip eyle ve Onlara Hakkı görmeyi, adaletle, istikametle yönetmeyi nasip eyle. Arındır Ya Rabbi! Akıt tüm kirleri. Habis şeytanın görünmez kirlerinden, ekranlarımızı, kafelerimizi ve nice bohem mekanlarımızı arındır. 1971 Reşadiye Tokat doğumlu yazar Lise ve Üniversiteyi İstanbul'da bitirdi. Kısa süre muhabirlik ve öğretmenlik yaptı. Bağcılar ve Bahçelievler Kültür Mdlüklerinde görev aldı. Pamuk Şekeri Çocuk Dergisi'nin genel yayın yönetmenliğini yaptı. Edebistan Sitesi'nin söyleşi editörlüğünü bir süre sürdüren yazar İstanbul Yazarlar Birliği Yönetim Kurulu üyeliğinde bulundu.


Jest, kalıntı ve iz temaları etrafında kurgulanan sergi, Türkiye'den ve çeşitli ülkelerden sanatçıların Arter Koleksiyonu'nda yer alan eserlerini bir araya getiriyor. Kelimeler Pek Gereksiz sergisinin çıkış noktasını, sanatçılar Allan Kaprow ve Robert Smithson arasında 1967'de geçen, müzenin ne olduğu konulu bir konuşma oluşturuyor. Bu bağlamda sergi, alışıldık nesne odaklı perspektifin ötesine geçerek, bir sanat kurumunun barındırdığı ve muhafaza ettiği maddi olan veya olmayan şeyler üzerine düşünmeyi öneriyor. Sergilenen eserler aynı zamanda, sanat nesnesine ürünü, koruyucusu, katalizörü, izi ve/veya kalıntısı olduğu hareketler ve eylemler üzerinden yaklaşarak farklı bir bakış açısı edinmemize aracılık ediyor. Beden, dil, zaman ve mekanla güçlü ve dinamik ilişkiler kuran bu eserler, geçmiş jestlere tanıklık ediyor ya da yeni, gelecek jestlere kapı aralıyor. Çeşitli üretim biçimleri yoluyla geçip giden zamanın izlerini, ortadan kaybolan veya tüketilmiş şeylerin kalıntılarını ve duyusal deneyimleri görünür kılıyorlar. Kelimeler Pek Gereksiz, yaşamın sıradan ve gündelik yönlerine eğiliyor. Bir müze deposunda muhafaza edilemeyen veya bir sergi alanına yerleştirilemeyen gelip geçici duygu, ilişki ve süreçleri ele alıyor. Böylece göz ardı edilen şeylere ve tanıdık durumlara yeni bir gözle bakarak, onların yaratıcı potansiyellerini açığa çıkarmayı öneriyor. Sergilenen eserler, büyük hedeflere yönelik görkemli, gösterişli veya kahramanca jestlerden bilinçli bir biçimde uzaklaşıyor. Bunun yerine, el kullanılarak veya kullanılmaksızın gerçekleştirilen çok sayıda gündelik eylemi önemsiz, beyhude, hayati ya da temel bazı eylemler de dahil olmak üzere canlandırıyor veya belgeliyor. Sanatsal olanın dışında bir işlevi veya hedefi olmayan, kendileri için icra edilen bu sıradan jestler, güncel sanat üretimi bağlamında niyet, olanaklılık ve müelliflik gibi mefhumları sorguluyor. Alışıldık formların betimlenmesi, temel eylemlerin icrası, buluntu ve hazır nesnelerin ya da sıradan malzemelerin kullanımı yoluyla gündelik olanı sahiplenen sergide, jest ve deneyim nesnenin kendisi göz ardı edilmeksizin kutlanıyor. Sanat eserinin nesne olma halini sorgulayan sanatçıların bu pratikleri, bazı durumlarda daha da ileriye giderek, sanat eserleriyle sıradan nesneler ve isimlendirilmemiş şeyler arasındaki ayrımı muğlaklaştırıyor. Serbest çağrışımlar aracılığıyla ilerleyen sergi, oluşturulmuş hiyerarşileri irdeleyip bir tür tanımsız nesne ve eylemler zinciri yaratarak bu düşünümü devam ettirmeye çabalıyor. Sergi, başlığını Depeche Mode'un 1990'lardaki hit parçası Enjoy the Silence'ın sözlerinden alıyor. Bu bağlamda Kelimeler Pek Gereksiz, dilin yetersizliğini ilan eden tek yönlü bir beyandan ziyade her bir eserle farklı bir anlama kavuşan ve farklı yorumları davet eden, açık uçlu bir duruşu sahipleniyor. Sanat ve yaşam arasında köprü kuran Kelimeler Pek Gereksiz, jestin ve dilin, verimlilik bağlamında ele alınan birer iletişim aracının ötesinde, eyleme geçirildiklerinde dönüştükleri üretim sahasına ilişkin deneyimler sunuyor. Sergi izleyiciyi gündelik eylemler ile yaratıcı süreçlerin, şiirsel olan ile dünyevi olanın, tanıdık ile tekinsizin, tekrar edenle biricik olanın yollarının kesiştiği bir alana adım atmaya davet ediyor.


Geçmiş muhayyilemizde derin izler bırakır. Geçmişimizle, bu günlerimizi, yarınlarımızı inşa ederiz. Geçip giden dünya hayatını anlamlandırmaya, kendi öz değerlerimizi yitirmeden hak ve hakikat yolcusu olmaya doğru adım alırız. Toplumsal anlamda, kendi coğrafyamızda yaşanan tüm siyasi, politik, askeri süreçler bireylerin yaşantılarına büyük etkiler yapar. Son dönemde yaşadığımız özgürlükler ve hak ihlalleri doğrultusunda, inançlı insanların üzerinden bir silindir gibi geçen 28 Şubat post modern darbe süreci de eğitimcisiyle, entelektüeliyle, sıradan insanıyla bu toprağın bağrında yetişmiş, inancını koruma uğruna mücadeleler vererek, hesap gününe doğru yürürken kendi öz değerlerini titizlikle korumaya çalışan tüm samimi bireylere travmatik sancılar ve haksızlıklar yaşatmıştır. Ayşe Şener, Konya'da doğup büyümüş, alim bir babanın kızı olarak kendi isteğiyle ilahiyat eğitimi almış, önce Kuran öğrencisi, sonra Kuran-ı anlatmak için belde belde dolaşan, ilahi öğretiyi anlatma ve yaşatma noktasında eşsiz çalışmalar yapan, kozasını kıran ender şahsiyetlerden. 28 Şubat sürecinde, hiçbir şekilde geçerliliği olmayan bahanelerle haksızlıklara uğramış, bu süreci yine iman ettiği sıkı sıkıya sarıldığı yegane Kitab'a bağlılığıyla aşmaya çalışmış Ayşe Hoca. Kendisiyle yaşadığı bu süreçle alakalı bir söyleşi gerçekleştirdik. -Geçmişte yaşadığımız bazı olaylar, haksızlıklar, zulümler, bu günlerimize ibretlik vesikalar halinde dipnot vazifesi yapar. Siz o günleri, yaşanan süreci nasıl hatırlıyorsunuz. Muhayyilenizde kalanlar nelerdir diye sorsam neler söylersiniz? -Kitab'a aşıktım. Hayatın en iyi anlamının bu Kitap'ta olduğuna ilk gençlik yıllarımda inanmıştım. Onun anlaşılmasına bağlıyordum gerçek bir kurtuluşu. İdealist bir gençtim. Her sabah dua ederdim, sıradan biri olmamak için. Sıradanlık; anlamsızlıktı benim için. Hayatın Allah ile birlikte anlam yakalamaca olduğuna ve çağlar üstü bütün ideal söylemlerin bu Kitap'tan çıkarılabileceğine inanmıştım. Ve sadece buna olan inancımdan gecelerimi derinleşmeye, gündüzlerimi de derinlerde bulduklarımı ulaşabildiğim kadarıyla, 'hakikat; herkese ait bir hazinedir' düşüncesiyle çevremdekilere anlatmaya çalışıyordum. Buydu suçum. Eşimi götürmüşlerdi ilk gece. Sonradan söylendiğinde oldukça uzağa, bilinmeyen bir yere götürülmüş ve deniz kıyısında soyularak, soğuk deniz sularıyla taciz etmişlerdi. Ertesi gün de beni götürdüler. Götürürken kişisel düşmanlığını tatmin etmek isteyen bir kadın polis cinsel onurumu zedeleyecek bir iğrençlikle yaptığı muameleyi unutmuyorum. Hukuksuzluktur, ilahi hukuku acilen çağıran. Bedduanın ne demek olduğunu ben o sırada öğrenmiştim. -Eğitimcisiniz, İlahi öğretiyi anlatma noktasında adanmışlığınız var. Aynı zamanda annesiniz. Siz evlatlarınızdan ayrılırken neler yaşadınız? Bir anne ve kadın olarak, kutsallarınıza ve mahremiyetinize müdahaleler yaşadınız mı? -Hayatı çok ciddiye almaktan kaynaklı, bunun ruha verdiği bir keyfiyet olarak hemen pek çok şeyde neşe de yakalayabildiğimi düşünüyorum. Bu nedenle o acı günlerde, evde emzikli çocuğumu ve diğer üç küçük yavrumu bırakıp karakola götürüldüğümde ilk olarak, Ege ninelerinin söylediği ağızla başlara gelenlere! dediğimde, bağlıydı gözlerim. Açık gözlerin yanında... Dört günü aşkın gözaltı. Uykusuz. Çarpraz sorgulamalar. Karakola gelip giden, geldiğinde karakolda adeta terör estiren, gittiklerinde jandarmanın, arkalarından konuştuğu birileri vardı. Onlar geldiğinde karakoldaki jandarmaların hükmü kalmıyordu. Onlar gittiğinde ilçenin jandarmaları benden özür diliyorlardı. Ve sürekli beddua etmemem için adeta yalvarıyorlardı. Albaylardan biri bana Ayşe hanım siz en iyisi sadece yazın. Düşüncelerinizi sadece yazarak ifade edin. Size karşı bizim kötü bir niyetimiz yok. diyordu. Elime bir kağıt mendil geçtiğinde gayri ihtiyarı şunları yazmıştım. Önce mimlendik. Sonra fişlendik. Şişlenmesek bari. Doğrusu, salt toplumsal duyarlılık ve iyilik duygularıyla, hiçbir karşılık gözetmeksizin toplumunuzu bilgilendirmeye, bilinçlendirmeye çalışmanızın karşılığının bu olması, bir insana üzülme, ağlama eşiğini atlatan komik bir durumdu. İyi hatırlıyorum. Olabildiğince tarafsız bakıyorduk etrafımızda olanlara. Oysa biz sadece 'daha iyi nasıl olabiliriz' 'in derdine düşmüş ve kendini yetiştirmeye çalışan insanlardık. Çıkarsızdık. Tek çıkarımız Allah ile birlikte muhabbet etmek ve hayatı anlamlı yaşamaktı. Kuran'ın hayatı anlamlandıran gerçek yegane Kitap olduğuna inanmış insanlardık. Hayatımızı bencilce anlamlandırmamamız gerektiğini, öğrendiğimiz her hakikatli cümleyi muhakkak çevremizle paylaşmamız gerektiğini söyleyen ve bizi topluma yönlendiren Kitabın kendisiydi. Fakat bu durum, günün birinde suç oldu. Antalya sahillerinde, sıcak yaz günlerinde bile büyük bir sevgiyle ve özveriyle, bir ilahi cümle daha öğrenebilir miyiz, öğretebilir miyiz derken, bunun bizi adi bir suçlu gibi evimizden alınıp götürülmemize neden olabileceğini gerçekten bilemezdik. Benim muhayyilemde bu olayı bize yaşatanların pek çoğunun bilinçsiz birer emirkulu oldukları düşüncesi var. -Sistemin Varlığını sürdürmek için; halkını travmatik sancılara sürükleyerek, bireysel özgürlükler noktasında kısıtlamalar getirmesi, kutsallarına el uzatmasıyla oluşan süreçte tebliğciliğiniz ve eğitimciliğiniz noktasında neler yaşadınız? -Bir sistem kendine, adaletine inanmıyorsa, varlığının devamından endişe içinde ise ve kimi çıkar çevrelerinin elinde ise, elbette bilinçli bir halkı istemeyecektir. Halkı bilinçlendirenlere de Siz ne iyi yapıyorsunuz. Aslında bizim görevimiz olanı siz hem de karşılık gözetmeksizin yapıyorsunuz. demeyecek ve ödüllendirmeyecektir. O gün yaptığı gibi cezalandıracak ve haddini bildirecektir. Benim halkını bilinçlendiren, Hak ve hakikatin elimden geldiğince sözcülüğünü yapmam, bu sistem içinde, cezayı hak ettiren bir neden olarak sayıldı. Sekteye uğradım mı? Hayır. Kitap bu konuda da bilinçlendirmişti. Kuran, salt iyiliği ve güzelliği öğütlediği ve halkı bilinçlendirdiği