Beslenmek ne kadar doğalsa, tuvalet ihtiyacını karşılamak da o kadar doğaldır. Bu nedenle antik çağlarda herkesin ücretsiz veya çok makul fiyatlarla faydalanabileceği umumi tuvaletler yani Latrina'lar inşaa edilmiş. Bulunan Antik Latrinalar incelendiğinde genelde hamamların hemen yanıbaşına yapıldığı gözlemlenmiş. Böylece hamamdaki atık su, kanalizasyon giderlerini temizlemek için kullanılabiliyordu. Ancak hamamlardan bağımsız olarak, kendi kanalizasyon sistemi olan Latrina örnekleri de gözlemlendiği gibi, hususi olarak evlere yapılan daha küçük latrinaların varlığına da ilişkin bulgular var. Latrinalarin içerisinde yer yer, freskler ve zeminlerde mozaikler bulunuyordu. Yapılan keşiflerde Latrinalarda genellikle Fortuna Tanrısına ait heykellerin olduğu biliniyor. Şimdi gelelim Latrinalarin genel yapısına. Şekillerde de gördüğünüz gibi Latrinalarda 2 adet oval delik bulunuyor. Bunların birisi yukarıda diğeri ise hemen bitişiğindeki altında. Üst kısımda bulunan delik tuvaleti rahatça yapmak için tasarlanırken altta bulunan delik ise taharetlenmek için tasarlanmış. Şimdi işler biraz daha ilginçleşiyor. O dönemlerde taharet musluğu ve tuvalet kağıdı gibi icatlar henüz keşfedilmemişti. Pişmiş topraktan yapılan çanak çömlek kalıntıları bu konuda oldukça yardımcı bir araçken maddi durumu elveren insanlar veya kentler diyelim ki o dönem için bunun çok pahalı bir envanter olmadığı kanaatindeyim; Xylospongium kullanılıyordu. Xylospongium ne ola ki? Dediğinizi duyar gibiyim. Bir sopanın ucuna bağlanan deniz süngerine Xylospongium veya tersorium adı veriliyor. O dönem şartlarına göre hijyenik bir gereçti. Kalçaların arasını temizlemek için kullanılıyordu. Latrinalarda ihtiyaç giderildikten sonra altta bulunan delik yardımıyla bunu rahatça yapabiliyordunuz. Bazı bölgelere göre farklı kültürler işleniyordu. Kimi yerlerde kendinize özel bir tersoriuma sahip olurken, bazı yerlerde ortak bir tersoriumun olması çok sorun değildi. Hatta bazı kurallara tabiiydi. Örneğin kullandıktan sonra içi su ve sirke ile dolu olan bir kaba batırıp bir sonraki kişinin kullanabilmesi için temizlenmeliydi. Suyun bunu temizlemek için yeterli olmadığı, sirke ile kirlerin çözülerek daha hijyenik bir gereç haline getirebildiği biliniyordu. Ayrıca Latrinaların kanalizasyon sistemi oldukça önemliydi. Aksi halde hoş olmayan kokular etrafı sarar ve insanları çok rahatsız ederdi. Anadolu'da bir çok noktada Latrine örnekleri bulunuyor. Bu örnekler günümüze Roma döneminden kalmış. Eğer yolunuz Ephesus'a düşerse hamamın hemen yanında bulunan Latrina'yı da incelemeyi unutmayı. Tabi günümüzde maalesef kullanılmıyor :) :) M. S. 4. YY'da kadınlar ve erkekler için farklı latrinaların olduğuna dair kalıntılar elde edilmiş. Ancak Latrina yapıları milattan sonra 5. yüzyıldan sonra artık kullanılmamaya başlanmamış ve bu kültür yok olmuş. Ayrıca yine çok ünlü olan Tralleis antik kentinde de çok iyi korunmuş bir Latrina bulunuyor. Sayın Akkaya, Gerçekçi yazınız ilginç ve çok hoş. Beşinci yüzyıldan sonra latrinaların unutulmaya başladığından söz açıyorsunuz; ama, ben Finlandiya'da bir orman evinde 1969 yılında kullandım latrinayı. Tamamen tahtadan yapılma bir yapı içinde 2-3 kişilik oturma yerleri olan, sizin fotoğraflardakilerin aynı, yalnız önde temizlenme delikleri yok. Görev nedeniyle gittiğimiz bu ormanlık yerler Çarlık zamanında Rus aristokrasisinin- -hatta bizzat Çar'ın- yaz tatilini yaptığı gözde yerlermiş. Kullandığımız latrina ( adını 53 yıl sonra yazınızdan öğreniyorum) birbirimize haber vererek sabahın ilk saatlerinde teker teker uğradığımız istirahatgahtı Geniş kabinde su ya da benzeri bir temizlik gereci yoktu. İşlem bitince içinde toz kireç olduğunu yorumladığımız teneke kaptan alınan bir kürek kireci delikten aşağıya döküyor; aynen kedilerin yaptığı gibi ayıbınızı kapatıyordunuz. Bu latrina, kalınan yerden biraz uzakta orman içinde yapılmıştı; insanlara eski yaşantıları anımsatıyorlardı sanırım. Bu konuda tamamlayıcı bir bilgi daha eklemek isterim. Geçen yıl, bir dostum Rusya'da ormanda yazlığı olan oğlunun yanında tatil yaparken sizin anlattığınız ve benim yaşadığım olayla karşılaşmış. Bir küçük çağdaşlaşma var yalnız; işlem bittikten sonra ayıbınızı gizlemek için bir kürek kireç değil sadece bir tablet atacakmışsınız deliğe... Bu güzel söyleşiye neden olan yazınız için teşekkürler; çünkü yarım yüzyıl sonra bana, yaz ortasında 24 saati gündüz olan Finlandiya günlerini yeniden yaşattınız..


Merhaba, bu yazımızda 2022'nin henüz ilk çeyreğini dahi tamamlamamışken, insanlık dışı saldırılar nedeniyle sıkça duyduğumuz ''oligark'' terimini inceleyeceğiz. Elbette bunun için 'oligarşi'nin ne olduğunu bilmemiz gerekir. Kısaca ve genel bir tabirle açıklayalım. Oligarşi, gücün az sayıda, küçük ve ayrıcalıklı bir grupta olduğu yönetim şekli olarak açıklanmaktadır. Etimolojik geçmişi Yunancaya dayanmaktadır ve Yunanca''oligo-'' ve ''arkhein'' kavramlarının bir araya gelmesiyle oluşmuştur. İlk kullanımı ise Yunan filozof Aristoteles'e dayanmaktadır (MÖ 384-322). Eski dönemlerde Yunanistan ve Roma benzeri ülkeler oligarşi ile idare ediliyorken günümüzde Suriye, Küba, Cezayir, Suudi Arabistan, İran, Irak gibi ülkeler oligarşi ile idare ediliyor. Girişte yaptığımız tanımdan da anlayacağınız üzere oligark; oligarşik düzendeki yöneticilere ve oligarşiyi destekleyenlere verilen isimdir. 1991 yılında Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından öne çıkan bu terim, günümüzde Rusya'daki büyük şirketlerin sahipleri olan isimleri karşılamaktadır. Yani ultra zenginlerden bahsediyoruz. Bir oligark, akrabalık, din, ekonomik statü, prestij ve hatta diliyle toplumun geri kalan kısmından ayrılan yönetici sınıfın üyesi olabilmektedir. Rusya'nın Ukrayna'yı işgaline karşı ultra zengin Rus oligark iş insanları da yaptırım listesine alındı. İngiltere ilk aşamada Putin'e yakın üç oligarkın bankalardaki milyarlarca dolarını dondurdu. Tüm Rus oligarklarının İngiliz bankalarında 800 milyar dolardan fazla birikimi olduğu düşünülüyor. Bizim ülkemizde rusların konakladığı son 20 yılda yapılmış bazı yatırımlarda Rus oligarkların kayıt dışı sermayelerinin olduğu söyleniyor. Ancak paralar, Putin yüzünden risk altında. Rus oligarkları doğuran süreç, Gorbaçov'un 1985'te Sovyetler Birliği'nin başına geçmesiyle başlıyor aslında. 'Perestroyka' denilen reformlara hız veren Gorbaçov, serbest piyasanın da önünü açmak istiyordu. Kooperatifleri teşvik etti. Kabiliyeti olanlar için bu iyi bir fırsattı. Özel teşebbüsün neredeyse mümkün olmadığı bir ortamda kendi işletmelerine sahip olabileceklerdi. Özellikle Komünist Parti içinde iyi bağlantıları olanlar bu fırsatları çok daha güzel değerlendirebilirdi. Nitekim öyle olacaktı. Sonradan 'oligark' adıyla milyarderler listesine girecek 'kabiliyetli' isimlerin çoğu o günlerde sıradan işlerde çalışıyordu. Kimi sade bir devlet memuru, kimi ortalama bir parti görevlisi, kimi de taksi şoförüydü... Tabii daha iyi yetişmiş, partinin ve zengin devlet işletmelerinin yönetiminde olanlar da vardı. Sonradan herkes fırsatları değerlendirebildiği ölçüde ilerleyecekti. Kimi banka kuracak, kimi ucuza aldığı petrolü ve madenleri misliyle kar edecek şekilde ihraç edecekti. Özelleştirmeler Sovyetlerin dağılmasıyla başladı. Yeltsin döneminde bu süreç daha da hızlandı. Özelleştirilen fabrikaların yöneticileri ve süreci yakından takip edenler bu fırsatı kaçırmadılar. Neredeyse para ödemeden çok önemli fabrikaların sahibi oldular. Madenler, medya şirketleri, enerji tesisleri, petrol kuyuları ve daha birçok değerli işletme kooperatifler döneminden beri daha da gelişen bu isimlere geçmeye başladı. Bazı ihalelere dışarıdan kimseyi sokmamaya başladılar. Değerli devlet şirketleri neredeyse 'çerez' fiyatına sonradan 'oligark' olarak isimlendirilecek bu şanslı kişilere satılıyordu. Oligarklar, artık siyasete tesir ve nüfuz edebilecek güçteydiler. Medya da onların elindeydi. 1996 seçimlerinde Yeltsin'i bütün güçleriyle desteklediler. Yeltsin seçimi kazanınca onların desteğini unutmadı. Rusya'nın ekonomik ve mali düzeni neredeyse onlara göre dizayn ediliyordu. Öyle güçlüydüler ki IMF'den ne kadar borç alınacağından, kimin başbakan olacağına kadar her siyasi konuya müdahil olabildikleri konuşuluyordu. Onlar kazandıkça Rus hazinesi kaybediyor, ekonomi küçülüyordu. Paralar da Rusya içinde yatırıma dönüştürülmek yerine, yurtdışındaki hesaplara aktarılıyordu. Kendi iktidarını sürdüren Putin, oligarkların önce siyasetteki gücünü, sonra ekonomik hakimiyetlerini kırdı. Mahkum edildiler, Sibirya'ya sürüldüler... Putin, kendi hakimiyetini tanımayanları Rusya dışına itti. Kendi sistemini kuran bu adam, kendi dostlarını güçlendirdi. Yani kendi oligarklarını oluşturdu. Bir dönem Rusya'nın en zengin insanı olduğu düşünülen Mihail Hodorkovski şimdi İngiltere'nin başkenti Londra'da yaşıyor. Putin 2019'da Financial Times'a, "Bizde artık oligark yok" ifadesini kullanmıştı. Rusya'nın Ukrayna'yı işgaliyle Batı'nın Rusya'ya ekonomik yaptırımları gündeme geldi. Bu kapsamda ilk tedbirlerden biri Rus iş insanlarının bankalardaki paralarına geldi. Başta da bahsettiğimiz gibi İngiltere, bazı Rus oligarkların İngiliz bankalarındaki milyarlarca dolarını dondurdu. Oligarklar için Ukrayna'da da hemen hemen benzer bir süreç işledi. Sovyetler dağılınca oradaki devlet şirketleri de benzer yöntemlerle el değiştirdi. Ancak süreç içinde siyasi değişim ve çalkalanmalara bağlı olarak yeni zenginler ortaya çıktı. Ukrayna geçtiğimiz yıl, bir kısmının hala Rus etkisinde olduğuna inandığı, oligarkların siyasete müdahalesini önlemek için yasa çıkardı. 10 yıl yürürlükte olacak bu yasaya göre oligarkların siyasi partileri finanse etmeleri ve büyük çaplı özelleştirmelere girmeleri yasaklandı.


Sadece İİBF'de okuyanların anlayacağı durumlarla ilgili tweetler derledik. İyi eğlenceler. -Ne okuyorsun? HOMMER June 14, 2018 - kimi işleteceksin yiğenim (%97 AKP li) -Çok güzel Türkiye'de hak ettiği yerde olan bi bölüm değil (%99 CHP li) -İşletme nedir neden ezan okumuyorsun (%92 sadet) -tıp okuyorum. İktisat March 25, 2018 -hukuk okuyorum -iktisat okuyorum -Kamu yönetimi okuyorum


Salmonelloz, sindirim sitemini etkileyen bir bakteri olan salmonellanın sebep olduğu akut ve kronik ishalle seyreden ve sayısız hayvan türünde ölüme sebep olan, sistemik enfeksiyonla seyreden bakteriyel bir hastalıktır. Birçok çiftlik hayvanında bulunabilen bu bakterinin bazı türleri insanlara bulaşabilmektedir yani zoonozdur. - Sığırlarda S. dublin, S. typhimurium - Koyunlarda S. abortus ovis, S. montevideo - Atlarda S. abortus equii - Domuzlarda S. choleraesuis - Kanatlılarda S. pullorum, S. gallinarum, S. enteritidis, S. typhimurium, - Kedi ve köpeklerde S. typhimurium Bu hastalık sindirim sistemiyle ya da anneden yavruya plasenta aracılığıyla bulaşabilmektedir. Amerika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi her yıl bir milyondan fazla insanın yiyecek kaynaklı enfekte olduğunu bunlardan 420'sinin ölüm ile sonuçlandığını yayınlamıştır. Ülkemizde de Tarım ve Orman Bakanlığı Salmonelloz kontrol programı yayınlamıştır. Aşağıdaki linkten sayfaya ulaşabilirsiniz. Kemirgenler ve kuşlar da hastalığın diğer bulaş yolları arasındadır. İnsanlarda ve hayvanlarda benzer bulgular görülmektedir. İshal, ateş, karın ağrısı, eklem ağrısı, konjunktivit, hamilelerde düşüğe neden olmaktadır.


