Yıl 1961, hatta günü bile belli; 08 Mart. Kız arkadaşımla Fazıl Hüsnü Dağlarca'nın İstanbul Aksaray'daki Kitap işyerine girdik. Aldığımız kitaba her zaman yaptığımız gibi tarih attık. O zamanlar Kadınlar Günü Emekçi Kadınlar Günü gibi şeyler bilmiyorduk sanırım. 08 Mart bizim için olağan bir gündü. Seninle Ölmek İstiyorum şiir kitabını satın almanın sevinciyle Sisler Bulvarı'nda yürümeye başladık başbaşa. Fakülte mezuniyetim için bir dersim kalmıştı. Bir arkadaşımın şirketinde büro işlerine bakıyor, bir ilkokul öğrencisinin de günlük derslerine yardımcı oluyordum. Keyfim yerindeydi sanırım. İstanbul Taksim'deki Kazancı yokuşunda beş arkadaş ortaklaşa kiraladığımız bir evimiz vardı. Her gün yaptığım gibi; şirketteki çalışmamı bitirip tramvayla öğrencime yetiştim ve akşam eve döndüm. Evin salonunda, bir yerlerden tanıdığım bir kişiyle karşılaşınca şaşırmadım değil. Şimdi rahmetle andığım arkadaşım Erdoğan Tüzün hemen tanıştırdı bizi. Ben Ümit Yaşar dedi karakaşlı esmer adam ve ben ekledim Oğuzcan'ı da var, hem de şair, nasıl tanımam sizi dedim. Nasıl biraraya geldiler Erdoğan'la hala bilmiyorum; ama Erdoğan Galatasaray Lisesi'nde belletmenlik yapıyordu o zaman. Ders sonrası çalışma ve ödev yapılan sınıflarda öğrencilerin başında duruyordu. İş çıkışında rastlamış olacak ki Ümit Yaşar'ı bize getirmiş söyleşiyi koyulaştırmışlardı. Ümit Yaşar'ın çözemediği bir sorun varmış sonradan öğrendik: Son şiir kitabı Seninle Ölmek İstiyorum bizim evin duvarında zarif bir tel askıda asılı duruyormuş. Erkeklerin egemen olduğu bir bekar evinde Ümit Yaşar şiiri bulunmaz hatta bulunamazmış. Bu işte mutlaka bir kadın parmağı varmış. Onun şiirlerinin okuyucuları genç kızlar ve kadınlarmış. Ben duvardaki şiir kitabını indirirken bunları dinliyor, bir yandan da kitaptan ezberlediğim dizeleri sıralıyordum. Bu kitap tahmin ettiğiniz gibi kız arkadaşımın, okumak için almıştım ama benim oldu sayılır dedim Ümit Yaşar'a. Çok güzel şiirler var kutlarım sizi diye de ekledim. Cebinden kalemini çıkardı ve oldukça uzun bir yazıdan sonra imzaladı. Yıl şimdi 2023 olduğuna göre 62 yıl geçmiş aradan. Ben o kız arkadaşımla 60 yıldır evliyim; o imzalı kitabı torunumuza aktarma zamanı geldi diye düşünüyoruz. Çok güzel bir akşam geçirdik dört-beş kişilik söyleşiyle. Neşemiz yerindeydi, şiirden şiire geçiyorduk hepimiz. Ne Orhan Veli kaldı ne Cahit Sıtkı Tarancı. Arada bir Yahya Kemal'in şiirleri de geliyordu söyleşiye, divan şairleri de. Ümit Yaşar konuşurken çok tatlı bir şekilde kekeliyor; ama şiir okurken hiç takılmıyor ve tüm şiirlerini ezbere okuyabiliyordu. Ezberden okumak çok şairde olmayan bir özellikmiş bu, kendisi söylemişti. Ben de onun kitaba adını veren- Seninle Ölmek İstiyorum şiirini ezberden okumuştum o gece; şaşırmadı değil. Şimdi olduğu gibi şişelerin üzerinde İçki sağlığa zararlıdır yazmadığı için olacak kanyak kadehleri hiç boş durmuyordu. Tekin Taşan arkadaşım boş bardakların havasını hemen alıyordu. Erdoğan, Galatasaray Lisesi'ndeki görevi yanında Musevi İlkokulunda da öğrencilere gözetmenlik yaptığından, çocuklardan öğrendiği türküleri zaman zaman bize de söylerdi. Hava Nagila anlamını bilmediğimiz; ama temposuna hepimizin katıldığı çok hareketli bir musevi folk müziğiydi. Bu yazıyı hazırlarken internette gezindim biraz ve şaşıp kaldım. Bu musevi türküsünü okumayan ünlü şarkıcı kalmamıştı sanki. Harry Belafonte mi istersiniz, Charles Aznavour mu? Dany Kaye mi istersiniz, Enrico Macias mı? İsterseniz Andre Rieu kemanıyla şenlendirirdi sizi... Türkü, kendi dilinde Bizi mutlu kıl... diyormuş. Sözlerini de yeni öğrendim. İşte biz o şiirli akşamı Tekin'in akordeonu eşliğinde Hava Nagila coşkusuyla sonlandırdık ve evden hep birlikte çıktık. Kazancı yokuşunu bu türküyü mırıldanarak yürüdük, Taksim'den uğurladık Ümit Yaşar Oğuzcan'ı. O günlerde hiç birimiz onun kendi canına kıymaya birkaç kez teşebbüs edeceğini; ama ondan önce büyük oğlunun bu acıyı babasına yaşatacağını aklımızdan geçirmiyorduk. Beni bensiz bıraktın, beni sensiz bıraktın. Rivayete göre, 22 ağustos 1926 tarihinde, Tarsus'ta doğmuştur. Sözüm ona şiir yazmaya, 15 sene önce başlamıştır. Kusurları: Evlidir, iki çocuk babasıdır, kekemedir ve tek böbreklidir. Yenice sigarası içer, her şair gibi tekel maddelerine karşı, özel bir sempatisi vardır. İş bankası genel müdürlüğünde çalışmaktadır, yeni mahallede oturur, telefonu ve telefon numarası yoktur. En sevdiği şair kendisi, en sevmediği yemek kabak musakkasıdır. Velhasıl, tuhaf adamdır şu Ümit Yaşar Oğuzcan. Şiir anlayışı: Şiir yazar, şiirden anlamaz. Şiirleri bazen kabuslu rüya gören bir adamın sayıklamasına, bazen de deli saçmasına benzer. Dilediği gibi şiir yazmak hürriyetine sahip olduğu için, şiirlerinde muayyen bir tarza veya şekle bağlanmamıştır. Hayatın bunca çevrü cefasından sonra, insanlık alemini şiirlerinden mahrum etmemek için yazmaktadır. Umumiyetle geceleyin yazar, onun için aysız geceler de yazdığı şiirler, karanlıktır. - salihbora. com - Youtube


