Bana göre, ağırlıkla başkaldırarak, eril dilin içinden geçip ona saldırarak, kendi argosuna, kendi küfürlerine, hatta kendine edilen küfürlere sahip çıkarak, mevcut düzeni anarşist bir tavırla yıkarak... Sana biri 'orospusun!..'' dediğinde, sen de evet öyleyim, seni ilgilendiriyor mu, ahlak zabıtası mısın dediğinde, işte tam da o şaşırtmacanın estetik kıvraklığı ve keskinliği içinde kadın dili de dönüşüyor ve oluşuyor diye düşünüyorum. Yoksa, kadını kadınlara anlatmaya çalışırsak, bir arpa boyu yol gidemeyiz. Yıkım şart!.. Türkiye gibi kadının bedenine, cinsel organına çelme takıldığı yerde, partiküler düzeyde buradan da o yönde sanat çıkacağına inandığım için, ''ben yazarsam sütle beslemem/ kanla boğarım'' demiştim bir şiirimde. Sonuçta, bir Amerika'da, bir İsveç'te yaşamıyorum. Saf Ortadoğu'da yaşasaydım da, tıpkı Suriyeli şair Adonis gibi, toprak sorunsalına ve yine vatan, kan gibi kutsallara ya da kavramlara istinaden yazacaktım. Kimliğinizden, tecrübelerinizden, söylenmek adına çırpınan sözlerinizden kaçamazsınız. Sizi siz yapan yine SİZ'sinizdir!.. Bu yüzden, sanatçı kadın, dil içinde de kendiliğini ve özerk dilini oluşturmalıdır. Ben bunu tüm çilelerine rağmen yaptığımı düşünüyorum. 'Aykırı Akademi' adlı sitede ''Açık Çek: Ben İyi Bir Sanatçıyım ve Kendimi İfşa Ediyorum'' adlı yazıda da yazdım. Dileyenler okuyabilirler. Bir alt yapı oluşturuyorum. Ayrıca, Woolf'un ''Kendine Ait Bir Oda'' eserinin de yanlış değerlendirildiğini düşünüyorum. Bu yönde, anakronizm yapmak her alanda yaygınlaştı. Olmuş bitmiş olayları, sanki geçmişte değil de, bugün yaşanılıyorlarmış gibi değerlendirmek doğru değil. Neden bunu söylüyorum. Çünkü, karşımızda 'YAPI' var. Yapı asla değişmez. 17. yüzyılda neyse, 21. yüzyılda da odur!.. Tabii, dönüşebilir. Lakin, kadın dünya üzerinde de ön plana çıkamamıştır. Çıkanlar da ya eş durumundan, ya iş durumundan, ya sınıfsal/ekonomik durumlardan ya da ilişkileri kapsamında çıkmışlardır. Orada Woolf, Shakespeare'in kız kardeşi tarihte özne olamamıştır demiyor ya da bunu dese de, kalkıp siz de özne olun demiyor. Bir kere, kendisinin kitaplarını bir erkek olan, eşi Leonard Bey basmıştır. Kendisi İngiliz orta sınıfı üstünden bu sınıfın kadınlarını değerlendirmiştir. Hatta, intiharından önce son mektubunu yine eşi Leonard Woolf'e yazmış, sen olmasan ben ne yapardım demiştir. Yani, son mektubunu bir kadına, kadınlara değil, bir erkeğe yazmıştır. Arada erkek sınıfı ya da ekonomik sınıf olmadan hiçbir şey yapılamaz, ki öyle olsaydı bugün Woolf de kitaplarıyla, düşünceleriyle aramızda olamazdı. Bizim kadın yazarları, kadın karakterleri algılama konusunda da sıkıntılarımız var. Mesela, özgürlük savaşçısı diye bilinen Jeanne D'arc, neden acaba din adamlarından şövalyelik unvanı alarak, yine din ve ulus-devlet/ulusal kimlik adına Fransa için savaşmıştır? Öyle biri gerçekten yaşamış mıdır ya da kadın mıdır? Hadi, mitolojinin peşine düşelim. Kendisi Katolik'tir. Bunu düşünelim. Yani, yapıdan bağımsız kadın hareketi ya da feminist bakış olamaz. Bu yönde, Shakespeare'in kız kardeşi, zaten yapının temsili olduğu için o şekilde kalmıştır. Haaaaa bugün birileri çıkar, onun üstüne araştırma yapar yahut bir yapıt üretir, onu dönüştürür, onu bir sembol haline getirir, orasını değerlendiririz. Woolf bu sistemi anlamış olmalı ki, kadınların kendi ekonomileri olması ve kendilerine ait bir odaları bulunması gerektiğini söylüyor. İyi de, Afrika'da kabile içinde yaşayan kadının, Türkiye'de aileyle yaşayan kadının/eşiyle yaşayan kadının, Ortadoğu'da ateş içinde yaşayan kadının odası neresi olacak? İşte, orada biraz geniş bakmalıyız. Kendine ait oda, kadının beynidir, bilincidir. Hiç olmadı, dört duvar odası yoksa, mutfaktaki masasıdır, kafeteryalardır, yazabileceği yer neresiyse, tam da orasıdır. Bu Jakoben-beyaz Türk bakışı kadın hareketlerine de sirayet etmiştir. Bir kere, İstanbul ya da İzmir gibi şehirlerdeki kadın müzelerini incelediğinizde bakınız, oralarda da sınıfsal ayrımlar vardır. Seçilen kadın sanatçıların pek çoğu ya din, ya sınıfsal kimlik, ya ailevi kimlik üstünden oraya konulmuşlardır. Türkiye'de sınıf da çok belirgin olduğu için, babadan, soyadından, kocadan, toplumdan, ekonomiden, diğer kadınlardan ayrı, özgün bir kadın bulabilmek zordur. Türkiye'de yalnızlığıyla üreten ya da lezbiyen, biseksüel olduğunu açıklayan kadın yazarlar/sanatçılar bile yoktur. Bu noktada özgürlükten ve feminizmden neyi anladığımızı bir daha sorgulayalım. İngiliz orta sınıf değerleriyle durumu değerlendirmek, çeviri kafasıyla düşünmek, kendimizi kandırmak, cesaretimizi sorgulamak bize ağır geliyor. Bir de, çok boyutlu ve hakikat düzeyinde değerlendirmeler yapabildiğimiz kanısında değilim. Erkek-egemen olanı, erkekleri hiçe saymak mümkün değildir. Eğer, bu yönde de bir yöneliş olursa, dediğim gibi tarihsel, evrimsel olarak boşa kürek sallanır. Sonra, önde neden başka, arkada neden başka kadınlar!.. Bundan... Bir kere, yapıyı çözelim ve onun içinden kendi dilimizi nasıl oluşturacağımızı düşünelim. Erkek bir yazar okuyorsanız, erkek karakterlerin merkezde olduklarını düşünüyorsanız, bunu nasıl tersine çevirebileceğinizi düşünmelisiniz. Çünkü, özellikle Türk Edebiyatı, kadını merkeze aldığında, yapı tersine dönüyor zaten. Kavga edileceğine, kavganın içinde kadınların kendi kavgalarını oluşturmaları daha doğru geliyor. Bir de, ne dersek diyelim, kadın bir şekilde penis merkezli yaşıyor, yaşamazsa deliriyor, ikiye bölünüyor, kendini gizli gizli gerçekleştiriyor yahut öfkeleniyor, erkeksileşiyor, kriz geçiriyor, histeriye tutuluyor vd... Hepimiz gerçekte neler döndüğünü biliyoruz. Bundan aylarca evvel, mektuptur, günlüktür, her kadının yazması gerektiğine inanıyor um. Sene 2017... Şimdi o kadar da inanmıyorum. Tekseslilikten ziyade, direnenler, özgün olanlar ve gerekenler yazsınlar. Kendince gizlice yazanlar da, tabii evlerinde metinler saklayabilirler. Problem yok. Ama, yazan kadın, yazar kadın, kadını yazan kadın varlığı başkadır, her kadında bu karizma yok. Diğerleri işin aktivistlik kısmında destekçi kalabilirler. Ek olarak, ajitasyon yapılmasıyla gerçek kadın yazını karıştırılmasın. Çoğu feminist yapılanmanın edebiyat diye isimlendirdiği çalışmalar siyasi metinlerdir. Edebiyatın iç estetiği feministler arasında zayıf kalmıştır, aralarında neredeyse doğru dürüst sanatçı kadın bile yer almamaktadır. Bunu düşünsünler. Yazmak okumakla birlikte öğrendiğimiz de bir yöntemdir. Lakin, her kadın yazar olamaz, her kadın ortalamanın üstünde olamaz, her kadın sanatçı olamaz. Sanatçılık bir emek, bir yaşam biçimi, bir tecrübeler toplamı, bir sınıfsallıktır. Hatta, kadın sanatçıların içinde bile daha iyi, daha özgün, daha iddialı sanatçılar vardır, bunun dereceleri ve bağlamları mümkündür. Türkiye'de sanat ortamında kadının bir özne olduğu kanısında değilim. Daha çok parça parça yarı-özneler bir araya gelerek, tekil bir özne oluşturmaya çalışıyorlar, orada da kadının kendi-öznelliği kayboluyor. Bu yüzden, feminist hareketlere, kadın hareketlerine, kadın sanatçılara dışarıdan ve kendi kriterlerime göre destek veriyorum. Bir şeyin sürekli içinde olmanız sizi de körleştiriyor. Ben gazeteci değilim, ben aktivist değilim, ben hukukçu değilim. Ben sanatçıyım. Benim biricikliğim var ve o da hayli hassas. Bunu yitirmemeliyim. Ama, birleriyle direneceğim zaman, birileri beni söyleşilere çağırdığı zaman, birileri benim fikirlerimi öğrenmek istedikleri zaman da o militan ruhumu çekinmeden ortaya koyarım. Fakat, dediğim gibi, bu dünyada herkesin kendi hikayesi, kendi gibilerle hikayeleri ve diğerleriyle hikayeleri vardır. İnsan da, kadın da asla tek boyutlu, tek kimlikli ve çelişkisiz olamaz!.. Amerika gibi bir devletin değil de, bir şirketin yine bir şirket lideri Trump tarafından yönetildiği, Fidel Castro'nun ve Hugo Chavez'in öldüğü bir dünyada Mars'a koloni kurmakla, baskıcı rejimlerin artması arasında bir paralellik var. Çünkü, dünya güç dengeleri üstüne inşa edilmiştir. Bugün yine muhafazakar partiler, sağ gruplar, radikal gruplar merkeze geçmeye başladılar. Din savaşları var, mülteci sorunları, organ mafyaları, çocuk tacizi/tecavüzü/fuhuşu gibi durumlar da artıyor. Uyuşturucu kullanma yaşı düştü. Dünya yetmiyor, artık dünya dışı bölgelerde kolonileşmeler, yerleşkeler tartışılıyor. Bilimkurgu filmleri, dizileri ve kitapları da buna hizmet ediyorlar. Yeni bir post-kolonyal yapılanmaya doğru gidiliyor. Post-darbeler, post-sömürgeler, siber savaşlar, biyolojik savaşlar vd... Bunlar sanata da yansıyor. Dünyada grafiti de sanat sayılıyor, sokak sanatı diye bir alt türden bahsediliyor. Dijital art var. Performans kavramı öne geçti. Mona Lisa denilen insan merkezli tablonun caps'leri yapılıyor ve bunlar internette dolaşıma sürülüyor. Ayrıca, ağırlıkla 19. yüzyılla başlayan siyasi feminist hareketlenmeler, 21. yüzyıla uzandığında kadının sanatın merkezine yerleşmesine de yol açıyor. Kadın sanatçılar, kadın karakterler, hatta alternatif/anti karakterler giderek artıyor. Türk Edebiyatı'nın bunlara yetişebileceğini düşünmüyorum. Türk Edebiyatı önce kendi evrimini tamamlamaya çalışmalı... Dinle, kültürle, siyasetle, etnik kimliklerle, alternatif kimliklerle, cinsellikle, şiddetle, vahşetle yüzleşmeli... Sanatçı da yaşadığı dönemden bağımsız olmamalı; o yüzden, ''durma göğe bakalım'' gibi bir argümanın betonların dikildiği bir çağda şiddetli bir etkisi yoktur. Bu ancak, kopyalanarak simülatif, sahte duygular yaratır, ki Türk Edebiyatı'nın hüzün, aşk, doğa, umut vb. gibi kavramlar üstünden artık sahte duygulara ihtiyacı da yoktur. Taşmıştır!.. Yabancılaşma ve ironi kavramlarını şiddetle öneriyorum. Distopya çağıdayız. Yayım aşamasında da zorluklar yaşıyorum. Kadın olarak erkeklerden uzak duruyorum yahut yayıncılarımla profesyonellik dışında iletişim kurmuyorum. Tersine, Türkiye'de de her şey kişisel ilişkiler üzerinden dönüyor. Yahut sevgiliniz olması, evli olmanız vb. gerekiyor. Bütün kitaplarımı bin bir zorlukla, var olma çabalarımla bastırmaya çalıştım. Türkiye'nin en önemli kadın şairlerinden biri olarak gösteriliyorum, 2000'lerin şiirine ivme kazandırdığım söyleniyor, ama gelin görün ki merkezde bildiğimiz şairlerin ya da kadın şairlerin çoğu artık 2000'lerin o yukarıda bahsettiğiniz çağını anlatamıyorlar. Kadınların da cesaretlerini ve estetik algılarını tartmaları gerekiyor. Bir de, tabii yaratım aşamasında bunları meydana getirmek beni tüketiyor, yalnızlaştırıyor, insanlar bana hayranlıkla yönelirlerken, bilmiyorlar ki, ben kanımla ve ölümüne yazıyorum. Ama, onları da anlamaya çalışıyorum. O temsile bir türlü yüzde yüz giremedim. Ama, fark ettim ki, hayat tam da temsil istiyor ve insanlar sınıflara, güç savaşlarına inanmıyoruz deseler de, evrimsel olarak gizemi, bilinmezi ve kendilerinden güçlü olanı temsil edeni seviyorlar. Tapınma istenci büyük... Feministlerde bile... İnsanlar hakikatlerden ziyade, yalanları duymayı istiyorlar. Mütevazılık falan da işin maval kısmıdır. Aslında, güç savaşları içinde kazanmaya programlanıyorlar. Bu yüzden, kendimi de nereye koyacağımı şaşırıyorum. Cahit Kaya adlı eleştirmen benim serüvenim hakkımda dergiye bir inceleme yazdığında şu tespiti yapmıştı: William Blake nasıl 'Kuzu' şiirini yazdıysa, daha sonra da 'Kaplan' şiirini yazmıştır. İşte, onun 'Masumiyet Şarkıları'ndan 'Deneyim Şarkıları'na değin uzayan yolu, Yalman'ın şiirlerinde de görülmektedir. Gerçekten yerinde bir tespit!.. Çünkü, 'İncinme Halleri' adlı kitabımda incinmiş, ayrılmış, yolunu bulmaya çalışan, sevdiğini özleyen, erkeklere yavaş yavaş meydan okuyan, insanlara üzülen çok parçalı bir kadın varken, 'Am'a'erkil'de artık kabuklaşan, argoyu kullanan, cinselliği lime lime ederek sorgulayan, erkeklere sataşan daha gergin, protest bir kadın var. Bunu bu toplum yarattı, ben değil!.. Blake'in de imlediği gibi, deneyimlerim