için, başına gelmedik kalmayan elçi örnekleriyle doluydu. -Bu kısıtlama ve özel hayata müdahale sonucunda gözaltına alındığınızda, yaşanan süreçte, bu topraklarda yetişmiş alim bir babanın kızı olarak, o günlere dönecek olsak kendi evinizde, kendi yurdunuzda özgürlüğünüzün kısıtlanması nasıl duygular yaşattı size? -Açıkçası bana bir parça zevk vermişti. Bir şeyler yapıyorum duygusunu yaşadığımı inkar edemem. Serde gençlik de var tabi o yıllarda. Fakat babacığımın şu sözünü unutamam: Kızım ben sana aşırıya gitme demedim mi? Halbuki ben, bana öğrettiği o aşkınlığı layığınca yaşayamadığımı düşünüyordum. Babamın ve annemin ağlamasına, bir de küçüklerimin yaşadıkları psikolojik sızılara dayanmam güç olmuştu. Gözaltı süresince çocuğumu emzirmem için jandarmaların kolları arasında evime götürülüp getirilmem beni incitmişti. Bebeğim ondan hiç ayrılmadığım için bu ayrılığı anlayamıyordu. Sonraları emdirmeye gitmemekte direndim. Fakat o kadar merhametliydiler ki albaylarımız, beni zorla göndermişlerdi. -Son olarka, 28 Şubat sürecinde; bin yıl sürecek gibi bir ifade kullanıldı. Birkaç gün önce 28 Şubat Belgeselini yapan Mehmet Ali Birand'ı kaybettik. Yani ölümlü bir dünyada yaşıyoruz. Her şey fani. Baki olanı biliyor ve kavi bir imanla ona yöneliyoruz. Tüm bunları göz önünde bulundurarak soracak olsam, o günlerden bu günlere geldiğimizde sizce hayatımızda değişen değerler nelerdir? Mezkur süreçte yaşadıklarınız bu günlerinize nasıl yansıdı? -Çok fazla önem atfetmiyorum. Doğal afetler gibidir benim için. Sadece artık şunu bir kere öğrenmesi gerekiyor insanlığın. Farklı düşünüyor ve inanıyoruz. Herkesin yolu, hayatı kendisine. Kimse kimsenin yoluna durmamalı. Mekandan zaten gidecek olan iki çocuğun, dünya sokağından kendi çıkarları ve oyunları için diğerine sürekli git! demesi kadar basitleştiriyoruz güzelim hayatı. Ömür noktalandığında yaşadıklarımızın sonuçlarından yeni bir yaşam çıkaracağız oysa. Değmez. Deneyimimiz sayabileceğimiz dünya hayatını yanılgı içinde yaşamaya değmez. Fakat ne desem boş biliyorum. Çıkarına tapınanlar dünyaya kulluklarını sergilerken, muhakkak incitecekler, baskı ve şiddete yöneleceklerdir. Bu böyle. Değişmez. Değişmesi için çaba harcama aşkımızı da değiştiremez ama. Ben asıl güç el değiştirdiğinde başka düşüncelere ve inançlara bir yirmi sekiz şubat yaşatmamamız gerektiğini düşünüyorum. Çünkü ben inancımdan ve bu yaşam biçiminin benim için ideal olmasından yana en ufak bir endişe taşımıyorum. Defalarca yirmi sekiz şubat yaşasam bile bu eminliğim aynı kalacak. Bundan kuşkum yok. Benim kuşkum zamanında haksızlığa uğramış olanların, aynı haksızlığı başkalarına yapmamalarıdır. Gücün güçsüzlüğüdür çünkü haksızlık. Sınavını kaybetmesidir. Bir de, biz asıl inananlar olarak kendi aramızdaki görüş ayrılıklarına karşı bile tam olarak saygılı ve hoşgörülü olmayı başaramadığımızı düşündüğümü ifade etmek isterim. Daha kendi aramızda din komutanları, yargıçları, birbirilerinin dinlerinin başlarını bekleyen ve tek tipçi, grupçu, tıpatıp aynıcı kolluk kuvvetlerinin yaşatmaya çalıştığı yirmi sekiz şubatlar var. Ben en çok kendi din algısını, tek algı olarak gören ve bunu diğerlerine dayatan, dünyevi nimetleri paylaşamadığı gibi, uhrevi olanı, cennetini bile paylaşamayan çalışma gruplarından, derin dinci lerden de endişeliyim. 1971 Reşadiye Tokat doğumlu yazar Lise ve Üniversiteyi İstanbul'da bitirdi. Kısa süre muhabirlik ve öğretmenlik yaptı. Bağcılar ve Bahçelievler Kültür Mdlüklerinde görev aldı. Pamuk Şekeri Çocuk Dergisi'nin genel yayın yönetmenliğini yaptı. Edebistan Sitesi'nin söyleşi editörlüğünü bir süre sürdüren yazar İstanbul Yazarlar Birliği Yönetim Kurulu üyeliğinde bulundu.


Sanat Bizim Neyimize kitabı içine girmeden bile okuyucuyu bir şaşkınlığa sürüklüyor. Kitabın isminde kuşkusuz bir ironi söz konusu. Bu ironik durumu her aranılan kitabı bulamadığım memleketimde kitapçıya kitabın ismini söyleyerek siz de bu kitap var mı acaba? diye sorduğum an yaşadım. Şöyle ki, Görevli kimse şaşkınlığını gizlemeyerek O nasıl bir kitap ismidir, dalga geçer gibi. Ne demek yani sanattan anlayan kimse yok demeye mi getiriyor yazar? sözleriyle hayıflanarak Hayır, kitap bizde mevcut değil. İsterseniz getirtelim ben de merak ettim dediği andı. Bu kendimce önemli gördüğüm diyaloğu aktardıktan sonra Ömer Lekesiz hakkında biraz bilgi vermeliyim. Lekesiz'i biraz tanıyor olmanın kitabın içeriğini anlamaya katkı sağlayacağı düşüncesindeyim. Lekesiz'i en azından benim bulunduğum okur çevresi sivri dilli, lafını esirgemeyen, gündeme hakim biri olarak tanımlar. Ben de bu kanaate katılmıyor değilim. Lekesiz 22 Şubat Cumartesi akşamı Kahramanmaraş'ta kitabıyla aynı adı taşıyan Sanat Bizim Neyimize adlı bir söyleşi gerçekleştirmişti. Bu söyleşide şöyle bir cümle kullandı: Üslubumun sert olduğunu söylüyorlar. Kabul ediyorum. Ama benim üslubumdaki sertlik hakikati ortaya çıkarmak içindir. Benim sert olmam olağan, çünkü ismim Ömer benim. Bu ifadeden sonra sert çıkışlarını agresiflik ya da ben bilirim, siz bilmezsiniz cinsinden algılamadım hiç. Anladım ki üslubundaki yaklaşım kanıtlarıyla ispat ettiği hususların doğruluğunu müdaafa içindi. Kitaptaki tavrı da bu minvalde Lekesiz'in. Kitabında kah doğudan kah batıdan, bir yandan ayet ve hadislerden, bir yandan tecrübelerinden deliller sunarak bir takım yanlışlara dikkat çeker ve doğrusuna işaret eder. Ayrıca kitabın Ek kısmındaki fotoğraflar satırlara döktüklerini görsel açıdan pekiştirmemizi sağlar. Ömer Lekesiz gezdiği sergiden, şiirden, Mustafa Kutlu'nun poetikasından, öykü ve tiyatrodan, şiir ve romandan, sanat ve felsefeden, modernizmden, mimari ve kültürden, hat sanatından ve daha nice kitap, şiir ve sanatçıdan yer yer eleştirel, yer yer açıklayıcı, yer yer de istifade edici tarzda anlatımlar yapmıştır. İskenderun'da doğdu. Kahramanmaraşlı. Hece Öykü, İtibar, Yedi İklim, Türk Dili dergilerinde öykü ve deneme yazdı. Milli Gazete, Dünya Bizim ve Edebistan isimli kültür sanat sitelerinde, kitap incelemeleri ve söyleşiler yaptı. Nuri Pakdil'in Tiyatrolarında Vicdan isimli yüksek lisans tezini hazırladı.


Okur kitaplığından çıkan Arınma Zamanlarına da Selvigül Şahin, öykülerine hayat veren o gür ve berrak soluğuyla tarihin kanlı ve ağrılı gerçekliğinden arınma duraklarına doğru bir yolculuğa çağırıyor bizleri. Zira yaşam gayesizliğe karşı kayıtsız değildir. Bir çukurdur modern çağ. Ruhu hapseder, yüreği sıkıştırır ve bozguna uğratır umut kaynaklarını, sıkıştırır yüreği kurt gibi. Selvigül Şahin, dünyada hareket sahasını kısıtlayan her türlü ağırlıktan, karanlık duygulardan bağımsızlaşabilmenin imkanlarını araştırıyor fakat yalnızca araştırmakla kalmayıp kendi seyrinin tecrübeyle zenginleşen, çeşitlenen verimini sunuyor ey yolcu diyerek seslendiği insana. Bu bağlamda tabuların, korkuların, önyargıların mesafeleri kat etme, hakikate ulaşma, bir anlamda bireyin nesnel ve zamansal mevcudiyetini aşma yetisine büyük engel teşkil edeceğini bildiriyor. Şahin'in sesi, insan bilincini tatlı tonlamalarla aldatarak usul usul uçuruma götürüp orada tek başına bırakıveren bir ses değil. Bilakis kitabı oluşturan dört bölümün her birinde okurlarına bu zorlu sonsuzluk yolculuğunda rehberlik ediyor, berrak, akıcı kelimelerinin ışığıyla aydınlatarak, insani latifesinin sıcak ışığını esirgemeyip geçilmesi öngörülen kanallara cömertçe akıtarak. Kitabı oluşturan dört bölümde yazarın dikkat çekmek istediği temel nokta insan varoluşunun iyilik, umut ve şefkati kendinde toplayan otantikliğidir. Bu özellik sayesinde her türlü dünyevi zorluğun üstesinden gelecektir; bir üst bilinç alanına uyanmakla duygusal, bedensel ve zihinsel berraklığa kavuşmuş adem kötülüğün tazyikinden sıyrılabilir, etrafına özünden ışığını saçabilir ancak. Selvigül Şahin, bireyin kemal bulması, olgunlaşması, dönüşmesi için hareketi kavraması gerektiğinin altını çiziyor sıkça. Kainatta her şey bir oluş ve değişim üzeredir. Ama asıl mesele hakikat bilgisine, tarihsel, nesnel gerçeğimizi kuşatan, dünyayı kuran yalın gerçekliğe hamle yapabilmedir. Evrensel dinamiği kendi yaşamımızla ilişkiye sokabilmedir. Zira deneyime sokulmamış bilgi yaşamsal damarı beslemediğinden ötürü etkisiz kalır; tecrübe kalbi latifenin canlılığını keşfe muhtaçtır. Kalbe doğru olmayan, yürek Hirası'na doğru olmayan yolculuk diriltici bolluğun, esenliğin, huzurun daima uzağına atar yolcuyu. Uzaklığın yaşanmaması, öz benliğin iyi tanınmasının, kalbe derinliğine kulak verilmesinin çok tabii koşuludur. İşte Şahin, Kalp İstişaresi adlı metinde yüreğe doğru bir yolculuk özlemini umudun lisanıyla, arınmış, teslim olmuş, dinginleşmiş, kemale ermiş mutmain nefse duyulan yakıcı istekle bir yapıyor. Sanatçı Kibri adlı metinde, haddini bilme ve bilmemeyi açımlarken zengin referanslarla çok samimi mesajlar veriyor: Sanatçı kalıcı eserlerle anlamlı bir iz bırakmalıdır. Çünkü o bir emanetçidir. Yeteneğini açığa çıkarabilmesi ise Allah'ın ona bahşettiği sanatsal araçlarla mümkündür. Yaratıcıdan ihsan ve ilham edilmiş olan bu vergiyi tevazu içerisinde taşıması, insanlara faniliğinin bilinciyle güzelliği ulaştırması kulluğun bir iktizasıdır. Sevgi dilini, kalbin kutsal tınısını ilişkiye sokmamız ve toplumsal hayatı böylece kuşatmamız acılarla, savaşlarla çalkanan dünyamızı bir nebze iyileştirecek yegane haslettir. Meleklerin Nerede adlı duygulu metin Selvigül Şahin'in yazma eylemi hakkında sorular sorduğu, zorluklarla mücadele ederken özgün tecrübelerini hikaye formunda aktardığı cümlelerden oluşuyor. Virginia Woolf'ün kendine alan açmak için, yazı yazmak için, var olmak için; evdeki meleği öldüreceksin şeklindeki sözlerinin insan oluşun zarafetiyle, davranış inceliğinin güzelliğiyle, huzur veren manevi cömertlikle büyük ölçüde bağdaşmadığının altını çiziyor ve kendi meleğine tutunmanın hazzını aktarıyor, kutsuyor, - sonsuz genişlikte bir şükranla - her türlü yaşamı.