Bu yazı fikirsel olarak yıllar önce doğdu, zamanla olgunlaştı, 22 Mart'ta ise ilk paragraflar kaleme alındı. Bu hafta akademideki durumu gözler önüne seren başka bir olaya tanık olduk. Sınav sırasında "ihtiyaç molası" yüzünden kavga eden bir dekan ve profesör birbirlerine kılıç çektiler! Profesör unvanını taşıyan insanların bu denli hareketlere mevzubahis olması içler acısıdır. Haber hakkındaki detaylı bilgiye buradan ulaşabilirsiniz. Üniversitelerin kökeni Plato'nun M. Ö 387 yılında kurduğu Akademiye dayandırılmaktadır. Akademi; bilim, felsefe, tarih, sanat vb. konularla ilgilenen bir grup insanın toplantılar yaptığı bir yerdi. M. S 89 yılında Roman diktatör Sulla tarafından lağvedildi. Üniversite kavramı üzerine konuşurken Gramscinin düşüncelerinden bahsetmemek olmaz. İtalyan düşünür ve komünist siyasetçi Antonia Gramsci kapitalist toplumu birbiriyle kesişen iki küre olarak tanımlar, birisi Güç ve Zorla idame ettirilen politik toplum iken, diğeri Rıza ile idame ettirilen sivil toplum. Gramsci'ye göre üniversiteler Rıza ile hükmetmede büyük bir araç rolünü oynar. Bu noktada hepimizin yakınen bildiği ve kalıplaşmış İsviçreli bilim insanları söylemini hatırlatmakta fayda var. Bu yazının amacı ilk üniversite tartışmalarını özetlemek değil. Yukarıdaki paragraflar sadece giriş manasında yazıldı. Bu yazıda cumhuriyetin ilanından sonraki süreçte Türkiye'deki üniversitelerin geçirdiği dönüşümler incelenecek. Uyarayım, hassasiyetiniz varsa, lütfen devam etmeyin! Çünkü çok muhtemeldir ki aşağıda canınızı sıkacak şeyler bulacaksınız. Sonucu yazıya başlamadan söyleyelim, 21. yüzyıl Türkiyesinde, - Akademik özerklik - Nitelikli bilimsel araştırma - Dünya literatürüne katkı koyma - Eğitimli insan üretmek - Nepotizm - Bina dikip, tabelasına üniversite yazıp, yoldan geçenleri hoca ve öğrenci olarak almak - İntihal - Parayla tez yazma - Bir mühendisten dahi herhangi bir ders almadan mühendis - Bir fizikçiden dahi herhangi bir ders almadan fizikçi - Bir hukukçudan dahi herhangi bir ders almadan hukukçu olmak Var. Yani, anlayacağın değerli okur, günün sonunda bizde yine varsa yoksa hamaset var! Aşağıdaki paragraflarda yukarıda da söz verildiği gibi, ilk önce Türkiye'deki üniversitelerin geçirdiği dönüşümü okuyacağız, ardından ise günümüzdeki vahim tabloya dair örnekler vererek yazıyı bitireceğiz. Öyleyse başlayalım. Yukarıda da belirttiğimiz gibi, Avrupa'da ilk üniversitelerin kökeni 1000'li yıllara kadar dayandırılabilirken, bizler için bunu maksimum götürebileceğimiz yıl 1863 yılında kurulan Darülfünundur. Ancak, Kimi tarihçilere göre bu tarih daha eskiye götürülebilir. İstanbul Üniversitesinin kökeni Fatih Sultan Mehmet tarafından pozitif bilimler okutulması için kurulan Fatih Külliyesine de dayandırılabilir. Cumhuriyet kurulduğunda zaten çok az olan eğitimli insan sayısı, ilk önce 1. Dünya Savaşı ardından da kurtuluş savaşında, hatta daha öncesindeki savaşlarda çoktan erimişti... Elde avuçta kalan bir avuç aydındı. 1924 yılında Darülfünuna tüzel kişilik verildi. 1933 yılında çıkarılan 2252 sayılı kanun ile Darülfünun kapatıldı ve yerine İstanbul Üniversitesi açıldı. Kökeni Osmanlıya dayanmayan ve İstanbul-Ankara ikilisi dışında kalan yerlerde üniversiteler açılmasına 1955 yılında başlandı. Bunun ilk örneği ise Trabzon'da açılan Karadeniz Teknik Üniversitesi oldu. Trabzon Üniversitesini Ege Üniversitesi ve Atatürk Üniversitesi izledi. Geriye kalan süreçte birçok sancılı olay gerçekleşti. 1948 yılında sol görüşlü oldukları için akademiden atılan hocalar, 1960 anayasasının özgürlükçü ruhu ve dünyadaki hareketlenmeden ortaya çıkan, 68 kuşağı olarak anılan öğrenci hareketi, 1971 muhtırası dönemi, 1980 darbesi (1980 darbesinden sonra YÖK kuruldu.) Bu ve bunun gibi olayların her biri kendi içinde koca bir külliyat barındırır ve bu yazının içeriğine dahil değildir. Ancak yukarıda bahsedilenlerin bugüne gelmedeki en büyük etkenlerden oldukları gerçeğini söylemeden geçmek de yakışık almaz. Sonuçta, Dün yattık bugün uyandık şeklinde gerçekleşmedi bu değişim. Türkiye'nin ilk vakıf üniversitesi ise 1984 yılında açılan Bilkent Üniversitesi oldu. Onu 1993 yılında kurulan Koç üniversitesi izledi. Günümüzde ise durmaksızın açılmaya devam ediyorlar. Özellikle İstanbul bu konuda bir çöplüğe dönmüş durumda, bundan ileride detaylıca bahsedeceğiz. Türkiye toprakları adını çok yakinen bildiğimiz çok büyük kafalar üretebilmiş, üretemediyse de doğurmuştur. Cahit Arf Can Machines Think? adlı makalesini 1958 yılında yazdı. Aziz Sancar daha yeni sayılabilecek bir tarihte Nobel ödülü aldı. Canan Dağdeviren, Mehmet Öz, Celal Şengör, Halil İnalcık, Feza Gürsoy, Aziz Sancar ve niceleri... Türkiye CERN üyesi 20 ülkeden biridir ve onlarca bilim insanı CERN'de görev almaktadır. Dünyanın hatırı sayılır üniversitelerinde üniversitelerimizden mezun olmuş hocalarımızı görmek imkansız değildir. Q1 yayın: Bilimsel bir derginin bir yılda, önceki iki yıla ait makalelere aldığı atıfların, önceki iki yılın yayımlanan makale sayısına bölünmesiyle elde edilen orandır. Bu ne kadar üzücü bir durum... Hocamız devam ediyor ve yabancı öğrencilerin, - Yurt dışından gelecek maddi yardım - Dünya sıralamasında yükselmek Türkiyeye hiçbir zaman Amerikadan, Hollandadan, Almanyadan (2. dünya savaşı hariç) öğrenci eğitim almaya gelmedi, ilerleyen yıllarda da gelmesi zor görünüyor. Ancak Türkiye bir zamanlar kendisinden daha düşük seviyedeki ülkeler için bir hedefti ve oralardan başarılı, bilgiye aç öğrenciler gelirdi. Ardından ise yukarıdaki 2 sebep dolayısıyla bu da kaybedildi. Demiştik ya yazının başında, bir günde gelmedik bugünlere diye... Türkiye bir zamanlar üniversite öğrencilerinin toplumda bir saygınlığının olduğu bir ülkeydi. Ardından bu da yok oldu. Peki bu saygınlığın yok olmasının sebebi toplum mu? Değil. Alınan birçok yanlış karar bunu etkiledi. Alınmaca gücenmece olmasın, ben AYT gibi bir sınavda 14 fizik sorusundan 3 4 doğru yapamayan kişilerin alacağı Fizik eğitiminin en iyi durumda bile bir yere kadar sınırlı olacağına inanıyorum. Keza, aynı şekilde, 10 matematik netiyle mühendislik, 5 Türkçe netiyle sosyoloji olmaz... Neden? Çok basit, anadilinde okuduğunu anlayamayan biri çeviri ve anlaşılması zor metinleri hiç anlayamaz da ondan... Almanya, Fransa ve Birleşik Krallık gibi eğitim kalitesi yüksek ülkelerin Nüfus/Öğrenci sayısı oranı bize kıyasla yüksektir. Bu savımız da böylece çürütülmüş oluyor. Kapağı bir şekilde atmış dandik hocalarla hiçbir şeyin eğitimi olmaz. Bu gözler neler gördü kulaklar neler işitti... Bir üniversite, adını vermeyelim, Bilgisayar Mühendisliği bölümü açmış 4-5 yıl önce. Bir (sayıyla 1) tane Bilgisayar Mühendisliğinden mezun olmuş hoca yok! Matematik bölümünden, istatistik bölümünden hoca getirip bölüm açmışlar! Ders programlarına ulaşmaya çalışıyorsun hiçbir yerden ulaşamıyorsun. Böyle bir şey olabilir mi?! Oluyormuş... Her yere üniversite ve bölümler açıldığı yetmezmiş gibi kontenjanlar da devasa bir şekilde arttı. Çok basit oysa, yok kardeşim, yok! o kadar öğrenciye eğitim verebilecek hocan da asistanın da yok. Ama diyorlar, illa ki vereceksin, e madem öyle, yine nitelik düşecek... Şöyle ki, eğer bir öğrenci dersten geçmeyi hak etmiyorsa, geçmez. Bu kadar basittir. Ama diyelim ki sizin kontenjanınız zaten fazla ve baya bir öğrenciyi bırakmanız gerekiyor. Maalesef bırakamayacaksınız. Çünkü seneye o dersi yeni gelen öğrenciler ve geçen yıldan bırakılan öğrencilerle birlikte vermeniz çok zor. Hadi diyelim yaptınız, yeni şube açmanız gerekecek. Daha faza asistana ihtiyacınız olacak. E be kardeşim, orası lise mi? Araştırma nerede, bilim yapma aşkıyla gelen asistanının kafasını ödevden kaldırtmadığı yetmezmiş gibi! Bilim doğası gereği evrenseldir. Evrensel olan her şeyde olduğu gibi burada da belirli standartlar vardır. Bu standartlar zaman içinde günün koşullarına göre değişebilir. Mesela bir zamanlar matematik için Fransızca bir standart iken, şu an tüm bilim camiasında İngilizce bir standarttır. Dolayısıyla bilim yapma iddiası taşıyan herhangi birinin İngilizce dilinde en azından okuduğunu ve dinlediğini anlayabilmesi, derdini yazabilmesi beklenir. Türkiye'de eskiden profesörlük için en az iki yabancı dil bilme şartı vardı. 1981 yılında iki yabancı dil şartından vazgeçildi. 1983 yılında doçentlik için en az yüz üzerinden 70 alma şartı getirildi. Bu şart 1 Eylül 2000'de 65'e, 2018 yılında ise 55'e indirilmiştir. Akademisyen sayısı üniversite sayısıyla beraber hızla arttı ülkemizde ama nitelik düştü. Bu durum Kemal Gözler tarafından şöyle açıklanıyor, Günümüzde bir insanın da bir kurumun da yapabilecekleri yetenekleriyle doğru orantılı olduğu gibi parasıyla, üniversiteler özelinde ise bütçesiyle de yakinen ilintilidir. Ne kadar yetenekli akademik kişilere ve ne kadar doğru sisteme sahip olursanız olun eğer yeterli bütçeniz yoksa, bu bir anlam ifade etmeyecektir. Tam tersi keza yine uygulanabilir. Bizde bütçe problemi de vardır. Üniversitelerimize ayrılan bütçeler dünyadaki örnekleriyle kıyaslanınca maalesef komik rakamlardır! 2022 yılında hükümet en çok Ankara üniversitesine bütçe ayırdı. Ayrılan bütçe 1 milyar 814 milyon 158 bin TL. Ankara üniversitesinin öğrenci sayısı ise 64 bin 34. Kaba bir hesapla, öğrenci başına bütçeden düşen pay 28.331, yazıyla yirmi sekiz bin üç yüz otuz bir TL. Dünyanın en iyi üniversitelerinden biri olan Harvard'ın ise 36 milyar dolarlık bütçesi ve 22 bin 947 öğrencisi var. Yine aynı kaba hesapla, öğrenci başına bütçeden düşen pay 1 milyon 568 bin dolar. Basitçe Ben senin makalene kendi makalemde atıf yapacağım, sen de senin makalende benimkine atıf yapacaksın. mantığında çalışırlar, üstüne bir de makaleyi para vererek kabul ettirmişseler, dokunma keyfine paşalarımızın! Her şeyin sayısında artış olduğu gibi Türkiye'de çıkarılan akademik dergilerin sayısında da artış oldu. Bu artış ise niteliksizliği beraberinde getirdi. Uluslararası olmayı bırak mahalle dergisi bile olamayacak dergiler uluslararası sıfatını taşıyor, yetmezmiş gibi para ile makale kabul ediyorlar. YÖK'ün 2019'daki kararıyla birlikte Aldıkları ücret karşılığında makale yayınlayan dergiler Yağmacı dergiler olarak kabul edilmiştir. Peki ya parayla tez ve makale yazdırabileceğinizi biliyor muydunuz? Aşağıda bu sitelerden bazı fotoğrafları paylaşacağım. YÖK parayla tez yazan bu şirketler hakkında yakın bir tarihte savcılığa suç duyurusunda bulundu. Bakalım neler olacak hep beraber göreceğiz. Rektör, üniversite içindeki en yüksek makam sahibi, en büyük otoritedir. Türkiye'de 68 üniversitenin rektörünün 0 akademik yayını olduğunu biliyor muydunuz? Hayatı boyunca hiçbir yayın yapmamış biri, bir üniversiteyi nasıl yönetebilir, yönettiği yere üniversite denir mi, üniversite olması için kapısına Üniversite yazmak, içeriye öğrenci ve hoca almak yeterli midir? Vah halimize, ne diyeyim. Osmanlıda 1. Meşrutiyetten beri bir meclis geleneği bulunan, 1923'te yönetimini Cumhuriyet olarak ilan eden ve 1946'dan beri çok partili seçimlerle yönetilen ülkemizde rektörlerin seçilerek değil atanarak iş başına gelmesi bir utançtır. Seçme sisteminin nasıl olacağı tartışmalıdır ve dünyanın farklı bölgelerinde farklı örnekler görmek mümkündür, ancak şu nettir ki, her üniversite kendi rektörünü kendisi seçmelidir. Dünyada sıralamayı farklı etkenlerin farklı şekilde etkilediği birçok üniversite sıralayan kuruluş var. Bunların YÖK tarafından ciddiye alınan ve dünyaca da en bilinenleri THE, QS ve ARWU. Bunların hiçbirinde Türkiyedeki hiçbir üniversitemiz ilk 100de değil, ama bir zamanlar ilk 100'de olan üniversitelerimiz vardı. Aşağıdaki tabloda THE kurumuna göre 2015'te üniversitelerimizin durumunu görebilirsiniz. Bir aşağıdaki tabloda ise güncel durumu, 2022 tablosuna detaylı bakanların Çankaya üniversitesi ne yaptı da orada? der dediğini duyar gibiyim. Orada ise başka bir şeytanlık dönüyor. Çankaya üniversitesinde yazılan son 1432 makalenin 846'sı tek bir kişiye ait! Bu kişi sadece 2020 yılında 349 makale yazmış! Toplam atıf sayısında dünya beşincisi! Bunu nasıl başarmış peki? Başarmamış. Hile, hurda... Elbette. Hem de hiç olmadığı kadar. Çünkü gerçek yükselişler muhakkak bir dibi gördükten sonra gelir. O dibi henüz görüp görmediğimizi ise zamanla anlayacağız. Mesela, ODTÜ Bilgisayar Mühendisliği bölümü 2021 yılında QS'in yaptığı sıralamaya göre 201-250 aralığında iken bu yıl 148. sırayı aldı. Bu kadar bütçe ve imkansızlıkla bunu yapabilen ülkemiz çok daha iyisini yapabilir. Sayıca yüksek olabilirler, kurallar onlardan yana çalışıyor olabilir, devir akademik ahlaksızlığın devri olabilir, zaten sayıca azken, bizden olanların çoğunu yurt dışına kaybetmiş de olabiliriz. Çok kısa ve net bir şekilde belirtmek gerekir ki; Türkiye bu sarmaldan çıkacak, yeni bir sistemi mümkün kılacak insan gücüne sahiptir! Umuyorum ki ilerleyen yıllarda bu yıllardan dersimizi almış ve birçok şeyi olumlu yönde değiştirmiş olacağız. Bu yazıda birçok kaynaktan faydalanılmıştır. Aşağıdan hepsine ulaşılabilir. - Kemal Gözler, "Akademinin değersizleşmesi üzerine", link - Eren Kömürlü, "1960'lara kadar Türkiye'de İlk Üniversitelerin Kuruluşları", link - Sevil Sargın, "Türkiye'de Üniversitelerin Gelişim Süreci ve Bölgesel Dağilimi", link - Wikipedia, "Türkiye'de Üniversiteler", link - Twitter, "Akademik Ahlak Türkiye / Academic Integrity Turkey" paylaşımları, link - Sultan Uçar, "Akademide The End", link - Powercube, Gramsci and hegemony, link - T. C Cumhurbaşkanlığı, 2022 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇE KANUNU TEKLİFİ VE BAĞLI CETVELLER, link - QS, world ranking 2022, link - Ankara Üniversitesi, Sayılarla Ankara Üniversitesi, link