yitirdiğim masumiyetlerime dönüştüler. Bugün çoğu insan masumiyetini yitirdi, hatta çoğunun içinde saf kötülük de var. Böylesi bir yerde, saf kötülüğe karşı saf hakiki bir sanat yapmak giderek zorlaşıyor. O yüzden, son şiir dosyamın adını da 'Ölümsüzdür' olarak belirledim, Lethe Kitap'ta, yayınevinde basıma hazır olarak bekliyor. Anladım ki, ben bu çalışmaları yaza yaza, hakikatle hesaplaşacağım. Nitekim, ne yaparsanız yapın ölümsüzlüğüme engel olamayacaksınız, ölsem de ölümsüz kalacağım dedim, ant içtim ve ürettim. Arı gibi üretmeye de devam ediyorum. Yerimi dolduracak tek bir isim, muadil bile bulamayacaklar!.. Kendi savunmamı da açık şekilde kendim yapıyorum. Aksini iddia eden varsa, buyursun, karşıma çıkabilir!.. Türkiye'de feminist sanat diye özel bir alt alan yok. Bu yüzden de, sorun var. Mesela, feministlerin sıkıca sahip çıktıkları ve kadın yazınını temsil ettiklerini söyledikleri kimi şairler kadın yazınını 'gerçekten' temsil ediyorlar mı? Feminizm konusunda da bir kafa karışıklığı var. Sempozyumlara, toplantılara, kadın derneklerine çağırılan isimleri takip etmeye çalışıyorum, Allah Allah, bu isimler mastürbasyon yapmak dışında, hakikatle seyircilere, izleyicilere, takipçilere ne söylüyorlar? Yapıtlarındaki etkilerin çapları nedir ki, mikrofona hakim olabiliyorlar diyorum. Sonra, inanılmaz bir ölüsevicilik var. Ölüyü severken de, hakkıyla sevemiyoruz. Türkiye'de tabii başkaldıran, inatçı, açıkça yazan, sözünü sakınmayan, militanca aralardan sızan, çatlakları genişleten, kadınlığı, erkekliği, anneliği, devleti, yatağı, çocuk yapmayı, bedeni sorgulayan kadın yazarlara, şairlere, sanatçılara ihtiyaç var. Yok mu?! Kadınların, örgütlenmeleri, cesur olmaları, özellikle alternatif yazarlarına/sanatçılarına sahip çıkmaları gerekiyor. Merkezdeki yazarlar artık sınıflarını koruyorlar, giderek de temsil balonuna dönüşüyorlar çünkü. Çoğunun ne yazdıkları, ne demeçleri, ne ciddimsi mi ciddimsi, kasıntı fotoğrafları, ne düşünceleri beni sarsmıyor. Samimiyet göremiyorum, tekrarlar var, çağı boyutlarıyla anlayamıyorlar, erkek-egemen yaşamın nimetlerini yitirmeyi de göze alamıyorlar. Deli, aşırı, marjinal vb. gibi imajlardan da korkuyorlar. Oysa, reform şart!.. Türkiye'de yıkıcı olandan süzme edebiyat çıkacaktır. Türkiye Edebiyatı şüphesiz ki dünya edebiyatının bir parçasıdır. Lakin, dünya dediğimizde de, hangi coğrafyayı kastettiğimizi düşünmemiz gerekiyor. Biz Güney Afrika Edebiyatı, Tayland Edebiyatı gibi alanlar konusunda da pek bir şey pek bilmiyoruz. Mesela, bende Tayvan şiirleri üstüne bir antoloji var. Okudum. Muazzam şiirler, muazzam çeviriler vardı. Sorsanız, Tayvan'ı haritada gösteremezler. Böylesi bir kopukluk mevcut, ki dünya deyince yine güç üzerinden kimi ülkelerin edebiyatları hüküm sürüyor. Bu da bir lobi... Amerikan Edebiyatı, İngiliz Edebiyatı, Fransız Edebiyatı, Alman Edebiyatı tamam; peki nerede Slovenya Edebiyatı, Japon Edebiyatı, Filistin Edebiyatı... Hepsine hakim olabiliyor muyuz? Dünyaya bakışımız da sınırlı ve tek boyutlu... Türk Edebiyatı silkinmeli, yaşlı/deneyimli yazarlar gençlere, onların üsluplarına 'müdahale etmeden' yön vermeliler... Böyle bir etkileşim yok. Herkes birbirine yaptırım uyguluyor. Ülkede hacı hoca, canım cicim etkisi her yerde var; akademide, sanatta, toplumda, dinde, sokakta, ikili ilişkilerde, arkadaşlık ilişkilerinde... Kadın yazarların yerleri konusunda bir netlik yok. Eşcinsel edebiyat, kanonik edebiyat gibi estetik süzgeçten geçirilen alt alanlar yok. Akımlar, akım çeşitliliği yok. Çok parçalı bir coğrafyada tek parçalı seslerin olabilmesi mümkün mü? Sonra, yeraltı edebiyatı, sokak edebiyatı dedikleri şey nedir? Fanzinlerin, dergilerin, hatta internetin etkileri ve estetik tartımları tüm ciddiyetiyle nasıl olacak? Düşünülmelidir. Feminizm bir pratiği öncellerken, teoride hapsolabiliyor. Teoriyle kontrol altına aldığı şeylerin de, bazen pratikte kontrolünü sağlayamıyor. O şekilde ikilikler var. Bu da devletin işine geliyor. Çünkü, bir yerde toplanıp yürüseniz, polislerin sizi götürmeleri kolaydır. Ama, birkaç koldan bir direniş sergilerseniz, devlet kafası parçalı çalışmadığı için, sizi durduramaz. Sanatçı da bu anlamda başlı başına bir devrimcidir. Kitleleri de etkileyebilir, hedef kitlesini de, hiç düşünmediği insanları da... Benim mesela, genç okuyucum çok, kadın okuyucum çok, eşcinsel okuyucum çok, LGBT gruplarından okuyucum çok, Kürt okuyucum çok, sol tandanslı, hatta eski solcu okuyucum çok, yurt dışından okuyucum çok, bilim insanı okuyucum çok... Bunlar alternatif ve susturulmuş kesimleri temsil ediyorlar. Sonuçta, ortak paydalar ekseninde bir dil kuruluyor. Türkiye'nin çoğunluğunu dikkate almayı doğru bulmuyorum. Çoğunluk zaten ne kitap okuyor ne de sanatı alımlayabiliyor. Sizi de anlayamıyor. Onlara artık laf anlatmayı lüzumsuz buluyorum. Deniz yıldızı misali, kimi yakın çevreden, bir-iki toplayabilirsek, etkileyebilirsek, kimlerle gruplar haline gelirsek iyi oluyor. Mesela ben, 'Art Academy İzmir' adlı sanat merkezinde yazarlıktan genel kültüre, kadın atölyelerinden oyunculuğa kadar pek çok alanda pek çok öğrenciyle bir araya geliyorum. Onlarla bile zorlanıyorum. Seviye ortalama nitekim... Eğitimsizi varın siz düşünün. Merak, heyecan, takip, beraberlik yok. Yazan kadınların temel sorunlarından biri, otosansür ve erkeksiz var olmayı başaramamak... Daha önceki bölümlerde de imledim, gizli ya da açık, bir erkeğin onayına bir kadından daha fazla ihtiyaç duyuyor çoğu kadın. Bu bir gerçek!.. Daha 'am, vajina, feminen, feminizm, hatun, kadın' gibi sözcüklerin etimolojik, tarihsel, evrimsel karşılıkları bile bilinmiyor. 'Woman' wife of man : Bu sözcüğü çeviri olarak rahatça kullanırlarken, bayan deme diye diretiyor kadınlar. Temelsiz ataklara acı acı gülüyorum. Film okuma, kadın kadına entelektüel sohbetler etme, ortak projeler üretme konusunda da hayli zayıflar... Bu sohbetler gerçekleşse de, arada hasetler var. Bir feminist tiyatro kurulsa, orada yazar ve dramaturg olarak yer alırdım diye düşünüyorum. Velhasıl, bu tiyatro nasıl kurulacak? Biletler nasıl satılacak, ücretler nasıl ödenecek, çalışanların ve gelenlerin çoğu kadınlardan mı oluşacak, şüphelerim var. Akademi hayata müdahale edip, sanatın yerine geçmeye ve sopa göstermeye çalışıyor. Bunun devletin gösterdiği coptan hiçbir farkı yok. Devlet en azından kendi işini açık açık yapıyor. Peki akademik egoları, orman kanunlarını, kadının kadının ayağını kaydırmasını, kadrolaşmayı nereye koyacağız? Sanatı özerk olan, 'vaaavvv arkadaş, ne kadınmış' dediğiniz kaç sanatçı tanıyorsunuz? Kaçı akademinin çalışma alanlarına sansürsüzce sızıyor? Bir kere akademi zaten devlet ve sansür demektir. Kimi kandırıyorlar?! 'Am'a'erkil' kitabıma değinecek olursam, aldığım tepkiler ağırlıkla şaşkınlık üzerineydi. 'Am'a'erkil' adıyla piyasaya çıktığında, bana erkekleri provoke etmek için mi böyle bir şey yazdığım soruldu. Neye sinirlendiğim sorgulandı. Bunu nasıl yazdın, sen ot mu içiyorsun, bu cesareti nereden ediniyorsun vd. gibi soruyla karışık tespitler geldi. Erkek yazarlar çok şaşırdılar. Bir kadın yazardan böylesi bir çıkış beklemiyorlardı. Küçük İskender vardı, ama o da erkek, hatta geydi. Ama, kadın şairler içinde böylesi bir model yoktu. Yani, cinselliği, argoyu kullanan vardı da, kendi poetikasını bu şekilde kuran, sözcüklerle ve anlamla oynayan, açıkça direnen bir şiir yoktu. Kimi orta yaşlı, hatta orta yaş üstü erkekler dediler ki, Neslihan Hanım'kızım, hanım'evladım, yavrum, kızım vd. olmamış. Pardon, sizden kendi sanatım için icazet alsaydım, zaten aynı masada rakı içiyor olurduk. Ağzımı açtırmasınlar. Muhafazakar sanatçıların, özellikle erkek sanatçıların, ortalama ve merkezi okumaya alışmış, uyuşturulmuş okuyucuların falan bana bulaşmamalarını salık veririm. Cidden, estetik düzeyde ölüm fermanlarını imzalarlar. Yazık olur. Didem Madak başta olmak üzere, bugün Türk şiirinde temsil edilen, tanıtılan hangi kadın şair varsa, ben onları okuduğum yerde, geçmişte bıraktım. Artık, 'sevgilim' diye başlayan bir dize beni kesmiyor. Aşk kesmiyor, anneye övgü kesmiyor, doğaya pastoral sesleniş, içsel yayılma kesmiyor. O tarz bir çağın içinden de geçmiyoruz. Robotlar sümbül koklamaz dedim, bu sebeple bir şiirimde. Goldman'ı, Meinhof'u, Solanas'ı, Kane'i, Plath'i, Sexton'u, Sappho'yu vd. daha önemli buluyorum. Bu kadınların yüzlerine bile baktığınızda engel olamadığınız bir karizmayla sizi kendilerine çektiklerini görüyorsunuz. Neden? Aslında, danstan bile bahsetseler, sizi hakikate, siyah tarafa, kara maddeye doğru çekiyorlar. Devrimciler, kahramanlar, delirmeyi, ölmeyi göze almışlar. Fotoğrafları cesur... Dillerini tutamıyorlar, yazıklarında bir dışavurumculuk var. Sanat Sosyolojisi'nde değinildiği üzere, başkaldıran sanatçı modelini seviyorum. Gerekirse, kendine bile... Sanat, '-e rağmen', her ş'eye rağmen yapılan bir şey... Neden ben denilse de, çok şeyi göze almalı!.. Kadına intihar, ölüm, delirme gibi durumlardan başka çare bırakmıyorlar. Böcekler gibi her yana yayılmış durumdalar... İyi sanatçılar ya küsüyorlar ya da öfkeyle bileniyorlar. Ortadakilerin 'hangi düzeyde' sanatçılar olduklarına, neyi söylediklerine, ne yaptıklarına ve etki oranlarına lütfen dikkat edin. Ben artık şu noktaya yükselelim istiyorum. Bedri Rahmi Eyüboğlu, Yahya Kemal'i resmettiği bir resmin diğer figürlerini de göğüsleri açıkta kalan iki kadınla tamamlamış. Yani, mitolojide kadını ve çıplaklığı, bir erkek şair üstünden yan yana, erotik bir bağlantıyla kullanmış. Yahut, Türk resminin köşe taşlarının resimlerini görmeye gittiğimde içlerinde, kadın nü çalışan, hatta erkek nü çalışan fazla kadın ressam yoktu. Kıymetiniz de gerçekten bilinmiyor. Bir de, genç yaşta bunca şey, bunca kaliteli ve değişik şey üretmeniz, kadınca bir poetika kurmanız da görmezden gelinmenize yol açıyor. Görmezden gelinmek, aslında çok fazla görünmek demektir. Biz buna karizma diyoruz. Körler düşünsün!..


Ben de bütün dünya benimdir derim. Ne kendisine yar, ne kimseye yar, Bir rüya uğrunda ben diyar diyar, 'Benim Nefsim'de Ruhuma bir kefen bezi yeter de/ Yetmez aç nefsime sırma ve ipek derken nefsin doyumsuzluğunu yansıtır. Nefsini öyle aşağılar ki, aynı şiirinde Kuyruk sallar, sonra hırlar ezaya/ Benim nefsim, benim nefsim ne köpek! mısraları çıkar kaleminden. Yalnızlık ve dahi ölüm şairidir Necip Fazıl. Ölümü genellikle ruh, oda, tabut, mezar öğeleriyle ele alır. Onu dipsiz bir kuyu, büyük randevu, çan sesi, ezan, geçer akça veya aralık kapıya benzetir. Mevt, Necip Fazıl için çoğunlukla yalnızlık, yokluk ve karanlıktır. Fakat 'Tebessüm', 'Zafer Arabası', 'Bayram' ve 'Güzel Şey' şiirlerinde mematı 'muştu'lar şair. Üstad, yalnızlığı en çok da ölüm anına yakıştırır. Hayattayken kendisini sık sık musalla taşında tahayyül etmesi bundandır. O, her ne kadar 'Kaldırımlar' şiirinde, Alsa buz gibi taşlar alnımdan bu ateşi. Dalıp, sokaklar kadar esrarlı bir uykuya,


4 Haziran 2017 pazar günü Sarıyer Life Park'ta düzenlenecek Çocuk Festivali Haydar Ergülen, Yalvaç Ural, Yekta Kopan gibi usta kalemlere ev sahipliği yapacak. Festival, Onur Behramoğlu'yla Edebiyat atölyesinden Bilim ve teknoloji atölyesine, Ercüment Balakoğlu'yla Masal Dünyasından Uzay çadırına kadar geniş bir içerikle meraklı çocuklara ve içindeki çocuğu koruyan büyüklere dopdolu bir pazar günü imkanı sunuyor.


Aksisanat Edebiyat dergisi ilk sayısının dosya konusu olarak Ego konusunu işledi. Şairin Zihin Haritası: EGO başlığıyla sunulan çalışmada Ali Hikmet Eren, Cahit Kaya, Emel İrtem, Neslihan Yalman, Hilmi Haşal, Yılmaz Arslan, Dilek Değerli ve İhsan Metinnam yer aldı. Yazarların farklı açılardan işledikleri Ego kavramında bencillikten yalnızlığa, kimsesizlikten kısır üretim sürecine kadar neredeyse şairin dünyasına hükmeden tüm ayrıntılara girildiği görülüyor.


