Şiirin ilk çıkışından günümüze kadar her ne kadar zaman zaman kabul edilmese de bütün şairler elbette bireysel şiir yazmışlardır. Çünkü şiir zaten bireysellik gerektirir. Şiir yazılırken şairin ne demek istediğini çoğu kez okur yakalayamaz. Ama bu şiirin iyi olmadığını mı gösterir? Hayır. Şiiri kim okursa herkes haliyle farklı anlamlar çıkaracaktır. İşte imgenin gücü de buradadır. Şairin kurmuş olduğu imge dünyası okura her zaman aynı şekilde geçmez. Şair aşktan bahseder ama okur bunu bir çocuk ölümüne yorabilir. İşte tüm bunlar şiirin bireysel bir düzlemde olduğunu gösterir. 2010 şiirine baktığımızda ise bu neredeyse böyledir. Bireysel bir kaçışa saplanan şiir etrafında olan bitenden habersizdir. Haberi yok mudur? Vardır elbette. Ama kendi varoluşunun kuyusuna düşen şair/şairler toplumu arka plana atmakta, toplumdan uzaklaşmaktadır. Bunun elbette birçok sebebi vardır. En önemlisi de küreselleşen dünyadır. Küreselleşen dünya ve ona destek olan devlet politikaları kişiyi toplumdan uzaklaştırmış, sadece kendi üzerinden bir şiir dili kurmasına sebep olmuştur. Bütün bu sebepler işte şairi toplumdan sıyırmış; kendi benliğine, varoluşuna hapsetmiştir. Günümüz şiirinin bir diğer sorunu da kendisine bir lobi kurmaya çalışan şairlerdir. Sanki kendisine şairlerin masasında sandalye bulamayan günümüz şairleri, şairliğinin sorgulanacağı düşüncesine kapılmıştır ki bu çok gariptir. Kendisine bir lobi içinde yer bulan şair, son zamanlarda epeyce tartışılan şiir ve edebiyat festivallerine de göz kırpmış, konuşma yapmış, hayran kazanmış ve kitaplarını satması için fırsat bulmuştur. Yeri gelince ödüllerin de sonuçlar açıklanmadan sahibi olmuş, kitabı henüz çıkalı bir hafta olmasına rağmen kitabı üzerine akıl almaz sayıda 'pohpohlama' yazısı yazılmış. Birkaç ay içinde de ikinci baskıyı görmüştür. Peki, lobi içine girmeyen sadece iyi şiirin ve saf şiirin peşinden koşan şairler yok mudur? Vardır elbette. Genelde böyle yazılarda isim vermekten kaçınırdım ancak bu kez kaçınmayacağım. Yazımın öznesi şair İhsan Baran örneğin ya da Fatih Akça, Fatih Kök, Hanifi Yiğittekin, Naile Dire, Oğulcan Kütük, Örsan Gürkan, Ziya Boz. İsmini saydığım şairlerin bazılarının kitabı var. Bazıları ise kendilerini, iyi şiirlerini dergilerde yayımlayarak görünür kılmaya çalışıyorlar. Peki, bu görünürlük yeterli mi? Değil. Ama yetmesini ne kadar çok isterdik öyle değil mi? Aslında olması gereken de yetmesi değil midir? Öyledir. Şairin işi iyi şiir yazmak, şiir üzerine düşünmek ve şiire yön vermektir. Lobiye ait olmak, bir kümeleşmenin içinde kendisine yer bulmak değildir. İşte görünmemenin sancısını yaşayan şairler bu kez görünür olma isteklerini şiirlerinde söylüyorlar. Söylemelerine rağmen edebiyatın ve şiirin mafyası amcaların umurunda mı peki? Bu sorunun cevabını benim gibi herkes iyi biliyor. Şimdi gelelim İhsan Baran'ın şiirlerindeki görünme isteğine. Baran, dünyaya geldiğinden bu yana burada olduğunu ve varlığının silik bir fotoğrafa benzemediğini bize söylemeye çalışıyor. Bunu her seferinde farklı yollarla söylüyor, gösteriyor. Şiirlerindeki dize sonlarının keskin bir şekilde bir yerde bitmesi, okurun bunu tamamlamasını istemesi bana kalırsa Ben buradayım, siz devam ettirin bu dizeyi. deme şekli.