Eşyalarımızı bavulumuza sıkıştırdığımız gibi bilgisayar da verileri sıkıştırabiliyor mu? Sıkıştırabiliyorsa bunu nasıl yapıyor? Bulut siteleri bizi kandırıyor mu? Bu yazımızda bu sorulara beraber cevap bulmaya çalışacağız. Evet, bilgisayarlar tıpkı bizim kıyafetlerimizi bavula bastığımız gibi verileri sıkıştırabiliyor. Burada önümüze bir ayrım çıkıyor; kayıplı ve kayıpsız sıkıştırma. Kayıplı sıkıştırmayı bavula sıkıştırdığımız kıyafetimizin çıkardıktan sonra kırış kırış olmasıyla, kayıpsız sıkıştırmayı ise çıkardıktan sonra bile kırışmamış olmasıyla ilişkilendirebiliriz. "Nasıl?" sorusunu yanıtlamaya başlamadan önce bir konuya daha netlik kazandırmak gerekiyor. Şu an bunu okuduğunuz telefon, bilgisayar veya tablet; izlediğiniz televizyon, buzdolaplarının ve arabaların akıllı sistemleri, robotlar ve daha niceleri, aslında sadece 0 ve 1'lerden oluşur. Her şeyin ama her şeyin anlamı 0 ve 1'dir. Gördüğünüz fotoğraf, dinlediğiniz müzik, oynadığınız oyun hepsi 0 ve 1'dir. Bunun neden ve nasılı başka bir makale konusu, bu yazı için bunu bilmek yeterli olur diye düşünüyorum. Her şeyin aslında 0 ve 1'lerden oluştuğunu kabul ettiğimize göre, sıkıştırma işleminin de çoğu kez sadece sayıları sıkıştırmaktan ibaret olduğunu çekinmeden söyleyebilirim. Çoğu kez dedim çünkü kelimelerin(Yani aslında 0 ve 1'e çevrilmemiş kodların) de sıkıştırıldığı oluyor. Bu temel meseleleri geçtiğimize göre, "Nasıl?" sorusunu cevaplamaya başlayabiliriz. Az sonra örnekli şekilde anlatacağımız teknik "Kayıpsız" bir sıkıştırma örneğidir. Sıkıştırılan dosyalarımızı geri açtıktan sonra eski halinden bir şey kaybemtediğini görürüz. Bilgisayarımızda bir oyun olduğunu düşünelim. Bu oyunu başka bir arkadaşımız da oynasın istiyoruz, oyunu USB belleğimize atıp arkadaşımıza vereceğiz ama önümüzde bir sorun var; oyun 8 GB ama bizim taşınabilir belleğimiz sadece 4 GB. Bu durumda eğer bilgisayar kullanmaktan biraz anlıyorsak, güvenilir bir sıkıştırma programı yardımıyla oyunumuzu sıkıştırabiliriz. Tekrarlama yönetimini anlatırken oyunumuzu aşağıdaki kod satırı gibi hayal edelim. Aslında aşağıdaki gibi değildir, çok daha büyüktür, 8 GB'lık oyun demek, fotoğrafları ve ses müziklerini de sadece metin olarak sayarsak 8 milyon kağıda ancak yazılabilir demek. Yukarıda 80 adet karekter var. O zaman 80 karakterlik bilgiyi 8 GB'a eşitleyelim, ileride lazım olacak. Oyun kodu olarak kabul ettiğimiz yukarıdaki kod sizin de fark edeceğiniz gibi bir çok tekrardan oluşuyor. Tekrarlama yöntemiyle bu kodumuzu kısaltacağız. Şöyle ki g harfini bilgisayara "Geri git ve kopyala" i harfini ise "İleri git ve yapıştır" olarak tanımladığımızı varsayalım. Burada yeniden belirtme ihtiyacı duyuyorum ki aslında bu iş bu kadar kolay değildir, ama temel mantık aynıdır diyebiliriz. Süslü parantezlerimizi "İleri git şu kadar kopyala, ileri git bu kadar kez yapıştır" komutumuzu bilgisayar anlasın diye, "7i" kavramını kod olarak anlamasın diye koyduğumuzun altını çizelim. "Tekrarlama" tekniğinden bahsetmişken müzik sıkıştırmadan bahsetmezsek olmaz. Her ses dosayasında insan kulağının işitemeyeceği, işitse dahi farkında olmayacağı bir takım sesler vardır; bunlar sıkıştırma programı tarafından silinebilir. Yine müzik dosyasında, "Nakarat" denilen kısımları fark edip, sadece bir nakaratlık kısımdaki bilgiyi tutan, bir diğer nakarattaki kısma ise sadece önceki nakarattaki kısmı yapıştıran iyi sıkıştırma programları var. Atla ve geç yöntemi tekarlama yöntemi gibi kayıpsız değildir, atla ve geç yönteminde kaybımız azımsanmayacak düzeydedir. Şayet bilginin büyük değil küçük olması gerekiyorsa o zaman uygulanabilir. Atla ve geç yöntemini "Fotoğraf Sıkıştırma" örneği üzerinden anlatmaya çalışacağım. Yine yöntemi anlatmadan önce bazı kavramlar hakkında bilgiler vermem gerekiyor. Piksel, elimizdeki görüntüdeki en küçük yapıdır. aslında bir renk zerresi de diyebiliriz, milyonlarca piksel yan yana gelerek önümüze muhteşem kalitede fotoğraflar çıkarabiliyor. Mesela aşağıya 1920 X 1080 piksellerinde bir fotoğraf bırakacağım. Bu fotoğrafın içinde tam 2.073.600 tane piksel var, yani 2 milyon 73 bin 600 tane kare. Peki, atla ve geç bunun neresinde? Çok renkli bir fotoğraf değilse, bir fotoğrafın yanındaki piksel de genellikle kendisine benzerdir. Atla ve geç de bunu yapıyor, yanındakine benzeyen piksellerden birini atlıyor ve geçiyor, bu şekilde fotoğrafın boyutu küçülüyor, tabi kaliteden de kaybediyoruz. Aşağıya 518.400 tane piksel içeren ve 80 KB boyutunda olan fotoğrafı da ekleyeceğim, kolaj şeklinde olacak, buyrun kıyaslamayı siz yapın. Şu anda yarı yarıya bir sıkıştırma işlemi görüyoruz. Fotoğrafın boyutunu küçülttüğümüz oranda kaliteden kaybettiğimizin farkındasınızdır. Şimdi, gelelim yapabileceğimiz en kayıplı ama en hafif küçültmelerden birine, 10 KB'a düşürelim! Gördüğünüz gibi, fotoğrafımızın boyutu küçüldü, ama aynı oranda kalitede küçüldü. İdeal olan kaliteden kaybettiğimizi hissettirmeden yapılan sıkıştırmalardır. Yazımızın sonlarına doğru gelmişken bir teknikten dahi en azından söz etmeden duramayacağım, yazının başında her şeyin aslında 0 ve 1'lerden oluştuğundan söz etmiştik. O zaman bütün harfler de aslında 0 ve 1'lerden oluşuyor. Bu bize yer kazandırmaz mı? Kazandırır :) Çok güçlü sıkıştırma programlarının sık sık kullandıkları algoritmalardan biri de budur, kodlarda en çok geçen harf tespit edilir ardından onun sayısal karşılığında değişikliğe gidilir. Ve bu değişiklik bir metin dosyasında tutulur, ki dosya yeniden eski haline getirilirken doğru çıkarılsın. Bulut siteleri bizim kaybetmekten korktuğumuz veya güvenli bir yerde saklamak istediğimiz dosyaları kendi sunucularında saklayan sitelerdir. Çoğu bulut sitesi belirli bir alana kadar ücretsizken daha yüksek boyutlu kapasite için ücret talep ederler. Bulut siteleri bizleri kandırmıyor, sadece biz bilmiyoruz; bulut sitelerine atarken 1GB'lık sandığımız dosyalar, bulut sitesinin dosya üzerinde çok ileri sıkıştırma teknikleri uygulamasıyla beraber çok daha küçük boyutlara iniyor. Yani aslında biz 5 GB yer kullandığımızı sanarken belki de 1GB'lık yer bile kullanmıyoruz. 🤔 Hatta bu yüzdendir ki, -aranızda internetten sık sık dosya indiren varsa bilecektir- bulut hesabından indirme tuşuna tıkladığımızda dosya sıkıştırılmış olarak iner ve bizim program kullanarak açmamız beklenir. Onların sunucularında belki 1 dakika bile sürmeyen işlem bizim berbat işlemcilerimizle uzun zamanlarımızı alır. Ama düşünelim, özünde 1 GB'lık olan dosyayı bulut hesabımıza attık. Aradan zaman geçti ve indirmek istiyoruz. İndirdik, sıkıştırılmış şekilde 100 MB'a kadar düşmüş. Bunu açmak çok da uzun sürmeyecektir, ama dosyamızı normalde olduğu gibi, yani 1 GB'lık haliyle indirmek isteseydik -tabi eğer internet hızımız bilgisayarın işlemcisinden daha hızlı değilse- çok daha uzun zamanımızı alabilirdi. Sözün özü, bence Bulut siteleri bizi kandırmıyor. Not: Bu yazıda teknik konular öğretilmekten çok tekniğin temel mantığı kavratılmaya çalışılmıştır, bu yüzden bazı bölümlerde tekniksel pas geçmeler olmuştur. bilgisayarlardan pek anlamayan ben için dahi fikir verici olmuş. ellerinize sağlık.


Soru çözümü ders çalışırken en önemli adımlardan ve öğrenilenleri pekiştirmek için en faydalı yollardan biri. Konuyu daha iyi öğrenmek, tekrar etmek, zayıf noktaları bulmak için soru çözüm teknikleri mutlaka bilinmeli. Bu teknikler bilindiğinde soru çözümünüze verilen vakit çok daha etkili kullanılabilir. Soru çözümü YKS, LGS gibi sınavlara hazırlanan adaylar için çok daha önemli. Ancak okul sınavlarına ve yazılılarına hazırlanırken de doğru soru çözüm yöntemlerini bilmek gerekli. Bu yazımızda soru nasıl çözülür, test nasıl çözülür konularının cevabını arayacağız. Ders çalışmak; konu çalışması, soru çözümü ve tekrarları ile bütüncül bir süreç. Bu sebeple soru çözümünden önce ilk adım konu çalışmasını tamamlamak olmalı. Konuyu çalışmadan soru çözümüne başlamak soru çözüm hızınızı düşürecektir. Aynı zamanda verimi de düşürecektir. Bu sebeple konu anlatım videoları izleyerek ya da kitaplardan çalışarak konuyu öğrenmelisiniz. Konu çalışmalarınızda Kunduz konu anlatım ders videolarından faydalanabilirsiniz. Konu çalışırken konuyu baştan sona öğrenmeniz mümkün olmayabilir. Bir konu içerisinde çok fazla bilgi barındırır. Bu sebeple bu bilgileri soru çözümleri ile zamana yaymak daha iyi bir öğrenmeye yardımcı olacaktır. Konu çalıştıktan sonra soru çözümüne başlayabilirsiniz. Ancak unutulmaması gereken bir şey var. Çözülen ilk testler hala konuyu öğrenme aşamasına dahildir. Bu sebeple ilk testlerde notlarınıza bakmaktan çekinmeyin. O konuya dair soru stilini öğrenmek birkaç test alabilir. İlk testlerde yapamadığınız sorular motivasyonunuzu bozmamalı. İlk iki üç test çözümlerinizi bu şekilde yapabilirsiniz. Ardından notlarınız olmadan çözmeye başlayabilirsiniz. Eğer soru stilini anlamakta çok zorlanıyorsanız soru çözüm videolarından yardım alabilirsiniz. Böylece başkalarının soruları nasıl ele aldığını öğrenebilir ve kendi soru çözümlerinizde bu yöntemleri uygulayabilirsiniz. Yapılamayan sorular bir sonraki soruları çözmenizin önünde engel olabilir. Bir soru tipinde takıldıysanız o soru tipindeki diğer soruları çözmek de zorlaşacaktır. Bu sebeple yapamadığınız soruların çözümünü hızlıca öğrenmeniz önemli. Bu noktada Kunduz uygulamasından faydalanabilirsiniz. Kunduz ortalama 15 dakika içerisinde sorularınızın çözümlerini sizlere açıklamalı olarak iletir. Böyle bir soruda takılıp kalmazsınız. https://kunduz. com/tr/ sitesinden kunduz uygulamasını inceleyebilirsiniz. Çoğu öğrenci test çözerken yanlış ya da boş soruların çözümü öğrenmenin gerektiğini bilir. Boş ya da yanlış sorular kadar emin olunmayan sorular da önemlidir. Soruyu emin olmayarak işaretlediyseniz ve doğru sonucu bulduysanız çözümü öğrenmeye gerek görmeyebilirsiniz. Ancak öncüldeki bilmediğiniz bir bilgi karşınıza tekrar çıkabilir. Bu sebeple mutlaka şıklardaki bilgileri bildiğinizden ve o soruyu tekrar çözebildiğinizden emin olmalısınız. Eğer çözüm yolunuzdan emin değilseniz soruyu Kunduz'a göndererek doğru çözüm yolunu öğrenebilirsiniz. Bir deftere bu gibi sorulardan öğrendiğiniz bilgileri not edebilirsiniz. Bu bilgileri yeni öğrendiğiniz için unutma olasılığını yüksek olacaktır. Defterinizdeki notlara zaman göz atarak sorulardan öğrendiğiniz yeni bilgileri tekrar edebilirsiniz. Yapılamayan ve öğrenilen soruları biriktirmek soru çözümünde önemli noktalardan biri. Özellikle bir sınava hazırlanıyorsanız bu soruları biriktirmelisiniz. Yapamadığınız sorular zayıf noktalarınızdır. İleride de o sorularda takılabilirsiniz. Bu soruları dönem dönem çözmeye çalışmak sizi çok daha güçlendirecektir. Yine Kunduz uygulamasındaki soru kutusunu kullanarak yapamayıp Kunduz'a gönderdiğiniz soruları sonra da inceleyebilirsiniz. Soru çözmek çok iyi bir tekrar yöntemidir. Örneğin konuyu çalıştığınız günün ertesi günü sorularını çözmek ardından bir hafta sonra tekrar birkaç test çözebilirsiniz. Böylece konuları ve konuya ait soru çözüm tekniklerini unutmanız oldukça zorlaşır.