Wild; Cheryl Strayed'in romanından sinemaya uyarlanmış bir film. Filmin kahramanı Cheryl henüz daha yirmi üç yaşında olmasına rağmen hayat adına sıfırı tüketmiş ve deyim yerindeyse dibe vurmuş bir haldedir. Parçalanmış bir aile, bitmiş bir evlilik ve ardından annesinin kanser oluşu ve ölümüyle birlikte gelen uyuşturucu ve önüne gelenle düşüp kalkma hali kendisine olan saygısını da bitirmiştir. İşte tam bu dipte iken bataklıkta yeniden dirilişin hikayesi bu film. Cheryl'nin hikayesini de bu bakımdan sıcak buldum ve sevdim. Çünkü dünyaya gelmek elimizde değildir. Gözümüzün, kaşımızın, tenimizin rengini seçmek de.. Şu zamanda, şu yerde ve mekanda doğmak da... Bizler derunumuzda saklı bir fırlatılmışlık acısıyla buluveririz kendimizi bu dünyada. Yavaş ve adım adımdır yolculuğumuz. Meleklerin zamansızlıktan uzanan soğuk kanatlarıyla bildirdiği Tanrı buyruklarını ve kendimizi kendi zamanımızda çok uzun bir seyrde tecrübe edip anlarız... Daha doğrusu anlamaya çalışırız. Cheryl'nin hikayesi insanın daha doğrusu insan olanın bu yeryüzündeki kadim hikayesi. Bu bir varlık sızısı, ezeli hastalık.. Cemiyet hayatında sahip olduğumuz, iş, aile, makam gerçekte bize ait olmayan kimliklerdir. Biz onların ötesinde bir şeyiz. Kelimeler ve insanın hayatındaki öyküler ve kişiler çoğaldıkça kendi de kesrete düşüyor, bölündükçe bölünüyor, parçalandıkça parçalanıyor ve nihayet bir gün... Evet bir gün insanın kendisini kaybediyor. Bu sebeple uzaklaşmak ister, uzaklaşır, kimselerin kendisini bulamayacağı o seferde arayışa koyulur. Pek bir şey bulacağını da ummaz aslında ama yine de koyulur yola, içinin labirentlerinde, vadilerinde, dağlarında, ovalarında yokluğa karışır. İlk başta tabiatta kendisi gibi yabani ve vahşidir. Fakat zaman geçtikçe onunla bütünleştiğini hisseder. Uzaklaştıkça bir şeylere yaklaştığını hisseder. Çünkü yaklaşmak için uzaklaşmak gerekir. O da uzaklaşmıştır. Cheryl' 1000 milden fazla olan Pacific Cres Trail turu için yürümeye başladığında hayatında bu güne kadar geçirdiği bütün travmaları, yaraları geride bırakıp çıkacağını zannetmişti. Oysa yanılmıştı, insan içinde neyi barındırıyorsa, kendiyle birlikte heryere de onu sürüklüyordu. Cheryl de bütün bu yolculuk boyunca içinde açılan yaralarla, ömrüne çökmüş acılarla boğuştu. Yola çıkarken heybesinde ne bir umut kırıntısı, ne sevinç ne de tecrübe vardı. Kendisine karşı bir gram güven dahi hissetmiyordu. Hatta korkuyordu, çünkü hayat ona çok acımazsız davranmış ve incitmişti. Şimdi önüne çıkan herkesin ve her şeyin onu tekrar incitmesinden korkuyordu. Bu yolculukta tabiat ona kendini bin parçaya bölünmüş bir ayna gibi göstermişti. Aynanın her birinde başka bir acı ve başka bir Cheryl vardı. İşte ben Cheryl'nin aradığı ve hasretini çektiği o kendisini çok sevdim. Filmin isminde gizli olan o yabanlığın hikayesini sevdim. Hayatın, varlığın ve sürekli bir akış halinde olan o şuur akışının içinde gizlenmiş o kudreti sevdim. Hikayenin yalınlığını ve çıplaklığını sevdim. Olduğu gibi olduğunca o insanı sevdim. İktidar, siyaset, toplum, ekonomi gibi günlük tahriratın ötesindeki gerçek insanı anlattığı için sevdim. Çünkü bu insan yabanlığının farkına varmış ve kendine doğru bir yolculuğa çıkmıştı. Yoksuldu bu insan, yoksundu, acılar içinde de olsa yüreğini varlığın özüne, varlığa ve kendi anlamına çevirmişti. Anlamaya çevirmişti. İnsan anlamasa da ve fark etmese de kalp testisinin kırılması iyi oluyor bir yerde. Çünkü hayat iksirinin dolacağı o testinin dolup taşması değil asl olan, dolması ve ebediyete doğru sızması sonsuzca. Ne sevinç, ne keder, ne acılardır insanın ve hayatın gerçek anlamı. Onlardan çıkardığımız dersler ve hikmetlerdir elbet. Cheryl çıngıraklı yılanların, ayıların, dağ aslanlarının vahşi doğasında buldu kendini. Kendini nedensiz, amaçsız ve anlamsız bulduğu dağ başlarında elde ettiği her tecrübe ona kendisine olan saygısını kazandırmaya başladı ilkin. Gözünde çok büyüttüğü yürüyüşçüler dahi henüz yolu yarılamadan pes edip bırakmışlardı. Bunları öğrendiği her durak kampında biraz daha kendine yaklaşıyordu.. Biraz daha kendine... Kimseye ihtiyaç hissetmediği, kendini kendi anlamı içinde algılamaya, kendine farklı bir gözle bakmaya başlamıştı. Çünkü Cheryl sezmeye başlamıştı ki, bir zamanlar olduğu bir kişiliği vardı. Güçlüydü o, saygıdeğerdi. Bu yüzden parçalanan tırnaklarının, kan revan içindeki ayaklarının acısını patlayan öfke nöbetleriyle gidereceğini sanmıştı. Ardından bunun ne kadar anlamsız olduğunu anlamıştı. Çünkü şu gün, şurada, tabiatın kalbinde geçmişte olanların fazla bir anlamı kalmamıştı. Çünkü yavaş yavaş fark ediyordu ki hiçbir an diğerinin aynısı değildi. İnsanın kendine olan güveninin sıfıra indiği bir demde onu iyileştirecek olan ne psikologların terapileri ne de ilaçlarıdır. Çünkü kul sohbetlerine ve bilime karanlıktır bu yolculuk. İnsanı iyi edecek olan kendine dönmesi ve kendindeki kendine doğru bir yolculuğa çıkmasıdır. Filmin senaristi, yönetmeni vs konularında fazla bir şey söylemek istemiyorum. Ama oyuncusunun bir harika olduğunu söyleyebilirim. Ve bir de romanın yazarı gerçek Cheryl yani Cheryl Strayed'i kutlamak ve kucaklamak gerekir öncelikle insanı bütün yalınlığı ile önümüze koyduğu ve bizi de bu kendine dönüş yolcuğuna ortak ettiği için... Cherli'nin kalbinde açılan o alkolik babadan çektiklerini o korkularını anlattığı için. Annesini, ne kadar zor şartlarda olursa olsun hayata gülümsemeyi ve Tanrı'ya teslimiyeti ve tevekkülü elden bırakmayan o zayıf, o zarif kadını tanıttığı için.... O içten anneliği hissettirdiği için.... Kendini affeden bir gönlün, kainat gibi nasıl genişlediğini ve canlı cansız her varlığa saygıyla hizmet etmenin insanın gerçek kemali olduğunu anlattığı için... Filmin sonunda... O inanmadığı... uzak sandığı Tanrı'ya, Tanrılar Köprüsü'ne varmasıyla kainatın durduğu ve bütün zamanları kaplayan o sonsuz anı tasvir eden sözlerini kaç kere izledim saymadım...


Sokakta oynayabilen ve belki de oynamayı bilen son nesildik. Çocukluğumuzda sokağımızın yolları ve bahçelerimiz şimdikinden daha bakımsız bir durumdaydı. Asfalt üstüne asfalt dökülerek sürekli yükselen yollar ve birbirine geçmeli taşlarla veya asfaltla örtülen ve bahçelerin yeşilliklerini daha da azaltıp otopark alanlarını daha da genişleten düzenlemeler yoktu yani. Her şey olması gerektiği gibiydi sanki; daha tabii, daha insani... Bostancı'da hemen E-5'in alt sokağında olmamıza rağmen en asli belediyecilik hizmetlerini dahi 1994 yerel seçimlerinin ardından almaya başladık. O zaman evlerdeki musluklar gurultu çıkaran borular, çöpler ise hem kokusu hem görüntüsü ile sokağın olmazsa olmazıydı. Her bir bahçede, sanki o bahçeye has bir meyve olurdu bizim sokakta. Aycibinlerin eriği, Halim hocaları şeftalisi, bizim bahçenin kirazı, malta eriği vs. Ve yine her bir apartmanın kendine ait bir hususiyeti vardı; albayın bahçesi esrarengiz, Oktay ağabeylerinki mahallenin köpeklerinin beslendiği arka bahçe, bizim bina önü ve arkası ile her daim oyun alanı. Sanırım 1989'dan 2003 senesine kadar her gün, her an bir meşgale bulabilirdik sokakta. Eskiden yeniye ya da çocukluktan ilk gençliğe gelecek olursak; seksek, saklambaç, yakar top, köşe kapmaca, yağlı kayış, uzuneşek, futbol, basketbol... Her birinin kendine ait bir zaman ve zemini olan onlarca oyun. Özellikle futbol maçları için sokağın iki yanını çöp bidonlarıyla kapatıp trafik akışını kesmek, sokak üzerine park edilmiş araçları arka bahçelere çektirmek ve uzun saatler yorulma bilmeden top peşinde koşturmak en büyük zevklerimizdendi. Eve alınması gereken ekmek, süt gibi şeyler ise maç sonlarına kalırdı annelerin camlardan yarı bellerine kadar sarkarak olanca güçleri ile bağırmalarına rağmen... O zamanlar pencereler daha bir önemliydi herhalde; hanımların sadece bir ikisi değil büyük kısmı birbirlerini günün belli saatlerinde pencerede bulup laflayabilirlerdi. Sokaktaki oyun akışı hiç hız kesmezdi. Günün belli saatlerinde şimdi ne yaptıklarını bilmediğim onlarca çocuk cıvıltılar saçarak türlü oyunlar oynarlardı. Bu akışın kesilmesinin sadece üç nedeni olabilirdi: Yoldan araba geçmesi; oyunda kullanılan oyun aracı sahibinin mızıkçılık yaparak oyundan ayrılması; sokağın başında albayın görünmesi. Özellikle bu sonuncusu, o çocuk cıvıltılarıyla birlikte sanki kuşların ötüşlerini, rüzgarın esmesini, kedilerin miyavlamasını da engellerdi. 70'lerinde asık suratlı, ağır adımlı, konuşmayan bir albay emeklisi. Sokakta konuştuğu tek kişi belki de babamdı. Hikayesi uzun albayın.


