Şehirler; sabah sekizden akşam beşe modeli; mekanik olarak belirlenmiş zaman aralıklarını izleyen hızlı tempolu uygar yaşamlar sürerler insanlar: Yoğun ve sentetik. Kalabalık kentlerde, caddelerin ve evlerin bulanık ve silik görüntüleri var. Ve bizler bu şehirdeyiz. Bu insanı altında ezip suyunu çıkaran taştan dağın en altında hiçbir sesin bize seslenemediği, hiçbir kulağın bizi işitmediği, hiçbir gözün bizi görmediği bu şehirde yüz olmaktan çıkmış, yüzlerin önümüzden geçip gittiği bu kentte yalnızız, isimsiz, sayısız. Paylaşmalardan uzak, kalpsiziz, yapmacığız. Dur durak bilmeden, bir başlangıçtan, sığınacak bir limandan, izleyecek bir yoldan yoksun yaşıyoruz; yosunlardan farksız. Zaman ırmağında taşlara tutunup kalmış bu yosunlar: Derinlerden çıkıp gelen, sonra geride iz bırakmadan dünyanın sularına dalıp kaybolan yosunlar, yüzler, insanlar. Ve bu şehirde bizler yersiz yurtsuz ve ağaçsız, böceksiz, kuşsuz, balıksız; yalnız, yitik... Dışarıda uzanmış yatıyor şehir. Şehir; bunaltıcı, karanlık, tehditkar. Şehir; büyük ve zalim. Şehir; mağrur, taştan ve ölümsüz. Dışarıda uzanmış yatıyor şehir; taştan, gri; ötekiler gibi. Çocuklarımızın başında dururken hüzün, bize doğru eserek, duvardaki, çatılardaki çatlakların arasından gözyaşlarını sızdırmaya başlıyor. O parlak siyah hayaletin, dondurucu yalnızlığın içimizde tırmanışı başlıyor. Hüznün ocağına düştük işte. O uzakların, o dile gelmezin, o belirsizin ocağına düştük. Hüzünlerin, gözyaşlarının haykırışların ocağına düştük. Hadi bakalım, gecenin sükunetinde haykır, suskun yalnızlıkta haykır. Damarlarımızdaki bütün kanımızla bu haykırışın bu nafileliğin ocağına düştük; düştük işte. Ruhunu yitirmiş bir şehirden daha hüzün verici ne olabilir? Değişen her sokak, her cadde; bozulan her bağ, bahçe ve tarla yeni bir yitişin hüznünü işliyor içimize. Sanılandan daha çabuk geleceğiz bu hale. Bugünden yarına uçuruma yuvarlanmış olacağız ve orada uyanacağız. Son yolculuğumuzu yaptığımızı hissedecek kadar kısa bir süre içinde bile olsa. Can çekişme tercihi bize kalan son tercih olacak. Kendimizden kaçarak kendimizi arıyoruz. Yaşadığı dünyayı yeniden düşünmek yerine yok olmayı tercih ediyoruz. Bir gün, harabelerin ortasında yeniden düşüneceğiz. Hacettepe Üniversitesi Almanca Biyoloji Öğretmenliği'nden mezun oldu. Aynı üniversitenin Fen Fakültesi Sistematik Zooloji Bölümü'nde yüksek lisans yaptı. TÜBİTAK Deniz Bilimleri Çevre Araştırma Grubu'nun projelerinde araştırmacı olarak çalıştı. Şiirleri halen Edebi Kültür Dergisi sitesinde yayınlanmakta.


Yazı, hangi dilde nasıl söylenirse söylensin, insanın durumunu ve fiilini en iyi ifade eden yegane kelimedir. Öncelikle insanın kendisine izafe ettiği yazı-yazma eyleminin karmaşık ve yoğun metafiziğidir ki, o bu nedenle insanın içinden dışına, dışından içine doğru çift bir yönelişi ifade eder ve insan, hem yazılan ve hem de yazan olarak, tabula rasa esasında çift katlı bir değere sahiptir. Zira insan, Rabbi tarafından isimlerin öğretildiği tek varlıktır. Öğretilme, öğrenme istidadına sahip olanın hakkıdır ve bu manda öğrenme istidadı akla, hafızaya, zihne yazılacak olanı tutma, zapt etme yeterliliğidir. Dolayısıyla insan bu manada önce kendisi bir tabula rasadır ve ardından öğrendiklerini dışa vuracağı bir tabula rasayı icat edebilendir. Bundandır ki, öğretmek, bildirmek, göstermek, emretmek, inzal etmek, helal ve haram kılmak... şeklindeki hitapların tamamı, insana yazmak terkibinde toplanır; din, kader ve kaza; ecel, nasip, başarı, başarısızlık... kendi imanına ve fillerine tabi olarak, daha doğmadan önce insanın alnına yazılmıştır. Büyüklerimizin İlim maluma tabidir söyleyişinden mülhem olarak, her şey kendisinde zaten yazılı olduğundan, insan için yazma-eyleminin, kendi halini müdrik olma derecesindeki farka tekabül ettiğini söyleyebiliriz. Zira insan, idraki nispetinde şuur sahibidir ve şuur sahibi olmayanın söylediği, yazdığı şey batıldır. Bu cümleden olarak İnancı ve öğretisi ne olursa olsun, belli bir okuyucu kitlesince izlenmek durumunda olan her yazar, yazdıklarıyla bir yere varmak, adına konuştuğu inancı, öğretiyi okuyucularının düşünce yaşantısına kazandırmak ister. Yazı inandığı, kurduğu dünyaya varmanın en ihmal edilemez, en vaz geçilemez yoludur yazar için. Yazının üstlendiği işleve ilişkin bu görüş kuşkusuz salt yazara özgü kalmaz, okuyucularca da paylaşılır. (Ramazan Dikmen, Niçin Yazı, Mavera, Aralık 1981, sayı: 61). Bu paylaşmanın bir özelliğidir ki, hemen her okur, beğendiği yazarların nasıl yazdıklarını kadim zamanlardan beri- merak ede gelmiştir? Batı'da, yazarın aynı zamanda bir otorite sayılması nedeniyle, okurun ilgili merakına denk düşecek çok fazla sayıda çalışma yapılmıştır. Bizde ise yazara, bidayetinden beri sosyal rol itibariyle özel bir üstünlük izafe edilmediğinden olsa gerek, modern zamanlara kadar o tarzda dişe dokunur bir çalışma yapılmamıştır. Bu bakımdan, Duran Boz'un editörlüğünü yaptığı Yazma Hikayeleri'ni (İz Yayınları, İstanbul 2017), bizde mezkur konudaki en derli-toplu çalışma olarak niteleyebiliriz. Boz'a göre, bu önemli aşamayı takiben Yazmak, her şeyden önce iradeli bir tercihle gerçekleşir. Körü körüne bir seçimle, bir kuralsızlıkla asal yatağına akmaz. İnsanı güvende hissettirebilecek bir alan açma girişimi olarak dışlaşır yazı. Yazmaya adanmış bir birey olarak yazar, bütün çabasını yazma eylemi üzerine yoğunlaştırmak zorundadır. Çünkü yazı kıskançtır. Farklı ilgileri, uğraşları barındırmaz yanında yöresinde. Bu yönüyle yazmak ve yazarlık ayrıcalıklı bir durum ifade eder. Yazma Hikayeleri, Boz'un bu modern bakış açısıyla, 100 yazardan derlediği metinlerden oluşmaktadır. D. Mehmet Doğan: İnsanın hayatı anlamak ve anlatmakla geçer. Aslında anlatım sözlüdür. Yazı yokken de vardır. İnsanoğlu sözlü anlatımın ötesine geçmek, söylediklerini kalıcı hale getirmek ister. diyen Doğan, kalıcılığı cihetinden yazının söze olan üstünlüğüne vurgu yaparak, yazar olma serüvenini Ortaokuldan başlatıp, türler arası kararsızlığının giderilişiyle, yolunun Dergah derisiyle kesişmesinde tamamlar. Gençliğinden beri iyi bir gazete okuyucusu olduğunu söyleyen Doğan, önemsediği yazarlardan Peyami Safa, Ahmet Kabaklı, Ergün Göze ve Tarık Buğra'yı bu suretle keşfetmiş. Sonrasında Ahmet Hamdi Tanpınar'ı tanımış. Necip Fazıl'ı, Abdülhak Şinasi'yi, Cemil Meriç'i ve Kemal Tahir'i de severek okumuş ancak asıl Nurettin Topçu'nun etkisine daha çok açık durmuş. Günlük şahsi olayların eserlerine pek yansımadığını ancak ülkesinin ve dünyanın gidişatına ilgisiz kalmadığını belirten Doğan, işini eve taşımadığını, en çok da sabahları yazmayı sevdiğini belirtir. Artık büyük bir sözlüğün, dil ve siyasetteki gerçekleri işlediği birçok kitabın sahibi olarak Doğan, kendi yazarlığı açısından olgunluk yıllarındaki imkanları önemli bulmakla birlikte, bu imkanların aracı haline gelme ihtimaline de vurgu yapar. Hüseyin Su: Kendi yazarlık serüveniyle ilgili, Bir yazarın Yazma Hikayesi, ilk ürünlerini yazmaya başladığı zaman mı başlar? Yazıyı tanıdığında mı, ne yazdığını anladığında mı, yoksa ne yazması gerektiğinin, daha doğrusu yazının ve yazmak eyleminin bilincine vardığında mı başlar? sorularını öne alan Su, bunların aslında ışıma anlarının bir toplamı olduğunu, hatta kendi yazma hikayesi esasında her ışıma anında ayrı bir yazma hikayesinin başladığını belirtir. Okuma serüveninin halk hikayeleriyle başladığını söyleyen Su, yazıya dikkatinierken yaşta yönelttiğini, Ortaöğretim yıllarındaki Türkçe ve Edebiyat derslerinde öğrendiklerinden çok yararlandığını; ilk yazı denemesinin de -kimi üzücü sonuçlarına rağmen- bu zamanda gerçekleşiğini ifade ederek, asıl yazma eyleminde, Diriliş ve Edebiyat dergileriyle Sezai Karakoç ve Nuri Pakdil'in eserlerinden çok şey öğrendiğini bildirir. Yazma eyleminin asıl Nuri Pakdil tarafından Edebiyat dergisine katılma davetiyle başladığını belirten Su, ilk kitabının bu derginin yayınları arasından çıktığını ve 1984 yılında kapanışına kadar da yazılarını yine bu dergide sürdürdüğünü, Hece dergisini çıkardığı 1997 yılına kadar da hiçbir yerde yazı yayımlamadığını; kendi yazı eyleminin, katıldığı ve kendi çıkardığı dergilerdeki müşterek çabasından beslendiğini ifade eder. Ali Ural: Bir kurşun kalemle yazdım ilk şiirlerimi; parmaklarımın arasında ileri geri çevirdiğimde bir altıgen oluşturan, her köşesinin derimde bıraktığı sıcaklığı hala hatırladığım bir kurşun kalemle. başladı diyen Ural'ın, daha İlkokuldayken, öğretmenin, onun parmaklarına bakarak, yazar olacağını söylemesiyle başlayan yazma eylemi, Ortaöğretim dönemindeki ilgili öğretmenlerinin tavsiye ve teşvikleriyle pekişmiş ve yükseköğrenim için gittiği Arabistan'dayken, şiirlerine Cahit Zarifoğlu'ndan gelen beğeniyle sabitlenmiştir. Ustasını tanımayan ya da inkar eden kimselerin usta olma imkanlarını tüketeceklerini belirten Ural, bu esasta babasını ilk ustası olarak gösterir ve Babamdır ustam benim: Kemal Ural! Üç yaşındayken onun daktilosunun tıkırtıları davet etmiştir beni edebiyata. Yavaş yavaş yanına sokulurken, o müthiş ve büyülü soruyu sormuşumdur, 'Daktilo mu baba!' O her tekrarlayışımda soruyu aynı cevabı vermiş, ben her cevabı alışımda aynı soruyu sormuşumdur. -Daktilo mu baba -Daktilo oğlum! cümleleriyle bunu güçlü bir şekilde teyit eder. Duran Boz, her biri ayrı bir bakışa, sebebe ve yönelişe yaslanan 100 çeşit yazma eylemini, olabilecek en güzel şekliyle derleyip, düzenlemekle yetinmemiş, kitabını yazmayla, eser üretmeyle ilgili esasları da ihtiva eden uzun bir kaynakça ile tahkim etmiş. Yukarıda da zikrettiğimiz gibi, okurların yazarın yazma anlayışını ve yazma tarzını merak etmeleri kadim bir durumdur ancak, yazı ve yazma konusuna yüklenen özel anlam nedeniyle mezkur soruya cevaplar üretmek modern zamana kalmıştır. Haliyle Duran Boz'un da konuya modern bir bakış açısıyla yaklaşması normaldir. Yüz yazardan kaç tanesi, yazma hikayesinde yazının metafiziğine dokunabilmiştir sorusunun cevabı, Duran Boz'un bu kıymetli çalışmasında bulunmaktadır. Türk yazar, eleştirmen İlk ve orta öğrenimini Yozgat'ta tamamladı. Ankara Meslek Yüksekokulu Kamu Sevk ve İdaresi Bölümü'nü bitirdi.


İnsanoğlu dünyaya neden gönderilmiştir? Bu soru aklımda büyük yer kaplamıştır her zaman. Kuran-ı Kerim'de sorunun cevabı açık ve nettir. İnsanlar ve cinler yalnız bana kulluk etsinler diye yaratıldı, der Cenabı Hak. Peki, kulluk ne demektir? Her insan bir kul mudur? Sözlük anlamında Tanrı'ya göre insanın durumu diye yazan kelime insanlar arasında ise efendiye itaat eden köle olarak algılanmıştır. Mesela birbirine aşık iki sevgiliden biri sevdiğine ben sana kul, köle olurum demekle onu ne kadar çok sevdiğini anlatmaya çalışmaktadır. Peki, buradaki belirtilen kulluk ile Allah ile insan arasındaki kulluk kavramı aynı mıdır? Duruma şöyle bakmalıyız: insanın başka birini sevebilmesi ve onun uğruna kul, köle olabilmesi için öncelikle o kişiyi tanıması ve aralarında kuvvetli bir sevgi bağı kurulması şarttır. Bunlar olmadığı zaman insanlar arasında yeni deyişle elektrik oluşmaz. Şimdi de duruma Allah'a göre kul kimdir ve arasındaki ilişki nasıldır? sorusuna cevap aramakla devam edelim. İki sevgili arasındaki ilişki ile Allah-kul ilişkisi aynı değildir. Ancak belli manada benzerlik gösterebilir. Şöyle ki insan tanımadığı başka bir insanı sevemez öyleyse Allah'ı tanımadan nasıl sevebilir ve dediklerini yapabiliriz? Bu mümkün değildir. Peygamber Efendimize ilk vahiy geldiğinde ona oku denilmesi ve onun ümmi olduğuna baktığımız zaman buradaki kastedilen şey insanın önce kendisini tefekkür yoluyla tanıması ve sonrasında çevresine bakıp yaratıcının kudretini fark etmesi ve O'nu tanımasıdır. Hz. İbrahim örneğinde ise bu mesele tam olarak anlatılmıştır. Peki, insan kendisine bakarak nasıl Allah'ı tanıyacaktır? İşte bu sorunun cevabı da insanoğlunun acizliğinde yatmaktadır. İnsanoğlu hep bir arayış içindedir ve bir güce inanmak zorundadır. İnsan, genetik olarak böyle programlanmıştır. Çünkü Allah insanı ve cinleri sadece kendisine inanıp, kulluk etsinler diye yaratmıştır. İşte başta zikrettiğim ayete geri döndük. Yaratılışı sebebiyle arayış içinde olan insanın görevi Allah'ı tanımak olacaktır. Tabi bu zor aşamalar peygamberler tarafından aşılmış ve biz insanlara da onları örnek alarak Allah'ı tanıyıp itaat etmek kalmıştır. Burada da şöyle bir soru sorulabilir: Ateist olan ve inancı olmayan insan bu kategoriye girmiyor; bir güce inanmıyor mu? Bu sorunun cevabı da basittir. Ateist olan biri ben hiçbir güce inanmıyorum derken bile, hiçbir güce inanmamaya inanmaktadır. Özetle insanoğlu inanmak zorundadır. Peygamberler haricindeki insanlar Allah'ı direkt olarak tanıyamayacağı için, bunun güç bir durum olmasından dolayı peygamberlerin ve tabii olarak son peygamber Hz. Muhammed 'in yaptıkları örnek alınarak bu ilişki kurulacaktır. Peygamberlerin ve son peygamber Hz. Muhammed'in yaptıkları biz insanlar için kulluğun net olarak göstergesidir. Kelime-i şahadet getirirken dediğimiz Muhammed kulu ve elçisidir cümlesi de peygamberin bile önce kul olduğunu ortaya koymaktadır. İşte Hz. Muhammed gibi iki cihan güneşinin ilk vasfı olarak belirtilen kulluk, sonradan kazanılan bir vasıftır. Yani dünyaya gelen her insan kul değildir. 1994 Şanlıurfa doğumlu. Halkla İlişkiler ve Tarih bölümü mezunu. Şiir ve deneme yazıyor. Halihazırda Adalet Bakanlığında olarak görev yapmaktadır.


