Daha önce video düzenleme işlemi yapmadıysanız piyasadaki popüler programlar göz korkutucu derece karmaşık ve bir o kadar da pahalı görünebilir. Profesyonel düzenlemeler için bu tür programlar kullanmak şarttır ancak basit birkaç video kesme, birleştirme işlemi için ücretsiz ve çok daha kullanışlı olan bir video birleştirme programı kullanarak oldukça başarılı sonuçlar alabilirsiniz. Pek çok basit ve ücretsiz video birleştirme programı olduğu için bu konuda tecrübesi olmayan kullanıcıların kafası biraz karışabilir. Webtekno editörleri tarafından hazırlanmış olan video birleştirme programı tavsiyeleri listesi bu konuda kararsızlara yardımcı olacaktır. Bazılarının ücretli abonelikleri olsa da temel hizmetleri ücretsiz olarak sunan video birleştirme programlarını gelin yakından inceleyelim. - Movie Maker & Video Editor for Windows - Avidemux - Format Factory - Invideo - VirtualDub - Online Video Cutter - DaVinci Resolve - MP4Tools - VSDC Free Video Editor - Machete Video Editor Lite Microsoft tarafından geliştirilen ama son versiyonlarda kullanılmayan Windows Movie Maker benzeri bir program olan Movie Maker & Video Editor for Windows üzerinden pek çok temel video düzenleme işlemini ücretsiz ve kolay bir şekilde gerçekleştirebilirsiniz. Küçük boyutlu bir program olduğu için herkes tarafından rahatlıkla kullanılabilir. Avidemux video düzenleme programı son derece basit ve bu nedenle de oldukça kullanışlıdır. Programın tek amacı video kesme ve birleştirmedir. Bu sayede programı kurduktan sonra düzenlemek istediğiniz videoyu açmanız ve elle ya da süre girerek hızla işlem yapmanız mümkün. Format Factory aslında tam olarak bir video birleştirme programı değil. Programın amacı, dosya format dönüştürme işlemi yapmak. Ancak video dosya formatlarını dönüştürürken sunduğu kesme ve birleştirme araçları, pek çok video birleştirme programından çok daha başarılı sonuç veriyor.. Invideo bir video birleştirme programı değil, online video editördür. Yani hiçbir bir program indirmeden herhangi bir internet tarayıcısı ile Invideo internet sitesini açarak video kesme ve birleştirme gibi temel pek çok video düzenleme işlemini hızlı ve ücretsiz bir şekilde gerçekleştirebilirsiniz. Üstelik Invideo, kullanıcılarına birçok ücretsiz araç sunuyor. VirtualDub, son derece basit ve kullanışlı arayüze sahip bir video birleştirme programı. Düşük boyutlu ve ücretsiz olmasıyla dikkat çekiyor. VirtualDub programı üzerinden video kesme ve birleştirme gibi temel düzenleme işlemlerini yaparak videonuzu farklı bir dosya formatında çıkarabilirsiniz. Online Video Cutter bir video birleştirme programı değil, online video editördür. Bilgisayarınıza herhangi bir program indirmeden yalnızca internet tarayıcınız üzerinden Online Video Cutter internet sitesini açarak videonuzu düzenleyebilirsiniz. Yüksek boyutlu dosyalarda biraz yavaş çalışsa da günlük işler için ideal ve ücretsizdir. DaVinci Resolve video düzenleme programı gerçek profesyonellere hitap ediyor, bu nedenle hem ücretli hem de ücretsiz versiyonu bulunuyor. Ücretli versiyonu çok daha geniş bir araç yelpazesi sunsa da temel video düzenleme işlemleri yapacaksanız ücretsiz versiyonun da pek çok işe yarar araç sunduğunu söyleyebiliriz. MP4Tools, süsten püsten uzak yalnızca görev odaklı bir programdır. Adından da anlaşılacağı üzere MP4Tools ile yalnızca MP4 formatındaki videolar üzerinde işlem yapabilirsiniz. Bu sınırlı kullanım alanı sayesinde son derece basit bir arayüze sahip olan açık kaynak kodlu MP4Tools programı ücretsizdir. Ücretsiz olarak kullanabileceğiniz video birleştirme programlarından biri olan VSDC Free Video Editor, basit ve kullanışlı arayüzü ile dikkat çekiyor. Kesme ve birleştirme gibi temel video düzenleme işlemlerini başarılı bir şekilde uygulayabileceğiniz VSDC Free Video Editor, son derece pratik araçlara sahip olduğu için herkes tarafından kolayca kullanılabilir. Machete Video Editor Lite son derece sade bir arayüze sahip, oldukça kullanışlı bir video birleştirme programı. Özellikle AVI ve WMV formatındaki videolar üzerinde harikalar yaratabiliyor. Video kesme ve birleştirme gibi temel işlemler odaklı olduğu için birkaç basit dokunuşla tüm işlemleri başarılı bir şekilde gerçekleştirebilirsiniz. Webtekno editörleri tarafından seçilen, en kullanışlı video birleştirme programı tavsiyelerini listesini inceledik ve programların öne çıkan özelliklerini gördük. Listedeki programların profesyonel video düzenleme için çok da uygun olmadığının tekrar hatırlatalım.


Birleşmiş Milletler 2016 yılında 11 Şubatı Uluslararası Bilimde Kadın Ve Kız Çocukları Günü ilan etti. Bu bildirinin amacı daha fazla kadın ve kız çocuğuna bilim, teknoloji, mühendislik ve matematik alanlarında öncülük ve iş bulmaya teşvik etmekti. Yapılan araştırmalarda matematik ve fen alanlarında erkek ve kız çocukları arasında yetenek açısından önemli bir fark olamamasına rağmen dünya çapında STEM konularındaki mezunların yüzde 35'inden azının kadın olduğunu, mühendislik ve bilgi teknolojisinde ise daha az olduğunu göstermektedir. Science, Technology, Engineering, Mathematics sözcüklerinin baş harflerinden oluşan kısaltma. Tüm dünyada bilim, teknoloji, mühendislik ve matematik disiplinlerinin tüm seviyelerinde yıllar boyunca önemli bir cinsiyet farkı devam etti. Kadınlar, yükseköğretime katılımlarını artırmaya yönelik muazzam ilerleme kaydetmiş olsalar da, bu alanlarda hala yetersiz temsil edilmektedirler. Cinsiyet eşitliği, Birleşmiş Milletler için her zaman temel bir konu olmuştur. Toplumsal cinsiyet eşitliği kadınların ve kız çocuklarının güçlendirilmesi, yalnızca dünyanın ekonomik kalkınmasına değil, aynı zamanda 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Gündemimin tüm amaç ve hedeflerinin gerçekleştirilmesine de önemli bir katkı sağlayacaktır.


Günümüz sinemasında renkli ve büyük bütçeli filmlere alışmış olan izleyici 12 Kızgın Adam'ı belki de bu kadar kült bir yapım olarak öne çıkmasa tercih etmeyecektir. Çünkü çekildiği dönemde de yapımcılar aynı endişeyi taşımışlar: Baştan sona aynı mekanda geçecek bir film çekmenin risk olduğunu düşünmüşler. Fakat tam da vermek istediği mesajla paralel olarak tüm önyargıları yerle bir edip tüm zamanların en iyi filmlerinden biri olmayı başarmış. Filmi izledikten sonra sizde bıraktığı etkiyle bu başarısının sebeplerini anlayabiliyorsunuz. Gerek çekim teknikleriyle gerek çarpıcı mesajlarıyla sinemanın en güçlü sanatsal yönünü izleyiciye sunuyor. Devasa bütçeler olmadan da iyi film çekileceğini ispatlayan bir örmek. (Şekil 1). Kısaca özetleyecek olursak tüm kanıtlar aleyhine olan bir suçlunun ceza alması 12 hakemin kararına bağlıdır fakat hepsinin oyu aynı olmalıdır. Aslında filmin başında o odada 13. kişi olarak izleyici yer alıyor. Filmi izlerken kapıldığım hissiyat bu yöndeydi. Suçsuz oyunu tek kullanan ise jüri üyesi Davis oluyor ve beklenildiği gibi büyük bir tepkiyle karşılaşıyor. İşte o anda sizi saran rahatsız edici hisle yavaş yavaş tanışıyorsunuz. Siz de Acaba mı? Sorusunu soruyorsunuz. Jüri üyelerinin bir amacının da bir an önce kalkıp sıcak evlerine gitmek olması bu sorgulamaya sizleri ister istemez itiyor. O andan itibaren haksız olma ihtimali de olsa Davis'e hak vermeye başlıyorsunuz. Çünkü adınıza karar veren insanların bunu üstünkörü bir şekilde aceleye getirmesi şartlar ne olursa olsun kabul edeceğiniz bir şey değildir. O noktadan sonra Davis'in argümanlarını ve neden o kadar kanıta rağmen suçsuz diyebildiğini merak ediyorsunuz. O da büyük bir riske giriyor ve ikinci kapalı oylamada onun dışında tüm oylar aynı olursa oyunu o yönde kullanacağını belirtiyor. İkinci oylama sonucunda yaşlı jüri üyesi McArdle suçsuz oyu kullanıyor ve yine büyük bir tepkiyle karşılaşıyor (Şekil 2). Bu sahnede sorguladığım ise insanların fikri ne kadar aleyhinize olursa olsun doğru bildiğinizi alacağınız tepkileri umursamadan dile getirebilmenin zorluğuydu. Fakat bu sayede belki de on iki kişinin dikkatine ve vicdanına terk edilmiş masum biri haksız yere ceza almayacak. Bu noktadan sonra heyecan ve gerilim de giderek artıyor filmin sonuna kadar tüm kanıtların nasıl da büyük bir yanlış anlaşılmadan ibaret olduğunu ve aslında idam edilmek istenen çocuğun suçsuz olduğunu öğreniyorsunuz. Fakat bunun yanı sıra size çok değerli mesajlar veriyor. Bunun en başında karşınızda ne kadar zıt fikirli insan olursa olsun doğru olduğuna inandığınız şeyi tüm sonuçlarına rağmen savunmanın değeri var. Bir taraftan da oradaki jüri üyelerinin her birinin ayrı karakterlerini görüyorsunuz. Bazılarının sırf çoğunluğa uymak için suçlu dediğini, bazılarının sırf geçmişine dair sorunlarını fikrine yansıttığını, bazılarının da tek amacının bir an önce evine gitmek olduğunu görüyorsunuz. Bir taraftan insanların sadece kendini düşünmesi ve sırf tepki almamak için doğru bildiğini savunmaması sizi rahatsız ediyor. Fakat bir tarafta da kendinizi sorguluyorsunuz acaba ben o odada olsaydım ne yapardım diye, Aslında orada olmaya da gerek yok bu sorgulamayı yapmak için. 1950' lerde çekilmiş siyah beyaz bir filmin günümüz insanlarını bu kadar iyi yansıtmasına şaşırıyorsunuz. İnsanların bencilliği, empatiden yoksunluğu, kişisel problemleriyle etrafındaki mahvetmeleri günümüzün başlıca sorunlarından. O yüzden Davis karakterini severken Lee Cobb'den nefret ediyorsunuz. Bir de John Fiedler gibi zekasına çok güvenen duygudan yoksun bir karakterin suçsuz olduğunu kabulleniş sahnesini ve şaşkınlığını görüyorsunuz. Koşullar ne olursa olsun suçlu bir çocuk ta olsa asla acımadan karar verebilecek bu adam mantığına yenik düşmenin azabını yaşıyor. Bu da size hayatta her zaman haklı olamayacağınızı hatırlatıyor. Bir izleyici olarak bu konudaki düşüncem hayattaki her şeyi mantık ve strateji üzerine değil biraz da insani duygular üzerine kurmanın gereğiydi. Filmin ortasında başlayan yağmur da sizi rahatsız ediyor, insanların evine gidemeyip ortak bir karar vermek zorunda olmasıyla birlikte ortamda giderek artan gerilim fazlasıyla hissediliyor. Bu sahne Davis'e fanatik bir biçimde hak vermeye başladığınız noktaya denk geliyor Filmin insan psikolojisine de hitap eden pek çok yönü var. Çekimin göz hizasının üstünden başlayıp zamanla masanın alt hizalarına kadar inmesi bilinçaltındaki klostrofobi duygusunu güçlendirmektedir. (Şekil:3). Bu da tek mekanı etkili bir biçimde kullanmanın bir örneği. Her yönüyle izleyiciye artı katacağını düşündüğüm 12 Kızgın Adam filmini herkese öneririm. Yarım asır önce çekilmesine rağmen günümüzü çok iyi anlatan ve herkesin kendine dair notlar alacağı güzel bir film. Siyah beyaz filmlere karşı önyargınız varsa bu filmle birlikte kırılacaktır.


- 1. 1. Bonservis kanayan yaramızsa demek 😀 - 2. 2. Çimento, kürek derken bi baltaya sap olacağız hep beraber. Ha gayret! - 3. 3. Bu çocuğu nasıl böyle dize getirdiniz? - 4. 4. Üniversite elden gidiyeeehhh! - 5. 5. Emzirme koçluğu da bi düşünülmeli. - 6. 6. SIFIR sıkıntı. - 7. 7. Haklı bi yerde :D - 8. 8. Bu kalıp olmadan bir mizah düşünemiyoruz milletçe. - 9. 9. O yazım hatalarıyla yine güzel bir yere kapak atmış :D - 10. 10. Ama n`apıyoruz? Fala inanmıyor falsız da kalmıyoruz. - 11. 11. AAA! Hayır kızlar öyle kolay pes etmek yok! - 12. 12. 😁 - 13. 13. Fakat biraz üzmedi mi sizi de? - 14. 14. Mezuna kalanlar için bir diğer alternatif. Ve beklenen haber dün gece ansızın kapıda belirdi... Bir haber ancak bu kadar güzel kapıda belirebilirdi! 😀 YKS 2018 sonuçları kiminin yüzünü güldürürken kimine de mizah şöleni yaptırarak okuyucuların yüzünü güldürdü. 2. Çimento, kürek derken bi baltaya sap olacağız hep beraber. Ha gayret! 5. Emzirme koçluğu da bi düşünülmeli. 8. Bu kalıp olmadan bir mizah düşünemiyoruz milletçe. 10. Ama n`apıyoruz? Fala inanmıyor falsız da kalmıyoruz. 11. AAA! Hayır kızlar öyle kolay pes etmek yok! 14. Mezuna kalanlar için bir diğer alternatif. Güldük, eğlendik, mizah yaptık. Bunlar sonucu bir miktar katlanılabilir yapan şeyler. Fakat onca emek?..


Popüler uygulama Shazam tarafından belirlenen 2019 yılının en çok aranan 10 şarkısı, Bilgeyik ile beraber sizlerle.