Lozan Mübadelesi'nin yüzüncü yılı münasebetiyle; Bursa Büyükşehir Belediyesi, Basın Yayın ve Halkla İlişkiler Dairesi Başkanlığı, Basın ve Yayın Şube Müdürlüğü tarafından Bursa Günlüğü Hikaye Yarışması düzenlenmektedir. Bu yarışma vesilesiyle; Bursa'ya göç eden Balkan muhacirlerinin hayat hikayeleri ve mücadeleleri tekrar gündeme getirilmek istenmektedir. Eserler, Bursa'ya farklı zamanlarda göç etmek zorunda kalmış Balkan muhacirlerinin hayat hikayelerini ihtiva etmelidir.


"Hz. Ali Cenkleri" Büyüyenay Yayınları arasından çıktı... İsmail Toprak tarafından el yazması ve matbu metinlerden özenle Türkçe alfabeye aktarılan metinler, çocukluğumuzun metinlerindeki dil zevkini aynıyla yaşatmaktadır. Türk destan geleneğinin İslami devresi mahsullerinden olan Cenknameler, Müslümanlar ile Müslüman olmayanlar arasındaki savaşları konu edinen hikayelerdir. İslamiyet'ten önceki destan geleneğinin bir devamı gibi görülebilirse de, çıkış noktalarını Kur'an ve hadisler başta olmak üzere İslam tarihi oluşturmaktadır. İslamiyet paydasında Arap ve Fars kültürleriyle harmanlanmış Türk sözlü kültürünün anlatıları, daha çok manzum hikayeler olarak kaleme alınmış, içerdikleri unsurlar dolayısıyla da toplumun her kesiminden ilgi görmüştür. Cenknamelerde Müslümanlar ile Müslüman olmayanlar arasında geçen savaşlar ve kahramanların bu savaşlarda verdikleri mücadeleler anlatılır. Bu mücadeleler bazen tarihi vakalar olduğu gibi, bazen de destansı öğelerle birleşir. Ki bu savaşların yegane gayesi her zaman ve her durumda dini tebliğdir. Cenknameler İslam'ın yayılmasının efsaneleridir. Hikaye edilen savaşlar ve serüvenler Hazreti Muhammed zamanında olmuş gibi gösterilerek O'nun önderliği hep canlı tutulur. Önceleri meddah tarzında anlatılarak nakledilen Cenkna-meler yazılı metinlerin yaygınlaşmasıyla birlikte bu anlatılar bir dinleyiciler topluluğu huzurunda okunmak üzere kaleme alınmıştır. Diğer tabirle bu kitaplar sözlü halk edebiyatı ürünlerinin yazıya geçirilmiş şekilleridir. Cenknamelerin dışında da Dede Korkut Hikayeleri, Köroğlu Destanı, Tahir ile Zühre, Seyfü'l-Müluk Hikayesi, Ferhad ile Şirin, Leyla ile Mecnun gibi anlatı kitapları XIII.-XIV. yüzyıllarda kaleme alınmıştır. XIX. yüzyıldan itibaren de bu eserlerin matbu nüshaları basılır olmuştur. Hikayelerin bir müellifi yoktur. Bazı nüshalarda o nüshayı yazanın ismi bulunmaktadır ki bunlar yayına esas aldığımız nüshalar bölümünde gösterilmiştir. Cenknamelerin amacının; dini tebliğ ve yayma, dini-ahlaki bilgi verme, toplumda gaza ruhunu canlı tutma olduğu söylenebilir. İnsanın kendine ve başkalarına karşı olan yükümlülüklerini yerine getirmesini, güzel huylar edinip kötülüklerden kaçınmasını amaçlayan Cenknamelerde, etnik unsur, mezhep ve meşrep gözetilmeksizin herkes için İslami bir ahlak sistemi öğütlenmektedir. Başta Hazreti Ali olmak üzere hikayelerdeki kahramanlar; sözünde duran, cömert, hak etmediği şeye dokunmayan, ekmeğini yediği kimseye ilişmeyen, zalimlere karşı mazlumları koruyan şahsiyetler olarak tasvir edilir. Türk kültüründe Cenkname-i Ebu Müslim, Cenkname-i Seyit Battal Gazi, Cenkname-i Emir Hamza gibi kitaplar da yaygın olmakla birlikte Cenkname tabiri daha çok Hazreti Ali etrafında teşekkül etmiş dini-kahramanlık hikayeleri için kullanılmaktadır. Cenknameler, özellikle Hazreti Muhammed, Hazreti Ali ve çocukları etrafında şekillenir. Bu Cenknamelerde, Hz. Ali'nin hayat hikayesi, kerametleri ve onun etrafında cereyan etmiş olaylar anlatıldığı gibi, diğer İslam büyüklerinin kahramanlıklarına da yer verilmiştir. Cenknameler, tarihi olaylara dayanan, ilhamını tarihten alan hikayeler olmakla birlikte tarihi gerçekleri tam yansıtmazlar. Hz. Ali ve oğulları çevresinde teşekkül eden Cenknamelerden bazıları tarihi bir hadiseyi anlatmakta veya bir tarihi hadiseye işaret etmektedir. Böylece bir taraftan Hz. Ali ve oğullarının kahramanlıkları anlatılırken, bir taraftan da söz konusu yerlerin Müslümanlarca fethedilmesi izah edilmektedir. Cenknamlerde temsil edilen ve başta Hz. Ali, Hz. Hasan, Hz. Hüseyin ve Muhammed Hanife olmak üzere bahadır, pehlivan gibi sıfatlar ile anılan cengaver şahsiyetler, bilhassa Anadolu'nun İslamlaşması ile beraber millet muhayyilesinde en yüce yeri işgal eden gazi tipinin ki padişahların da bu unvanla anılmaları gazaya ne denli ehemmiyet atfedildiğine işaret eder temsilcileri olarak ön plandadır. Gaza ruhunun çıkış noktasını temsil eden Hz. Muhammed'i merkez alan Cenknameler, sürekli onun çevresinde cereyan eden vakalar halinde devam eder. Cenknamelerde Hz. Ali'nin tam bir tanımı yapılmaz. Bu anlatılarda Hz. Ali, kimi zaman hayali ve destansı, kimi zaman da gerçek ve tarihi kimliği ile İslamiyet'i yayma ve zulüm gören Müslüman halkı kurtarma amacı doğrultusunda çeşitli mücadeleler içerisine girmektedir. Hz. Ali, vakalarda her daim en önde yer alan örnek cengaver-gazi tipini temsil etmektedir. Savaştığı kişiyi öldürmeden önce mutlaka İslam'a davet etmesi, Müslüman olanlara ilk olarak İslam'ın şartını, namazı, abdesti öğretmesi, savaşlardaki tek gayenin İslam'ı yaymak olduğunu göstermek içindir. Onu, halkı kötü güçlerden koruyan, darda kalan insanların imdadına yetişen, onları düşman zulmünden koruyup kollayan, halkın sevdiği ve yücelttiği bir kahraman veya olağanüstü güçleri bulunan biri olarak görürüz. Diğer taraftan o, Cenknamlerde ejderhalarla, devlerle ve cadılarla da savaşır. Buradaki dev ve ejderhalar, kötü güçleri sembolize etmektedir. Dünyanın her yerindeki destan ve masal geleneğinde kahramanlar bu varlıklarla mücadele etmekte olup, Cenknameler İslamiyet öncesi destan kültürünün devamı mahiyetinde bir özellik göstermektedir. Bu yönleriyle Hazreti Ali Cenknamelerinin, İslam Tarihi, Fars Kültürü, Arap hikaye geleneği ve Türk kültüründen öğeleri bir araya getirip birleştirmektedir. Osmanlı döneminde yaygın olarak kültürümüze giren Cenknameler köy konaklarından saraya, medrese ve mekteplerden asker ocaklarına kadar her muhitte ilgi görmüş, özellikle tekke ve dergahlarda, köy odalarında ve kahvehanelerde (Bir nüshanın sonunda: İşbu kitap Bahçekapısı'nda Harputlu Esat Ağa'nın kahvesinde kıraat olunmuştur. 20 Kanunusani 305 notu yer almaktadır.) yoğun bir şekilde okunmuş; Hz. Ali'nin, İslam'ın yayılması için yaptığı mücadeleleri anlatan menkıbeler, insanlarımızın zihin ve gönüllerine nakış nakış dokunmuştur. Sezai Karakoç'un epigraf olarak aldığımız şiirinde dile getirdiği duygular sadece kişisel bir tecrübeden ibaret değildir. Osmanlı coğrafyasında yer alan her bölgede büyüklerinden dinledikleri cenk hikayelerini anlatan insanlara rastlamak mümkündür. Hazreti Ali Cenknamelerinin XIII. yüzyıldan itibaren Türkçede; tercüme, telif ve adaptasyon yoluyla yer aldığı kabul edilen bir görüş ise de bununla ilgili kesin kayıtlar yoktur. Fuat Köprülü, Türk Edebiyatı Tarihi'nde, bize kadar gelememiş XIII. yüzyıl eserleri içerisinde Şayyad İsa adlı eski bir şairin tahminimize göre XIII. yüzyılda yazmış olduğu Salsalname isimli bir cenk kitabının olduğunu söylüyor. Salsalname'nin sonraki yüzyıllarda birçok versiyonu ortaya çıkmıştır. İbn Hüsam tarafından XIV. yüzyılda Farsça yazılmış olan Havername'nin de yine tahminen XV. yüzyılda Türkçe'ye çevrildiği düşünülmektedir. Bilinen bir husus vardır ki ilk Türkçe Cenkname müelliflerinden olan Kirdeci Ali ve Tursun Fakih XIV. yüzyılda yaşamışlardır. Cenknameler önceleri manzum menkıbeler şeklinde anlatılmış XV. yüzyıldan itibaren bir kısmı mensur hikayeler tarzında yazılmıştır. Biz bu mensur hikayelerden ulaşabildiklerimizi yayına hazırladık. Yayına esas aldığımız nüshalardan, içinde sadece Havername hikayesi bulunan birincisinin tarihi, hikayenin sonunda 1 Rebiyülevvel 1267 olarak yazılmıştır ki bunun miladi takvimdeki karşılığı 5 Ocak 1851'dir. Dördüncü nüsha olan taş baskı metnin sonunda muhtemelen yazıldığı tarih olan 293 rakamı yer almakta. Bu da miladi olarak 1877-1878 yıllarına denk düşmektedir. Metinlerin özelliklerine bakılacak olursa diğer nüshaların da bu tarih aralığında basıldığı kanaatindeyiz. Havername dışındaki hikayelerin yer aldığı dördüncü nüsha bu nüshaların ilki olup diğer baskılara kaynaklık etmiş olmalıdır. 1 Hikaye-i Ali İbn Ebi Talib: (12903/Y023.02, Marmara Üniversitesi Merkez Kütüphanesi) Yazma nüshanın kütüphane kaydı bu isimle olmakla birlikte hikayenin sonunda Havername tamam oldu şeklinde bir ifade yer almaktadır. Her sayfada on beş satır olmak üzere nesih hatla yazılmıştır. Yazma 186 varak olup ilk 30 varakta Hikaye-i Bayezit Bestami vardır. Yazana ait herhangi bir kayıt yoktur. Havername, 15. yüzyılda İbn Hüsam'ın Farsça yazdığı manzum hikayenin mensur olarak Türkçeye tercümesidir. Ne zaman ve kim tarafından tercüme edildiğine dair kesin bir kayıt bulunmamakta olup kütüphanelerde farklı yazma nüshaları vardır. Kitap içerisinde Mucizatu'n-Nebi Aleyhisselam da yer almasına rağmen burada zikredilmemiştir. Ayrıca 237-239 sayfaların ana metin bölümünde Destan-ı Deve isimli bir manzume vardır. Taş baskı olan bu kitap, harekeli bir nesihle yazılmıştır. ifadeleri yer almaktadır. Mahlas olduğunu düşündüğümüz bu ismi bu metinler dışında hiçbir yerde göremedik. 