12 Ekim 1934'te Kastamonu'nun İnebolu ilçesinde doğan sanatçı, orta öğrenimini 1951 'de Ankara Maarif Kolejinde tamamlamış, 1957de İstanbul Teknik Üniversitesi İnşaat Fakültesi'ni bitiştirmiştir. 1960'ta İstanbul Devlet Mühendislik ve Mimarlık Akademisi İnşaat Bölümünde, bugünkü adıyla Yıldız Teknik Üniversitesinde öğretim görevlisi olmuştur. Doçentliğe kadar yükselen sanatçı mesleki bir kitap da yayınlamıştır. Beyninde çıkan bir tümör nedeniyle bir Süre Londra'da tedavi görmüş ama sağlığına kavuşamamış olan Oğuz Atay, 13 Aralık 1977'de İstanbul'da yaşamını yitirmiştir. Eserleri: Tutunamayanlar, Tehlikeli Oyunlar, Korkuyu Beklerken, Günlük, Bir Bilim Adamının Romanı, Eylembilim. Oğuz Atay edebiyat dünyası içerisinde anlatımı ve kurgusuyla yer edinmiş yalnız bir aydındır. Eserlerinde bilinçli olarak aydın yalnızlığı, umutsuzluk, anlaşılamama, korku, çaresizlik, dışlanma ve toplum baskısını işlemiştir. (Bunu kendi yaşamında da görürüz. Babasının güdümü altında ezilen ve başka hayallerle başka hayat yaşayan kendisidir. Bu durum belli başlı ikilemler doğurmuştur. Katmanlı anlatımıyla insanı merkeze alıp, Önce insan diyen Atay, postmodern akımın Türkiye'deki ilk temsilcilerindendir. Oğuz Atay çağdaşı olan yazarlardan şu yönüyle ayrılır: Kendisi yaşadıklarını yazmıştır. Bizzat yaşamıştır işlediği temaların, karakterlerin stresini. Bu yüzden daha gerçekçidir her ne kadar yaşadığı dönemde ruh hastası olarak nitelendirilse de. Yapıtlarında genel olarak bir çatışmadan, ikilemden yararlandığı söylenebilir. Nesne-insan, kalabalık-yalnızlık, atalet-çalışkanlık, ait olma-dışlanma gibi kavramlar üzerinden insanoğlunun tinsel çıkmazlarını anlatır. İroniyi, kara mizahı, postmodern unsurları ve kafkaesk duyguları eserlerine yaymıştır. Öykülerinde genelde insan ve sorunları ele alınmıştır. Kafkaesk unsurlar çokça kullanılmıştır. Kimi öykülerinde büroksinin etkileri görülür. Ruh tahlilleri, ruh-madde savaşı ve hayatın anlamsızlığıyla varoluşçuluğa da değinmiştir. Yaşadığı zamanda anlamsız olarak yaftalanan yazarın değeri ölümünden sonra anlaşılır. Kitap sekiz öyküden oluşmaktadır: Beyaz Mantolu Adam, Unutulan, Korkuyu Beklerken, Bir Mektup, Ne Evet Ne Hayır, Tahta At, Babama Mektup, Demiryolu Hikayecileri, Bir Rüya. Hayattan bir beklentisi, temennisi, çıkarı olmayan adamcağız. Amaçsız, ayakları sargı içinde, fiziksel olarak yıpranmış dilenerek geçinen meçhul biridir. Hikayenin başından sonuna de çıt çıkarmayan adam dışarıya, insanlara karşı olan tepkisini tepkisizlikle aktarmaya çalışıyor. Onunla konuşmak isteyen, ondan yardım isteyen, onu iten, dışlayan, hakaretler saydıran türdeşlerine karşı sessiz ve çekingendir. Korkuları var bu adamın. Kalabalıktan, gürültüden, insanların laf ebeliğinden ürküyor ve sığınacak yer arama telaşında gözleri. Adamın adı yok. Nesnelerin konuşup insanlardan üstün görüldüğü aciz dünyada etiketlerimizin pek de önemi yoktur. Atay, belli ki bunu bilinçli yapmıştır. Vurgulanacak olan noktanın insan değil davranışları olduğunu düşünmüştür. Bununla beraber belli durumlar karşısında takındığı hal ve hareketlere de önem verilmiş. Yapılan iyilik ya da kötülükse bunun için zoraki bir isim gerekmez diye düşünüyor yazar. Fıtratında vardır insanın bunlar. Olayların etkisini anlatır başka olaylar üzerinden. Satıcı: Etrafa önem vermediğini gösteriyor bize yazar. Satıcı ve diğer kahramanların isimleri yok. Meslekleri, uğraşları onlara birtakım vasıflar yüklemesini sağlıyor. Kurnaz ve faydacıdır. Yüzünde hep muzip bir gülümseme satıcının. Kırmızı cüppeli ihtiyar: Başkahramandan gölgeye gitmesi için yardım isteyen aksi huysuz sesli biri. Meyhanedeki müşteri: Eğlencesini meyhanede bulmuş ve alaysı bakışlarıyla mantolu adama bakan hovarda. Kırmızı pantolonlu genç: Gezici bir turist. Alışveriş için bir mağazanın önünde durup canlı İsveç Mankenine bakıyor. Gömlek alıyor kendine ve o andan itibaren gömlekler tükeniyor satıcının elinde. Karanlık bir kadın: Kundakta çocuğu var. Yazar kadını tasvir ederken leke metaforunu kullanıyor. Mantolu adamı koyu, karanlık kadını açık lekeye benzetiyor. Her şey zıddıyla anlam kazanır. O kadının orada bulunmasının temel sebebi başkahramanın varlığını desteklemek. Onun orada olduğunu belli etmek. Kemer satıcısı: Kolunda bir sürü kemer taşıyan eskimiş bir adam. Kemer satan adamın yerin altında olması kahramanın çıkış yolunu gösteren bir işaret aslında. Yeryüzünde ya da gökyüzünde onun yeri yok. Yer altındaki kemer satıcısı ona iyi davrandığı için geniş bir huzur evresi başlıyor o an. Şarap ve koşuşturmaya küçük bir mola... Uzun bıyıklı genç: Onun halk plajındaki kıvranışına gözlerini kapatamayan haklı bir savunucu. Zararsız, etkisiz bir vatandaşın rahat bırakılmasından yana. Yakıcı kumların arasında erimesine engel olmak için elinden geleni yapıyor. Nihayetinde adam denize doğru yol alınca da arkasından mahzun gözlerle bakakalıyor. Unuttuğu tek şey: Deniz ve ölüm adam için dinginlik, bir kurtuluş. Bir tarak satıcısı: Yazar tarak satıcısını öyküye katarken bir sığınak profili çiziyor. Mantolu kahramanımız tarak satıcısının gölgesine sığınıyor. Güneş onu kovalayan evhamlı insanlardır. Gölge ise az rastlanan koruyucu her şeydir. Sigara satıcısı genç: Filtreli sigaralar satan biridir. Hatta kısa süreliğine tezgahı beyaz mantolu adama bırakmıştır. O sırada üç beş sigara satılmıştır. Bunlar dışında ismi anılmamış, niteliksiz, pasif birçok kahraman da vardır. SİMGE: Deniz, ayna, beyaz manto, yer altı, ölüm, sessizlik, gölge. KAVRAM: Toplum, menfaat, insanlar, gösteriş, korku. SİMGE: Kalabalık, kum, güneş, sokak, binalar, ses. Dar algısal mekan: Sokak, vitrin, satıcının dükkanı, cami önü, kumsal, tren istasyonu. Geniş algısal mekan: Otobüs, köprü, deniz, aynanın bulunduğu ortam, beyaz mantonun alındığı yer, gölgelik Mekanlar. Sayısal verilere dayalı bir zamandan söz edilemez. Kronik zaman vardır. Daima ileriye dönüktür. Yaşamın hızı olarak nitelenmiştir. Kahramanın bulunduğu son mekan bir halk plajı. Yakıcı kum vardır. Buradan yaz mevsimi çıkarımı yapılabilir. Kahramanın güneşten kaçıp gölgelik, serin bir yer bulma telaşı. Kalabalık: Atay'ın kendisini yalnız hissetmesine sebep olan 70'lerin kuru kalabalığıdır. Kalabalık içinde sindirilmeye, renksizleştirilmeye çalışılan bir ruhun ifadesi daha ilk cümleden birtakım düşünce istasyonlarına uğratıyor bizi. Toplumun genel kabullerini kahramana yüklemiştir. Başarı-başarısızlık, para-parasızlık gibi. Bunların yanına dışlanma ve yalnızlık da eklenmelidir. Genel kabul: Dilenmek başarısızlık olarak algılanıyor. Suskunluk: Para verenlere karşı ne bir istek ne bir dua... Sonsuz bir kayıtsızlık içindedir kahramanımız. Kahraman tek tek uğruyor insanlara. Onlara çarpa çarpa duruyor. Kulübesi için yardım ettiği ihtiyara göre o basit bir makineydi. Kendi nazarında da durum farklı değildi. İşlevini yerine getirdi ve sindi tekrar bölgesine sessizce. Bunu yaparken çıt çıkmadı dilenciden konuşmanın bu dünyada bir işlevi olmadığını evvelden kafasına derince kazımış gibiydi. Kahraman bize adeta sessizliğin ve gözlerin dost kavramlar olduğunu anlatmaya çalışıyor. Kısa bakışmalar ve sükut... Kahraman anlaşılamamanın boğucu sıkıntısını yaşıyor mu? Açıkçası pek de belli olmuyor. İnsanın anlaşılmasının mihenk taşı konuşması ya da başka araçlar kullanarak iletişime geçmesidir. Bununla birlikte bir yakınmadan da söz edilebilir. Bu yakınma bir kaçışla, susuşla, kayıtsızlık veya sessizlikle kendini göstermiş olabilir. Dilendiği anlar dışında insanlardan bir beklentisi yok. İnsanların belirlediği kalıplara sığmıyor aykırı beyaz mantolu adam. Yargısız infazlar ve tek tarafa bakan hep aynı manzarayı işaret eden pencereler, fikirler, yargılamalar var. -Bu adam turist değil. -Mantosunu çıkarsın. -Kendini yutturmaya çalışıyor. -Belki de içinde bir şey yoktur. -Herif İngiliz. -Kadın mantosu. Kahraman iletişimsiz devam ediyor hayata ve sessizce veda ediyor sonunda. İletişimsiz oluşuna hamallık, mankenlik, kemer-tarak-sigara satıcılığı da ekleniyor. Kendini sessizliğiyle ve mantosuyla var eden adamın umarsız tavırları hikayenin genelinde var. Her şeye omuz silktiği anlar dışında ona tebessüm ettiren anlar da oluyor. Az da olsa yapmak istediği şeyleri yapıyor. Mantoyu aldıktan sonra aynadaki aksine bakıp gülümsemesi, kuşlara yem atması bu anlara örnek verilebilir. Beyaz mantolu adam dış görünüş açısından bir hayli yıpranmış, hırpalanmış. Manen bir boşluktadır. Amaçsızdır ve beklentisi yoktur. Sessizdir çoğu şeye. Gömleği parça parça olan insanlara mı tiksintiyle bakmalı, ruhu aç olanlara mı? İnsanı insan yapan tam olarak nedir? Giyindiği mi, düşündüğü mü, dillendirdiği mi? Bu gibi sorular sürekli karşımıza çıkıyor hikaye boyunca. Kalabalığı suyun yansıtma özelliğiyle aktarıyor bizlere. Onlarla doğrudan bir etkileşim içine girmektense suya sığınıyor. Su burada koruyucudur. Su ile gelen billurluk kalabalığın gölgesiyle kirlenir ve leke metaforu oluşturur. Devamlı karşılaştığımız üç durum: Topluluk-Bekleme-Uzaklaşma. Yani karşılaşma, tepki ve kaçış. Kahramanımız dilenci olmaktan çıktı. O artık İsveç Mankeni. İnsanlar kullanışlılığı olan genelde tek kullanışlık faydalı uğraşlar arama peşinde. Fabrika ürünü, yapay, basit, gösterişli insanlar üretmek istiyoruz. Zaman ihtiyaçları ve beklentileri değiştiriyor bir çırpıda. Hikayede dikkati çeken bir başka nokta da şu: Beyaz mantoyu aldıktan sonra kahramanımız aynaya bakıp kendini seyre dalıyor. Akabinde başka sokakta vitrindeki aksine bakıp kendine akmaya çalışıyor. Aradığı şey aslında uzun zamandır hayatın türlü oyunlarla ona unutturduğu kendisiydi. Kaybolan, unuttuğu benliğini arıyor gözleri gülümseyip ona eşlik ederken. Para+fayda+piyasa= Pragmatist-Kapitalist dünya. Faydasıza, ederi olamayana yer yok bu dünyada. Satıcının İyi bir poz verelim ona. İşimize yarar demesi menfaatçi dünyanın ispatıdır. Bu durum bizi 'Yaptığımız eylem faydasızsa saçmadır' düşüncesine götürüyor. Malın piyasaya sunulması gerekli olduğundan göze hitap eden ilginç, ışıltılı hareketler peşinde gidilmeli. Tıpkı satıcının dükkanında olduğu gibi. Düşünemeyen sadece bakan ama görmeyen bir yığın yarattık. İşe yarıyorum ve varım. Lakin kaya da vardır. O da işe yarar. Bunu anlamlı bir vurgu yapmak gerekir. Mekanik kalabalık içindeyiz. Çarpışan arabalar gibi.. Beyaz mantonun efsunu bir gülümsemeyle başlar. Adam kendini değerli hisseder. Buna efsun ismini vermemin sebebi mantonun adamın yaşamına az da olsa hareketlilik ve tuhaflık katması. Ki zaten mantonun tasvirinde hayalet imgesi kullanılıyor. Bu da sıradan bir manto olmadığının en büyük kanıtı. Adam mantoyu giydikten sonra insanların ilgisi birden yakışıksız duran, görünüşüyle deliyi çağrıştıran ona çevrildi. Manto büyülü olsa gerek. Bununla o büyük bir niteliği sırtında taşıyor. Çünkü artık bir şeye sahipti, sahip olması takdir edilmesini ve bazen de ona saygı duyulmasını sağladı. Satıcının taraklardan o varken birkaç tane daha satabilmesi mantonun cazibesinin göstergesidir. Beyaz mantoyla gelen değişim, toplumsal değişim olarak yorumlanabilir mi? Kırmızı pantolonlu gencin satıcıdan adam varken alışveriş yapması ve bir saatten az bir sürede gömleklerin bitmesi efsunu katmerleştiriyor. Bir gösteri dünyasında gösteri malzemesi arayan insanlar onu beyaz mantoda buluyorlar. Kızgın kum, manto, kemer, sargılar adamı yakıyor. Kalabalık da hava almasını engelliyor. Ve her boğuluşunda bir başka ölür.