Şimdi kırılmış ve kopmuş olan, vaktiyle ötekilere göre en uzun o tepe sürgününün hemen altındaki öteki kısa sürgünlere gün doğuyor. Aralarından birini seçecekler. Büyüme ve gelişme çalışmaları durmayacağına göre; bu iş ve işlemleri biri yürütecek; ama seçim nasıl olacak? Bıraksanız hepsi gönüllü tek adam olmaya. Bu arada binlerce yıldır yürürlükte olan doğa yasaları ağırlığını koyuyor ve ölüp giden tepe sürgünü arkadaşımızın yerine, onun hemen yakınında olan fakat gücü kuvveti yerinde enli boylu bir tepe sürgünü arkadaşa bu kadroyu veriyorum, hayırlı uğurlu olsun diyor. Böylece seçim KPSS sınavına gerek kalmadan, doğal yasalara göre sonuçlanıyor. Yeni görevli tepe sürgünü, biçimini ve duruşunu eski tek adamın haline benzeterek, kendisinin ve tüm ağacın yaşantısını denetim altına alıyor. O gün derste dinlediklerimi biraz da süsleyerek eşe dosta anlatırdım kimi zaman. Yazmaya bir türlü elim gitmezdi. Belki çoğu kimsenin bildiği bir şeydi; ama bunu yazılı bir kaynakla güçlendirmek gerekirdi. Ben bunu derste hocamdan dinledim; bu iş böyle oluyormuş galiba yazamazdım. Birinci şekilde; Tepe tomurcuğu canlıdır. Hemen altındaki iki tomurcuğa etki yapmakta, onları baskı altında tutarak onların gelişimini geciktirmekte; ancak bir alttakine gücü yetmediği için o tomurcuk gelişmektedir. İkinci şekilde; Tepe tomurcuğu kesilmiş, baskı ortadan kalktığı için tüm tomurcuklar gelişmiştir. Üçüncü şekilde; Kesilen tepe tomurcuğu ilkyardım görmüş, lanolin macunuyla kaplanarak bakım yapılınca birinci şekilde olduğu gibi üstten ilk iki tomurcuk baskı altında kalmış daha alttaki ise gelişimini sürdürmüştür. Birinci ve üçüncü şekilde tepe tomurcuğunun yaptığı baskı, kendine en yakın tomurcukları gözetim altında tutmak ve onların gelişimine izin vermemektir. Eğer; biraz eğilip bükülse, zayıflığını çevresine gösterse, doğa yasası hemen uygulamaya geçecek; alttaki tomurcuk biraz güçlü ve gösterişli ise, tepedekinin kadrosuna el koyacaktır. Sözün özü, insan ilişkilerindeki herkesin bildiği yasalar doğada bin yıllardır uygulanmakta; önde olan, üst makamda bulunan kişi, kendi yakınında güçlü birinin olmasını hiçbir zaman arzu etmemektedir. NOT: Fotoğraflar bana aittir; isteyen kullanabilir.


Anam Cara Kelt dünyasında ve özellikle eski İrlanda kültüründe ruh arkadaşı anlamına gelir. İrlandaca ruh anlamındaki anam ve arkadaş anlamındaki "cara kelimelerinin birleşiminden türemiştir. Keltlerin kültüründe "anam cara, insanların manevi yönünün gelişmesinde önemli bir olgu olarak görülürdü. Öyle ki anam cara yani ruh arkadaşı olmayan kişi kafası olmayan bir bedene benzetilir. Anam cara ruhani rehberlik, yoldaşlık olarak da tanımlanır, Kelt din insanları druidlerin sıkı bağlı oldukları bir gelenekti. Aynı zamanda iki insanın mistik birleşimini, yoldaşlığını da tesis eden bir gelenekti. İnsan ruhunun bir başka ruh ile tamamlanmadan eksik kalacağına inanılıyordu. Söz konusu gelenek iki kişinin sosyal yaşamda ve inançsal dünyada birbirine yardımcı olması, birinin bir diğerine dini rehber olması ve ayrıca sosyal dayanışma kültürünün oluşması durumunu meydana getirir. Kadın ya da erkek ayrımı olmaksızın tesis edilebilen bir ilişki biçimiydi. . Bu anlamda İrlanda'nın Hristiyanlaştığı erken dönemlerde de yeni din içerisinde de kendisini gösterir. İrlanda'nın Hristiyanlaşması deyince akla günümüz İrlanda kültürünün en güçlü figürlerinden Aziz Patrick gelir. MS 5. Asırda İrlanda'ya gelen Aziz Patrick İrlanda'da Hristiyanlığı yayan ve önemli inançsal otorite olan şahıstır. Günümüzde Aziz Patrick günü İrlanda'nın kültürel bayramlarının en önemlilerindendir. Günümüz İrlandalıları için Aziz Patrick bir milat kabul edilir. Aziz Patrick İrlanda'ya ilk ayak bastığında yüzyıllardır süren pagan gelenekle karşılaştı. Hristiyanların tek ilahına karşın Keltlerin çok tanrılığını gördü. İrlanda Keltleri Hristiyanlık öncesi pek çok Avrupa halkı gibi, animistik bir inanç dünyasına sahipti ve tabiatta gördükleri nesneleri ve doğa olaylarını manevi varlıklar ya da tanrılar olarak görüyorlardı. Akarsular, denizler, gökyüzü, tepeler her biri ilahi bir ruha sahip olarak algılanıyordu ve inançsal anlamda önemli ritüel pratiklerin sergilendiği, kutsal mekanın sınırlarını da çiziyorlardı. Her ne kadar günümüz İrlanda'sı için Katolik bir inanç egemenliğinden söz etsek de diğer Katolik dünyadan farklı olarak eski geleneklerin de yaşatıldığı bir kültüre sahiptirler. Batı dünyasında izleri zaman geçtikçe silinen mistik öğreti ve geleneklerin bazı yansımalarını İrlandalılar yaşatıyorlar. Anam cara bahsine dönecek olursak, bu kavramı günümüzde hala diri tutan olaylardan birisi 1997 yılında yazılan bir kitaptır. John O'Donohue Anam Cara: Kelt Dünyasından Manevi Bilgelik ismi taşıyan kitabı hem kadim Kelt kültürünü hem de anam cara terimini popülerleştirdi. Yazar O'Donohue, kaleme aldığı kitapta İrlanda'nın kadim geleneklerinin bazı gizemlerini okurla paylaşıyor. Eski İrlanda inançsal sözlerini, duaları ve bir takım kutsamaları da kullanarak, günümüz kültürü ve insanının içinde yaşattığı saklı/mistik ilahiliği dışa vurmayı amaçlamıştır. Kitapta yazar, doğanın ve hayatın döngülerini İrlanda'nın kadim kültüründen yola çıkarak aktarıyor.


Ankara'nın tarihi çok eskiye dayanan noktalarından birisi; Ulus'tan başlıyoruz yazımıza. Ankara Kalesinin hemen altında; Ulus Heykel'e yaklaşık 500 metre uzaklıkta bulunan Roma Hamamı. Ankara'da antik dönemlerde bir hamam olduğuna ilişkin bilgiler mevcuttu. Ancak bu hamam ile ilgili keşifler henüz yapılmamıştı. Ta ki 1931'de başlayan bir inşaata kadar. Bu inşaat esnasında Roma Hamamı'na ilişkin bir takım kalıntılar keşfedildi. Böylece bu antik hamam artık tespit edilmişti. Her ne kadar burası Roma Hamamı olarak adlandırılsa da burası aslında bir höyüktü. Höyük ne demekti? Yani aşağıdan yukarıya doğru tarihleri barındıran bir tepeydi aslında. Friglere, Romalılara, Selçuklulara, Osmanlıya ve bugün bizlere eşlik ederek oluşmuş bir höyük. En katmanda kazıldıkça altından tarih çıkıyor. Bu bölgenin biraz daha yukarısında, kaleye daha yakın kısmında Agustus tapınağı bulunmaktadır. Palestra bölgesinde göreceğiniz sütunlu yolun, Agustus tapınağına kadar ilerlediğini belirtelim. Bu sütunlu yol Çankırı caddesinin altında kalmıştır. Ancak ben, bu yazımızı Roma dönemine ilişkin bilgiler ile donatacağım. Ve sizlere bugün de çok belirgin kalıntıları olan hamamdan bahsedeceğim. Ankara Roma Hamamı veya Caracalla Hamamı olarak da adlandırıldığını işitebilirsiniz. Zira bu hamam, Roma İmparatoru Caracalla tarafından sağlık tanrısı Asklepios'a ithafen yapılmıştır. Caracalla, 211 217 yılları arasında tek başına hüküm sürmüştür. Günümüz Ankara'sı o zamanların Ancyra'sında bulunan bu hamam, Caracalla'nın göze çarpan önemli icraatlarından birisidir. Caracalla, savaş için seyahat ettiği bir sırada yol kenarında çişini yaparken; Julius Martialis tarafından uğradığı bir suikast sonucu öldürülmüştür. Caracalla Hamamı ardında çok güzel kalıntılar bırakmıştır. Hamamın mimarisi incelendiğinde, taşrada bulunan hamamlarla kıyasla; imparatorluk standartlarında yapıldığı anlaşılmaktadır. Duvarlar, tonoz, taban mozaikleri, su yolu gibi kalıntıları günümüzde çok net bir şekilde gözlemleyebiliyoruz. Bu komplekse ilk giriş yaptığınızda kendinizi büyük bir arazide bulacaksınız. Bu sizi karşılayan alan palestra olarak adlandırılır. Hemen arkasında ise hamam bölümü bulunur. Çevreyi ise bu bölgede bulunan steller, sütunlar, altarlar, lahitler sarar. Çok fazla sayıda stel ve sütun bulunur. Palestradan hamam bölgesine geçmek bayağı bir zamanımı almıştı çünkü her bir steli, uzun uzun incelemiştim. Bölgede mil taşları ve kitabeler de bulunuyor. Bu kitabeler tarihi sosyal, kültürel anlamda anlamamıza büyük oranda katkılar sağlamış. Antik dönemlerde, eğitimler, sporlar, güreşler gibi spor aktiviteleri palestralarda yapılırdı. Ardından hamama gidilirdi. Tabii Roma döneminde hamamlar sadece yıkanmak, banyo yapmak için kullanılmazdı. İçeri de çalgılar çalınır, insanlar yer içer eğlenir, sohbetler edilir, aktiviteler yapılırdı. Palestranın hemen arkasında giyinme odaları bulunuyor. Giyinme odalarından sonra ise doğrudan hamama geçiliyor. Hamam, Hipakaust sistemi ile ısıtılmakta. Hamamda ılıklık, sıcaklık ve soğukluk bölümleri bulunmakta. Frigidarium'da bir yüzme havuzu bulunuyor. Terlemek için Caldariuım kullanılıyor. Caldariuım'un hemen yanında 3 adet oda bulunuyor. Bu odalar sıcak odalardır. Terlemek için kullanılır. Caldarium'un ön tarafında ise servis salonları bulunuyor. Isıtılmış odaların önünde ise küçük küçük bir frigidarium var. Palestradan sonra giriş yapılan kısım kapalı palestra olarak adlandırılmış. Bu alanın solunda ise içeride bulunan frigidarum'dan yaklaşık 2 kat daha büyük bir frigidarium daha bulunuyor. O dönemlerde hamamlar sadece sıcak bir duş için değil. Aynı zamanda serinlemek için de kullanılabiliyordu. Bunu nasıl yapıyorlardı? Güneş almayan bir bina, camları yok, havalandırması güzel ve koca taş bloklardan oluşan duvarlar düşünüldüğünde gayet makul bir serinlik sunabiliyor. Elbette günümüzdeki klima ile soğutulmuş odalarla kıyaslamamalıyız. Bu hamamın ısıtma sistemi o kadar net bir şekilde belirgin ki, incelemeye başladığınızda bir an için antik döneme gidip geliyorsunuz. Hamamın 8. Yüzyıla kadar kullanıldığı düşünülüyor. Bu nedenle, o dönemde oldukça büyük bir popülariteye sahip olduğu düşünülüyor. Zaten ziyaret ettiğinizde hamamın ne kadar büyük olduğu gözünüze çarpıyor ve burada ne kadar fazla kişinin hamamdan yararlanabileceğini düşünüyorsunuz. Hamamın su kaynağının, Elmadağ'dan taş bloklarla taşınarak getirildiği yönünde bulgular taşıyor. Ayrıca girişin hemen sol tarafında biraz aşağıda bir mezar odası var. Ancak üzerinde yazan bilgilere göre; bu mezarın Gar'ın inşaatı sırasında bulunduğu ve bu yapının bu bölgeye uzmanlar eşliğinde taşındığına dair bilgiler bulunmaktadır. Ziyaretiniz esnasında bu mezar odasına da dışarıdan şöyle bir bakmayı ihmal etmeyin.