12-14 Mayıs 2017 tarihlerinde düzenlenen 6. Sarıyer Edebiyat Günleri kapsamında, geçtiğimiz yıllarda Yaşar Kemal, Zülfü Livaneli ve Vedat Türkali'ye verilen Beyaz Martı Edebiyat Onur Ödülü bu sene Murathan Mungan'a verildi. Mungan aldığı bu ödülle, haksız yere tutsak edilen gazeteciler, sanatçılar ve edebiyatçıları da hatırlatmak istediğini belirtti. Gazeteci yazar Tuncay Dağlı'ya da Beyaz Martı Sarıyer Onur Ödülü'nün verildiği 6. Sarıyer Edebiyat Günleri, duayen tiyatro oyuncusu Genco Erkal'ın can verdiği şiirlerle son buldu.


Daha önce görülmüş bütün kültürel değişim süreçlerinden daha büyük ve hızlı bir kültürel değişim sürecinde olabiliriz Antik Çağ ve Yakın Orta Çağ'da yaşananlardan daha büyük. Sözcüklerin egemen olduğu bir kültür sayıların egemen olduğu bir kültüre dönüşüyor ve hiç kimse şiir ve romanın filizlenmekte olan toplumda işgal edeceği yeri öngöremiyor. En erken medeniyetlerden beri şiir, insanlığın kolektif yaşamının bir parçası olageldi; ancak her zaman aynı işleve sahip değildi. Hukukun ve tarihin taşıyıcısı, toplumsal belleğin kaynağı, küçük bir azınlığın eğlencesi ve ezoterik faaliyet yöntemi oldu. Şiirin varlığını devam ettireceğini varsayabiliriz; ancak modern çağın başlangıcıyla birlikte konumundaki değişiklik giderek daha fazla fark edilir hale gelmektedir. Aristo için şiirin en üstün örnekleri tragedya ve epik şiirdi; ancak Batı Medeniyeti'nin önemli bir kısmında nazmıntipik örneği, dram ve kahramanlık anlatıları olarak ifade edilen başlıca halk şiiri formları olmuştur. Bu formlar şekil değiştirir, sayısız farklı biçimler, etki alanları ve daha dar kapsamlı özel alanlar geliştirir; ancak insanların şiir hakkındaki düşünceleri ve organize bilinçleri baskın olarak toplumsal deneyimin ya da kültürün, ulusun veya bir egemen sınıfın ifadesi şeklindedir. Romantik subjektivite bu beklentileri özünde değiştirmemiştir. Shelley'ye göre şairler, dünyanın açıkça onaylanmamış yasa koyucularıdır; ancak unutulmamalıdır ki, doğru olduğu herkesçe bilinseydi bunun dile getirilmesi gerekli olmazdı. Bu tür büyük iddialar genellikle şairlerin/şiirinayakta kalması zorlaştığında ortaya atılmaktadır ve şiirin toplumsal yaşamdaki rolünü kaybetmesinin kanıtları ilk olarak Romantiklerden sonraki nesillerde bariz hale gelir. Bu değişikliğin sosyal etiyolojisinin değerlendirilmesi için modern kültür tarihi üzerine geniş bir yazı yazmak gereklidir; burada ise yalnızca şiirde görüldükleri şekliyle semptomlar konumuz dahilinde. Nedenlerin başlıcaları şunlardır: drama genellikle nesir alanına girer, epik işlevi roman tarafından yerine getirilir ve sonuç olarak şiir arketipi artık drama ve kahramanlık anlatılarında değil lirik şiirde bulunabilir. Şiir en kapsamlı ifadesini gösterişli olanda değil daha zarif ve kısıtlı bir formda, halk söyleyişinde değil daha samimi bir sosyal iletişimde, hatta belki iletişimin dahi dışında bulur. Lirik şiirin çok sayıda tanımı arasında en iyi bilinenlerden biri T. S. Eliot'ınkidir; lirik şiir şairin kendisiyle veya hiçkimse ile konuşan sesidir. İçsel bir meditasyon veya konuşanı ya da duyanından bağımsız, havada asılı bir sestir. Son yüz yıldır, şiir ile ilgili duygularımızın temelini bu görüş oluşturmaktadır. La tout n'est qu'ordre et beaute, Ama oradaydı, hep birlikte başka bir yerde, muhtemel bir gerçeklikte ya da hayal edilebilir bir şimdide değil. anlamların ötesindeki huzur ; sosyal düzenin bütün müdahaleci zalimliklerinin örneği olarak dikilen gülünç kostümlü memurlar. Dil ve imgeler, kabul görmüş geleneksel kaynaklarla sınırlandırılmış değildir; ama aynı şairane argolukta; müstehcen, itinayla öğrenilmiş ve olağan şiirsellikte var olabilirler. İcranın eşsiz sembolü, umutsuzca aranılan ya da aniden yeniden belirebilen, anlık ve ilan edilmemiş, sefil ve yabancıl şartların ortasında kalmış çocuksu bir masumiyettir. Her şeyin ötesinde, şiirsel düz yazılarda ve şarkı gibi uhrevi kısımlarda, görsel sunumun alışıldık taslağı, anlatı ya da mantıksal düzen tamamen ortadan kalkar ve anlam, analiz edilemez bir iddia katmanı vasıtasıyla tahmin olunamaz bir şekilde vücuda gelir. Şiirin yerleşik işlevleri arasında bu şeytani çocuğun dikkate değer bir görsel sunumu, Fantin-Latour'un Le Coin du Table adlı tablosunda görülür. Tabloda bir grup çağdaş Fransız edebiyatçısı okuma-yazmayla ilgilenirken, hem resmi hem de rahat bir görünümde betimlenir; siyah ceketler, papyonlar, beyaz atletler, hayli göze çarpan gömlek manşetleri ve hepsinin ortasında Rimbaud; otuzunda kayıp bir melek gibi görünen, kendisine beş beden büyük, kalın bir paltoya sarınıp sarmalanmış, uzak ve olanaksız bir güzellik ifadesiyle yer alır. Modern şiirin ruhu kısa sürede uluslararası bir kimlik kazandığından ve büyük ölçüde Fransa'dan ilham aldığından Rimbaud'nun lirik şiirlerinin betimlemesi de Avrupa'nın her yerindeki Modernist lirik bölgelerinin tanımlanmasında eşit ölçüde etkili olmuştu. Ancak bir yönden deyetersiz kalmıştı; romanda etkili olamamıştı ve öngörülemez bir şekilde, geçmişten tevarüs eden kültürün geniş hacmini ve ağırlığını fark etmede başarılı olamamıştı. Yeni ortaya çıkan kodlar, paylaşılan bilgi koduna eklendi. Rimbaud'nun okul hayatı sırasında yazdığı erken dönem çalışmaları bile son derece başarılı Latin dizeleriydi ve erken dönem Fransızca şiirleri Coppee'ye, Banville'e ve çağının yerleşik şiirine hürmetihtiva ediyordu. Gelenek ve yenilik arasındaki diyalektik, diğer şairlerin -Yeats'in ve Eliot'ın, Mallarme'ın ve Valery'nin, Rilke'nin ve George'un, Montale'in ve Quasimodo'nun, Machado'nun ve Lorca'nın çalışmalarının en önemli kısımlarından birini oluşturuyordu. İdeolojik olarak geleceğe bağlı olan komünist şairler Brecht ve Neruda bile bunu kaçılamaz geçmişe ve tarihe yerleşmiş olarak görüyorlardı. Modern duyarlılık ve eski hissetme şekilleri arasındaki gerilimin bu çok önemli farkındalığı, son asrın şiirlerinde, kültürümüzün önceki safhasına ait şiirlerde olduğundan daha belirgindi. Doğrusu, farklı sosyal ve politik itikatlar tarafından empoze edilmiş çeşitli çözümlerin bu tek tema üzerinde çeşitlenmesi, modern şiirle ilgili olarak görmezden gelinemeyecek bir gerçekti. Çözümler kesinlikle çok çeşitliydi. Yeatsve George gibi şairlerde antik farkındalık modlarının cüretkarbir ifadesi, Eliot'ta kadim bir görkem ve modern sıradanlığın ironik bir birlikteliği söz konusudur. Rilke'de mitolojiden gündelik rutinlere kadar her türlü ifade biçimi, tasavvur yoluyla dönüştürülmeye eşit ölçüde uygun görülmüştür. Mallarme'da çözüm, sadece sanatsal sürecin kendisinde bulunmuştur; şiirin öznesi önemini ve varlığını yitirirken işin konusu da basitçe kendi kompozisyonudur. Eklektikliği nedeniyle modern şiir, daha önceki şiir ekollerinde olduğu gibi tek bir kültürel kaynaktan türetilemez. Malraux, 'Musee Imaginaire'in varlığının görsel sanatlarda yarattığı köklü değişikliklere dikkat çekmiştir. Modern reprodüksiyon yöntemleriyle bütün medeniyetlerin ve her dönemin sanat eserleri en yakın halk kütüphanesinde herkes için ulaşılabilir hale gelmiştir. Linguistik keşiflerden kaynaklanan bazı yeterlikler sayesinde şiir de kendisini aynı noktada bulmuştur. Klasik kültür özgün otoriter konumunu yitirmiştir; ekümenik bir din artık yoktur; psikologlar ve antropologlar kabul görmüş kültürel yapılara öncül sembolizm sistemlerini ortaya koymuşlardır. Şair dünyanın tüm efsanelerine sahiptir ki bu aslında hiçbirine sahip olmadığı anlamına gelmekte, miras hakkıyla şüphe götürmez bir şekilde kendisine ait bir efsaneden artık bahsedilememektedir. Modern dünyanın tek bir kaçınılmaz birleştirici entelektüel gücü ise doğa bilimlerinin gücüdür; şair doğa bilimlerinin temas etmediği deneyim alanlarıyla ilgilendiğinden kendi efsanesini yaratmak ya da geniş bir yazılı olmayan müzeden, geçmişin çöplüğünden varoluşçu bir tercih yapmak durumundadır. Şiir söz konusu olduğunda günümüze özgü büyük mitoloji sistemleri yalnızca diğer hepsi gibi birer efsaneden ibarettir. Marksizm şiire daha önce zaten sahip olmadığı bir tema veya materyal sağlamamaktadır; tek sunduğu, bu materyallerin belirli bir sosyal veya siyasi eylem yapısı içinde düzenlenmesi ihtimalidir ki bu ihtimal de şiirin genellikle ilgilenme eğiliminde olmadığı bir ihtimaldir. Modern şiirin büyüyüp geliştiğidünya tüm çağların varisi olan büyük burjuvazinin dünyasıydı ve sahip olduğu mirasın tam olarak farkına varmasını sağlayacak teknik kaynaklara sahipti. Yine de 1914 öncesinde dahi şiirdeki baskın tavır 'bir sona erme duygusuydu.' Asrın sonu düşüncesinin önemi kronolojik öneminin ötesindeydi ve bilinçli bir modernlikle bağlantılı olmakla birlikte şiir söz konusu olduğunda, geçmekte olana dair farkındalık gelmekte olana dair farkındalığa göre çok daha yerleşikti. Dolaylı bir şekilde ifade edecek olursak; günün sonunun ve yılın sonunun, akıllardan çıkmayan bir büyüleyicilik icra ettikleri açıktır. Alman şiirinde -özellikle Hofmannsthal'da, Rilke'de, Trakl'da ve George'da- sonbahar betimlemeleri neredeyse obsesyon halindedir ve bu betimlemeler kendilerini kolaylıkla doğadan kültüre doğru genişletirler. Rilke'nin Herbsttag şiiri, hasat zamanının son günleriyle insana ait bir dönemin sonu arasında gölgeli bir paralellik kuran dizelerle kapanır. Wer jetzt kein Haus hat, baut sich keines mehr. Wer jetzt allein ist, wird es lange bleiben, Rus Devrimi-onu umut olarak benimseyen ya da bir zorunluluk olarak kabul edenler arasında bile-şiirin mevcut pozisyonunu dönüştürecek çok az şey yapmıştır. Rus Bloğu ve sonrasında Pasternak, bir şeyleri kargaşa vasıtasıyla canlı tutmayı, yeni bir şey yaratmaya tercih etmişlerdir. 30'ların İngiliz şairleri, görünüşte terk etmeyi ya da değiştirmeyi istedikleri Eski Dünya tarafından duygusal anlamda alıkonmuşlardır. Auden yeni mimari biçimlerini coşkuyla karşılayan bir şiir yazdı, ama sonra, eski tarzı çok sevdiği için bunu kanonundan uzaklaştırdı. Toplumdaki teknik gelişme ve bilimsel organizasyon bağlantısını temin eden bağ gelişmeye devam ediyor; ama-politik ve sosyal arzularımız ne olursa olsun-şiir de onunla birlikte ilerliyormuş gibi davranamayız. Bilinçaltı psikolojisi-tam tersine-içsel deneyime yapılan yolculuğun rehberidir; ama bilinçaltı kavramını keşfeden kişi olmadığını kabul eden Freud'un kendisiydi; şairler ve sanatçılar Freud'dan önce oraya varmıştı. Freud'un hayal dünyasının doğal tarihine yaptığı büyük katkı Rüyaların Yorumlanması (bölüm 6) idi ve bu çok güçlü oldu çünkü şiirde bulunan çağrışımsal mantığın insan zihninde içkin bir şekilde var olduğunu gösterdi. Freud'un, başlıca objektif materyallerin ne olduğuna dair analizleri, sembolik hayal gücü süreçlerine yarı-bilimsel bir statü kazandırdı- dünya şiirinin kısmi bir yeniden tesisle içe kapanmışlıktan kurtarılmasıydı. Ama şairler kendi keşiflerini dikkatli bir şekilde korudular ve psikanalizle yapacak çok az şeyleri vardı. Rilke, Freud tarafından analiz edilmeyi reddetti; Joyce, Jung tarafından analiz edilmeyi reddetti ve Lawrence bütün psikanalitik kuramı çürüttüğünü düşündü. Bu durumda şairler zamanımızın büyük halk mitolojilerini reddettiler ve bu mitolojilere rakip olan kendi mitlerini geliştirdiler, bazıları görkemli ve kapsamlı, bazıları ezoterik ve özel, ama hiçbiri organize bilimsel ve tarihi bilgi dağarcığının dünyadaki herhangi bir statüsünde değildi-ki dünya kendi işini yürütür. (Yunanlılara göre Homeros, siyaset ve liderlik konularında bir rehberdi; biz bundan sadece şiirin dünyadaki tesirinin ne kadar gerilediğini görmek için bahsetmeliyiz. Yeats; tarihi, bireysel psikolojiyi ve ölümden sonraki ruhun kaderini içerdiğini iddia eden geniş bir mitolojik sistemi özenle hazırladı. Fakat onu sahipsiz ruhların faaliyetine dayandırdı; otomatik yazı ve trans yoluyla iletişim kuran, girişimlerinin sınırını daha en başında Biz sana şiir için metaforlar vermeye geldik diyerek ilan eden ruhların faaliyetine. Diğer uçta, seçicilik tarafında, Lorca kendi uzmanlık alanını mit haline getirdi; çingenelerin içgüdüsel yaşam güçlerini, Guardias Civiles'inise baskıcı medeniyetin gücünü temsil ettiği Endülüs'ü. Rilke; -belki de tarihin en güçlü mit yaratıcısı-her şeyi, nesnesi dünyevi ve geçici olanı erdeme dönüştürmek, ölümü hayatın içinde absorbe etmek olan kesintisiz bir rüyanın içinde çözümlemek amacıylaHıristiyansembolizmini, klasik efsaneleri, önceden beri var olan sanat çalışmalarını, farklı kültürlerin ve hatta alelade günlük hayatın biblolarını kullandı. Şairler, kendi çağlarının dogmatikfaaliyetlerinden kaçınmak adına sarf ettikleri bütün bu çabalardan dolayı; bilginin terk edilmiş bölgelerine, aydınlanmanın bilinmeyen kaynaklarına-kısacası bir çeşit gizemciliğe-doğru ilerlemeye meylettiler. 