Alt kat komşum apartmandan ayrıldıktan sonra ortak posta kutusunda bir dergi birikmeye başladı. Yayın ve dağıtım yerini öğrenebilmek için dergiyi açtım ve benimle konu olarak hiç ilgisi bulunmayan bu tıp dergisinin gönderildiği yere haber vermek istedim. Dergiye abone olan doktorun bu adresten ayrıldığını, yeni adresini bilmediğimi, derginin ziyan olmaması için gerekenin yapılmasını bildirdim. Adı STED olan ve ilk okunuşta anlamsız gelen başlık; açılımı Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi adının baş harflerinden oluşuyordu. Genç doktorlar için olduğu kadar, her aşamadaki uzmanlar için de ilginç araştırmalar içeriyordu bu dergi. Bir köy odasında karşılanışımızı anımsıyorum hayal meyal. Kısacık boyumla yüzünü hiç seçemediğim; zaten ben seçene kadar da aldığı bir haberle doğuma yetişmek için giden Talia ebeyi göremiyorum bile.. Samsun'dan Tekkeköy'e getirilen odun sobasını dayım ve babamın kurması, kunduracılık yapan dayımın yaptığı ve her zaman ayağımı vuran ayakkabımın o arada ayağımı çok acıtması, taba ve lacivert renkli süet yüzlü ayakkabımı parçalama isteğim, aklımda kalanlardan... Gözlerim aradan geçen yıllar için mi doldu? Yoksa o köy odasında gördüğüm insanlardan hayatta tek ben kaldığım için mi? Ya da o tek odalı ebe evinden 28 odalı Sağlık Ocağı binasına kavuşan bir yurt köşesinin sevinci mi, bilmiyorum. Talia ebenin at üstünde tek başına sağlık dağıttığı günlerden, 59 sağlık görevlisinin özveriyle hizmet yaptığı bugünlere ulaşmak kolay olmadı sanıyorum. Ek: Annemin, arkadaşının adını Talia olarak bildiğimizi kesin olarak anımsıyorum. Yazıyı düzenlerkenTalia ya bir anlam veremedim önce, Taliha yazımının daha doğru olacağını düşündüm ve öyle yazdım. Yanıldığımı Osmanlıca-Türkçe sözlüğe baktığımda anladım. Sözlükte Taliha yoku; yalnız Talia sözcüğü vardı ve Öncü anlamına geliyordu.


Şaraplar Asma ailesinde yer alan Vitis vinisfera türüne ait üzümlerden elde edilmektedir. Şarabın kalitesini; üzüm çeşidi, fermentasyon ve dinlendirme gibi özellikler belirlemektedir. Şarabın karakteristik özellikleri meşe fıçılardaki fermentasyon sonucu oluşmaktadır. Ayrıca şarabın asitlik dengesini değiştiren malolaktik fermentasyon da şaraptaki keskin malik asidin daha yumuşak olan laktik aside çevrildiği ve aslında alkolik fermantasyon sonrası olgunlaşmasıyla ilgili süreçtir. En meşhur kırmızı şaraplık üzüm türüdür. Kökeni Fransa olmasına rağmen birçok ülkede kolayca yetiştirilebilmektedir. Ülkemizde ise özellikle İzmir ve çevresinde yetiştirilmektedir. Geç olgunlaşır ve yıllandıkça tadı yumuşar ve birçok yemekle tüketilmeye olanak sağlar. Özellikle meşe fıçılarda bekletilir. Genellikle merlot ve cabernet franc ile karıştırılır. Kabuğu kalın olan bu üzümler tanen yönünden zengindir. Genç şaraplar baharat ve bitter çikolata notalarına sahipken; yıllanmış şaraplar daha çok vanilya ve kahve aromalarına sahiptirler. Genellikle kırmızı et ile tüketilmeye uygundur. Yumuşak, tombul ve erken olgunlaşan Merlot üzümünün tanen miktarı düşüktür. Bu nedenle daha sert ve geç olgunlaşan cabernet sauvignon ile beraber harmanlanarak kullanılır. Tek başına da kullanılan bu üzüm; yumuşak, rahat içimlidir ve erik aroması içerir. Merlot şaraplarının da kırmızı et ile tüketilmesi önerilir. Beyaz şarap üretiminde en çok kullanılan yeşil üzüm çeşididir. Sek şaraplardan köpüklü şaraplara kadar hemen her türlü şarap yapımında kullanılabilir. Özellikle köpüklü şarap ya da şampanya yapında tercih edilmektedir. Genellikler yağlı balıklarla tüketilmesi önerilir. Fransa'nın Loire Valley bölgesinde yetiştirilen daha sonra Güney Afrika'da da üretilmeye başlanan beyaz şarap yapımında kullanılan bir üzüm çeşididir. Yüksek asiditeye sahip olması sayesinde köpüklü şarap ve aynı zamanda tatlı şarap üretiminde kullanılmaktadır. Özellikle salata, balık ce tavuk gibi hafif yiyeceklerle birlikte tüketilmesi önerilmektedir. Mor renkli kırmızı şarap üretiminde kullanılan bir üzüm çeşididir. Fransa'nın Beaujoais bölgesinde üretilir. Yüksek asiditeye sahip bu üzüm türü karbonik maserasyon yöntemi ile tadı yumuşatılır. Orta gövdeli, meyve notaları içeren şarap üretiminde kullanılır. Beyaz şarap yapımında kullanılan pembe ve kırmızı şarap yapımında kullanılan aromatik bir üzümdür. Baharatlı ve egzotik bir aroması vardır, sek veya tatlı olabilir. Almanya ve çevresindeki ülkelerde yetişir. Asmasının narin ve düşük asiditeli olması nedeniyle verimi düşüktür. Genellikle baharatlı ve mayhoş bir tada sahip olan bu üzüm çeşidinin alkol oranı yüksektir. Özellikle kırmızı meyve ve beyaz biber tatlarını içermektedir. Yapılan şaraplar asit, tanen ve renk yönünden zayıf olduğundan şiraz, carignan ve cinsaut gibi taneni yüksek üzümlerle karıştırılarak yapılmaktadır. Beyaz ve kırmızı etlerle tüketilmektedir. Kırmızı şarap yapımının yanı sıra şampanya ve köpüklü beyaz şarap yapımında da kullanılan, Fransa'nın Burgundy bölgesinde yetiştirilen üzüm çeşididir. Çilek, kiraz ve ahududu aromalarını içeren orta gövdeli şarap yapılmaktadır. Fransa'nın Bordeaux bölgesinde yetiştirilen yeşil bir üzüm çeşididir. Sauvage yabani, blanc beyaz anlamına gelmektedir. Bu üzümle yapılan şaraplar genellikle taze ve körpe olarak nitelendirilmektedir. Dinlendirildikten sonra bu şaraplar, peynir veya balık ile tüketilmeye uygundur. Hatta sushi ile tüketilebilecek sayılı şarap arasında yer almaktadır. Diğer şaraplardan farklı olarak Şiraz, Pers kültürüne aittir. Üzüm çekirdeksiz ve çok tatlıdır. Orta derecede asidiktir ve yine orta miktarda tanen içeren bu şarap en koyu, tam gövdeli şaraplar arasında yer almaktadır. Koyu meyve tatları içermektedir. Yumuşak kokulu peynirlerle çok daha iyi tüketilmektedir. Yerli şaraplık üzümlerimizden birisidir. Marmara ve İç Anadolu Bölgesi'nde yetiştirilmektedir. Kırmızı şarap üretiminde kullanılan bu üzümün verimi düşük olduğu için dikim alanı azaltılmıştır. Baharatlı bir tada sahip olmakla birlikte, tanen miktarı azdır. Elazığ ve çevresinde üretilen yerli bir üzüm türüdür. Ülkemizde üretilen en büyük üzüm türü olmakla birlikte, şarap üretimde kullanılan en kaliteli iki üzümden birisidir. Kabukları boğazkereye göre daha incedir. Şarapları ince, yoğun kırmızı meyve tatları içeren, dolgun ve orta tanenlidir. 10 yıla kadar çok rahat yıllandırılabilmektedir. Kırmızı et ile tüketilmeye uygundur. Boğazkere de Diyarbakır ve Elazığ çevrsinde yetiştirilen yerli üzümdür. Yoğun gövdeli, lacivert tonlu koyu kırmızı renkli, kurutulmuş kırmızı meyve ve baharatların zengin ve güçlü aromalarını içermektedir. Tanen miktarı yüksektir. Öküzgözü ile birlikte yapılan şarap daha kaliteli olmaktadır. Kırmızı et kebapları, hindi, somon ve Gruyere peyniri ile tüketilmesi tavsiye edilir. Ankara Kalecik'te en verimli şekilde üretilen üzüm çeşididir. Taneleri orta büyüklükte olan bu üzüm, koyu mavi renkli ve çekirdeklidir. Kendine özgü bir aroması vardır. Şarabı; meyve aromalı, hafif-orta gövdeli, düşük asitli ve düşük tanenlidir. Türkiye'deki en iyi yıllanma potansiyeline sahip üzümlerindendir. Kalecik karasının da kırmızı etle tüketilmesi tercih edilmektedir. Çal karası Denizli ve çevresinde üretilen bir başka yerli üzüm türüdür. Şeftali ve gül aroması içeren orta asidik pembe şarap yapımında kullanılır. Çilek ve böğürtlen tatlarını da içerebilmektedir. Balık ve tavuk ile tüketilmesi önerilmektedir.


Bilgeyik yazarları, kendilerine ait özgün içerikleri çeşitli alanlarda yazarak okuyuculara ulaşır. Bilgeyik, bilgi kaynağı olarak kullanılan özgün bir web sitesidir. Herkes yazar olabilir. Bilgeyik, yazarlardan herhangi bir ücret talep etmediği gibi, herhangi bir ücret ödemesi de gerçekleştirmez. Bilgeyik'te bir makale yayınlanmadan önce editör ve redaktör ekibimiz tarafından incelenir. İçeriğin özgünlüğü ve uygunluğu kontrol edildikten sonra yayınlanır ve tarafınıza bilgilendirilme yapılır. Makaleleriniz dilerseniz adınız ile dilerseniz de "Bilgeyik" adı ile yayınlanır. Makalenizi yayınlamak için üye olup zaten üyeyseniz üye girişi yapıp profilim menüsünden makalelerim kısmına girerek "Makale Yaz" butonu ile beraber ilk makalenizi oluşturabilirsiniz. Unutmayın! Makalelerinizi kendi cümlelerin ile "özgün" olduğu şekilde yazmanız çok önemli. Daha önce farklı yerlerde yayınlanmış olan bire bir aynı makaleler onaylanmayacaktır.


Uzakta bir yıldırım düştüğünde ya da havai fişek patladığında; olayın sesinin, görüntüsünden çok daha sonra bize ulaştığını fark etmişsinizdir. Bunun sebebi, sesin havadaki hızının ışığın hızına oranla çok çok düşük olmasıdır. Sesin havadaki hızı 343 Metre/Saniye aralığında iken ışığın havadaki hızı 300.000 Kilometre/saniyedir. Yani ışık hızı sesten yaklaşık 900 bin kat daha fazladır. Bu yüzden yıldırım ya da havai fişek gibi ses kaynağı olaylar gerçekleştikten sonra sesi duymamız hayli zaman alır. olarak hesaplanır. Yani yıldırımın görüntüsü ile sesi arasındaki geçen 10 saniyelik süre yıldırımın 3,4 km uzakta olduğunu gösteriyor. Olayı daha da basitleştirmek için her 3 saniyelik fark için 1 kilometre olarak hesap yapmak çok da yanlış olmaz. Hesaplama yöntemini öğrendik. Peki bir yıldırımın, şimşeğin ya da havai fişeğin duyulabileceği maksimum mesafenin ne kadar olduğunu hiç düşündünüz mü? Bu her ne kadar ortam koşullarına bağlı bir durum da olsa sesi kaydedilen en uzak yıldırım 64 kilometre olarak kayıtlara geçmiştir. Ne var ki o mesafede düşen bir yıldırımın ışığının gözlemciye ulaşması oldukça zor olduğundan konumuzla pek alakası yoktur. O yüzden gözlemlenebilir bir yıldırımın, şimşeğin ya da havai fişeğin sesini net olarak en fazla 15 Km öteden duymak mümkün olabilmektedir. Hatta yağmurlu hava koşullarında bu mesafe 10 Kilometreye kadar düşmektedir. Bu arada uyarmadan da geçmeyelim, eğer yağmurlu bir günde açık alandaysanız ve yıldırımın size olan uzaklığını 8 kilometreden az olarak hesaplıyorsanız, güvenli bir yere sığınmakta fayda var. Zira yıldırımın voltaj değeri 10 milyon ile 100 milyon volt arasında değişmektedir ve darbe akımı yaklaşık olarak 30.000 amper gücündedir. Ayrıca yıldırımın düştüğü noktadaki sıcaklığı 30.000 C ye kadar ulaşabilir. Bu sıcaklık güneşin yüzey sıcaklığından fazladır. Bu yüzden yıldırımın düştüğü noktanın özellikle ilk 1 km'lik çapında bulunan insanlar tehlike altındadır.