Her saniye artmakta olan sayısız kelime, fotoğraf, video ve daha niceleri... John MacCornick'in deyişiyle; "Dünyanın en büyük samanlığı", yani internet. Ve bu samanlıkta aradığımız "İğneyi" saniyenin çok daha altında sürelerde karşımıza çıkaran arama motorları. Peki algoritma nedir? Arama motorları bunu nasıl yapıyor? Yazımızda bu soruları cevaplamaya çalışacağız, öyleyse başlayalım. Şu anda kullandığınız cep telefonunuz, bilgisayarınız, tabletiniz, arabanız, televizyonunuz, sosyal medya siteleri ve hatta muhtemelen yakın bir tarihte hayatımızın içine yerleşecek olan robotlar ve daha niceleri; bunların hepsinin altında algoritmalar yatar. Algoritma, kabaca işlem basamaklarıdır. Belirli bir sorunu çözmek için veya belirli bir işi kolaylaştırmak için algoritmalar yazılabilir. Örnek vermek gerekirse; elinizde yüzlerce isim var ve siz bunları alfabetik sıraya göre dizmek istiyorsunuz. Bu işlemi bilgisayarınıza çok rahat şekilde yaptırabilirsiniz. Şayet liste çok uzun değilse saniyelerden daha kısa sürer. Siz bilgisayara bu işlemi yapma komutunu verdiğinizde bilgisayar arkada belirli bir algoritma yürütür. - Annenin iyi olduğu anı yakalamalısın. Mesela kahve içerken olabilir. - Eğer annen olumlu karşılarsa babandan iste. - Babanı arayıp isteme, baban sert biri. Baban işten geldikten sonra uygun anı bekle, mesela televizyon izlerken olabilir. - Babandan uygun anda iste, eğer vermezse sessizce odana çekil; verirse ona söz verip harçlığını al. Alın size bir algoritma! Yukarıda "Harçlık isteme algoritması" yazdık. Gelin işleri biraz daha zorlaştıralım ve programlama derslerinde ikinci veya üçüncü haftalarda ödev verilen hesap makinesi programının algoritmasını çıkarmaya çalışalım. - Kullanıcıya hoş geldin mesajı ver. - Kullanıcıya yapmak istediği işlemi sor. - İşlem yapılacak ilk sayıyı iste. - İşlem yapılacak ikinci sayıyı iste. - İki sayıya belirtilen işlemi yap. - Sonucu ekrana bas. - 1 nolu koda dön. Bu kadar örnek verdikten sonra anlaşılır olduğumu umuyorum. Bu arada, algoritmalardan bahsetmişken daha önceden yazdığım, yine bir algoritma olan sezar algoritmasından burada bahsetmiştim. Bu bölümde anlaşılır olmak maksadıyla "İndeks" kavramından bahsetmek gerekiyor. İndeks bilgisayar bilimlerinde kullanıldığı gibi kitapların sonunda da kullanılan yaygın bir kavramdır. Okuduğunuz kitabın sonlarını incelemişseniz illa ki görmüşsünüzdür; "Dizin" bölümü vardır. Genellikle dizin bölümünde hangi kelimenin hangi sayfada geçtiği yer alır. İndeks de öyledir, arama motorumuzda arattığımız kelimelerin "Tarih notları" olduğunu düşünelim. Bu aramamızda birinci indeksimiz "Tarih" kelimesiyken ikinci kelimemiz "notları" kelimesidir. Şimdi bu örnek üzerinden arama motorlarının bu işi nasıl yaptıklarını madde madde anlatmaya çalışalım. Aşağıda 3 farklı internet sitesi ve içeriğini görüyorsunuz. Burada yaptığımız şey işi kolaylaştırmak, koskoca İnternet dünyasında "Tarih notları" gibi bir kelimeyi aratsaydık, sanırım milyonlarca sayfa karşımıza çıkardı. |Tarih notları pdf dosyasına aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz. |Tarih dersi lisede pek ilgilyle takip edilen bir ders değil, genelde not için çalışıyor öğrenciler. - "Tarih notları" kelimelerini internette ara. - Kelimelerin bulunduğu sayfadaki her kelimeye indeks ver. - "Tarih" ve "notları" kelimelerinin yakınlığını bul. - Aradığım bilgiye yakın olma ihtimallerine göre sırala. Arama motorumuz ilk başta kelimeleri İnternet dünyasında arıyor. Ardından bulduğu sayfalardaki her kelimeye bir indeks veriyor. İndeks verme işlemini şöyle gösterebiliriz. Yerlerini tespit ettik. "Tarih" kelimesi 1. sitede 1. kelime, 2. sitede 6. kelime, 3. sitede 1. kelime; "Notları" kelimesi 1. sitede 2. kelime, 2. sitede 3. kelime, 3. sitede 12. kelime. Algoritma sıralamamızda 3. basamakta belirttiğimiz "Yakınlıklarını bulma" işlemi nasıl yapılıyor? Bilgisayarın bizim gibi beyni yoktur, kelimeler arasında ilişki kuramaz ve ne okuduğunu anlayamaz. Ancak arattığımız kelimelerin birbirine yakın olması bilgisayar için önemlidir. Genellikle ne kadar yakınsa aradığımız şeyle de o kadar ilintilidir. Yakınlıklarını bulma işlemini ise sitelerde tespit edilen kelimelerin indekslerinin farkının mutlak değerini bularak yapıyor. Mutlak değerini buluyoruz çünkü eksili ifadeler karşımıza çıkabilir, ama bizim işimiz uzaklıkla, bu yüzden mutlak değer kullanacağız. Bu yaptıklarımızdan sonra başarıyla bir sıralama işlemi yapabiliriz. "Tarih Notları" kelimesini internette arattığımız zaman ilk önce birinci sonra sırasıyla diğer siteler gözükecektir. Bu arada sıralama işleminde bir diğer önemli şey de şu; arattığımız kelimelerin indekslerinin küçük olması. Kabul edersiniz ki arattığımız şeyi gerçekten bize gösterecek bir internet sayfasında, arattığımız kelimeler başlangıçta olmalıdır. Tabi bu bizim arama motoru kullanma kabiliyetimize yani ne kadar iyi anahtar kelime arattığımıza da bağlı. Koskoca arama motorları sadece bu işlemleri mi yapıyor? Hayır. Google'ın 200'den fazla sıralama tekniği kullandığı biliniyor. Gelin bir teknikten daha bahsedelim. Linkleri tahmin ettiğimizden de fazla kullanıyoruz. Bir videoyu, yazıyı, siteyi veya herhangi bir şeyi; genellikle beğendiğimizde azımsanacak derecede azınlıkla da beğenmediğimizde paylaşıyoruz, kimi zaman mesaj olarak kimi zamansa bir tweet olarak. Linklerle arama motorlarının ilişkisi ne? Yukarıda da kalın harflerle belirttim, mesele burada beğenmek. Arama motorumuz daha fazla link verilen siteyi daha yukarılara taşıyor. Yine iki siteden gidelim. Burada çok sevdiğim bir arkadaşımın ders notları var, bakın derim. Burada hocalarımızın hocasının ders notları ver, bakın derim. Elimizde "Burada" denilerek link verilmiş iki tane site var. Farz edelim ki soldaki, yani herhangi birinin verdiği linkteki site eski bir site olsun, bu yüzden ziyaretçisi ve kullanıcısı sağda verilen siteden daha fazla, hayliyle verilen link de daha fazla. Arama motorumuz ilk başta soldaki siteyi yukarı çıkaracak gibi dursa da işler öyle yürümüyor. Sağdaki siteye herhangi biri link vermedi, Onur Soğuk verdi! Sağdaki site daha önce çıkmalı o zaman? Evet, ama nasıl? Arama motorumuz nasıl Onur Soğuk'un bu işte yetkin bir isim olduğuna ve onun verdiği linkteki siteyi daha yukarıda göstermeye karar verecek? Yukarılarda da belirttiğimiz gibi bilgisayar bizim gibi zeki değildir. Ama algoritmamızın burada yaptığı bir kurnazlık daha var, Onur hocanın kendi sitesine verilen link sayısı! Onur Soğuk çok tanınan biri olduğu için onun sitesine verilen link sayısı hayli fazla, dolayısıyla onun verdiği link de yukarılarda gözüküyor, yani sağda verilen sitedeki link, kendisine link veren sitenin puanını da hanesine katıyor!


Ateşin bulunması insanlık tarihinin dönüm noktası olarak kabul edilir. Şimdiye kadar keşfedilmiş olan en eski ateş kalıntısı günümüzden 476 milyon yıl önce, karaları işgal eden bitkilerin yandığı Orta Ordovisyen Dönem'e aittir. Bu tarih önemlidir, çünkü bu zamanlardan önce atmosferdeki oksijen oranı oldukça düşüktü ve yanmaya kolay kolay izin vermiyordu. Zaten karalarda da yoğun bir yanıcı madde birikintisi olmadığından, alevli yanma tepkimesine pek rastlanmıyordu. Ancak ne zaman ki karalar bitkiler tarafından işgal edilmeye başladı ve oksijen oranları yanma değerinin üzerine ulaştı, işte o zaman bildiğimiz anlamıyla alevli tepkimeler ve hatta geniş alanlara yayılan yangınların izlerine rastlamaya başladık. Atalarımız ateşi keşfettiklerinde yaşamları birçok açıdan daha kolay hale geldi. Sıcaklık, ışık ve koruma için ateşi kullandılar. Ama ateşin faydası kadar zararı da vardı. Ateşten çıkan duman gözlerini yaktı ve bazı hastalıkları beraberinde getirdi. Benim burada bahsetmek istediğim nokta ateşin kullanım amacı veya çıkan hastalıklar değil, insan türlerinin evrimlerinin hangi noktasında ateşi kontrol altına alabildiğidir. Tarih sahnesine oldukça geç evrimleşmiş bir tür olarak çıkan insanlar ise, ateşi bilinçli olarak kontrol altına alabilmiş tek türdür. Bu da ateşi bizler için daha anlamlı yapmaktadır. Diğer türlerde ateşle birlikte evrimleşme söz konusu olabilse de, ateşi bilinçli kontrol edebilen başka bir hayvan türü tespit edilememiştir. Fakat bu konuda kesin bir yargı yoktur. Ancak ateş günümüzden yaklaşık 400.000 yıl kadar önce Homo Erectus tarafından kontrol altına alındığını biliyoruz. Fakat bundan 125.000 yıl kadar önce, birçok farklı insan türü ateş kullanmıştır. Ateşin kontrolü insanları davranışsal olarak etkilemiştir. Çünkü ateşin kontrolü ile insanlar istediği zaman ışık yaratabiliyorlardı. Böylece avlanma gibi aktivitelerini gün ışığı ile sınırlandırmıyordu. Ateş keşfedilmeden önce insanların korktuğu birçok böcek türü ateşin keşfi ile ateşten korkarak insanlardan uzak durmaya başlamıştır. Bu da insanlara ciddi bir evrimsel avantaj sağlamıştır. Öncül insanlar binlerce yıl yırtıcılardan kaçarak, mağaralarda, ağaç tepelerinde saklanarak yaşadı ve doğada epey bir zayıf canlı konumundaydı. Çoğu yırtıcının tersine karanlıkta görememe gibi bir dezavantaja sahipti ve bu nedenle hayatını idame ettirmesi çok zordu. Çoğunlukla diyeti bitki, sert kabuklu yiyecekler ağırlıklı olsa da bunların yanında böcek yiyicilik, küçük memeliler ve leşler sayesinde biraz etten oluşuyordu. Tarih çizgisi böyle ilerlerken insanlık belki de milestone diye adlandırabileceğimiz olaya, ateşi evcilleştirme başarısına imza attı. Bu sayede artık ekoloji hiyerarşisinde epey yukarılara çıkmıştı. Artık kaçmak zorunda değillerdi. Saklandıkları yerlerden çıkıp özgürleştiler. Ağaç yaşamı tamamen yok oldu ve öncül insanlar savanlara yayıldı. Evrimde gerçekten çok kritik bir role sahip olan ateş ve ateşin evcilleştirilmesi bizim bugünkü formumuzu almamızda büyük pay sahibi. Ateşin insan evrimine etkisini özetleyecek olursak; beslenmesini, beslenmesine bağlı zeka gelişimini, toplumsal yapıyı, kültürel birikimleri, dili, ekolojik seri katile dönüşmemizi sayabiliriz.


Kuzey Işıkları, Kutup Işıkları ya da Aurora olarak da adlandırılırlar. Sadece kuzey kutbunda değil, güney kutbunda da gözükebilir. Bu nedenle Kutup Işıkları olarak adlandırılmıştır. Kuzey bölgesinde görüntülenen ışıklara Kuzey ışıkları denir. Yani sadece Kutup bölgelerinde görünen eşsiz ışıklardır. Bu eşsiz ışiıklar tamamen doğal olarak oluşurlar. Renkleri Mavi ve Yeşil ve Kırmızı tonlarında olması nedeniyle mükemmelin de ötesinde bir manzara sunar. Her yıl binlerce insan bu manzara için turistik seyehatlere çıkmaktadırlar. Güney kutbunda oluşan ışıklara 'Aurora Australis' denmektedir. Kuzeyde oluşan ışıklara ise 'Aurora Borealis' denir. Işıkların oluştuğu nokta tam olarak İyonosferde oluşurlar.. Işıklar en çok 60 - 72 derece enlemleri arasında gözükür. Aurora, yüksek enerji düzeyine sahip oksijen ve azot atomlarının güneşten gelen yüklü parçacıklar ile etkileşerek temel enerji düzeyine dönmesi sonucunda foton salınımı oluşturmasıyla ortaya çıkar. Ortaya çıkan bu foton salınımı ortaya Kuzey ışıklarını çıkarır. Dalgalı hallerde bu salınım kayarak ilerler böylece dans eden Aurora'lar görürüz. Aurora, Oksijen emisyonlarında Yeşil ya da Kahverengi tonlarında ışıklar çıkarken, Nitrojen emisyonlarında mavi ve kırmızı tonlarında görülebilir. Bu durumda yüksekliğine bağlı olarak atmosferde bulunan gaz oranlarıan göre renginin değişmesine neden olur. Dünya her an güneş rüzgarlarına karşı direnme durumundadır. Güneş'ten gelen yüklü parçacıklar bu güneş rüzgarları ile yer yüzüne ulaşır. Güneş rüzgarları yoğun ve sıcak plazma halindedirler. Yukarıdaki görselde bu durumu net bir şekilde görebilirsiniz.


Bu kısa makalede Türk tarihi üzerine yapılan güncel çalışmalardan birisi olan "Avrasya Kaya Resimlerinde Türk Kültür ve Mitolojisi" başlıklı kitaba değinilmiştir. Kitabın yazarı Halil Can AKGÜN, uzun yıllardır sürdürdüğü akademik çalışmaları ve özel olaraksa kaya resimleri üzerine yürüttüğü incelemeleri, bir kitap çalışmasıyla yeni bir boyuta taşımıştır. Türk kültürü ve tarihi üzerine yapılan araştırmalarda kaya resimleri önemli kaynaklar olarak ön plana çıkmaktadır. Eski Türklerin geçmişiyle ilgili bilgi aldığımız "kaynak" niteliğindeki kaya resimleri, Türklerin inanç dünyası, gündelik hayatı, mitolojisi, gelecek tasavvuru, kişisel merakları ve ilgileri dahil olmak üzere çok geniş bir yelpazede bilgi içermektedirler. Türk tarihi üzerine yapılmış güncel çalışmalar içerisinde önemli bir pencere açan bu eser, araştırmacılar için önemli bir başvuru kaynağı olacak, alanın meraklısı okurlar içinse yeni ufuklar açacak bir kitap olacaktır. "Daha yazının şekillenip sistemli hale gelmesinden önce, eski çağlarda insanlar kayalar üzerine yaşamlarından birçok sahneyi çizerek gerek Tanrı ile gerekse gelecek kuşaklar ile iletişim kurduklarını düşünüyorlardı. Hatta bazen yazı ve semboller kutsal bile sayılmıştır. Bu noktada ise sembollere ve kaya resimlerine "kutsal bir iletişim aracı" diyebiliriz. Kaya resimleri bir anlamda insanlığın ilk entelektüel çabalarını bizlere yansıtmaktadır. Türk kültürüne dair mevcut kaya resimlerinin bulunduğu coğrafyaya göz atıldığında Baykal Gölü'nün çevresinden başlayarak Buryatya, Güney Sibirya, Lena Irmağı kıyıları, Hakasya ve Tuva ile Gorno-Altay bölgeleri çevresinden Moğolistan, Kuzey Çin, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan, Afganistan, Azerbaycan, Doğu Anadolu, Batı Anadolu, Kafkasya, Kuzey Karadeniz ve Balkanlar'da yer aldığı görülmektedir.