'Weit. Wir wohnen dort draussen...' dedi ruhun rehberi. Şiirin unutulmuş bilgeliklere veya gizli doktrinlere erişim sağladığı iddia edilir. Bu bazı durumlarda güncel bir arkaik bilgi sistemi, Doğu'nun bilgeliği ya da uzun süredir arzulanan tarihsel bir yol şeklinde görülebilir. Bazen psikolojiciliğe indirgenir ezoterik kaynaklar iç dünyadadır ve her zaman orada olmuştur. En güçlü ve ısrarlı iddialardan biri şiirin bir çeşit sihir olduğudur, şair yalnızca kahin değil aynı zamanda rüyaları gerçeğe dönüştüren bir mecusidir. Bu iddianın en geniş kapsamlı izahı ve kesin bir şekilde reddi Rimbaud'nun'Alchime du Verbe' adlı şiiridir veSaison en Enfer kitabındabulunabilir. Daha düşük seviyede bir kararlılık ve edebi dairede daha güvenli bir şekilde Yeats, bir noktada 'Kelimeler kendi başına da değerlidir' der ve 'daha önce hiç kimsenin hayal bile edemediği edebiyat dinini ilan ettiği' için Blake'i selamlar. Mallarme bütün diğer sanat dallarını ve faaliyetlerini edebiyata indirger 'Tout au monde existe pour aboutir a un livre' ve onun için edebiyat, şiirden ibarettir. Ardından, teorik mutlaklara daha az yatkın birçok başka şairin eserlerini korkakça vurgulayan ve destekleyen bağnaz kişiler tarafından açıkça ilan ve takip edilen bir şiir mistisizmi ortaya çıkmıştır. Bu inanç o kadar yaygınlaşmıştır ki diğer ortodoks ekollere bağlılığı bulunan şairlerin kendilerini özellikle bundan ayrı tutmaları gerekli olmuştur. Claudel inanılmaz bir elçabukluğuyla Rimbaud'yu bir Hristiyanlık savunucusuna dönüştürür; Eliot sert bir şekilde şiirin hedefinin edepli insanları eğlendirmek olduğunu hatırlatır ve Auden, eğer söylenenler doğru ise, ihtidasının ardından Kierkegaard'ın ahlakın estetiğe göre öncelikli olduğu görüşünü tekrar tekrar vurgular. Ancak modern şiirin geliştiği dünya ne Hristiyan ne de ahlaklıdır ve çağımızda şiirin, kendi dışındaki herhangi bir inanç sistemini temel alma imkanı son derece kısıtlı olmuştur. Liriğin hakimiyetiyle şiirin bu otonom dünyasına özel bir nitelik atfedilmiştir. Edgar Allan Poe'nun uzun şiir olmayacağı doktrini Baudelaire tarafından alınmıştır ve onun ardılları tarafından da üstü kapalı olarak alınmış gibi görünmektedir. Esasen uzun şiir hemen hemen ortadan kalkar; Rilke'nin Duino Ağıtları veya Eliot'ın Dört Kuartet gibi uzun şiirleri kısa şiirler halinde sekanslardan oluşmaktadır. Uzun anlatımlar ve felsefi şiirler pek görünmemekte, zamanın ruhuyla bağı kopmuş, zamanı geçmiş uğraşlar olarak görülmektedir. Devamlı yapılar ve uzun konsept düzenlemeleri şiirde gereksiz olarak görülmektedir. Epik şiir durağan bir ahlaki tercihi ifade etmektedir; lirik geçişken bir ruh halinin ya da anlık bir aydınlanmanın ifadesi olabilmektedir. Aynı şaire ait bir başka lirik ile uyum içinde olması beklenmemektedir. Bu bağlamda şiir, değişen ruh halleri ve stillere alışır. Verlaine rezillikten dindarlığa geçer, Rilke neredeyse eş eksenli bir bilinirlikten metafizik soyutluğa, Gottfried Benn ise pervasız bir isyankarlıktan çekici bir egzotikliğe. Eliot'ın Çorak Ülke'si olumlu anlamda bu ilkeyi temel alır; araya serpiştirilmiş dramatik bir gerçekçilik ve hiciv pasajlarıyla birlikte bazıları nostaljik klasik, bazıları ise sürrealist hayal şarkılar olmak üzere çeşitli lirik fragmanlar içerir. Bu tür şiirde daha geniş bütünlükler yüzeyde görünmekte ve kolayca analiz edilebilecek şekilde yer almamaktadır. Genellikle geriye bakıldığında fark edilebilen bu bütünlükler yavaş bir ruhsal gelişim süreci içinde alt planda verilmektedir. Bir seri lirik yazmak en fazla ruhani bir günlük tutmaya benzemektedir. Formal gereksinimlerin yazarın kişisel gelişiminin dışında olduğu bu eylem geniş ölçekli bir edebi metin düzenlemesini çok az andırmaktadır. Yirminci yüzyıldaki eleştirilerin büyük bir kısmında şair ile şiirleri arasındaki biyografik bağlantı önemsenmemiş, şiir yaratıcısından bağımsız bir şekilde serbestçe süzülen bir eser olarak değerlendirilmiştir. Ancak bu, temel model olarak liriği alan şiirin her zaman bireysel deneyimin çevresini izlemeye eğilimli olacağı gerçeğinin üzerini örtmez. Modernist şiir bilinçli sanatkarlığa büyük önem atfetmiştir. Baudelaire bu vurguyu Poe'dan almış ve Mallarme ve Valery'ye aktarmıştır. Bu vurgu Fransa'dan Almanya'da Georg, İngiltere'de Pound ve Eliot'a ilerlemiş ve buradan yayılmıştır. Yine de günümüzde şiirin daha derinlikli ritmler başka bir şekilde oluşmuş gibidir. Bilinçsiz organizasyona dayanan Sürrealistitiraz güçlüdür; ancak otomatik yazımın yanıltıcı iddialarına yaslanmanın gereği yoktur. Belirli bir şiirin lirik üretimine yalnızca ruhani bir gelişimin kaydı olarak değil ruhani gelişimin gerçekleşme yolu olarak bakabiliriz. Ruhani gelişimin kendi kuralları vardır ve bunları genellemek zordur; her durumda ruhani gelişimne egonun bilinçli bir eylemi ne de bilinç dışının kontrolden çıkmasıdır; esasen bu ikisinin bütünleşmesidir. Ayrıca nadiren düz ve kesintisiz bir çizgide ilerler. Bir süre bu şekilde ilerleyebilir ancak belirli bir çizgide uzmanlaşma, sonuç olarak dışarıda tutulan ve ihmal edilen materyali bütünleştirme ihtiyacıyla ortaya çıkan bir krize yol açar. Bu tür krizler son yüz yılın şiirsel yaşam öykülerinde sık görülmekle birlikte bunlarla yüzleşilirken ortaya çıkan başarısızlık duygusu da oldukça yaygındır. Yine de bunlar olmasaydı şiir de var olmazdı. Bu ruhani durumun içinden çıkılmaz bir hal aldığı üç durum bulunmaktadır: klinik anlamda yabancılaşma çökme veya delirme; daha alt bir bilgi veya deneyim seviyesinde tekrar bütünleşme; ve tamamen farklı öğelerin başarıyla bireyleşmesi, ki bu da daha yüksek bir bilgi seviyesinde daha kapsamlı bir deneyime götürür. Bunların üçü de modern edebiyat tarihinde gerçekleşmiştir ve kesintiye uğrayan şiir kariyerlerinin sayısı, en seyrek olanının üçüncüsü olduğunu göstermektedir. Modern edebiyatın Goethe'si yoktur ve çok az şairin yaşamı uzun süreli bir gelişim göstermiş, benliğin olgunlukta veya ilerleyen yaşlarda kalıcı olarak tekrar oluşturulması mümkün olmuştur. Yeats sıradışı bir istisnadır. Şiir hayatının yavaş ve organik gelişimi kendi enerjisinin ve azminin karşılığı ve kısmen de talihinin sonucudur; öyle bir talih ki yazgısı daha geniş bir dünyanın düşmanca ortamında değil küçük bir ülkede şekillenmiş ve bireysel zeka ile kavranabilmiştir. Savaş, devrim ve sürgün birçok şairin kariyerinin sonunu getirmiştir ancak bunlar etkilerini göstermeye başlamadan önce de modern şiir geliştiği dünya ile aynı seviyededir. Şairlerin yine, hedefe ulaşma ihtimalinin daha en başta bulunmadığı sıradışı maceralara sürüklendiğini görüyoruz. En şaşırtıcı voyage au bout de la nuit örneklerinden biri daha yirmi yaşına gelmeden Fransız şiirini baştan yaratan ve ömrünün kalan kısmında şiiri aklına bile getirmeyen Rimbaud'nun en uç noktasında dramatik bir şekilde kesintiye uğrayan yolculuğudur. Şiire bağlılığı sonsuzdur ve beklentilerinin büyük bir hayal kırıklığına dönüştüğü noktada tamamen ret yoluna gitmiştir. Yaşamının ilerleyen zamanındaon sekiz yıl daha yaşamış ancak şiir yazmamıştır. Rimbaud'nun çapında çok fazla aşırı uç yoktur, ancak dürüstlükten ve dehadan yoksun çok sayıda taklitçi vardır. Bu çorak toprakların dışında onurlu olmakla birlikte şiirsel deneyimi entegre etme anlamında başarısız olanlar da çoktur ki bu kaçınılmaz olarak toplumun artık herhangi bir bağ sunmadığı yaşta gerçekleşir ve şair kendi yaratıcı güçleriyle başbaşa kalır. Böylece artık şair olamayan şair eleştirel bir emprezaryoya, 'yaratıcı yazarlık' eğitmenine veya kültür konferanslarının gediklisine dönüşür. Cyril Connoly'nin ifadesiyle inek, süt servis etmeye başlar. - G. Jung bir şiirsel yaratıcılık teorisi geliştirmiştir; şiir becerisi şairin ruhaniliği içinde, toplam kişiliğinden, sosyal ve tarihi varoluşundan bağımsız 'otonom birkomplekstir.' Bu, T. S. Eliot'ınşairi, varlığında şiirin hayata geldiği, yokluğunda ise zihninin etkilenmediği bir katalizör olarak resmetmesinde çarpıcı bir şekilde yankı bulur. Şiir söz konusu olduğunda bunun büyük ölçüde abartıldığı görülmektedir;ancak modern şiirin durumunun tek başına bunu akla getirmeye uygun olduğunu görebiliriz. Muhtemelen sanatın konumunun hayatlarımızın toplam ekonomisindeki yerinin hızlı bir değişime uğrayacağı bir dönemin başındayız. Bu dönem sanatçı için mutlu bir dönem olamaz. Avrupa'nın son altmış yıldaki ürkütücü tarihi dikkate alındığında şiirin konumuna dair bir rahatsızlık önemsiz görünmektedir. Kötü bir dönemde yaşadığımızı ve çok yaşlılar hariç hiç kimsenin iyi bir dönemi bilmediğini itiraf ettiğimizde yalıtılmışlığın şiirin tek kurtuluşu olduğunu da itiraf etmeliyiz. Şiirin en küçük bir siyasi ya da ekonomik öneminin bulunmadığı, modern dünyayı kontrol eden güçlere herhangi bir bağlılığının bulunmadığı gerçeği şiiri bu çağda yapılabilecek tek şeyi yapmak konusunda özgür kılabilir; mevsim değişene kadar insani deneyimin ihmal edilen bazı kısımlarını canlı tutmak ki henüz yakın görünmeyen bir zamanda değişebilir. Orada; düzen ve güzellik, gösteriş, dinginlik ve mutluluğun dışındaki her şey. Yeniden keşfedildi. Ne? Sonsuzluk. O, güneşle evlenen deniz. Nöbetçi ruh, bırak mırıldanalım. Gecenin ilanı öyle boş ki... Ve gün yanmakta. Şimdi onun inşa edecek hiç evi yok. Şimdi o yalnız ve uzun süre öyle kalacak; kalkacak, okuyacak, uzun mektuplar yazacak ve patikaları ara vermeksizin baştan aşağı yürüyecek, süregelen vedalarda. ... her deneme. Tamamen yeni bir başlangıç ve farklı bir hatadır. Çünkü sözcükleri kullanmayı yeni öğrendi insan. Artık söylemesi gerekmeyen için.


Lale Müldür'leNisan 2016'da Almanya'da Elıf Verlag yayınevinde basılmış şiir seçkisi hakkında konuştuk. Kitap Alnımdan Fırlayan bir Kartal adıyla basılmış, Özlem Özgül Dündar tarafından Almancaya tercüme edilmiş. Seçkinin sonunda ise Nachwort başlığında Ali Al-Nasani bir sonsöz ile yer alıyor. Kitabın kapak illüstrasyon düzeni Ümit Kuzoluk'a ait. Şimdiye kadar hiçbir şiir kitabım tamamen benim seçtiğim şiirlerden oluşmadı. Hatta kitap yayımlandıktan sonra incelemem de. Ama bu kitaptaki şiirlerin tamamını ben seçtim, bu kitabın farkı bu. Bu kitap çok önemli olacak ve siz bunun üstünde olacaksınız. Takılın ona, takılın. Bunlar beni esas kurcalayan şeyler. Aptalların dahi bilemediği ve onları darmaduman etsin diye yazılmış şeyler bunlar. Aptallara doğru hareket etmem ben, aptallar hep geriden ayaklanır, ben aptal değilim. Valla acayip etkinlikler olmuş. Ama ben bilmiyorum, etkinliğin dışındayım. Ben kitap bittiğinde çağırıldım oraya. İyi geçti. O aşamalarda bulunan heriflerden biri Sizin gibi yazan kimse yok bütün Avrupa'da. dedi. Bir de bana Paris'te bir adam o şekilde asılmıştı. Fransa'da ve meşhur bir şairken, adam alıyor kartı doğru Manhattan'a yerleşiyor. O geldi bana bir gün. Ben şiirler okumuştum salda. Herkes salda geziyordu. Adam geldi bana Bayan Müldür, gerçekten, çok inanılmaz şeyler söylüyorsunuz ve doğru bunlar da. Türkçe güzel değildir olayı var ya, o konuda benim itirazlarım vardı, ama ilk defa şimdi sizin konuşmalarınızı duyunca gerçekten Türk olduğum için siz de Türk olduğunuz için çok mutlu oldum. Çünkü böyle şiir yok Avrupa'da dedi. Hepsi onu diyor... Başka birisi de ne dedi biliyor musun?! Kitabın içinde o adamın acayip yazıları var, süper. Kardeşim bir Avrupa genel ekonomisinden ve iş adamı. Bir araştırma yapmıştı, Ulan, şöyle bir tane bile olmadı benim için. dedim. Ondan sonra çok beğendim. Adam harika yazmış beni. İlk aşk. Ondan hiç bahsetmesem daha iyi. O kadar mazo olmağa gerek yok! Ama çirkin bir mazoşizm kaynağı vardı tabii. Benim tarafımdan değil, onun tarafından. Kim olduğunu desem anlıycan şimdi. Onun için bu kadar. İkisi de olabilir. İkisi de doğru. Doğru yani ne yalan söyleyeyim. Bu benim hayatımı sıfırladı. Ben yapmıştım bunu. Ben çünkü mazoşistim. Bunları böyle yazıyorum diye de sevinmesin hiç o tipler. Her yönden. Benim kendim, her yöne bakan birisiyim. Her yöne bakıp nerede açık görürsem oraya koşarım. Onun için ben; süssüz bayanların son çaresiyim. Sen benimle yaşlıyken bu konuşmayı yapıyorsun, fark oradan çıkıyor. Benim tanrıyla aram hep iyiydi. Hiçbir zaman probleme uğramadım onunla. İnsanlarla uğraşmaktan doğdu benim problemlerim. Tanrıyla olmaktan değil. Çok mutluyum tanrıyı tanıdığım için. Bayağ güzel sorular yani. Her yerinde duruyor. Kadın olmak çok zor. Hele şimdi, buralarda. Kadınlık kolay mı, hadi yapın bir kadınlık, bakalım. Ben tam zamanında çekiliyorum dedim. Çok mutluyum, tam anlamıyla çekildim yani. Benden izlemesi. Bilmem kaç türlü söylem var bu işlerde. Pes diyorum. Pes! O benim ilk olarak tuhaf bir yerde karşılaştığım bir çocuklayken ilgimi çekmişti. Çocuk yok gibiydi. Ben bir damla su gördüm. Su geldi gözlerinden. Ve üstelik benim sürgün ettiğim bir duyguydu. Aylarca üzerimden atamadığım hem de. Ve böyle bir şeydi evet, dedim. Ben uzun süredir kadın erkek gibi tiplemelere yakın duruyorum. Küçüklüğümden beri. Gene öyle bir andaydım. Bu sefer karşımdakini tanımıyordum. Derhal evlerine kadar takip ettim. Ama adam çok kaygandı, hemen yok oluyordu. İşte benim üst tip dediğim öyle bir şeydi. Ben şimdi bir cevap vereyim tam olsun o halde oldu mu? Ben ilk kitabımı yazdığımdan bu yana her tarafta şiirlerimi okuyorum. Ama bana hiç teşekkür yok. Şair olmak öyle bir şey tabii. Böyle durursun, içlenirsin, bir neskafe çekersin. Vav dersin, ben şairim. Beni kötü de deneyebilirler iyi de deneyebilirler. Her şey benim içindir dersin. Öyle pek bir şey olmaz. Kızlarımız ilgileri çekebilir belki, o kadar. Daha fazla değil. Zararı var. Karşıyım ulan, ne demek! Noli me tangere, olur. Bana yaklaşma demek.