Eski Dünya'nın en hareketli zamanlarında diyardan diyara giden seyyahlar, yeni dünyaların ve Yeni Dünya'nın keşfine ilham olurlar. Anlattıkları olaylar ve hikayelerle birçok meraklı kaşif ruhlu ve yol düşkünü, bilinen dünyanın sınırlarını zorlamaya başlar ve anlatılanları arama peşine düşerler. Kendi yolculuklarını, kendi yollarını ve gelip geçtikleri yaşamı kaleme alır bazıları. Yüzlerce yıllık bu yol hikayeleri bugün okuması en zevkli eserlerdendir. İnsanı alıp kaleme alındığı devre, satırlarda anlatılan olayların içine götürmektedirler. Bazıları üsluplarıyla anlatılan olaylarıyla insanı fantastik alemlere yolculuğa çıkarmaktadır. Kendi devrinde veya yakın devirlerde bu eserleri okuyanlar amansız bir macera ruhuyla yola düşüp bu fantastik yaşamın içerisine doğru kendilerine hakim olamayarak sürüklenmişlerdir. Bu kişilerin serüvenleri de birer seyahatnameye dönüşmüştür zaman zaman. Gerçeğin, kurgunun, mit ve efsanelerin gelip dolduğu ciltlerce eser ortaya çıkmıştır. Şüphesiz asırlar sonra bile seyahatname okuyanlar yol iptilası olurlar. Öte yandan seyahatnameler farklı toplumlar arasında bilgi alışverişini sağlamışlardır. Doğru veya yanlış, insanların birbirleri hakkında daha fazla bilgiye sahi olmalarına aracı olmuşlardır. Seyyahların kendi kültürleri ve toplumları dışındaki insanlara bakış açılarını, yargılarını ve öteki olanı nasıl anladıklarına şahit olabilmekteyiz. Eserlerin kaleme alındığı dönemin ötekileri kimlerdi, farklı kültürlerin birbirlerine bakışı, yargıları nelerdi bunları okumak mümkündür. En önemlisi de sıradan insanların yaşamı, inançları ve kültürleri nasıl cereyan etmektedir, bu insanlar söz konusu dönemde nasıl yaşıyorlardı, bunu seyahatnamelerde görmek mümkündür. Bu eserlerde insanların ön yargılarını, korkularını ve düşman algısını gözlemlemek, biz ve onlar mevhumlarını anlamaya çalışmak bakımından da faydalıdır. Seyahat nameler özellikle sosyal bilimlerle ilgilenenlerin önemle dikkat etmesi gereken eserler olsa da çok dikkate alındıkları düşünülemez. Genelde tarihçilerin haşır neşir olduğu bu eserler, zaman zaman edebiyat meraklılarının da çekim alanına girmekte. Fakat sıradan okurların bir köşesinden yakalayıp tutunduğu seyahatname okuma tutkusu, az olsa da hayli kayda değerdir. Seyahatnameler her ne kadar eseri kaleme alan ya da daha sonraları onları duyduklarından yazanların, kaleminden dökülen kelimeler olsa da bu durumu bilme bilinciyle okumak, yazılanların büyüsünden pek bir şey eksiltmiyor. Belki de meseleye bilimsel yaklaşacakların veya bir veri olarak seyahatnameleri kullanacakların temel dayanak noktası bu noktada olabilir. Yine sadece edebi bir haz almak için okunuyorsa veya insanlar içindeki iflah olmaz yol dürtüsünü beslemeyi amaçlıyorsa, yolda evvelden yürüyenlerin hikayeleri onların sözleriyle dökülen satırlar eminim çok keyif veriyordur. Bildiğimiz gibi ejderhalar, cadılar, devler, vampirler, amansız yaratıklar, periler, kerametler, kahraman savaşçılar, efsanevi varlıklar ve masalsı diyarlar seyahatnamelerde bolca yer eder bunun yanında hayatın buz gibi gerçekleri, yoksulluk, kötü hükümdarlar, savaşlar, kıyımlar, hastalıklar, yalan, gerçek, zenginlik, iyilik, müzik, kadim sözler ve gelenekler, sıradan insanların muazzam dünyaları ve varlıklı insanların sefil dünyaları sıklıkla seyahatnamelerde kendilerine yer bulur. Yolda olup bitenler, görülenler, işitilenler ve yolun getirdikleri satırlara dökülür. Zamanımızda artık bazı instagram hesapları, bloglar ve youtube gibi platformlar da bir nevi seyahatnameye dönüşmüş durumda. Tabi ki bu platformlar ve buradaki içerikler seyahatnamelerle bir tutulamaz. Ama bin yıl öncesinden çekilmiş bir youtube yol vlog'u sanırım pek çok insanın hoşuna giderdi. Artık pek çoğumuz sanal platformlarda paylaşılan içeriklerle yol hikayesi yazıyoruz. Bazen bir görselin altına sayfalarca duygu, tavsiye, tecrübe ya da bir şiir döşerken, bazen sadece asıl şiiri veya hikayeyi görselin anlatmasını istiyoruz. Gidemediğimiz veya gitmek istediğimiz yerleri gezen insanların içeriklerini takip etmek bizleri mutlu ediyor. Yolda olanı seviyoruz belki bazen de yolda olmayı seviyoruz. İş piyasasında ezilen, yaşamı işin kapladığı alandan fırsat bulup araya sokamayanlar, arada yakaladıkları ve bir göktaşının evrende süzülürken yeryüzüne düşme ihtimali kadar az olan bir ihtimal ederindeki fırsatta, gezdikleri yerin ve yol arkadaşlarının görsellerini sanal aleme boşaltıyorlar. Hayat sadece bu anların uç uca eklenmesiyle katlanılacak bir şey değil kanaatimce, eğer yol çağırıyorsa ve yolda olmak mutlu ediyorsa yola düşmek gerek, ya da en azından her fırsatta. Ama bunun dışında insanı mutlu eden herhangi bir şey için de bu geçerli olmalı, bize yaşamın olağanı diye dayatılan yapay ve son birkaç bin yıllık duvarları yıkmak gerek. İçinde boğulduğumuz ekonomik ve sosyal sistemin dayattığı çürümüşlüğü aşıp başka bir dünya kurmak mümkün. Bunu tecrübe eden pek çok insan var, bu bir hayal veya ütopya değil. Yaşam bize dayatılan çalışma şartları, toplumsal cinsiyet normları ve yapay sınırlar değil, bunlardan öte bizim içimizde, yine derinlerde sakladığımız kadim bilgelikle beraber bizi yola düşürecek ve herkesle eşit adil bir yaşam kurabilecek güçte. Seyahatnamelerle bu satırların alakasını tesis etmeye gelecek olursam; seyahatnameler her ne kadar zaman zaman bazı fikir kalıplarına sıkışmış insanların eserleri olarak, taraflı kaleme alınsa da yazan kişilerin emellerini aşarak, sınırsız ve sınıfsız bir yaşamın umudunu ateşlemektedir. Yani aslında onların emellerinden bağımsız bir serüven cereyan etmekte. İnsanlara çok uzak bir geçmiş gibi görülse de insanlık tarihini düşündüğümüzde, kısa bir an kadar bize yakın olan bir geçmişte kaleme alınmışlardır, içindeki yol ruhunu öldürmeyenlerin hayatı tam anlamıyla yaşayanların hikayesi. Fantastik bir roman gibi, yani o kadar gerçek :). Seyahatnameler, eski zamanın sınırsızlarının hikayeleri. Bu eserler belki de bizleri kendi gerçekliğimizle yüzleştirecek. En önemlisi de inanların bastırılan ve kontrol altında tutulmak istenen merak ve keşif duygusunu ateşleyecek belki de. Seyahatnameleri okumak ve kendi seyahatnamemizi yazma noktasında bizleri ateşleyecektir. Tabi bu yazma işleminden evvel seyahatnameleri okumak ve yola düşmek gerek. Sonra, sonra... anlatılacak hikayemiz olur. ALES paragraf sorusu tadında kaleme aldığım bu kısa yazıyı bitirirken, beni iflah olmaz bir seyahatname okuruna dönüştüren ve yolda tanıştığım seyahatnameleri sizlere naçizane tavsiye niteliğinde sunmak isterim. Kıymet verir okursanız çok mutlu olacağınıza eminim, ya da sizlerde seyahatname okuyorsanız lütfen okuduğunuz eserleri yorum olarak yazın.


Silüet fotoğrafları, gün doğumu ve batımı zamanlarında göz alıcı kareler yaratmak için, çokça kullanılan bir fotoğrafçı tekniğidir. Genelde merak uyandıran bir hava sergileyen silüet fotoğrafları nesneyi veya bir kişiyi ters ışık önünde konumladırılarak, insanın hayal dünyasına hitap eden karelerdir. Silüet fotoğraflarının nasıl çekildiğini, ayarların nasıl yapıldığını, nelere dikkat edilmesi gerektiğini öğrenmek istiyorsanız makalemizin devamını inceleyin. Silüet fotoğrafının nasıl çekildiğini merak edenler ilk olarak arka plan baz alınarak ve bir kişiyi veya nesneye odaklanarak yapılır. Nesnemizi veya kişimizin pozlamasını azaltarak güzel bir silüet fotoğrafı çekmiş oluruz. Öncelikle tripod kullanarak da görüntünün titrememesini sağlarız. Diyafram öncelikli veya manuel modlardan birini seçmelisiniz. Odağınızı kadrajınızda gördüğünüz parlak noktaya ayarlamalısınız. Net ve keskin bir fotoğraf için diyafram aralığınızı ortalama f/8 ve f/13 arasında bir değer seçmelisiniz. Silüet fotoğrafı çekerken olabildiğince az ışık az kullanılır. Flash'ınızın kapalı olduğundan emin olun. Çekeceğiniz fotoğrafta birden fazla nesne varsa bu iki nesneyi olabildiğince birbirinden ayrı tutun. Herhangi bir yere yaslanan kişileri nesneyle birleşik olarak olarak gözükmemesi için mesafeli durması gerekir.


16. asra gelindiğinde Avrupa coğrafyası, din savaşlarının, feodal beyler ve krallıklar arası güç mücadelelerinin, iç savaşların, ayaklanmaların yaşandığı, insanların asılsız suçlamalarla katledildiği ve köylülerin mülksüzleştirildikleri olaylara sahne olmaktaydı. Takvimler 1524'ü gösterdiğinde, Avrupa çok şiddetli hareketler silsilesi içerisindeyken, bir büyük hadise daha vuku buldu. Bazı tarihçiler bu olayı sıradan insanların devrimi olarak tanımlamaktadır. Bu tarihten itibaren yarım asır boyunca Almanya'nın güney bölgelerinde kırdan gelen yerel ayaklanmalar oldu. Söz konusu dönemde halihazırda kentlerde yaşanan mezhep çatışmaları, inançsal ve toplumsal dönüşüm ve dengesizlikler kırsala yayıldı. Kırda yaşayan kitleler, yılardır maruz kaldıkları ağır vergilere, eşitsizliğe, adaletsizliğe, yoksulluğa ve din kullanılarak yaratılan sömürü biçimine baş kaldırdılar. Bu hadise tarihe Köylü Savaşı olarak geçecekti. On binlerce kişiden müteşekkil halk orduları, yıllardır sömürü gördükleri manastırlara ve şatolara saldırarak harekete geçti, kentleri kuşattılar ve hareketi oradan oraya taşıdılar. Piskoposlar ve Lordlar bu beklenmedik hareket karşısında hazırlıksız yakalandılar, halk kitlelerini müzakere yoluyla oyalamaya ve yatıştırmaya yeltenirken bir taraftan da güçlü prensliklerden destek aradılar. Şehirlerdeki oligarklar ne yapacağını şaşırmış vaziyetteydi. Bir taraftan onların da piskoposlara ve lordlara karşı kendi kalkışmaları vardı ve yerel oligarklar, halkın yanında ayaklanmaya katılmak için baskılanıyordu. Diğer taraftan da isyanların tehdidindeki arazilerin sahipleriydi bu kişiler. Bu nedenle de ayaklanmadan uzak durmak ve barış ortamının sağlanmasını umarak, kenara çekilip olaylara karışmak istemiyorlardı. Öte yandan isyana geçen halk, bazı şehirleri ele geçirmeyi, kimi şehirlerin de yanlarında tavır almasını sağladılar. Salzburg madencileri ve köylüleri harekete dahil oldu. Heilbronn'da halktan ve de özellikle kadınlardan gelen baskı üzerine, kentin idarecileri dinsel kurumların hepsini işgal eden ayaklanmacılara kapılarını açmak mecburiyetinde kaldı. Bu sayede isyancılar, Memmingen, Weinberg, Stuttgart, Kaufbeuren, Neustadt, Mülhausen ve Bermatingen gibi kentlerin kontrolünü ele aldılar. Ayaklanmaya katılan kitleler her tarafta çoğu zaman yerel programları birleştirmek suretiyle şikayetlerini listelediler. Memmingen bölgesi köylüleri tarafından, hareketin taraftarı asi bir papazın ve zanaatkarların desteğiyle sıralanan 12 maddelik bir metin, çoğaltılarak bir nevi hareketin ulusal manifestosu niteliğini aldı ve yayıldı. Söz konusu liste, halk için ciddi ehemmiyet tesis eden yerel cemaatlerin kendi papazlarını atamaları ve ondalık verginin kullanımı noktasında karar mekanizmasının halkta olması gerektiği gibi, inançsal mahiyette taleplerle başlıyordu. Fakat bunların yanında insanların yaşamında can alıcı diğer taleplere de yer veriliyordu; serfliğin kaldırılması, lordlara ödenen kimi vergilerin kaldırılması ve ortak arazilerin işgaline, derebeylerinin köylülerin balık tutması, avlanması ve odun toplamasına engel olmasına ve keyfi adalete artık bir son verilmesi bunlardan bazılarıydı. Köylü hareketi içerisinde de görüş ayrılıkları söz konusuydu, aralarında lordlarla yaşanan gerilimin barışçıl yollarla çözülebileceğini savunanlarda vardı. Fakat köylülerin en basit talepleri bile, lordlar ve kilise için büyük bir tehdit olarak görülüyordu. Kendi düzenlerini temelden sarsacağını düşündükleri bu harekete ve fikirler ödün vermek niyetinde değillerdi. Halkı oyalamaya başladılar, halka bazı imtiyazlar sunuyormuş gibi yaptılar. Öte yandan paralı askerler toplamaya başladılar. Egemen sınıf kurduğu paralı orduyla, kendisine tehdit oluşturan halk hareketini 1525 Nisan ayında, çok daha sert bir şekilde bastırdı. Kaynakların ifadesine göre yaklaşık 100.000 köylü katledildi. Protestanlığın önderi, reformcu Martin Luther, köylü ordularının mücadelesine karşı tavır almıştı. Sıradan halkın taleplerine gelince lordlarla işbirliği tapmıştı. Köylüleri cinayet işleyen barbar hırsızlar olarak niteleyip, onlarla savaşan lordları destekleyen metinler yazdı. Luther yoksul halkın kazanımlarına o kadar karşıydı ki, bunlar kuduz bir köpeğin öldürülmesi gibi parçalara ayırılmalı, boğazlanmalı ve bıçaklanmalıdır dedi. Yine kaleme aldığı bir mektupta, lordların ölümündense köylülerin ölümünü yeğlediğini de belirtir. Önde gelen reformcular lordların yanında saf tutup, sıradan halkın hak mücadelesinin tanrıya ve kutsal kitaba ihanet olduğunu ateşli bir şekilde savundular. Fakat Thomas Müntzer gibi bazı reformcu vaizler halkın mücadelesine sahip çıkmışlardır. Bu vaizler Luther'in hareketine ilk başta destek olup, daha sonra onun saf değiştirdiğini savunup eleştirmişlerdir. Müntzer vaazlarında halkın ezilmesine karşı saf tutuyordu. Hristiyanlığın safının da bu olduğunu savunuyordu. Fakat bu tavrı dolayısıyla hedef oldu, ülkede sürekli yer değiştirip gizlenmek zorunda kaldı. Luther lordları onun peşine taktı. Günümüzde dahi ana akım tarihçiler Müntzer'in ve dolayısıyla ezilenlerin kimliğini ve mücadelesini lekelemek adına, onu delilikle suçlar. Tarih Luther'den övgüyle söz ederken, gerçeklerin arkasında duran Müntzer hep görmezden gelinir. Müntzer, ayaklanmalar sırasında halk hareketi içerisinde yer alırken, Mülhausen şehrinde henüz 28 yaşında işkencelerden geçirilip kafası kesilerek katledildi. Sıradan insanların ayaklanması, Almanya coğrafyası için önemli sonuçlara yol açtı. Prensliklerin gücü arttı. Prensliklerden şikayetçi olup birleşik büyük Almanya hayal eden şövalyeler, ilk başlarda ayaklanmaya ilgi duydular, fakat ayaklanmanın bastırılması sonrası lordların yoksullar üzerindeki yumruğu oldular. Oligarklar da vakit kaybetmeksizin lordların yanındaki yerini aldılar. Köylülerin mücadelesine çekimser kalan şehirli orta ve üst sınıf, bu mücadeledeki tereddüttü ve sonrasında lordların gücünü pekiştirmesiyle kurdukları düzene sessiz kalmasıyla, aslında kendi egemenliğinden de ödün verdi. Protestanlık Almanya'da takındığı tavırla, lordların güdümüne girdi. Luther'in savları ibadetteki ve tanrı katındaki eşitlik düşünceleri dolayısıyla zayıfladı. Lütercilik kendisiyle çelişkiye girdi. Lütercilik lordları Katoliklik karşısında savunup, önemli bir bayrak olurken, halk kitlelerinin sömürülmesi yönündeki ideolojik katkıyı da lordlardan esirgemedi. Lütherciliği bu duruma düşüren şüphesiz halkın isyanına iştirak etmeyip bunun da ötesinde halkın katline fetva vermesi oldu, yanında saf tuttukları lordlar onların düşüncelerini ve inançlarını boşaltıp, kullanışlı bir aparat kılmayı bildiler. Tıpkı Roma İmparatorluğunun yaşadığı yıkımı Hristiyanlıkla kucaklayıp, bu dini ideoloji olarak kullanması gibi, Alman lordlar da Protestanlığı ideolojik olarak kullandılar. Gerek papaya ve Katolik kilisesine karşı, gerekse yoksul halka karşı Protestanlığa sarıldılar. Almanya'nın güneylerindeki yoksul kitleler bir süre Katolik-Protestan savaşının kurbanı oldular. Avrupa coğrafyası mezhep savaşları içindeyken, lordların ve dini zümrelerin kazanımları azalmadı aksine arttı ve geniş halk kitlelerinin hak mücadeleleri karşısında gerek mezheplerin savunucuları gerekse lordların hepsi, inanç fark etmeksizin aynı safta yer aldı.