Emre Zeytinoğlu, Can Aytekin'in 16 Mart-15 Temmuz 2018 tarihleri arasında Arter'de yer alan Boş Ev başlıklı sergisi kapsamında, sanatçının pratiği ve bu sergide yer alan Boş Ev serisine odaklanan bir konuşma yapacak. Emre Zeytinoğlu 1980 yılında Mimar Sinan Üniversitesi Seramik Bölümü'nden mezun oldu. 1986 yılından itibaren sergi açıyor. 1988'den bu yana da farklı dergilerde ve çok yazarlı kitaplarda sanat konusunda makaleler yayımlıyor. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi'nde Sanat, Kuram ve Eleştiri, Sanat ve Tasarım Kültürü ve İdeolojik Metinler ve Sanat, Marmara Üniversitesi'nde de Sanat Kuramları Üzerine adlı dersleri veriyor. Çeşitli televizyon kanalları için belgeseller yapıyor. Kitaplarından bazıları şunlardır: Sanat, Bazı Şeyler ve Eleştiri (Corpus Yay. 2017), İktidarsızlığın İktidarı ve Sanat (Ayrıntı Yay. 2014), Bir Boşluğa İşaret Bırakmak / Mesafe ve Temas (Baksı Vakfı Yay. 2013), Sanat Üzerine Yersiz Yorumlar (Bağlam Yay. 2008), Uyku Tulumunda Spor (Telos Yay. 2004), Sanatın Suç Ortaklıkları (Bağlam Yay. 2003), Kavramın Sınırlarında (Ali Akay ile. Bağlam Yay. 1998) ve Pisuarın Bir Dekonstrüksiyonu (Ali Akay ile. Bağlam Yay. 1994 / Minör Yay. 2013).


Her gün gördüğüm, konuştuğum, sinirlendiğim, sevdiğim insanlar var öykülerde. Üzerinde hiç oynanmamış, en saf halleriyle duruyorlar karşımda. Üstelik okurken ben birden öykünün başkişisi oluverip 'o salıncak'ta sallanırken birden enseme 'Orhan Abi' şaplak atıveriyormuş gibi hissediyorum. Biz neden böyleyiz diye bunalıma girdiğimde yaz aylarında bir balkonda şeftali yerken kollarımdan suları akıveriyor. Kitaba ismini veren Hiç Aklımda Yokken adlı öyküde günümüz insan tipi çok başarılı ele alınmış. Sıradan hayatlarımızı farklı göstermeye çalışmamız, şunu yaparsam çok havalı olacağım düşüncelerimiz, karşımızdakini etkilemek için umursamaz tavırlar takınmamız... Oysa her birimiz hayatımızın bir alanında kaybedip, yalnız kaldığımız o ilk anda ne kadar sıkıcı olduğumuzun farkına varıyoruzdur.


Beyoğlu Sahaflar Derneği ile Kadıköy Belediyesi'nin iş birliğiyle bu yıl ilk kez düzenlenecek ve dokuz gün sürecek olan Kadıköy Sahaf Günleri, 9 Haziran'da başlıyor. 9-17 Haziran tarihleri arasında Kadıköy başta olmak üzere İstanbul'un farklı semtlerinden 42 sahaf, Ali Suavi Sokak'ta bir araya gelecekler. Nadir bulunan kitap ve dergiler, imzalı kitaplar, birinci baskılar, ikinci el kitaplar, eski belge, evrak ve haritalar, Osmanlıca kitap ve mecmualar kitapseverlerle buluşacak. Ayrıca dokuz gün boyunca üç sürekli sergi olacak ve her gün edebiyat, tarih, kültür söyleşileri yapılacak.