3 Mecmua-i Gazavat: (016MEC, Marmara Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Kütüphanesi) Bu kitap genel olarak 2. nüsha ile aynıdır. 2. nüshada sorunlu gibi görünen bazı cümlelerin düzeltilmiş olması bu nüshanın daha sonra basıldığı intibaını doğurmaktadır. Nüshalar arasındaki farklılıklardan birkaç örnek aşağıda gösterilecektir. Bu nüshada da Mucizatu'n-Nebi Aleyhisselam yer almasına rağmen burada zikredilmemiştir. 144. Sayfada metnin sonunda muhtemelen yazım tarihi olan 293 rakamı vardır. 5 Hayber Kalesinin Fethi: (00374/297.9, Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesi) Kitabın kapağında her hangi bir yazı bulunmayıp ilk varağında başlık olarak Gazavat-ı Hazreti Resul Aleyhisselam Ya Feth-i Kale-i Hayber ibaresi vardır. Tarih kaydının bulunması muhtemel olan son sayfasının yarısı yırtılmıştır. Yazar olarak Hayber Gazası'nın sona erdiği 65. sayfada Hayber Gazası'nın sonunda... bu kıssayı tercüme eden dahi yazan Şemsü'l-Haki'dir... ve Berber Kalesi Cengi'nin sona erdiği 125. sayfada... bu fakir Şems-i Haki... ifadeleri yer almaktadır. Her sayfada 13 satırın yer aldığı kitap 233 yapraktır. Eser içerisinde 4. nüshada yer alan gazalar vardır. 6 - Hikaye-i Hazreti Şah-ı Velayet : (Atatürk Kitaplığı, Belediye Yazmaları, Bel. Yz. K. 001225, 398.21) Doksan iki varaktan oluşan bu nüshada her sayfada nesih hat ile 15 satır yazılmış olup diğer nüshalarla kıyaslandığında hiç yazım yanlışı yok denilebilir. Nüshada herhangi bir tarih kaydı olmamakla birlikte dilinin daha sade ve düzgün olması diğer nüshalardan sonra kaleme alındığı intibaını vermektedir. Hikaye, üç yol ayrımında kardeşlerin vedalaşmalarına kadar Muhammed Hanife cenginde olduğu gibidir. Buradan sonra ise İmam Hasan Cengi anlatılmakta olup sonunda: ve Hüseyin ve Muhammed Hanife kıssası kaldı onu dahi beyan edelim inşallah ifadesi vardır. Metinler hakkında önemli ipuçları verdiğini düşündüğümüz bazı hususları dipnotlarla gösterdik. Metinlerde Hazreti Ali için kullanılan; Şah-ı Merdan, Şah-ı Velayet, Merd-i Meydan, Şir-i Yezdan, Emiru'l Müminin, Civanmerd, Şir-i Huda, Haydar-ı Kerrar, Esedullahi'l-Galib, Ebu Türab, Sahib-i Velayet Şah-ı Süvar Sahib-i Zülfikar, Sahibü'z-Zaman, İmamü'l-Muttakin gibi ifadelerle Hazreti Muhammed için kullanılan; Habib-i Seyyidi'l-Mürselin, Hazreti Habibullah Muhammed Mustafa, Server-i Kainat ve Mefhar-i Mevcudat, Sultan-ı Urefa Müzekki Mücteba Muhammed Mustafa, Seyyid-i Kevneyn Muhammed Mustafa gibi ifadeleri ve hikayelere giriş bölümlerini aynen koruduk. Hazreti Ali Cenkleri'nin merkezinde her daim Hazreti Peygamber bulunur. O'nun emriyle ya da izniyle cenge çıkılır ve cenk sonunda O'na dönülür. Bu sırada Peygamber'in aile fertleri de hadiseye dahildir. Peygamber ailesine mensup kişilerin kısa tercüme-i hallerini ayrı bir başlık altında vermeyi uygun gördük. Cenklerde ismi zikredilen sahabenin kısa tercüme-i halleri ise isimlerinin ilk geçtiği yerde dipnot olarak verilmiştir. Hicretten yaklaşık yirmi iki yıl önce (m. 600) Mekke'de doğduğu rivayet edilmektedir. Hazreti Peygamber'in amcası Ebu Talib'in en küçük oğludur. Hz. Ali beş yaşından itibaren hicrete kadar Hazreti Peygamber'in yanında büyümüştür. Hz. Muhammed'in peygamberliğine ilk iman edip O'nunla birlikte ilk namaz kılan kişidir. Hicretin 2. yılında Hazreti Fatıma ile evlenmiştir. Bu evlilikten Hasan, Hüseyin ve ölü doğan Muhsin adlı erkek çocukları ile Zeynep ve Ümmü Gülsüm adlı kız çocukları olmuştur. Hz. Ali, Hz. Fatıma'nın sağlığında başka evlilik yapmamıştır. Hz. Ali, Bedir, Uhud, Hendek ve Hayber başta olmak üzere hemen bütün gazve ve seriyyelere katılmış, bu savaşlarda Resul-i Ekrem'in sancaktarlığını yapmış ve daha sonraları da büyük kahramanlıklar göstermiştir. Uhud'da ve Huneyn'de çeşitli yerlerinden yara almasına rağmen Hz. Peygamber'i bütün gücüyle korumuş, Hayber'de ağır bir demir kapıyı kalkan olarak kullanmış ve bu seferin zaferle sonuçlanarak Yahudilere galebe çalınmasında büyük payı olmuştur. Fedek'te Beni Sa'd'a karşı gönderilen seriyyeyi (6/628) ve Yemen'e yapılan seferi (10/632) sevk ve idare etmiştir. Bu sonuncu sefer üzerine Beni Hemdan kabilesi Müslümanlığı kabul etmiştir. Tebük Gazvesinde ise Hz. Peygamber'in vekili olarak Medine'de kalmıştır. Hz. Ali, Hz. Peygamber'e katiplik ve vahiy katipliği yapmış, Hudeybiye Antlaşmasını da o yazmıştır. Evs, Hazrec ve Tay kabilelerinin taptıkları putlarla, Mekke'nin fethinden sonra Kabe'deki putları imha etme görevi ona verilmiştir. Hz. Peygamber vefat ettiğinde Beni Saide avlusunda toplanan Ensar ve muhacirin Hz. Ebu Bekir'i halifeliğe seçince Hazreti Ali ona, Hz. Fatıma'nın altı ay sonra vuku bulan vefatına kadar biat etmemiştir. Hz. Ali ilk üç halife döneminde ne bir idari görevde bulunmuş, ne de yapılan savaşlara katılmıştır. Sadece Halife Hazreti Ömer'in Filistin ve Suriye seyahati sırasında Medine'de askeri vali olarak kalmış, Medine'de ikamet edip dini ilimlerle uğraşmayı diğer görevlere tercih etmiştir. İkinci halife Hazreti Ömer'in 23 (644) yılında, vefat etmeden önce halife seçimi işini havale ettiği şuranın bir üyesi de Hazreti Ali idi. O, bu şura tarafından halifeliğe getirilen Hz. Osman zamanında cereyan eden bazı uygulamalar hakkında çeşitli tenkitlerde bulunmuştur. Hz. Osman şehit edilince Abdullah bin Ömer, Sa'd bin Ebu Vakkas. Mugire bin Şu'be, Muhammed bin Mesleme ve Üsame bin Zeyd'in de aralarında bulunduğu ashap mescitte toplanarak yeni halife seçimine gitmişlerdir. Hazreti Ali kendisine yapılan hilafet teklifini orada bulunan Talha ve Zübeyr'e yöneltmiş, fakat ısrar üzerine biatı kabul etmiştir. Hz. Ali, önceleri Hz. Osman'a karşı muhalefeti desteklerken onun ölümünden sonra kendisini halife olarak tanımak istemeyen Hz. Aişe'yi, ayrıca dört ay sonra Aişe'nin saflarına katılan Talha ve Zübeyr'i itaate davet için acele kuvvet toplamak ve Basra üzerine yürümek zorunda kaldı. Tarihte Cemel Vakası adıyla meşhur olan savaş sonunda Hz. Ali galip geldi, Talha ve Zübeyr de dahil olmak üzere pek çok Müslüman öldü. Ardından Sıffin'de meydana gelen savaşın sonunda Hakem hadisesiyle Muaviye halifeliğini ilan etti. Hz. Ali hakem olayından sonra Kufe'ye çekilip Muaviye'ye karşı yeni bir sefer için hazırlıklara başlamış, fakat savaşmaktan bıkmış sebatsız Iraklı askerlerden yeterli destek görememişti. Nihayet büyük gayret sarf ederek 40.000 kişilik bir ordu teşkil edebilmiş ve sefere hazırlanmıştı. Ancak Kufe'de, intikam arzusu ile yanıp tutuşan Harici Abdurrahman bin Mülcem tarafından zehirli bir hançerle sabah namazında yaralanmış, aldığı yaranın tesiriyle iki gün sonra 19 veya 21 Ramazan 40'ta (26 veya 28 Ocak 661) vefat etmiş ve Kufe'ye defnedilmiştir. Ali bin Ebu Talib ortaya yakın kısa boylu, koyu esmer tenli, iri siyah gözlü olup sakalı sık ve genişti; yüzü güzeldi, gülümserken dişleri görünürdü. Onun, İslam'ın yayılış tarihinde ve Müslümanlar arasındaki ilim, takva, ihlas, samimiyet, fedakarlık, şefkat, kahramanlık ve şecaat gibi yüksek ahlaki ve insani vasıflar bakımından müstesna bir mevkie sahip bulunduğunu, Kur'an ve Sünneti en iyi bilenlerden biri olduğunu hemen bütün kaynaklar ittifakla belirtirler. Hz. Fatıma ile Hz. Ali'nin büyük oğlu olan Hazreti Hasan Hicretin 3. yılında Medine'de doğdu. Babası ona Harb adını koymayı düşünmüşse de Hz. Peygamber, Cahiliye döneminde bilinmeyen Hasan adını ve Ebu Muhammed künyesini vermiş ve kulağına bizzat ezan okumuştur. Hasan, kardeşi Hüseyin gibi ilk halife döneminde cereyan eden önemli olaylarda fiilen yer almamıştır. Hz. Osman'ın hilafeti sırasında kardeşiyle birlikte Said bin As'ın Horasan seferine (651) katılmış daha sonra da babası tarafından yine kardeşiyle birlikte Hz. Osman'ı isyancılara karşı korumak ve evine su taşımakla görevlendirilmiştir. Babası hilafete geldikten sonra Hasan, Talha bin Ubeydullah ve Zübeyr bin Avvam'ın ona karşı çıkmaları üzerine, Kufelileri babasının yanında yer almaya ikna etmek için Ammar bin Yasir ile birlikte Kufe'ye gitti. Cemel Vakası ve Sıffin Savaşı'nda da babasının yanında bulundu. Hz. Ali'nin şehit edilmesinin ardından Kufe'de kendisine biat edildi. Bunu haber alan Muaviye bin Ebu Süfyan'ın kendisi ile savaşması üzerine hilafeti belirli şartlarla Muaviye'ye devretti. Hz. Hasan daha sonra ailesiyle birlikte Medine'ye gitti ve hayatının geri kalan kısmını orada siyasetten uzak bir şekilde geçirdi. Ancak sonunda, rivayete göre Yezid bin Muaviye ile evlendirilmek vaadiyle kandırılan eşlerinden Ca'de bint Eş'as bin Kays tarafından zehirlendi ve 28 Safer 49 (7 Nisan 669) tarihinde vefat etti. Mücteba, takı, zeki ve sıbt lakaplarıyla tanınan Hz. Hasan halim selim, cömert, sakin, vakarlı, siyaset ve fitneden kaçınan bir yaratılışa sahipti. Hz. Fatıma ile Hz. Ali'nin küçük oğlu, Kerbela şehidi. Hicretin 4. yılında Medine'de doğdu. Hz. Hüseyin de ağabeyi Hasan gibi ilk iki halife döneminde cereyan eden önemli olaylarda fiilen yer almadı. Hz. Osman zamanında Said bin As'ın Kufe'den Horasan'a yaptığı sefere (30/651) ağabeyi ile birlikte katıldı. Daha sonra Hz. Osman'ın evini kuşatan isyancılara karşı babası Hz. Ali tarafından yine ağabeyi ile birlikte halifeyi korumak