Postmodern edebiyatın en önemli temsilcilerinden olan Oğuz Atay, romanlarında olduğu gibi öykülerinde de gerçeklik ve hayal unsurlarını iç içe kullanmıştır. Postmodern edebiyatın kullandığı bilinç akışı, metinler arasılık, üstkurmaca, ironi gibi anlatım tekniklerinden de sıklıkla yararlanmıştır. Bu makalede Oğuz Atay'ın Unutulan adlı öyküsünde var olan gerçekliğin veya somutluğun kaybolduğu sınırların; hayalin hangi somut gerçeklikler üzerine kurulduğu ve bu kurguyu oluştururken kullandığı anlatım tekniklerinin bazılarının üzerinde durulacaktır. Oğuz Atay'ın Türk edebiyatının en büyük yazarlarından biri olduğunu, hem eserleri üzerine yapılan akademik çalışmalardan hem de eserlerinin ulaştığı okuyucu kitlesinden kolaylıkla anlayabiliriz. Tutunamayanlar ve Tehlikeli Oyunlar romanları onun romancı kişiliğinin tezahürüdür. Bir Bilim Adamının Romanı adlı biyografik romanla yine romana yakın bir türde eser vermiştir. Eylembilim ise Oğuz Atay'ın yarım kalan romanıdır. Yıldız Ecevit, bu romanın oylumunun 250 - 300 sayfa aralığında planlandığını yazmış fakat hastalığı sebebiyle Oğuz Atay bu çalışmayı tamamlayamamıştır. 1 Oğuz Atay'ın ayrıca Oyunlarla Yaşayanlar adlı bir tiyatro eseri ve Günlükü vardır. Oğuz Atay'ın ikinci öyküsü olan, bizim de makalemizde belirli unsurlarını inceleyeceğimiz Unutulan Oğuz Atay'ın yayımladığı ikinci öyküsüdür. Yıldız Ecevit, Oğuz Atay'ın hayatını anlattığı Ben Buradayım adlı eserinin 475. sayfasında Oğuz Atay'ın Unutulan öyküsünü Yeni Dergide yayımladığını söylemiş fakat sayfa 482'de Unutulan adlı öykünün Soyut adlı dergide yayımladığını söylemiştir. Aynı eserde iki farklı bilginin olması, bunun herhangi bir düzeltmeye tabii olmaması veya dergi isminin sonradan değiştiği gibi herhangi bir tashihe gidilmemesi eserin bir kusuru sayılabilir. Fakat bizim makalemizin amacı öykünün yayımlanma süreci değil içeriğiyle alakalı olduğu için bu konuya sadece kısaca değinmekle yetiniyoruz. Biz bu makalede genelde Oğuz Atay öykücülüğü, özelde Oğuz Atay'ın Unutulan adlı öyküsündeki yabancılaşma, iletişimsizlik, anlamsızlık gibi unsurların kullanım biçimlerine değineceğiz. Bu soyut unsurların Unutulan adlı öyküdeki somut karşılıklarını bulmaya çalışacağız. Birçok yayında ve makalede bu öykünün gotik veya kafkaesk unsurlar barındırdığı söylenmektir. Biz de bu unsurlara değineceğiz fakat öykünün hangi alanda değerlendirilmesinden çok kurulduğu somut gerçekliğin hangi soyutlukları ifade ettiğini izah etmeye çalışacağız. Unutulan öyküsü Oğuz Atay'ın öykülerinden en duygusal ve en vurucu olanıdır. Tabii bu görüşün öznel bir değerlendirme olduğu aşikardır. Fakat öykünün tematik unsuru ve içeriği bizi bu düşünceye sevk etmektedir. Bu tanıma göre Unutulan öyküsünü gotik edebiyatın içinde değerlendirmek mümkün gözüküyor. Çünkü öyküde başkarakterin çıktığı tavan arasında karşılaştığı eski sevgilinin ölü halde bulunması, içinden böceklerin çıkması ürkütücü olarak kabul edilebilir. Bu ürkütücülük aynı zamanda dramatiktir. Çünkü eski sevgilinin tavan arasında unutulması aslında onunla var olan iletişimsizliği de simgeler. Bu da Atay'ın kafkavari tutumuna bir örnek sayılabilir. Gotik edebiyatı veya Atay'ın öykülerinde bulunan kafkaesk ögeler, bu makalenin konusunun yardımcı ögeleri olarak göz önünde bulundurulmalıdır. Şimdiye kadar bu unsurlarla ilgili yapılan açıklamalar makalemizin ifade etmek istediklerine ışık tutacak niteliktedir. Unutulan öyküsü tavan arasında geçer fakat bu sadece bizim hayal dünyamızı sınırlandıran bir gerçeklik olarak kalır. Çünkü Atay bu öyküsünde tavan arasında bulunan her bir eşya ile kurduğu bağı anımsar. Yaşanmışlıkları gözler önüne serer. Öyküde gösterilen her eşya bizi yeni bir yolculuğa çıkarır. Tavan arasına çıkan başkarakterimiz ismini bile bilmediğimiz bir kadındır. Zaten öykünün tek bir ana karakteri vardır. Diğer karakterler, somut bir gerçeklikle değil, aşağı kattaki yeni eş / sevgili hariç, soyut bir yöntemle, hatırlama veya anımsama yöntemiyle karşımıza çıkar. Karakterimiz, tavan arasına çıkma sebebi olarak o dönemde çok para eden eski kitapları bulmak olduğunu söyler. Aslında bu tavan arasına çıkışı; yazarın, anlatıcının veya kendini öyküde bir yerlere konumlandırabilmiş okuyucu için zihninin bir yerlerine saklanmış, üstü örtülmüş hatıraları tekrar canlandırma veya onları yeniden anımsama isteği olarak değerlendirilebilir. Bunu yapma amacının bir hesaplaşmadan çok bir yüzleşme olabileceği mümkündür. Geçmişin o sert rüzgarı tenimizi kuruturken yüreğimizde sakladığımız, yüzleşmediğimiz her anın bizi kendi kuyusunun derinine çekmektedir. Öyküdeki tavan arasını bir kuyu olarak düşünülebilir. Yaşanmışlıkların derinliğini gittikçe artırdığı bir karanlık kuyu imgesi ters dönmüş bir kuyu tasvirini akıllara getirmektedir. Karakterimiz, karanlık tavan arasına elinde bir fenerle çıkar. Zihninin o karanlık dehlizlerinde gezerken zihninin odak noktası olarak nitelendirebileceğimiz bu feneri, önce yakın bir yerlere tutar: anne ve babasının resmi. Bu fotoğraf, karakterimizin dolaştığı tavan arasının aslında zihin dünyasının betimlendiği yer olarak gösterildiğinin önemli bir kanıtıdır. Anne ve babası zihnin derinliklerinde, unutulmaya çalışılsa bile, her zaman hatırlanabilecek ilk anılar olarak görülür veya istemsizce zihinde, kalbimizde beliren ilk şeyler olarak karşımıza çıkarlar. Karakterimiz, aradığı onlar değilmişçesine anne ve babası hakkında birkaç şey söyleyip tavan arasında gezmeye devam eder. Geçmiş yaşantısında kullandığı eşyalarla karşılaşır. Onların zihninde uyandırdığı izlenimleri aktarır. İnsan zihninde var olan belli imgeler vardır. Bunlar hayatın belirli dönemlerini simgelerler. Tavan arasında gezmek karakterimiz için oldukça zordur. Bir ara bir yere çarpar, sendeler, hafifçe düşer. Zihnimizde dağınık halde bulunan hatıraların arasında gezinirken kendimizi bir anda başka bir şeyi düşünür halde buluruz. Bu da Unutulan öyküsünde tavan arasının bir imge olduğunu kanıtlar niteliktedir. Daha sonra tozlar içinde resimler bulur. Amacından sapmaktan korkar ama yine de o resimlere bakmaktan kendini alamaz. Resimde eski kocasını görür. Bir anda eskiden başka biriyle evli olduğunu hatırlar. Zihninin derinlerine indikçe unuttuğu veya unutmak istediği gerçeklerin yüzüne çarpmasıyla şaşırır, sendeler. Postmodern edebiyatın en önemli özelliklerinden biri olan bilinç akışı bu öyküde ustaca kullanılmıştır. Dairesel anlatım biçimi, parça parça görünen anların aslında bir bütünü temsil ettiğini ortaya çıkarır. Öyle ki bir paragrafta tek bir cümle söylediği bir konu hakkında birkaç paragraf sonra yine yeni şeyler söyleyebilmektedir. Bizim makalemizin, Unutulan öyküsünün kurgusunun soyut sınırlarda gezmesi ve hatıranın somut gerçeklikle anlatılması hususu tam bu noktada doğru konumlanmış oluyor. Tavan arasında bir cesedin, hem de uzun süre öylece kalmış bir cesedin, insanlara rahatsızlık vermeden öylece durması mümkün değildir. Öykü, karşıtlıklar üzerine kurulmuştur. En belirgin karşıtlık ise ölüm/yaşam arasındakidir (Kılıçkaya, 2016, S. 690). Bu da öyküdeki gerçeklik algısının, zihinde var olan soyutlukların kurguyla verilmesi amacıyla oluşturulduğunun bir diğer kanıtıdır. Hafıza-i beşer nisyanla maluldür yani insan hafızası unutmakla meşhurdur diye bir atasözümüz olsa da insanın zihnine hapsettiği anların mahkumudur. Onlar bir şekilde karşısına çıkar. Unutulan öyküsünün ilerleyen bölümlerinde eski kocasının intiharından, onunla kavgalarından, ona karşı hissettiği duygulardan, onu burada unutuşundan bahseden karakterimiz tüm bunları birer sinematografik açıyla vermektedir. Geriye doğru gidişlerin olduğu bu bölümlerde bize küçük anlar göstermekte ve bu anların gözümüzde canlandırılmasına çalışılmaktadır. Bizim makalemizi destekleyen bir başka unsur da karakterimizin eski kocasıyla ilgili: Hayır, gerçekten ölmedi; çünkü ben yaşayamazdım ölseydi (Atay, 2007, S.31). sözüdür. Öykünün bir başka yerinde de söylediği şu söz: Orada tavan arasında olduğunu unuttum sonunda. (Atay, 2007, S.32). aslında karakterimizin gerçekten ölmüş olsa bile zihninde var olan, unutmadığı veya unutamadığı eski kocasıyla konuştuğunu ifade ediyor. Zira öykünün sonunda yeni kocasına söylediği: Kendi kendime konuşuyordum(Atay, 2007, S.34). sözü makalemizin ana omurgasının doğru kurulduğuna işaret etmektedir. 1970 sonrasının en önemli kurgucularından olan Oğuz Atay romanlarında veya öykülerinde gotik edebiyattan ve kafkaesk unsurlardan yararlanmıştır. Unutulan öyküsünde de bu unsurların kullanıldığı görülmektedir. Bunun yanında Oğuz Atay'ın kurgularının otobiyografik özellikler taşıdığı bilinmektedir. Bu da Unutulan öyküsünün bize geçmiş yaşantıların, soyutlukların, duyguların kurgusal düzlemde, somut gerçekliklerle anlatmanın mükemmelliğini gösterdiğinin en önemli kanıtıdır. Unutulan öyküsünde var olan imgeler -hepsi olmasa da bir bölümü- insan zihninin bir yansıması olarak düşünülmeli ve bu öykü bu zihin taramasıyla yeniden okunmalıdır. ATAY, Oğuz (2007), Korkuyu Beklerken, 24. Baskı, İletişim Yayınları, İstanbul. ECEVİT, Yıldız (2017), Ben Buradayım... Oğuz Atay'ın Biyografik ve Kurmaca Dünyası, İletişim Yayınları, İstanbul. KILIÇKAYA, Derya (2016), Oğuz Atay'ın Unutulan ve Korkuyu Beklerken Adlı Öykülerinde Gotik Unsurlar, Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 7 (1): 685-696. ATİK, Şerefnur (2018), Oğuz Atay'dan Gelen Otobiyografik Yansımaların ve Terim Olarak Yabancılaşmanın, Yazarın Üç Öyküsünde Yer Alan Üç Protagonist Üzerinden Gidilerek Değerlendirilmesi, Journal Of Social And Humanities Sciences Research, pp.1767-1774. SAKALLI, Fatih (2011), Tutunamayanların Öyküleri 'Korkuyu Beklerken', Turkish Studies, p. 1713-1725, Turkey.