- 1. 1 - Atypical - 2. 2 - The End of The Fucking World - 3. 3 - Dirk Gently's Holistic Detective Agency - 4. 4 - Trollhunters - 5. 5 - MobPsycho 100 - 6. 6 - 3% - 7. 7 - 13 Reasons Why - 8. 8 - Daredevil - 9. 9 - Ozark - 10. 10 - Maniac Malum, Netflix Türkiye pazarına girdikten sonra muhteşem bir reklam faaliyetine girişti. Öyle ki, en çok izlenen dizileri her mecrada gözümüze gözümüze soktular. Netflix üyesi dizi/film tutkunları da haliyle önlerine sunulan bu tabağı bitirdikten sonra arayışlar içine girdiler. Sıra dışı bir dizi olan Atypical'da Otistik Sam'in kız arkadaş bulma maceralarını izlerken ailesinin iç hesaplaşmalarını ve ilişkilerindeki incelikleri, hataları izliyorsunuz. Zaman zaman güldüren, zaman zaman ağlatan bu enteresan diziyi gayet sürükleyici bulacağınıza eminim. Kendisinin psikopat olduğunu düşünen sorunlu bir genç olan James, bir gün hayvan öldürmekten sıkılır ve ilk gerçek cinayetini tasarlamaya başlar; ancak aynı kendisi gibi sorunlu olan cüretkar Alyssa onu bu içsel yolculuğunda istese de yalnız bırakmayacaktır. Todd Brotzman'ın boktan hayatını; parasızlık, başarısızlıklar, pişmanlıklar ve şanssızlıklarla dolu olduğu düşünür... Ta ki Dirk Gently ile tanışana kadar. Aslında BBC yapımı olan bu dizi Otostopçunun Galaksi Rehberinin yazarı Douglas Adams imzası da taşıyor. Zaten ilk bölümden bu tarzı hissetmemek imkansız. İnsanlığın farkında olmadığı bir savaşın parçası olan iki Troll'ün epik savaşı, Jim ve arkadaşlarının hayatını değiştirecek şekilde sonuçlanır. Guillermo del Toro imzalı bu yapım, animasyon sevmeyenleri bile ekrana kilitleyecek cinsten. Anime veya mangalardan uyarlanmış Japon aksiyon dizilerine bir şans vermek isteyenlerin beğenebileceği bir yapım. Esper denilen psişik güçlere sahip insanların anlatıldığı bu dizide, Mob isimli esper'in sabrının sonuna ulaşırken yaşadıkları konu ediliyor. Distopik bir gelecekte geçen dizi, düşük bütçeli bir Brezilya yapımı. Kurgusal hatalar ve ufak tutarsızlıklara rağmen soluksuz izlenecek bu yapım hemen her distopik gelecek temalı yapımda olduğu gibi, bir sistem eleştrisidir. Gelecekte kurulan sistem dünyayı ikiye böler: her sene düzenlenen sınavı geçen %3'lük kesim ve diğer insanlar. Bir kısım lüks içinde yaşarken diğer insanlar kısıtlı kaynaklarla hayatta kalmaya çalışmaktadır. Dizi tutkunlarının şans vermesi gereken bir yapım. Arkadaşları Hannah intihar ettikten sonra, Hannah'nın sınıf arkadaşları ve onların sırlarını anlatır. Hannah öldükten sonra Clay'a gönderdiği postada intihar etmeden önce kaydettiği kasetler bulunmaktadır. Küçükken kör kalan Matt Murdock adalet takıntısı nedeniyle, gündüzleri avukat geceleri ise süper kahramanlık yapmaktadır. Süper kahraman dizi/filmlerini sevmeyenlerin bile izlediği bir süper kahraman dizisi olan Daredevil, gerek senaryosunun doluluğu gerekse oyunculukları ile ön plana çıkıyor. "Bu dizi mi az biliniyor?" dediğini duyar gibiyim ancak süper kahramanlara uzak insanlar için böyle olabilir düşüncesi ile listeye almaya karar verdik. Bir uyuşturucu baronun 500 Milyon Dolarını aklamak için ailesini Chicago'dan Missouri'deki Ozark bölgesine sürükleyen bir adamın hikayesini anlatan bu dizi Breaking Bed hayranlarını oldukça memnun edebilecek niteliklere sahip. Annesi ile sorunları olan bir doktorun garip bir ilaç deneyine katılması oluşan ilişkiler ve olaylar ağını anlatan bu mini dizi sırf Emma Stone için bile izlenilebilir.


Bu gece nasıl bir karanlıkta olduğumu bilmeni istemem. Işıklar sönmüş. Eviniz yıkıldı yıkılacak diyorlar. Bacası olmayan tek ev bizimki olduğundan evimizin bu yüzden yıkılacağını düşünüyorum. Eve bir baca yapsak olmaz mı, diyorum. Çocuk aklı deyip gülüyorlar. İşte bu koca şehirde karanlıkta yatarken hissettiklerimin özeti bu hayallerden ibaret. Yarım yamalak olsa da asla inkar edemeyeceğim bir geçmişin ıstıraplı çırpınışları... Koynuma; sanki yaş kütükleri öğütmüş sobadan bir kürek dolusu kor ateş koymuşlar. Ben ise, o sobanın bedenimi yalım yalım kuşatan sıcaklığını çok özledim. Ateşimin kırk derece olduğu zamanlarda, sobanın önündeki delik deşik muşambanın üzerine uzandığımda, yüzümün yanarken sırtımın üşüdüğü o günü özlüyorum. Etrafımdaki sesleri hayal meyal hatırladığım bu tuhaf zaman diliminde, erken yaşta okuduğum kalın kitaplardan birinde yaptıklarından dolayı kendisine çok hak verdiğim bir delikanlının zihnimde beliren yüz hatlarının, kendinden emin ifadesini seyrediyorum. Kitabı yeni okuduğum için o hastalık süreci boyunca bu küçük halüsinasyonlar devamlı olarak tekrar ediyor. Bir an ayağında prangalarla mahkum edilmiş olsa da kalbindekilerden kurtulduğu için tebessüm ediyor. Ateşim kırk derece. Battaniyeyi tepeme sarıp nefesimle terlemeye çalışıyorum. Bacası olmayan evdeki sobanın ısısıyla yüzümün gerildiğini düşünüyorum. İnat etme hastaneye git diyor. Hastaneleri oldum olası sevmemişimdir. Yine hastalıktan gözlerimin seğirdiği bir günde hayatımda ilk defa bayıldığım o an aklıma gelir. Dezenfektan kokusundan başka bir sebep bulamadığım bu talihsiz olayın unutulması için uzun süre kimsenin hasta olmaması için dua etmiştim. O günden sonra, her hasta olduğumda, harıl harıl yanan bir sobanın karşısında yatıp her zamankinden farklı düşünebilmenin ne anlama geldiğini sorgularım. Çoğu zaman düşüncelerimin ne derece doğru olduğuna karar veremem. Bu yüzden sadece körkütük düşünürüm. Varlığımda duyduğum ürpertinin sessizce dışavurumudur bu düşünceler. Bu gece nasıl bir boşlukta olduğumu bilmeni istemem. Sen beni hep farklı tanımıştın. Belki beni o delikanlı kadar cesur bir roman kahramanı zannetmiştin ama ben pek yazarların ilgisini çekecek tiplerden değilim. Bu dünyaya gelmiş olmaktan dolayı derin azap duyan, bu çetin yazgının içindeki manayı ararken kendi varlığına yabancılaşan hasta bedenimi bir roman kahramanı olmakla avutuyorum. Fakat insanlığın geldiği nokta beni şaşırtıyor. Bu dünyaya dört elle sarılmak ve erişmek istediğimiz hedefler uğruna, yol üstünde karşımıza çıkan her türlü engeli profesyonellikle bertaraf etmek üzerine kurulu hayatlarımız var. Ne kadar mutsuz olduğumuzu kendimize bile itiraf edemeyecek kadar mutluyuz. Bu düşüncelerimden dolayı beni ne kadar yargılasan haklısın. Hatta bir gün ölmeyi istediğimde, beni alelacele susturduğunda bu korkunun bizleri neden bu kadar kuşattığını merak etmiştim. O zaman ilk hastalığımda bunu düşüneceğime dair kendime söz vermiştim ama aradan üç hastalık geçti hala bu konuyu düşünemedim. Doğumların ve doğum günlerinin kutsandığı, ölümlerin ise önce garipsenip bir zaman sonra hiç yokmuş gibi kutlamaların ve koşturmacanın içinde kaybolduğu bir dünyayı giderek daha da tuhafsıyorum. İnsanoğlu kendini doğduğu andan itibaren ölümsüz kılmış. Öldüğünde ise ölümsüzlüğü yaşayanlara miras kalıyor. Acınacak haldeyim, bunun farkındayım. Boğulacak gibi oluyorum ama terim kuruyup ateşim yükselmesin diye battaniyeden kafamı çıkartıp bir temiz hava alamıyorum. Böyle bir durumda seninle daha önce hiç konuşmadığım kadar açık olabildiğim için mutluyum. Sağlıklıyken çoğu problem yokmuş gibi görünür. Bu yüzden o kitabın bana öğrettiği gibi böyle zamanlarda düşünerek vicdanımı rahatlatırım. Bir gün ölümsüzlüğü başkalarına bıraktığımda, hayatın tüm güzellikleri ve tüm deneyimleri geride kalan saniyelerden ibaret olduğunda, sayrı bedenimle bunları sorgulamadığım için kendimi suçlamak istemem. Bu yüzden sana minnet duyuyorum. Bir insanın en gizli köşelerinde, hatırasında, çocukluğunu geçirdiği yıkık dökük bir harabe kadar yer kaplayan ama onun için çok önemli olan parçalar vardır. Onları keşfedebildiği müddetçe kendini tamamladığını hisseder. Bu karanlık anımda keşif yolculuğumda bana destek olduğun için çok teşekkür ederim. Ateşim otuz dokuza düştü. Eviniz bir seneye yıkılır diyorlar. Biraz büyümüşüm. Bunu söyleyenlere hayret ediyorum. Görürsünüz iki sene de geçse yıkılmayacak diyorum. Bacası yok diye arzın dibine gömeceksiniz yakında. Sizin söylediğinize göre yanması lazımdı bu zamana. Sobadan çıkan dumanla tavanın tahtaları zift bağlamış. El dayanmıyor tahtalara, lav gibi kurum akıyor. Yanmadığına değil de yıkılmadığına mı şaşırıyorsunuz? Enkazın altında kalırsak bir gün, dumandan boğulmadığımız için şükrederim. O evde yaşamadığınız için bilmezsiniz. Kışın tahta koridorun üstüne camsız pencereden karlar doluyor. Sabahına oracıkta donuyorlar. Sadece sobalı oda sıcaktır. Kardan adam yapıp elimiz uyuşunca sobalı odaya koşarız. Elimizi ısıtıp sobaya patates atarız. Fırını kırık olduğundan isli olur tadı. Yağda kızartırsanız hele daha islidir. İsli patatesi bir tek ben severim. Ev bacasızken soba sağlam olur mu derler. İte kaka sokarlar yaş odunları. Bana mısın demez isli soba. Kızıla keser, demir kızılına... Bu soba böyleyse cehennem nasıldır dediklerini duyarsın. Cehennem sağlamdır dersin, is yapmaz. Çocuk aklı deyip gülerler. Karanlıkta fırtınanın sesini dinlemek için bazen tahta koridora koştuğumuz da olur. Tahta koridorda beklediğiniz zaman yüzünüze çarpan kar fırtınasının -camsız pencereye gözlerinizi kısarak yaklaştığınızda burnunuzu sızlatan o soğuğun- meşe odunları küle çeviren sobanın yakıcı sıcağından pek bir farkı yoktur. Battaniyeyi üzerimden atıp derin derin nefes alıyorum. Odanın tüm soğuğu bir anda terli bedenimi istila ediyor. Nefesimle boşanan terim bir anda kuruyor, başım ağrımaya ateşim yükselmeye başlıyor. Soğuk koridordaki camsız pencereden bir tokat gibi kar fırtınası tüm bedenime çarpıyor. Çocukluğumdaki evin yıkıldığını hissediyorum. Sallanan merdivenleri teker teker göçüp iki üç can alıyor. Çatının zift bağlamış iskeleti alevalıyor. Bu gece nasıl bir karanlıkta olduğumu bilemezsin. Kör bir duman ciğerlerimin, katran gibi her köşesine oturmuş. Çocuk yaşta okuduğum kalın kitaplardan birinin sayfaları tutuşmuş. Bu güne kadar hiç yüzleşmediğim bir gerçeğin farkına varıyorum. Karanlıkta yüzümü tunç rengine çeviren ışığın karşısında düşüncelerimden öylesine korkuyorum ki... İsli sobanın karşısında, yırtık pırtık muşambada asırlarca uyumak istiyorum.