Imagemagick harikalar yaratarak resimleri istediğiniz şekilde manipüle etmenize olanak tanıyan bir resim işleme uygulamasıdır. Bu uygulama ile resimleri istediğiniz formata convert edebileceğiniz gibi, ters çevirme, renklerle oynama, thumbnail görüntü alma gibi işlevsel fonksiyonlarını da kullanabiliyorsunuz. Özellikle Google'ın PageInsights'ta istemiş olduğu resim formatları ve biçimlerine uygun şekilde sıkıştırma olanağı da tanır. Bizler de bu yazımızda WampServer için bu uygulamayı nasıl kuracağımızı öğreneceğiz. Öncelikle ImageMagick'in bilgisayarımızda Execute edebileceğimiz halini bilgisayarımıza indirelim. PHP Imagick eklentisi, ImageMagick uygulaması ile entegre olarak komutları çalıştırmaya olanak tanıyan PHP Kütüphanelerini barındırır. İndirdiğimiz bu dosyalar arasında "php_imagick. dll" adlı bir dosya göreceksiniz. Bu dosyayı arşivden çıkardıktan sonra PHP'ye eklememiz gerekiyor. php_imagick. dll dosyamızı "C:\wamp64\bin\php\php7.0.32\ext" klasörünün içerisine kopyalıyoruz. şimdi bu dosyamızı php. ini ile ilişkilendiriyoruz. Windows'un çalışan uygulamaları gösterdiği kısımdan wamp server ikonuna tıklayıp PHP > php. ini seçeneğini tıklıyoruz. Şimdi de Imagick'in ImageMagick-6.9.3-7-Q16-x64-dll sürümünü kurmamız gerekiyor. Buradan belirtmiş olduğum sürümü de indirip bilgisayarınıza yükleyin. Denemek için aşağıdaki kodu kullanabilirsiniz. test. php açıp yanına deneme. jpg ve logo. png dosyalarını ekleyin. test. php'yi çalıştırdığınızda deneme resminin üzerinde logoyu bastığını göstermeniz gerekiyor.


Herkesin iletişim için kullandığı popüler uygulama WhatsApp, yeni özellikler sunarak kullanıcı deneyimini arttırmayı hedefliyor. Tatil Modu ve Sessiz Mod özellikleri ile WhatsApp'ı çok yoğun kullanan kullanıcılar artık rahat bir nefes alabilecek. Bu özellikler, istenmeyen mesajların sık sık karşınıza çıkmasına engel olabilecek. Şuanda WhatsApp'ta arşivlediğiniz sohbete eğer yeni bir mesaj gelirse arşivden çıkarak sohbetler kısmında bildirim olarak gözükmekte. Eğer arşivlenen bir sohbetin tekrar karşınıza çıkarak sizi rahatsız etmesini istemiyorsanız 'Tatil Modu'nu kullanabilirsiniz. Sessiz Mod ise çok daha derin bir soluk aldırıyor. Bu özellik sayesinde uygulamanın dışında bulunan ikonlar da gizlenecek. Böylece sizi rahatsız eden ve sürekli WhatsApp'a girme isteği uyandıran sinir bozucu rakamlardan kurtulmuş olacaksınız.


Aşağıda yazılanları okumadan önce, yine bu sitede bu konuda yayımlanan bir yazıyla kendinize bir bilgi altyapısı hazırlayın. Her ikisini de okuyunca, yazıların birbirini nasıl tamamladığını göreceksiniz. İnternet sayfalarında, ağaçların yaşını hesaplamak için çeşitli yöntemler anlatılıyor. Bunlardan en yaygın olanı da, ağaç halkalarını sayma yöntemi. Yazılardan yararlanan okurlar; ağacın yaşını belirlemek için ağacı mutlaka kesmek mi gerecek diyerek çok önemli bir konuya değiniyorlar. Gerçekten yazıları okuyunca böyle bir izlenim ediniyor insan. Oysa küçük bir ek yapılsa; Bu ölçüm kesilmiş ağaçların kütüğünde ya da tomruğun kalın ucunda yapılan ölçüdür, canlı ağaçlar için başka yöntemler uygulanır denilse, okuyucuların sorusuna gerek kalmayacak. Böyle bir açıklama yapacak yazılar daha çok ilgi çekecek bence. Biz şimdi yaşını ölçmek için bizim kestiğimiz değil de daha önce - kesilmiş bir ağacın kütüğü başına gelelim ve aşağıdaki resme bakar gibi kütüğe kuşbakışı bakalım. Resimden de anlaşılacağı şekilde; ağaç gövdelerinde her yıl ilkbahar ve yaz mevsiminde olmak üzere iki halka oluşmaktadır. İlkbaharda oluşan odun halkası açık renkli, yazın oluşan odun halkası ise koyu renkli olur. Koyu renkli halkaları- yani yazın oluşanları- kabuktan kütüğün ortalarındaki öze doğru sayınca kesilmiş ağacın yaşını hesaplayabiliriz. Çünkü koyu renkleri saymak çok kolaydır ve her yıl yalnız bir tane koyu renkli halka oluşmaktadır. Bu halkaları daha derinlemesine inceleyen biliminsanları o halkanın hangi yıla ait olduğunu saptadıktan sonra o yılın iklim koşulları hakkında da bilgilendirebilirler bizi. Bu bilgileri inceleyip irdeleyen bilim dalına Dendroklimatoloji adı verilir. Bu halka sayım işini ağacı kesmeden, ağaca zarar vermeden de yapabiliriz. Bu işlem için çok basit bir gereç kullanmak gerekir. Artım Burgusu adı verilen bu gereç hammaddesi çelik olan bir borudur. Ağaca kolaylıkla girebilmesi için ucu sivri vida gibidir. Artım burgularının, ince ya da kalın çaplı ağaçlara uygulanması için değişik uzunlukta ve değişik çapta olanları vardır. Resimdeki T biçimli, 3 parçalı bu gerecin siyah bölümü, içi oyuk ucu vida şeklinde bir boru. Siyah kısmın ucu sivridir. Yaşını ölçeceğiniz ağaca bunu göğüs hizanızdan saplar ve burgularsanız, ağacın merkezine kadar rahatça ulaşabilirsiniz. Ağaç çok kalın, bu burgu ile merkeze ulaşamam derseniz, uzunluğu ve çapı değişik daha başka burgular da var. Resimdeki portakal rengi boruyu - içindeki siyah parçayı ağaca saplayarak - çevireceksiniz ki; içi boş olan burgulu kısım yavaş yavaş içeri girsin ve ağaçtan kopardığı parçaları düzgün bir çubuk makarna gibi boşluk içinde toplasın. O makarnanın üzerinde yaş halkalarının izleri var; onları sayacaksınız sonra. Şekildeki beyaz ince parça sizi şaşırtmasın; o, sizin çevirerek içerde oluşturduğunuz makarnayı dışarı çıkarmanıza yarayanKaşıktır. Kaşığın çapı borudan küçük olduğundan rahatça boru içine girebiliyor. Resimde onu göstermek için Tnin içine yerleştirmişler. Çevirme yaparken bu parça zaten dışarda ayrı bir yerde duruyor. Çevirme işlemi bitince bu beyaz kaşığı bütünüyle borunun içine sokup yavaşça içeri itin. Şimdi sağa döndürerek içeri soktuğunuz portakal renkli burguyu bu kez sola doğru yarım tur döndürerek durun ve içeri soktuğunuz kaşığı yavaşça dışarı çıkarın. Yarım boru kesitindeki bu kaşığın üstünde bir çubuk makarna gibi ya da bir kalem gibi- yerleşmiş ağaç parçası göreceksiniz. Bu parça kaşığın üstündeyken, merkezden dışarı doğru ya da en dıştan yani kabuk kalıntısından merkeze doğru, yaş halkalarını - yani yalnız koyu renkli olanları - tek tek sayın. Bir kenara not edin; çünkü bu sizin ağacınızın yaşı değil henüz. Ağacın gövdesine burguyu sapladığınız yerden ağacın tepesine kadar geçen yılların toplamını saydınız. Ağacınız, toprak düzeyinden sizin burgu noktasına kadar büyüyebilmek için de yıllarını verdi. Aşağı yukarı 5-10 yıl. Gerçi bu, ağacın cinsine, yetişme ortamına göre değişir; ama deneyimli bir ölçücü bunu kolayca saptar. Zaten bir iki yıllık bir tahmin farkı önemli değildir. Diyelim ki; bu boya yani burguyu sapladığınız göğüs yüksekliğine ( yerden1,30 m olarak alınır)- ulaşabilmek için ağacın 8 yılı geçti. Kaşıkta saydığımız halkalar da 52 ise ağacımızın yaşı 52+8=60'tır.


1992 Ankara doğumlu. Yazılımcı ve amatör astronom. Araştırmayı ve bilgi paylaşmayı sever.. Okurum, düşünürüm, sorarım, tartışırım, eleştiririm, yazarım, paylaşırım...


Bilgisayarlarla ya da yazılımlar ile yolunuz bir şekilde kesişmiş ise "bug" terimini mutlaka duymuşsunuzdur. Yazılım ve bilgisayar sistemlerinde karşılaşılan hatalar ve fonksiyon bozuklukları bu şekilde isimlendirilir. Bug kelimesi İngilizcede "böcek" anlamına gelir ve yine yazılımcıların aşina olduğu bir başka terim olan "debugging" ise böcekten arındırma ya da böcek temizleme manasındadır. Çoğunuz, bu terim'in Grace Hopper'ın ilk programlanabilen bilgisayarlardan birisi olan Mark II adlı bilgisayarın içine giren bir böcek tarafından bozulduğunu fark edip defterine aşağıdaki gibi First actual case of bug being found. şeklinde not alması ile kullanılmaya başladığı hikayesini duymuştur. Hikaye, Grace Hopper tarafından sıkça anlatılır. Grace Hopper'ın o dönem medyada bir hayli ilgi odağı olmasından da kaynaklı olarak yayılır ve yaygın bir şekilde bu hikayeye inanılır. Grace Hopper'ın hikayesi doğrudur. 1943'te Mark II adlı bilgisayara giren bir böcek sorun çıkarır. Bu hatalara neden olan böcek daha sonra temizlenir ve bu olay "First Bug" olarak not edilir. Ancak bu, terimin sektörde ilk kullanımı değildir. Grace Hopper döneminde dahi bilgisayar uzmanları tarafından sıkça "bug" kelimesi kullanılmaktadır. Ancak sonradan Grace Hopper'ın defterlerinden de görüleceği gibi bug kelimesi bu tarihten önce de zaten kullanılmaktaymış. Hatta Oxford İngilizce Sözlüğüne göre de bu kelime, mevcut anlamı ile ilk kez 1889 yılında Edison ile yapılan bir röportaj sonrası yazılı basında kullanılmıştır. Bu da gösteriyor ki bu kelime daha önceleri de aynı anlam kullanılmaktaymış. Hatta daha sonra Edison'un günlüklerinde ve mektuplarında bu ifadeyi 1876 yılında kullanmaya başladığı ortaya çıkmıştır. Yani birçok icadın sahibi Edison'un bu kelimenin de mucidi olduğu anlaşılmaktadır. Peki "bug" teriminin Grace Hopper tarafından bulunması hikayesi neden bu kadar ilgi çekmiş ve kabul edilmiş? Sanıyoruz, gerek Grace Hopper'ın sıkça anlatması gerekse de "ilk böcek" ve "bundan sonra bilgisayar hatalarına bug dedik" şeklinde bir ifade kullanması bug kelimesinin ilk kez bu şekilde kullanıldığı konusunda insanları ikna etmiş.