XIX. ve XX. asırların batılı sömürgecileri Afrika'ya Kara Kıta ismini verdiler. Sömürgecilere göre bu kıta tarihten ve uygarlıktan bihaberdi; İnsanlıktan bihaber Oxford'lu Prof. Egerton'a göre Afrika'daki yaşa boş, can sıkıcı ve vahşi bir barbarlıktan ibaretti. Bu saygıdeğer profesörü, dönemin İngiltere'sindeki veya Avrupa'nın herhangi bir sanayi beldesindeki işçilerin yaşamlarına doğru bir gezintiye çıkarsak, gerçek barbarlığı görürdü. Ya da zaten bunların bilincinde yüksek ilim faaliyetlerine devam ediyordu, bilemeyiz. Batı'da Afrika'ya dönük ön yargılar o denli kuvvetliydi ki, XII. asırda Zimbabwe kentine gelen ilk Avrupalılardan olan jeolog Carl Mauch, bu kentin lokal bir köken taşıyamayacağına, zamanında kuzeyden gelmiş beyazların, kendi yapılarına benzer yapıların kopyalarını yaparak buraları inşa ettiklerini ileri sürmüştür. 1965 yılında tutucu bir İngiliz tarihçi olan Hugh Trevor-Roper, Afrika'da yalnız Avrupalıların tarihi ardır. Gerisi büyük ölçüde karanlıktır ifadesini güçlü bir cehalet ve kötülükle yazacaktır. Öte yandan Avrupa, Asya ve Amerika'da uygarlığı yaratan aşamaların hepsi Afrika kıtasında da vuku bulmuştu. Hem de bir sefer de değil, pek çok sefer. Bilindiği üzere bunun en somut örneği Mısır'dır. Ne kadar ki Mısır uygarlığını salt Afrika uygarlığı olarak tanımlayamasak da, Mezopotamya kültüründen karşılıklı etkileşim söz konusu çünkü. Mısır'ın kökenleri Nil'in yukarlarında Afrika'nın derinliklerinde yatıyordu. Heredoros MÖ. 1000 senesinde kısa bir müddet Mısır'ı ele geçiren, kendi özgün yazı sistemlerini geliştiren Nübyeli Kuş Uygarlığından bahseder. Romalılar, Hristiyanlığın erken dönemlerinde bu dini benimseyen ve İslam'ın ilk yıllarında Müslümanlara kucak açan ve kendi alfabelerine sahip Etiyopya Aksum uygarlığını çok iyi bilmekteydiler. İslam devletlerinden, Hindistan, Çin ve uzak doğunun diğer coğrafyalarından gelen tüccarlar, Mozambik'in güney sahasındaki doğu Afrika kentlerinin neredeyse tamamıyla ilişki içerisindeydiler. Ünlü seyyah İbn-i Batuta 1331 yılında, Tanzanya'daki Kilva kentini yeryüzündeki en güzel kent olarak anlatıyor. Avrupalıların Leo Africanus diye isimlendirdikleri Granadalı Hasan el-Vazzan XV. Asırsın ilk yıllarında Sahra Çölü'nü aşıp Nijer Irmağı havzasınca iki düzine kraliyete uğradığından söz eder; Timbuktu'dan çokça hakim, işinin ehli doktor ve din adamlarıyla beraber binlerce kişiyi barındıran, Berberi topraklarından gelen yüzlerce el yazması kitap pazarına sahip bir kent olarak söz eder. Günümüz Uganda'sından Buganda'dan kuzeyde yer alan Angola'ya değin uzayan Kongo Krallığı'ndan, Afrika'nın geniş orta kuşağı boyunca ve kıtanın batı kıyılarının ormanlık coğrafyalarında pek çok uygarlık yer alıyordu. Benin'i ilk ziyaret eden Portekizliler buradan oldukça etkilenmişti. Afrika kıtasındaki uygarlıkların peşi sıra varoluşu, temelde Asya, Avrupa ve Amerika'yla benzerdir. Bazı coğrafyalarda insanlar, komünal oluşumlarda belli başlı kan bağları ve diğerleri arasındaki kamplaşmaların oluşmasına yol açabilecek, ihtiyaçtan fazla ürün elde edebilecek toprak işleme yöntemleri geliştirdiler. Arkasından söz konusu belli başlı soy gruplarından kimileri, toplumu sömüren yönetici sınıflar halini alacaktı. Bununla beraber köylülerin ve çobanların yanında işinde ustalaşmış zanaatkar ve tüccar kitleler doğdu. Zaman zaman bu hadiseler diğer uygarlıkların tesiriyle ivme kazandı. Mısır doğrudan Nübye'yi tesir altında bıraktı; Arabistan toplumları karşı kıyıdaki Etiyopya'yı etkiledi, Arap, Hint ve uzak doğulu tüccarlar, doğudaki Afrika şehirlerini etkiledi. Bu durum sadece, söz konusu etkilerden faydalanabilecek eğilimlerin bağımsız biçimde meydana gelmiş olmasıyla olasıydı. Tüccarlar, sadece kıtanın güneyindeki alışveriş sağlayacak olan, karışık birer topluluk olmuş yerlere gidiyorlardı. Kıtanın farklı halklarının yaşamlarını sürdürme yöntemlerindeki ciddi değişiklikler, esas olarak dış müdahalelerden bağımsız bir biçimde meydana geldi. Bu vaziyet, bitkilerin evcilleştirilmesini göz önüne alırsak, başka hiçbir sebeple değil ise bile, Avrasya ve Nil havzasındaki eski bitkilerin Sahra altı Afrika'sı ikliminde yetişemeyeceği için de doğruydu. Bunun ötesinde Afrika toplumları kendi özgün tarım yöntemlerini geliştirdiler. Benzer dorum daha sonraları, demircilik için de geçerliydi. Afrika'nın batısındaki demirciler, aşağı yukarı MÖ. 1000'de Avrasya'da yeni demir madeni işlemenin uygulandığı dönemde, demiri eritmeyi öğrenmişlerdi. Fakat kullanılan teknikler farklıydı, bu durumda Afrika ve Avrasya arasındaki bağımsız gelişmeye dikkat çekmektedir. Tarımdaki ilerleme ve demir Sahra altı Afrika'sının gidişatını oldukça değiştirdi. Yeni teknikleri ilk uygulamaya başlayan Afrika'nın batısındaki Bantuca konuşan halklar, nüfuslarını hızla arttırdı. Bu durum MÖ. 2000 ve MS. 500 arasında, güney ve orta Afrika avcı-toplayıcı halklarının çoğunu yerlerinden edecek vaziyete geldi. Yüksek miktarda fazla tarımsal ürün elde etmiş olan veya ticaret yapabilen kişiler, MS. VI. yüzyıldan sonraki bir aşamadan itibaren, sınıfsal ayrımlara ve de kentleşmeye başladılar. Ticari faaliyetler Afrika'nın doğu kıyıları ile Asya'nın Hint Okyanusu kıyılarındaki halklarla temasa geçirdi. Batı Afrika kentleri bir taraftan Mısır, bir taraftan da Fas ve Cezayir topraklarıyla ilişkiler kurdular. Afrika halkları geniş anlamda ticari ağlar yaratmıştı. Zamanla yazı sistemlerini geliştirmemiş halklar Arapçayı kullanmaya başladılar ve bununla beraber bazı halklar İslam dinine yöneldiler. Zira değişen yaşam biçimi, üretim ilişkileri, ticaret ve kentleşme eski Pagan inançlardansa Semavi dinlere daha uygundu. Zamanla Afrika'ya özgün hadiseler, sırasıyla Mısır, Nübye ve Etiyopya medeniyetlerini doğuruştur. XV. Asra varıldığında, sınırın berisinde ya da hatta kimi dönemler sınıf öncesi halklarda yaşam süren ilkel topluluklarla karışmışsalar bile, kıtanın bir kıyısından diğerine farklı uygarlıklar vardı. Avrupalılar Afrika'ya ağızları sulanmış vaziyete ayak basmadan evvel, Afrika İslamiyet yoluyla dünya ticaret ağına bağlıydı. Afrikalılar, nihayetinde meydana çıkmakta olan dünya sistemine yem oldular. Öyle boyutlara vardı ki, uygarlıkları, onlara insan-dışı muamelesinde bulunan ırkçı ideolojilerce tarihsel literatürden neredeyse silindi. Fakat bunun nedeni bir yerde coğrafyanın azizliğinden kaynaklanır. Doğudan batıya uzanan Avrasya'da hemen hemen benzer iklimi yaşayan, geniş arazilere sahip, netice itibariyle benzer ürünlerin, tahılların geniş bir alanda yetiştirilmesine olanak sağlar. Ayrıca hayvancılık içinde uygun coğrafi ve iklimsel koşullara sahiptir. Dolayısı ile tarımdaki gelişmeler nispeten hızlı bir biçimde yaygınlaşabilmekteydi. Zira bu durum, benzer şartlarda tarımsal faaliyet yürüten halkların komşuluk ilişkileriyle gelişiyordu, gerçekleşiyordu. Yine büyük kitlesel insan hareketlilikleri hızlıca gerçekleşebiliyordu. Hunlar ve Moğollar örneğinde olduğu gibi, her ne kadar kan ve talan getirdikleri daha çok ileri sürülse de bunun yanında, yeni teknikler ve bilgi de getirebiliyorlardı. Buna karşın Afrika kıtası malumumuz, kuzeyden güneye doğru uzanır, bunun neticesiyle de kıtada farklı iklim kuşakları görülür. Akdeniz kıyısı, Fas-Cezayir hattı ya da Mısır bölgesinde üretilen ürünler savana ikliminde yetiştirilemez. Bununla birlikte, bu bölgelerde yetişen bitkiler, ekvatora yakın tropik bölgelerde bir fayda sağlamaz. Doğal olarak tarımsal teknikler üzerindeki lokal düzenlemeler, devrim niteliğindeki yeni ulaşım biçimleri, iklimsel engelleri aşmaya imkan sağlayıncaya dek, güçlükle lokal ehemmiyet üstlenmekten ileri gidebiliyordu. Öte yandan büyükbaş hayvancılığın kıtanın doğusuna yayılmasına mani olan doğal bir engel de mevcuttu; çeçe sineği. Evcilleştirilmiş sığırları olan tarım toplumu, büyükbaş hayvancılık için elverişli olan kıtanın güney topraklarına ulaşmakta problem yaşıyorlardı. Derin denizlere sahip olan kıtanın batı kıyılarında ulaşım XV. Asra kadar neredeyse imkansızdı. Çünkü o zamana kadar güçlü rüzgarların üstesinden gelebilecek gemicilik imkanı, yeryüzünün hiçbir köşesinde yoktu. Doğu kıyılarına ise daha ulaşım rahattı. Fakat burada da büyük yüksekliklere sahip karanın içlerine ulaşmak oldukça zordu. Aynı zamanda Sahra Çölü, büyük kıtayı Atlantik'ten Nil'e kadar bölüyordu. Bu büyük çöl, MS. 500 senelerinde ehlileştirilmiş devlerin kullanımından sonra dahi, gözü kara seyyahlar dışında tüm insanlar için ciddi bir engeldi. Avrupa'da bulunan Almanlar, İskandinavlar ve Britanyalılar benzeri nispeten daha geri kalmış toplumlar, 'Karanlık Çağlar'da dahi Hindistan'da, Çin'de ve Ortadoğu'da cereyan eden yenilikleri ve gelişmeleri öğrenebilmekteydi. Avrupa, yeryüzünün en büyük kara parçasında olup bitenlerden faydalanabiliyordu. Sahra altı halkları ise sadece kendi öz kaynaklarıyla idare etmek mecburiyetindeydi. Avrasya'nın hemen hemen yarısı boyutundaki ve nüfusu da altıda biri kadar olan Afrika, coğrafya ve iklim tarafından nispeten yalıtılmış bir haldeydi. Fakat bu durum tarihsel süreç çerisinde peş peşe görülen Afrika uygarlıklarının varlığıyla da anlaşılacağı üzere, toplumların gelişmesi önünde aşılmaz bir engel teşkil etmiyordu. Ama Avrupa'dan gelen, Asya'nın bilgi ve teknolojisine de çok evvelden ulaşmış, bunları geliştirmiş, aç gözlülerle yüz yüze geldiklerinde, bahsi geçen engeller Afrika halklarını ölümcül bir dezavantaj ile karşı karşıya bırakmıştı.


- Pitbullar tehlikeli ve yasaklanmaları lazım! - Vicdansızlar, aileyi evden çıkarmışlar! - Tüm sokak köpekleri toplanmalı ve barınaklara gönderilmeli! Bu yazı bir köşe yazısı ve tartışma, laf yetiştirme niteliği taşımaktan ziyade birkaç yanlış bilgiyi bilimsel verilerden yola çıkarak düzeltme umuduyla yazılıyor, umalım ki öyle olur... Yukarıdaki tablodan da görülebileceği gibi, Pitbull cinsinden çok daha güçlü cinsler bulunmaktadır, ki bu cinslerin biri çok yakından bildiğimiz Sivas Kangalıdır. Sivas kangalının tek ısırığı 3 Pitbullun ısırığından daha güçlü! Öyleyse, eğer mevzu güçlü olmaksa yukarıdaki tablodaki çoğu hayvan da tehlikeli kabul edilmeli ve pitbull cinsine uygulanmak istenen yaptırımların aynısı, hatta belki daha fazlası diğerlerine de uygulanmalıdır. Madem öyle, neden 10 köpek saldırısnın 9'unda pitbull var? dediğinizi duyar gibiyim. Sebep ise anlaşılmak istendiğinde çok basit. Pitbullar güçlü yapıları ve tehlikeli oldukları düşüncesiyle onu tehlikeli bir silah haline getirebilecek insanlar tarafından sahiplenilip, onların kurallarına göre büyütülüyor. Bunun sonucunu ise hepimiz biliyoruz. Aşağıdaki fotoğraf belki de çoğu şeyi açıklıyor... Geldik yazının en şaşırtıcı bölümüne. Sosik cinsi köpeklerin pitbullardan daha agresif olduğunu biliyor muydunuz? Aşağıdaki tablodan da görülebileceği gibi, pitbull cinsi köpekler agresiflik konusunda sosis cinsi köpeklerin yanına bile yaklaşamıyor. Bu bilgi Applied Animal Behaviour Science dergisinin 2008 yılı 114. sayısından Breed differences in canine agression adlı makaleden elde edilmiiştir. Arzu eden okur, makaleye buraya tıklayarak ulaşabilir ve daha ayrıntılı bir bilgi edinebilir. Aynı makalede, yine doğru bilinen bir yanlış olarak, pitbull cinsi köpeklerin diğer cinslere göre ısırıklarının farklı olduğu, tabiri caizse ısırıp bırakmadığı ve kitlendiği söyleminin doğru olmadığından da bahsediliyor. Sonuç olarak, sevgili okur, bu hikayenin de kötü karakteri insan. Pitbulllar bir grup insan tarafından gücün sembolü olarak görülüyor, ona göre yetiştiriliyor ve sonuç, hepimizin malumu vahim saldırılar oluyor. Bu konuda yapılacak bellidir, pitbull veya diğer X ırkına karşı, bu bir grup insanın böyle bir ilgisi varsa, o köpekleri sahiplenmelerine engel olunmalıdır. Çözüm, bir veya birden fazla ırkı yok etmek, sokaktaki tüm köpekleri toplayıp hali belli olmayan barınaklara tıkmak değildir.