Mustafa Ergin Kılıç'ın yedinci kitabı Yardan Adam, Yasakmeyve Yayınları arasında çıktı. Kılıç, şiir kitapları kadar çıkarttığı dergiler ve şiir yıllıkları ile edebiyata müdahale eden bir şair. Veysel Çolak, Aslıhan Tüylüoğlu ve Fatma Aras, Yardan Adam üzerinden, Mustafa Ergin Kılıç'la bir söyleşi yaparak, Kılıç'ın şiirleri üzerine okurları için yeni ipuçları yakalamak ve poetikasını açımlamak için sorular sordular. Sözcüklerle uzundur hemhal olduğum doğru. Yıllar önce Haydar Ergülen de sözcüklerle olan sıkı bağımı daha çok sözcük, şiir işçiliği ve anlam ekseninden ele alarak değerlendirmiş; bu yoldan da iyi bir şairin ayak seslerinin geldiğini vurgulamıştı. Hatta Desibel kitabımın arka kapak yazısı da kendisinindir. Bunu şunun için hatırlattım, benim yola çıkış serüvenim sözcükler ve sözcüklerde hem sessel hem çağrışımsal çok anlamlılığı yaratmaktı. Varolanı bozup yeniden yapmak. Yıpranmış, şiir dilinde eskimiş olanı yenileştirme çabası, yeniden yoğurma ve yapılandırma isteği. Elbette tüm bunları bir oyun bağlamında değil de anlamsal bir çerçevede yapmak ilk amacım. Belki sözcüklerdeki ses benzerlikleri bunu bir oyuna çevirebiliyor ya da öyle bir algı yaratabiliyor. Demek istediğim; ne Oğuzhan Akay gibi sese çok da takılarak anlamı uç noktada körleştirmek, ne de sözcüğü ve anlamı sıradanlaştırarak bir koro halinde okuyucuya seslenen herkes gibi söyleyen şairlerden olmak. Sözcükler benim anayurdum. Gerçi her şair için bu böyledir. Bendeki farklılığı, benim şiire element-atom ilişkisi gibi bakmamdan kaynaklıdır. Yapıtaşı sözcükse bir şiirin, bunu doğru ele almak gerekir. Kimi şiirini komple örer, kimi dize dize örer. Ben daha çok şiirini sözcük sözcük örmek isteyenlerdenim. Bende esas olan her dizenin her sözcüğün şiir içerisindeki etkisini çoğaltmak olduğu gibi, bunların kendi geçişleri içerisindeki etkisini çoğaltmaktır. En çok da anlam yansımalarını, sesle ve içerikle birarada yapma isteğidir. Her şairin ilk amacı kendine ait bir üslup ve biçem edinmektir. Yedinci kitabına gelmiş bir şair halen bu dilini kuramadıysa vay haline! Diğer bir taraftan da aramak ve hiç olmamak belki daha iyidir. Çıraklığın hiç bitmemesi değil midir zaten şairlik? Tüm bu toplamdan baktığımda, aslında kendimi kendi dilini oturtmuş ve kurmuş bir şair gibi görüyorum. Bunun da bir ukalalık olarak algılanmasını istemem. Yerine göre şair; biçim, şiir örgüsü, bütünlük- anlam katmanı ve dili ile diğer şairlerden ayrılıyorsa; ki ben Türk şiirinde bunu başardığımı düşünüyorum, hedefin büyük bir kısmını aşmış demektir. En azından yazdığım şiirin Mustafa Ergin Kılıç şiiri olduğunu ilk bakışta birçok kişi kavramaya başladı bile. Sanırım Türk şiiri ve kendi şiirim adına bu da az bir şey değil. Aramadan bulamıyor insan. Bulunca da yeniden arıyor. Belki bu sürekli arayıştır düzensizliği ve devinimi yaratan. İstediğim notayı buldum aslında. Aşk notası bu nota notlarımın arasında desem şimdi Veysel Hocam yeniden oyunlara başladın diyecek! Aslında ulaşmak istediğim tam da bu. Bu dizede ne notanın not sözcüğüne bir engeli var, ne de not sözcüğünün notaya. Birbirinin anlamlarını daraltmaktansa genişlettiğini ve bu iki sözcüğün bu dizede birbirine daha çok alan ve anlam katmanı açtığını düşünüyorum. İşte bu sesi bütün bir imge algısıyla yaratmak istiyorum. Şiirin bu şekilde daha çoşkulu aktığına inanıyorum. Ama kurduğum şiir sesten anlama, anlamdan sese gidiyor. Birbirini iyi besleyen bir mekanizma yaratıyorum. Yoksa yukarıda da söylediğim gibi yazdığınız şiir okuyucuya bir çağrışım alanı, bir imge belirtisi geçirmiyorsa boşa kürek çekiyorsunuz demektir. Belki bu biraz benim şiirimde muğlak. Ama bunu da önemsiyorum. Var olanı direk vermek bana has bir tutum değil. Bunu da özellikle yapmıyorum. Bu benim ruhum, ben bu çerçeveden bakıp da şiirimi kuruyorum. Benim pencerem bu. Duvarınıza! İlk gençlik yıllarımda yazdığım şiirlerin birçoğunun dört beş sayfa sürdüğünü hatırlıyorum. Günümüzde neo epik, epik şiir dedikleri türden. Hep benzer şeyleri söylediğiniz, bir süre sonra okumaktan sıkıldığınız düz yazı şiirler. Hani benim sözcük cimriliğim ne kadar fazlaysa, sözcüğü ve dizeyi ne kadar kısıyorsam, bu şiirlerde de sözcük ve dize bolluğu mevcut. Günlük kullanım dili sarmış şiirin dört bir yanını. Sonra birgün geriye dönüp baktım, üzerinden hayli zaman geçmiş bu şiirlerin hepsini yırttım attım. Şiiri bırakın içinde dize geçmeyen yazılardı bunlar. Bugün geldiğim noktada ise, şiiri bolca yontmaktayım. Hatta yonttukça, ya hiç kalmazsa diye korkmaktayım. Bilinç özgürlüğünü de her zaman önemsedim. Aslında her şiirin bir akışı, geçişi, kopuş ve köprü notları mevcut. Şiiri şiir yapan ise bunu ne kadar okuyucuya aktarabildiğiniz ile iniltili. Bunu beceremediğiniz zaman şiir havada kalıp, bir düzeleme oturamıyor. O zaman işte o sürrealist yaklaşımlar geliştirilmeye başlanıyor. Oysa ben yazdığım şiirde hem bir bütünlük kaygısı güttüm. Toplu bir fotoğraf da çıksın istedim. Her bakış açısına göre de farklı şekillenmesi beni hep heyecanlandırdı. Yani 3 boyutlu bir nesneye tepeden baktığınızda, yandan baktığınızda ve önden baktığınızda farklı şeyler görürsünüz. İşte tüm bu bakış açılarını genişleterek ve geliştirerek bir bütün elde etmeye gayret ediyorum. Benim şiirimi günümüz şiirinden ayırteden de belki bu! Şiirde biçim demek şiirin kalesi demektir. Benki sözcüklerden yola çıkan bir kişi olarak bazen tek sözcükle tek dize yarattığımdan fazla söz beni hep korkutmuştur. Hayat felsefem ve şiir biçimim de az sözle çok şey söylemek üzerine kuruludur. Bu, hiçbir zaman uzun soluklu şiirler yazmayacağım anlamına gelmez. Ancak kısa dizelerle ördüğüm şiirler bende bir ferahlık ve olmuşluk duygusu yaratıyor. Şiire öyle doyuyorum. Belki birçoğunun yazdığı beş dize, sözcük toplamı açısından bende bir şiir ediyor. Belki de mühendis kökenli olmamdan geliyor bu. Hayata, insana, doğaya, aşka hep ergonomik baktım; kıymetli buldum hepsini! Her şeyi optimum da tutmaya karar kıldım. Azı karar çoğu zarar. Belki benim azım fazla karar oldu! Dağınık biçimin sebebi de belki farklı dönemlerde farklı biçimlerde şiirler yazmamdan kaynaklandı. Bunları bir toplamda ele aldığımda, aynı dönemde peşpeşe yazılmış şiirler olmadıklarından biçimsel fark öğeleri ortaya çıktı. Bu belki de başlangıçtan beri şiiri dize eksenli ele almamdan kaynaklı. Her dize benim için çok önemli. Dizelerin bağımsız görüntüsü ve içeriği ile dizeler arası görüntü ve anlamsal geçişler çok kıymetli. Belki de şiiri fazla ayıkladığımdan ilk anda bir bütünlük sorunu varmış izlenimi yaratıyor. Geçiş noktalarındaki köprüleri zaman zaman atarken zaman zaman koparıyorum. Bunu çoğu bilinçli yapıyorum. Belki bu noktada anlaşamıyoruz okuyucuyla. Onlar her şeyi açık etmemi isterken ben biraz da içinde bırakıyorum. Birde bu neye, nasıl ve ne kadar bakılabildiği ile ilgili. Ben baktığım yerden çok ötedeki gölün lacivertleştiğini görürken hatta içindeki kayıklara ve karabataklara dikkat çekerken, bir diğeri onu bir su toplamı olarak algılayabilir. Buradaki temel unsur, eğer bir şiir yazıyorsak anlam görüntüsünü okuyucuya doğru vermemiz gerekliliğidir. Tam olmayabilir ancak duygu ve anlatılmak istenen doğru geçmelidir. Ben şiirimde bir şey anlatma çabasına girmiyorum. Aslında anlatıyorum. İyi de anlattığımı düşünüyorum. Bir tek bunun çabasını vermiyorum. O toplamı okuyan kendi ediniyor. Fire konusuna gelince, fire ingilizcede ateş demek biliyorsunuz. Bu yakıcı birşeydir şiirde. Şiir fire'yi kaldırmaz! Fire verdikçe tehlike çanları çalar ve şiir her daim zarar görür. İlginçtir ama çoğu zaman mutlu an şairiyimdir. Mutlu olunca, hayatımda çoğu şey yerindeyse daha üretken olduğumu hissediyorum. Kafamın rahat olması lazım. Yoksa toparlayamıyorum kendimi. Motivasyonu çok çabuk dağılan bir adamım. Kendime küserim de çok. Ancak hızlı toparlanırım da. Mesela beni en çok esinleyen kaynak çok iyi yazılmış bir şiir kitabı okumaktır O yazılan şiirlere gıpta ile baktığım o andan sonra şiire soyunurum. Onun dışında aklıma gelen bir dizenin üstüne gittikçe onu çoğalttıkça ufacık bir su parçasının bir süre sonra okyanusa gittiğini görür onda boğulurum! Yalnızlığı sevmem. Yalnızlık beni hiç beslemez. Azaltır, kendimi daha çaresiz hissederim. Yazmak için bana bir çoşku gerekir. Bir sinerji. Bir harekete geçirilme noktam vardır. Bu çoğu zaman değişkendir. O düğmeye birinin ya da bir şeyin basması gerekir. Bir kiraz çiçeği, bir kadın kokusu, çöp toplayan bir adam, iri bir gözyaşı tanesi, yerde kurumuş bir damla kan, yolda kalmış bir can, kar altında kalmış bir ırmak. Aşırı sıkıldığım anlarda yazarım. Artık o kadar sıkılırım ki, öyle bir an gelir, hayatta yapacağım başka hiçbir şey kalmamış gibi hissettiğim bir anda şiire koyulurum. Şiir kendini boşaltma isteğidir. İçini dışarıya çıkarma dürtüsüdür. Beyin öyle dolar ki, bunun boşaltılması gerekir. Bazen bir çöp kovasına benzetirim. Doldukça boşaltacaksın ki yer açabilesin. İşte o boşaltma anlarında şiir de çıkar gelir. Sanırım benim mihenk taşım sıkılmak. İlhan Berk gibi benim de sıkılmam hiç bitmez. Çünkü ruhum sıkılgandır. İçim daralmaya meyillidir. O çok sıkılma, çaresizlik ve kendinden bıkma anı şiirin tetiklenmesine zemin yaratır. Öncelikle sevincim kadın şairlerin sayısının son yıllarca artmış olması. Son dönemlerde genç yaştaki bayan şairlerin çoğalmaya başlaması. Sanatın her dalında kadınların çoğalıyor olması demek kültürlerarası etkileşimin büyümesi ve bir ülkenin kalkınmasının hızlanması demektir. Kadının elinin değdiği her yer canlanır. Kadının baktığı her yer harekete geçer. Dolayısıyla son yıllarda Türk şiirinde bir kadın ekolünün yeniden canlanması ve kadın şairlerin merkezde yer almaya başlaması beni heyecanlandırır. Hele ki günümüz koşullarında kadına daha çok iş düşüyor. Kendine, içine, evine çekilmektense; sokağa çıkması, varolması, sesini duyurması gücümüze güç katacaktır. Kadının toplumun her noktasında yer almasının toplumun da kendine çeki düzen vermesine katkı sağladığını düşünüyorum. Kadın şiiri, sanatı, doğayı, hayatı güzelleştiren bir unsur. Kadınlar hayata çok farklı açılardan baktıkları, algıları ve beyinlerinin çalışma şekilleri çok farklı olduğundan; bizlere hayat ve insan anlamında yeni perspektifler sunuyorlar. Dolayısıyla bu bakışın getirdiği şiirler de çok daha farklı bir çehreyle karşımıza çıkıyor. Buradan hareketle; kadın şairleri daha özgün ve kendine has buluyorum. Erkeklerden de daha cesaretli ve korkusuz. Söylemek istediğini dolaştırmadan söyleyen, daha dik ve omurgalı duruş sergileyen bir şiir anlayışları mevcut. Elbette bu tüm kadın şairler için geçerli değildir. Ufukta yeni şiiler olduğu kesin. Uzundur nasıl şiiri biçim olarak daraltıp, sözcük eksenine çekerek, kısa dizeler örgüsü kurduysam şimde de şiirimi biraz serbest bırakmak taraftarıyım. Daha net bir dille bir söylemin peşine düşme eğilimi de diyebilirsiniz buna. Anlaşılamamak olmadığı kesin! Ancak uzun dizelerin, yer yer tekrar vurguların ve imgeyi açık eden söylemlerin rahatlığını duyumsamaya başladım son dönemlerde. Hatta biraz ürküp kaçtım da kendimden ve şiirimden. Durdum da. Ancak aldığım eleştiriler onu gösteriyor ki bu şiiri biraz zorlamalıyım. Kısa ve öz şiirler zaten benim hep öz evladım oldular. Hep şunu düşündüm, bazen bir şeyi uzun uzun anlatmak kadar anlamsız bir şey yoktur hayatta. Bazen bir dize bir şiiri alt eder ve yeter hayata. Bazen sayfalarca yazdığınızın yerine boş bir sayfa bırakmanız çok daha anlamlı olabilir. Biraz son dönemlerde şiirde ve anlamda sadelik konusuna eğilmeye başladım. Belki yalınkat bir şiir daha yalın bir anlam. Elbette benim imge anlayışım ve çağrışım zenginliğimle. Haklılık payı çok. Zira ben doğa merkezli doğaya odaklanmış bir şiir yazıyorum çoğu. İmgelerimin alt yapısında bu hep var. Hatta yıllardır bir taraftan da sessiz sedasız uzun bir haiku dosyası da hazırladım. Bir kenarda öylece demini çekiyor. Başo Usta'dan tutun da Oruç Arıoba'ya, İsmail Uyaroğlu'na kadar her