İşte o denize varmak istiyorum. Yokuşun başında iniyorum otobüsten ben de, tıpkı yazar gibi. İşte o çeşme, hani yazarın çirkin bir çeşmeydi dediği... Görüntülüyorum saydam olarak. Saydam 1 / Çeşmeyi görüyoruz. Alnında İsmet Sümer Hayratı 1968 yazıyor. Hiç de öyle çirkin gelmiyor bana. Biraz yapay bir doğallık verilmiş, taşına kireç bulaştırılmış bir yol boyu çeşmesi. Gerçekten de öyle. Bildiklerinde cömert davranmalı insan. Gevezeliğin sınırlarını zorlamadan ben de sıralıyorum bildiklerimi, bu çiçek üzerine: Hemen söylemeliyim ki; çiçekleri yapraklarından çok değil bu bitkinin, bir yanılgı var bu söylemde. Çiçek sayısı olağan; ama taç yaprakları öylesine renkli ve bol ki; çiçek sanıyoruz onları biz. Kimi yörelerde konsolos çiçeği de diyorlar buna. İlk kez bir yabancının ülkemize getirdiğini söylerler; belki de Rodos Adası'ndan. Saydam 3/ Görüntülüyorum bu çiçekleri. İşte erguvan renkli yaprakları, o hep nem isteyen ve fazla rüzgarlı yerlerden kaçan düğün çiçekleri. Demir parmaklıklı kapıyı geçip eve romandaki kulübeye yaklaşıyorum. Bir fotoğraf, bir fotoğraf daha. Romandaki kulübeyle karşı karşıyayım artık. O, kapıları pencereleri hep gucırdayan, tavandan tabana düğün çiçeklerinin sarktığı eski yapı. Saydam 4/ Tahta pancurunun biri açık olan pencereyi görüntüye alıyorum. Mavimtrak yeşil bir sineklik var pencerede ve sineklikte yer yer delikler. Bir baş beliriyor pencerede, ben fotoğrafı çektikten sonra. Simsiyah uzun saçları ayırdedebiliyorum ve ayrıntısına varamadığım yüz çizgilerini. - Resim mi çekiyorsunuz? Diyor. - Evet öyle. İzin almadım; ama rahatsız mı ettim acaba? - Yok; ne demek rahatsızlık. Ben de çekiyorum benim de makinem var; ama makinem bozuk, anlar mısınız makineden, diyor. - Hiç anlamam, bozabilmeyi beceriyorum, diyorum. - Filmi sıkıyormuş makine, çevirmiyormuş, daha ilk karede tıkanıklık yapmış. - Buralarda hep böyle olur, diyorum. Makineye çok iyi bakmak gerek. Kumlar çok ince, uçuşuyor sürekli. Gelip bir yanına sıkışıyor makinenin. Üfleseydiniz biraz. - Bilmem, diyor. Hiç anlamıyorum bu işten. Yarın Alanya'ya gideceğim, bir onarımcı bulabilir miyim orada? Bu yörenin yabancısıyım da... - Ben de öyle, diyorum. Ben de yabancısıyım buraların. Değerli bir makineyse sağlıklı bir onarım yapamazlarsa yazık olur diye kuşkulanıyorum. Yanılıyor muyum yoksa? Yazarın sözünü ettiği kulübe değil mi burası? Alnında hayratı yapanın adı yazılı çeşme, tozlu yol, yandaki motel, düğün çiçekleri. Yazarın o hep sözünü ettiği ayrıntılar sıralanmış işte. - Kiracı mısınız burada, yoksa günübirlik kalmaya mı geldiniz? Belki de yazlıkçısınız! Kimbilir... - Gülüyor siyah saçlı kız. Kahverengi gözlerini de görüyorum naylon örgünün arkasından, süzgün bakışlarını da. Attila İlhan'ın bir iki dizesi geliyor aklıma Üçüncü Şahsın Şiiri'nden - Yok, yazlıkçı falan değilim; birkaç günlüğüne ve izinle kalıyorum burada, sahibinden izin aldım. - Biliyor musunuz sahibini buranın? Ünlü bir yazarın evi burası. Buranın bir romana konu olduğunu bilmem biliyor musunuz? - Onun için buradayım ya, diyor. O roman üzerine bir inceleme yapmam gerekti. Ben de yazara başvurdum. Öylesine alçakgönüllü davrandı ki; Git kal romanın geçtiği yörede, hatta orada oku romanı, olayların geçtiği yerde. Sonra yaz izlenimlerini, birlikte tartışalım dedi, diyor siyah saçlı kız. Ben başarılar diledim tez yazacak kızcağıza; o bana iyi çalışmalar diledi ve ben olay yerini yani roman yerleşkesini istemeyerek terk ettim.


Hem firmalar hem de çalışanları için avantaj sağlamak amacıyla geliştirilen bir ürün olan yemek kartı; vergi muafiyetinden operasyonel kolaylığa, maliyetleri düşürmekten çalışan motivasyonunu artırmaya çeşit çeşit fayda sağlayarak işverenin yanında duruyor. Diğer yandan maaşına ek olarak belli miktarda yemek ücreti almak, çalışanlara maddi bir rahatlama getirirken farklı restoranlarda yemek yemek ya da anlaşmalı kurumlardan alışveriş yapabilme imkanı da cabası. Kısacası kurumsal ve bireysel anlamda avantajı büyük olan yemek kartı nedir, özellikleri nelerdir, sorularının cevabını bu yazıda sizin için derledik. Yazının devamını okuyarak yemek kartları ile ilgili çeşitli bilgilere ulaşabilirsiniz. Eğer bir işverenseniz ve çalışanlarınıza yemek hizmeti sunuyorsanız yemek kartı avantajları ve özellikleri hakkında fikir sahibi olmak isteyebilirsiniz. Dolayısıyla öncelikle yemek kartının ne olduğunu açıklayıp daha sonra özelliklerine değinerek sizi bu konuda bilgilendirmeyi hedefliyoruz. Yemek kartı, çalışanların mesai saatleri içindeki yemek sorununa çözüm sunmak üzere geliştirilen bir hizmet olarak açıklanabilir. İçine belli miktar bakiye yüklenen bu kartları, mesai saatleri içinde ya da dışında anlaşmalı restoran ve kafelerde kullanarak yemek yiyebilirsiniz. Ayrıca sadece yemek değil, alışveriş yapma imkanı da bu kartlarla kullanıcılara sunulmakta. Şirketlerin çalışanlarına verdiği yemek kartları, anlaşmalı marketlerdeki alışverişlerinizde de pekala kullanılabiliyor. Hatta kart yanınızda olmasa dahi cep telefonunuza indireceğiniz uygulamadan mobil ödeme kodu alarak alışverişinizi tamamlamanız da mümkün. Bu sayede öğle aranızı ofisinize yakın restoran ve kafelerde değerlendirebilir ya da haftalık gıda alışverişinizi yaparken aile bütçenize katkıda bulunabilirsiniz. Üstelik karta özel indirim ve avantajlar da sizi bekleyen güzellikler arasında. - Çalışanlarına yemek kartı hizmeti sunan işletmeler, %100 vergi muafiyetinden yararlanabiliyor. - Aylık fatura ve fiş takibi gibi muhasebesel anlamda karmaşık ve zaman alan operasyonel işlemler, tek bir faturalandırma işlemine dönerek firmalara kolaylık sağlıyor. - Çalışan verimliliği ve motivasyonunu arttırıyor. - Yemekhane gibi alanların kurulması ve işletilmesi esnasındaki maddi ve manevi riskleri ortadan kaldırıyor. Ayrıca yemekhanede çalışacak aşçı veya bulaşıkçı gibi ekstra eleman alımına da gerek kalmıyor. - Kullanıcıya mobil ödeme imkanı sunuyor. - Mobil uygulama ile bakiye kontrolü ve çeşitli kart işlemleri anında gerçekleştirilebiliyor. - Kayıp ya da çalıntı kart bildirimi yapılabiliyor. - Harcadıkça kazan indirimlerinden yararlanılabiliyor. - İşveren; SGK İşveren Hissesi, SGK işçi Primi, KDV ve gelir vergisi, damga vergisi gibi vergilerden muaf tutuluyor. - Çalışanlar öğle aralarında kendilerine zaman ayırıp ofis dışında bir yerde arkadaşlarıyla ya da tek başına yemek yeme özgürlüğüne kavuşuyor. - Aylık ya da haftalık gıda alışverişleri, yemek kartlarından yapılarak aile bütçesine katkıda bulunulabiliyor. - İşverenin toplu yemek sunma hizmetini verdiği takdirde beraberinde gelebilecek hijyen ve güven riskleri, yemek kartı uygulamasıyla tamamen ortadan kalkıyor. - Her ayın sonunda firmaya tek bir fatura geliyor ve ödemeler bu fatura üzerinden gerçekleştiriliyor. Bu sayede muhasebesel ve operasyonel giderlerden tasarruf ediliyor. - Bazı yemek kartları şifreli olarak kullanılabilmekte. Bu uygulama, tamamen kullanıcının inisiyatifine bırakılıyor. Kullanıcı isterse kartını şifreli olarak kullanabiliyor. Bu da kullanıcıda güven temin etmek anlamında son derece işe yarıyor. - Yemek kartı, çalışanın maaşına ek olarak aldığı bir maddi gelir özelliği taşıyor. Zira yemek kartı kullanımı esnasında işletmeler, personel kartlarına 4857 İş Kanunu'nda belirlenmiş olan ve ekonomiye göre değişkenlik gösteren günlük asgari yemek tutarını yatırıyor. - İlk olarak yemek fişi ya da yemek kuponu olarak başlayan yemek kartı sistemi, ilerleyen teknolojiyle, değişen tüketici davranışları ve akıllı kart kullanımının da artması ile birlikte günümüzdeki son halini almıştır.