Yüksel Aydın: Yakın Çevrem Biliyor Aslında Ben Çok Küçük Yaşlardan Beri Yazıyorum. Bunun içinde şiir, kısa öyküler, denemeler de var. Ama hayatımın bir döneminde resim öne geçtiği için ve bunlar da çok ses getirdiği için kendimi resimle ifade ettim ve etmeye devam ediyorum. Sanatın tüm kollarının aynı ana gövdeden beslendiğine inanıyorum. Bu kişinin bulunduğu şartlara göre kollardan herhangi birine dönüşebilir. Sanatın, içinde var olduğumuz evrenin gizli yazılımı olduğuna inanıyorum. Onun için bunlar arasında herhangi bir ayrım görmüyorum. Şiirlerim çok uzun süreden beri devam ediyor, ama kitap haline getirmeyi hiç düşünmemiştim. Daha sonra, çevremin baskısıyla böyle bir kitap çıkarmaya karar verdim. Şiirlerim ile resimlerim arasında okunabilirlik açısından çok fark olduğunu düşünmüyorum. Lale Müldür ile tanışmamız uzun yıllar önceye dayanıyor. Aramızda hayata ve evrene dair, çok söyleşiler geçti. İronik bir söylemle benimle ilgili böyle bir cümle kurdu. Y. A.: Ben yaşadığımız hayatın, kozmik deneysel denemeler olduğuna inanıyorum. Varlığımızı sorgulamak evrenin içinde nerede ve nasıl oluştuğumuzu anlamak, var oluş nedenlerinden bir tanesidir. İnsan sorgulamaya başlayınca hayatı kendisine verilmiş bir ödül gibi algılamaya başlıyor ve nefes almanın, düşünmenin, var olmanın değerini biliyor. Y. A: Sıfır tarihi insanın bilinç okyanusundaki arayışı sırasında kendisi ile karılaştığı tarihtir. O zaman boyutlar arasındaki farkı görmeye başlarız. Yükselmeye, çevremize sevgi ve anlayışla bakma ihtiyacı hissederiz. O zaman her şeyin birbiriyle bütün olduğunu kavrarız. Doğa ile insanın, insan ile insanın hiç bir farkının olmadığını, büyük kozmosta hologramik bir evren içinde yer aldığımızı anlarız. Y. A: Resim hayatımda ekollerden ve sunulmuş bilgilerden hep uzak kaçtım. İçinde bulunduğumuz dünya zaman ve bilince göre beğenileri değişen dünyadır. Kurulmuş olan sistemler kendi beğenilerine göre algılar oluştururlar, bu yanıltıcı bir bakış açısıdır. Gerçek estetik, insanın saf algısıyla hissettiklerinde yatar. Evrensel çizgide, marketing ve satış yoktur. Sistemin yarattığı algı biçimini kirli buluyorum. Gerçek sanatın da tüm bu sunulmuş olan beğenilerin dışında olduğuna inanıyorum. Y. A: Bireyin sadeleşmesi ve sistemden kopması tabii ki acılı bir yoldur, onu yalnızlaştırır. Ürettiklerinin belli bir kitlesi olmaz. Bu toplum tarafından yöneltilen bir şiddettir. Olgunlaşmak için bütün bu sıkıntıları göze almak gerekiyor. Y. A: Bu da bir algılama biçimi, daha çok ressam olarak tanıdığınız ve şiirin ustalarını da bildiğiniz için kitabın naif kalacağını düşünmüş olabilirsin. Bu beni koruma duygundan oluşmuş bir algı olabilir. Y. A: Zaman acımasız bir değişimdir. Zamanın üzerimizden akarken bize bıraktığı izler ve imgeler çok önemlidir. Bunları betimleyerek kuşaktan kuşağa kod sistemlerini oluşturabiliriz. Aktarmak sanatçının asli görevidir, biz hem geçmişi hem de geleceği betimleyebiliriz. Dolayısıyla hayatı horoz şekeri yapmak, her dönemde yaşatmak, geleceğe aktarmak bize düşüyor. L. K: Teması parçalanmış uzay duyguları olan bir kitap Okunmamış Kitabın Çözülmemiş Diliyle kitabı. Yeryüzünü de unutmamış ama kalbiniz. Devrimin, devrimcilerin ardından yazılmış şiirler de var. Y. A: Ben zaten hayatı ve resimlerimde de bu var, kural dışı bir insanım. İçimde geldiği gibi doğal, bir saflıkla yazıyorum ve çiziyorum. Şekil üzerine ve betimlenmiş ekoller üzerine kaybedecek vaktim yoktur.