haiku yazarının yakın takipçisiyim. Doğayla içiçe olmak kalpkalbe olmak gibi gelir bana. Kimi insanı ve hayatı doğanın bir parçası görürüm. Kimi doğayı ve insanı hayatın bir parçası. Kimi de hayatı ve doğayı insanın bir parçası görürüm. Geniş bir kümedir bu bende. Tümleyendir, tümlenendir. Şiir bir nevi öz olma görevi gördüğünden diğer sanatların bünyesinde de içselleştirilir. İşin mayası şiirdir. Her hamurda benzerdir işlevi. Ve görevini yerine getirir. Evet, bu yaklaşımı çok benimsedim ve sevdim. Şok şiiri. Amacım hep bu oldu. Yazılan her dizeyle bir şok etkisi yaratmak. Şiirin bütün etkisinin dışında, şiirin içerisideki her dizeyle de ayrı ayrı şok etkisi de yaratmak. Bir buzu eritmek. Yani katı olanı dondurmak. Bir suyu buharlaştırmak. Sonra su olanı yeniden dondurmak. Geçtiğimiz yıllarda, bir söyleşimde de belirtmiştim; gerekirse süblimleşme etkisi yaratmak. Ben hep yeninin peşine ve yeniyi söylemenin peşine düştüm. Şiir dediğiniz insanda bir yutkunma etkisi yaratmalı. Kimi çökmeli insan kimi toparlanmalı. En önemlisi de aynı şiirler de farklı ruh hallerini defalarca yaşamalı. En dibi de görmeli en yükseği de. Kuyuya da inmeli, göğe de yükselmeli. Varolanı çok daha farklı bir dil ve biçimde söyleme sevdası benimki. Çarpıcılık. Okuyanını etkisi altına alma, vurgun yemiş etkisi yaratma çabası. Elbette bunu tüm şiire yayarak bir bütünsellik içerisinde yapmaya çabalıyorum. Belki de şiirimin en büyük handikapı imge şöleninin fazla olması. Vurucu etkinin fazlalığı zaman zaman şiirimi parlatmıyor olabilir. Benim bir şiirimde kullandığım çarpıcı imge ve dize yapısıyla, kimi şair belki beş şiir birden yazıyor. Ben bir öz'ün peşindeyim. Benim şiirim komple maya. Kimisi de bu mayayı parçalaya parçalaya ayrı hamurlar elde ediyor. Benim şiirim girişinden çıkışına büyük dizeler ve imge evrenleri kurma çabasına düştüğü için belki de parlayamıyor. Ya da şiirin tamamı parladığından mı acaba anlaşılamıyor? Biraz daha bu öz/ışık serpiştirilme durumunda olsa parça parça kullanılsa veya karanlığa atılsa dikkat çekebilir. Işık içinde ışık, evet şaka gibi! Evet evet bir oyun bu, Veysel Hoca'nın da dediği gibi bir oyun bu! Çok örtüşüyor diyebilirim. Tam olarak itirafçı sayılmam ben, sayılsam da şiirim buna müsaade etmez. Yerine göre kapalı bir şiirdir. Bunun avantajlarını da kendi içimde kullanmıyor değilim! Geçenlerde Turgut Uyar'ın oğluyla yaptıkları bir söyleşide şöyle diyordu: Babam bir şiirini bana yazdığını söylemişti. Yıllar geçti halen okurum ama anlamadım hala neresinde benden bahsetmişti Şiir belki de tam buydu işte. Size yazılan ama bir başkasını anlatan. Bir başkasına yazılmış ama sizin kendinizi bulduğunuz. Bir diğerinin cebinde kaybolan şiirde sizin yaşamaya başlamanız. Tuhaf bir döngü aslında. Kısaca şiirin bir aritmetiği yok. Bu söyleşi Mühür Dergisi'nin 2015 Mart-Nisan sayısında yayımlanmıştır.


Bu yıl Bükreş'te 24-28 Mayıs 2017 tarihleri arasında gerçekleştirilen 'Bookfest Uluslararası Kitap Fuarı'nda 'Çağdaş Türk Şiiri Antolojisi' tanıtım etkinliğiyle okurlara sunuldu. Bükreş'te yayınlanan Arena literara-AnulII edebiyat dergisinin Nr.5/Mai-İunie 2017 tarihli sayısında antolojide yer alan verilen şairler ve şiirlerinin tanıtımı yapıldı. Antoloji, Romanyalı akademisyen-Türkolog Neuzat İusup ile Nermin İusup tarafından ve Türkiye Yazarlar Sendikası Yönetim Kurulu eski üyesi Şair Osman Bozkurt'un da desteği ile hazırlandı. Romanya'nın Bükreş şehrinde ikamet eden şair ve çevirmen, Neuzat İusup ile Nermin İusup tarafından çevirileri yapılarak yayıma hazırlanan Antologia Poeziei Turce Contemporane adlı eserde Yahya Kemal Beyatlı'dan Ahmet Haşim'e, Nazım Hikmet'den Necip Fazıl Kısakürek'e, Sezai Karakoç'tan Cahit Sıtkı Tarancı'ya Türk şiirinin önde gelen şairleri yer alıyor. Garip Akımı şairlerinden Orhan Veli, Melih Cevdet Anday, Oktay Rıfat'ın; 2. Yeni şairleri olarak anılan İlhan Berk, Edip Cansever, Turgut Uyar, Cemal Süreya'nın; toplumcu şairler Afşar Timuçin, Hasan Hüseyin Korkmazgil, Ataol Behramoğlu, İsmet Özel, Süreyya Berfe, Turgay Gönenç, Ahmet Telli, Mehmet Başaran gibi dönem şairlerinin şiirlerine de yer verilen antolojide; 80'li yıllar ve sonrası şairlerden de var. Tanıtım etkinliğine Türkiye'den antolojide yer alan şairlerden Ahmet Özer, Osman Bozkurt, Hayrettin Geçkin, Osman Günay ve Şener Aksu katıldı. Etkinliği düzenleyen Betta Yayınevi editörü Nicolae Roşu, yaptığı konuşmada, antolojinin 4 yıllık bir sürede, büyük bir sorumluluk alarak düzenlendiğini belirtti. Antoloji'yle ilgili Romen eleştirmenlerden Aureliu Goci ve Ion Dodu Balan söz alarak çağdaşlaşan Türk şiirinin Romanya' da ve dünyadaki etkileri üzerine düşüncelerini açıkladılar. Dildeki yabancı sözcüklerden arındığına işaret ettiler. Etkinlikte Türkiye'den konuk olarak çağrılan şairlerden Osman Bozkurt, yayımlanan şiir antolojisinin kültürlerin evrensel boyutta buluşmasına ve ülkeler arasında bir köprü oluşturacağına vurgu yaptı. Ahmet Özer, Türk şiirinin tarihçesinden söz ederek, ülkesinde bir dönem yasaklı olan şair Nazım Hikmet'in yasak sonrası ilk yayımlanan Romanya'ya Dair Lirik Röportaj (Haziran 1962) şiirini okudu. Etkinlik Türkiye'den giden diğer şairlerin şiir okumalarıyla sona erdi.


Çocuk ve gençler için düzenlediği hikaye atölyelerinden tanıdığımız Füsun Çetinel'in kaleme aldığı, editörlüğünü Müren Beykan'ın üstlendiği Duvarda 3 Hafta (7. ve 8. sınıf) bu yaz okumaya hevesli çocuklar için macera dolu bir büyüme hikayesiyle karşımıza çıkıyor. Duvarda 3 Hafta'yı yaz tatilinde okuması için bir kız çocuğuna armağan ediyorum. Ardından da kitapların yazarı Füsun Çetinel ile yaptığımız söyleşiye geçmek istiyorum. - Öncelikle sizi tanımak isteriz. Füsun Çetinel, kim değildir? Boş oturmam, durmam, hep yeni projeler, planlar, fikirler peşindeyim. İnsanları yargılamam, aksine onların hikayelerini merak ederim. Önceden olacakları düşünüp kedere kapılmam. Felaket senaryolarıyla hayatımı cehenneme çevirmem. Düşünmeden hareket etmem. Şikayet etmem. Somurtmam. Çok şey istemem. Lükse, rahata önem vermem. Düğüne, sünnete, partiye, kutlamalara katılmayı sevmem. Sınırları, duvarları, genel geçer kuralları kafama takmam. Ortak düşüncelerle, ortak kararlarla hareket etmem. Dernekler, partiler, toplu hareketler, bana göre değildir. Çocuk çığlığından şikayet etmem. Böcekten, arıdan, örümcekten korkmam. Uyku sorunum yoktur, ayakta bile uyurum. Yemek seçmem. Yazmak için özel bir alana ihtiyaç duymam. Yürümeden duramam. Başkalarının çöpe attığı kaktüsü eve getirir, bakar ve çiçek açmasını sağlarım. - Ayasofya Konuştu ve Sırlar Yolu çocuk romanlarınızın ardına ilk gençlik romanınız Duvarda 3 Hafta Günışığı Kitaplığı'ndan yayımlandı. İlk kitabınızın 2015'de yayımlanmasının ardından bugüne kadar geçen süreçte neler yaşandı? İnsanoğlu çok bencildir, onun için de ben kendi hayatımda neler yaşandı diye cevaplıyorum sorunuzu. Yazmayı hep sevmiştim diyemeyeceğim ne yazık ki diğer yazar arkadaşlarım gibi... Ben ancak elli yaşımdan sonra sistemli yazmaya başladım. Onun öncesinde hep okuyor, düşünüyor, gözlemliyor ve çiziyordum. İlk romanımın ardından yaşamımda pek de bir şey değişmedi aslında. Öykü atölyelerim, özel derslerim devam etti. Daha çok öykü yazdım ama hala bir dosya haline getirmedim. Çocuk kitabı, roman, öykü, deneme elime ne geçtiyse okudum ama çok daha seçiciyim. İlk üç dört sayfada eğer midemde bir yanma başlıyorsa kitabı bir kenara bırakıyorum. Kaybedecek zamanım kalmadı. Türkiye'nin dört bir yanından çok değerli, yazma okuma tutkunu öğretmenlerle tanıştım. Ders notlarımı, atölye malzemelerimi, kitaplarımı onlarla paylaşıyorum. Diğer çocuk kitabı yazarlarıyla toplanıp birikimlerimizi paylaşıyoruz. Toplu çalışmalar beni çok besliyor. Daha çok okula; söyleşi ve atölye yapmaya gidiyorum. Kitaplarım çoğaldıkça okuyucu sayım da artıyor ve devamında onlarla daha fazla şey paylaşabiliyorum. Konu çocuklarsa bu benim için çok keyifli oluyor. Çocuk kitapları Türkiye'de hala çok yetersizdir. Almanca, İngilizce çocuk kitaplarını okudukça daha çok hırslanıyorum. Bizler de böyle samimi, çocuğun göz hizasında, dili uygun ama mutlaka bir tutam edebiyatla kitaplar yazabilmeliyiz diyorum kendi kendime. Çocuk kitapları; çiçek, böceğin şirin şeyler söylediği yapay dünyadan kurtulmalı artık. - Çocukluk ve gençlik döneminde Füsun Çetinel'in kitaplığında hangi yazarlar yer alıyordu? Ablamla aramızda yedi yaş fark olduğu için okuma yelpazem çok genişti. İlk başta Ayşegül ve Tina dergileri vardı. Sonra Teksas, Tommiks, Red Kit, Killing, Karaoğlan aklınıza ne gelirse. Genç Werther'in Acıları, Gizli Bahçe, Denizler Altında Yirmi Bin Fersah, Arzın Merkezine Yolculuk, Barbara Cartland serisi, Yaramaz Beşler, Küçük Hafiyeler, Sinekli Bakkal, Aziz Nesin, Muzaffer İzgü, Kemalettin Tuğcu... Bunlar şimdi aklıma gelenler. Babam Akba Yayınları'na dışarıdan çeviri yapardı. Polisiye romanlar hep elimizin altındaydı. - Gençler, kitabı okurken Türkiye'den Almanya'ya kadar uzanan bir tatil serüvenine kadar gidiyor. Yaz macerasının devamında nelerle karşılaşıyorlar? Melisa, kahramanımız, bir çalışma kampına gittiğini önceden biliyor ama orada ne tür şeylerle karşılaşacağını tahmin edemiyor. Bu söyleşiyi okuyan kişiler; ilgileniyorlarsa kitabı alıp devamında neler olduğunu okuyabilir. İçinde ne var derseniz... Dünyanın kendisi var, çalışma kamplarının nasıl bir yer olduğu var, farklılıklar var. Paylaşmak, sorumluluklarımız, isteklerimiz, hayallerimiz, yanlışlarımız, doğrularımız, kalıplarımız var. Aslında ne kadar da aynı olduğumuz var. - Birtakım aksiliklerle devam eden yaz tatili aslında bir nevi çalışma kampına dönüyor. Şöyle ki eski bir duvarın yenilenmesi için doğayla baş başa bir arada kalan gençler için öğretici olan şeyler neler oluyor? Yaşamanın kendisi bir öğretidir aslında. Melisa pek tabii birçok şey deneyimliyor, sorguluyor, fark ediyor... Neler derseniz; arkadaşlık, paylaşmak, saygı, aşk, farklılıklar, ortak bilinç, kaynaklarımız, büyümek ama okuyucular eminim kendilerine bambaşka şeyler de bulacaklardır. Gençtur çalışma kamplarının yapısı bir öğreti aslında. Her yaşa, her bünyeye, ilgiye, göre kamp var. Büyümek için emin suları terk edip okyanusa açılmak gerek. Yalnızca gençler için değil bizim de büyümeye ihtiyacımız var. İnternet sitelerine girip incelemenizi tavsiye ederim. - Çocuklar için yazdığınız romanlarda karakterlerin oluşumunda nelere dikkat ediyorsunuz? Karakterlerim gerçek olmalı, okuyucu inanmalı onlara. Konuşmaları doğal olmalı. Bizden biri olmalı karakterler. Sıradan, her gün rastlayabileceğimiz kişiler. Yaşamalı, ukala olmamalı, boyundan büyük konuşmamalı, ders vermemeli, parmağını gözümüze gözümüze sallamamalı. Okuyucu o karakterle özdeşleşmeli, inanmalı ona. Kendisine inandığı gibi. - Bu arada kitap kapağından sevimli ayracına kadar hepsini çok beğendim. Titizlikle yürütülen bir çalışma olduğu görülüyor. Kitaplardaki resimlerin önemini bir de sizden dinlesek? Hayat bana çok iyi davranıyor. Gerçekten çok şanslıyım. En büyük şansım Müren Beykan gibi çok titiz, yetkin, yapıcı bir editörümün olması. Gözümden kaçan her şeyi yakalıyor, birlikte düşünüyor yeniden çalışıyoruz. Günışığı markası altında olmaktan ayrıca gurur duyuyorum, çalışma arkadaşlarım, yazarlar, çizerler hepimiz bir aile gibiyiz. Değerli çizerim Huban Korban'la tanışıklığımız yıllar öncesine dayanıyor. Daha hiçbir şey yazmadığım yıllarda onun çizimlerine hayranlıkla bakar, Belki bir gün, derdim, eğer bir şeyler karalarsam bu tür çizimlerle tamamlanmasını isterim... Duvarda 3 Hafta'yı onun değerli çizimleri olmadan düşünemiyorum. - Son olarak, ileriki zamanlar için kitap çalışmanız var mıdır? Her günüm gerek kendim için yazarak, okuyarak, araştırarak gerekse öğrencilerim için düşünerek, düzelterek geçiyor. Yürürken, alışverişte, yemek yerken, kitap okurken hep bir elimde kalem ve defter notlar alıyorum. İşle yaşam iç içe benim için. Kafamda, bilgisayarımda ve defterlerimde bir sürü proje var.