- Ş. Nihal Somer, İshak Keskin, Bir Bilgi Kaynağı Olarak Efemera ve Türleri, Bilgi Dünyası: Cilt 13 Sayı 2 (2012) "Bilimsel çalışmaların farklı kaynaklarla desteklenmesi, araştırmaların eksiksiz bir şekilde ortaya konulabilmesi bakımından önemlidir. Bu bağlamda özellikle gündelik yaşamın ayrıntılarını belgeleyen ve bu nedenle kültür tarihi çalışmalarında kullanılabilecek güçlü niteliklere sahip efemera türü belgelerin de bilgi kaynağı olarak değerlendirilmesi gerekir. 16. yüzyıldan itibaren gündeme gelen, özellikle bilimsel araştırma paradigmasının değişimiyle sürekli artan bir önem kazanan efemera, konuya yaklaşım ve kaynak değerleri yanı sıra tanım ve türleri anlamında da tartışılmaktadır. Bu bilgi kaynağının özellikle koleksiyoncular, arşivciler, kütüphaneciler ve müzeciler tarafından mesleki bakış açılarına dayalı çeşitli tanımları yapılmıştır. Ayrıca efemeranın türlere dayalı olarak değerlendirilmesi söz konusudur ve şüphesiz bunlar arasında arşivlerin, kütüphanelerin ve müzelerin koleksiyonlarına dahil edebilecekleri birbirinden farklı türler bulunmaktadır. Bu makale, temelde Türk arşivcilerin dikkatini efemera konusuna çekmeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda, efemeranın tanımı ve tanımsal sorunları incelenerek arşivcilik bakış açısını yansıtan yeni bir tanım getirilmeye çalışılmış, farklı bakış açılarıyla sınıflandırması ele alınmış ve arşivlere kabul edilebilecek türlere de değinilmiştir". Konuyu derinlemesine irdelemek isteyenlerin, anılan makaleye başvurmaları gerekir. Meraklısına ışık tuttuğumuz bu yolda biz de biraz birşeyler öğrenmek istersek; efemera sözcüğünün eski Yunanca ephemeron ve emeros sözcüklerinden İngilizceye ephemera olarak geçtiğini, günlük kullanımdaki özellikle yazılı ya da basılı kağıt malzemelerin biriktirilmesinden başka bir şey olmadığını, bilmemiz gerekir. Şimdi öğreniyorum ki; ben en azından 75 yıllık efemerist mişim. Efemera biriktirenlere böyle diyorlar çünkü. İlkokul son sınıftaki öğretmenimin el yazılı takdirnamesinin, başöğretmenimin geçmiş olsun yazısının bendeki değerleri dışında da kıymete bindiğini yeni öğreniyorum. Bunlar da bir şey mi, gazete kesikleri, kartvizitler, kartpostallar, mektuplar, davetiyeler yani taşıması ve saklaması kolay ıvır-zıvırlar. - Biriktirmek amacıyla üretilmezler deniliyor; ben de bir kenarda dursun düşüncesiyle adını bile bilmeden saklamışım efemeraları. Efemera biriktireyim diye bir amacım zaten yoktu. - Kısa ömürlü olurlar deniliyor, hiç de öyle değil; ben kullandığım, yok etmediğim sürece pekala yaşıyorlar. Örneğin ilkokul birinci sınıf dergilerim bugün tam 78 yıllık. Ben kullandım; ciltlettim ve benden sonra iki kızkardeşim daha kullandı. Torunum ilkokuldayken birlikte yaptığımız sayfa onarımlarından sonra yeniden yaptırdığım - güzel cildin içine açıklamalı bilgiler ekledim ve üniversiteyi bitirince kendisine armağan ettim. Kim demiş efemeralar kısa ömürlü diye. Salvador Dali sergisi için aldığım biletin ömrü, sergiyi geziş süresiyle sınırlı olabilir; ama ben saklarsam yıllarca sürebilir kapsadığı anılar. - Gerçek değerleri zamanla anlaşılır dedikleri doğru. Aziz Nesin'in bendeki birkaç mektubu ve rahmetli dayımın vasiyeti olarak çocuklarının Vakıf'a yatırdığı paranın makbuzunun değeri bizler için ölçülebilir mi? - Yararlıkları değişken olurmuş; kuşkusuz doğru. Benim efemeralarım arasında bulunan, Alp Dağlarının yamaçlarından derlenmiş kuru bir çiçek, belki benden başka kimseye bir şey söylemez. Söylemez; ama, Julie Andrews'in bu çiçek için seslendirdiği Edelweiss şarkısını internette beğendiğini söyleyen ihtiyar bir kadının çocukluk anılarını acı da olsa yeniden yaşatabilir. Çünkü babası İkinci Dünya Savaşında ölüme giden bir askerdir Avusturya ordusunda ve bu şarkıyı hiç dilinden düşürmez savaşa gitmeden önce. O günlerin küçük kızı Gabrielle bugün benimle yaşıt bir ihtiyardır. Kuru çiçekli bir Edelweiss efemerası, internet sayfasında beni ve Gabrielle'i 70-80 yıl öncesine götürebilmektedir. - Ivır zıvır ürünler olarak küçümsenirler yargısı da pek yerinde değil gibime geliyor. Gerçi biz işimize yaramayan herşey için bu değerlendirmeyi kullanırız; ama o gün gereksiz görünen şeylerin bir başka gün aranan nesneler olacağını önceden kestiremeyiz kimi zaman. Küçük bir anı ile perçinlemek isterim bunu: Çalıştığım araştırma kurumunda, kısa sürede hazırlanması istenen bilgiler olurdu sıklıkla. Bakan bir yurtdışı gezisi yapacak olsa; gidilecek ülkenin doğal yapısı, çevre sorunları, demografik yapısı ve benzeri konular gündeme gelirdi ansızın. Bu nedenle, genel bazı konuları önceden hazırlayıp bir kenara koyardık. Teknik eleman kadrosu istemenin gerekçeleri için hazırlanmış acıklı sayfalar da yer alırdı bu kutuda, önemli bir konudaki Tübitak raporu da. Başka amaçlarla kullanmak için yaptırılan çok uygun bir siyah cilt beziyle kaplı bir kutumuz vardı. O zamanki müdür bu kutuda toplardı bu belge ve bilgileri. Gerçekten çok işimize yarardı karakutu adını verdiğimiz bu gereç. Uçak kaza kırım raporuna yardımcı olan karakutudan esinlenmiştik kutuya ad koyarken... Biz karakutu diyorduk; ama müdürümüz emekli olunca yeni gelene kutuyu tanıtmak istediğimizde kutu üstündeki etiketi farkettik: Kutumuzun adı Ivır Zıvır olmuştu artık. Kendisi Amerika'da master yaptığı için biz de kutunun adına yabancı bir söylem yakıştırdık kendimizce: Ayvır Zayvır dedik kutuya. Her iki yönetici de rahmetli oldu, kurum dağıldı, hepimiz de bir köşeye dağıldık; bu arada bizim Ayvır Zayvırın sonu ne oldu bilemedik. Sözü Efemeraya bağlarsak; sizin çok önem verdiğiniz bir konu, bir başkası için çok rahatlıkla ıvır zıvır olabiliyor. Diyelim ki; ben ilk nüfus kağıdımı koymuşum efemeralarım arasına. Zaman zaman ben de bakıyorum, eşe dosta da gösteriyorum. İkinci Dünya Savaşının o yokluk dönemini yaşıyoruz birlikte. Nüfus kağıdımın son sayfalarında Kaput Bezi Verilmiştir, Ekmek Karnesi Verilmiştir damgaları acı-tatlı anıları yeniden yaşatıyor insana. Torunuma o günlerin ayrıntısını anlatırken yardımcı oluyor bu belgeler bana. Belki başkası için döküntüden başka bir şey değil. Ben efemeralarıma nasıl bir düzenleme yaptığımı anlatayım size: Zarflar içinde biriktirdiğim 300'ü aşkın efemeram vardı kitaplığımda. Düzenleme yaparken; içinde saydam plastik zarflar bulunan- klasörler kullandım ve her saydam dosyaya 2 tane efemera yerleştirdim. Arkalı-önlü koyduğum belgeler zarfa bakar bakmaz görülebiliyor. Plastik zarfları numaraladım ve herbirinde hangi efemera olduğunu bildiren dizelgeyi klasörün ön kapağı arkasına yapıştırdım. Ben her klasördeki saydam dosyaları 1'den başlayarak numaralandırdım. Zaten 3 klasörüm var şimdilik. Mavi-kırmızı-lacivert kapaklı. Hepsinin kapak arkasına yapıştırdığım dizelgelerde 1'den başlıyor efemera numaraları. Konulara ya da tarihlere göre bölümlendirerek sıralamak olanaksız. Onlarca konu, yüzlerce değişik tarih oluyor düzenlerken. Bu durumda; bir efemerayı ararken zorluk olmuyor mu? Oluyor doğal ki... Birazcık uğraş da onun tadı-tuzu artık. Bilgisayarımdaki bir dosyadan klasör dökümlerini tarıyorum, aradığımı nasıl bir başlıkla kaydetmiş olacağımı düşünüyor; çok, ama çok kısa sürede aradığıma ulaşıyorum. Adlandırmaya bir standart getirebilsem işi daha kolay çözerim gibime geliyor. Önünüze gelen, gözünüze takılan her nesneyi de efemera yapmaya kalkmayın sakın; birlikte yaşadıklarınız size çöpçü balık diyebilirler. Aşağıdaki örnekler benim düzenlediğim klasörlerin ön kapak içindeki dizelgelerinin bir bölümüdür. Dizelgedeki numaralar o klasördeki saydam zarf sayısını gösterir. Her zarfta genellikle arkalı önlü olmak üzere 2 efemera bulunur. İçeriği kapsamlı ise her zarfta bir efemera yer alır. Klasörler genellikle 30-60 saydam zarf kapsar.


Kısıtlanmış veri depolama kapasiteleri ve uzun programlama prosedürleri ilk bilgisayarlardaki algoritmaları kısıtladı. Ancak bu kısıtlamalar elektrik-elektronik mühendisliğinin katkılarıyla ortadan kalkmaya başlayınca algoritmalar daha fazla ve daha karışık yapılara uygulanmaya başlandı. Algoritmik biçimdeki bu işleri ifade etme girişimleri insan beynine yük olmaya başlayınca da daha fazla araştırma algoritmalar ve programlama süreçleri üzerine yöneldi. Gödel'in eksik teoreminin sonucuyla birlikte matematikçiler ilerleyen teknolojinin yeni ortaya çıkardığı algoritmik süreçle zaten uzun zamandır ilgileniyorlardı. Böylece Bilgisayar Bilimleri olarak bilinen yeni bir disiplin sahneye çıktı. Bilgisayar bilimleri kendini algoritmaların bilimi olarak kurdu. Bilgisayar bilimleri o kadar kapsamlıdır ki; matematikten, mühendislikten, psikolojiden, biyolojiden; işletme yönetimine, dilbilimine kadar geniş bir alanda kullanılır. Aslında Bilgisayar bilimlerinin farklı alanlarında çalışan araştırmacılar Bilgisayar bilimleri için çok farklı tanımlara sahip olabilirler. Mesela Bilgisayar Mimarisi alanında çalışan bir araştırmacı minyatürleştirmeye odaklanır ve onun tanımı teknolojinin uygulamaları ve gelişimi üzerine olur. Ancak veri tabanı sistemleri üzerine çalışan bir araştırmacı Bilgisayar bilimini bilgi sistemlerini daha yararlı yapan bir yol olarak görür. Buna rağmen, bu araştırmacıların tamamı algoritma biliminin yönlerine dahil edilir. Algoritmaların Bilgisayar bilimlerinde oynadığı merkezi role bakmak, ilerideki çalışma sahanızı belirleyecek soruları tanımlamak için yararladır. Şu anda burada kullandığımız bu terim, bir varlığın iç ve dış özelliklerinin arasındaki farka atıfta bulunur. Soyutlama işlemi; bilgisayar, otomotik vitesli araba veya mikrodalga fırın gibi karışık aygıtların detaylarını göz ardı etmemize ve onu sadece kullanmamıza izin verir. Dahası, bu yolla karışık sistemler ilk önce tasarlanır; bilgisayarlar, arabalar ve mikrodalga fırınlar, bileşenlerin her birinin detaylarından belirli bir seviye soyutlanarak inşa edilir. Soyutlama uygulayarak bunları inşa ve analiz edebiliyor, yönetebiliyoruz. Eğer detaylı bir seviyeden bakılırsa karışık bilgisayar sistemleri son derece bunaltıcı olurdu. Soyutlamanın her bir seviyesinde, iç karışıklığını göz ardı ettiğimiz ve soyutlama araçları olarak adlandırdığımız sistemi bileşenler açısından inceleriz. Bu bizim aynı seviyedeki her bir bileşenin diğer bileşenlerle etkileşimine odaklanmamıza ve bileşenlerin parçalar topluluğu olarak nasıl bütün bir sistemi oluşturduğunu anlamamıza izin verir. Böylece detaylar denizinde kaybolmaktansa elimizdeki işle ilgili sistem parçasına odaklanabiliriz. Şunu vurgulamalıyız ki, soyutlama sadece bilim ve teknoloji ile sınırlı değildir. Toplumumuzun diğer türlü mümkün olmayacak bir yaşam tarzı yaratmasını sağlayan önemli bir tekniktir. Pek azımız günlük yaşamda bu tekniğin uygulandığını anlıyoruz. Kendi başımıza üretemeyeceğimiz, yapamayacağımız yemekler yiyor, kıyafetler giyiyoruz. Elektriksel cihazları ve iletişim sistemlerini altında yatan nedenleri anlamadan kullanıyoruz. O şeyi yaratan mesleklerinin detaylarını bilmeden onların ürünlerini kullanıyoruz. Her bir yeni ilerlemeyle toplumun çoğunluğu soyutlama araçları sayesinde onu kullanmayı öğrenirken, toplumun küçük bir parçası o alanda uzmanlaşmayı seçer. Bu şekilde toplumun soyutlanmış cihazlar, araçlar, uygulamalar deposu genişler ve toplumun yetenekleri giderek artar. Bilgisayarlar sadece alışılmış komutları uygulayan karışık makineler olarak görülebilir ancak şimdi doğası gereği yaratıcı bir Bilgisayar bilimleri alanını göreceğiz. Yeni algoritmaları keşfetmek ve uygulamak, dünyayı çevreleyen problemleri çözmek için araçlarımızı doğuştan gelen kullanma arzumuza bağlı olan bir aktivitedir. Bilgisayar bilimleri görsel, dilsel ve müzikal sanat olarak çevremizi kapsayan ifadelerin bir formu değildir, ayrıca bizlere dünyaya yayılan yeni dijital ifadeleri de kazandırır. Büyük yazılım sistemleri yapmak yemek kitabı tarifini uygulamaktan daha çok yeni bir heykeli hayal etmek gibidir. Onun biçimlerini ve işlevlerini tasavvur etmek dikkatli bir planlama gerektirir. Bileşenlerini üretmek zaman, detaylar dikkat ve pratik beceri gerektirir. Kullanıcıya sunulan en son ürün, programın yaratıcılarının estetik ve anlayışının somutlaşmış halidir. Bilgisayarlar ayrılabilir ve sayısallaştırılabilir her türlü bilgiyi kullanmaya uygundur. Algoritmalar baş döndürücü çeşitlilikte yollardan herhangi biriyle, bu dijital olarak sunulmuş bilgileri işleyebilir veya transfer edebilirler. Bu bir ifadeyi diğer ifadeyle, bir bilgisayardan diğerine karıştırma değildir; Bilgisayar algoritmaları örneklere bakmamıza, simülasyon oluşturmamıza ve yeni bilgileri ilişkilendirmemize de olanak verir. Büyük veri kapasiteleri, yüksek hızlı bilgisayar ağları ve güçlü hesaplama araçları bilim ve mühendisliğin birçok diğer disiplininde önderlik ediyor. Karmaşık proteinleri simülasyonlaştırarak yeni bir ilacın etkilerini tahmin etme, kitapları sayısallaştırarak dilin evrimini inceleme veya iç organların iç medikal tarama yapmadan 3D fotoğraflarını oluşturma gibi... Arzu eden okurlarımız bu konudaki çok daha ayrıntılı bir yazıma buradan ulaşabilirler. İnsanın isteklerini çalıştırılabilir bir bilgisayar algoritmasına çevirmek artık programlama olarak adlandırılıyor. Bilgisayar bilimleri bilgisayar programlamadan çok daha fazlasını içerir Çalıştırılabilir algoritmalar tasarlayarak problem çözme yeteneği tüm bilgisayar bilimcilerinde gözlenir, gözlemlenmesi gerekir. Bilgisayar algoritmaları sadece küçük algoritmik adımları çalıştırmak için yeteneklidir ancak programlama dilleri sayesinde yapılan soyutlamalar çok çok daha fazla karışık problemlerin kodlarla çözümlerini kolaylaştırır. İnternet dünyanın çevresindeki bilgisayarları ve elektriksel cihazları birleştirir ve toplumu bilgiyi depolama, getirme ve paylaşma yoluyla derin bir şekilde etkiler. Ticaret, haberler, çevre ve iletişim şimdi bu birbiriyle iletişimde olan küçük ağlara daha fazla bağımlı hale geliyor. İnternetin erişimi kişisel bilgilerimizin güvenliği ve gizliliği için derin etkilere sahip. Siber dünyada çok fazla tehdit var. Sonuç olarak, kriptoloji ve siber-güvenliğin önemi bu bağlantılar dünyamızda gittikçe artıyor. Arzu eden okurlarımız kriptoloji hakkındaki daha detaylı yazıma buradan ulaşabilir. Bu yazı "Computer Science- An Owerview - J. Glenn Brookshear and Dennis Brylow" adlı kitaptan çevrilmiştir. Kitabın Türkçe çevirisi de mevcuttur, konu hakkında ileri bilgi almak isteyen okurlar kitabı edinebilirler.