Bir şiir işittim ve bu şiirin ardına düşüp defalarca okudum. Bir şiir, dünyayı değiştirmeyebilirdi ama dünyamızı değiştirebilirdi zannımca. Şairi bir askerdi.31 Mayıs 1916'dan başlayıp, 10 Ocak 1919'a kadar süren ve destanlaşan Fahrettin Paşa'nın Medine müdafaasının ardından, maalesef ki Fahreddin Paşa'nın ve askerlerimizin Medine'den ayrılırken gözyaşları içinde okudukları şiirdi bu şiir. Kuşatma altında, Fahreddin Paşa'nın ihtiyat mülazımı İdris Salih Bey tarafından yazılmıştı. Bir ümmi isen de Ya Resulallah, Yok bizde ne Bürde, ne Muallaka. Ne kanlar akıttık hep senin için, Bu şiirle Medine Müdafaası'nın içinde buldum kendimi. Ve soluğu, 22 Kasım 1948'de Kabil sefiri vazifesinin ardından Eskişehir yakınlarında trende kalp krizi geçirerek vefat eden meşhur İngiliz ajanı Lawrens'in koyduğu lakapla Çöl Kaplanı- Medine Müdafii Fahreddin Paşa'nın vasiyeti üzerine defnedildiği Rumelihisarı Mezarlığı'ndaki ebedi istirahatgahında aldım. 1868 Rusçuk doğumlu Ömer Fahreddin Paşa, 1888 yılında İstanbul'da Harp Okulu'nu birincilikte bitirip 1891'de Kurmay Yüzbaşı oluyor. 1911-1912'de Türk- İtalyan Savaşına katılıyor. 1912-1913 Balkan Savaşı'nda Enver Paşa'nın Kurmay Başkanlığını yaptığı Hurşit Paşa Kolordusu'nun 31. Tümen Kumandanı iken Çatalca mevziinde sol kanat köprü başı taarruzunu yapıyor. Bulgar ordusunun geri çekilişiyle de Ordu Kumandanlığını Enver Paşa'nın yaptığı bu harekatta, tümeniyle Edirne'yi geri alıyor. Birinci Cihan Harbi'nde Suriye Cephesinde Kumandan olarak 12. Kolordu'yu Halep'e getirip Paşalığa terfi ediyor. Suriye ve Çanakkale'de bulunan Fahreddin Paşa 23 Mayıs 1916'da denetleme görevi veriliyor ve seçtiği subaylarla birlikte Medine'ye gitmesi emrediliyor.31 Mayıs tarihinden beş gün sonra 5 Haziran 1919'da göreve başlıyor. Bundan sonrası hepmücadele, kahramanlık, fedakarlık dönemi oluyor. Feridun Kandemir, kitabın oluşmasını şöyle anlatıyor: Türk milletinin iftiharla göğsünü kabartan muhteşem müdafaanın şahidi olarak İstanbul'a döndüğünde bir gün Süleyman Nazif ve Yahya Kemal'in de bulunduğu bir dost ortamında, Hicaz'da, Medine'de yaşanılanları anlatırken Süleyman Nazif yerinden fırlayarak: Çocuk! Çocuk! Neler söylüyorsun sen? Bunlar burada anlatılmaz. Bir meydana koş, bütün İstanbul'a, bütün bir millete bağıra bağıra anlat bunları! diyor. Bunun üzerine yaşadıklarını, bildiklerini kitap haline getiriyor. Ben de kitabı okurken Süleyman Nazif'in duygularına benzer duygularla bu müdafaayı, şartları, gerçekleri okuyup öğrenmek ve elimizden geldiğince de anlatmak gerektiğine inandım. Fahreddin Paşa'nın kendisi bir hatırat yazmak istememiştir. Feridun Kandemir, kendisinden hatıralarını istediğinde de Paşa: Bana bak Medineli, boşuna kendini yorma. Hiç kimse bana: Bir zamanlar şöyle yaptım, böyle ettim. dedirtemez. Ne yapılmışsa, bütün vesikalarıyla tarihe bırakılmıştır. Ne diyeceğimi kestirerek, konuşacak olan ancak odur. demiştir. Medine hatıraları öncelikle İfham gazetesinde yayınlanan Feridun Kandemir'den, babasının arkadaşlarından olan Yusuf Akçura'nın evinde bir toplantı esnasında, İfham gazetesindeki yazılarından, Medine'den bahsetmesiistenir. Eşref Edip, Mithat Cemal ve Mehmet Akif de gelir o toplantıya ve Mehmed Akif: Evladım, evladım, ne günler yaşamışsınız. Meğer neler olmuş... Biz burada uyurken ne kahramanlıklar, ne yiğitlikler yapılmış da haberimiz yokmuş... Gazanız mübarek olsun!... der. Necid Çölleri'nden Medine'ye şiirini mırıldanır. ''Çekirgenin serçe kuşundan ne farkı var? Yalnız tüyü yok? O da serçe gibi kanatlı ve uçuyor. Bitki ile besleniyor. Serçe gibi huysuz, serçe gibi asabi. Yediği şeyleri itina ile seçiyor ve temiz şeyler yiyor. Hicaz, Asir, Yemen ve Afrika Arapları'nın başlıca gıdası çekirgedir. Bedeviler sağlamlık ve zindeliklerini, sebükbarlıklarını yedikleri çekirgelere borçludurlar. Çekirgeyi deve ve hecinler de büyük bir zevk ile yiyorlar. "Kunfede" de develeri kamilen çekirge ile besliyorlar. Müessir ve kati olan şifa hassaları -dizlerinin bağı çözülenlere, zayıflara, bünyevi hastalıklara, basurlulara- büyük tesiri vardır. Romatizma için iksir gibidir. Şifa hassaları bilhassa yumurtasında toplanmıştır. Biz maatteessüf bunları çukurlara gömerek, üzerlerine kireç dökerek ziyan ediyoruz. Çekirgeyi doktorlarımıza tetkik ve tahlil ettirdim. Bunlar, tetkikat neticesinde çekirgeden yüksek sitayişle bahsetmekte, şifa ve gıda hassalarını saymakla bitirememektedirler. Büyük bir dikkat ve ihtimam ile ve kendime mahsus titizlikle yaptırdığım tecrübelerde tıbbi hassaları tahakkuk eden ve yenmesi "sünnet" olan çekirgeye yan gözle bakmak ve ondan tiksinmek, en hafif tabir ile nimet tanımamazlıktır. Dün karargah sofrasında "Çekirge Tavası" vardı. Arkadaşlarımla beraber pek tatlı yedim ve bunu "dil konservesi"nden daha iyi buldum. Hele zeytinyağı ve limon suyu ile salatası pek nefis oluyor. Elhasıl dün, çekirgeleri bahçelerden kovup yok etme tedbirini düşünürken, bugün çekirge geliyor mu? diye yolları gözlüyorum. Hangi mıntıkaya çekirge düşerse, tarifim veçhile istifade edilmesini ve bana da hediye olarak çekirge gönderilmesini arkadaşlarımdan rica ederim. .... Ve vatan evlatları komutanlarıyla birlikte çekirge yiyerek Medine'yi savunmaya o zor şartlarda devam etmiştir. Allah onlardan ebeden razı olsun. Feridun Kandemir'in Fahreddin Paşa'nın Medine Müdafaası & Peygamberimizin Gölgesinde Son Türkler adlı eserini okuduğumuzda Şam, Kudüs, Mekke, Cidde, Taif ve Medine'nin nasıl elimizden çıktığını, İngiliz casus Lawrens ve Şerif Hüseyin ittifakı ile bölgede neler yaşandığı, kutsal emanetlerin nasıl gönderildiği, Medine'nin tesliminden sonra Fahreddin Paşa'nın durumu ayrıntılarıyla anlatılmış. Yapamayız sensiz ya Resulallah! Ebedi hadimü'l haremeyniniz. 1980 Amasya doğumlu. 2002 yılında Uludağ Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümünden mezun oldu. Halen edebiyat öğretmeni olarak görevine devam etmektedir. Çeşitli dergilerde, kültür sanat edebiyat sitelerinde şiir, hikaye, deneme ve biyografiler yazıyor. Evli ve iki çocuk annesi.


Kahramanlar ölü doğar. Zirvedeyken can vermeyi başaramayan ölümsüz olamaz, hiçbir dağa verilmez adı. Bir asker çocuğunun elleri kalemden önce kavrar silahı. Silahla değil kalemle yazılan kahramanlık ebedidir. Mekanlar zamana yenilir, insanlar ölür, yazılanlar şekillenerek büyür bu yüzden insan hayatı sonsuzdur. Yeni ve sancılı bir doğumdur ölüm. Savaş meydanlarında düşmeyen yerlerin kırmızı olduğunu bilemez. Kırmızının aslında ne renk olduğunu ancak o zaman tahayyül eder çünkü o günden sonra başka hiçbir rengin önemi olmayacak. Bugün de her şey sıradan kan akacak. Gökyüzü hiç bu kadar berrak olmamıştı, bulutlar yere indiğinde çoğalabilirdi yankılar. Kayıplarımız normal karşılanıyorsa, artık savaş meydanında kazanamayız. Can verilir, uğruna savaşarak. Eğer savaş meydanları kumar masası olsaydı, kimsenin canından başka ortaya koyacak bir şeyi olmazdı. Ana, bacı, kardeş, vatan bu değerler için; sadece can. Soğuk bir mart günüydü. Henüz genç bir yüzbaşı olan Ömer Şevki Bey, sürülerle mandıraların, ineklerin geçtiği tozlu, taşsız yollar, yosunlu, siyah kiremitli çatılar, yıkılacakmış gibi duran büyük duvarlar, küçük ahşap köprüler, sonsuz tarlalar, alçak çitlerle çevrili büyük bahçe ortasındaki bembeyaz evin koridorunda sabırsız bekleyiş içindeydi. Asker eşi olmanın zorluğunu bilen Fatma Hanım küçük yaşta kaybettiği çocuklarından sonra eteklerine dolanacak bir kız çocuğu hayalini kuruyordu belki de. Hayallerle istekler aynı doğrultuda olmayınca çakışır. Bir kahraman yetiştirmek istiyordu Şevki Bey bu yüzden oğluna kendi adını verdi. Ömer bir kahraman, büyük bir paşa olacaktı. Çocukluk hayallerinin aksine savaşı silahla, kahramanlığı kalemiyle yaptı. Balyoz gibi zihne düşen cümleleriyle asırlar sürecek bir serzenişle duyurdu cümlelerini okurlarına. O bir askerdi fakat kendi gözlemleriyle bütünleşen hikayelerinde yaşadıklarını yansıtan hiçbir şey yoktu ona göre bütün tepeler mor bütün kelimeler yalın olmalıydı. Milliyetçilik şuurunu vermeye çalışırken, Türk insanının zaaflarını, korkularını, kahramanlıklarını, özlemlerini, tamamen yalın bir dil, müthiş bir inandırıcılıkla okuyucuya sunmuştur. Bir asker olmasına rağmen kendini bir kahraman olarak yansıtan hiçbir şey yazmamıştır. Dilini, milliyetini unutan bir millet parçalanmaya yok olmaya mahkumdur bilinciyle arınmış bir dilin hayalini kurarak bıraktı silahını. Genç bir öğretmendi artık o, Yeni lisan Makalesiyle milli edebiyat akımını başlattı. Çünkü milletin uyanışını sağlamak parçalanmasına engel olacak en büyük etkenin kendi diline sahip çıkmak olduğunun bilincindeydi. Ulus olmanın ilk kuralı aynı dili konuşmaktı. Aynı dili konuşan bir millet aynı duyguları hissedebilirdi. Cri diyerek Türk milletinden kimseyi teselli edemezsin Ağlama demen gerekir. Gözyaşları bir dile sahip değildir, kahkahalar, çığlıklar da öyle. Senin acınla bir başkası eğlenirken bir başkasının neşesi sana saçma gelebilir. Bu yüzden bir dile sahip olmalı insan, vatansız bir devlet olamamak gibi bir şey bu. Balkanlardaki Rumeli toprakları bir asırdır Türk-İslam kimliği hakimiyetindeydi. Osmanlı Karadağ arasında başlayan savaş Sırp yunan ve Bulgarların katılımıyla genişliyordu. Eli silah tutan herkes askere çağırılıyordu. Ömer kalemiyle silahın soğuk demiri arasında seçimini çoktan yapmıştı fakat bu sefer başkaydı. Kadınların bile savaş çağrısına kulak verdiği bir zamanda geride kalamazdı. Birçok öğretmen gibi oda kendini savaş mevzilerinde buldu. Manasını anlamadığı bu dilin ahretle ilgili ahengi, onun sakin kanını sular altında saklı derin bir girdap gibi kaynattı. Osmanlı devleti Trablusgarp'ta İtalyanlara karşı bir yıldır süren bir savaş veriyordu. Bu durumu fırsat gören ve milliyetçilik şuuruyla 14. Yüzyıldan 20. Yüzyıla kadar dinlerini ve dillerini koruyan balkan milletleri, Osmanlıya karşı birleşerek savaş açtı. Şuan Yunanistan'a bağlı olan, asırlık çınar ağaçları ve Osmanlı mimarisiyle bezeli Yanya şehrinde esir düştü Ömer Seyfettin. Yanyalı Ali Paşanın başı kendi evinin bahçesinde kesilerek bir kutu içinde Osmanlı devletine gönderildi. Osmanlı ordusu Trablusgarp'tan geri çekilip balkanlardaki savaşa ağırlık vermesi hiçbir şeyi değiştirmedi. Edirne ve Kırıkkale'ye kadar bütün balkan topraklarını kaybetti. Arnavutluk savaşmadan bağımsızlığını ilan ederken, diğer balkan devletleri bu sefer Romanya'nın da katılımıyla ilk savaşta çok fazla toprak sahibi olan Bulgaristan'a karşı savaş açtı. Osmanlı devleti ikinci savaşta Edirne ve Kırıkkale'yi geri aldı. Esareti boyunca okumaktan ve yazmaktan vazgeçmedi Ömer Seyfettin. Kim bilir belki de Yanyalı Ali Paşaya ithafen yazılmıştı başını vermeyen şehit hikayesi. Onu kendi hislerime anlatacak olsam abisini kaybetmiş bir kardeş üzüntüsüne bürünürdüm. Onun deyimiyle bu acı mateme benziyordu fakat acılar zaferleri getiren en büyük etkendir. Gerçekliğini sorgulayamadığım hikayeleriyle büyüdüğüm bir adam. Bunlar hikaye olamazdı. Muayene hikayesinde ki hasta arabacıyı polisler yetişinceye kadar dövmüştü, koca Ali özgürlüğüne engel olan kolunu bir darbede kesip Al diyetini verdiğin şeyi diye fırlatıp kayıplara karışmıştı. Kula kul olmak fani dünyada birisine minnettar kalmak azapların en ağırıydı. Kırk dokuz yerinden yara alan Ferhat Alı bey gerçek bir Kafkas gazisi değil miydi? Cabi efendi savaş boyunca esir düşen Ömer Seyfettin'in bizzat kendisiydi belki de. Onun için bir hücrenin bir akıl hastanesinden farkı olamazdı. Fon Sadriştan bugün hala aramızda yaşıyor. Para kazanmak erkeğin işidir, kazanılan paranın satın alma gücünü artırmak da kadının görevidir. Masraf gelire göre değil ihtiyaca göre yapılır. Gelirin artması; masrafın çoğalması için mantıklı bir sebep olamazdı. bu sözleriyle bir annenin evladına yapacağı en önemli öğütleri verirken bir insanın her anına mantık, hesap karıştırmasının mutluluk olmadığını söylemeden hissettiriyordu bizlere. İnat eşekte olur sözünü çürüten Efruz Bey gibilere birçok yerde rastlarız. Ben Gönen'de doğdum. Öldüğünde Kadıköy kuşdili mezarlığına gömülen şu an ise ölümünden on dokuz yıl sonra mezarının taşınmasıyla, zincirli kuyu mezarlığında yatmakta olan Ömer Seyfettin'in böyle yazar mezar taşında. Henüz otuz altı yaşında, o zamanlar tam olarak teşhis edilemeyen şeker hastalığı yüzünden vefat etmiştir. Hastalık bilinmiyorsa ölüm sebebi nasıl biliniyor sorusu geliyor akla. 1835 de Felici Ambrosini hem idrardan hem de diabetik kandan renksiz şeker kristallerini elde etmeyi başarmıştı. Buna rağmen hastalığın hangi organdan kaynaklandığı bilinmiyordu. İngiliz ordusunda cerrah olan John Rollo diabeti mide rahatsızlığı olarak görüyordu. Ona göre midenin fazla çalışması, bitki kökenli yiyeceklerin sebep olduğu şeker birikmesi ve gastrik suyun artması nedeniyle ortaya çıkıyordu. Sadece protein ve yağ ağırlıklı bir diyetle çözümlenebilirdi. Ordudan arkadaşı olan Albay Meredith'in tedavisiyle bizzat ilgilendi. 19 ekim 1976 da diyete başlayan albayın bir ay sonra idrarında ki şeker oranı düşmüştü. Bir ay boyunca düzenli olarak idrarının tadına bakan hizmetkarları idrarın artık şekersiz olduğunu söylüyordu. Isıtıldığında şekerli idrar akışkan bir sıvıya dönüşüyorsa; neden tadına bakma gereği duymuşlar bilinmez. Avrupalı anlayışının pratik çözüm dediği bu olsa gerek. 1835-1913 Della Suda Faik Paşa Mekteb-i Tıbbiye kimya hocalığını üstlenmişti. Bu yıllarda Mekteb-i Tıbbiye'de bakırlı reaktiflerle idrarda şeker taraması yapılıyordu. Hitler Almanya'sından kaçarak 1934 yılında Türkiye'ye gelen bilim adamı Prof. Dr. Erich Frank 1926 da diyabetin Sythalin adlı ilaçla tedavisini geliştirmişti. Ömer Seyfettin'in ölümünden altı yıl sonra hastalığının tedavisi bulunmuştu. Aslında hastalık tedavi edilemese de bir şekilde biliniyordu. Neden teşhis edilememişti? Savaştan yeni çıkmış bir devlet, iyi yetişmemiş doktorlar, düzenli idrarın tadına bakmaya gönüllü hizmetkarların olmaması ve daha bir sürü şey... Sebepler olayların tekrarına engel olmak için sonuçlardan daha önemlidir. Şeker hastalığından öldüğü nereden biliniyordu? Birileri ölümünü şüpheli bularak otopsi mi istemişti? Kısa süren evliliğinden Güner isminde bir kız çocuğu olan yazarın hastalandığında yanında yakın arkadaşı Ali Canip Yöntem'den başka kimse yoktu. O Türk dilini sadeleştirmeyi başaran bir kahramandı, fakat öğretmenlik yaptığı Kabataş Lisesi öğrencileri, gazetelerde otopsi yapılan kimsesiz bir Ömer Seyfettin fotoğrafı görene kadar Haydarpaşa numune hastanesine hiç gitmemişti.