Yerli ve Milli olan helikopter motorumuz TS1400, 2021'de üretime başlanacak olan T625 Genel Maksat Helikopteri için tasarlandı. Bu motor TUSAŞ Motor Sanayii aracılığı ile yerli imkanlarla üretildi. %100 Yerli olan bu motor'u Sayın İsmail Demir resmi twitter hesabından şöyle duyurdu. - T625 Genel maksat helikopterine entegre edilebilecek, 1400 shp gücünde, tip sertifikası alınmış özgün ve milli bir turboşaft motor, TUSAŞ Motor Sanayi A. Ş. tarafından geliştiriliyor. - Geliştirilen motor türevleri, T129 Atak ve Hürkuş'ta da kullanılabilecek. - Çekirdek motorun ön prototip imalatı tamamlandı ve ilk ateşlemesi başarı ile gerçekleştirildi. - Proje kapsamında 2.000 shp'ye kadar olan sınıflarda, gaz türbin motor geliştirme projelerinde kullanılabilecek. - Proje sözleşmesi, Savunma Sanayii Başkanlığı ve TUSAŞ Motor Sanayii A. Ş. arasında Mart 2017'de imzalandı. - Servis Tavanı: 20.000 ft - Deniz seviyesi standart hava max. kalkış gücü: 1.400 shp - Deniz seviyesi standart hava max. tek motor (30sn) gücü: 1660 shp - Max. kalkış gücü/ağırlık: 1660 shp - Max kalkış gücü/ağırlık: 8,54 shp/kg - Çıkış şaft hızı: 23.000 rpm


Pardus, TÜBİTAK tarafından geliştirilmiş DEBIAN tabanlı bir işletim sistemidir. Devlet destekli olarak, Türk mühendisler tarafından sürekli olarak geliştirilmektedir. DDE masaüstü ortamından, XFCE masaüstü ortamına geçmiştir. XFCE çok hafif bir arayüz oluğundandır, işletim sisteminin çalışma performansı oldukça yüksektir. Pardus, açık kaynak kodlu ve ücretsiz olan, bildiğimiz Linux işletim sistemidir. Türkiye'de bazı devlet kurumları ve belediyelerin resmi olarak kullanmaya başlamasıyla son zamanlarda üzerine topladığı ilgi de artmıştır. Kullanmak isteyen herkes bilgisayarına yükleyerek bu yerli işletim sistemini kullanabilir. Linux tabanlı olmasından kaynaklı olarak, bir takım kodlamalar bilmek gerektiği gibi bazı endişeleriniz olabilir. Ancak gelişen teknoloji sayesinde artık her şey arayüz sayesinde halledebilmektedir. Pardus'un son sürümüyle beraber (Temmuz, 2018) Pardus Mağaza paketi de sisteme eklenmiş oldu. Bu uygulama sayesinde pardus ile uyumlu olan tüm uygulamalara tek tuş ile ulaşıp, istediğiniz uygulamayı bilgisayarınıza yükleyebiliyorsunuz. Ayrıca Pardus'un Sunucu sürümü de bulunmaktadır. Bir takım sunucu için gerekli olan paketlerin hazır bir şekilde kurulu geldiği bu paketi de tercihinize göre kullanabilirsiniz. Pardus, Linux tabanlı bir işletim sistemi olduğu için virüs bulaşma gibi bir derdi bulunmadığı için çok güvenli bir işletim sistemidir. Düzenli olarak geliştirilen Pardus işletim sistemini kullanarak siz de katkı sağlayabilirsiniz. Pardus işletim sistemi içerisinde birçok uygulama da beraberinde gelir. En sık ihtiyaç duyulan popüler uygulamaların tümü yüklüdür. Örneğin, Office programlarının tümü kurulu gelmektedir. Ancak Photoshop, Illustrator gibi uygulamalar kullanıyorsanız alternatif olarak linuxta kullanılan bu tür programlara alışmanız çok zor olabilir. Pardus işletim sistemini Pardus'un kendi web sitesinden indirebilirsiniz. Kurulumu dilerseniz USB'ye yakarak, dilerseniz bir CD vasıtasıyla yapabilirsiniz. Kurulumu da yine Pardus'un kendi web sayfasında yayınlanmış olan Kurulum Kılavuzundan yapabilirsiniz. 11 Kasım 2018'de yayınlanan 17.4 sürümü yayınlandı. Son kullanıcının karşılaştığı bir çok grafiksel arayüzdeki kullanım senaryosu sorunları giderildi. Bir çok sistem performansını etkileyen paket güncelleştirmesi ve optimizasyonu yapıldı. 300 ün üzerinde paketi ve yamasını içeren güvenlik güncelleştirmeleri sisteme eklendi. Öntanımlı internet tarayıcısı Firefox versiyonu 60.3.0 a güncellendi. Öntanımlı e-posta istemcisi Thunderbird versiyonu 60.2.1 e güncellendi. Öntanımlı media oynatıcısı olan VLC versiyonu 3.0.3 e güncellendi. Öntanımlı ofis döküman uygulaması Libreoffice versiyonu 6.1.3 e güncellendi. Yalın Sunucu sürümünde openssh-server öntanımlı olarak yüklü gelmesi sağlandı. İnternet ortamı olmayan kurulum senaryolarında, kurulum sonrası kaynak listesi bozukluğu giderildi. Açılış ekranı öntanımlı arka planı değiştirildi.


- 1. Durdurun Uçağı İniyoruz! - 2. Atom Fiziğine de Profesörlüğe de Lanet Olsun - 3. Haçayiçi İçeko - 4. O.. çojuu Janim Evladım - 5. Hz Şaban - 6. İstiyorum veriyor musun? - 7. Sanki apartman yöneticisi olacak pezevenk - 8. Oynak bi'şeyler çal - 9. Parola sersem şafak - 10. Ölmüş olamaz - 11. Seni Döverim. Hepinizi Döverim Ulen! - 12. Yaz Kızım 200 Torba Çimento - 13. Domatis, Domatis, Domatis... - 14. Gibicibicis Marka - 15. Şakire çay yok - 16. O Kurnadan Bu Kurnaya Çirkef Sıçramış - 17. Siz Doktor Değilsiiniz - 18. Bülent Kayabaş'ın Dünyaca Ünlü Ölüm Sahnesi - 19. Orospu Olacaksa da Okumuş Orospu Olsun - 20. Oraya Bi 10 Puan Daha Yazmanızı Rica Ediciim - 21. Tünelin Ucu Bombok Bi Yere Çıktı - 22. Ey Yumurtaya Can Veren Allahım Yeşil Biberi Neden Yarattın - 23. Bağırmayacaktın Anton - 24. Burada Müslüm Denen Bi Hıyar Varmış - 25. Dayak Nedir Neden Atılır? - 26. Zübük Seçim Vaadi - 27. Zeki Müren de Bizi Görecek mi? - 28. Şimdi Ben Buraya Niye Çıktım - 29. Efsane Adam Büfeci Aydın - 30. Aslan Kadar Aslan - 31. Sen Gelme Ulan Ayı - 32. Casus Şaban - 33. Babaya El Kaldırılmaz, Taş Olursun Taş - 34. Cüneyt Arkın'ın İlkyardım Yöntemi - 35. Fesleğen Gibi Oturturum Anlamı da Çıkar - 36. Aganın Pokunun Üstüne Pok olur mu - 37. Altın Sayma - 38. Limon mu Sirke mi? Bazıları gündelik konuşmalarımızda deyim haline gelecek kadar hayatımıza işleyen bu sahneleri ve replikleri unutmak mümkün mü? Yeşilçam'ın en komik, en absürt sahnelerini sizler için derledik. Zeki Müren ve Türkan Şoray'ın yeteri kadar enteresan bir ikili olduğunu düşünürken olaylar daha da karmaşıklaşır. Atom Fiziğine de Profesörlüğe de lanet eden Kadir İnanır, yeni mesleğini öğrenmekte kararlıdır: Kumarbazlığı, İtliği, Hergeleliği... Karbonat Erol'daki Shogun karakteri gibisi gelmedi, gelmeyecek. Piç Rıza'dan çok çeken Sadri Alışık ondan bir türlü kurtulamaz. Sonunda da küfürü basar. Oğlum sen yanlış söylüyosun. imparator neron hz şaban ile romada, ananı, günde 1453 kere, kanunenn... Eğitime verilen önem o zaman da had safhadadır. Dattiri dat dat dattiri dat dat dattiri dat dat diii diii. Tankla tüfekle, ağır sanayi hamlenizle beklerim. Şener Şen bazı duvarları yıkar. Yine para sayesinde. İngiltere Kralı, Rahmetli Baskan Kennedy, Taçsız Kral Pele, Backenbauer, Kaleci Mayer, Nadya Komanaçi, Biricik Bardo, Fenerbahçeli Cemil. Suikasti gören Cüneyt Arkın çizgisini asla bozmaz. Uzunca süre Avrupa'da gündem olan bu sahne, Türk Sineması'nın başarısıdır. Yılmaz Güney eğitimin önemine vurgu yapar; ama kimse anlamaz. Türk Sineması'nın en absürt diyaloğu olabilir. Şimdi sizin aklınızda iki soru var. Ne kadar da zamanının ötesinde vaatler. Bu yöntem o filmden sonra yaygınlaşmadan yok olmuştur. Sirkeee! Limooon! Sirkeee! Limooon! Hala yanıtlanamamış dilemma.


İnsanlığın var olmasıyla birlikte doğadaki bitkilerin çeşitli amaçlar için kullanıldığı bilinmektedir. Bitkilerin çeşitli özellikleri ve kullanım alanları ile ilgili bilgiler nesiller boyunca aktarılmış ve günümüze kadar ulaşmıştır. Tarih öncesinden günümüze aktarılan pek çok efsane ve mitosta bitkilerin sıklıkla yer aldığı görülmektedir. Tanrıların insanlara verdiği en değerli armağan olarak ele alınan bitkilerin zaman zaman mitolojide yer alan kişilerin hayatları ile özdeşleştirildiği ayrıca bazı olayları etkilemede de rol oynadıkları belirtilmektedir. Bu etkilerin anlaşılmasında ve incelenmesinde tarih öncesi dönemlerde bir toplumun evreni ve doğa olaylarını açıklamak için inanç, duygu ve hayal gücüyle yorumladığı mitoslar önemli bir yer tutmaktadır. Liriope isimli Nympha Irmak-Tanrısı, Kephisos tarafından hamile kalır ve çok güzel bir oğlan çocuk dünyaya getirir. Oğluna Narkissos ismini verir. Liriope oğlu için Teirasias isimli kahine gider. Liriope kahine oğlunun ölümlü olup olmayacağını, ne kadar yaşayıp yaşamayacağını sorduğunda da Yaşayabilir ama kendi yüzünü görmediği sürece gibi bir kehanette bulunur. Liriope buna bir anlam vermez. Zaman geçer ve Narkissos on altı yaşına gelince, hem çocuk hem de genç bir erkek görünümüne sahip olur. Kendisine delikanlılar, genç kızlar aşık olur. Ancak böylesine yumuşak güzelliğinin arkasında katı gururu ve kibiri nedeniyle hiç kimse ona yaklaşma cesaretinde bulunamaz. Bir gün ormanda avlanırken Ekho tarafından görülür ve Ekho, Narkissos'a aşık olur. Ekho o zamanlar sesten ibaret bir nesne değil güzel bir peri kızıdır. Zeus'un karısı Hera tarafından cezaya çarptırılmıştır ve ancak kendisi ile konuşulursa cevap verebilir ve işittiği sözlerin yalnız son kelimelerini tekrar edebilir. Narkissos'a aşık olan Ekho, onu ormanda takip eder takip ettikçe ona daha fazla yaklaşır ve içindeki aşk büsbütün alevlenir. Ancak Hera'nın verdiği cezadan ötürü Narkissos'a bir türlü seslenemez. Yanıma gelsene diyen Narkissos'a:gelsene diye bir cevap gelir. Narkissos kimsenin gelmediğini görünce: Buraya yanıma gel, birlikte olalım der. Ekho :olalımdiye cevap verir ve kollarını Narkissos'un boynuna dolamaya çalışır. Fakat kaba gururlu ve kibirli Narkissos Ekho'u iterek : Çek ellerini üzerimden, senin bana sahip olmandansa ölmeyi tercih ederim der. Reddedilen, küçük düşürülen Ekho, sık ağaçlarla kaplı yerlere kaçar utancını ormanlarda saklanarak gidermeye çalışır. Ama aşkı aynı şiddette devam eder. Üzüntüsünden uyuyamaz yemez ve içemez. Bütün güzelliği, zarafeti uçup gider. Acılar Ekho 'yu yer bitirir. Sadece ondan geriye sesi kalır. Kendisini bu hale getiren Narkissos için de O da benim gibi sevsin ve o da benim gibi kavuşamasın. diye ah etmiştir. İşte ormanlarda saklanan dağlarda görünmeden dolaşan yalnızca sesi kalan bizim duyduğumuz yankının öyküsü budur. Seslendikçe sesimize karşılık veren hala yaşıyorum diyen Ekho'nun öyküsü. Narkissos ise Ekho'dan yani aşktan kaçarken çok susamış olduğunun farkına varır. Narkisos bir pınara gelir. Susuzluğunu gidermeye çalışırken suda kendi güzelliğini görür ve kendi güzelliğinin hayaline kapılır. Artık kendi kendinden gözlerini alamaz. Susuzluğunu giderirken başka bir susuzluğun esiri olur. Kendi kendisine duyduğu sevgiyle yanıp tutuşurken, yapabileceği bir şey olmadığını da anlar. Kendi kendinden ve kaderinden ayrılamayacağını hisseder. Dokunamadığı, sevemediği bu güzellik ve aşk karşısında erir, ölümün pençesine düşer. Narkissos, günlerce yemeden içmeden orada kalır ve sudaki görüntüsüne bakar. Sonunda açlıktan ölür. Narkissos'un bildiğimiz hazin öyküsü böyle gerçekleşir. Narkissos'un ölümü bütün çiçekleri, ağaçları ve Nymphe'leri üzüntüye boğar. O kadar üzülürler, o kadar ağlarlar ki yakarışları Tanrıları bile merhamete getirir ve ölüsünü bir çiçeğe dönüştürürler. Bu çiçeğe onun anısına "nergis" adı verilir. Efsanenin bir anlatımına göre Narkissos, ölüler aleminde de, ölüler alemini canlılar aleminden ayıran Styx ırmağının sularında kendi görüntüsüne bakmaya devam etmektedir. Narkissos'dan adını ve anlamını alan "Narsisizm" veya "Özseverlik", kişinin kendisine duyduğu cinsi arzu, kabaca tabirle kişinin kendisine aşık olması ya da kendisini çok beğenmesi olarak tanımlanan bir terimdir.