- 1. Tarihteki İlk Programcı: Ada Lovelace - 2. ENIAC 6 ve Women's Work - 3. İlk E-Kitap Okuyucu: Angela Robles - 4. İlk Bilgisayar Tabanlı Telefon Santrali: Erna Schneider Hoover - 5. River Raid: Carol Shaw - 6. Roberta Williams - 7. Arm İşlemci Mimarisi: Sophie Wilson - 8. GPS, GSM, Wi-Fi: Hedy Lamarr - 9. Liskov Değiştirme Prensibi: Barbara Liskov - 10. FORMAC & Jean Sammet - 11. Grace Murray Hopper Büyükanne COBOL - 12. Yazılım Mühendisliği: Margaret Hamilton - 13. İnternetin Annesi: Radia Perlman Bilgisayarlar günümüzün olmazsa olmaz cihazları olmuşlardır. Ne kadar dışarıdan bakıldığında bilgisayar mühendisliği erkek mesleği olarak dursa da bilgisayar bilimlerinin ilk adımları kadın akademisyenler tarafından atılmıştır. Fakat 1980'li yıllarda ev bilgisayarlarının erkek çocuklara yönelik pazarlanması sebebiyle kadınların bilgisayar bilimlerinden uzaklaşmasına ve erkeklerin bu alana el atmasına neden olmuştur. Buna rağmen son yıllarda bilgisayar bilimleri üzerinde çalışan kadın sayısı artmaya başlamıştır. Bu yazıda bilgisayar tarihinde önemli rol oynamış kadınların başarılarını sizlerle paylaşmak istedim. Ünlü İngiliz şair Lord Byron'ın kızı Ada Gordon bilgisayar tarihinin ilk öncülerinden kabul edilir. İlk olarak 13 yaşındayken uçan bir makine tasarlamıştır. Matematik ve bilgisayar tarihine geçmesinin nedeni, Babbage'ın Analitik Makine adlı ilkel bilgisayarı için yazdığı bir algoritma olmuştur. Analitik Makine hiçbir zaman yapılmadı ama 1940'larda ilk modern bilgisayarın gelişmesine ilham verdi. Ada, makinenin belli ve sonlu sayıda adımdan oluşan bir plan kullanarak Bernoulli sayılarını nasıl hesaplayabileceğini tarif ediyordu. İşte bu notlar, tarihteki ilk bilgisayar algoritması ve ilk bilgisayar programı olarak kabul edilir. 1843'te yayınladığı bir makalede, böyle bir makinenin uygun programlanması halinde, karmaşık matematik problemlerini çözmek, müzik bestelemek ve grafik çıkarmak için kullanılabileceğini öngördü. Bugün kullandığımız bilgisayar, tablet, akıllı telefon gibi cihazlara baktığımızda Ada'nın geleceği gördüğünü söylemek çok da yanlış olmaz. Fakat o zamanlar bir kadının kendi adına bir yayım yapması uygun görülmediği için yalnızca adının baş harflerini yazdırdı. Bunun sonucunda, birçok başka bilim kadınının başına gelen onun da başına geldi ve bir matematikçi olarak yaptığı çalışmalar büyük ölçüde unutuldu gitti. Ada Lovelace bilgisayar dünyası adına ilk meşaleyi yakmıştır. Daha sonra Ada Lovelace'e hitaben 1970 yılında geliştirilen Ada programla diline kendisinin adı verildi. Ayrıca her yıl Ekim ayının ikinci salı günü, Ada Lovelace Günü olarak kutlanmaktadır. Modern bilgisayar teknolojisi ilk olarak, İkinci Dünya Savaşı sırasında ortaya çıkmaya başladı ve o dönem kadınlar bu yeni endüstrinin ön saflarında yer alıyorlardı. En başta kodlama ve veri yönetimi işleri women's work yani kadın işi olarak düşünülüyordu. 1940'ların başında, dünyanın ilk tamamen dijital bilgisayarı olan Electronic Numerical Integrator ve Computer'ı programlamaları ve onarımları için ABD Ordusu tarafından 6 kadın seçildi. Bu ekipteki 6 kadın; Frances Snyder Holber, Kathleen Mcnulty, Mauchly Antonelli, Jean Jennings Bartik, Marlyn Wescoff Meltzer, Frances Bilas Spence and Ruth Lichterman Teitelbaum du. Bu 6 kadının müdürü ise Adele Goldstine isminde bir kadındı ve ENIAC'ın el kitabını bizzat yazdı. Ne yazık ki ne ENIAC Kadınları ne de bu kadınların çalışmaları hak ettikleri değeri bir türlü göremedi. Hatta bu isimler makinenin 50. yılı şerefine düzenlenen etkinliğe davet dahi edilmediler. Tarihteki ilk e-kitap okuyucunun mucidi Angela Robles; İspanyol mucit, öğretmen ve üç çocuk annesi. 1949'da icat ettiği ve patentlediği cihazın çalışır durumda bir örneği İspanya'da Ulusal Bilim ve Teknoloji Müzesi'nde sergilenmektedir. Erna, 19 Haziran 1926'da New Jersey'de dünyaya geldi. Dünyadaki ilk bilgisayar tabanlı telefon santrali yazılımının geliştiricisi ve buradaki icadıyla ilk yazılım patentlerinden birinin sahibi olan Erna Schneider Hoover'ın icadı aklına ikinci çocuğunu doğurduktan sonra hastanede yatarken gelmiş. Bu yüzden o sırada çalıştığı Bell Labs'in avukatları patent belgelerini imzalatmak için kendisini doğum izninde ziyaret etmişler. Carol Shaw, 1955 yılında Palo Alto'da doğdu. 128-byte'lık hafızada sonsuz büyüklükte harita üreten oyun mimarisinin geliştiricisi Carol Shaw, ürettiği eserin büyük bir teknik başarı olması dışında sonradan koskoca bir Shoot'em Up oyun sınıfının şekillenmesini sağladı. Tarihteki ilk profesyonel kadın video oyun tasarımcısı olarak bilinmektedir. Atari 2600 için yaptığı River Raid oyunu 1 milyondan fazla satmıştır. Roberta Williams, 16 Şubat 1953 yılında Kaniforniya'da doğdu. Adventure oyun dalında ortalığı sarsmış Sierra'nın iki kurucusundan ve kült oyun serisi King's Quest'in yaratıcısı Roberta Williams, aynı zamanda 1980 yılında Mystery House adında tarihteki ilk grafikli adventure tarzındaki oyunu yaratan kişidir. Sophie Wilson, 1957 yılında İngilitere'de doğdu. Bugün tüm akıllı telefonlarda ve çok sayıda elektronik cihazda kullanılan Arm işlemci mimarisini tasarlamış, geçmişte de Acorn Bilgisayarları'nın ve efsanevi BBC Basic'in geliştiricisidir. Hedy Lamarr, 9 Kasım 1914 yılında Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nda dünyaya geldi. Matematik zekası olan Hedy, savunma teknolojileri konusunu sevdi. Hedy Lamarr'ın ilk hedefi; uzaktan kontrol sağlanabilen torpidoların, düşmanın sinyal karıştırıcıları sebebiyle denetiminin kaybedilmesini engellemekti. Torpidoyu yönlendiren radyo frekansı düşman tarafından belirlenirse, sistem elektronik olarak kilitlenir ve kontrol kaybedilirdi. Hedy Lamarr'a göre uzaktan kumandanın telsiz frekans ayarı sürekli olarak değiştirilirse düşmanın müdahale imkanı kalmazdı. Fakat telsiz ve torpido aynı zamanda frekans değiştirmeliydi. Komşusu Antheil, Hedy Lamarr'a bu konuda yardım etti. Çözüm, delikli kağıt rulolara kaydedilmiş olan notalara göre müzik çalmakta olan piyanolardı. Otomatik piyanoların çalışma düzeninden etkilenen Hedy Lamarr ve Antheil, 'frekans atlamalı yayılı spektrum' teknolojisini daha da ileri boyuta taşıdı. Telsiz vericisi ve torpidoya yerleştirilen ve delikleri aynı olan rulolar, frekansı aynı zamanda değiştirecekti. Hedy Lamarr ve Antheil'ın oluşturmuş oldukları temelden yararlanılarak, günümüzde milyarlarca insanın kullanmakta olduğu GSM, Wi- Fi ve GPS teknolojileri icat edilmiş oldu. Elektroniğin Öncüleri Vakfı 1997'de Hedy Lamarr'ın bu patentini fark ederek Elektronik Öncüsü Ödülü layık gördü. Hedy Lamarr, bu icatlarından dolayı para kazanamadı. Hedy Lamarr, 2000'de Florida'daki gösterişsiz evinde hayata veda etti. Barbara Liskov, 7 Kasım 1939'da Los Angeles'da doğdu. İlk nesneye yönelik programlama dillerinden biri olan Clu'yu geliştiren ama en çok nesneye dayalı programlama programcılarının aşina olduğu Liskov Değiştirme Prensibi ile bilinmektedir. Jean Sammet, 1960'lı yıllarda IBM tarafından bir programlama dili olarak kullanılan ve ayrıca sembolik matematik için kullanılan FORMAC'ı geliştirdi. Jean, bu hizmetinin daha öncesinde de Sylvania Electric Products'ta çalışırken, Army Signal Corps için yapılan bir bilgisayar olan MOBIDIC için yazılım geliştirmeyi başarmıştı. Jean ayrıca tıpkı Grace Hopper gibi COBOL'un gelişimi için çalışıyordu. Tümamiral Grace Murray Hopper, 9 Aralık 1906'da Newyork'ta doğdu. Bug ve debugging terimlerinin mucidi olan Grace Hopper, bilgisayar programcılığı konusunda bir öncüdür. İkinci Dünya Savaşı sırasında ABD Donanması ile çalışırken Mark 1 bilgisayarına katkıda bulundu. Grace daha sonra Mark 2 ve Mark 3 bilgisayarlarında çalıştı ve ardından UNIVAC 1 ve 2'nin programlama gelişimini yönetti. Grace Hopper tarafından yazılan not, bug kelimesinin bilgisayar terimleri arasında yer edinmesini sağlamıştır. Hopper ayrıca, 1950 yılında tarihteki ilk derleyiciyi geliştirmiştir. Tarihteki ilk yüksek seviyeli programlama dillerinden Cobol'u geliştiricilerindendir. Kendisinin bunları yapmasından 70 yıl sonra hala program yazarken çıkan bugları debug ettiğimiz, hala yüksek seviyeli dillerde bir şeyler yazıp derlediğimiz hatta bazı yerlerde hala Cobol kullanıldığı düşünülürse bize çok uzun ömürlü bir miras bıraktığını söyleyebiliriz. Grace'nin üstün hizmetlerinden dolayı kendisine 2016 yılında dönemin Amerikan Başkanı Obama tarafından Presidential Medal of Freedom verilmiştir. Yazılım Mühendisliği tabirinin mucidi Margaret Hamilton, 17 Ağustos 1936'da Paoli, Indiana'da dünyaya geldi. 1969 yılında Apollo11 uçuşundaki komut ve ay modüllerini milyon kilometre uzaktaki aya götürüp getiren, 145.000 satır Assembly kodunu hem tasarlamış, hem yazmış, hem yazan ekibi yönetmiştir. Tabi o zamanlar test edecek araçlar yoktu ve kodun tek deneme şansı vardı. Tamamen otomasyon olmasa da en ufak bir hatanın sapıttırabileceği bu kadar hassas bir işi Assembly gibi ilkel bir dilde 1960'ların koşullarında sorunsuz başarıya ulaştırmak gerçekten yazılım tarihindeki en büyük başarılardan olabilir. Ayrıca bilgisayar bilimlerinde günümüzde pek revaçta olan Asenkron Programlama, Priority Queue, Fault Tolerance konularında da tarihteki ilk modellerini geliştirmiştir. 2016 yılında en ünlü, kadın NASA çalışanlarının legolarının sergilendiği LEGO Ideas'da adına özel lego sergilendi. ABD başkanı Barack Obama tarafından sanat, televizyon, spor ve bilim dünyasından 21 kişiye Özgürlük Madalyası verildi. Bu 21 kişi arasında yazılım dünyasının efsane kadını Margaret Hamilton'da bulunmaktadır. Radia Perlman, 1985 yılında Ethernet kullanarak çok büyük veri ağları oluşturmayı mümkün kılan Spanning Tree Protocol'ü keşfetti. Bu başarısı ile Radia İnternetin Annesi olarak adlandırıldı fakat oldukça mütevazı şekilde hiç kimsenin bu sıfatı hak edemeyeceğini söyleyerek böyle adlandırılmayı reddetti. Gelecekte daha bir çok kadın bilim insanının başarılarını görmeyi diliyorum.


Günümüz bilgisayarlarının en büyük tehtidi virüsler! Günümüzde bilgisayar kullanım oranı oldukça arttı. Bu durumda beraberinde bilinçsiz kullanıcılar getiriyor. Bilinçsiz kullanıcılar, düşük güvenlik düzeyine sahip bilgisayarlarla buluştuğunda ortaya kredi kartı hırsızlığı gibi kötü sonuçlar çıkarıyor. Güncel işletim sistemi demek Güvenlik düzeyini en üst seviyeye çıkarmak demek. Şuanda Windows 10 kullanılıyor. Windows 10'un altında bir işletim sistemi kullanıyorsanız bunun lisansını hemen Windows 10'a yükseltmenizde fayda var. Bilgisayarın otomatik güncellemeleri daima açık olmalıdır. Açık olmayan otomatik güncelleştirmesi demek tespit edilen güvenlik açığının bilgisayarında asla kapanmaması demektir. Bilgisayar ayarlarına girip otomatik güncelleştirmeler kısmına tıkladığınızda karşınızda aşağıdaki gibi Güncelsiniz ifadesi çıkması gerekir. Güvenlik duvarı, sizi internetten gelen saldırılara karşı, uzaktan erişimlere karşı ya da yerel olarak bir virüsün sistem üzerinde etki oluşturmasına karşı önlem sağlar. Güvenlik duvarını kapatmanın evin kapısını açık bırakıp uyumaktan hiçbir farkı yoktur. Ayarlardan güvenlik duvarına girdiğinizde karşınızda aşağıdaki gibi yeşile boyanmış bir ayarlama görüntülüyor olmalnız gerekir. İnternetten indirdiğiniz dosya gerçekten indirmek istediğiniz dosya olmayabilir. Eğer bir program indirmediyseniz. exe uzantısına sahipse %99 ihtimalle virüstür. Bu nedenle ekrana gelen uyarı mesajlarını okumadan evet / hayır butonlarına tıklamayınız! Bilgisayarı satın aldığınızda içinde kurulu gelen Windows sürümünü başka bir sürümle değiştirip kırılmış Windows sürümlerini asla yüklemeyin! Kimse babasının hayrına bu programları ücretsiz sunmaz. Virüslü bir başlangıç yaparak 1-0 yenik başlamayın Ayrıca hiçbir programı da korsan kullanmanızı tavsiye etmiyoruz. Aksi halde Kredi kartınızın bilgilerini bile çalabilecek virüsleri ellerinizle bilgisayarınıza yüklemiş olursunuz.


İkinci Dünya Savaşı sırasında bir ülkenin hava üssünden kalkan uçaklara düşman hedeflerinin bombalanması emrediliyor. O günlerin teknolojisine göre çok hızlı olan bu uçaklar pervaneli uçak yani jet uçağı değil. Doğaldır ki; hava üssünden havalanan uçakların görevi yerine getirdikten sonra sayılarında hiç eksik olmadan gittikleri gibi -kendi üslerine dönmeleri bir başarı simgesi. Ancak bu uçaklar birgün 4, birgün 5 uçak eksiğiyle dönüyorlar. Üslerine geri dönen yani görevini tamamlayan uçakların ise hepsinde hasar var; hepsi yara almış hem de aynı yerlerinden, kanatları ve kuyrukları hep delik deşik. Bana çizilen resmi aşağıya aynen alıyorum. Resimdeki çarpı işaretleri uçakların yaralanma yerlerini gösteriyor. Bana da bu bilmeceyi yöneltti torunum, hadi bakalım dede, ben planör pilotuyum deyip havacılık kampındaki anılarını anlatıyorsun bize, bröven falan da var ama, çöz şu bilmeceyi de görelim dedi. -Almışlar. -Aynı fabrikanın aynı model ve tipiymiş uçaklar. -Yokmuş. Yani sizin de aklına gelebilecek başka soruları da sıraladım; ama işime yarayacak bir yanıt alamadım. Düşünüp durdum; giden yılı böyle uğurladım, tüm umudum gelen yıldaydı, bir ilham gelecek çözecektim bilmeceyi, olmadı. Torunum durumumu perişan görmüş olacak ki yeni yılımı kutlarken yanıtı söyledi bana. Nasıl oldu da böyle düşünemedim diyerek hayıflandım. Tüm umudum bu yazıyı okuyacak gençlerde... Şimdi: Bu olaydaki uçakların nereleri güçlendirilmeli? Çözen olur ve gerekçesini de yazarsa bu sayfanın sonunda bana da haber versin. Bu arada yeni yılın tüm okurlarımıza ve Bilgeyik çalışanlarına sağlık ve mutluluk getirmesini dilerim.