İnsana özgü erdemlerden biri olan irade, seçim ve yaptırım gücüdür. Bu kelime günümüzde genellikle ''özgür irade'' şeklinde kullanılır. Özgür irade ise hiç kimsenin tesiri altında kalmadan ve zorlaması olmadan seçim yapabilmek anlamına gelir. Cüzi İrade: İnsanın kendi yaptıklarıyla kaderini belirlemesidir. Türüm Öğretisi: Nicelik ve nitelik olarak gelişmiş olanın bir olandan çıktığı düşüncesi. varlıkların oluşumu. tüm gerçekliğin bir ve ezeli-ebedi aşkın bir varlıktan zorunlu olarak çıktığını öne süren metafizik görüşüdür. Sudur Öğretisi: Yaratılış teorileri arasındaki yerini Helenistik dönemde alan sudur görüşü, Yeni Platoncu akımın kurucusu Plotinos'un geliştirdiği bir teoridir. Plotinos'a göre evren, varlığa kaynaklık eden Tanrı'dan Nous 'un taşması ve aşağıya doğru gitgide somutlaşarak çeşitli katmanlar meydana getirmesiyle meydana gelir. Ortak noktada şu sonuçlar çıkar bu iki öğretiye göre insan yaratığı zorunlu bir varlığın eseridir. Bu zorunlu varlık bu yaratılışın bilincinde değildir. iradesi dışındadır. Örneğin; Bir gül bitkisinin gerçek ve asıl amacı güzel koku yaymak değildir. o güzel olduğu için hoş kokar varlık amacı hoş kokmak değildir. bu örnek gül için geçerli olabilir en azından olabilir diyebiliriz akıl saçmalamaz. Aynı mantığı yüce ve en yetkin varlığa uyguladığımızda bu o kadar da olağan gelmez. Çünkü söz konusu gül bitkisi değil aşkın varlık olan Tanrıdır. Külli irade ve cüzi iradenin özü şudur: Ey yaratılmış varlık olan sıçan ne kadar çabalarsan çabala içinde bulunduğun kafesi ben tasarladım ben imal ettim. Çıkış kapılarını havalandırma borularını ben tasarladım ve tüm çıkış kapılarının anahtarlarıyla beraber yiyeceğin de bende ona göre davran. Unutmadan özgür irade de verdim sana. İnançlı bir bireyle tartışmaya girildiği zaman tartışmanın daha doğrusu çoğu tartışmanın sonunda tıkanma olur ve şöyle bir cümle kurar: '' cüzi iradem beni buraya kadar getirebildi'' deyip tartışmanın devamını külli iradenin getirmesini ister. Bunu da külli irade adına kendi yapar... Lakin tartışmanın öbür kişisinin cüzi iradeden başka tartışacak kimsesi yoktur. Antikitenin inanışına göre varlık hiyerarşisi vardır Tanrı ya da en yüce iyi bu hiyerarşinin en üst noktasındadır. İnsan bu seviyedeyken en yüksek iyi insanın bu seviyesine inmez. Peki insan çıkabilir mi? En azından kendini tümüyle inanışa teslim etmiş biri çıkabilir. Anlayacağımız bunu sorgulayan kişinin oraya çıkmak gibi bir şansı yok. Şunu söyleyebiliriz ki inançta ve inançlı birinde iradeden söz edilemez. Çünkü Tanrı insanı yarattı. peki insanın bundan haberi var mıydı? Hayır. Peki kendisine yaratılmak ister misin diye soruldu mu? Hayır. Kendisine soru sorulabilmesi için yaratılması gerekir. İradesi dahilinde bir iş yapılabilmesi için dahi önce ilk olarak ''İRADESİ DIŞINDA'' yaratılması gerekir. Ve Tanrı insanı, insan - irade karşılaşmasında insanı sahaya 1 - 0 yenik halde çıkardı.


Çok önce yazıp yayımladığım bu yazım bayağı ilgi çekmişti. Hatta genç bir meslektaşım; bu yazının bir ders malzemesi olarak sınıfta kullanılabilmesi için lisansüstü derse giren hocasının izin istediğini yazdı ve izin vermemi rica etti benden. Seve seve isteği yerine getirdim doğal olarak. Bilimsel bir hava içeren yazının herkesin anlayacağı bir dille aktarılmasına örnek olabilirmiş. İki ayrı süreli yayında yayımlanan o yazı, bilgeyik ölçülerine göre belki uzun olabilir, daha önemlisi yayımlanmış bir yazıyı yinelemek zaten etik olmayacağı gibi bu sayfaların kurallarına da uymaz. Şöyle bir yol düşündüm kendimce; Aşkın Simgesi= Tarla Faresi başlıklı bu yazımdan birkaç ara başlık vereyim okuyuculara, ilgilenenler olursa benden yazının tamamını istesinler, hemen göndereyim e-mail olarak. Bahar aylarıydı, çimlerin üzerindeki karlar eridikçe önce bir-iki delik belirdi bahçede. Günler geçtikçe o bir-iki, 10-15 oldu. Sonra yüz bilmem kaç delik. Kimi 3-4 cm çaplı kimi daha geniş ya da dar, toprağın derinlerine inen gözenekler. Birbirinden bazen metrelerce bazen de 30-40 cm uzaklıkta olan, güzelim çimleri göz göz oyan delikler. Ankara'nın Gölbaşı İlçesi'ne bağlı Esenbel'de oluyor bunlar. Derdime bir çare bulmak için, doğruca Yenimahalle Tarım İlçe örgütünde aldım soluğu. Konu komşunun söylediğine göre bu yaratıklar tarla faresiydi ve bunun tek ilacı zehirli buğdaydı. Benim tahminime göre 1 kg., bizim ev halkına göre de en az 2-3 kg. buğday ancak yeterdi zehirleme işlemi için. Çok yakın ilgi gösterdi bu işle ilgili uzman. Önce tarlamın büyüklüğünü sordu. Ne kadardı tarla, 40-50 dönüm var mıydı? Beni meslekten çiftçi sandı galiba. Bir dönümden küçük çimle kaplı bir yer olduğunu öğrenince; ben size zehirli buğday KULLANMAMAYI önereceğim, dedi. Ne kadar dikkat edersek edelim, yine de çevreye bir zararı olurmuş zehirli buğdayın. Bizler dikkatli olsak bile ölmüş zehirli fareyi yiyen kedi, köpek, kuş zarar görürmüş bundan. Benim almayı düşündüğüm 1 kg.'la en az 5 dönüm yer ilaçlanabilirmiş. Çünkü bir deliğe 5 adet ilaçlı buğdaydan fazlası konulmamalıymış. Açıklaması gayet basit, şöyle oluyor: Hayvan bir kez çok zeki, öyle kolay kolay faka basmıyor. İlacı elle bırakmışsan, yani teninin kokusu biraz sinmişse, ağzını bile sürmüyor. Bir kaşıkla 5 adet buğday tanesi bırakmışsan eğer, zevkle yiyor ve geri çıkarmıyor da, daha fazla bırakmışsan, açgözlülük edip yiyince zehir nedeniyle hepsini kusuyor. Oysa ilacın, hayvanın vücudunda en az 20 dakika kalması gerekli etkili olması için. Kusunca kendisine yapılan komployu çakıyor hayvan ve vücut acayip bir bağışıklık düzeni kuruyor ilaca karşı. İlacı ne kadar bol kullanırsan alacağın sonuç o denli olumsuz oluyor. Sonra da benim yurdum insanım sızlanıp duruyor, dünyanın zehirini kullandım fayda etmedi diye. Memelilerin ancak %3'ünde eşlerine sadakat varmış. Tarla fareleri de bunların içindeymiş. İlk cinsel birleşiminde beyinlerindeki, aşağıda adı yazılı 2 hormonda artış olurmuş tarla farelerinin. Dr. Insel, oxcytocin ve vasopressin adlı bu hormonları tarla farelerinden alıp laboratuvarda deli dana gibi sağa sola saldıran çapkın farelere vermiş. Sonuç tam bir kılıbıklık durumu. Eşine ileri boyutta bağlı, onun yanından ayrılmayan ve ömürboyu da ayrılmayacak olan bir ev erkeği olmuş bizim çapkın laboratuvar fareleri. Şu bizim tarla farelerinin çok düşmanı var; onlardan biri de tilki işte. Hani o kurnazlığına nasıl olduysa hepimizin inandığı tilki. O da malı toptan götürenlerin başında geliyor. Yakalanan bir tilkinin midesinden bir akşamın nevalesi olarak tam 60 tane fare saymış biliminsanları. Zehirli buğday kullanıldığında tilkilerin sayısında da azalma oluyor böylece. Gelelim yine mahzun bakışlı tarla farelerimize. Araştırma kaynakları tarla farelerinin yılda 5-6 kez doğum yapabildiğini yavruların da 2 ayda cinsel olgunluğa erişebildiklerini, hatta ilkbaharda yavrulayan bir dişinin yıl sonunda torununun yavrusunu kucağına alabildiğini söylüyor. Beslenme sorunu olmayan yıllarda bu miktarın 32 000 adede varabileceğini söyleyen kaynaklar var. Öyle ya da böyle 500'den aşağı hiç düşmüyormuş bu miktar. Koşullar elverişli değilse, beslenme zor olacaksa, enflasyon üç haneli rakamlara ulaşmışsa doğum kontrolü yapıyor kendi kendine ve çoğalmıyor hayvan. Baştan da dediğim gibi ben uzmanın sözünü dinledim. Zehirli buğday yerine yuvaları su ile doldurarak farelerin dağılıp kaçmalarını yeğledim. Üç kez su saldım deliklere sonra da delikleri taşla sıkıca kapadım. Daha doğrusu deliklerin çapından daha geniş olan taşları çaktım deliklere. Toprak düzeyinden de 6-7 cm. aşağıya kadar iteledim. Üzerlerini toprakla doldurdum. Oraları çim tohumuyla yamadım. Delikleri sürekli kontrol ediyorum, her hangi bir yeni kazılma var mı diye. Taşla kapattım delikleri; ama, inanılır kaynaklar mermeri bile delebildiğini söylüyor bu mahzun bakışlının.


Bu yazımda temel bilimler hakkındaki bazı yanlış anlaşılmalar ve sorunlara değinmek istiyorum. Temel bilimler ne yazık ki gelişmemiş ülkelerde çok fazla önem görmemekte. Bu durumda öğrenciler, bu bölümleri yeteneği ve isteği olmasına rağmen gelecek kaygılarından dolayı tercih etmiyor veya edemiyor. Öncelikle sorunun nedenlerini iyi teşhis etmemiz lazım. Gelişmemiş veya gelişmekte olan ülkelerin bilime ve teknolojiye ayıracağı bütçeler, gelişmiş ülkelere göre daha az ve sınırlıdır. Hal böyle olunca da, yatırımlar temel bilimlerden mühendislik alanlarına doğru kayıyor. Çünkü mühendislik sektörü temel bilimlere oranla daha kısa vadede somut veriler elde edilmesini sağlıyor. Bizim sorunumuz da burada başlıyor. Mühendisliğin uygulama alanları ve dinamikleri temel bilimler üzerine kuruludur. Teorikten pratiğe geçiş gibi düşünülebilir. Teorik altyapının oluşumu ise temel bilimlere bağlıdır. Hiçbir formül-denklem kendiliğinden ortaya çıkmaz. Einstein gibi bir fizikçinin teorik çalışmaları, mühendislerin pratiğe dökebileceği farklı çalışma alanlarının ortaya çıkmasına olanak sağlamıştır. Bu sebeple temel bilimle uğraşan insanları, mühendislik alanında çalışan kişiler için akıl hocaları veya beyin takımları gibi düşünmek pekte yanlış olmaz. Böyle bir durumda, temel bilimler desteklenmezse; üretseniz bile tüketici durumunda olursunuz. Temel bilimlerle uğraşan insanlardan kısa süreli sonuçlar ve somut olgular beklemek mantık dışıdır. Yıllar önce Maxwell'in elektromanyetik dalgalar ile yaptığı çalışmalar o çağın insanlarına ve yöneticilere belki de bir şey vermemiştir ama günümüzde birçok teknolojik aletin üretimi bu çalışmalara dayanmaktadır. Kısa vadede getirisi büyük olmayabilir ama geleceği inşa eden toplumlar ve devletler arasında yer almak istiyorsanız yatırımlarınızı bu yönde arttırmanız gerekir. Bir ülkenin bilim alanında ilerleyebilmesi için temel bilimlerin üzerinde durulması ve bu alanlara teşvikin arttırılması şarttır. Bunun olabilmesi için de gençlerin 'iş bulabilir miyim, çalışma ortamı yaratabilir miyim, araştırmalarımı hangi koşullar altında yapabilirim ? ' gibi kaygılarının giderilmesi gerekmektedir. Bunun olabilmesi içinde her şeyden önce liyakat gereklidir. Haksız bir şekilde, bilgisi olmadan yüksek makama atanan yöneticiler ülkeyi de bilimi de felakete sürükler. Herhangi bir bilim ekibini düşünelim. Bu insanlar fizikle ilgili bir araştırma yürütüyor olsunlar. Bu ekip yeri geldiğinde CERN gibi önemli araştırma merkezlerini ziyaret edecek vesaire. Hepsi için önemli bir maddi kaynağın ayrılması gerekiyor. Ama gidip de birkaç sene sonra müteahhit kafasıyla 'hani siz ne ürettiniz bağamm' diyecek kişileri bu mevkilere atarsanız çok geçmiş olsun. Bilimle uğraşan adamın temel gayesi bir şey üretmek değildir zaten. Bilimle uğraşan adam bilinmeyenin peşine düşer, merakını gidermeye çalışır. Varolanı kabul etmek yerine, 'Acaba bunun yerine başka bir şey olabilir mi, bunu nasıl çürütebilirim veyahut bunu nasıl daha da geliştirebilirim ? ' diye düşünmektir. Diğer bütün gelişmeler bunların doğrultusunda ortaya çıkar. Uzun ve sabır gerektiren bir süreçtir bu. Bundan dolayı maddi ve manevi desteğinizi hiçbir zaman kesmemeniz gerekir. Aksi halde bu insanlar daha iyi koşullar yaratmak için, kendilerine daha iyi olanaklar sunan yerlere gitmek zorunda kalırlar. Beyin göçü verir, elinizdeki gelişmiş insan gücünden de olursunuz. Bu insalara neden ülkenize değil de başka devletlere hizmet ediyorsunuz da diyemezsiniz. Sonuç olarak bu insanlar yıllar boyunca eğitim görüyorlar, çabalıyorlar. Karşılığında da iyi bir çalışma ortamı ve maddi anlamda da biraz refaha kavuşmak en büyük haklarıdır diye düşünüyorum. Yine de tüm zorluklara ve kötü koşullara rağmen, elini ayağını ülkesinden tamamen çekmemiş, bir ayağı bu topraklar üzerinde olan ve bir şeyleri değiştirmek için çabalayan kişiler de var. Bu insanlar oldukça her zaman bir umut olacaktır. Son zamanlarda ülkemizde, temel bilimlere olan ilgiyi arttırabilmek için, sınavda iyi sıralama yapmış ve temel bölümleri seçen öğrencilere iyi miktarda burslar veriliyor. Yazımda genel olarak sayısal bölümlerden bahsettim ancak farklı bölümlerde burs kapsamında yer alıyor. Burs ücretleri, yeterliliği ve ne kadar kişiye dağıtıldığı hakkında yeterli bilgim olmadığından ek bir araştırma yapmanızı tavsiye ederim.