Göz açıp kapayıncaya dek geçtiğini düşündüğümüz zaman, insanlık tarihi boyunca insanlığın zihnini hep meşgul etmiştir. Göremeyiz, biçimlendiremeyiz ama var olduğunu hissederiz bu yüzden de tanımlamaya çalışırız. Zamanın en basit algısı, eski zamanları düşünürsek, gün ve gecedir. Her gün sabah olur, her gün gece olur ve böylece zaman döngüsü daha kavranabilir hale gelir. Sabah güneşle birlikte başlanacak işler ve akşam güneş batmadan bitirilecek işleri düzenleyerek zamanın akışına uyum sağlar insanlık. Tabi biz zamanın aktığını düşünerek böyle davranırız. Her gün güneş doğuyor ve batıyorsa bu bir düzen bir akıştır. Zamanın aktığını düşünmemizdeki en büyük etken onu ilk anlamaya başladığımızdan itibaren nasıl anlamlandırdığımızla ilgilidir. Zamanı anlamakla ilgili meseleler zihinlerimizde ne kadar eskiyse kayıt tutma ve iz bırakma ihtiyacı da bir o kadar eski olabilir. Büyük toplumsal olayları ya da küçük ailevi olayları kayıt altına alırken en büyük ihtiyaç ne zaman olduğunu belirtebilmektir. Günümüzde kullanılagelen takvim sistemleri henüz ortada yokken farklı toplumlar, zamanı kaydetmek için kendi farklı mekanizmalarını kullanmışlardır. Büyük toplumsal olaylarda özellikle ay ve güneş tutulmamaları zamanın akışında çok belirgin işaret noktaları olduğu için sıklıkla kullanılmıştır. Daha küçük çaplı zaman takiplerinde Ay'ın döngüsü önemli rol oynamıştır. Çünkü anlamışızdır ki gökyüzündeki sevgili Ay'ımız hiç şaşmadan belli bir düzen takip etmektedir. İnsanların yıl kavramını idrak edişleri ise belli mevsim değişimlerinden sonra yine başa döndüklerini fark etmeleri ile ortaya çıkmıştır. Bu noktada karşımıza iki farklı yıl anlayışı çıkar. Lunar ve Solar yıl. Lunar yıl, 354 gün 8 saat 48 dakika 36 saniye sürer. Solar yıl ise 365 gün 5 saat 47 dakika 48 saniye sürer. İki yıl sistemi arasındaki 10 gün 20 saat 59 dakika 12 saniye olan fark her 33 yılda bir bir yıl eder. Zamanı ölçmek için Güneş ve Ay'ı temel almak tesadüf değildir. İnsanlığın bilişsel gelişimi ilerledikçe artan merakı, periyodik hareketleri ile takibi ve gözlemi kolay olan gök cisimlerine yönlendirmiştir insanları. Böylece günler, aylar, mevsimler ve yıllar uzun zaman Ay ve Güneş takvimleri ile takip edilmiştir. İnsanlığın gelişmesi ilerlerken öncelik çoğunlukla Ay takviminin olmuştur. Bu takvim Dünya ve Venüs'le ilgilidir. Maya rahipleri ince ve kusursuz hesaplara dayanan bu takvim sayesinde Venüs gezegenindeki bir yıllık süre ve Dünyamızdaki yıl için vardıkları gün sayısı ise 365,2420 idi. Bu gün kabul edilen gün sayısı 365,2422'dir. Maya astronomlarının bir çalışması da Ay takvimini çıkarmış olmalarıydı. Dünyayı ve Venüs gezegenini ilgilendiren esrarengiz bir takvimdir bu. İnce ve eksiksiz hesaplara dayanan bu takvim sayesinde Maya rahipleri, Venüs'teki yıl süresini 584 gün olarak hesaplamıştır, bununla da yetinmeyip Ay'ın takvimini de çıkarmışlardır. Mayalar aynı zamanda 0 'ı ilk keşfedip kullananlardır. Mayalar zamanı 7200 günlükten başlayıp 64 milyon yıla kadar ulaşan devrelere ayırmışlardı. Elbette bu sayı bolluğu dini ve bilimsel bir önem ve değer taşıyordu; gezegenlerden tapınakların inşasına kadar, takvim her şeyin ölçüsü sayılıyordu. On İki Hayvanlı Türk Takvimi, uygulama amacına göre ikiye ayrılmaktadır; Astronomi alanında kullanılan bilimsel takvim ve halkın kullandığı takvim. Astronomi alanında kullanılan bilimsel takvimde bir yıl 365.2436 gündür. Bir yıl, her biri 15,2184 gün eden 24 aya bölünür. Yine bir gün 10,000 feng'e ve bir feng 100 miyav'a ayrılır. Böylece bir günlük zaman 1.000.000 parçaya bölünmüş olur. Türklerde halkın kullandığı takvim ise, ay-güneş sistemine göre düzenlenmiştir. Buna göre bir yıl 12 aydır. Ancak ay yılı dönencel yıldan 10 gün küsur saat daha kısa sürdüğünden, ay yılının bilimsel yıla bağlanması için 19 yılda yedi kez artık yıl uygulanır. Bu takvimde bir gün 12 çağ'a bölünür ve sırasıyla: Sıçan'dan başlayıp domuzla biten on iki hayvan adıyla adlandırılır. Bir çağ sekiz keh'e (bir keh 15 dakikadır) bölünür ve günün başlangıcı, modern takvimde olduğu gibi gece yarısıdır. Hicri takvim, Hazreti Muhammed'in, Hazreti İsa'nın doğumundan 622 yıl sonra Mekke'den Medine'ye göç etmesini, yani miladi 622 yılını başlangıç olarak alır. Adı geçen takvim başlangıç olarak Hicret'i esas almakla birlikte, Hz. Muhammed'in ölümünden 17 yıl sonra, Hz. Ömer'in halifeliği sırasında oluşturuldu Hicret'in tarihinin başlangıç alınmasına karar verildi. Hicret, Rebiülevvel ayında olmasına rağmen, peygamberin hicretinden 75 gün öncesi olan Muharrem ayının biri başlangıç kabul edildi. Çünkü Arapların o zamana kadar kullandıkları takvimin yılbaşı Muharrem olarak kabul ediliyordu. On iki ay esasına dayanan bu takvim, ay yılına göre düzenlenmiştir. Yani, güneşin değil de Ay'ın hareketine göre aylar ve yıllar belirlenir. Mesela; ayın dolunay olduğu hal içinde bulunulan hicri ayın tam ortası iken, ayın tam hilal halinde olması da hicri ayın birinci günüdür. Ayın hareketini kendine esas alan bu takvimle, miladi takvim arasında on bir günlük bir fark vardır. Hicri takvimde çift aylar 29'ar, tek aylar ise 30'ar gün olarak kabul edilir. Osmanlı maliyecileri, devletin resmi takvim olarak kullandığı hicri yılda, ayların başlangıçlarının her yıl değişmesi yüzünden ortaya çıkan sıkıntıyı XVII. yüzyıl sonlarında fark etmişler ve bu alanda bir şeyler yapma çabasına girişmişlerdi. Rumi takvim Osmanlıların Hicri takvimle aynı anda kullandıkları ve Mali Takvim de denilen takvimdir. Fakat hicri takvimden farklı olarak Güneş Yılı'nı esas alırken, başlangıç olarak da Hicret'i kabul eder. Rumi tarihte başlangıç olarak alınan tarih 622'dir. Fakat yılbaşı Hicri takvimde olduğu gibi Muharrem ayı değil, Mart ayının biridir. Yakın zamana kadar Türkiye Cumhuriyeti de mali yılbaşı olarak Mart ayının 1'ini kabul ediyordu. Dünyanın yaradılışı Hz. Adem'in varlığını esas alan takvim de kullanılmaktadır. Yahudiler halen bu takvimi kullanmaktadır. Eski Yunanda muntazaman 4 yılda bir yapılan olimpiyatlara göre düzenlenen bir takvimdir. Bu takvim, MÖ. 776 yılında yapılan olimpiyata göre tarihlenmektedir. Hükümdarların tahta çıkışını 1 kabul eden takvim olup, Japonya'da halen kullanılan resmi takvimdir. Antik Mısırlıların takviminin kullanımı 5000 yıl öncesine kadar geriye gittiği düşünülmektedir. Bu bir ay takvimiydi ve güneş takvimi ortaya çıkıncaya kadar her türlü işi görüyordu. Bu takvim yılı, her biri ay çevrimine (29-30 gün) bağlı olan 12 aya bölüyordu. Her ay yeniay ile başlar ve o ay hangi bayram kutlanıyorsa onun adını taşırdı. Ay takvimi güneş takviminden 10-11 gün daha az olduğu için, iki üç yılda bir artık ay da denilen 13. ayı ekliyorlardı. Böylelikle takvim tarımsal mevsimlerle ve dini bayramlarla uyumunu devam ettiriyordu. Antik Mısır tarihinin son dönemlerine doğru güneş takvimi kullanılmaya başlandı. Bu takvim tarım döngüsüne bağlı kalarak yılı üç mevsime ayırdı Sel Mevsimi, Ekim Mevsimi ve Yaz Mevsimi. Bu mevsimlerin her biri 4 aydan oluşuyordu. Aynı zamanda Mısırlılar ayları, bizim şu an hafta olarak adlandırdığımız, her birine onluk dedikleri üç bölüme ayırmışlardı. Her onluğun son iki günü tatil sayılırdı ve Mısırlılar o günlerde çalışmak zorunda değildi. Her yılın sonuna beş epagomenal gün ekleyerek 365 gün elde edilirdi, yani dünyanın çoğu yerinde kullanılan miladi takvimle neredeyse aynı gün sayısına ulaşılırdı. Miladi takvim, yukarıda okuduğumuza göre ilk olarak Mısırlılar tarafından bulunmuştur. Daha sonra İyonlar ve Romalılar miladi takvimi geliştirerek, kullanmaya başlamışlardır. Dünyanın güneşin etrafında dönerken geçen süre, 365 gün 6 saat olarak hesaplanmış ve bir yılı temsil etmiştir. Dünya genelinde, en yaygın olarak kullanılan miladi takvim, bir yıl içerisinde 10,8 saniyelik hata ile en doğru kabul edilen takvimdir. Asıl adı Vgo Bon Compagni olup 1572-1585 arasında Papalık yapan XIII. Gregorius (M. 1502-1535), 1582 yılında takvimin yeniden düzeltilmesini ele almıştır. Papa XIII. Greguvar bu girişiminde, takvim işinde, bilimsel ilkelere dayalı, doğru ve ortak bir temelin bütün uluslarca benimsenmesi amacını güdüyordu. Papa, fizik, astronomi, kozmografya bilginlerinden oluşan bir kurulu 1582 yılında Roma'da toplamıştır. Önce, 325 yılından 1582 yılına dek on günlük bir eksikliğin ortaya çıkmış olduğu saptanır. Bu eksikliği gidermek için, 4 Ekim 1582 Perşembe gününü, doğrudan doğruya 15 Ekim Cuma gününe atlatma kararı alınır. Böylece, o yılın Ekim ayının 4-15. günleri arasındaki on gün atılınca, hafta içindeki günlerin sırası da değişmemiş olur. Bu değişiklikten sonraki takvime, girişime başladığı ve bu işte büyük katkısı bulunduğu için Gregoryen takvimi veya miladi takvim dendi. Miladi takvim bütün dünyanın kullandığı ve Hazreti İsa'nın doğduğu yıl olan 0 tarihini esas alan takvimdir. İskit rahibi Genç Dionysios tarafından yapılan hesaplara göre; Hazreti İsa, Roma İmparatorluğu'nun kuruluşunun 753. yılının 25 Aralık günü dünyaya gelmiştir. sonra doğmuştur. Bugün hayatlarımızın ticari, kültürel ve siyasal temelde uluslararası ciddi bir etkileşimde olması sebebiyle ortak takvim ihtiyacımızı Miladi takvim karşılamaktadır ancak gerek kültürel gerek dini hayatta toplumlar halen kendi özgü takvimlerini kullanmaya da devam etmektedirler.