Çoğu insanın dinlediği müzik aslında onun karakterini yansıtır. Davranışından, olaylara bakış açısına kadar bir çok faktörde dinlediği müzik türünün etkisi vardır. Tabii bu herkes için geçerli değil. Bunu neye dayanarak söylüyorum? Çünkü insanın dinlediği müzik tarzı aslında kendi tarzını da oluşturmuş olur. Peki bi insan müzik tarzını neye göre seçiyor? Bilinç altınızda yatan, duygularınıza tercüman olan müzik türleri sizin müzik tarzınızı belirliyor. Peki bu müzik türleri neye göre belirleniyor? Müzik türünün belirlenmesindeki en önemli faktör müziğin ritmidir. Örnek vermek gerekirse; pop müzik yapmak için 80-120bpm arasındaki ritmler tercih edilir. Ritm kendini hemen gösterebilir. Karadeniz müzikleri ise genelde 7/16, 7/8, 5/8'lik ritmleri tercih etmişlerdir. Fakat temposunun ne olduğunu bilsen de bir şarkının sadece temposundan rock müzik mi, yoksa metal müzik mi olduğunu anlayamazsınız. Bunun için Enstürmanlara da bakmamız gerekiyor. Tercih edilen enstürman ritmle birlikte türü az çok ortaya çıkarır hatta belirleye de bilir. Ancak bu kesin bir sonuç vermez. Örneğin Pop bir şarkı da birden elektro gitar solosu ile karşılaşabilrisiniz. Bu yüzden bir de vokale bakıyoruz... Şarkıyı nasıl seslendiriyor.


- .1. İrem Hayalet Sevgilim - .2. Salim - Alo - .3. Badem Sen Ağlama - .4. Dj Akman Seninle İlk Defa - .5. Seksendört Ölürüm Hasretinle - .6. İsmail YK Bombabomba. com - .7. Manga Bir Kadın Çizeceksin - .8. Musa ft. Gülşah - Çek Git Bebeğim - .9. Emre Aydın Afilli Yalnızlık - .10. Duman - Seni Kendime Sakladım - .11. Nil Karaibrahimgil Pırlanta - .12. Mirkelam Asuman Pansuman - .13. Enbe Orkestrası Unutamam - .14. Yalın Zalim - .15. Muhabbet - Sie Lieght In Meinen Armen - .16. Özgün Elveda - .17. Sagopa Kajmer Ben Hüsrana Komşuyum - .18. Aslı Güngör Kalp Kalbe Karşı - .19. Rafet El Roman ft. Yusuf Güney Aşk-ı Virane Sevgi ve nefretin bir arada harmanlandığı o rap şarkısını hangimiz unutabildik ki? Evet evet tam tahmin ettiğiniz gibi Çek Git Bebeğim... Bize her şarkısını sevdiren, her şarkısını dinlettiren Duman grubu bu şarkısıyla bir zamanlar yüreğimizi tam on ikiden vurmuştu... İlk dinlediğimizde "kim bu Asuman ? Ne alaka pansuman ?" gibi soruları aklımıza getiren o güzel ama iç dünyamızda karmaşa yaşatan şarkı. Bir dönemin gençlerinin duygusal boşluğuna denk geldi. Hepimiz biraz da olsa dinleyip ağladık valla. Özellikle o dönemdeki genç nesli fazlasıyla etkileyen Sagopa rap dünyasında bu şarkısıyla fazlasıyla söz ettirdi kendinden. Bu şarkıyı ne kadar sevdiğimizi anlatmaya gerek yok sanırım ? Hepimiz fazlasıyla sevdik, dinledik ve dinliyoruz. Bir adam gördük ve sesine hayran olduk. O adam Rafet El Roman'ın el verdiği Yusuf Güney'di. Aşk-ı Viraneyle hayatımıza dahil oldu ve kabul edelim ki bu şarkı hepimizin hayatında yer buldu.


Gelin bu bilinmezleri, sondan başa doğru, gün ışığına çıkaralım biraz. Newton asal renklerin 7 tane olduğunu söylerken Goethe sadece sarı ve mavi olarak 2 asal renk olduğunu, bugün gördüğümüz ve bildiğimiz renklerin bu 2 renkten türediğini ispatlamaya çalışmıştır. Yerçekimi yasası nedeniyle Newton'a saygısı vardır; ama bir de gökçekimi olduğundan söz açmaktadır. Gökçekimi olmasaydı bitkinin topraktan aldığı su, ağacın tepesine kadar nasıl ulaşırdı? demektedir. Yaprak tomurcuklarının evrilerek çiçek biçimi aldığı iddiası da botanikte iyice derinlere dalan Goethe'nin uğraş alanları içindedir. Yapraklı bir ağaç olmasına karşın, bitkisel sıralamada kozalaklı ağaçların da önüne yerleşir ve Açık Tohumlular familyasında yer alır. Milyarlarca yıl önce iğne yapraklı ağaçların üreyip çoğalmasına öncülük eder; ama kendi geniş yapraklarında hiçbir değişiklik olmaz. Hatta bu görünümünü bugüne dek korur. Bu inatçılığı nedeniyledir ki; doğu ülkesi mabetlerinde kutsal ağaç sayılır. Bu özellikleri dolayısıyla bizim dilimizdeki asıl adı filkulağı olmasına karşın mabet ağacı olarak da anılır. Japonya'ya atılan atom bombalarından etkilenmeyen tek canlı türüdür. Hiroşima ve Nagazaki'de Atom bombası günlerinde sağ kalan mabet ağaçları bugünkü ziyaretçileri şaşırtmaktadır. Erkek ve dişi ağaçlar ayrı ayrıdır, tıpkı incir ağaçları gibi. Döllenme, tozlaşma ile olduğundan dişi ağaçların yakınında bir yerde bir erkek ağaç mutlaka vardır. Dişinin meyveleri kayısı renginde kiraz saplı ve erik büyüklüğündedir. Bu güzelliğe karşın meyveler çok bir kötü koku yayarlar. Sonbaharda meyveden sonra yaprak dökmeye hazırlanan ağaçlar altın sarısı görünümleriyle park ve bahçelerin değerli bitkilerindendir. Bizim bu ağacı, Türkçemizde fil kulağı olarak adlandırmamız güzel bir benzetmedir. İki simetrik parçadan oluşan yaprakları vardır ki; Goethe'nin şiirinde de bundan bahseden bir dize bulunmaktadır. Yurdumuzun çeşitli bölgelerinde park ve bahçelerde bu ağaca rastlanır. Örneğin; Ankara'da Gar yakınlarında, Teknik Okullar civarında ve TBMM parkında gelişmiş örnekleri vardır. Ben 2003 yılında Meclis bahçesindeki filkulağı ağacından aldığım tohumlardan çoğaltıp eşe-dosta verdiğim birkaç fidanın gelişiminden haber alamadım; ama benim ağacımın çocukluk dönemine ilişkin bir fotoğraf bu yazının başında yer almaktadır. Goethe'nin 1815 yılında yazdığı aşağıdaki şiiri ben de 2015 yılında çevirmiştim. Şiirin 200. yılını kutlar gibi. Çeviri sözcüğü de şiir için pek yerinde bir tanımlama değil bence. Türkçe Söyleyen tanımlaması benim için daha geçerli. Sind es zwei, die sich erlesen, Fand ich wohl den rechten Sinn, Fühlst du nicht an meinen Liedern, This leaf from a tree in the East, Has been given to my garden. Which pleases me and thoughtful people. Or are these Two, which have decided, To reply to such a Question,


Kitap okumak, okuduklarınla çevrene bilgi yönünden yardımcı olmak çok önemli bir özelliktir. Kitap tanıtım eylemi de bu davranışın önemli araçlarından biri. Söz konusu deneme türü bir kitapsa, çok büyük bir zevk oluyor benim için bu iş. Nedense çok seviyorum bu türü. Kimi kişiler hiç sevmez; ama bana göre çok güzel bir bilgi kaynağıdır denemeler. Bilgiçlik taslamadan bilgi aktarır okuruna, yenidünyalara yollar açar, kapalı kutular için anahtarlar verir. Bilgeyik sayfalarında okuduğum bir yazıya göre; deneme türünün değişmez ağa babası Montaigne'dir. Bu tür edebiyattan zevk alanlar onun deneme yazılarıyla başlar okumaya. Bende de böyle başladı bu tatlı hastalık. Denemeler kitabını bir kez ele aldım lise yıllarında, olay bitmişti artık. Ömür boyu başucu kitabımdı o, ya da aynı türden kitaplar. Herkes gibi; kimi zaman ezberinizde kalan satırları yinelersiniz kendi kendinize, kimi zaman altlarını çizersiniz herhangi bir anlatımda alıntı yapmak üzere, kimi zaman da her okuyuşunuzda yeni keşiflerde bulunursunuz. Tanıtacak olduğum bu kitap da böyle bir alışkanlıkla dikkatimi çekti; Kitapyurdu yayınlarının birkaç satırlık tanıtım yazısıyla. Kitap yeni yayımlanmış; çok genç bir yazar, bayağı iddialı satırları var tanıtımında. Kargo ile ısmarlama yapan bir arkadaşıma eklendim, kitap geldi ve incelemeye başladım. Önce, kapak hoşuma gitti İlk sayfa arkasını çevirdim ki; editör de o, kapak tasarımcısı da o, düzeltmen de o, yani yazar Arda KUKUL. Yeni yayınlar böyle oluyor herhalde diye düşündüm. Akıcı bir anlatımla başlayan enfes bir Giriş var önce, neredeyse kitabın özünün özü gibi damıtık bilgiler. Sonra sıra numaralı konular serpiştirilmiş sayfa başlarına; her bir numara bir konuyu betimliyor. Ben okurken dikkatimi çeken konulara bir başlık koydum numaranın yanına. Mutlaka dönüp yeniden okuyacağımı bildiğimden konuları bulmakta kendime kolaylık olsun istedim. Anlatım maddeleri bir önem sırasını göstermiyormuş; öyle söylüyor yazar. Satırlar, daha doğrusu yoğunlaşan düşünceler beni şaşırtmadı değil. Yazar henüz 27 yaşında, iç kapaktan anladığımıza göre; tamam, kendisi yüksek- öğrenimli, daha yükseği için de çabalıyor; ama bu denli anlatımlara Montaigne bile ancak 39 yaşında başlamış. Döndüm Google'dan yeniden baktım; yanlış bilgi aktarmayayım diye. Doğruymuş, bilgi biriktirmek o denli hızlı olamıyormuş orta çağda. Boşuna demiyorlar ortaçağın bilginleri, bugünün orta öğrenim bilgilerine sahipti diye. Gençler çok şeyi, çok hızlı ve de doğru olarak öğrenip öğretiyorlar. Kutluyorum. Para bir tabudur birçok toplumda diye başlıyor konuya. Ne kadar kazanıldığı konuşulmaz, sorulmaz; ayıptır.... Toplum bunu göre göre para konuşmayı ayıplarsa, genç nesiller nasıl iyi bir finansal eğitim alabilir? Kendi paralarını kazanmayı, bu parayı nasıl harcamaları gerektiğini, nasıl ve neden yatırım yapmak zorunda olduklarını hangi yollardan öğrenebilirler? diyerek sürdürüyor anlatımını. Bu dönemde kitap basmanın sorun olduğunu eş-dosttan olduğu kadar, basından da izliyoruz her gün. Yukarıda adını andığım yayınevi sanırım bir kolaylık sağlıyormuş yazarlara. Yazarlar, basım için gerekli araç gereç giderlerine hiç katılmıyor, satışlar yayınevinin adresinden yapılıyor, baskı sayısı da isteğe göre olduğu için, gereksiz giderler önleniyormuş. Yazar ve yayınevi satış gelirine ilişkin özel bir anlaşma yapıyormuş. Piyasanın bu görünümünde yazarlara özellikle de genç yazarlara yol açmak gerçekten yararlı bir atılım. Kutlamak gerekir uygulamaya başlayan yayınevini. Bana, çok akıllı ve ışıltılı bir yöntem olarak geldi bu konu, bu nedenle duyduklarımı gençlere iletmek istedim. Yazıyı burada kesip olgunlaşmaya bırakmıştım ki; aynı yazarın ikinci bir kitabı daha yayımlandı aynı yayınevince. Fikirler başlığıyla yayımlanan bu kitabın gidiş yolu da aynıydı; türü yine deneme, kapak çizimi yine yazarın, alt başlığı da şöyleydi: Bilim, Felsefe ve Bireysel-Toplumsal Gelişme Potansiyeli Üzerine Notlar. Yurdumuz insanı olan üç büyük filozofu yakın çekimle bize anlatan yazar; merak konusunun bilimsel önemi üzerinde duruyor, bilim-uygarlık-bağımsızlık ilişkisini irdeleyerek geri kalmışlık ve tarih bilincine eğiliyor. Yazmanın önemi ve düşünceye etkisini inceledikten sonra müzelerin toplumsal gelişmeye katkılarını kendi yaşam örnekleriyle de renklendiriyor. İnsanlığın ve de günümüzün tartışmalarının kaçınılmaz konusu İnanç, Din Sömürüsü, Laiklik ve Devlet Kontrolü üzerine görüşlerini belirten yazar, Yaşamak ve Yaşatmak üzerine notlarla kitabını şiirsel satırlarla sonluyor. Kitabın başında çok kısa olarak kendini anlatan yazarın lisansüstü eğitimini St. Petersburg Ulusal Araştırma Üniversitesi'nde sürdürdüğünü anlıyoruz. başlıklı bir kitabın yazarlığını Emilien Mantel adlı bir Fransızla bölüştüğünü gördüm; ama İngilizcem felsefe konularına, emekli cüzdanım da kitabın fiyatına ulaşmaya yardımcı olmaz sanıyorum. Sözün özü; ben Yaşam Haritasını ve Fikirleri okudum, beğendim, sizlerin de aklınızın bir köşesinde bulunsun istedim.