Hatice Eğilmez Kaya:Biri bana kimsin ya da nesin diye sorsa genellikle en eski filozoflara denk nutkum tutulur. Yine deRoza Çocuk'ta editör. Şiir, deneme, öykü yazar. Türk Dili ve Edebiyatı öğretmeni... demekten mutlu oluyorum. Aslında henüz yayımlanmamış, Roza Yayınevi'nde yayın sırasını bekleyen bir ilahi kitabım var: Sonsuzda Kanmak. Bu eserimden söz etmemin nedeni şu ki edebiyat dünyasına ucundan kıyısından dahil olmamın sebebi bu kitapta yer alan ilahilerimdir. Ortaokul sıralarımdan beri şiir yazıyorum. Şiir yazmak her ne kadar beni korkutsa ve çocukça heyecanlandırsa da -yoksa panikletmek mi deseydim- halim bu. Bir edebiyat öğretmeninin şiir hatta ilahi yazması olağan dışı değil. Edebiyata ve şiire bu kadar yaklaşıp da ona dokunma arzusu hissetmek oldukça doğal bir tepki. Fakat yazdığım ilahileri aynı zamanda bestelemiş olmam bir parça ilginç olabilir. Dini tasavvufi Türk halk şiirine örnek gösterilebilecek olan şiirlerimde sufi geleneğe dair detaylar hem belirgin hem de bir hayli derin. Sufilerin dünya üzerindeki duruşları, katıksız hümanizmleri, durulardan da duru Allah sevgileri beni her zaman etkilemiştir. Abartısız söylemeliyim ki bu konuda bade içmiş ozanların izini sürmüşlüğüm var. Besteli halde kalbimin bir köşesinde duran; yolda yürürken, uykuya geçerken bile terennüm ettiğim ilahilerimi değerlendirmek amacıyla çeşitli dergilerle iletişime geçtim. Böylelikle hayatımın seyri değişti. Sadece hayatımın seyri değil; düpedüz dünyayı algılamam, sanata ve şiire bakışım tamamen kabuk değiştirdi. Örneğin önceleri şiirin en çok esin işi olduğunu zannederken bugün şiirin en çok emekle yoğrulduğunu düşünüyorum. Yazdığım her dizeyi şeksiz şüphesiz şiir kabul ederken şimdilerde böylesine iddialı bir fikre kapılamıyorum. Yazarken herkesten önce ben kendimi sigaya çekiyorum vs. Sahi bir de şiirin dışındaki edebi türlerde yazmaya dergiler aracılığı ile başladım. Deneme, öykü, edebi eser incelemelerim oluştu zaman içinde. Bendeki adını andığım tüm değişiklikler dergilerden geçerken bir yandan da haddeden geçmiş olmamla doğrudan ilişkili. Kısacası bence dergiler hür düşüncede kale oldukları gibi okul görevi de üstleniyorlar. Bana soracak olursanız edebiyatta hızlı değil fakat sağlam ilerlemek isteyen her kalem dergi rahlelerinde az ya da çok dirsek çürütmeli. Ülkemizde her türlü zorluğa rağmen dergi yayımlayan ve bu konuda emek harcayan herkese sayısız selam olsun. H. E. K.:Gönül Çalabın tahtı der Yunus Emre. Vücudumuza kan pompalayan, o ölmeden bedenen ve ruhen ölmediğimiz kalbin şairlerin lisanındaki adıdır gönül. Kalpte çırpınan, benliğe ve bilince seslenen oldukça narin edalı, hoş sesli bir kuş olarak maddeselleştirebiliriz onu. Sözün kısası gönül soyuttur ve fakat mutlaka vardır. İşte ben evrene ve var oluşa gönlüyle dokunanlardanım. Burada mutlaka belirtmeliyim ki gönlümüz akılsız asla değil. Aklı reddetmeyen fakat onu aşan bir yerdedir o. Bazen tepeden bakar akla, bazen içinden geçer, kimi zaman onda eylenir, kimi zaman ondan göç eder. Kalp, çok değerli... Aksini iddia etmek aymazlık olur. Evrenin kusursuz ahengi kalbimizin atışlarında kendisini gösterirken Yaratıcımız da biz dediğinde kalplerimize bakar. Aynı dörtlüğün devamında Çalap gönüle baktı diyen Yunus Emre bu evrensel hakikati dile getirmiş. Kalp çok kolay incinir. Bir insanı hem madden hem de manada öldürmek isteyen doğrudan doğruya kalbe saldırır. Elbette kalp incinmekle ölmez, yalnızca incitene kapıları kapanır. Bu arada incinse bile kapıları kapanmayan kalpler de yok değil. Benim kalbime gelince, kolayca incinmez gibi gözükse de hemencecik inciniverir gerçekte. Kapılarımı hiç kimseye kolay kolay kapatmasam da bu böyle. İlk şiir kitabımın ismi geldi aklıma nedense: İnceciktir Kırılmak. H. E. K.: Adem'in Kuruntusu yazarken de yazdıktan sonra da beni çok etkiledi. Konunun ve anlatmaya niyet ettiği kişinin yazara ilham verdiğini biliyordum bilmesine de kendimde ilk defa bu öykümle deneyimledim. Sanki Adem'le aramızda sözcüklerle kurulan bir bağ yakalamış gibi hissettim kendimi. Hepimizin atası Adem'den yayılan yaratılış kokusunu aldım diyebilirim. Atamız Adem buram buram balçık kokuyordu adeta. Ondaki balçık kokusunda hem yaşama sevinci hem dünyayı anlamlandırma çabası hem pişmanlık hem aşk vardı. Daha dahabinlerce his. Kalbim sevmeye meyyal olduğundan mıdır bilmem; ben Adem'i de Havva'yı da öyle içten öyle derinden sevdim. H. E. K.: İtiraf etmem gerekir ki ben iyiliğin kaybedilebileceğine inanmam. İyi insanlar neredeyse doğuştan iyidir ve ölene dek daha doğrusu akılları erdiği müddetçe hatta rüyalarında bile iyidirler. Kötülerin de iyi olma ihtimalleri yok denecek kadar azdır. Suçlu ıslah edilebilir fakat kötünün ıslah olduğuna tanık olmadım. Gerçi biz ortalama ömür yaşayan insanlar salt iyiyle ya da salt kötüyle pek de karşılaşmayız. Tanıyabildiğimiz her insan, az iyi az kötüdür. Öykümüzdeki kahraman ise iyiliğimi kaybettim derken aslında küskünlüğünü ve kırgınlığını dile getiriyordu. Öyküde bir çocuğun öncelikle kendisi tarafından ve başkaca etrafındakiler tarafından yoğrulan iyi insan olma çabasının irdelenmesi var. H. E. K.: Doğru bir tespitte bulunmuşsunuz. Tema olarak da kullandığım imge ve sözcükler olarak da eserlerimde tasavvufi bir duruşu işaret ettiğim söylenebilir. Ney, saki, ateş, yanmak, özlemek, pervane gibi sembollerle yüzlerce yılda şekillendirdiğimiz sufi geleneğin izlerini sürmeye çalıştım. İnsan neslinin dünya üzerindeki varoluş sancısıve -bizim görüşümüzce- gurbette bulunma hissi kalplerimizdeki daimi ve satır altı hüzne neden olur. Evrenin olma süreci her ne kadar kozmik ölçütte anlık bir zamana denk gelse de yoğruluşunda bulunan neşe akabinde hüzne evrilmiştir. Bu, sınırı oldukça geniş hüznün kaynağı sonsuzluk kavramıyla açıklanabilecektir. Az önce sözünü ettiğiniz sakilerdeki neşe maskesi ise insanların ömürleri boyunca edindikleri masum maskeleri hatırlatma amacını gütmekte. Şöyle ki bizler bazen, derin kederlerimizi gizlemek için geçici nitelik gösteren neşe maskelerimizi taşırız. H. E. K.:Kaynak meselesi beni gerçekten zaman zaman endişelendirmiştir. Eski ozanlarımızca, yeni ve doğurgan şairlerimizce çağlayan bir esin gözem olsun çok istesem bilezaman zaman olmamasından çokça endişe ederim. Kalemi elime alınca da umutlandığım olur.


Ali Günvar: Les Fleurs du Mal, Yerma, Four Quartets, Jokond ile Siyau, Taranta Babu'ya Mektuplar, Tutunamayanlar, Murder in the Cathedral ve daha pek çok var. İsmail Cem Doğru: Kitabıma isim ararken de bilmediğim bir yazarın kitaplarına bakarken de tek sözcükten oluşan kitap isimleri bana her zaman çok cazip gelmiştir. Özellikle şiir kitaplarında iki sözcükten oluşan kitap isimleri genellikle zorlama imge arayışlarının yansıması oluyor. Son dönemlerde yayımlanmış kitaplar içinde adını kıskandığım kitaplar Şiirdir Geçer, Arzuda Tenha biraz geriye gidersek Hileli Anılar Terazisi, Arzuda Bir Sapma, Sürçüyor Zaman gibi isimler. Ama Garez gibi bir ismi kitabıma vermek isterdim. Üvercinka, Ben Ruhi Bey Nasılım ve Yort Savul gibi isimleri çok ilginç bulduğumu söylemeliyim. Şerif Fatih: Edip Cansever ve Tuğrul Tanyol'un kitap isimlerini hep beğenmişimdir. Cansever'in Yerçekimli Karanfil, Ben Ruhi Bey Nasılım ve Tanyol'un Ağustos Dehlizleri, İhanet Perisinin Soğuk Sarayı bence çok iyi isimler. Turgut Uyar'ın Dünyanın En Güzel Arabistanı ve W. Bahadır Bayrıl'ın Elmas Sıkıntı kitaplarını unutmayalım. Volkan Hacıoğlu: Kitap isimleri kitabın ruhunu yansıtır. Kitaplarla okur arasında kurulacak olan bağ ilk önce kitabın ismi ile başlar. Küçük yaşlarımdan itibaren kitap isimleri üzerinde uzun uzun düşünmüşümdür. Bazen bir kitabın isminden hareketle o kitabı okumadan o kitap hakkında hayaller kurduğum da olmuştur. Çocukluğun kitapları, yetişkinliğin kitapları, olgunluğun kitapları hep isimleri ile yerleşir düş ve düşünce dünyamıza. Çocukluğumun kitapları arasında her çocuk gibi benim de ilk tanıştıklarım Çocuk Kalbi ve Şeker Portakalı isimli kitaplar olmuştur. Daha sonra Jules Verne'in birbirinden etkileyici isimlere sahip kitapları sihirli bir dünyaya adım atmamı sağlamışlardır. Peyami Safa'nın Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Ömer Seyfettin'in Yüksek Ökçeler'i, Memduh Şevket Esendal'ın Ayaşlı ile Kiracılar'ı, Sait Fait'in Lüzumsuz Adam'ı çocukluğumda kafamın içinde dönen kitap isimlerinden sade birkaçıdır. Bunlar yetişkinlik ve olgunluk çağında yerlerini klasiklere ve modern edebiyatın temel kitaplarına bıraktılar. Şiirsel bir ses ve ahenk taşıdıklarını düşündüğüm kitap isimleri ise Milan Kundera'nın Varolmanın Dayanılmaz Hafifliği, Ernest Hemingway'in Çanlar Kimin İçin Çalıyor, John Steinbeck'in Gazap Üzümleri ve Peyami Safa'nın Matmazel Noralia'nın Koltuğu adlı kitaplarıdır. B. Bayrıl: Tuhaf bir şekilde kitap isimlerini önemserim. Ki tüm kitap isimlerini yazarın/şairin/hazırlayanın koymadığını bilmeme rağmen. Zira kitap ismi de yazarın/şairin yaratıcılığına dahildir diye düşünmeye eğilimliyim. O kadar çoktur ki, etkilendiğim, beğendiğim kitap ismi birçoğuna haksızlık edeceğim az sonra... Fakat elden ne gelir, soruşturmalar böyledir. Belleğimi şöyle bir yokladığımda işte aklıma ilk gelenler; Arzın Merkezine Seyahat, 80 Günde Devrialem, Pal Sokağı Çocukları, Garp Cephesinde Yeni Bir Şey Yok, Fareler ve İnsanlar, Sardalya Sokağı, Sönmüş Hayaller, Üvercinka, Mısırkalyoniğne, Güzel Irmak, Memleketimden İnsan Manzaraları, Sönmüş Hayaller, Madam Bovary, Yeis ile Tabanca, Anthropomorphus, Alemdağ'da Var Bir Yılan, Dünyanın En Güzel Arabistanı, Zebra, Albaya Kimseden Mektup Yok, Sineklerin Tanrısı, Dekameron, Hızırla Kırk Gün, Bakış Kuşu, Çocuktaki Bahçe, Gecegezen Kızlar, Berci Kristin Çöp Masalları, Tente Rosa, Kürk Mantolu Madonna... böyle sürüp gider bu. Yaprak Damla Yıldırım: Genellikle tek kelimeden oluşan kitap isimlerini etkileyici ve çarpıcı buluyorum. Kuşatma, Açlık, Mağara, Karşılaşmalar, Sıfır, Görünmeyen, Uğultu, Zeval... Liste uzayabilir. Alper Beşe: Yayımlanmış iki kitabım da edebiyat anlayışımı yansıtan isimler taşıyor. Fatma Yeşil: Sıra dışı kitap isimleri her zaman ilgimi çekmiştir. Henüz kitabımı yayımlamadım ve en zorlandığım konu da kitabıma, hatta şiirlerime isim koymak oldu. Bu gerçekten ustalık gerektiren bir iş olmalı. İyi bir kitap ismi onun kimliği/neliği hakkında ilk merhabadır bana göre. Edebi anlayışımı yansıtır mı, bu çok önemli olur mu benim için bilmiyorum. Belki de aslında çok alakasız, ama okurun ilişki kurabileceği bir isim olur. Hilmi Yavuz: En çok beğendiği ama edebi anlayışımı yansıttığına inan kitabımın adı: büyü'sün yaz. İsmail Cem Doğru: Ara benim şimdilik tek kitabım. Bu ismi bulmam yıllarımı aldı. Kitap yayımlandığından bu yana ne zaman kitaba baksam isim konusunda isabetli bir seçim yaptığımı düşünürüm. Tam olarak kitabın derdini anlatan bir isim oldu Ara. Lale Müldür: Kitap ismi, eserin tematiklerini ilginç, sentaktik bir şekilde özetleyen veya içinden herhangi önemli bir unsuru dile getiren ve bunları yaparken şiirselliği, iç melodileri ihmal etmeyecek bir şekilde seçilmelidir. Kitaplarım arasında Bizansiyya'yı daha çok