Dünyanın en çok elektrikli otomobil üreten markası TESLA'nın Berlin'de inşa ettiği Giga Fabrikada çalışmak ne kadar güzel bir hayal değil mi? Artık hayalden öte gerçek. ELON MUSK, 05 Kasım 2020 Perşembe günü attığı twit ile Giga Berlin'de çalışmak üzere 12000 Kişiyi işe alacağını duyurdu. İşe alım detaylarını, başvuru esnasında işinize fazlasıyla yarayacak küçük bir ipucunu ve hazırlanmak için ihtiyaç duyacağınız kaynakları bu yazımızda paylaşıyoruz. Elinizi biraz çabuk tutsanız iyi edersin çünkü dünyanın her ülkesinden başvuru olacağından emin olabilirsiniz. "ACE ENGINEER" nam-ı diğer birinci kalite mühendisler ya da twitte belirtilmese de şansını denemek istiyenler bu twit ile heyecanlandılar. Daha önce hiç Resume hazırlamamış kişiler için resumenin resimsiz kısa bir özgeçmiş olduğunu da belirtmek isterim. Resumeyi göndermek için ihtiyacınız olacak mail adresi; 25guns@Tesla. com. Mail atmak için heyecanlandığınızın farkındayım ama ELON'ın attığı bir sonraki twit aslında sizi seçmelerini sağlayacak önemli bir ipucu içeriyor, göz atmanızı tavsiye ederim. ELON öncelikli olarak adaylardan daha önce çözdüğü en zor problemlerin ne olduğunu ve bu problemleri tam olarak nasıl çözdüğünü, resumeyi gönderirken mailde belirtmelerini istiyor. Aslında ELON, sadece problem çözücü insanları istihdam edeceğini de takipçisinden gelen soru üzerine herkese duyuruyor. Hatta adayın hangi okula gittiğinin bir önemi olmadığının da altını çiziyor. Ne olursan ol, problemleri ve sorunları çözüyorsan hep gel diyen başka bir şirket var mıdır tartışılır ama Musk'ın özellikle bunu vurguluyor olması resumeyi bu çerçevede hazırlamanın çok önemli olduğunu gsötermektedir. "Beni alırlar mı?" diye düşünmeyin diye Musk özellikle mezun olduğunuz okulun bir önemi olmadığını vurgulaması çok sevindirici. Belki de çok uzunca sürede bir gelecek bu fırsatı gerçekten denemeye değer olarak görüyorum. Hatta böyle bir fırsat için biraz vakit harcamaya ve çalışmaya değeceğinin de altını çizmek gerekiyor. Daha önce üzerine hiç düşünmemiş olanlar için kısa bir google araması ile resumenin nasıl hazırlanacağı bulunabilir, sanki onlarca resume örneği bu hayali gerçekleştirmek için orada bizi bekliyor. Aşağıdaki husulara dikkat etmenin de faydalı olacağını hissediyorum. - Kısa olmasına özen gösterin, hiçbir özgeçmiş 20 saniyeden fazla okunmuyor. - Okulunuzun, işinizin ya da katıldığınız sertifika programların yerine okulda ve işte çözdüğünüz problemlerden bahsetmeniz bu sefer çok işe yarayacak. - Hızlı davranın, bu ilanın milyonlarca başvuru alacağından eminim, iyi bir çalışma ile belki de Berlin'de Tesla Mühendisi ya da çalışanı olabilirsiniz. Buradaki yazı aracılığı ile Berlin Giga Factory'de çalışmaya gidecek arkadaşların bizleri unutmamasını dilerim. İhtiyacınız olacak bağlantıları da tekrar eklemeyi borç bilirim.


Demir yolu, hava yolu ve limanlarda trafiği düzene sokan ışıklı sistemlere sinyalizasyon sitemleri adı verilir. Bu sistemler kimi zamansa sesli olabilir. Kara yollarında neredeyse tüm kentlerde ışıklı sinyalizasyon sistemleri kullanılmaktadır. Trenlerde olmazsa olmaz sinyalizasyon sistemleri aşağıdaki amaçlar için kullanılır. - Trenin rotasını belirlemek, kontrol noktası ve sinyalleri ayarlamak, - Tren hareketinin korunduğundan ve rayların anlık olarak doluluk oranlarını belirlemek, - Makiniste edindiği bu bilgileri sağlamak, - Tren hızını denetlemek Trenlerin diğer trafik araçlarından çok büyük farkı vardır. Trenlerin kütlesi, ağırlığı ve yüksek hızları nedeniyle fren mesafeleri çok önemlidir. Koca treni ani bir durumda bir anda durmak mümkün değildir. Ağırlık ve hıza bağlı olarak jantların raylardaki sürtünme oranlarına göre treninin durma mesafesi değişkenlik gösterebilir. Sinyalizasyon sistemleri bunun gibi durumları hesaplayarak, ideal olan hızı, rayların doluluk oranını ve rotayı ortaya çıkarır. Böylelikle dolu olan bir rayda olası bir çarpma senaryosunun önüne geçilmiş olur.


- 1. 1 - Varto'lunun Meşhur Repliği - 2. 2 - Combo - 3. 4 - Zaten Esas Darbeyi Vajinal Bölgeden Almış - 4. 5 - O İngiliz Anahtarını Var Ya! - 5. 6 - It's Real F #@! Weird Country - 6. 7 - Sat Sat Sat Koy mına Sat Gitsin! - 7. 8 - Eğer Ben Kuzey'sem Senin... - 8. 9 - Geniş Aile'de Ulvi Yine İnciler - 9. 10- Adana'da Sıradan Bir Gün Küfür, bir insanın sözleri kullanarak, karşısındaki insana o anda acı vermek istemesi ama bunu fiziksel bir şekilde yapmak istememesi ya da yapamaması durumunu içerir. Bu yüzden küfür, bir ifade aracından da öte, bir içselleştirme, bir rahatlama aracı, bir isyandır. Küfürü zengin olan diller, insanların kendilerini daha iyi ifade edebildiği, mecazları bol, daha akıcı dillerdir. Bu konuda çok az dil Türkçe'nin eline su dökebilir; ama yine de en güzel küfür edilen dil, insanın ana dilidir. Türk Televizyon Tarihinin Küfür Rekorunu Kırmıştır. E çocuk düzgün anlatmaya çalıştı ama. 5 - O İngiliz Anahtarını Var Ya! -Niye ötmedi bu ya? -F ck dedii?! 7 - Sat Sat Sat Koy mına Sat Gitsin! -Bu benim için de gurur, onur ve haysiyet meselesi. 8 - Eğer Ben Kuzey'sem Senin... - Ortaam değil ağzınızda gül, g tünüzde söğüt ağacı bitse bu kız size bakmaz.


Abası/Abakı, Yakut Türklerinin inanışına göre kötülükleri temsil eden ve kötülüklerden korunmak için kendilerine kurban sunulan ruhlar/iyelerdir. Bazı Türk topluluklarında Albıs/Alkarısı vb. iyelerle bazen bir tutulur, bazen Alkarısı le ilişki içerisinde kabul edilir. Dişleri demirden, tek gözlü, tek ayaklı veyahut bazen ayaksız ve kel olan bu ruhların yerin altını mekan tutuğuna inanılır ve leşlerle beslenirler. İnsanlara zarar verebilirler ve insan ruhunu kaçırabilirler. İnsanları delirtip yolundan çıkarabilirler. Bu ruhların aynı zamanda kötü görünümlü ve zararlı canlıları yaratanlar olduğuna inanılır. Abasılar genellikle tek sıra halinde gezinirler ve dilediklerinde görünmez olabilirler. Yalnızca kamlar/şamanlar onları görebilirler. Ayı zamanda bu kötü ruhların da yeraltına inen ruhları göremediği söylenir. Bu kötücül ruhların çoğunlukla yalnız kişilere, hastalara, çaresiz ve zor durumdaki kişilere musallat olduğuna inanılırdı. Bu kötücül ruhların musallat olması neticesiyle hastalanmaya Tolaysı denmektedir. Abakı, Türk kültüründe bahçelere bağlara dikilen korkuluklarında ismidir. Korutucu olması, korkutmak eyleminde bulunması bu durumun temelini teşkil eder. Bu uygulama da esasında Türk Şamanizm'inde yer alan kötü ruhlardan korunmak amacıyla dikilen heykelcikler, sembolik direkler ya da ongunların zamanla aldığı yeni bir haldir. Bütün bu durumlar gerek mitolojik arka planda gerekse kültürel motifler içerisinde birbiriyle yoğun ilişki içerisindedir. Buk denilen ruhlar da abası/abakı ile benzer olarak anılır. Puh ya da Bug şeklinde de zikredilirler. Moğollar Bukh şekline telaffuz eder. Buk, kötü kişiliğe sahip insanların ruhları için kullanılırken, doğa içerisindeki kötü varlıklar için de kullanılan bir terimdir. Bu kelimenin diğer anlamları, felaket, afet ve hastalıktır. Bu terimlerin hepsi bilindiği gibi kötü ruhlarla ilişkili görülür. Bu ruhların insanlara musallat olması, kötü ruhlarla insanların bağlanması inanışı, ceza zinciri olan pranga kelimesinin Türkçe karşılığı olan kelimede de kendisini gösterir; bu anlamda inanların ayağına takılan zincire, tıpkı insanların ayağını bağlayan kötü ruhlar gibi bukağı/bukak denilirdi. Kişinin zincirlenmesi bir anlamda kötü ruhların musallat olmasıyla den görülmekteydi. Moğolca ve Tunguzlarda Buk kelimesi endişe anlamına da gelmektedir. Yine korkmak, üzülmek vb. anlamlara kelen kelimelerin kökeninde de aynı sözcük yer alır. Geceleri gezinen ve olumsuz/uğursuz anlamlar yüklenen puhu kuşu yani baykuşunda bahsi geçen anlamlarla ve sözcükle ilişkili olduğu yönünde iddialarda vardır.


Alkarası, eski Türk mitolojisinde, günümüz Orta Asya, Sibirya, Altaylar, Azerbaycan ve Anadolu coğrafyalarının kültüründe mevcut bir iyedir. Bu iye Alcı, Elik, Alkara, Alkarısı ve Albıs gibi farklı isimlerle de zikredilir. Eski Türk mitolojisindeki iyi dişi iyelerden olan Umay Ana'nın, kötü dişi iye karşılığı olarak Alkarası görülür. Bu iyenin dağ geçitlerini ve akarsu kenarlarını mesken tutuğuna inanılır. Buralardan geçen yolculara oyunlar oynadığına, onları şaşırttığına, türlü sesler çıkarıp bağırdığına ve buralardan geçenlere musallat olduğuna inanılır. Ancak Alkarası daha çok hamiler ve lohusalarla uğraşır. Bu kötü iye çocukların, lohusaların ve hayvanların ciğerleriyle beslenir. Hamilelere, yeni doğum yapanlara ve bebeklerine musallat olur, acı çekip hastalanıp ölmelerine neden olur. Alkarası'ndan korunmak için bir takım ritüeller uygulanır. Alkarası'ndan korunmak için yeni doğum yapmış kadın yalnız bırakılmaz. Kadim zamanlarda kadınların baş ucuna demir nesneler bırakılırdı, ateş yakılırdı yine kutlu pınarlardan getirilen sular bırakılırdı. Kamların/Şamanların bir takım dini ritüellerle kadınları koruduğuna inanılır. Alkarası'nın musallat olduğuna inanılan kadınına albastı veya albasması olmuş denilir. Doğum sırasında ve sonrasında çocuğun veya annenin hastalanması ve ölmesi gibi durumlarda, bu kişilere Alkarası'nın musallat olup, albastığına inanılır. Günümüz Anadolu'sunda bu kötü ruhtan korunmak için kadınların yanında lohusalık dönemi boyunca gecelenir. Annenin baş ucuna makas, iğne vb. demir nesneler bırakılır. Yine kırmızı bir örtü lohusanın baş ucuna koyulur. Alevi Kızılbaşlarda kutlu ziyaretlerden getirilen su, toprak ve ağaç parçası gibi kutsalın bir parçası kadının yanına bırakılır. Yine Kur'an-ı Kerim odada asılı bulundurulur. Kadınlar gece boyunca şarkılar söyleyip, masallar, hikayeler anlatarak eğlenceli bir ortam yaratırlar. Böylece Alkarası'nın hoşlanmayacağı bir ortam oluştuğuna inanırlar ve bu iyenin yanlarına yaklaşmayacağına inanırlar. Alkarası, bazı yörelerde kızıl veya altın sarısı saçlara sahip, çok güzel bir kadın olarak tasvir edilirken; bazı yörelerde çirkin bir yaratık olarak tasvir edilir. Bu iye, ahırlara girip at yelelerine örgü örmeyi çok sever. İnsanlar ahıra girip çıkarken Alkarası'ndan korunmak için besmele çeker. Tüfek sesinden çok korktuğuna inanılır. Yine, Alevi Kızılbaş ocaklılarından korktuğuna inanılır. Kadim zamanlardan kalan bu inanış, bir takım değişikliklere uğrasa da günümüze kadar gelebilmiştir. Eski kültürün ve inancın yaşayan örneklerinden birisi olarak günümüz kültüründe yer etmiştir.


Bu kısa makalede isminden de anlaşılacağı üzere, Türk Şamanizmi ve Türk mitolojisi konusunda yayımlanmış son çalışmalardan Türk Şamanizmi'nde Yer-Su Kültleri başlıklı kitap ele alınmıştır. Türk Şamanizmi ritüelleriyle, mitolojisiyle ve genel anlama bütün karakteriyle doğa ile iç içe bir inanç sistemidir. Esasında bu inanç bunun da ötesinde doğanın bir parçasıdır. Türklerin kadim inanışları, inancın ve insanların doğa ile olan ilişkisi ele alınmadan kavranamaz. Kadim Türkler yaşam sürdükleri ekonomik uğraşların, iklimin ve coğrafyanın çerçevesini çizdiği, animizm temelli köklü ve tarihsel derinliği insanlığın köklerine varan bir inanç sistemi inşa etmişlerdir. Bütün bunlar bir takım kültleri temelde bünyesinde barındırmıştır. Doğal olarak Türk Şamanizmi'ni ve kadim Yer-Su kültlerini meyana getiren çoklu sebeplerden birisi, köklü tarihsel derinliğe sahip animizm unsurudur. Tabi yine doğal olarak insan-doğa ilişkisidir. Bütün bu çerçeve Türk Şamanizmi içerisinde Yer-Su kültleri başlığı altında ele alınmaktadır. Eski Türklerin kutsal Yer-Su kültleri, inancın ana omurgasını oluşturan kültleri bünyesinde toplar. Geniş coğrafyalara yayılan Türk topluluklarında, farklı inanış ve uygulamalar görülmekle birlikte, güçlü bir Yer-Su inanışı vardır. Yer-Su'nun yalnız bir tanrı/tanrıça olduğunu ileri süren veya bir iye-ruh olduğunu ifade eden görüşler de söz konusudur. Bunların yanında biraz daha genel bir görüş olarak, Türklerin tabiat kültlerini ifade eden ve bünyesinde kutsal doğanın kültlerini-iyelerini barındıran bir tanımlamaya da muhatap olur. Türk Şamanizmi'nde Yer-Su Kültleri kitabı diğer görüşlere kısaca değinse de temelde son fikir etrafında kaleme alınmış bir araştırma kitabıdır. Bu kitapta ana hatlarıyla Türk Şamanizmi'ni, bu inancın ana ayaklarından Yer-Su'yu ve temel Yer-Su kültlerini ele alarak; Türk mitolojisi ve Türk Şamanizmi çalışmalarına merak duyanlara bir el kitabı sunmak amaçlanmıştır. Yine okura yeni merak kapıları açmak da en büyük hedef olacaktır. Son bölümde bulunan kaynakçası ve dipnotlarıyla, okura içeriğin teyidi imkanını verdiği gibi farklı kaynakların listesini de sunmuştur. Kitap okuru kadim inancın ve kültürün doğa ile olan ilişkisini anlamaya... doğa ile çatışan modern dünyamızın yeni öğretilmiş ama böyle gelmiş böyle geçer kalıplarının sahtekarlığını anlamaya ve doğanın bir parçası olarak yaşama kültürünü tekrar hatırlamaya davet etmektedir.