ve evine su taşımak üzere görevlendirildi. Babasının halifeliği sırasında Hz. Hüseyin, Küfe'ye giderek onun bütün seferlerine katıldı; şehadetinden sonra da yine onun vasiyetine uyarak ağabeyine itaat etti. Hz. Hasan, Muaviye ile anlaşmaya karar verdiği zaman ona karşı çıkmak istediyse de itirazının reddedilmesi üzerine vazgeçti ve beraberinde Medine'ye gitti. Daha sonra Hz. Hüseyin bu anlaşma dolayısıyla Muaviye'nin tahsis ettiği yıllık 2 milyon dirhemi onun vefatına kadar aldı ve daima ağabeyinin yanında bulundu. Muaviye'nin ölümü üzerine Hz. Hüseyin Yezid'e biat etmeyip Mekke'ye gitti. Hadiselerden haber alması için Kufe'ye yolladığı Müslim bin Akıl, Kufe'de Hz. Hüseyin adına biat almaya başladı. Önceleri Hazreti Hüseyin'e biat eden Kufeliler, Yezid'in baskıları üzerine sözlerinden döndüler. Yaşanan gelişmeler sonunda Müslim, Yezid'in askerleri tarafından öldürüldü (60/680). Hz. Hüseyin yeni gelişen olaylardan habersiz, ailesi ve bazı taraftarlarıyla birlikte Kufe'ye hareket etti. Yolda Müslim'in öldürüldüğünü öğrenince geri dönmek istedi; fakat bu defa da Müslim'in oğulları ve kardeşlerinin ısrarı üzerine yola devam etmeye mecbur oldu. Bu arada taraftarlarına isteyenlerin ayrılabileceğini söyledi, onlar da ayrıldılar; yanında sadece aile fertleriyle birlikte yaklaşık yetmiş kişi Kerbela'ya vardı (61/680). Denk olmayan bu kuvvetler arasında cereyan eden savaş sonunda Hazreti Hüseyin ve yanındakiler şehit edildi. Hz. Ali'nin Havle bint Ca'fer el-Hanefiyye isimli hanımından doğan oğlu. 16 (637) yılında Medine'de doğdu. Hz. Ali'nin halife seçildiği günlerde yirmi yaşlarında olan Muhammed Hanife cesaret ve kahramanlığıyla tanındı. Cemel Vak'ası ve Sıffin Savaşı'nda babasının sancağını taşıdı. Muaviye bin Ebu Süfyan'ın ölümü sırasında Medine'de bulunan Muhammed Hanife, Yezid'e biat etti. Hz. Hüseyin'in Kerbela'da şehadetine çok üzülmesine rağmen Yezid'e yaptığı biatı bozmadı. Muhammed Hanife, Abdullah bin Abbas ile birlikte Mekke'de bulundukları sırada Yezid'in ölüm haberi üzerine Abdullah bin Zübeyir, halifeliğini ilan ederek Muhammed Hanife ve Abdullah bin Abbas'ı biate davet etti. Fakat onlar bu teklifi reddedip Abdullah Taif'e, Muhammed Hanife de Medine'ye döndü. Muhammed Hanife, 66 (686) yılında hac maksadıyla Mekke'ye gittiğinde Abdullah bin Zübeyir kendisine biat etmesini teklif etti. Ancak o yine bunu reddetti. Abdullah bu defa zorla biat almak istedi. Bunun üzerine Mekke'den ayrılıp Mina'ya giden ve bir süre orada ikamet eden Muhammed Hanife oradan Taif'e gitti. Haccac, 72 (692) yılında Mekke'yi muhasarası sırasında Muhammed Hanife'ye haber gönderip Abdülmelik'e biat etmesini istedi. Başlangıçta teklifi reddeden Muhammed Hanife, Abdullah bin Zübeyir'in öldürülmesinin (73/692) ardından Abdülmelik'e biat etti. Muhammed Hanife bundan sonraki yıllarını Medine'de öğretimle geçirdi. 81'de (700) vefat etti ve Cennetü'l-baki' Mezarlığı'na defnedildi. Miladi 556 yılında Mekke'de doğdu. Hz. Peygamber ile evlenmeden önce iki evlilik yapmıştı. Bu evlilik sırasında Hz. Hatice muhtemelen kırk yaşlarında bulunuyordu. Hz. Muhammed ile Hz. Hatice'nin ilk çocukları Kasım olup iki yaşına kadar yaşadı. Resul-i Ekrem, Ebü'I-Kasım künyesini onun adından almıştır. En büyük çocuklarının Zeynep olduğu da söylenmektedir. Daha sonra Rukıyye, Ümmü Gülsüm ve Fatıma doğdu. Çocuklarından Abdullah, peygamberlikten önce vefat etti. Hz. Hatice'nin Resulullah'ın hayatındaki en önemli rollerinden biri, peygamberlik geldiği zaman kendisine herkesten önce iman etmesi ve onu bütün varlığı ile desteklemesidir. Hz. Hatice, yeryüzünde sadece üç Müslümanın bulunduğu İslamiyet'in ilk günlerinde Resulullah ve Hz. Ali ile beraber bazen Kabe civarında, bazen evinde ibadet etti. Hz. Hatice, yirmi beş yıl kadar süren evlilik hayatından sonra hicretten üç yıl kadar önce vefat etti. 609'da Mekke'de doğdu. On beş yaşında Hz. Ali evlendi. Düğünleri Resulullah'ın Hz. Aişe ile evlenmesinden dört buçuk ay sonra Hicretin 2. yılında gerçekleşti. 3. yılın Ramazan ayında ilk çocuğu olan Hasan'ı, bir yıl sonra da Hüseyin'i dünyaya getirdi. Uhud Gazvesi'nde on hanımla birlikte gazilere yiyecek ve su taşıyan Hz. Fatıma aynı zamanda yaralıları tedavi etti. Hz. Fatıma, Resulullah'ın ölümünden beş buçuk ay sonra, 23 yaşında iken 3 Ramazan 11 (22 Kasım 632) tarihinde vefat etti. 614 yılında Mekke'de doğdu. Hicretin 2. yılında Hz. Peygamber'le evlendi. Uhud Gazvesi'nde sırtında su taşıma, haber toplama ve yaralılara bakma gibi geri hizmetlerde çalışmıştır. Hendek Savaşı'nda ise Beni Harise kabilesinin kalesinde Sa'd bin Muaz'ın annesiyle birlikte bulunmuştur. Hudeybiye Anlaşması'na da katılmış, Hayber'in fethinden sonra Hz. Peygamber diğer hanımlarıyla birlikte ona da bir miktar hisse ayırmıştır. Mekke fethi için hazırlıklara başladığında seferin ne tarafa olacağını herkesten gizleyen Hz. Peygamber bunu sadece Ayşe'ye bildirmiş, Hz. Ebu Bekir, bu hazırlığın Mekke için olduğunu kızından öğrenmiştir. Hicretin 10. yılında yapılan Veda haccına diğer ümmeha-tü'l-mü'minin ile birlikte katılmıştır. Hz. Peygamber hicretin 11. yılı Safer ayının (Mayıs 632) son haftasında rahatsızlanınca, diğer hanımlarının iznini alarak Hz. Ayşe'nin odasına geçti ve mübarek başı onun kucağında olduğu halde vefat etti ve onun odasına defnedildi. Hz. Peygamber'den sonra kırk yedi yıl daha yaşadı ve 66 yaşında iken Medine'de vefat etti. Hz. Ayşe, Hz. Ebu Bekir ile Hz. Ömer'in halifeliği sırasında herhangi bir siyasi faaliyette bulunmadı. Hz. Osman'ın bazı karar ve tasarruflarının aleyhinde bulunanların yanında yer aldı. Böylece siyasi olaylara karışan Hz. Ayşe, Hz. Osman'ın öldürülmesinden sonra onun katillerini cezalandırmak ve Müslümanları içinde bulundukları fitneden kurtarmak için Basra'ya hareket gitti. Bu dönemde Hz. Ayşe ile Hz. Ali arasında çeşitli mektuplaşmalar ve müzakereler olmuşsa da Müslümanlar arasındaki ilk kanlı çarpışma engellenemedi. Bu olay, Hz. Ayşe'nin savaşı devesinin üzerinde idare etmesinden dolayı Cemel Vak'ası diye meşhur oldu. Cemel Vak'ası'ndan sonra Medine'ye dönmüş, bir daha siyasete karışmamış ve Hz. Ali ile barışmıştır. Kuvvetli hafızası sayesinde Hz. Peygamber'in hadis ve sünnetinin daha sonraki nesillere ulaştırılmasında emsalsiz hizmetler ifa etti. Ki ben razı olam her halde senden. Kenz-i mahfidir sana kan-ı hidayet Murtaza. Dehr meydanıda özün düldül-i Haydar kılar. Mevlevi ayininde her Mevlevi Ali'nin zülfikarı olur. Mısır Hükümdarı Mukavkıs'ın, Hicretin 6. yılında (627) Hz. Peygamber'e gönderdiği kıymetli hediyeler arasında bulunan ata hızlı yürüyüşü ve çevikliği dolayısıyla kirpi anlamına gelen Düldül adı verilmiştir. Hz. Peygamber, hem savaşlarda hem de diğer zamanlarda bindiği Düldül'ün idaresini, ileride Mısır valiliği de yapacak olan Ukbe bin Amir el-Cüheni'ye vermişti. Daha sonra Hz. Ali'ye bağışladığı Düldül ondan oğulları Hasan ve Hüseyin'e, ardından da diğer oğlu Muhammed bin Hanife'ye intikal etmiştir. Hz. Ali'nin Haricilerle çarpışırken Düldül'e bindiği yolundaki rivayetlere kaynaklarında yer verilmiştir. Düldül, Hazreti Ali cenklerinde mühim bir yer tutar. Bu hikayelerde Hz. Ali'nin bir yardımcısı olarak bulunur. Kafirlerle yapılan savaşlarda olağanüstü yetenekleri ve sürati Düldül'ün özelliklerindendir. Bu hikayelerde Düldül, ihtiyaç durumunda kırk günlük yolu bir günde kateder. Padişahlarla önemli devlet adamlarının bindikleri hayvanlar hakkında yazılmış şiirlerde bu hayvanların vasıflarını anlatmak için Düldül zikredilmiştir. Dipnotlarda verdiğimiz kelime karşılıklarını Ferit Devellioğlu'nun Osmanlıca sözlüğü, Kubbealtı Neşriyat ve Ötüken Yayınları'nın Türkçe sözlükleri ile Mehmet Kanar'ın Eski Anadolu Türkçesi Sözlüğü'nden; kişiler hakkındaki bilgileri Türkiye Diyanet Vekfı İslam Ansiklobedisi'nden yazdık. Osmanlı Türkçesinde yer alan yazma ve matbu mensur Cenknameleri Hazreti Ali Cenkleri adıyla bir kitapta bütünlüğe kavuşturarak yayına hazırladık. Çalışmamız bu yönüyle günümüz Türkçesinde ilk defa yayımlanmaktadır. Hazreti Ali Cenknameleri ile ilgili çalışmalar yapıldıysa da tespit edebildiğimiz kadarıyla bu çalışmalar daha çok manzum metinler üzerinden yapılmıştır. Mensur Cenknameler ise tarihi özelliklerinden soyutlanıp yeniden yazma yoluyla hikaye edilmiştir. Bu tarzda hazırlanan Cenk hikayelerinin nasıl bir işleme tabi tutulduğunu göstermesi bakımından bazı örnekleri metin içerisinde dipnotlarla gösterdik. Hazreti Ali Cenknamelerini yazma ve matbu Osmanlıca metinlerde olduğu şekliyle ilk defa olarak Latin harfli Türkçeye aktardığımız bu çalışmanın eksiklikleri anlayışla karşılanmalıdır. Türk kültüründe yadsınamayacak bir mevki edinmiş olan Hazreti Ali Cenkleri'nin bir takım iddialı Türk Edebiyatı çalışmalarında adının bile zikredilmemiş olması hayreti mucip değil midir? Çalışmamızın bu alanda yapılacak daha kapsayıcı inceleme ve araştırmalara bir adım teşkil etmesini umuyoruz. Son olarak yazma nüshaların müstensihi Şemsü'l-Haki'yi minnetle anıyor, O'na rahmetler diliyoruz. 1-İslam Ansiklopedisinde Muhammed Hanefiyye olarak yazılan ismi esas aldığımız nüshalarda yazıldığı şekilde Muhammed Hanife yazdık.