Osmanlı'nın son iki yüzyılı çırpınışlarla doludur. Bu çırpınışların bize kalan izlerini en sarih şekilde kültür / edebiyat alanında görüyoruz. Osmanlı'nın son iki yüzyılında kültür alanında birçok çalışma olduğunu biliyoruz. Bu çalışmaları incelemek, onları günümüz insanına ulaştırarak anlaşılır kılmak tarihimizle bağımızın kopmaması adına hayati bir öneme sahiptir. Bu yazımızda 1875 yılında Osmanlıca yayımlanmış Sadakat adlı bir çocuk gazetesinin birinci sayısından küçük bir bölüme yer vereceğiz. Kaynaklarda soyadı belirtilmeden, Tahsin adlı bir yazar tarafından çıkarıldığı ifade edilen gazete, altı sayı sonrasında isim değişikliğine gitmiş, Çocuklar manasına gelen Etfal ismini kullanmıştır. İçinde matematik, fizik, coğrafya olmak üzere birçok dal ile ilgili bilgiler verilmiştir. Dili oldukça sade olan yazılardan oluşan gazetede çocukların ilgisini çekecek sorular yayımlanmış, daha sonra okuyuculardan gelen cevaplara diğer sayılarda yer verilmiştir. Bu da gazeteyi bir anda popüler yapmıştır. Bunun bir göstergesi de bin beş yüz adet basılan gazetenin ilk sayısının tükenip bin adet daha ek baskı yapılmış olmasıdır. Bu gazeteyle ilgili ayrıntılı bilgilere Arş. Gör. Aliye Nur Ercan ile Yrd. Doç. Dr. Şerife Akpınar'ın Eski Harfle Bir Çocuk Gazetesi: Sadakat / Etfal adlı makalesinden ulaşabilirsiniz. Sadakat adlı çocuk gazetesinin birinci sayısından bir bölümünü günümüz Türkçesine aktardığımız yazıda çocuklara çeşitli hikayeler anlatılarak Allah'ın hikmetinin büyüklüğü anlatılmaya çalışılmıştır. Yazıyı günümüz Türkçesine aktarırken bazı noktalama işaretleri tarafımızca eklenmiş ve ayrıca anlam düşüklükleri olan cümleler düzeltilerek yazılmıştır. Cenabıhakk'ın kudret ve azametini göstermek üzere sizin anlayabileceğiniz surette küçük küçük meselelerden başlayıp gazete ve sizin malumatınız ilerledikçe bu bahs dahi ilerleyerek yıldızlarda, güneşte, göremediğimiz yerlerdeki hikmetlere kadar yazılacaktır. Hayvan açtıktan ölmez susuzluktan ölür, derler ki doğru bir sözdür çünkü: Su, dünyada ne kadar hayvan, ot, çiçek, ağaç var ise hepsinin sağ durmasına ve büyümesine sebep olan şeylerin en başlıcasıdır. Her hayvan gıdası olan yemekten beş on gün kadar mahrum olsa takat getirir ise de iki günden ziyade susuzluğa dayanamayıp ölür. Hayvanat içinde yalnız "deve" yedi sekiz gün susuzluğa dayanır. Çünkü: Develer çölde gezen hayvanlardan oldukları için ve çölde su bulunmadığı için Cenabıhak develerin işkembelerinde su saklayabilir torbalarla yaratmış ve develere öyle bir his vermiştir ki develer bir suya rast geldikleri zaman torbaları dolduruncaya kadar su içerler ve sonra su bulamadıkları vakitlerde çorbada saklı olan suyu içip ölmezler. İşte Cenabıhakk'ın hikmeti sekiz gün çölde susuz gezen bir deveyi daima yeni su içer gibi hararetinin teskinine vasıtalar yaratmış olmasıyla telef olmamasına iktiza ettirir. Peygamberlerden Hazreti Yunus Aleyhisselam balık karnında birçok zaman durduktan sonra bir gün balık bir deniz kenarına gelip Hazreti Yunus'u karnından çıkararak karaya bırakır. Orada birçok çocuklar kendi kendilerine oynamakla meşgul oldukları halde içlerinden birisinin iki gözü kör olduğunu Hazreti Yunus görünce çocuğun haline merhamet edip Cenabıhakk'a secde ederek gözlerinin açılması için birçok dua eder. Ve derhal çocuğun gözleri açılıp etrafa bakınmaya başlar. Öteki çocukların bir iki saatten beri göremedikleri şeyleri görerek arkadaşlarına göstermeye başlar. Ve bu arada Hazreti Yunus görüp arkadaşlarına "Vay burada çıplak adam var haydi taşlayalım." diyerek öteki çocukları da şeytanlığa sevk eder. Ve ötekiler de onun sözüne aldanarak taş atmaya başlar. Hazreti Yunus ise evvelce ettiği dualara pişman olup tekrar secde ederek "Aman yarabbi kusur ettim, senin hikmetine karıştım." diyerek tekrar affını niyaz eder. İşte Cenabıhakk'ın hikmeti burada da aşikar oldu. Ecel gelmeyince ölüm gelmez. Çünkü Cenabıhak insana ne kadar ömür vermiş ise ne bir dakika geri alır ne de bir dakika ziyade eder. Bunu da bir hikmetle ispat etmek mümkündür ki daima işitilmiş görülmüş şeylerle beyan edeceğizdir. Herifin biri haksız yere bir zavallıya tabanca atar. Fakat o zavallı adamın eceli gelmediği için tabancanın kurşunu herifin cebindeki saate tesadüf eder. Saat eski zaman saatlerinden gayet kalın zarflı olduğundan kurşunun vücuduna girmesine mani olur ve bu vasıta ile herif ölümden kurutulur. İşte Cenabıhak adamı öldürmek muradı yürümediği için kurşunu saate isabet ettirip hikmet-i rabbaniyesini izhar buyurur. Bugünlük yazdığımız bu üç hikmet Cenabıhakk'ın ahkam-ı rabbaniyesinin en küçükleri olup bunlardan nice bir kat büyükleri vardır ki insanın aklına hayret gelir şaşar kalır. Fakat hem gazetemiz daha çocuk hem okuyanlar çocuk olduklarından inşallah yavaş yavaş ikisi de büyüdükçe öyle büyük büyük şeyler yazılacaktır şimdi yalnız böyle küçük küçük hikmetlerle zihinleri alıştırmak lazımdır.


İlmek Hatası, Yasemin Yıldız'ın yakın zamanda Şule Yayınları arasından çıkan ilk öykü kitabının adıdır. Anne Karanlığı ve Anne Işığı başlıkları altında yirmi üç öykünün yer aldığı kitap, ilk'liği nedeniyle yazma azim ve gayretinin güzel bir örneği olmasına rağmen, benzeri kitapların çoğunluğunda olduğu gibi, kişisel tarihin büyük oranda meçhul bulunan, buna rağmen kimi ruhsal nedenlerle, dolaylı ya da dolaysız yönelimlerle inceden inceleye deşelenen çocukluk zamanlarındaki ısrarlı eğleşmenin mümkün tüm problemlerini de ihtiva etmektedir. Birçok ünlü öykücü, algı ve anı düzeyleri itibariyle çocukluk dönemini çok derin ve çok değerli maden olarak nitelemişlerdir. Biriciklik ve tekrarlanamazlık anlamında kaç kez hangi yönden anlatılırsa anlatılsın hep bakir kalan çocukluk anılarının mezkur derinlik ve değeri, Alzheimer-Demans hastalarında gözlenilen geriye doğru unutma eğrisiyle de zaten teyit ve tezkiye edilmiştir. Bu derinlik ve değerlilik esasında bir öykücünün çocukluğunu öykülemedeki ısrarı problemli olarak nitelenemez çünkü böylesi bir yaklaşım öykücünün öyküleme hakkına müdahale etmek olur. Ancak, bir öykücü çocukluk ile yazarlık; çocukluk zamanı ile yazma zamanı arasına bir mesafe koyamıyorsa, dil düzeyi ve anlatım tarzı itibariyle o zamanın kendisine tahakkümünden kurtulamıyorsa, çocukluğun kaçınılamaz bir tezahürü olan fantazyaları, içinde yaşadığımız şu zamanın olumsuzluklarından sıyrılmak için doğaya / taşraya sığınmak, zorluklarıyla mücadele etmekten kendini muaf saymak, çelişkilerinden kolayca kurtulmak bakımından kitap / okuma etkili spekülasyonlarla avunmak, ancak klasik bir anne arketipinin verebileceği bir rehavette fantastik icatlar yaparak eğleşmek... için bir örgütlü bir kaçışın öznesi haline getiriyorsa, işte burada hem öykücü hem de öykü okuru cihetinden ciddi bir sorun var demektir. Anne Karanlığı... bölümündeki Kesik, Cemre Suya Düştü, Keramet, Paraşütten Atılan Köy, Gibi, Vazife, Saklambaç, Uykulu Kent adlı öyküler köy / kasaba öyküleri iken Renksiz Kedi, Tuzla Buz, Karınca Duası fantastik dolayısıyla zamansız ve mekansız öykülerdir. Ayrıca Cemre Suya Düştü, Saklambaç doğrudan çocukluk devrindendir. Anne Işığı... bölümündeki Kumdan Hayal, İlmek Hatası, Vızıldayan Bodrum, Hayran Olduğumun Peşinde, Solucanlı Düşünceler, Sır, Yanılgı, Büyücü Koyunlar, Endişeliyim, İz, Şaşkın ve Günahlara Kefaret adlı öyküler ise anne merkezli, biraz daha geniş açıdan bakacak olursak bir annenin periferisindeki öyküler oldukları kadar, ilk bölümdekilere oranla mekan - zaman bakımından daha etsiz ve silik, yer yer Lewis Carrol / Alice etkili olarak gerçeklikle hayali olan arasında sıkışıp kalmış öykülerdir. Anne'li bölüm başlıklarını, tematik bir sınırlama olarak öne çıkarmamızın yadırganması ihtimaline karşılık söyleyebileceğimiz şey, anne kelimesinin sadece Büyücü Koyunlar adlı beş sayfalık öyküde tam on beş kez tekrarlanmış olmasıdır. Öte yandan kedi, karınca, balık, böcek, solucan, yarasa olmak-lık ise, güvenli bir rahimde olmanın rahatlığı içinde bir tür bıkkınlık, daralma, bunalma... romantizminden öte bir şeyi ifade etmemektedir. Carl Gustav Jung'un psikoloji esaslı kavramlaştırmalarını naklederek söyleyecek olursak, söz konusu öykülerdeki... içe yansıtma özümseme yansıtmaya ayrışma sürecidir. İçe-yansıtma öznenin nesneyi özümsemesi, yansıtmaysa öznel içeriğin nesneye aktarılmasıyla nesnenin özneden ayrışması demektir. İçe-yansıtma bir dışa-dönme sürecidir, çünkü nesneyi özümseme ona empati duymayı ve nesneye libido yatırımı yapmayı gerektirir. (Analitik Psikoloji Sözlüğü, çev.: Nur Nirven, Pinhan Yayınları, İstanbul 2016). Zamanı çocuklukla mukayyet kılmanın ya da anlatma zamanını salt çocukluğa indirgemenin doğal sonucu olarak Yasemin Yıldız, özümseme, dışa-dönme ve empati uyumsuzluğu içinde, yazar olarak öyküleriyle kendisi arasındaki mesafesini muğlaklaştırmakla kalmayıp, bugün itibariyle şehirde doğup büyüyen yeni neslin tanımadığı, dahası metinler ya da belgeseller aracılığıyla kurduğu hayranlık ilişkisinin tutarlı olmadığı taşra yaşantısını da gizemli bir müphemliğe açık hale getirmektedir. Yukarıdaki fikri çerçeve bağlamında üzerinde durabileceğimiz bir diğer husus, okuma yoluyla ezberlenmiş ya da en azından içselleştirilmiş durumların Yasemin Yıldız'ın öykülerinde belirleyici olduğudur. Bu zeka ürünü, dilin hakkının gereğince gözetilmesiyle farklılık taşıyan cümleleri, Yasemin Yıldız'la birlikte tekrar etme kabiliyetine sahip yüzlerce genç ya da olgun yaştaki yazarın varlığı sosyal bir gerçekliktir. Bu sosyal gerçekliğin üretilmesinde kültürel şartlarına, yazma amaçlarına ve yazıyla kurdukları içsel bağlara fazla vakıf olunmadığı halde, metinleri adeta bir aşırı acıkmışlık psikolojisi içinde tüketilen Batılı uçuk yazarların birinci derecede rol oynadıkları malumdur. Bu bağlamda Fikret Ürgüp, Feyyaz Kayacan, Oğuz Atay gibi isimleri zikretmeyişimizin nedeni, yeni nesil yazı meraklılarının onların temsil ettiği yerlilikten bilinçli olarak kendilerini nasipsiz bırakmaları, ancak Batılı uçuk yazarları okurlarsa, insan kanıyla beslenen mezkur medyatik ortamın vaat ettiği şöhrete en kısa yoldan ulaşacaklarını vehmetmeleridir. Elbette Yasemin Yıldız'ı bunların temsilcisi olarak görmüyor ve tümüyle bu olguya tabi olarak nitelemiyoruz. Ancak Paraşütten Atılan Köy ve Vazife adlı öyküleriyle, aynı zamanda annesiyle bir çatışmanın eşiğinde duran kızla, kadının öykülerindeki dramatik yetkinliği diğer kasaba, çocukluk ve hayali öykülere göz göre göre harcatmasını da gözardı edemiyoruz. Hazır, anne kız / kadın ilişkilerini zikretmişken, yine Jung'a başvurarak Yasemin Yıldız'ın anne ile uyum görünümlü çelişkileri ifşa eden ilgili öykülerinin, psikolojik açıdan eriştiği tutarlığı özellikle belirtmemiz yerinde olacaktır. Eğer kadındaki anne karmaşası aşırı gelişmiş bir Eros oluşturmuyorsa, kızın anneyle özdeşleşmesine ve dişil teşebbüsün felç olmasına neden olur. Hem annelik içgüdüsünün hem de Eros'un bilincinde olmaması nedeniyle kişiliğin anneye tam olarak yansıması ancak o zaman meydana gelecektir. Anneliğin, sorumluluğun, kişisel bağlılığın ve erotik arzuların onda anımsattığı her şey aşağılık karmaşası uyandırır ve onu bunlardan doğal olarak kızı için erişilmez gibi görünen her şeyi mükemmel olarak yaşayan annesine- kaçmaya zorlar. süper kadın türü olarak anne, kızın kendisi için yaşayacağı her şeyi peşinen kendisi için yaşamaktadır. Kız, bilinçsiz bir şekilde, kendi isteği dışında, doğal olarak tam bir bağlılık ve sadakat maskesi altında, annesine zulmetmeye çabalarken aynı anda annesine özverili bir bağlılık içerisinde tutunmaktan memnundur. Kız, bir gölge varoluşa bürünür, genelde annesi tarafından sömürülüp devamlılık gösteren bir tür kan nakli ile annenin yaşamını devam ettirir. Bu kansız bakireler hiçbir şekilde evliliğe bağışık değildirler. Aksine kederli ve pasif hallerine rağmen evlilik piyasasında yüksek pahalara giderler. Öncelikle o kadar boşturlar ki bir erkek hayal ettiği her şeyi onlara yükleyebilir. (Feminen Dişilliğin Farklı Yüzleri, çev.: Tuğrul Veli Soylu, Pinhan Yayınları, İstanbul 2016). Yasemin Yıldız'ın, En güvenli liman bilmemektir, derdi annem; Annem saklar benim yerime sırlarımı; Annemin 'sabır öğrenilmez kızım' dediğini yeni yeni hatırlıyorum; En kolayı kabullenmektir, demişti annem; Unutma, sır emanettir dedi, Uysal kızım; Akıllı kızım, dedi; O anda okul bahçesinde beni bekleyen annemi görür gibi oldum; Dün dedi ki annem 'Aman kızım, artık zengin bir kadınsın. Yürürken sağına soluna iyi bak. Giriverir sen farketmeden biri koluna, Annem..., ben onun söylemek istediklerine akıl sır erdiremezdim; Annesi, 'Duayla açılan kapıdan şeytan giremez' demişti; Böyle böyle tek başına tüketecekti annesiz günlerini; Annesi de bu hastalık yüzünden ölmüştü vb. cümleleri bağlamından kopartılarak okunduklarında bile Jung'un tespitlerini büyük oranda tezkiye etmektedirler. ... Kar ve soğuk sessizliği severdi; ... kuşlar, yavrularının yerini bir daha hatırlamayacaklarmış gibi uçuşuyorlardı; ... İştahlı sobaların karnını doyurmak için yaz boyu biriktirilen tezekler kışın ortasında tükenir, duvarlara yaslanan soğuk, bir sarmaşık gibi camların diplerinden başlayarak her köşeyi sarardı; Belki de parşömen kağıdına çizilmiş bir resimden ibaretti dünya; ressamın beğenmeyip yeniden çizmek istediği; ... Konuşmak gibi okumak da yoruyor insanı vb. cümleler, iyi düşünülmüş olmalarının ötesinde, iyi özümsenmiş bir dil zevkini haber vermektedir. Yasemin Yıldız'ın, yeni temalar ve farklı kurgular eşliğinde öyküde alacağı daha çok yol var muhakkak. İlmek Hatası'yla öykü dünyasının eşiğine -onu aşmak azmiyle- basmış olmasını ve öykülerinin iyi okurlar tarafından çok okunmasını dilemek düşer bize de... Bir de, Fethi Naci'nin Nezihe Meriç'in öyküleri hakkında söylediği o meşhur sözü, onun için tekrarlamak... Ey Yasemin Yıldız! Lütfen çabucak kurtul annenin ve çocukluğunun hendesesinden! Türk yazar, eleştirmen İlk ve orta öğrenimini Yozgat'ta tamamladı. Ankara Meslek Yüksekokulu Kamu Sevk ve İdaresi Bölümü'nü bitirdi.