- 1. 1. Açken Sen Sen Değilsin! - 2. 2. Eğitim Şart! - 3. 3. Merhaba Merhaba Ajda Pekkan - 4. 4. Çakar Çakmaz Çakan Çakmak - 5. 5. Hiç Davranma Benimkidir - 6. 6. Tık Tık Tık Eyi Günler - 7. 7. Elini Yıkadın mı Oğlum? - 8. 8. Böyle Ağlamış Gibi Yaparım: ühü hüühüü - 9. 9. Alırım Anahtarını Mayk - 10. 10. Kokoreççii! Sana bi Mail Attıydım Okudun mu? - 11. 11. Hadi Hayırlı Tıraşlar - 12. 12. Athena Demedim, Athena Dedim Athena, Athena - 13. 13. Banka Şubelerini Hiç Sevmem - 14. 14. Hey Kiss Çoluk Çocuk For Me! - 15. 15. Saçlarınızı Kurutun Sinüzit Olmayın - 16. 16. Daha Karpuz Kesecektik - 17. 17. Aganigi Naganigi - 18. 18. Ağzı Olan Konuşuyo - 19. 19. Tut Şunun Ucunu Döşeyelim Abi - 20. 20. Olips Erol - 21. Bonus -1: - 22. Bonus -2: - 23. Asıl amacı müşteriyi mizahla yakalamak olsa da komik reklamlar akılda kalıyor. Öyle ki bazıları gündelik hayata yeni deyimler, diyaloglar ve espriler dahi katıyor. Yıllar sonra bile söz konusu laf öbeğini duyduğumuzda, bilinçaltımızda bunu hayatımıza katan reklam aklımıza geliyor. Muazzez Abacı'yı böyle bir reklamda oynamaya nasıl ikna ettiklerini düşünürken sahneye Gönül Yazar girer. Bu reklam o kadar çok esprinin kaynağıdır ki. Hangisi saysak diye şaşırtır. Cem Yılmaz'ın sektördeki yerini garantilediği reklamdır. Ali Taran'ın muhteşem reklam zekası sektöre girdikten sonra hiçbir şey eski gibi olmamıştır. Yılmaz Erdoğan da sektöre girer ancak her zamanki gibi gönüllere de ufaktan dokunmadan edemez. Yine Ali Taran. Erkan Taşdöğen'in parladığı reklamdır. Bu reklamın altyapısı daha sonra Okan Bayülgen'in şovlarına ilham kaynağı olmuştur. Bebeklerin reklam faaliyetlerinde kullanılmasına karşıyız ama yine de akılda kalıcığı ile markasının önüne geçmiş bu reklamı paylaşmadan olmazdı. Yine kültürümüze katkıları küçük görülemeyecek bir Cem Yılmaz reklamı. Türkiye internetle yeni yeni tanışır. Reklamın mesajı açıktır: "Herkes internetle tanışmalıdır." Reklam yine Ali Taran imzalıdır. Ali Taran yine Ali Desidero ile kırar geçirir. Güven Kıraç'ın bütün psikolojik sorunlarını yansıttığı reklam. 14. Hey Kiss Çoluk Çocuk For Me! Murat Serezli ve Burçin Terzioğlu'nu görünce dumur olacağınız reklam. Dilimize yapışmış bu söz öbeğinin kaynağını bile hatırlamayız. İşte müsebbibi olan o reklam. O dönem fındık elimizde mi patlamıştı ne olmuştu? Ama bu reklam sağolsundu. Ürününün önüne geçmiş bir reklam daha. Fıtratı pis dimağlarda "Döşeyelim abi" kısmı bilinçaltını hareketlendirdiği için reklamın sonraki versiyonlarında bu kısım bir çocuk tarafından seslendirilmiştir. Bu arada şarkının orijinali Vedat Sakman'a aittir ve "tut şunun ucunu götürelim abi"dir.


- 1. PERİHAN ABLA (1986) - 2. BİZİMKİLER (1989) - 3. MAHALLENİN MUHTARLARI (1992) - 4. SÜPER BABA (1993) - 5. BİR DEMET TİYATRO (1993) - 6. FERHUNDE HANIMLAR (1993) - 7. KAYGISIZLAR (1994) - 8. ÇİÇEK TAKSİ (1995) - 9. ÇILGIN BEDİŞ (1996) - 10. SIDIKA (1997) - 11. KARA MELEK (1997) - 12. BABA EVİ (1997) - 13. - 14. İKİNCİ BAHAR (1998) - 15. RUHSAR (1998) - 16. DELİ YÜREK (1999) - 17. ÇARLİ (1999) - 18. YILAN HİKAYESİ (1999) - 19. AYRILSAK DA BERABERİZ (1999) - 20. 7 NUMARA (2000) - 21. BİZİM EVİN HALLERİ (2000) - 22. EVDEKİ YABANCI (2000) - 23. EKMEK TEKNESİ (2002) - 24. ASMALI KONAK (2002) - 25. EN SON BABALAR DUYAR (2002) - 26. KURTLAR VADİSİ (2003) - 27. ALİYE (2004) - 28. CENNET MAHALLESİ (2004) - 29. AVRUPA YAKASI (2004) - 30. - 31. YAPRAK DÖKÜMÜ (2005) - 32. HIRSIZ POLİS (2005) - 33. ARKA SOKAKLAR (2006) - 34. BİNBİR GECE (2006) - 35. AŞK-I MEMNU (2008) - 36. EZEL (2009) - 37. BEHZAT Ç. (2010) - 38. FATMAGÜL'ÜN SUÇU NE ? (2010) - 39. LEYLA İLE MECNUN (2011) - 40. MUHTEŞEM YÜZYIL (2011) - 41. SUSKUNLAR (2012) - 42. POYRAZ KARAYEL (2015) Bazı diziler vardır ki yıllar geçse bile tekrar tekrar izlenebilecek güzelliktedir. İşte hayatımıza televizyon ekranından dahil olup hafızalarımıza kazınan o muhteşem dizileri sizler için derledik.


Hemen her gün ilginç bir örnek duyuyoruz TV kanallarında. Olmayacak bir yerde, heceyi ya uzun okuyorlar ya da kısa. Sayın bayan ya da bay görevli! Kuşkusuz bunun doğrusunu öğretmişlerdir size, neden inatla ayı kısa okuyor ve rakım diyorsunuz. Üstünde uzatma imi yok; yok ama siz kesin olarak bilmelisiniz, ben değil. Siz, bir yerin denizden yüksekliğinden söz açıyorsunuz; ama, ben bir bardak sıvı içecek anlıyorum. Ya siz bay konuşmacı! Hemen her akşam ayrı bir kanalda muhattap deyip duruyorsunuz. Eskiden de diliniz bu sözcükleri belki severdi; ama şimdi Osmanlıcada olmayan şeddeli söyleyişi yeğliyorsunuz. Kuşkulandım kendimden en baba sözlüklere baktım: TDK yayını Mükemmel Osmanlı Lügati'ne, Bilgi Yayınevi'nin Osmanlıca Türkçe Sözlük ve TDK'nın Güncel Türkçe Sözlük adlı yayınlarına; hiç birinde muhatap iki t ile yazılmıyor. Şimdi birkaç sözcük yazacağım size, günlük kullandıklarımızdan. Eskiden bu sözcükler yerine hangi sözcükleri kullanırdık acaba, hemen söyleyebilecek misiniz? Kendinizi bir deneyin bakalım. Amacım şu: İlk duyduğunuzda kullanmaktan korktuğunuz, çekindiğiniz ya da sinir olduğunuz sözcükler, kısa bir süre sonra dolanıma giriyor ve siz eski kullanımı unutuyorsunuz. Haydi size bir kopya vereyim: Ben ilkokul'a başladığımda yılın ay adları değişmişti. Ekim ayına İlk Teşrin deniliyordu; bizden önce de Teşrinevvel miş adı. Daha sonra Ekim oldu da yanlış söylemekten ve yazmaktan kurtulduk. Yoksa Kanunevvel ayının son gecesini Kanunsaninin ilk gününe bağlayan geceyi yılbaşı olarak kutlayacaktık. Babalarımız müselles diyordu üçgene. Atatürk kafa yorup geometri tanımlarını Türkçeleştirmeseydi eğer; siz bugün eşit kenar üçgen yerine müsellesül mütesaviyül adla diyecektiniz. Sizin hiç kuzen iniz var mı? Nasıl yani? dediğinizi duyar gibiyim. Ben hiç kullanmam; ama siz öyle sık kullanıyorsunuz ki bu sözcüğü; onun için size sordum. Aile bağları bizim gibi bir toplumda - güçlü oldukça; adlandırmalar, tanımlandırmalar da güçleniyor. Amcamın kızı deyince ya da Dayımın erkek torunu deyince kimden söz açıldığını anlıyoruz Türkçede. Hele bir de emmioğlu var ki kırsal alanda, tadından yenmez bu sözcüğün. Karşındaki bizim kuzen deyip başlarsa, anlatılan kişinin kim olduğunu düşün gayri. Dayısının kızı mı, amcasının oğlu mu; halasının ya da teyzesinin neden olmasın? Türkçemiz böylesine güzel işte. Yıllar önce bir Alman profesörle tanıştırdılar beni Dortmund'da. Adam en az bizim kadar düzgün konuşuyordu Türkçeyi. Kaç yıl kaldınız Türkiye'de diye sordum. Bir kez gittim; o da turistik bir geziydi diyerek yanıtladı. Hepsini Türkiye dışında öğrendim; çünkü öğrenme isteğiyle çalıştım diyerek sözlerini sürdürdü: Türkçe matematiksel bir dil, önce bağlantıları çözdüm, bu bana yetti dedi. O anda masada oturanlar yazıp çizmenin serbest olduğu bir duvara- kalemle istediklerini yazıyorlardı. Biri daha önce To be or not to be yazmış; karşısına da Olsa da olur olmasa da diyerek açıklama yapmıştı. Bir diğeri; Sen ne diyon gardaşım gibi çıkıntı eklemişti. Bizim profesör de kalemi aldı eline ve bence en güzel çeviriyi yazdı : To be or not to be= YA HERRO YA MERRO. Çok güzel; ama, başka bir deyiş gelmedi mi aklınıza, hem Türkçe olmayabilir bu deyiş dedim. Aslında ben de o arada zaman kazanıyordum; ne yazayım diye. Haklısınız; ama türkler çok kullanıyor bu herro-merro ikilisini... Siz de YA HEP YA HİÇ yazın en açık anlatım olur dedi. Sonradan düşündüm de adam bizden çok ileriydi, ayrıntılarda. Sonra internette bir yazıyla karşılaştım; tam da bizim Alman hocanın deyişiyle yazılmış enfes bir makale: Türkçenin Matematiği başlıklı. Yazarı Dr. Hüseyin Özbay. Demek ki aynı dil sevgisiyle çalışan bilim insanları aynı görüşleri paylaşıyorlar. Dr. Özbay'ın bana çok hoş gelen bir örnek tümcesi var yazısında; ayrı ayrı anlamlara gelebilen altı tümce. Söcüklerinin hepsi aynı, fiiller de tümce sonunda, sözcükler ve zaman hep aynı. Ben örneği alıntılıyorum aşağıya. Örnek tümcenin açıklamalarında Dr. Özbay'ın yazısından esinlendiğimi belirtmek isterim. Tümce 1 : Ahmet dün ne yapayım diye düşündü, taşındı; sonunda camı kırdı. Tümce 2 : Dün camı kim kırdı diye merak ediyorlardı; sonunda Ahmet olduğunu anladılar. Tümce 3 : Ahmet dün kimsenin kalbini kırmadı camı kırdı. Tümce 4 : Ahmet'in camı ne zaman kırdığını merak ediyorsanız; kesin olarak dün kırdı. Tümce 5 : Merakınız dün camı kim kırdı ise; Ahmet kırdı. Tümce 6 : Siz başka gün sanıyorsunuz; ama, Ahmet camı dün kırdı. - Ben Dr. Murat Bey'in hastasıyım, başka doktora gitmem. - Bugün hastayım biraz, kırıklık hissediyorum. - Bu yazarın hastasıyım, bütün kitaplarını okudum. - Aslında hasta falan değil hastalık hastası o. - Oğlum sen hasta mısın? Önüne gelene sataşıyorsun! - Hasta Fenerliyim abi! Sözcükler doğru değilse, kavramlar da doğru değildir. Kavramlar doğru değilse, mantık karmakarışık olur. Mantık karıştığında ulusta dirlik düzenlik kalmaz. Toplumun düzeni bozulunca da devlet tehlikededir.