YKY'den yayımlanan Şu Mübarek Topraklar Kırım ve Kırım Tatarları kitabının yazarı tarih ve siyaset bilimi profesörü Paul Robert Magocsi, Loca'nın konuğu oluyor. Magocsi, bölgeyle ilgili şimdiye kadar yazılmış en temel ve güncel metin olan kitapta, üç bin yılı aşkın zamandır Kırım'ın bozkırlarına, dağlarına ve deniz kıyılarına akın ederek bu topraklarda yaşamış halkları ve yarattıkları medeniyetlerin hikayesini görseller eşliğinde anlatıyordu. Yazar bu söyleşisinde, Kırım Tatarlarının, Kırım'ın Ukrayna'ya bağlı özerk bölge olduğu dönemdeki durumuyla 2014'te Rusya tarafından ilhak edildikten sonraki durumu arasında bir karşılaştırma yapacak. - Kategori: Söyleşi - Tarih: 30.05.2018 Saat: 18:30 - Yer: Yapı Kredi Kültür Sanat Loca - Katılımcılar:


SALT tarafından Garanti Mortgage desteğiyle sürdürülen Perşembe Sineması'nın bu yılki programı, şehir hayatının zemin hazırladığı, dayattığı, aşina bir geçmiş ya da daha iyi bir gelecek için özlem uyandıran, zaman zaman da dirence yol açan yenilenme olgusunu işliyor. Bugünün kentsel yapıları ağırlıklı olarak 20. yüzyılda iki büyük savaş, ardından kurulan çift kutuplu dünya ve bu sistemin nihai feshiyle şekillendi. Profesyonelleşme eğiliminin katkısıyla artan, dönemsel ihtiyaç ve tahayyüllere dayalı düzenlemeler yenilenme refleksinin belirgin ifadeleriydi. Yakın çevresiyle alışverişte olan merkezlerden uzak mesafedekiyle etkileşime geçen yaşama alanlarına dönüşen şehirler, planlamanın önünü alamadığı nüfus akımlarıyla büyümeye devam etti. Kültürel eğilimler, yerel yönetim stratejileri ve ekonomik imkanların biçimlediği; coğrafyaya göre değişen dönemlerde gündeme gelen yenilenme atılımları 1980'lerden itibaren küreselleşmeden etkilendi. Dünyanın dört bir yanında şehirler yeni yüzyıla benzeşerek girdi. Yeniden yapılanma süreci kent mekanında gitgide görünür olmaya başlıyor; kapasitesi artırılan havaalanları, işlek meydanlarda açılan müzeler, şehir merkezlerine dizi dizi yerleşen otellerle uluslararası deneyim tüketimi yaygınlaştırılıyordu. Şehirlilerin gönüllü veya zorunlu yer değiştirmeleriyle pekişen bu pratikler, toplumsal bağlamda zamanla ortaya çıkan açmazlar ile bunlara dair talepleri beraberinde getirdi. Tüm bunların yanı sıra şehir, bireylerin yerleşik düzen sorgulamaları ve değişim arayışlarına da sahne teşkil etti. Perşembe Sineması'nın 2018 seçkisi, bu koşulları oluşturan yenilenme arzusunun geçmişteki tezahürlerine bakarken bugünden geleceğe dair öneri ve olasılıklar üzerine düşünme amacını taşıyor. Çeşitli ülkelerden kurmaca ve belgesel filmler, etki alanının genişlemesiyle sınırları bulanıklaşan şehirlerin anlatılarını birey hikayeleriyle bir araya getiriyor.