Öykü yazmak, başlı başına bir iddiadır. Çünkü onun esası, gözün görme, aklın idrak etme sınırlarını zorlayarak, öykülenen şeyin asliyetini azami sahilikle / sahihçe metne taşımaktır. Oysa ki, göz daima şeyleri, bakışa denk düşen şekliyle görür ve aklın idrak ettiği şey de daima bir şeyin, bir yönden idrakidir. Öyküleyen, gördüğünün ve idrak ettiğinin daha fazlasına erişme ve duyularının bunları tahrip etmesine izin vermeksizin akla intikal ettirme gayretinde zorunlu olarak metafiziğe başvurur. Ancak metafizik metalinguistik olmasının ötesinde, öyküye felsefedeki karşılığıyla taşınamaz. Öykücünün onu salt öykünün öz ve biçimine uygun bir yolla ihata etmesi gerekir ki, bu da ancak, kurgulamayla mümkündür. Kurgu, son tahlilde bir dilsel inşa tarzı olmakla birlikte, öykü binasını oluşturan duyu, duygu, hafıza, akıl, söylem, ifade, mana ve tanıklık gibi çok sayıdaki malzemenin birlikte oluşturduğu ahenkli bir bütündür. Bu yanıyla, çevresinde temellendiği fenomenlerin baskınlığı bakımından, matematik bir formülasyona indirgenmesi mümkün değilse de matematiksel bir soyutlamadır. Ne var ki, öykünün klasik devrinde hakim olan bu anlayış ve işleyiş, modern devirde onun bir handikabı haline gelmiştir. Çünkü audio-visual / görsel - işitsel teknolojinin gelişme sürecinde, sinema ve türevleri üzerinden yepyeni imkanlar ve açılımlar kazanan kurgu, artık öykünün yarışmayacağı bir yetkinliğe ulaşmıştır. Öykü artık hem kendi iktidarına son veren mezkur yetkinlikle rekabet etmek hem de bu minvalde biçiminde meydana gelen zorunlu değişikliklere rağmen özünü muhafaza etmek zorunda kalacaktır. Gerçi zikrettiğimiz manadaki iktidar kaybı, tahkiyeyi yok edemez. Çünkü öykünün / öykülemenin temel esası sözdür / dildir ve bunlar var olduğu sürece öykü olmasa bile tahkiye / hikaye var olacaktır. Alegorik bir dille söyleyecek olursak, kurgu ve söz / dil, bu imkanın iki kanadıdır ve bu niteliğiyle o hayatın içinde kaçınılmaz olarak var olmayı sürdürecektir. Kurgusal rekabet bağlamında zuhur eden asıl tehlike şudur ki, kanatlarından birini yitirdiğinde ya da onlardan biri sakatlandığında, öykü de sanat olma vasfını yitirir. Nitekim gündelik hayatta bile öyküyü bir sanat dalı olarak, tahkiye yoluyla anlatmanın fevkinde bir yerde konumlandırmamızın, her tahkiyeyi öykü saymamamızın nedeni de budur ki, yukarıdan beri zikrettiğimiz bu hususlar, öykü yazma çabasını kendiliğinden bir iddia kipine yerleştirir. Öte yandan, diyelim ki, öykünün sanatsal plandaki biricikliğine ve dolayısıyla kendisinin dışındaki sanat dallarından hiçbirine indirgenemezliğine yaslanarak öykü yazmayı sürdürüyor olalım. Bu durumda da klasik temaların sürdürülmesi sorunu ortaya çıkacak, örneğin yoksulluk, yetimlik, aşk, ayrılık, cinayet, intihar vb. gündelik hayatta yerleşik temaların işlenişinde geçmişte oluşan yetkinlik, mezkur rekabetin de etkisiyle bunların yeniden işlenmesini daha baştan sorunlu, en azından kusurlu hale getirecektir. Çünkü o öyküler yazıldıkları zamanın tematik muhtevasıyla ve içinde yapıldıkları kurgunun şartlarıyla birlikte biriciktir ve bu yönleriyle tekrarlanmaları mümkün değildir. Ki, mümkün olsa bile taklitle damgalanarak sanatın dışına anında itiliverecektir. Yukarıdan beri zikrettiğim düşüncelerin içinden geçerek okuduğum yeni bir öykü kitabı var elimin altında: Hale Sert'ten Çocukça Bir Direniş. Mezkur düşünceler minvalinde, kitabın öykücünün çocukça bir direnişi tahtında, bizzat kendi adıyla sergilediği ironinin farkındayım ancak, kitabın bir ilk kitap olması nedeniyle azami toleransla okunmayı hak etmesi bakımından, söz konusu ironinin menfi bir kasıt taşımasının mümkün olmadığını da peşinen belirtmeliyiz. Gaston Bachelard, Virgina Woolf, Rainer Maria Rilke ve Cahit Koytak imzalı dört epigrafla tahkim edilmiş olan Çocukça Bir Direniş'te, dört bölümde toplam yirmi öykü yer alıyor. Arkitektonik bir dille, dört epigrafın bir öykü binasının giriş kapılarını, dört bölümün uyumluluk ya da bir bağlamlılık manasında, bu binanın dört odasını, yirmi öykünün de bu odalarda vuku bulan yaşantıları ve bunlara mahsus olayları temsil ettiğini söyleyebiliriz. Ayrıca, önceliği epigraflara verdiğimize göre bunların temsil ettiği dört kapıyı su, hayat, hatıra ve kelime şeklinde adlandırmamız da mümkündür. Eğer, aşırı yorum sayılmayacağından emin olabilseydik ve Hale Sert'in ilk bölüme su kelimesiyle başlayışından kaynaklanan felsefi derinlik beklentimiz, zikrettiğimiz diğer üç kelime için de geçerli olabilseydi, söz konusu dört kapıyı anasır-ı erbaa olarak da niteleyebilirdik. Ne yazık ki beklentimize denk düşmedi, Hale Sert'in tercihleri. Bu nedenle, onun ilk sekiz öyküde biraz uç veren felsefi derinlik çabası, dokuzuncu öykü olan Üçgen Şeritle birlikte başlayıp, diğer öykülere de sirayet eden felsefesizlik esaslı sığlaşma nedeniyle, öykülerin tümünü ontik bir değerden ve dolayısıyla yazımızın girişinde vurguladığımız metafizik gereklilikten mahrum bırakarak, mistik imaların mahalli haline getirmiş. Diğer bir söyleyişle, yaş olan kurunun yanında yanmaya mahkum edilmiş ya da siyahın fazlalığında beyazlık kendiliğinden örtülmüş. Hal böyle olunca, kitabın mimarisindeki ciddiyeti teslim etme kararlılığını halen göstermekle birlikte, inşasında kusura neden olanları ayıklama ihtiyacıyla, artık öykülerin bütününü gözetmekten geri duracağız. Bundan hareketle, hayret - heyecan - keşif kelimelerinin kesişiminde kurulan / kurgulanan Denizin Dibinde Var Bir...; vicdanımızdaki sükuneti tahrip eden bir dramın, bir paltoyla perdelenerek maharetle yumuşatılmasından oluşan Paltosu Mavi Kadın; Hayır acıklı acıklı anlatmayacağım. Bu hiç samimi değil. Nehrin ve yayın balığının sahiciliğinde söylemeye çalışacağım cümlesiyle kurgunun hakikatine havale edildiği ifşa edilen Yayın Balığı, finali çok zayıf kotarılmış olsa da İki Örük; tematik kifayetsizliğine rağmen, teknik arayışıyla varlık gösteren Yüz Bilinci; bir bütünün üç parçası olarak, bir kimlik bağlamının müşterikliğinde iç-içe okuyabileceğimiz Kimlerdensin?, Gölge ve Sukutuhayal; iç-ben'e bir ötekilik suretinin yüklenmesiyle, özel monologun büyük bir incelikle genelleştirildiği, Düşerken; meşhur söyleyişle kül tablasından öykü çıkarma becerisi olarak nitelenmesi mümkün olan Portakal Soymanın Yolları ile çocuksu samimiyetindeki sahiciliğiyle Tırtılın Ölüm Dediğine Usta Kelebek Der adlı öyküleri özel bir korumaya alarak, ayırma ihtiyacı duyuyoruz. Üçgen Şerit'le başlayıp, Kuyruk öyküsünde pik yaparak, Çocukça Bir Direniş'te kangrene dönüşen, onca teknik zorlamaya rağmen tematik yetersizliğe maruz kalmaktan kurtulamayan üç öyküyü de belirgin bir şekilde işaretliyoruz. Özellikle bunlardan kitaba da ad olan Çocukça Bir Direniş'in, ilgili tematik zirvelerden biri, Refik Halit Karay tarafından Eskici adlı öyküyle, yukarıda zikrettiğimiz esasa tabi olarak tutmuşken, halen bir yenisinin velev ki aynı değil, benzer biçimiyle de olsa, nasıl yazılabildiğine hayret etmemek mümkün değildir. Taklidin taklidi olmaktan öteye gidemeyen Nazarları Ayarlama Enstitüsü, bir 'lustral' sayesinde cazibe kazanacağı sanılan Halvet Der Encümen; Necip Fazıl'ın incir ağacından mülhem ama ona göre çok çok güdük bırakılmış Hüseyin İle Meşe; gündelik hayatta da hemen her gün üç beş örneği, öyküdeki formuna çok yakın bir şekilde anlatılabilen Havada; içindeki ilk kitap çok riskli cümlesine rağmen, yer aldığı kitabın riskini bizzat büyüten Parça Tesirli Kriz; metninin tamamı finalindeki tek kelimenin adressizliğine havale edilmiş Şimdi ve Huzur adlı öyküleri de mimari terimle ancak dolgu maddesi olarak değerlendirebiliyoruz. Öte yandan, kitabın mimarisindeki güzelliği ısrarla söylememize rağmen, kitaptaki yirmi öyküde mimari bakışa ya da yaklaşıma da pek rastlamıyoruz. Dolayısıyla, Çocukça Bir Direniş'teki Şentepe'ye kısmen bir şahsiyet kazandırılmasının dışında, diğer öykülerde zikredilen Eminönü, Ankara, Kızılay, Beyşehir, Üsküdar, Kız Kulesi, Altın Park ete kemiğe büründürülmeksizin, çok silik fotoğraflar olarak gösterilip, hemen kaybediliyor. Yukarıda metafizik şarttan, kurguda ve yeni temada rekabetten yeterince dem vurduğumu sanmanın yol açtığı bir sorudur bu. Elbette soruyu yanlış soruyor ve bu son kanaatimde de yanılıyor olabilirim. Çünkü tıpkı sanat dünyasında olduğu gibi, öykü dünyasında da işler, Ben yaptım, oldu; ben öyküdür dedim, öykü oldu; sırtını tapıkladım, öykücü oldun. şeklindeki söyleyişlerle dışlaşan bir şımarıklığın hakimiyet kurması nedeniyle uzun zamandır yolunda gitmiyor. Muhtemel yanlışlığım ve yanılmam da dahil, farkında olduğum şey esasında, sorumun cevabını Hale Sert okurlarının vermesi gerekir artık. Çünkü ben son tahlilde yargıç değil, bir eleştirmenim. Türk yazar, eleştirmen İlk ve orta öğrenimini Yozgat'ta tamamladı. Ankara Meslek Yüksekokulu Kamu Sevk ve İdaresi Bölümü'nü bitirdi.