Hava yollarında ısı dengesini korumak diğer ulaşım araçlarına göre daha zordur. Uçaklarda kullanılan Jet-A1 denilen yakıtın ana maddesi ise kerosendir. Yüksek irtifalarda düşen hava sıcaklığı nedeniyle yakıtın donmaması ve sıvının akışkanlığını kaybetmemesi için oldukça önemli bir hidrokarbon sıvısıdır. Jet motorlarının yanı sıra sanayide de kullanılır ve halk arasında gaz yağı olarak da bilinir. Petrolün çok ince bir şekilde damıtılmasıyla elde edilir. Parlama noktası 38/40 C iken donma noktası -47/-49 C dir. Zor alev alır çok ısı verir. Bu özelliğiyle hem yangın riskini riskini minimize eder hem de donma riskini indirger. Jet-A1 den farklı olarak kerosen yoğunluğuna göre değişen Jet-A ve Jet-B tipi yakıtlarda vardır. Fakat Jet-A1 in donma derecesi Jet-A ya göre daha düşük Jet-B ye göre daha yüksektir. Bu nedenle ideal yakıt türüdür. Jet-B ise donma derecesi -60 C olması sebebiyle genellikle Alaska, Kanada ve Rusya gibi sert iklim koşulları olan ülkelerde kullanılmaktadır. Yakıt ikmali yapılırken güvenliği en üst düzeyde tutmak amacıyla bazı önlemler alınmalıdır. Sorumlu kaptan pilotun yakıt alınması hususunda talimatı olmadan yakıt alım işlemi yapılamaz. Ayrıca yakıt alımı başlamadan önce uçağın yakınında itfaiye hazır olmalıdır. Yolcu giriş çıkış kapılarına acil durum için körük veya yolcu merdiveni yanaştırılmalıdır. Uçak park frenine alınmış olmalı ve yakıt tankeri uçağa uçak motorları durdurulduktan sonra yanaşmalıdır. Olası bir yangına karşı müdahale için akaryakıt yangınlarını söndürebilir nitelikte en az iki adet yangın söndürücü bulundurulmalıdır. Yakıt ikmalini yapan personel yakıt buharının patlayıcı etkisi olduğunu bilmeli, kıvılcıma sebep olabilecek herhangi bir şey üzerinde bulundurmamalıdır. Meydan yakınlarında şimşek, yıldırım gibi hava olayları olması durumuna karşı yakıt ikmali için kuleden onay alınır. Buna benzer daha pek çok ayrıntıyı barındıran önlemler sonrasında yakıt ikmali başlatılır. Genellikle küçük hava limanlarında tankerle taşınan yakıt uçak kanatlarındaki girişlerden pompa edilir. Daha gelişmiş hava limanlarında ise 'hidrant' sistemi kullanılır. 'Dispenser' adlı dağıtıcılarla yer altındaki akaryakıt depolarından uçağın kanadındaki girişlere aktarılarak işlem yapılır. Dispenser, akaryakıtın basıncını ayarladığı gibi dolum işlemi sırasında yabancı maddelere karşı süzmekle de görevlidir. Bununla beraber yakıt ikmal işlemi acil durumlarda uçaklar arası transfer ile havada da gerçekleşebilir. Bazı durumlarda oluşabilecek hatalı saptamalar dolayısı ile eksik yakıt alan uçaklar olabilir. Bu uçakların çağrısı üzerine başka bir uçak ön kısımdan yaklaşarak yakıt pompasını arkadaki uçağa iletir. Havada yakıt ikmali yapmak için Prob-and-drogue ve Flying Boom adında iki ana yakıt sistemi bulunur. Her ne kadar bu yazımızda yakıt ikmali üzerinde dursak da bazı durumlarda uçakta bulunan yakıtın boşaltılması da gerekebilir. En sık rastlanan durumlardan birisi uçağın plan dışında erken inmesi nedeni ile kaynaklanır. Bu durumlarda yakıt depolarının dolu olması uçağın ağırlığını doğrudan etkilediği için bu şekilde inmek güvenli değildir. İnmeden önce uçağın kanat uçlarında veya kuyrukta bulunan bulunan "fuel damping" sistemi ile yakıt tahliye edilir. Bu yakıt yeryüzüne inmeden havada buharlaşır. Dump sistemi her uçakta bulunmayabilir. Yakıt boşaltımı yapamayan uçaklar uygun iniş ağırlığına ulaşmak için havada fazlaca kalabilir. Bu durum yolcular için bir dezavantaja dönüşür. Yolcuların olası bir rahatsızlığı için risk anlamına gelebilir.


Havada yolculuk yaparken pilotun hangi yöne gideceğini nasıl bulduğunu hiç merak ettiniz mi? Yüzlerce uçak havada aynı anda uçar ve birbirleriyle asla çarpışmazlar. Çoğu pilot gece uçuşlarında ve çok bulutlu havalarda hiçbir şey göremeden uçuş yaptığını söyler. Pilotlar için bu gibi durumlarda kokpitte pek çok navigasyon sensörleri, uçuş enstrümanları ve hava radarı gibi sanal görüntülerin olduğu ekranlar yer alır. Bu ekranlardaki haritalar yerdeki radyo istasyonlarını, uçağın derece olarak açılarını, uçulacak olan irtifalar ve bunlar gibi birçok bilgiyi de içermektedir. İleri teknoloji ürünü olan uçaklar yönünü bulmak hususunda oldukça gelişmiş araçlardır. Uçakların yönlerini nasıl bulduğuna dair sorular akıllara geldiği gibi uçakların yönlerini bulurken nasıl cihazlar kullandığı da merak edilmektedir. Uçağın navigasyonuna gideceği havaalanın kodları verilir, navigasyondan bilgisayara iletilir ve navigasyonun çizdiği dijital harita sayesinde; bilgisayar, uçağın uçuş ekipmanını hareket ettirerek, uçağın yönlendirilip hedefe ulaşmasını sağlar. Pilot, bir uçağın güvenli şekilde uçmasından sorumlu olan başlıca kişidir fakat o, birçok durumda çevresinde uçan uçakları göremez ve onların farkında olmaz. Bu sebeple çoğu ülkenin hava trafik kontrol sistemi vardır. Yerdeki merkezlerde çalışan görevliler, aletli uçuş kurallarıyla yapılan uçuşların her anını izler. Yani pilot kokpitteki görevlerini yerine getirirken yerdeki merkezlerde bulunan birçok ekip de uçuşa göz kulak olur. Pilot, ayrıldığı ve gideceği yerlerdeki kontrolörler hem de aradaki belirli kontrolörlerle radyo aracılığıyla düzenli bir şekilde irtibata geçer. Hava trafik kontrolörlerinin kullandığı diğer bir araç da radardır. Uçakların yaydığı radyo dalgalarını radar anteni alır ve kontrolörün ekranına iletir. Birçok uçakta, radara tanıtıcı sinyal gönderen bir radyo dalgası cihazı vardır. Bu sinyal bilgisayar verisiyle birleşir. Hava taşıtı radar ekranında uçuş numarası, hızı, uçtuğu yükseklik ve türü hakkındaki bilgilerle birlikte gözükür. Böylece yerdeki uçuş kontrolörlerinin talimatlarıyla diğer uçaklarla aradaki güvenli mesafe ayarlanır. Hava koşulları ve pist durumu öğrenilmiş olur.


Hava araçları onlara etki eden 4 adet kuvvet üzerinde yaptıkları değişikliklere göre hareket edebilmekte yani uçabilmektedir. Bu kuvvetler birbirlerine karşı oluşan ve birbirlerine zıt olan 2 kuvvet grubu ile ifade edilir. Bunlar Kaldırma Kuvveti ve zıttı olan Ağırlık Kuvveti ile İtiş Kuvveti ve zıttı olan Sürtünme Kuvvetinden oluşur. Bu kuvvet değişikliklerinin nasıl sonuçlar verdiğini örnek vermek gerekirse Kaldırma Kuvveti Ağırlık Kuvvetinden fazla olursa araç yükselir tersi durumda ise irtifa kaybeder. Kaldırma Kuvvetini anlamaya çalışmadan önce bilmemiz gereken iki konu bulunmakta. Bunlar Akışkanlar ve Bernoulli İlkesi. Akışkan denince genelde insanların aklına sıvılar gelse de gazlar da birer akışkan formdur. Aynı su bardağında veya denizde olduğu gibi havada atomlardan oluşur ve belli kurallara göre bu atomlar konumlanır. Nasıl denizde dalga olabiliyorsa havada da rüzgar olabilmektedir ve benzer karakteristik özelliklere sahiplerdir. Bernoulli İlkesine göre akışkanlar hızlanır ise etrafına uyguladığı basınç azalır veya yavaşlar ise etrafına uyguladığı basınç azalır ilkesidir kısaca özetlemek gerekir ise. Bu iki bilgiyi de öğrendiğimize göre şimdi Kaldırma Kuvvetini anlayabiliriz. Yukarıda gördüğünüz üzere hava araçlarının kanatlarının profilleri Kaldırma Kuvveti oluşturabilmesi için özel bir şekle sahiptir. Bu şekil kabaca damlanın formlarına benzetilebilir. Bu şekil sebebi ile eğer profilin etrafında hava akışı sağlanırsa, profil yapım amacı gereği altından geçen hava akımı ile üstünden geçen hava akımı arasında oluşturduğu fark ile Kaldırma Kuvvetini oluşturmaktadır. Profilin üstünden geçen hava akımının alacağı mesafe artırılarak üst kısımdaki atomların hızlanması sağlanır ve Bernoulli İlkesine göre profilin üst kısmındaki hava akımı altındaki hava akımına göre daha düşük bir basınca sahip olur ve altındaki yüksek basınçlı alan kanat profilini yukarıya yani düşük basınçlı alana doğru iter. Ağırlık kuvveti, hava aracı ve bünyesinde bulunan her şeyin kütlesi ile yerçekimi çarpılarak bulunur. Dünyanın yerçekimi ivmesi Paris baz alınarak 9.81 m/s olarak kabul edilir. Kaldırma kuvvetini arttırmanın en kolay yolu hava aracının ağırlığını azaltmak ile mümkün olabilmektedir. İtiş Kuvveti hava aracının sahip olduğu pervaneli motorlar, jet motorları, potansiyel enerji vs gibi yöntemler ile oluşturulabilir. İtiş Kuvveti hava aracının A noktasından B noktasına gitmesini ve daha da önemlisi Kaldırma Kuvvetinin oluşmasını sağlayan hava akımını oluşturmaktır. İtiş Kuvvetinin artırılması dolaylı olarak Kaldırma Kuvvetinin artırılması sağladığı için Ağırlık Kuvvetinin azaltılamadığı durumlarda inanılmaz bir öneme sahiptir. Sürtünme Kuvveti diğer üç kuvvete kıyas ile hesabı çok daha zor ve değişkenliği çok yüksek bir kuvvettir. Ana olarak İtiş Kuvvetinin oluşturduğu hava akımına karşı tepki olarak oluşan Sürtünme Kuvveti, hava araçları için en önemli problemdir. Hava araçlarının bir sürtünme katsayısı bulunur ve bu katsayıyı azaltmak hava aracının daha hızlı gidebilmesine ve daha az yakıt kullanarak verimli olmasını sağlamaktadır. Havacılığın en önemli alanı olan Aerodinamik, kaldırma kuvvetinin arttırmak ve sürtünme kuvvetini azaltmaya çalışmaktadır.


Balkanlar ya da Balkan Yarımadası, Avrupa kıtasının güney bölümünde yer almaktadır. Bazı kaynaklarda bölge Güneydoğu Avrupa olarak geçmiştir. Balkan Yarımadası'nın fiziki yapısından dolayı Asya ve Avrupa arasında bir köprü görevi almıştır çünkü bölgenin üç yanı denizlerle çevrilidir. Balkan Yarımadası, kuzeyden Avusturya ve Macaristan, kuzeybatıdan İtalya, kuzeydoğudan Ukrayna, güneyden ise Türkiye ve Yunanistan ile çevrilidir diyebiliriz. Balkan Yarımadasının kapsadığı ülkeler; Bulgaristan, Arnavutluk, Sırbistan, Bosna Hersek, Yunanistan, Hırvatistan, Kosova, Romanya, Kuzey Makedonya, Slovenya ve Türkiye'nin Trakya Bölgesini kapsamaktadır. Balkanlar, tarih boyunca birçok olaya ve güç müdahalesine tanıklık etmiştir ve büyük güçlerin sahip olmak istedikleri bir bölge olmuştur. Bundan dolayı bölge birçok din, mezhep ve etnik yapıyı barındırmıştır. Bu da bize Balkan Yarımadasının jeopolitik olarak ayrı bir öneme sahip olduğunu gösterir. Balkan Yarımadasının bu önemli jeopolitik ve stratejik yapısından dolayı tarih boyunca sık sık işgale uğramıştır. Bazı kaynaklara göre, Avrupa'nın hiçbir bölgesi Balkan Yarımadası kadar işgale ve saldırıya uğramamıştır. Balkan Yarımadası, başta Osmanlı İmparatorluğu, Romalılar ve Bizanslılar olmak üzere birçok ulus tarafından yönetildi. Roma İmparatorluğu, MÖ 168 yılında imzalanan Roma Barışı ile Balkanlardaki egemenliğini başlatmıştır. Bu antlaşma ile Roma İmparatorluğu bu bölgede uzun yıllar hüküm sürmüştür. Roma Barışı ile Roma İmparatorluğu Balkan Yarımadasındaki birçok kent ve bölgeyi ele geçirerek, Balkanlardaki kontrolünü arttırarak ele aldı. Ayrıca Roma İmparatorluğu, Roma Barışı ile Balkan Yarımadasının hukuk işleyişini ele aldı. Roma İmparatorluğu, bu dönemde başta din ve dil olmak üzere kültür, eğitim, sanat, tarım gibi konularda etkili olmuştur. Fakat iç karışıklar, ekonomik krizler, askeri başarısızlıklar Roma İmparatorluğunun bu bölgede hakimiyetini azaltmasına sebep olmuştur. Bir süre sonra Roma hakimiyeti sona ermiş ve yerini başka güçlü devletlere bırakmıştır. Balkanlarda uzun süre hakimiyet kurmuş olan bir diğer devlet ise Osmanlı İmparatorluğudur. Osmanlı İmparatorluğu, 1389 yılında I. Kosova savaşı ile Sırbistan'ı aldıktan sonra Balkan Yarımadasındaki hakimiyetini arttırmıştır. Osmanlı imparatorluğunun uyguladığı iskan politikası ile Balkan yarımadasında Türk kültürü hakim olmuştur. İskan politikası ile Balkanlardaki Müslüman nüfus giderek artmış ve yaygın olan Hristiyanlığın önüne geçmiştir. Osmanlı Devleti'nin 19. Yüzyılda millet sistemini yürürlüğe koydu. Bu sistem ile Balkan Yarımadası kendi geleneklerini, yasalarını ve dini inançlarını yaşamaya başlamıştır. Kısacası Balkan Yarımadasına kısmi özerklik verilmişti. Bu gelişmeler ile 1821 yılında Osmanlı Devleti'ne karşı ilk ayaklanma Yunanistan'da çıktı. Rönesans döneminde matbaanın gelişmesi ile Yunan edebiyatı ve felsefesi Avrupa'yı etkilemiştir. Avrupa'ya göre Yunanistan, demokrasinin ve uygarlığın merkeziydi. Bu yüzden Yunanistan'daki ayaklanma Avrupa devletleri tarafından destek aldı. Ayrıca 16. Ve 17. Yüzyılları arasında reform hareketleri ile Yunanistan, otoriteye karşı çıkmış ve siyasi iktidarsızlık baş göstermiştir. 19. Yüzyılın başlarında ortaya çıkan Fransız Devrimi ve Napolyon Savaşları ile ortaya çıkan milliyetçilik ve ulusçuluk akımları Balkan yarımadasını da etkilemiştir. Bu akımlar ile Balkan Yarımadasında çeşitli isyanlar ortaya çıkmış ve bu isyanlar Avusturya-Macaristan İmparatorluğu ve Rus Çarlığı tarafından destek almıştır. Bu olaylar sonucunda Osmanlı İmparatorluğu, Balkan Yarımadasına belirli ayrıcalıklar tanımış fakat daha sonra bölge bağımsızlığını ilan etmiştir. Bölgedeki ilk ulus-devlet 19. Yüzyılda Yunanistan olmuştur. Balkan Yarımadasında Yunanistan'ın ulus devlet olması bir dönüm noktası oldu ve Bulgaristan, Romanya ve Sırbistan'ın ulus-devlet olarak ortaya çıkmasına zemin hazırladı. 1990 yıllarında Yugoslavya dağıldıktan sonra savaşlar ve çatışmalar ortaya çıkmış ve bunun sonucunda birkaç ulus devlet kurulmuştur. Sonuç olarak tarihi ve kültürel açıdan zengin olan Balkan Yarımadası, tarihi boyunca çok çalkantılı ve çatışmalı bir bölge olmuştur. Balkan Yarımadasında siyasi, ekonomik ve sosyal sorunlar reform hareketlerine yol açmıştır. Günümüzde hala Balkan Yarımadası, bazı sorunlarla ve çatışmalarla karşı karşıya kalabiliyor. Fakat bölgedeki ülkeler hızla ilerleme kaydediyor. Avrupa Birliği ve diğer uluslararası kuruluşlar bu bölgenin potansiyelin farkında. Gelecekte daha iyi olabilmek için Balkan Yarımadası çok sıkı bir şekilde çalışmaktadır.