Unutma, hatırlama, hafıza ve zaman edebiyatın eskimeyen, üzerine yazılacakları bitmeyen, döneme uygun gelişen dönüşen bereketli alanlarıdır. Proust'un Zamanın İzinde ve Borges'in Bellek ve Funes'i en çarpıcı örnekleridir. Çağımızın sorunlarından biri haline gelen bellek yitimi sadece edebiyata değil felsefe ve sanata da konu olmuştur. Georgi Gospodinov'un Man Booker Uluslararası Ödülü'ne laik görülen eseri Zaman Sığınağı,2022 yılında Metis yayınları tarafından dilimize çevrildi. Gospodinov, Sofya Üniversitesi'nde Bulgar filolojisi okudu. 1992'de yayınladığı ilk şiir kitabıyla edebiyat dünyasına başarılı bir giriş yaptı. Sonrasında ilk romanı Doğal Roman 1992'de yayınlandı. 2016 da yayınlanan Hüznün Fiziği, 2016 Jan Michalski Edebiyat Ödülü başta olmak üzere birçok ödüle layık görüldü. Zaman Sığınağı daha okumadan, kapağındaki Nautilus resmi ile sizi zamanda ve geçmişin odalarında gezdireceğini bildiriyor. Kapaktan kendinizi koparıp romanı okumaya başladığınızda daha ilk sayfada alıntılarla karşılıyorsunuz. Bu alıntılar bize romanın belleğinden ipuçları veriyor. Özellikle Thomas Mann'ın Büyülü Dağ'ından yapılan, Peki bizim zaman organımız nedir? Bana bunu söyleyebilir misiniz? alıntısı romanın omurgasını oluşturur. Zaman bir işin ya da oluşun, bir eylemin içinde geçmekte olduğu, geçtiği ya da geçeceği süredir. Aristoteles zamanı nun adını verdiği Türkçeye an olarak çevrilen kavramla anlatır. Zamanın ölçüsünü iki an arasında meydana gelen hareket olarak nitelendirmiş, zamanı tanımlamaya çalışırken hareketi merkezi bir noktada koymuştur. Kavramsal olarak zaman sürekli bir akış ve değişim halindedir. Önceden sonraya, geçmişten geleceğe doğru hareket eden bir dinamiktir. Şimdicilik anlayışını insanlara empoze eden Yeni Çağ, modernleşme ve dijitalleşme ile tüm yaşantımızı, alışkanlıklarımızı değiştirdi. İnsanın doğaya ve dünyaya hakim olma hırsı, teknolojiyle birlikte kendi kendini yok edecek boyutlara ulaşmıştır. Bu yok edişten geçmişimizde nasibini aldı. Popüler kültürün hakim olduğu dünyada geçmiş, nostaljiden öteye gitmemiş anın ruhuna göre hep yeniden canlandırılmıştır. Geçmişimiz çağa uygun hale getirilirken de gerçekliğini yitirmiş, şimdiki zamana hizmet eden zamanlara dönüşmüştür. Gospondinov geçmişte kalan zamanları, hatırlamanın, yaşatmanın unutmamanın derin sularına bizi indiriyor. Geçmişe takıntılı karakteri Gaustin'le yazarın yolları kesişir. Guastin geçmişte kalmış zamansız biridir. Hayatını geçmişe ait anıları ve nesneleri biriktirerek yaşar. Özellikle İkinci Dünya savaşının yıkıcı etkilerinden sonra, gelecekten kopmuş, geçmişe sığınmıştır. Gospandov çağın hastalığı Alzheimer üzerinden, Guastin adlı yarattığı kurgu karakterle, anılarını kaybetmek üzere olan, bellek yitimine uğramış hastalara, Geçmiş Kliniği açmak üzere çalışmaya başlarlar. Kliniğin her katında on yıllık bir geçmiş yaratılır. Altmışlar katı, yetmişler katı, seksenler katı olacaktır. Bu katlar o döneme ait nesneler ve eşyalarla dekore edilir. O güne ait gazeteler odalarda yer alır, radyoda o döneme ait müzikler çalar. Kliniğe gelen hastalara bu katlar gezdirilir. Yaratılan geçmişlerde kayıp zamanlarını, anılarını arayan hastalar, kendilerini buldukları zamanda kalır ve orada ömürlerini sonuna kadar yaşarlar. Klinik uygulamalarda, nesnelerin, imgelerin ve dilin hatırlama üzerinde ne kadar etkili olduğuna da şahit oluruz. Sürekli geçmiş üretiyoruz. Bizler geçmiş fabrikalarıyız. Canlı geçmiş makineleri, başka neyiz ki? Zaman yiyoruz ve geçmiş üretiyoruz. Ölüm bile çözüm değil. İnsanın kendisi gider ama geçmişi kalır. Sonra tüm bu şahsi geçmiş nereye gider? Onu satın alan, toplayan, atan birileri var mı? Yoksa rüzgarın sokakta savurduğu eski bir gazete gibi yuvarlanıp durur mu? Tüm o başlayıp tamamlanmamış hikayeler, terk edilen sevgililer, kesilen ve kanamaya devam eden ilişkiler kesilen, sözcük tesadüfü değil, kasaplık terimi- nereye gider? ( s.110). Geçmiş Klinikleri, bir zaman sonra şehir ve ülke sınırlarını aşar, tüm Avrupa'ya yayılır. Ülkerler halklarına referandumlar yapmaya başlar: Hangi on yılda yaşamak isterdiniz? diye. Ülkelerin seçtikleri geçmiş on yıllarını, bireysel ve toplumsal olarak nasıl yaşadıklarına ayrı ayrı yer verilir. Yazar da kendi ülkesine gider, geçmişin nasıl inşa edildiğini, deneyimlerini anlatır. Ülkeler mutlu on yıllarını seçtikten sonra dünya açık bir zaman kliniğine dönüşür. Görece birkaç ayı sükunet içinde geçmişi hatırlayarak, ilgili nesneleri bularak, döneme ait sosyal ve toplumsal hayatı yeniden yaratmanın heyecanı ile yaşadılar. Geçmiş sel gibi bütün yeni yaşamları kaplamıştı. Ancak unutmak bazen hatırlamaktan zordu. Teknolojiyi onun yarattığı konforu, interneti ve sosyal ağları hayatlarından çıkarmak, üreticileri rahatsız etti, kullanıcıları da. Geçmiş zaman odalardan çıkmış hayatın kendisi olmuştu, geri dönülmez bir yola girilmişti. Zaman odaklı yaşayan ülkeleri de tehdit etmeye başlamıştı. Yazarımız de bu noktadan sonra Kliniklerin başına daha genç ve hırslı doktorları getirerek kendi iç dünyasına çekilir. Bellek yitimine karşı kişisel deneyimlerini yaşar, kaçınılmaz sonla yüzleşir. Guastin tüm gizemiyle yok olup gitmiştir yeniden. Hatırlamanın ve geçen zamanların öneminin Geçmiş Kliniği üzerinden yapılması, kurgu olarak çok dikkat çekicidir. Yazar yarattığı meta kurmacada, sürekli değişen gelişen karakterle bizi mekanlarda ve zamanlarda gezdiriyor. Romanın anlatıcıları da sürekli değişiyor. Aralarda yazar da romana dahil olarak metine yön verir. Meta kurgunun alt metinlerinin derinine indiğinizde Borges'in zaman felsefesi romana yön verir. Zaman Sığınağı geçmişin, birikerek katman katman hayatlarımıza nasıl yön verdiğini, yitip giden bir zamandan ibaret olmadığını, zaman kavramında hatırlamada mekanların, nesnelerin, dilin ne kadar önemli olduğunu anlatan bir zaman felsefesi romanıdır. Dijital hayatlarımızın bize sağladığı konforla hafızalarımız ve geçmişimiz tahribata uğruyor. El kadar aletlerin içerisine anılarımızı ve umutlarımızı sığdırarak, istediğimiz zamana, mekana gidebilir olduk. Ancak sırtımızda sorgulamaya fırsat bulamadığımız geçmiş ve zaman ağırlığıyla da yaşamaya devam ediyoruz. Geçmiş hiçbir zaman yitip gitmiyor en gerçeği ile içimizde hayatlarımızın sonuna kadar bizimle yaşamaya devam ediyor. İstenildiği kadar siyasi tarihlerimiz yeniden yazılsın, unutmazsan yaşayamazsın denilsin, geçmişimiz ve anılarımız yok edilmeye çalışılsın, geçmiş hayatlarımızın aynası olmaya devam edecektir.


Ünlü radyocu Zeki Kayahan ÇOŞKUN da, Nihat SIRDAR ve Güçlü METE gibi Show Radyo'dan ayrılacağını Ağustos ayında duyurmuştu. Ekip olarak aynı radyoda buluşacaklarını dile getiren ünlü radyocuların şu an için hangi radyoda buluşacağı kesinleşmedi. Ancak Nihat SIRDAR 5 Ekim 2018'de Show Radyo'da yaptığı son programda buluşacakları frekansın kısa süre içinde belli olacağını ve dinleyicilerine bildireceğini iletti. Bu arada Ekşisözlük'ten bir yazar ise radyocuların ekip olarak Super FM'e geçeceğini iddia etti; ancak henüz konuyla ilgili net bir bilgiye ya da kanıta ulaşılamadı. GELİŞME 01.12.2018: Ünlü radyocu, bahsi geçen ulusal radyo kurulana kadar, Matrax adlı radyo programı ile eskiden olduğu gibi 22.00 - 01.00 saatleri arasında sevenleri ile buluşuyor. GELİŞME 21.10.2018: Nihat Sırdar Instagram'da yaptığı açıklamalarda Yeni bir ulusal radyo kurulduğunu duyurdu. İşlemlerim büyük bir çoğunluğunun tamamlandığını ve ekibinde kemik kadrosunun belli olduğunu duyurdu. Ayrıca Show Radyo'da yaptığı programlar aynı saatlerde olmak kaydıyla aynı format ile devam edecek. Yeni Radyo'nun ismiyle ilgili olarak da Aynı "Kafa" da olduğumuzu söyleyebilirim diyerek Kafa dergiden bir kapak görseli paylaştı. - Nihat Sırdar - Sivrisinek - Zeki Kayahan Coşkun - Muray Seymen - Güçlü Mete - Sunay Akın Şair, mizah yazarı, yapımcı, radyo ve televizyon programı sunucusu Zeki Kayahan Coşkun 9 Haziran 1978'de İstanbul'da doğdu. 13 yaşından beri radyo programcısı olmak isteyen Çoşkun, bu hayalini 1999 yılında stajyer olarak Alem FM'de çalışmaya başladığında gerçekleştirmiştir.18 Şubat 2002'den beri Matrax adlı radyo programını sunmaktadır. Ayrıca Zekirdek adlı bir radyo programı daha bulunmaktadır. Zaman zaman çeşitli gazete ve dergilerde yazarlık da yapar. Mc Dandik adlı bir de film çalışması bulunmaktadır. Yıl içerisinde zaman zaman tek kişilik gösterisi olan "Kafanız Hayrolsun" ile Türkiye'nin çeşitli illerinde dinleyicileri ile buluşmaktadır. Ayrıca 9 adet kitap yazmıştır.