Batı'nın gölgesinde düşünmeye başladığımızdan beri kendimize dair hikayemiz de bitti bizim. Kendimize... Yani kendimizdeki kendimize. Çünkü bu alemdeki en büyük hikaye insanın kendinden kendinde olana yolculuğudur. Bir öykücü ve hikayeci değilim ben. Bu sebeple bu konuda ahkam kesecek değilim. Ancak kendimdeki bu hikayesizliği kadim şehirlerin surlarına, selatin camilerin ulu minarelerine, revaklarına bakarken düşündüm hep. Düşündüm ve neden hikaye yazamadığımı anlamaya çalıştım. İnsan şehirden uzaklaştıkça, daha doğrusu şehre uzaktan bakınca insanlığın o büyük serüvenini okuyor yahut okuma ihtiyacı duyuyor. Oysa medeniyetin temelinde şehir var, insanlık var ve insanlığın o kadim hikayesine şahitlik eden mimari var. İnsan indirildiği bu yeryüzünde öncelikle kendini güvende hissedeceği bir mekan yaratmak istemiş. Sonra güvende duyacağı bir eş, bir aile, dostlar, şehirler istemiş. Tabiata dost olduğu nispette tabiat da bütün varlığıyla dost olmuş onunla. İnsan bedenini barındığı mekanlara ve yakınında olduklarına emanet ederken kalbini de bütün bu yerleri, gökleri ve evreni yaratanın kalbine emanet etmek istemiş. Yaşarken de ölürken de bir mekan tutmuş kendine. Kendiyle birlikte Rabbine de. Bütün o kutsallık atfedilen dağlar, göller, nehirler hep o kalbini emanet ettiği Yüce Rabb'e yakın olmak için. Bu sebeple kalbini bağlayacağı ve Rabb'i ağırlayacağı yüce mekanlar inşa etmiş. Taşları kayaları oymuş önce sonra kathedralleri ve camileri ve kubbelerini yüceltmiş göklere. Her zaman en yüceyi en yüce olana atfetmiş. Kendine de o yüceliğin kenarında köşesinde bir köşecik edinmek istemiş. Kimbilir yüzyıllar önce İsa'ya inanan kaç İsevi sevdiklerini dinini gizlice yaşadığı o dehlizlerin kalbine gizlemiş. Gariptir kendini Hakk'a adayan insanlar yüceyi ve yüceliği hep bu toprağın kalbine gömdükleri yerlerden yükseltmişler. Selçuklunun şehirden uzak türbelerinin bir köşeciğini süsyelen sevgiliyle olma yeri yani mihrap ayrılmamış mekandan. İlk Hıristiyanların gizli dehlizlere gömdükleri ölülerini şapeller ve kathedrallerin kalbine gömmeye ve biriktirmeye devam etmiş. Bütün bunları düşünürken şehirlerin hazirelerinde, manastırların, şapellerin derinliklerinde yatan binlerce ölü meşgul ediyor zihnimi. İnsanın zeval bulduğu mekanlarda kendini ulu mabedlerin kalbine düğümlemesi ne garip. Kalbini diriltmek isteyen saliklerin türbelerin şefkat dolu sinesine sığınması hastaların manastırların ve kathedrallerin loşluklarına başını dayaması şifa istemesi ne garip. Demir bir kazıkla ruhunu mabedin kubbesine bağlayarak Rabbin katında ve her an huzurunda olmak. Ne ki her toplumun kendine özgü bir ontik kordonu var Hakkla. Eğer kendine ait ontik kordonu kaybederse anlaması, okuması ve yorumlaması zor bu hayatı, toplumu, kendini ve bütün bir alemi. Bu yüzden karşı değilim hiç bir düşünce ve inanca. Fakat ontik kordonların karışmasından dolayı bir karmaşa var bugün yeryüzünde. İnsanın kendini bir inanca, bir cemaate ait hissetmesi yetmiyor. Mabedler ve ibadetler Hakla olan münasebetin sürekliliği için bir sembol. Temelde esas olan o sürekliliği fehmetmek ve anlamak. Evvela mabedler ve ibadetler niçin var anlamak lazım. Sufilik tekke ve camilerin loşluklarında elini kalbine koyup mistizmi tatmak değil inandığı yahut anladığı şeyden kendisine verilen hikmete bakmak demek. Antik Yunan buna sopho demiş. Ploton'un o kendi içinin mağarasına sığınan ve oradan mağara dışına yükselttiği aklının ışığından gördüğü hikmete karşılık putperestlikle yoğrulmuş kilise babalarının orta çağın başına ördüğü o taassup bugün ki İslam anlayışından çok mu gayrı dersiniz? Sufi duruş tennure takıp dönmek değil farklılıkların içinde kendi öz gönlüne dönmesi ve anlaması, tahlil etmesi insanın. Yıllarca Allah'ın bizden istedikleri konusunda yalan söylediler bize. Hala söylemeye devam ediyorlar. Allah namazda elleri şöyle bağlamayı, şöyle niyazda durmayı istiyor diyorlar. Oysa şehadetin temelinde anlamak var. Arifler Hakk'ın sureti demiş kendisine, Hıristiyan babaları ise Tanrı'nın yüzünü mübah kılmış Museviliğin onca katılığına rağmen. İnsan en çok zevalinden korkmuş bu dünyada. Ve sadece var olmak yetmemiş ayrıca tamamlanmak da istemiş hep. Ta ki Hakk'da yok olana dek. Dervişlerin ve mistiklerin dağlara çıkıp kırlarda otlarla çiçeklerle ilahi söyleşisi ne gariptir. Şehirde parçalanan varlığını tekrar birliğe kavuşturmak istemesinden başka bir şey değildir bu. Gürültü ve karmaşıklığın yurdundan sükut ve dinginliğin kalbine yolculuk. Hatta sığınma. Dingin olana, her an bir şende olana. Hakk'ın merkezine bağlanıp o yörüngede dönmektir esasında sema etmek. Hakk'la olan o anın ritmine... İşte bu yüzden huzuru yakalamıştır derviş. O'nda oluşun akışına eşlik ettiği için. Büyük bestekarların duydukları o eşşiz ritm hep bu ilahi birliğin tezahürüdür. Özünde ritmi, zikri, ahengi ve şuuru yani anlamayı barındırır. Özünü o merkeze o merkezin temsilcisi Kutbu'l Aktaba ayarlar. O her şende Hakk'la olandır. Hakk'ta yok olduğu için sırdır insanlar içinde, herkesin gözünün önündedir ama bilinmez. Kör kuşlar onun himmetiyle doyar, rotasını yitiren gemiler onunla okyanusta bulur yolunu. Şehrin en yüksek tepesinden şehri ve şehirlileri izleyen Üftade tekkesi ile yalçın kayalıklarda yükselen manastırlar ve insanlığın varlığından beri Allah'ın evi olan kutsal Kabe insanlar ve insanlık sonsuz keşmekeş içinde çürürken olduğu gibi, olduğu yerde kalanı o yüce Hakkı hatırlatır. Bozulmayanı ve çürümeyeni. Bu yüzden şifa bulur hastalar o tavafta ve zamansızlıkta. Çünkü Hakk'la olan o eşşiz anda ve anlamada ebedi dirilik vardır. Kutsal kitaplar bu sebeple hep bir zamansızlıktan seslenmiş insan muhayyilesine. Çünkü geçmiş geçmiş olduğu için yoktur, gelecek de meçhul. Arifler bu sebeple anı işaret etmiş. Boşlukta salınanlar ve Hakk'ı talep edenler için muhayyile yani anlamak kanatlanmaktır. Bütün bunlara nereden geldik; günümüz İslamcı sanatçısının öykücülüğünün ikonografisi... Günün genç intelijansiyasının "san'at ve ikonografi yahut ikonoloji" kavramlarıyla arasında bir ünsiyet olduğunu düşünmüyorum. Çünkü onun bizzat İslami ve insani olanla da arası açıktır. Hikaye ettiği hayat ve övündüğü tarihi ve şehrin tarihi mekanlarıyla irtibatı irfanın değil mutlak bir şekilciliğin tezahürüdür. Kendi düşünce sistemi ve varlığı algılayış biçimini bilmediği gibi sık sık diline doladığı ve kendini şeklen öykücü hissetmesine yarayan Virginia Woolf, Foucault gibi Batılı sanatçıların diyalektiğine ve ontolojisini de yabancıdır. İşin garip yanı bu ülkede özünü inkar edenlerle, özünü temsil edenlerin mahrum oldukları işbu kendine dair mimari ve diyalektiğin sembollerine dair ikonoloji ve ikonografi bilgisizliğidir. Dahası ilgisizliği.. Bu noktada bize lazım olan bunları bilmeyen intelijansiya değil, bilmediğinin farkına varan, eksikliğini fehmeden intelijansiyadır. Batı mutlaklığın peşini bırakalı çok oldu. Hegel yaşasaydı yine Şark'ın esma aynalarından yansızyan o sonsuzluğa aşık olacaktı. Newton yaşasaydı Arabi'nin içten dışa, dıştan içe bakan o rüya kapısında sonsuz secdeye varacaktı. Leonardo, Floransa mabedlerine ilahi olanı resmeden Rafaello, eşyanın ardındaki ruhu arayan Michelangelo yaşasaydı kainattaki bütün çizgilerin, yeryüzünün bütün tektonik biçimlerinin, çokluktaki o birliğin peşine düşecek bir ömür beyhude koştuğunu anlayacaktı. Wirjinya Wolf kadar kendi kaynaklarının peşine düşmeyen bir intelijansiyanın edebiyat tezgahlarından bir Şeyh Galip Dede çıkmasını bekleyemeyiz. Alev Alatlı'nın meşhur Schrodingerin Kedisi'nde" vurguladığı afazi vak'ası tam da budur! Mevana Celaleddin-i Rumi, Büyük Yunus, Ali Şir Nevai, Şeyh Galib, Yusuf Has Hacip ya da Fuzuli'mizdeki o öz gür ve özgün haleti ruhiye ve cesaretini yeniden kuşanmalıyız.


Maurice Merleau-Ponty ise, bu yorumu, Anlamak, hedeflediğimiz şey ile verili olan şey arasındaki; yönelim ile gerçekleşme arasındaki uyumu hissetmektir -ve beden, bir dünyaya demir atmamızdır. şeklinde ikinci bir yoruma uğratarak, anlamayı doğrudan beden-dünya ilişkisine tabi tutar. Anlatmak ise, bu minvaldeki anlamanın dışa vurumudur ki, Dasein için mutlak bir anlamadan söz edilemeyeceğine göre, anlatmak da daima şeyin şeyliğinden sadece bir şeyin anlatılması olarak gerçekleşir. Çünkü, hüküm vakte aittir ve anlamak bir iken halin değişmesi nedeniyle hüküm de değişeceği için anlatmak kendiliğinden değişir. Bizler, anlatmak ile anlamanın vaki ilişkisinden, kimin neleri ve nasıl anlattığına bakarak ona bir anlayışı nispet ederiz ki manevi, fiziki, bilimsel, teknik, sanatsal... olarak nitelediğimiz anlayışların tümü buraya isnat eder. Heidegger'in... mümkün bilgi türünden yalnızca biri olarak gördüğü anlatmanın, insan için asli, hayvan da dahil şeyler için arızi olduğunu bildiğimize göre, özelde öykülemenin genelde ise tahkiye etmenin, en mümkün anlatma tarzı olduğunu kabul etmemiz gerekir. Buna göre, edebiyat bütünü ya da anlayışı içinde öyküleme imkanı, asliyet bağıyla has bir anlatım tarzı olarak öne çıkar. Ancak, edebiyat esasında şu ayrımın farkında olmak gerekir: Anlatma arzusu genel, öyküleme arzusu özeldir. Bunun da ötesinde, öykülemek anlatmaya dahil olduğu halde, salt anlatma kastına tabi de değildir. Diğer bir söyleyişle öyküleme, son tahlilde bir anlatma olduğu halde, kendi özelinde yerleşik bulunan ve bu yanıyla Heidegger'in daima bir duydu durumuyla vuku bulma şartını aşarak nesnelleşebildiği gibi, her şeyden önce salt anlatma duygusunu aşan, hatta asıl anlatmamayı murat etmekle anlatan bir türe dönüşür. Zira, maksadımızı bir şeyi anlatmaya teksif ettiğimizde, zaten anlatabileceğimiz şey, vuku bulanın ancak bir yönünü kapsayabileceği için, bir başkasınınki gibi anlatma, herkesten iyi anlatma, başkalarınca fark edilmeyeni anlatma... arzusuyla, anlatmanın fevkinde kimi amaçları da yükleneceğinden, kendi doğallığından, samimiyetinden uzaklaşmış bir şekilde gerçekleşebilir. Bu durumda öyküleme, bir tür parodiye / anlatma gösterisine dönüşme tehlikesiyle yüz yüze gelerek, hem asliyet bağından şaşmış, hem de yeni kurguların zorlamasıyla olanın oluş şeklini farklı bir mertebeye yerleştirmiş olur. Bir şeyin kendi mertebesini değiştirmesi ise kendi hakikatini değiştirmeye çalışması demektir. Bu cihetle, öykülemede, tek etki yaratmak diye tabir edilen şaşırtıcı bir sona bağlanma yoluyla söz konusu tehlikeden uzaklaşılırken, buna tabi tabi olarak, öyküleneni öyküleme maksadından başka bir şeye alet etmeden, yukarıdaki söyleyişimizle onun kendi mertebesini değiştirmeden salt bir şeyi öyküleme maksadıyla yalın olarak, şeyin şeyliğinden sadece bir şeyi öykülemek mümkün hale gelir. Bu durumda mertebe, salt hal, yalınlık, ya da kendi şeyliğinde sabit kalma... ise, anlatma cihetinden artışlar yapmayı değil, bilakis bilinçli eksiltmelerde bulunmayı gerektirir. Babalıoğlu, on sekiz öyküsünün yer aldığı kitabında, Sahte Yüz, Kumandasız Araba, Aferinlik Koca, Bazen Çok adlı öykülerinle tek etki yaratmayı sağlarken, bunlarla okurunu öyküsünün tamamlanması için metnin içine çekerek öykülemeye dahil ettiği kadar, tek etkiyle öykülerinde eksilttiği şeylerle de, aynı zamanda anlatmadaki samimiyetini ima ederek, eksilttiklerinin erişilmesi zaten mümkün olmayan bir tamlığa işaret etmesini sağlıyor. Daha açık bir söyleyişle okuruna, öykücü olarak tek etkiyle sağladığı yetkinliği, şeyin başka şeyliklerine erişme imkanı olarak sunuyor. Babası herhangi bir arzu veya hayalinin kalmadığı, artık çocuklarım için yaşıyorum dediği dönemi geride bırakmıştı...; Hastalanıp yatağından günlerce çıkmadığı, boşa tespih çektiği ve artık kimsenin daha fazla yaşamasını umursamadığı bir yaştaydı. , örneklerindeki gibi, tek etkide toplanan ya da ona bağlanma karakteriyle daha özel bir anlam kazanan kimi halleri tanımlamak için dolaylı anlatıma başvurmakla kendi anlatma tarzını pekiştirmiş oluyor. Ki, Babalıoğlu bunlarla, genç bir öykücünün İliklerime kadar üşümüştüm gibi bir cümlesine karşı, Üşüdüğünü bana bildirme, onu bana hissettir diyen çokbilmiş okurların tepkisinden de ustalıkla kurtuluveriyor. Bu bağlamda, asıl, yukarıda vurguladığımız anlatmamayı murat etmekle anlatma esasında vurgulamamız gereken önemli bir husus daha var Babalıoğlu'nun üzerinde durduğumuz öykülerine: İnsan psikolojisi! Yetişme tarzı olarak babadan toruna, deden toruna intikal eden öyle hayati kodlar var ki, bunlar bir tür tekrarın tekrarı olarak gerçekleştikleri halde, yeni tekrarlayanı tarafından salt kendisine has bir durum olarak telakki edilirler. Bir sigara yakıp dudaklarına koydu. Bırak! Ben de yanına oturdum. Bana paketi uzatıp yak bir tane dedi. Aslında ben içmiyordum ama ortamı bozmamak için aldım. Ağzıma götürüyordum ki elime vurdu. Unutma hala babanım. Hem yanımda içmeye alışırsan, balkonda gizli saklı içip beni kızdırdığını düşünemezsin. cümlelerindeki gibi, farklı şekilde ifşa edildiklerinde muhataplarının zihninde bir soruna dönüşebilecek olan ebeveynden intikam alma duygusunu, eğlenceli bir ifşaya dönüştürerek, psikolojik anlatımı asıl anlatma maksadına dahil etmeksizin, diğer bir söyleyişle aslen öyküleme kaygısı gütmediği bir durumla öyküsünü zenginleştiriyor. Anlamak ve anlatmak hareketle anlayışa eriştiğimiz noktadan, Babalıoğlu'nun Bazen Çok'taki öykülerine tekrar baktığımızda, onun bu öykülerinde mizaha fazla itibar etmediği halde mizah yapmada, psikolojik bir anlatım tarzını hedeflemediği halde öykü kişilerine mahsus bir psikoloji kurmada ve tek etki yaratma yoluyla öyküsünü gereksiz ağırlıklardan yalıtmada ama bu vesileyle tahkiyesindeki hareketliliği de sürdürmede son derece mahir olduğunu görürüz. En kısa söyleyişle bu, anlatmamayı murat etmekle anlatma şeklindeki tekrarımıza denk düşmektedir ki, zaten iyi öykücülerin anlatma kaygısı gütmeden anlattıklarını söyleriz; tahkiye etmedeki samimiyetlerini, kendi öykü kişileriyle ve okurlarıyla olan mesafelerini de buna göre belirleriz. Türk yazar, eleştirmen İlk ve orta öğrenimini Yozgat'ta tamamladı. Ankara Meslek Yüksekokulu Kamu Sevk ve İdaresi Bölümü'nü bitirdi.