Birgün İstanbul Beyazıt'ta bulunan, sahaflar çarşısında birkaç kitap arıyorum. Dükkanlardan birine girdiğimde, kapının yan tarafında duran, içi tıka basa dolu bir çuvalı devirdim. Pek utandım. Hemen eğilip çuvalı dikleştirdim. İçinden dökülenleri, dükkan sahibinden özür dileyerek toparlamaya giriştim. Çuval, eski zaman fotoğraflarıyla doluydu. Elime ilk gelen fotoğrafa baktığımda irkildim. Çünkü elinde silindir şapkası, üzerindeyse çok şık bir frak, beyefendi merhum Menderes döneminin Türkiye Büyük Millet Meclisi başkanıydı. Öteki fotoğrafları hiç incelemeden, el çabukluğuyla çuvala koydum. Bunu yaparken, devirdiğim çuvalın iki adım ilerisine fırlamış görkemli bir gelin fotoğrafı değdi gözüme, hemen uzanıp aldım. Onu da çuvala sokuşturdum. Yukarıda alıntısını yaptığım kitabı yeni bitirdim. Bu jilet kesiği yarayı yıllar önce ben de yaşamış biriyim. Zaman zaman o yaranın sızısını yüreğimde duyarım. Yine yıllar öncesine uzanmak zorunlu oluyor. Ankara Ayrancı semtindeki kapalı pazar yerinde Antika Eşyalar için bir gün ayrılmıştı. Her ayın ilk pazar günü, sadece eski eşya alım satımı yapılıyordu. Evimize çok yakın olduğu için eşimle birlikte nelerin pazara düştüğünü, nelerin alınıp satıldığını görmek istedik. Bir kahve değirmeni, bir asker palaskası, eski model bir abajur, bir hamamtası yanyana durunca belki anlamsızdı; ama alıcısının elinde değer kazanıyordu. Gezerken bir eski dolaba gözümüz takıldı; zarif incecik mermerli bir yüzü ve fotoğrafla dolu küçük bir çekmecesi vardı. Çekmece açık olduğu için fotoğraflara bakılabiliyordu. Satıcı, eğer istiyorsak fotoğraflardan seçim yapıp satın alabileceğimizi söyledi. Böyle bir niyetimiz olmadığı gibi, bizimle ilişkisi olmayan fotoğraflara bakmanın bile rahatsızlığını duyar olduk. Nişan töreni için olsa gerek, sıralanmış birkaç kişi, mutluluk hepsinin yüzünden okunuyor; ama bana hüzün veriyor tanımadığım bu insanların pazar yerine düşmüş bu eşyaları. Minik bir bebeğin kollarından tutmuş bir anne ya da bir abla ilk adımını atmasına yardımcı oluyor. Arka köşede yaşlı bir adam düzgün boyunbağı ve şapkasıyla evden çıkmaya hazır. Kim bu tanımadığımız kişileri bize zorla tanıştıran insanlar? Fotoğraftakiler değil sanırım; onların çocukları, torunları belki. Belki onların da tanımadıkları bir kuşak önceki akrabalar. O kartlarda yer alan kişiler nerede şimdi? Çekiyorum, gülümseyin denildiğindeki tatlı heyecanlar, fotoğraflar basılıp gelene kadar geçen acaba gözümü kapamış mıydım korkusu. Eşim ve ben bizden sonra bu jilet kesiği acısını kimseler çekmesin diyerek eve geldik ve bu konuda yapacaklarımızı planladık. Albümlere yerleştirilmiş fotoğraflar dışında zarflarda biriken-bizden sonra hiç kimsenin tanıyıp bilemeyeceği-fotoğrafları teker teker keserek dumansız olarak yok ettik. Saymadık ama sonradan oranlamamıza göre 150 kadar fotoğrafı pazara düşmekten kurtardık. Bayağı hafiflemiştik. Bir okul duvarı, uzaktan çekilmiş bir fotoğraf, iki kafa görünüyor ama kimdir nedir biz bile bilemiyoruz. Kes gitsin dediklerimize bir örnek bu duvar üstü görüntüsü. Annemin genç kızlık mahallesinden bir görüntü; fotoğraftakilerin birini olsun tanıyacak kimsemiz kalmadı. Saklanmasında hiçbir anlam olmayan bu görüntüyü yok etmek en akıllı iş olacak. Fotoğraflara ne yapacağımıza karar verdik; ama mektuplar için ne yapacağız? Zarflarıyla birlikte tarih sırasına göre yıllarca sakladığımız, ilk okuma anındaki heyecanların yeniden yaşanması olanaksız olan el yazılı satırlarla dolu tam 500 A4 sayfasını nasıl yok etmeli acaba? Gerçi o zamanlar A4 diye bir sayfa icat edilmemişti ; bizim için Dosya Kağıdı vardı ve ortadan katlanıp her tarafı dolunca dört sayfa mektup olurdu. Bu hesaplama biçimiyle ben eşime 1200 sayfa, eşim de bana 600 sayfa mektup yazmıştı. O sevgiler, o özlemler, o doğum sevinçleri bu zarflarda saklıydı şimdi. Peki, bizden sonra kim yaşayabilecekti bu heyecanları, kızım damadım ve torunumu da kararlarımıza ortak ederek yakım düzenini kendimiz düzenledik. 2003 ya da 2004 olmalı, torunum anne ve babasıyla denize yakın bir yere gitti; yaz dinlencesi için. Bahçe içindeki bitkilerini bize emanet ettiler. Tam aradığımız ortamdı. Mektupları yüklendik ve olay mahalline yerleştik. Ev halkını yolcu ettikten sonra mektup zarfları açılmaya başlandı. Kimi mektubu satır arası okuduk kimine kıyamadık bu kalsın dedik. Yakma işlemi için araç-gereç hazırdı. Üstü kiremit tepsiyle kaplı minik bir soba vardı. İçinde ateş yanınca üstteki kızgın kiremitten yararlanılıyordu. Ben seyyar sobanın küçük duman borusunu taktım bahçenin ortasında boş bir yere koydum. Yanıcı olarak mektuplar, yakıcı olarak kibrit ve yanmanın sürekliliği için oksijen yani temiz hava bizi bekliyordu. Bu malzemeyi biraz beklettik ve az soğumuş bir üzüm suyu açtık. Tadına varabilmek için bardak aralarına zaman tanıdık. O tatlı olay böyle başladı ve birkaç saat sürdü. Kimseler duymadı, kimseler görmedi, birkaç anı-mektup dışında hiçbir kalıntı bırakmadık hepsini yaktık. -------------------- Resim ve fotoğraf arasındaki önemli farkı, bundan tam 41 yıl önce akademisyen bir konuşmacıdan öğrenmiştim. Resim, kalemle ya da fırça ile yapılıyor; fotoğraf ise teknolojik araç gereçlerle görüntülüneliyordu. Ben de bir şarkının adından aktardığım ve başlıkta kullandığım resim sözcüğü dışında şimdi profesör olan o akademisyenin söylediğini yaptım.


HomeHow tarafından yapılan bir ankete göre Kaktüs, dikenli bitkiye adanmış olağanüstü 23 milyon gönderi ile açık ara en çok Instagramlanabilir ev bitkisi 2. sırada fotojenik Hoya ve ardından Monstera geliyor. Y kuşağı ve Z Kuşağı saplantısı son yıllarda patladı. Peki neden bu belirli nesiller bitkilere bakmayı bu kadar çok seviyor? Bu, İngiliz yazar Alice Vincent'ın son kitabı Rootbound: Rewilding a Life'da araştırılan bir soru. Yazarın 20'li yaşların ortalarında yaşamındaki gerçek olayları takip eden bir 'doğa anısı'. Hayatımda pek çok şey beklediğimden farklı yönlere gittiğinde, teselliyi bahçecilikte ve bitkilerde buldum diyor. Yazar, bitkilerle güçlü bir duygusal bağı olduğunu söylüyor. Vincent, BBC Culture'a "Bir şeyin filizlendiğini, çiçeklendiğini ve hatta tohuma gittiğini görmenin derinden hareket eden bir yanı var" dedi. Uzun ve karanlık bir kıştan sonra yeni büyümede veya çok yıllık sevilen bir bitkinin topraktan geri dönüşünde bulunmanın gerçek bir sevinci var. Bitkilerin mevsimsel değişimini ve etrafımdaki daha geniş doğal dünyayı günlük hayatımda bana yol göstermeye yardımcı olan bir şey buluyorum. Bahçe işleri de benim için çok düşündürücü bir şey." Ve Rootbound, "kendilerine ulaşmaları söylenen ve bir şekilde eksik olmasını bekledikleri yaşamı bulma" deneyimleriyle "rezonans bulan" yaşlarındaki okuyucuların ilgisini çekti. Vincent, kilitlenme sırasında kitabını "teselli ve sakinleştirici bir okuma" bulan birçok okuyucudan da geri bildirim aldığını söylüyor. Ve Vincent, boş zamanlarında bahçıvan olan edebiyat editörü Katherine White da dahil olmak üzere tarihteki çeşitli bitki kadınlarından ilham almıştır. "Asla bahçeye kadar giyinmedi - tüvit takım elbise ve Ferragamo ayakkabılarıyla dışarı çıkar." Sonra Jamaica Kincaid ve Alice Walker "bahçeciliği sömürgecilik ve kölelik bağlamına yerleştiren" bahçe yazıları için var. Ayrıca, flora ve faunayı boyayarak dünyayı dolaşan bir sanatçı olan Marianne North. Ve Gertrude Jekyll ve Beth Chatto, "her ikisi de bahçe tasarımının ataerkil kalesini ele geçirdi ve bugün ekme şeklimizi kökten değiştirdi".


Üretim ve tüketim sürecinde mümkün olduğu kadar az kayıp vermeyi, Atmayı mümkün olduğu kadar çok geciktirmeyi, Ürünün hayat döngüsü atarak bitirilmez; aksine, yeniden hayat kazanması sağlanır; diye ekliyor. Döngüsel ekonomi kavramı, hemen her çevrecinin bildiği 3R yerine; 5R kullanılarak sıralaması ile genişletilmiş. Önce 3R'yi anımsayalım: Bir ürün ya da hizmetin kullanım aşamalarında geçerli olan 3 ayrı sürecin İngilizce baş harfleridir 3 R. Çevrecilerin de abecesidir. - Tüketimi ve satın almayı azaltmayı simgeleyen Reduce - Ürünleri yeni baştan kullanmayı simgeleyen Reuse - Kullanılamayacakları geri dönüştürmeyi simgeleyen Recycle Bu 3R, gereksinimleri karşılayamamış olacak ki; 2R daha ekleyerek bunu 5R şeklinde tanımlar oldular. Eklenen R'lerden biri Refuse, öteki de Rot. Refuse artık 5'li sıralamanın ilk aşamada yer almakta ve kullanımı azaltmayı değil; ürün çok gerekli değilse hiç satın almamayı, alımı reddetmeyi simgelemektedir. Sıralamada en sonda yer alan Rot ise; atıkların gübreye dönüştürülmesini ve doğaya yararlı olmasını simgelemektedir. - Alma Kardeşim - Azalt Kardeşim - Aklını çalıştır, bak ne güzel onarmışsın - Al bunu da dönüştürmeye koy Kardeşim - Ahan da bunları gübre yap Prof. Dr. Nuroğlu'nun belirttiğine göre; Kenneth Boulding (1966) tarafından ortaya atılan uzay gemisi teorisinden esinlenilmiş bir sistemmiş; döngüsel ekonomi. Bu teoriyi biraz kurcalayayım, birşeyler öğreneyim dedim; ama pek sarmadı beni. Buna karşıt olarak ortaya atılan Yaşam Sandalı Etiği ya da Cankurtaran Etiği daha anlaşılır bir şey gibi. Anlaşılır; ama pek insani değil bana göre. Merak edenler için söyleyeyim; Google'da arayıp tıklayınca epey yazı var bu konularda. Kenneth Boulding ve James Garrett Hardin sorgulamanız gerekiyor. Bu yazıya konu olan döngüsel ekonominin ayrıntıları Sayın Elif NUROĞLU hocanın Fikir Turu sayfasındaki makalesinde çok yönlü ve sayısal olarak işlenmiştir. Prof. Dr. NUROĞLU'ya göre; Türkiye koşulları bu sisteme hazır değildir ve geçiş de pek kolay olmayacaktır. Ben de Türk halkının ORTA ve ALT ekonomik kesiminin bu aşamaları, 3R'leri 5R'leri hiç bilmeden, duymadan yıllardır zaten uyguladığı ve uygulayacağı kanısındayım. Sayıları belki azalmıştır; ama eski takım elbisesini tornistan yaptırarak oğluna bayramlık diktiren babalar, eski eteğinden kızına fırfırlı elbise çıkartan anneler hala aramızdadır. El emeğinin değer kazanması ve işçiliğin pahalanması nedeniyle bu uygulamalar azalsa bile, bu kültür hala yaşamaktadır aramızda. Bizim aile yapımızda, büyüğün oyuncakları ve giysileri küçüğe kalır, babanın ve annenin giysileri çocuklarda değerlendirilirdi eskiden. Hele okul kitapları!.. Sizin kitaplar alt kattaki komşu çocuğuna verilirken; belki üst kattaki ağabeyin kitapları da size gelirdi. Örneğin ben ortaokula başlarken; yan komşumuz İnci ablanın çöp amacıyla kapıya koyduğu okul çantasını babama onartıp kilit taktırarak, 125 kuruşa pazardan alınan ve kaçıncı el olduğunu bilemediğim ortaokul şapkasına kokart koyup okula gitmiştim. 1969 yılında görev gereği gittiğim Finlandiya'dan dönerken o zaman 5 yaşında olan - kızıma bir yağmurluk almıştım. Çok cici bir itfaiyeci şapkası olan parlament mavisi üzerine siyah benekli muşambadan yapılmış kullanışlı bir şeydi. Çok severek giydi kızım onu; ama bir iki yıl sonra giysi küçük geldiği için kız kardeşimin çocuklarına verdik. Sıra ile onlar kullandılar, sapasağlam kaldığından inanmayacaksınız belki ondan sonra tam 14 çocuk, daha doğrusu anababa da tattı o güzelliği. O arada minicik bir onarım yapılmış olarak kızıma geri döndü o yağmurluk. Bugün 27 yaşında olan torunum da döngü içine girdiğinden - tadına bakmıştı o yağmurluğun. Döngüsel sistem uygulayıcılarına ayıp olur düşüncesiyle kimselere yağmurluk veresimiz yok artık. Belki torunumun çocuğu da kullanır, kimbillir? Döngümüzün çapı hayli geniş olmuş şimdi fark ediyorum. Toplumdaki bu uygulamalar, bizim halkımızın döngüsel ekonomiyi zaten yaşamakta olduğunu göstermiyor mu size? Biz her şeye her zaman hazırız. Yeter ki bu işleri kural koyarak yaptırmasınlar bize. O zaman tepemiz atar, kural falan dinlemeyiz. Biz kendi işimizi kendimiz yapmalıyız. Planlama yapma, yasaya bağlama ve benzeri yaptırımlar açmaz biz! Püsküllü montu şu zamanlarda giyeceksiniz deyip de çıldırtmayın insanı. Biz emekliler her şeyi bildiğimiz gibi- döngüsel ekonomideki yer ve sıramızı da kendimiz bilir ve uygularız! Konuyu biraz yumuşatarak anlaşılır kılmak için verilen bu örnekleri hoş karşılayan lütfen. Ben gerçekçi bir bakışla Türk halkının çok sert olmayan kurallarla donatılmış bir Döngüsel Ekonomi eyleminde başarılı olabileceği kanısını taşıyorum; o kadar. Bu konuda Sayın hocam Elif NUROĞLU kadar karamsar değilim.