Japonya sanatı ile kültürünün çeşitli yönlerini tanıtan çok sayıda seminer, konuşma, gösteri ve atölyeler düzenlenecek, Japonya temalı ürünlerin sunulduğu standlar açılacaktır. Ayrıca sumi-e, shodo ve MANGA ACADEMY ve Project 7 sergilerini içeren Nittoten Sergisi de yapılacaktır.


Benim için hoş bir sürpriz oluşturan, büyük onur ve mutluluk duyduğum bu sempozyum daveti için öncelikle çok teşekkür ederim. İstanbul Bilgi Üniversitesi gibi saygın bir kurumun organizasyonu vasıtasıyla, değerli üstatlar Hasan Ali Toptaş ve Şükrü Erbaş ile beraber aynı platformda yer alarak, böylesi önemli bir etkinlikte bulunabilme ihtimali, pek öyle herkese nasip olabilecek bir lütuf değil doğrusu. Bu nazik jestiniz karşısında, müsaade ederseniz, sempozyumunuza neden katılamayacağım hususunu biraz ayrıntılandırarak anlatmak ve taşra kavramı hakkında bazı fikirlerimi kısaca paylaşmak istiyorum. Birincisi: Hayatım boyunca hiçbir edebiyat dergisinde şiir ya da öykü yayımlamayacak, ürünlerimi sadece kitap halinde paylaşacağım. Müstakil bir yazıyla, bu kararımın farklı nedenlerini uzun uzun anlatmam elbette mümkün. Tek bir cümleyle açıklamam gerekirse; en görünür olma yolunun farklı yöntemler denemek olduğunu, herkesin gittiği garanti yolu tercih etmektense az kişinin tercih ettiği riskli yolu tercih etmenin edebiyat açısından farklı bir ufka yaklaşmaya vesile olabileceği gibi tuhaf bir düşünceyi kabullenmem olduğunu varsayabiliriz. Tabii ki ayırdındayım, bu yolu uygulayıp da başarıya ulaşan yazarlar yok denecek kadar az. Ama işin merak uyandırıcı dolayısıyla ilgi çekici yönü de bu. Hayatta değil ama edebiyatta riski seviyorum. Normal bir başarı yerine görkemli bir hezimeti daha tercih edilebilir mahiyette bulmuşumdur hep. İkincisi: Hiç kimse ile sanatsal birlikteliğe, kolektif akıma, ortak projelere, takım çalışmasına girmeyeceğim ve benzeri bir grup oluşumuna asla katılmayacağım. Sanatın en temel motivasyonunun bireysellik, hadi daha iddialı söyleyeyim mutlak yalnızlık olduğu kanısındayım. Mantıklı açıdan bakan birisi, Türk ve dünya edebiyatından yığınla örnekler vererek benim bu savımda ne kadar haksız olduğumu rahatlıkla kanıtlayabilir kendince. Ancak zamanın ötesine kalabilmek için büyük bir avantaj oluşturan bu faktörleri, şayet karşılaşırsam bilinçli olarak reddetmeyi tercih ederek, kendi dikenli yolumda sevinçle sürünmeyi devam ettirmek kararında sonuna dek ısrarlı olduğumu bu vesile ile vurgulamak istiyorum. Üçüncüsü: Ölene dek hiçbir imza gününde, şiir dinletisinde, kitap fuarı etkinliğinde, panelde, sempozyumda katılımcı olarak yer almayacağım. Kabul ediyorum, tamamıyla mantıksız, hiçbir tutarlı dayanağı olmayan bir prensip bu. Edebiyat netice itibariyle; okurlara ulaşmak, mümkünse kavuşmak, onlarla düşünsel açıdan bütünleşebilmek için yapılan bir sanatsal çalışma. Bu bahsi geçen sosyal etkinlikler de doğası itibariyle yeni okurlarla etkileşime geçebilmek için önemli bir fırsat barındırıyor. Ama samimi olmak