Büyüyenay Yayınları Yayın Yönetmeni Mustafa Kirenci, 'Büyük bir insanlık birikimine sahip olarak doğmamızı sağlayan kitaba ve onun oluşturduğu kültürel evrene borçluyuz, borcumuzu ödemeye çalışıyoruz' diyor. Gelenek, güneşi hakikatin sembolü olarak kabul eder. Ay ise hakikati yansıtan, güneşten aldığı ışıkla geceyi aydınlatandır. Ay bütün halleriyle hakikate hizmet eden, bıkmadan usanmadan hakikati yansıtan, güzelliğini karanlığa sunan, hangi hal ve büyüklükte olursa olsun bu görevinden ödün vermeyen, görevine bütün varlığını adamış bir varlık. İnsan ve onun eserlerinin, çabalarının da öyle olması gerektiğini düşünüyoruz. Bu yüzden ay iyi bir örnek. Ayrıca her hakiki eserin aynı ay gibi, hakikatten bir ışığı, karanlıkları dağıtan bir ışığı kendinde barındırdığına inanıyoruz. Bir de her faaliyet büyümek, gelişmek ister. Bunu da düşünerek büyüsün, gelişsin anlamında temenni ve dua gibi Büyüyenay dedik. İstiyoruz ki çıkaracağımız eserleri onun halesi kuşatsın... Çıkaracağımız eserlere ondan bir iz düşsün, vereceği bilinçle zihinlere ışık düşürsün, hikmetlerle gönülleri aydınlatsın. Karanlığı gülümsemeye, ümitsizliği ümide, yalnızlığı dostluğa dönüştürsün, ay gibi karanlıklara ışık salsın istiyoruz. Bizzat kitabın kendisi bizim için bir ideal. İbn Haldun'un tesbit ettiği gibi diğer varlıklarda olmayıp da insanda olan tek bir özellik var. O da yazı. Her varlık bir şeyler söyler ama, yalnızca insanoğlu düşünerek ve düşündüklerini yazıya dökerek kendi tarihini yazmış, kendisini kalıcı hale getirmiş bir varlıktır. İnsanlığın ortak tecrübeleri yazıyla zaptedildiği için biz doğar doğmaz sıfırdan başlamıyoruz. Büyük bir insanlık birikimine sahip olarak doğuyoruz. Bunu da sağlayan şey kitap. Bu yüzden başlangıçta her insan kitaba ve onun oluşturduğu kültürel evrene borçlu olarak doğuyor. Onu yayımlayarak bu borcu ödemeye çalışıyoruz. Söylediğiniz gibi yayıncılık sorunları olan gerçekten zorlu bir iş. Üretmek, kitabı yapılabildiği kadar iyi bir şekilde yayımlamak yetmiyor. Dağıtım, korsan ve ilgisizlik yayımcıların önünde aşılması gereken barikatlar olarak duruyorlar. Nitelikli eserlerin bu zorlukları aşacağına inancımı korumak istiyorum. Amacımız, kültürümüzü meydana getiren, biz biz yapan ve bize yeni dünyalar vadeden, fakat çeşitli sebeplerle günışığına çıkmamış eserleri Büyüyenay yaşadıkça yayınlamaya devam etmek. Yayın çizgimizi ve perspektifimizi daha da genişleterek, Doğu'dan ve Batı'dan çağdaş metinler de hedeflerimizin içinde. Şimdiye kadar yayınlamış olduğumuz klasik eserler, her ne kadar dilleri günümüze hitap etmese de ruhlarıyla, insanı algılayışıyla ve anlayış olarak günümüz insanına çok şey söyleyeceğine inandığımız metinlerdi. Bunların çoğu unutturuldular, itilip kakıldılar ve çağdışı kabul edildiler. Biz klasik metinlerde insanın unutulan, iptal edilen ya da görmezden gelinen bu en önemli yönünün büyük bir inançla dile geldiğini görüyoruz. Bu metinlerde insan ne bir 'sayı'dır, ne 'şuuraltı' ne 'üretimin bir parçası' ne 'tüketici' ne 'evrene fırlatılmış' ne de 'yalnızlığa mahkum' bir varlıktır. Modern zamanların en ciddi eleştiri metinleri bile insanı 'olumsuzlayarak' tanımlamaya ve tanıtmaya çalışıyor. Oysa kadim kültür insana sonsuz bir güven, inanç duyar. Bu yüzden, medeniyet binamızı kuran eserler, inanç ve değerler dünyasından aldığı sonsuz bir güvenle üstün bir varlık sevgisi, iyileştirici düşünceler ortaya koydular. Bu yüzden yaygın bir şekilde klasik olarak tanımlanan bu eserlerin zihin ve ruh dünyamızı beslemelerini ve iyi anlaşılmalarını istiyoruz. Büyüyenay yapmak istediklerinin ancak ilk örneklerini verebildi. Eserlerimize teknik olarak mizanpaj, baskı ve tasarım olarak özen gösteriyoruz. Fakat bu dikkatimize rağmen yapmak istediklerimizi, düşündüklerimizi gerçekleştirebilmiş değiliz. Kitaplar bizi bu yönüyle de eğitmeye devam edecek. Bir yanıyla da yayımcılık bitmek bilmeyen bir arayış. Hem tasarım olarak hem de içerik olarak. Biz de arayışımızı kitaba yaraşır şekilde sürdürmeyi ve ayırıcı vasfımızın nitelik olmasını istiyoruz. Bu bizim çok önem verdiğimiz bir 'olması gerekenimiz'. Kitap bütün aşamaları ve unsurları ile insanın güzele olan hasretinin bir ifadesi, ve buna layık bir varlık. Gezegenimizin en önemli değerlerinden biri. Bizim kitap hakkındaki çabamız yapabildiğimiz kadarıyla bu nimete şükretmek gibi. Öncelikle baskı aşamasına gelmiş eserlerimiz var. Bunlardan ilki, kendisinden sonra yazılan felsefi ahlak kitapları için bir 'ilk örnek eser' olma özelliğine sahip İbnMiskeveyh'den 'Tehzibu'l Ahlak '. Diğerleri Genceli Nizami'den 'Heft Peyker', Ahmed Refik'ten 'Alimler ve Sanatkarlar', Peygamberimizin çocukluğu ve gençliğini anlatan H. Rahmi Yananlı'nın kaleme aldığı 'Varlığın Sevinci', Muhammed Nuru'l Arabi'nin 'Risaleler'i. Seri olarak yayınlamaya devam edeceğimiz siyasetname türü eserlerin dördüncüsü olarak Şeyzeri'den Siyasetü'l-Müluk, beşincisi olarak da Şeyhoğlu Mustafa'nın Kenzü'l-Kübera'sı var. Lami'i Çelebi'den Salaman ve Absal', Alim Kahraman'ın kaleme aldığı kronolojik bir Yahya Kemal biyografisi olan 'Büyük Göçmen Kuş' önümüzdeki günlerde yayınlayacağımız eserlerden bazıları. Bir de üzerinde çalışılan ve yılın ikinci yarısından itibaren okuyucu ile buluşturmayı planladığımız bizim de heyecanla beklediğimiz eserler var. 1978 yılında Eskişehir'de doğdu. Üniversite eğitimimi Anadolu Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü'nde tamamladı. Yeni Şafak gazetesinin kültür servisi, kitap ve pazar eklerinde muhabirlik yaptı. Uzun süre Pazar Eki'nin editörlüğünü üstlendi. Yeni Şafak gündem sayfalarında editörlük yaptı. Yeni Şafak gazetesi için Biraz Muhabbet başlığı altında haftalık röportajlar kaleme aldı. Bu röportajları Zamanın Tanıkları ve Türkiye'de Din Algısı isimleriyle kitaplaştı. 2016-2019 yılları arasında Gerçek Hayat dergisinin yayın koordinatörlüğünü yürüttü. Şu an TRT Haber kanalında görev yapıyor.