seviyorum; çünkü son derece melodik ve farklı. Türk edebiyatı için düşündüğümde pek fazla iyi kitap ismi göremiyorum, ancak başarılı bulduğum isimler var. Avrupa'ya bakınca ise kendimi geride hissediyorum. Okan Yılmaz: Henüz bir kitabım yok, ancak ismi verilmiş iki dosyam var. Bunu yaparken iç sayfalarda anlattığım meseleleri daha konsantre bir hale getirerek anlamlı ve ahenkli bir tercihte bulunmaya çalıştım. Şerif Fatih: Bulutlar Gökyüzünde 2015'te yayımlandı. Kendi adıma hep geliştirilmesi gereken şiirler olarak gördüm o kitaptaki şiirleri. Geçen zaman içerisinde de şiire bakışımla beraber yazdıklarım da değişti. Yeni kitabım 2017'nin Ekim ayında yayımlanacak. Yayımlandığı zaman Evet benim şiirimi bu kitap yansıtır. diyebilirim. Elbette bu sözün ömrü bir sonraki kitap yayımlanana kadardır. Volkan Hacıoğlu: Şiir kitaplarımı tematik bütünlükle kurduğum için hepsinin ismi kendi yapılarını tamamlıyor. İlk kitabımın ismini Platon'un mağara eğretilemesinden esinlenerek bulmuştum: Duvarlarda Gözlerim Üşüyor. İkinci kitabım Dansa Kaldırılmayan Kadın, İngilizcede Wallflower olarak adlandırılan, topluma aykırı ve ayrıksı duran kişileri anlatan bir deyimin Türkçe karşılığıydı. Üçüncü kitabım olan Ahenk Kapısı ismini bir estetik teriminden alıyordu. Dördüncü kitabım Budapeşte Radyosu, demir perde döneminde Macaristan'ın Budapeşte şehrinde yayın yapan Budapeşte Radyosu'nun nostaljik hatırasına bir ithaftı. Beşinci şiir kitabım Şehri Terk Eden Hayalet ise farklı çağrışımların hayal gücümde birleşmesiyle oluşan bir isimdi. Nisan 2017'de yayımlanan altıncı kitabım Doğu Hindistan Kumpanyası ise tarihte aynı adla kurulan ilk çok uluslu şirketi anlatıyor. B. Bayrıl: Bana gelince; kitap ismi koymada yaratıcılığımı beğenirim. En iyi kitap ismi koyan şairler sıralaması yapılsa kesinlikle ilk üçte yer alırım diye düşünürüm. Kanıtlarım sağlam: İnsan ilk atışta bazen tesadüfen hedefi vurur. Fakat dört kitabına da benim kadar iyi, isabetli, yaratıcı isim koyabilen kaç şair var Türk edebiyatında? Bu konuda iddialıyım, hodri meydan: Melek Geçti, Şer Cisimler, Arzuda Tenha, Elmas Sıkıntı... Dört atışta dört tam isabet. Kitaplarım arasında seçim yapmak güç, fakat sizin hatırınız için bu soruyu Melek Geçti ve Arzuda Tenha diye yanıtlayayım. Yaprak Damla Yıldırım: Yakında kitaplaşacak olan bir dosyam var. Adı ezmira. Edebiyata genellikle kadın sorunu penceresinden bakıyorum. Bu yüzden dosyama bir kadın ismi vermiş olmanın edebi anlayışımı yansıttığına inanıyorum. Ali Günvar: Çok sevdiğim ve olmazsa olmaz saydığım kitaplar var, kuşkusuz. Ancak, Keşke ben yazsaydım. diyeceğim bir kitap olmadı. Zira her kitap, yazarının parmak izi gibidir. Aksi söylense de, söylenen her söz ve yazılan her kitap Tanrının insanlara bahşettiği bir ilham neticesinde ağızdan ya da kalemden çıkar. Eğer söz ya da kitap kalitesiz ya da bir biçimde sorunlu ise, neşet ettiği ağız ya da kalem Tanrı'dan alabileceklerinin sadece o kadarını alabiliyor demektir. Zira, kabul edilsin ya da edilmesin, Hz. Mevlana'nın semaında, bir elin yukarıya diğerinin de aşağıya dönük oluşuyla ifade olunan Hak'tan halka hareketi, inanç farkı gözetmeksizin, evrendeki bütün üretimler için genel geçer bir durumdur. Lale Müldür: İlk soruda saydığım kitaplardan çoğunu yazmak isterdim. Okan Yılmaz: Ölmeye Yatmak teknik açıdan ilginç bulduğum ve konusuyla beni her zaman okumaya çağıran bir kitap. Otuzların Kadını'nı Türkçe öykünün zirvesi olarak görüyorum. Şiir içinse her zaman Uzak Fırtına diyebilirim. Bu kitapların tüketicisi değil üreticisi olmak isterdim. Şerif Fatih: En sevdiğim, dönüp dönüp okuduğum şiirler için bile Keşke ben yazsaydım. demedim. Hep İyi ki bu şiirler yazılmış ve ben de bunları okuyabiliyorum. dedim. Volkan Hacıoğlu: Anatole France'ın Kırmızı Zambak adlı romanının üslubunu çok beğendim. Emile Zola ile karşılaştırdığımda çok akıcı ve etkileyici gelmişti. Kırmızı Zambak başlı başına bir şiir olarak da okunabilir. Bu romanın şiir versiyonunu yazmak isterdim. Kim bilir belki bir gün o da olur. Floransa'da geçen ümitsiz bir aşk hikayesi üzerine kurulu bir romanda kendi hayatımdan izler de bulmuştum. Şimdi bile düşündüğümde roman kahramanlarının psikolojik durumları hemen gözümün önüne geliyor. Şiirsel gerilime çok uygun sahneler var. Gerçekten kırmızı zambaklarıyla ünlü Floransa'da yaşamak ve böyle bir şiir yazmak isterdim. Ali Günvar: Esir Şehrin Mahpusu, 1984, Sizin Memlekette Eşek Yok mu, İl Nome della Rosa, Başkan Babamızın Sonbaharı, Yolları Çatallanan Bahçe... O kadar çok var ki... Bu arada, ilginç isimlerden biri de doğru yazılar adlı kitabım olsa gerektir. Zira, her ne kadar ikinci baskıda anlaşılması biraz zor ise de, buradaki doğru kelimesi sıfat olarak değil edat olarak kullanılmıştır. Bir başka deyişle, doğru yanlışın tersi olan bir niteleme değil, yönsemeyi ifade eden bir edattır. Kitabın adı doğru yazılar..., bölümleri ise... şiire ve... şaire şeklindedir. İsmail Cem Doğru: Mesela okumadığım ve bende okunmaması gereken bir kitap hissi uyandıran Varolmanın Dayanılmaz Hafifliği var. Bende, içindeki hediyeden daha pahalı bir hediye paketi hissini uyandırıyor. Toprak Ana, Fareler ve İnsanlar, Korkuyu Beklerken ve Yaşadığımı İtiraf Ediyorum gibi kitapları isimlerine bakıp okumam gerektiğini düşünmüştüm. Okan Yılmaz: İlginç kitap isimlerini düşündüğümde aklıma ilk gelen Ayfer Tunç'un Bir Deliler Evinin Yalan Yanlış Anlatılan Kısa Tarihi. Sevim Burak'ın Yanık Saraylar'ı da benim için önemli. Şerif Fatih: Son dönemde çıkan şiir kitaplarının hangisinin adını söylesem ilginç olduğunu göreceksiniz. Sanki bu konuda bir yarış var gibi. O nedenle isim saymak çok doğru gelmiyor bana. Volkan Hacıoğlu: Paul Celan'ın Bademlerden Say Beni adlı kitabı bana ilginç gelmiştir. Kemal Demirel'in, Tunç Başaran tarafından sinemaya uyarlanan Piano Piano Bacaksız adlı kitabını da ismen hayli ilginç bulmuşumdur. Pianonun İtalyanca çabuk demek olduğunu hatırlıyorum. B. Bayrıl: İlginç, dikkat çekici, absürd yahut düpedüz komik kitap isimlerini sıralamaya gelince, işte ilk hatırladıklarım; Platon Bir Gün Kolunda Bir Ornitorenkle Bara Girer, Klimanjaro'nun Karları, Yort Savul, Çanlar Kimin İçin Çalıyor?, Kızıl Ölümün Maskesi, Morg Sokağında Cinayet, Kahve mi, Çay mı, Yoksa Beni mi?, Kız Tavlama Sanatı, Fırıncının Kızı Sıcak Sıcak, Mor İnek, Hangi Seks, Benim Adım Kırmızı, Amerika Büyük Bir Şaka, Kim Korkar Hain Kurttan?, Erotomania, Sivaslı Karınca.


1 Öncelikle röportaj isteğimizi kabul ettiğiniz için çok teşekkür ederim. Bize kendinizden bahseder misiniz lütfen. 1951 yılında Trabzon'da doğdum. Liseye kadar Trabzon'da yaşadım. Liseyi Ankara'da Kurtuluş Lisesi'nde okudum. 1977'de Gazi Eğitim Fakültesi Resim Bölümü'nden mezun olup 19 yıl Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı ortaöğretim kurumlarında çalıştım. Bu güne kadar 50'nin üzerinde kişisel sergi açtım. Pek çok karma sergiye katıldım. Önemli birçok projede sanatsal faaliyetleri katıldım. Son yıllarda çok önem verdiğim UKKSA sanat akademisinde görev almaktayım.


Yırlak Hüseyin Ferhad, yırlarıyla yalnız Kavafoğlu'nun yolunu açmaz, J. M. Coetzee'de Cazgır Times'a Hüseyin Ferhad'ın kitabı iyi ki elime geçti, yoksa Barbarları Beklerkenromanını yazamazdım. demiştir. Türk edebiyatı yırlak Hüseyin Ferhad'a bir binlik yeni rakı ve bir bidon boğma borçludur bu durumda; yırlakın alçakgönüllü oluşunu suiistimal etmemek gerekir. Bu alçak gönüllüğünden dolayıdır ki yırlağımız, Enka Holding'in bütün hisselerini değil, sadece mansiyonuna rıza göstermiştir. Buna rağmen kimi şairler hasetlerinden çatlamışlardır. Sözgelimi Akif Kurtuluş adlı şair yazmak istemezdim, Hüseyin Ferhad, 12 Eylül'ün holdingi Enka'nın şiir mansiyonunu alıyor. Belkemiğinin kırılmış olduğunu anlıyoruz Akif kurtuluş'un şom ağzı yüzünden, olur ya tefe koyar diye, Hüseyin Ferhad Doğan Holding ödülünden mahrum edilmiştir. Hüseyin Ferhad, Telli'nin boyuna bakıp onu hep çocuk görüyor Ahmet Telli güncel, gündelik sorunlarla, çocuksu denilecek sorularla oyalanmış bir şair düşünürdür Sayın yırlak, Telli'ninÇocuksun Sen kitabında hitap ettiği kişinin Ahmet Telli olduğunu şıp diye kavramış. Ferasetini kıskanmamak elde değil! Yaşa bakılmaz, tevellüdü senden önceyse de bu 'çocuk'a abilik yapabilirsin bu yazıdaki gibi. Güncel konu tehlikelidir, diye uyarıyorsun Telli'yi. 12 Eylül'de de bunu emniyet bodrumunda farklı şekilde uyardılar; ama çocuk olduğu için aklı başına bir türlü gelmiyor. Bu şair, sıkılmadan öldürülen arkadaşı için şiir yazıyor! Oysa Çerkes Türklerinin Mısırlılara piramit yapımını öğretmelerini destanlaştırsaydı piramitler gibi kalıcı olurdu. Ne demiş Telli? Çocuksun sen sesindeki tipiye tutulduğum. Çocuğun sesinde neden tipi var? Cevap basit: çünkü başkanlık sistemine geçemedik! Yelken açmadan durduk saf saf. Gövdemize sardık bayraklarımızı. Şarap ve kımız saçtık toprağa, ateşe. Mykene kirpiklerini kırptı; anamız Mykene. Yırlak Hüseyin Ferhad, yırını yırlarken, derin tarih bilgisini de okurun önüne seriyor. Afet İnan anamızdan el alıp Mykene uygarlığını yelken açmadan, yüzerek Girit'e gidip Minos uygarlığını iptal edişlerini anlatıyor. OysakinemTelli'nin bunlardan haberi bile yoh! Hüseyin Ferhad ona 'çocuksun' demekte haksız mı? Yırlak, bu dört dizemsideyerli ve milliolduğunu sergiliyor. Bu ordunun Orta Asya'dan geldiği nereden belli? Bir kere şarap ve kımız saçıyorlar toprağa, ateşe! Demek ki Aka Türkleri bolluk bereket içinde yaşıyorlarmış ki şarabı ve kımızı ortalığa serpiyorlar! Milli oluşunun bir göstergesi de Arapların insanlığın başına bela ettikleri arakı, Rusların votkası yerine yüzde yüz yerli ve milli olan şarabı ve kımızı saçıyorlar ki insanlık neler içeceğini öğrensin. Telli, tarih ilminin künhüne varaydı, göz kırpmaz, Mykene anamız, Dor babamız gibi kirpik kırparpardı! Bu demektir ki Türk Tarih Tezine iyi çalışması gerekir! 80 Kuşağı poetik serüvenimizin en romantik kuşağıdır, tekamül zincirinin en naif, diğerkam halkası. Aynı şey, 70 Kuşağı için geçerlidir. 80'lı yıllarda ürün veren, hizasını en gençlerle yoklayan evvelsi kuşaklar için de. 80'li yıllar deyince 1680/1780/1880 yılları gelmemeli aklınıza. Şarabı kımızı yere ve ateşe saçtı ama Türkçeyi tasarruflu kullanıyor. Çünkü bütün dünyaya Güneş-Dil Teorisi hükmünce dil öğretecekti, heybede biraz kelime kalmalıdır, yedek olarak. Sözgelimi Adana Türkleri Avusturalya'yı keşfettiklerinde karşılarına çıkan yerlileri görünce 'abovv cin' diyecekler böylece aleme 'Aborjin' adını hediye edecekler. 80 Kuşağı derken de karatede kuşak kavramını Japon Türklerinin icad eylediğine bir gönderme yapıyor. Ayrıca Kuşak doğurtmada Baki Efendiye posta koymaya çalışıyor! Ayrıca bu Kuşak 'halka'lı oluşu bakımından öbürlerinde ayrılıyor. 80 Kuşağı 'en romantik', 70 Kuşağı 'en en romantik' oluyor bu durumda. 90 Kuşağı da 'romantizmin karesi' olsa gerek. Yazılan her şiir bir 'değer'dir, poetik serüvenimize renk katar, yeni yivler, arklar açar. Dağarımız daha bir varsıllaşır. Bu filler mezarlığına gömülü ürünler için de geçerlidir. Yahya Kemal teşhisi iyi koymuş aslında: Bir Tel kopar ahenkebediyyen kesilir!