gerekirse; ben kendi egomu ve kişiliğimi geri planda silikleştirerek, salt ortaya koyduğum yapıtlar vasıtasıyla bir etki oluşturabilmeyi çok daha kutsal ve değerli addediyorum. Bu söylediklerimi saçmalık olarak nitelemesi muhtemel kimi sanatçılara ise büyük saygı duyduğumu, ama en ufak bir sevgi emaresi hissetmediğimi müsaadeniz olursa burada ayrıca ifade etmek isterim. Teknolojinin önemi tartışmasız tahakkümünü kimi zaman gönüllü, kimi zaman zorunlu olarak hayatımızda başat öge haline getirdiğimiz bu çağda, taşra kavramını sözlük manasındaki dar anlamıyla tartışmak bence abesle iştigal olur. Taşra olgusu, zihinsel olarak güçlü bir kısıtlanmışlığın tezahürünü, sınırları belirsiz muğlak yalıtılmışlıkları bünyesinde yoğun olarak barındırıyorsa gerçek manasına kavuşur. Böylesi bir sürecin, ortaya konan sanatsal verimin kalitesine ve niteliğine yansımaları olumlu mu olur, olumsuz mu olur? Her konuda olduğu gibi bu konuda da genellemeye gitmek yanlış olacak. Ama ben taşradan nadiren iyi edebiyat çıkacağına inananlardanım. Ancak bu nadir çıkan iyi edebiyatın da taşra haricinde üretilen diğer üst düzey yapıtlardan çok daha kalıcı nitelik taşıyacağını savını dillendireceğim. İstanbul doğumlu ve ömrünün bir kısmını İstanbul'da geçirmiş, ama hayatının sanatsal bilince erişme çabası taşıyan kısmının tamamını Güneydoğu Anadolu'da yaşamış, bundan sonraki ömrünü de herhangi bir aksilik olmazsa aynı mekanda geçirmeyi planlayan biri olarak, taşralı olmamı yaşadığım mekana veya ortama değil, içimde gittikçe büyüyen devasa yalıtılmışlık hissine bağlıyorum. Aslına bakarsanız taşra olgusu kendi mahiyeti hakkında derinlikli konuşmalar yapacak, orijinal analizlerde bulunacak bir zihni zenginlik sürecini bünyesinde taşıyamaz. Kendisi hakkında net teşhislerde bulunacak global bir perspektife oturmuş bir taşralılık, kavuşulması en uzak bir hedef olarak hep önümüzde duracak gibi. Kusura bakmayın laf lafı açtı, vaktinizi aldım Mesut Bey. Ama bunca lütufkar bir şekilde davet ederek beni onurlandırdığınız bu nazik teklifinizi kısa bir cevapla reddetmek büyük kabalık olurdu muhakkak. Neden kabul edemeyeceğimi size ana hatlarıyla böyle açıklayarak gerekçelendirmek istedim. Ben su katılmamış, has bir taşralıyım! Yoksa böyle değerli bir davete nasıl icabet edilmez ki? Bunu ancak bir taşralı yapabilir! Oraya gelip taşra hakkında görüşlerimi sunsaydım, kimliğimin önemli ve zavallı bir parçası olan taşralılığımı kaybedecektim. Bunu asla göze alamam! Satırlarıma burada son verirken çalışmalarınızda kolaylıklar diliyor, yürekten selamlarımı iletiyorum. Hoşça kalınız. Edebiyatın Taşradan Manifestosu Sempozyum Kitabı,


- Kategori: Çağdaş Sanat Konuşmaları - Tarih: 06.06.2018 Saat: 19:00 - Yer: Yapı Kredi Kültür Sanat Loca - Katılımcılar:


İranlı şair Furuğ Ferruhzad'ın hayatından ve eserlerinden yola çıkarak oyunlaştırılan Furuğ Ferruhzad NHKM Konak Halk Sahnesinde. 0 232 464 4446 numaraları telefonları arayarak rezervasyon yaptırabilirsiniz.