Mustafa Kutlu abi 'sen oraya yakın sayılırsın, git bir gör' dedi. Yakın olmasına yakındım ama bildiğim yer değildi. Sağolsun romancı Hacı Şaban Boztaş ile şair Orhan Güdek'in bildikleri bir yermiş, birlikte gittik. Yol ile aynı seviyedeki cami avlusuna ayak bastık ilkin. Avlu dediğim ön ve sağ tarafı beton duvarla örülü, içeriye dahil olduğunuzda yine set kabilinden iki taş duvarın sizi karşıladığı avludan başka her şeye benzeyen bir alan. Paralel set halinde uzaman iki duvardan soldakinin önüne yaklaşık bir metre yüksekliğinde üçüz kütle konulmuş; musalla taş ı niyetine... Sağdaki duvarın bitiminde ise benim dikit dediğim ama asıl karşılığına Kutlu'nun 'meçhul asker anıtı' nitelemesiyle kavuşan, minare niyetine yapılmış dikdörtgen ikinci bir kütle var. Musalla taşlarıyla ölüm'e, dikit ile Allah'ın 'el-Bari, el-Hayy, el-Kayyum' oluşuna gönderme yapılmak istenildiği düşünülebilir ama bu, 'gönderme böyle mi yapılır?' derdirtecek cinsten bir sorgulamaya çok daha yatkın görünüyor. Baştan söyleyeyim yukarıda ve altta çevreleyen / bölen duvarlar, merdivenler, koruma - set aksesuarı, üçüz kütle ve meçhul asker anıtı'nın tümü hafif bir ton farkıyla camiyi siyahlıkla grilik arasında gidip gelen ve dolayısıyla bir kilise kasvetini yansıtan renge boğmuş durumda. Merdivenlere doğru yürüyoruz. Merdiven de nereden çıktı diyeceksiniz ama böyle. Çünkü cami kottan kazanılmış bir daire gibi konumlandırılmış. Merdivenleri iniyoruz; hoş, ilk bakışta estetik görünüyor; hatta bir kenarı soldaki çıkış yerinin ön duvarına bitişik olan merdivende 'sulamalı estetiğe' başvurulmuş. Hatırlatmadan geçmeyeyim bizim camiye indiğimiz merdivenle, sulamalı merdivenin arasında bir zeytin ağacı bulunuyor. İkinci bir zeytin ağacı daha var, o da cemaatin dinlenme, bekleme kısmında. Başkaca hiçbir ağaç yok. Önümüzde yine taş duvarlar arasında, cam cepheli, ön, arka ve yanlarında sulu alanlar olan sosyal tesis bulunuyor. Onunla cami duvarı arasında yine bir ara var ki burada abdesthane yer alıyor. Sonrası ikinci zeytin ağacının ve kübik oturma kütlelerinin bulunduğu yere açılıyor. O ana kadar gözümüzde bir cami canlanmadığı gibi, bir camiye gelmişlik duygusuna da bürünebilmiş değiliz henüz. 'E, madem geldik, varsa girelim şu camiye' diyoruz ve güya kapı olan yere geçiyoruz. Selatin camilerimizdeki gibi 'vaaza, ilme, irfana, ibadete, zikre ve 'harp yeri' anlamındaki mihraba 'geçilen' bir kapı değil bu, daha çok kapı olduğu öngörülebilen bir kapı karikatürü! Karşımızda çıplak betondan bir kale duvarı! Altı adet yarım daire basamaklı yerde bir girinti ve onu izleyen tabanda biraz geniş, yukarıya doğru gittikçe daralan bir kırım ya da girinti! Merdivenli olan yer minbermiş, kırım yeri ise mihrap! Kürsüyü merak ediyorsanız o da 'vav'ın çakıldığı özel duvarın sağında. Tavan çıplak betondan. Yukarıya doğru kat kat daralıyor. Sevgili Boztaş, tavana boş boş baktığımı fark ederek 'abi, gül şeklinde' diyor. Gül-eceğim ama gül-emiyorum; beton gülün altında kendimi zor zaptediyorum çünkü düz duvarda, kübik ortamda yarım daire merdivenin yolaçtığı gerilimden patlamak üzereyim. Mihrap tarafından bakınca iç mekandaki yüksekliği artırmak için düşürülmüş taban inişli merdiven şeklinde tesviyelenmiş; her basamağı görünür kılacak şekilde yerleştirilmiş ışıkların delaletine göre kapalı bir anfi tiyatroya benzeyen iç mekanda, doğal ışığın girmesine imkan verilen tek yer, kale duvarının üstünde, yüzünüzü duvara yapştırarak ancak görebileceğiniz dar bir açıklıkta, üstteki avlunun zeminine yerleştirilmiş pencereler... Pencere dediğim, avludan bakarsanız zemindeki dar cam döşeme, kale duvarından bakarsanız duvarla tavan arasında yer alan camla kaplanmış yarıktan ibaret kısım. Dolayısıyla ibadet mekanında safın en sonunda duran cemaat imamdan yaklaşık bir, bir buçuk metre daha yüksekte kaldığı gibi, güneş ışığı da 'tadımlık' bir ışıktan ibaret. Işıklar söndürüldüğünde ise ortam bir kilisedekinden iki kat daha fazla karanlığa gömülmüş bir tiyatroya dönüşüyor. Selatin camilerdeki ışık düzeni Müslümanları bu ayrımdan alıkoymanın ötesinde, ibadet alanını 'girilen' yer olmaktan çıkartıp 'geçilen' yer haline getirir. Diğer bir söyleyişle hayatın içindeyken ibadet ettiğiniz için, ne kapatmanız ne de açmanız gereken bir şey vardır. Dolayısıyla selatin bir cami sekülerleşmeyi reddeden yapısıyla Müslümanı kendi zaman ve mekan idraki içinde tutar. Konu bitmedi, nasip olursa yarın devam edeceğim. Türk yazar, eleştirmen İlk ve orta öğrenimini Yozgat'ta tamamladı. Ankara Meslek Yüksekokulu Kamu Sevk ve İdaresi Bölümü'nü bitirdi.


harfinden başka, tezyine, hatta, tezhibe, işlemeye, dekorasyona yani İslami mimariye ait sayılan hiçbir şeye yer verilmemiş. Buna geçmeden önceki yazımda sözünü ettiğim dikitin sağ üst köşesine 'Allah'u-ekber' yazılı bir levha konulmuş olduğunu bildireyim. Buraya sadece 'Allah' yazılmaması isabetlidir çünkü özel isimler nitelik belirtmeyi gerektirir. Ama bu yazının sülüs karakterle yazılmış olması, yer aldığı zeminin kübik ve dolayısıyla kenraların keskinliği nedeniyle bir uyumsuzluk belgesidir. Oysa ki, dış yüzeylerdeki hat uygulamalarında, zeminle hattın azami uyumu gözetilir ve bu sayede hat zeminin kendisi haline gelir. Şimdi içeriye dönelim yani Ali İmran Suresi'nin 41. Ayeti'ndeki 'vezkur rabbeke kesiran' cümlesindeki 'vav'ın kallavi olarak yazılmasıyla oluşan levhaya. Cümlenin mealini verelim önce, sonra sorumuzu soralım: '... ve Rabbini çok zikret'. Hadi bu düşünülemedi diyelim, mevcut cümlenin içinde yer alan 'Rab' kelimesi büyütülemez miydi? Hadi o büyütülemedi elif, zel, kef, ra, be, se, ye harflerinin günahı neydi ki onlardan biri öncelenmedi. Örneğin 'Elif' haflerin aslı değil mi; 'zel' tecelli karşısında acziyetini farketmiş kulun hali değil mi; 'kef' bir emrin kesinliğini taşımaz mı; 'ra' rahatlıkla zorluğu, yücelikle düşkünlüğü anıştırmaz mı?... Vav ise kendisinin sır oluşundan başka bir şeyi ifşa etmez. Yani 'vav'ın ifşa ettiği şey, ifşası mümkün olmayanın ifşasıdır. Tekil haliyle değil, Bursa Ulu Cami'deki gibi farklı biçim ve içeriklerde bir dizi vav merkezli levhayı bir araya getiriyorsanız o çoklukta bir vav estetiğinden söz edebilirsiniz. Onu tekil olarak kullandığınız yerde ise kaligrafik bir daralmaya, mukayesesizliği nedeniyle kısırlaştırılmış bir estetiğe neden olursunuz. Ayrıca, hat'ta mekansız olana mekan olmak asıldır. Bu, gerek isim gerekse zamir isim olarak bir şeyi hayal etmezsen, onu hayalinden zihnine sunmazsan, ona zihninde lafzi bir varlık kazandırmazsan ve onu lafızdan manaya aktarmazsan... onu bir mekana da taşıyamazsın. Dolayısıyla vav bir isim olmadığına, tekraren 'ifşası mümkün olmayanın ifaşası'ndan ibaret olduğuna göre vav'ı geniş bir yüzeyde tek olarak levhalaştırmak kaligrafik bir artistlikten öteye geçmez. Belirttiğim çelişkiler ve eksiklikler nedeniyle buradaki tek hat uygulaması, asıl 'sanatsal yaratımda emsallerinden çok farklı olma' iddiasına bağlı olarak, fırıncı küreğinden düşmüş lahmacuna dönüşmüştür. Çünkü burada onunla bilinçli bir seçim değil, popüler olan görünür kılınmıştır. Şundan ki, her nedense zamanımızda hatla ilgilenenler harf dendi mi 'vav'dan başkasını bilmiyorlar; zavallı vav mevcut hat enflasyonunun daha açık söyleyişle hatta mahsus popülerliğin vaz geçilemez aracı durumundadır. Dolayısıyla burada da söz konusu levhayı 'vav'layarak oluşturan kişi açık bir popülizme düşmüştür. Öte yandan iç mekanda tezhibin, tezyinatın ve dekoratif malzemenin dışlanması, matbaanın icadıyla kitaptaki işlevini tamamlayıp, mimari yoluyla varlığını dışta sürdüren İslam sanatlarının da boğulması anlamına gelmektedir. Diğer bir söyleyişle betonla elde edilen 'basit'lik, İslami idrak ve kültürün dışlanmasını beraberinde getirmektedir. Bu fiilin 'cami' tanımı içinde gerçekleşmesi ise Din içinde dinsizleşme eğiliminin ta kendisidir. Daha söylenecek çok şey var ama bundan fazlası mimariye ve İslam sanatlarına mahsus teknik terimleri kullanmamı zorunlu kılar ki, okurumun sıkılacağını tahmin ettiğim için bundan vaz geçiyorum. Sadece bundan değil 'Hira' benzetmesindeki saçmalıktan ve açıkça izlenilebilen seküler üsluptan da şimdi söz etmeyeceğim. Sonuç olarak Kutlu abiyle buranın nasıl tanımlanacağını da konuştuk. O, artistik fotoğraflar çekmeye uygun yer, otopark, kapalı anfi tiyatro veya antrepo denilebileceğini söyledi. Bense bunlara 'bauhaustan bozma bir yapı' tanımını ekledim. Çünkü orada bir 'cami' olsaydı mutlaka görürdük. Not: Önceki ve bu yazımdaki doğru belirlemeler Mustafa Kutlu abiye, meşkuk olanları ise bana aittir. Türk yazar, eleştirmen İlk ve orta öğrenimini Yozgat'ta tamamladı. Ankara Meslek Yüksekokulu Kamu Sevk ve İdaresi Bölümü'nü bitirdi.


Bozlu Art Project Mongeri Binası, 13 Kasım 2018 23 Mart 2019 tarihleri arasında gerçekleştirilecek olan Can Göknil Retrospektifi'ne ev sahipliği yapıyor. Sanatçının Amerika'da başlayan sanat sürecinden günümüze kadar oluşturduğu sanat felsefesi ve sergileri üzerinden oluşturulan kapsamlı bir kitap da sergiye eşlik ediyor. Çok yönlü bir sanatçı olan Can Göknil'in retrospektif sergisi, Bozlu Art Project koleksiyonunun sergilendiği ve sanat-araştırma faaliyetlerinin yürütüldüğü Şişli'deki tarihi Mongeri Binası'nda 13 Kasım 2018 23 Mart 2019 tarihleri arasında sanatseverlerle buluşuyor. Yazarlığını Oğuz Erten'in yaptığı ve Can Göknil ile yapılan görüşmeler, yayın ve gazete taramaları sonrası 2 yılda ortaya çıkan Can Göknil, Yaşamı ve Sanatı isimli kitap, retrospektif serginin yörüngesini oluşturuyor. Tüm yönleri ile yaratıcılığa ve üretime adanmış bir hayat profili çizen Can Göknil'in kitabının da bu üretkenliği yansıtması arzulandı. Türkiye'nin sanat tarihinde belli köşe taşlarında yer alan sanatçılar hakkında yapılacak monografik çalışmaların önemine dikkat çeken kitap, gerek yapıtları gerekse yazar kişiliğiyle ön plana çıkan ve üretmeye devam eden sanatçı hakkında yapılmış kapsamlı bir çalışma olarak okuyucu ile buluşuyor.