Baharda havanın bulutlu, puslu oluşu hoşuma gidiyor. Kararsızlığın insan yakasında nasıl taşındığını anımsatıyor. Kendimize koyduğumuz engeller, bazen bizi farklı biri kılıyor. Farkında olmayarak başkalarının çizdiği porteyi de sahipleniyoruz. Kent ve insan birbiri ile çekişme içindedir çoğu defa. Yaşadığı yer ile yüzleşemeyen o kadar kişi var ki hep bir şeylerin içine sıkışıp kalmış halde tamamlamak istiyorlar ömrü. Avenue des Champs-Elysees dolaşırken sürekli değişen yüzlerin arasında, kentin o içsel dokunuşunu hissediyorsan; insan ve mekan arasındaki bağı kurmuşsun demektir. Bir iç koşu sınırı vardır; bitimsiz hayallerin, heyecanların, hüzünlerin harmanlanıp saklandığı... Çoğu defa insan, bu noktada yenilir kendine. Mekanı aşmak biraz da çerçevelediğin ruhun dalgalanışı ile alakalıdır. Charles Baudelaire'in Paris Sıkıntısı adlı kitabı, bir sanatçının kendini soyutladıktan sonraki hamlesine iyi bir cevaptır aslında. Baharın ılık tebessümü, hafif yağmur çisentisi, ıslak yer ve rüzgar bu dokuyu şiirsel fonda izlemek müthiş haz veriyor. Sanatçı ruhunun, mekanda zorlanışına pek sıcak bakmıyorum. Uyum dediğimizde, bazen itirazlar da olabiliyor. Kentlerin, insandan aldığı birçok şey olduğu gibi kattıkları da vardır. Kalabalığın, telaşın, heyecanın belki de vakitsizliğin iç içe geçtiği çizgide, hayatın bir yerden sonra durağan havası çekilmez de olabiliyor. Yetişemediklerin arasına serpiştirdiğin öyle şeyler var ki; adlandıramadığın mana, veremediğin o üst üste gelen, hayatın pıhtılaşmış yanları yok mu? İç bunalımın doğuşu bu! İnsanın, kent ile kavgası böyle başlar işte. Huzursuzluk, simaya işlenir ve neyin eksik olduğunu sormaya gerek bile duyamayız. O iç tutulma diye adlandırdığımız, bir yere sığamama, birçok şeyin yetmemesi var ya, onlar aslında hayatın gizli kahramanıdır. İzin verilmezse, o gizlilik teşhir edilmez. Nasıl mı? Kentin önüne geçerek tabii. Seslerin bittiği noktada durup, bana yansıyanı dinliyorum. Yanımda Necip Fazıl, ondan mısralar. Bu hal demini yaşamak, caddenin esrarı ve savunmasız kalış 'anlamak yok çocuğum, anlar gibi olmak var' diyen şaire cevap veriyorum. İkisi de olmasın diye. Kent ve insanın yanına, anlamayı koyuyorum Bizi tedirgin eden bunca şeyin arasından, nasıl seçeceğiz ki anlamayı? Zor. Göz ucu ile kalabalığı süzüyorum. Çoğu ömründe belki de bir defa gördüğü, bu cadde yolculuğunu ne kadar anlamış olabilir ki... Bir kaç fotoğraf karesi işte. İnsanın iç haritası, şekiller ve birikenler. Hepsi bu! Evet, bir düzenden diğer bir düzene geçiş, bir şeyleri söküp alır mı insandan? İster istemez bir kayba uğruyorsunuz. Hakim olmayı, kontrol odaklı gitmeyi hedef seçseniz de, eksiliyor hep bir şeyler. Kente direnmek için, yabancı oluşun ile fazla tanış olman gerek. Hayır ya da yabancıların, bu kadar fazla olduğu bir yerde yabancılığı unutmak, tabii ki her ikisi de mümkün değil. Yaşadığın yere ait oluşuğunu da taşıyorsun. Kişi, kendi kültürünü ört bas edip, yeni bir kültür ile bağdaşacağını sanıyorsa, yanılır. Bu sadece bir çatışmadır. Hiç unutamam 'bir başka memlekette şiir seni bırakabilir' denilişini. Onlar benim adıma tedirgindi belki... Oysa ben, emindim bu kentin kesintisiz şiir sunacağına. Yanımdakiler acele ediyorlar Sen nehrin de bir kahve içmek için. Oysa benim Paris' te sevdiğim yerlerden biri, Şanzelize. Sokağın, sokağa açılışı, hür bir hazzın duyumsanışı, yürürken seni içine alan akış; evet, kentin bu bulvarında atmosfer bir başka. Burayı, bahar ve aralık ayında daha çok severim: Biri tabiat ile güzelleşip, gizeme sürüklüyor. Diğeri ışığın raksında, eritiyor. Hepsinin bittiği yerde, bir dost ile sessizliğin içinde, edebiyatı konuşarak geziyorsanız bu farkın daha baskın olduğunu hissederseniz. Bir de Versay sarayının, ruhu kışkırtan havasını seviyorum. Bahçenin haz şöleni sunuşu, muazzam bir şey. Renklere ayrıştırdığımız o başka alemde, kendi dünyanız ile buluşmayı, yazıya dökebilirsiniz rahatlıkla. Bitmez insanın kendi ile söyleşisi. O zaman iç sesi harmanlamak yerine, onunla anlaşmanın yolunu bulmak lazım. İnsanın kendi ile anlaşması, bu çok da samimi gelmiyor bana. Necip Fazıl ile aramda kopukluk oluyor. Düşünceler zihnimde benden izinsiz savaşıyor, yetişemiyorum. Gökyüzünün altında yaramın açılışına yetişemiyorum, benden önde yürüyor insanın, insanla kavgası. Arada sert bir rüzgar dokunuyor yüzümüze. Mekan ve insan arasındaki o anlık ilişki yok mu? İşte bunu titiz bakışlar ile süzmek, birçok şeyi aynı anda resmetmeye yönlendiriyor insanı. Şanzelize'de (Champs-Elysees öğle vakti geziyorsanız, ya da bir yerde oturup, bir şeyler yiyorsanız, kültür canlılığına o saatlerde daha fazla şahit olursunuz. İşin en hoş yanı, bana göre olduğu yere ayak uydurma çabasının, arkaya atılmış olması. Kasılma ve gerginlik yerini, rahat bir atmosfere bırakıyor. Dikkatimizden kaçmayan bir şey de yabancıların, kendine özgü kıyafetleri. Kendilerini bulunduğu yere uydurmayıp, rahat takılmaları. Oysa Paris'in, Türkiye burjuvasına etkisini düşününce, gülümsüyorum. Giyim ve davranışta alabildiğince Fransız'laşma, tabii bu ne kadar mümkünse? O zaman kentin dağınıklığında, kendini aramayı deneyebilir insan. E Charles de Gaulle Meydanı'nın ortasında, Şanzelize Caddesi'nin batı kısmında yer alan zafer takına doğru ilerliyoruz. Kim bilir kaç defa yürüdüm burada. Ve hep aynı tabloyu gördüm; güvercinlerin kanat çırpışındaki öykü ve sürekli fotoğraf çeken insanlar. Herkes o anı resmetmenin heyecanı içinde.


Yağmurlu bir ilkbahar günü nihayet Prag'dayız... İlkbahar yağmurlarıyla, toprak ve çiçek kokuları yalnız caddelerde kuşatıyor ruhumuzu. Yağmur ılık ve üşütmeden öylece yağarken, gri gökyüzü, bitişik taş binalar, her daim yalnızlığa mahkum kaldırımlar uzanıyor boylu boyunca. Telaşlı, heyecanlı adımlıyoruz bu taş kaldırımları. Kararmış gökyüzünün gölgesi, buhranı yansırken şehrin insanlarının vakur çehrelerine, soğuk, bezgin, fersiz bakışlarıyla bir an karşılaşır gibi oluyoruz. Hep böyle oluyor sanki ve Batı her zaman gri bulutlarla kaplı, kararmış göğünün altında, soğuk yüzlü insanlarına yansımış haliyle hafızamda yer ediyor. Güneş arada bir yüzünü gösterse de yakıcı ve saran kuşatan aydınlığını ve sıcaklığını nadir gönderiyor bedeninden ziyade ruhu üşüyen insanların üzerine... İnceden inceye lirik şiirler gibi yollara, arabalara, insanlara yağan yağmurun tam ortasında buluyoruz aniden kendimizi. İlk durağımız, Vltaya Nehri'nin sol kıyısına, geniş bir tepe üzerine yatay mimarinin eşsiz örnekliğiyle kurulu bloklar halinde inşa edilmiş Prag Kalesi. Hradcany olarak da adlandırılan bu bölgede kurulu olan kale klasik bir kale özelliği taşımamasının sebebi bölümlerinin farklı mimari stillerde inşa edilmiş olmasındandır diye açıklamalarda bulunuyor rehberimiz. Görkemli bir halde şehrin merkezi bir tepesine yerleşmiş kalenin her yerini gezmemiz vakit darlığından dolayı imkansız. Yağmurun hızı artıyor ve biz artık sırılsıklam ıslanıyoruz. 14. yy Katedrali olan St. Vitus, zemin seviyesinde kolaylıkla görülebilen, canavar figürleriyle bezeli heykellerle büyüleyici ve ürperten manzarası ile karşımızda. İçinde bulunan nice kabir Çek tarihinin gizemli, o denli de soylu, aristokrat havasını hala bu günlere taşır gibi. Kalenin içinden geçerek, çan kulesinin tepesine tırmanıp, Prag'ın Eski Şehrin büyüleyen manzarasını görmek olası. Ama biz bu şansa sahip değiliz ne yazık ki. Manolya, ıhlamur ve pek çok çiçek kokularını, eşsiz peyzaj mimarisinin sergilendiği fıskiyeli havuzları ve asırlık ağaçları geride bırakarak kale gezimizi tamamlıyoruz. Erguvan ağaçlarının pembe, kırmızıya çalan tonları, tarihi köprünün üzerinden, kale burçlarından fışkıran baharın altında manzarayı ölümsüzleştirmek istercesine kadraja alma derdindeyiz. Oysa Vltaya Nehri her şeyden habersiz asırlardır, binlerce insanı ağırlamanın haklı gururuyla sessizce akıyor şehrin ortasına doğru. Şehre hakim bölgedeki kurulu Kale, şehri tam ikiye bölerek ortasından akan nehrin üzerinde bulunan asırlık köprüler, devasa eşsiz mimari ile yapılmış tarihi yapılar ve şehir meydanındaki saat kulesi. Değişmez mimari bir ahengin ayrılmaz parçaları gibidirler. Uyumlu bir ekibiz. Yağmur artık dindi. Güneş nazenin ışıklarını gönderse de ikindi serinliği ortalığı kapladı. Rehberimiz vaktimizin kıymetli olduğunu biliyor ve en önemli görülmesi gereken mekanlara bizleri taşıma telaşında. Güneşin batmaya yakın saatlerinde, Prag'ın merkezinde adeta kalbinde yer alan Old Town Hall nın tam dibindeyiz. 1338 yılında yapılmış eşsiz mimarisi ile yılların değil asırların izini üzerinde taşıyan bina Eski Kent yetkililerinin konaklaması için inşa edilmiş. Wenceslas Meydanı ve Charles Köprüsü arasında bulunan bu eşsiz mimari komplekste, Gotik Tyn Katedrali ve Barok St. Nicholas Kilisesi gibi farklı mimari tarzda pek çok yapı dikkatimizi çekiyor. Astronomik Saat, meydanın güney duvarının üzerinde oldukça görkemli ve dikkat çekici bir halde akın akın toplanan kalabalıkları ağırlıyor gibi. Akşam sekize doğru heyecanla saate bakıyoruz. Güneş ve Ay'ın konumunu gösteren astronomik kadrana ve takvim kadranına sahip bu saat öğreniyoruz ki; her saat başı Hz. İsa'nın 12 Havari 'sini gösterme özelliğiyle kentin ön önemli turistik değerlerinden birisi. Hanuş Usta, saati yaptıktan hemen sonra dünyada tanınmış bir şahsiyet haline gelir. Ünü artık Kraldan daha fazladır ve adı daha çok anılır. Avrupa'nın her yerinden insanlar merakla saati görmeye gelirler akın akın. Saatin ünü diğer ülkelere de yayılınca başka teklifler de Hunuş Ustaya gelmeye başlar. Diğer ülkelerden gelen bu teklifleri Hunuş Usta kabul etmez. Bu teklifleri duyan Kral, Hunuş Usta başka yerde bu saatin aynısını inşa etmesin diye gözlerine mil çektirir. Yapılanlara dayanamayan ve kör olan Usta, kendini saatin mekanizmasına bırakarak intihar eder. Asıl amacı saati çalışamaz hale getirmektir. Saat elli yıl çalışmaz ama başka bir usta saati çalışır hale getirir. Saatin etrafında bulunan dört adet kukla, insanların yapmamaları gereken evrensel dört yanlışı hala bu günün modern insanına haykırır gibidir: ' Kendini beğenmişliği', 'cimriliği', 'yaşama karşı isteksizliği', 'gece hayatını ve sefahati'. Yine saatin altında bulunan dört kukla da: insanlığı dikkat etmeleri gereken önemli değerlere doğru adeta uyarır. Bunlar; 'Bilim', 'adalet', 'astronomi' ve 'eğitim' dir. Kafka'nın yaşadığı bölgedeyiz. Mütevazı mimarisiyle, artık müzeye çevrilmiş binayı ancak dışardan ziyaret edebiliyoruz. Ernst Fischer, Franz Kafka adlı eserinde: Bir aziz değildi Kafka, aziz olmanın çok ötesindeydi. Bir büyük yazardı. Yapıtları da bir çağın son modası olmanın çok ötesindedir; doğrudan dünya yazınıdır. Böylesine anlamlı tanımlanan dünyaya malolmuş bir sanatçının yaşadığı, soluk aldığı toprakları adımlamak heyecan verici. Asırlar da geçse şehirler medeniyetlerini, sırlarını, üzerinden yürüyen sanatçı duyuşları ve sezişleri ifşa ederler durmaksızın. Bu ifşa sizi yıllar önce asırlık taş köprülerin üzerinden yürümüş, yalnız ve metruk kiliselerin bohem yalnızlıklarında çaresizliğe çıkan dertlerini Tanrı'ya dua makamında yazdığı eserlere ilmek ilmek dokumuş has sanatçılara götürür. O biricik sanatçılardan, dua makamındaki şiirleriyle yaşadığı dönemden ziyade asırlar sonraya seslenişler gönderen ender şair Rilke Prag şehrinden geçmiştir. Rainer Maria Rilke, on dokuzuncu yüzyılın sonlarına doğru, Alman asıllı bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gözlerini açıyor. Şehirde Avusturya egemendir ve Almanlar adeta azınlıktır. İçe dönük, ince duyarlılıklarla bu günlere uzanan ölümsüz eserleriyle adeta mistik şiirlerin ozanı Rilke, bu yalnızlıklardan beslenmiş, doğmuş gibidir. Onun uzun suskunluklarından, derin yalnızlıklarından, yüzyılımızın en önemli şiirleri; Duino Ağıtları bu günlerimize kadar dökülecektir. Prag sokaklarında, tarihi köprülerinde, yılların izini taşıyan asırlık mabetlerin karanlık yüzünde Rilke'nin ağıtları an an yüreğime akarken ilk gençlik yıllarım geldi aklıma. Ve bu şehri sevdim. Tanrı diyen, melek diyen, mistik yalvarışlarla, ağıtlarla yaşadığı şehrin insanına, toprağına, ozan duyarlılığıyla inceden inceye iz bırakmış bir büyük şairin Rilke'nin doğduğu bu şehri sevdim. Prag'da akşam yavaş yavaş çökerken, bu antik masal şehrin ortasından sessizce hüzünlü bir yalnızlığı ağırlayarak akan, Vltava Nehri ne dalıp gitmiş bir şair, kızıl saçlarını savuran rüzgarlara özlemlerini yüklemiş Nazım geliyor aklımıza. Kont Lazansky' nin Prag'da inşa ettiği 126 yıllık kahveden kimler gelmiş kimler geçmiş. Prag'ın müzisyenleri, şairleri, yazarları, aristokratları bu kahvenin dumanlı havasını soluyup nice uzun sohbetler, ateşli şiirler, heyecanlı konuşmalar yapmışlar. Slavia Kafesi'nin duvarlarının birinde; müdavimlerinden Nazım Hikmet'in de küçük bir portresi size gülümseyebilir. Havanın kararması, yol yorgunu bedenlerimizin artık tükeniş duraklarına gelmesi, coşkunluğumuzun durulmasıyla tarihi Yahudi mezarlığına bitkin bir halde varıyoruz. 15. yy dan kalma 1787 yılına kadar kullanılmış, akşam alacasında etkileyen atmosferi ile uzaktan seyrediyoruz 1975 yılında restaore edilen mezarlığı. Yahudiler, getto dışına gömülmediklerinden yüz bine yakın ceset, yer yer 12 kat üst üste, buraya gömülmüş. Mezarlığın hemen bitişiğinde Pinkas Sinegogu bulunmakta. İç mekan duvarında soykırımlarda öldürülen seksen bin Yahudi'nin isminin yazılı olduğunu öğreniyoruz. İlk günün yorgunluğuyla artık ruhumuzu daraltan bu mekandan uzaklaşmak istiyoruz. Korku filmlerini andıran yavaş yavaş karanlığa gömülen mezarlık ve Sinagogdan yine Yahudi mahallesinin dar sokaklarından acele geçerek uzaklaşıyoruz. 1971 Reşadiye Tokat doğumlu yazar Lise ve Üniversiteyi İstanbul'da bitirdi. Kısa süre muhabirlik ve öğretmenlik yaptı. Bağcılar ve Bahçelievler Kültür Mdlüklerinde görev aldı. Pamuk Şekeri Çocuk Dergisi'nin genel yayın yönetmenliğini yaptı. Edebistan Sitesi'nin söyleşi editörlüğünü bir süre sürdüren yazar İstanbul Yazarlar Birliği Yönetim Kurulu üyeliğinde bulundu.