- Direklerarası Seyirci Ödülleri'' (2018) kapsamında, ''Tek Kişilik Prodüksiyon'' dalında ödül alan ''Otel- Kırık Bellek'', Gizem Tataroğlu'nun yönettiği ve Ömer Polat'ın oynadığı bir oyun olarak karşımıza çıktı. Daha önce ''Medea Belleği'' adlı prodüksiyonda oyunculuk vasfıyla izlediğim Tataroğlu'nu, çok-yönlülük anlamında bu kez yönetmen kimliğiyle değerlendirme fırsatım oldu. Kendisinin de içinde yer aldığı ''Vol 5'' tiyatro ekibinin fiziksel tiyatro ekseninde denediği yeni çalışmalar Türk Tiyatrosu'nda kalıpları kırmak adına ihtiyaç duyulan nefesi bir nebze de olsa sağlıyor. Nitekim, soyutlama yeteneğinin gelişmediği, ironinin ya da eleştirinin derinleşmediği bireysiz ve akımsız bir ülkenin tiyatrosu, hatta sanatı da kendi sınırları içinde debelenirken ve sürekli Shakespeare, Moliere, Brecht gibi isimlere mutlaka can simidiyle tutunurken, kuyruğunu yiyen ''ouroboros'' misali bazı uyanış hallerinde ''alternatif tiyatroların'' !!! varlığı ortama renk kazandırıyor. Ülkemizdeki tiyatro anlayışı, kendi yazarlarını da çerçeve sahnenin dramatik kalıplarının dışına pek cüretle çıkaramazken, Türk kültürünün diplerinden de nitelikle beslenemiyor. Oysa, Edip Cansever'in ''Bir Otel Katibi'' şiirini tiyatroya çevirmek, tiyatroyla şiiri birleştirmek açısından ilginç bir deneme halini alarak; tıpkı, ''Anayurt Oteli''nin Zebercet'ine benzer şekilde, taşranın kasvetini üstünde taşıyor. Oyun, Cansever gibi orta sınıf/burjuva bir aydının elinden çıkan otel katibi modeliyle, bu kez de şehrin merkez noktalarına sızıyor. Bu oyunu ilk izlediğimde, disiplinlerarası çeşitlilik bağlamında, hemen bir edebiyat festivalinde yer almasını arzu ettim. Nitekim, geçen sene benim de konuk sanatçı olarak projenin Selçuk ayağına katıldığım ''2. İzmir Uluslararası Edebiyat Festivali''nin Aliağa ayağına ''Otel- Kırık Bellek'' oyunuyla ''Vol 5'' tiyatro ekibini davet ettirdim. Oyunun başka edebiyat, hatta özelde şiir festivallerine davet edilmesi arzumu da hala saklı tutuyorum. Nitekim, artık festivallerde de tür çeşitliliğine gidilmesini rica ediyorum. Müsamere tarzında gerçekleşen, statik masa konuşmalarının ucu artık bir yere varmıyor. 21. yüzyılın estetik duyumsamalarıyla ve teknolojik imkanlarıyla, farklılıkların çatallandığı hareketlere ivedilikle geçilmesi gerekiyor. ''Otel- Kırık Bellek'' kendi içine gömülmüş, betonlar arasında çocukluğunun sesini duyan, kırmızı-lastik bir top aracılığıyla o çocuklulukla yüzleşen bir otel katibinin ekseninde, ekonomik replik kullanımlarıyla ortalama bir saatlik bir anlatım gerçekleştiriyor. Kendi mezar taşını da sırtında taşıyan sıradan bir katibin kasveti, odalarımızdaki, telefonlarımızın mesaj kutularındaki, yataklarımızdaki, dokunuşlarımızdaki ve vicdanlarımızın ortasındaki o karanlık yalnızlığı gözler önüne seriyor. Sanki, toplu mezarları andıran beyaz taşlar sahnede birden, bir işçinin sırtındaki emek taşına dönüşüveriyor. Katip elleri aracılığıyla betona dokunurken, görüntüler klasik bir televizyon ekranından yüzümüze çarpıyor. Bu da, dokunmayı, dokunmayla beraber anımsamayı bize hatırlatıyor. Oyuncu Ömer Polat'ın elleri ürkekçe taşların üstünde dolanırken, bu hisler/hissettirmeler yine bize dijital bir ekrandan filtre edilerek yansıyor. Taşa ellerimizle değil, dijital ortam aracılığıyla gözlerimiz vasıtasıyla dokunmamız, görsel çağın şimdisi içinde, birçok açıdan zaman kırılması yaşatıyor. Oyun, ''Ölüler dirilirdi. Çıkamazdım ki otelden/ Ben otelden hiç çıkamazdım ki'' dizelerinin sürekliliği ekseninde, dışsal anlamda otelde sıkışan bir adamın iç odasını da açmak uğruna ilginç bilinçdışı göndermelere kapı aralıyor. Eski, renksiz ve kimsesiz olduğunu hisseden karakter, günlerden pazartesiyi iyi bilirken, gün kavramı nedir onu tam bilmiyor. Bu hızlı akış, pazartesi sendromu yaşayan insanların/çalışanların günleri nasıl aynıymış gibi algıladıklarını, rollerini nasıl abartmak zorunda kaldıklarını da, sıradan bir otel katibi üstünden anlatıyor. Gurur/heybet/öfke maskelerini kuşanmış günümüz insanları, kendi basitliklerine ve içgüdülerine döndüklerinde, belleklerine doğru gri bir yolculuğa çıkıyorlar. ''Otel'' sözcüğünün etimolojisine indiğimizde, Latince'de ''yolcular ve kimsesizler için barınak mekanı'' anlamına da geldiğini eklersek, bugün İzmir Basmane'deki ucuz otellerden tutun, İstanbul'daki beş yıldızlı otellere kadar her benzeri yerin çağımız insanlarını anonim bir edimliğe sürüklediğini belirtebiliriz. Butik yapılanmalarla da çoğalan bu yerlerin, hem gelenleri steril hale getirip yalnızlaştırdığı, hem de onları türlü haller içine çekerek değişkenleştirdiği maddesel bir akıştan söz edebiliriz. Bugün bu akış, herkesin dışarıdan normal göründüğü, lakin içten, kurdun sarıldığı bir ceviz ağacı gibi çürüdüğü, yankısızlığa hitap etmektedir. Otel sakindir, ama mekanik-betondur. Otel tektiptir ve roller zincirinin sınırlandıRILdığı noktadır. Orada, bir katibin, bir temizlikçinin, bir emekçinin, bir iş adamının ya da eskortluk yapan bir kadının yeri ne olacaktır? Aynı dışsallık duyumsaması... Hız... Dokunmadan değip geçmek... İçe doğru ak ak bedel ödemek... Bir anlamda da, tersine özgürleşmek... ''Otel- Kırık Bellek'' mevcut maneviyatı bizi ıssız koridorlara sokarak, terk edilmiş bahçelerde gezdirerek, mezarlıklara götürerek yaparken, metrukluğun sadece yapıya değil, insana da sıçradığını işaret ediyor. Otel gibi bir dışsallık, yalnızlık/sıkıntı gibi içselliklerle birlikte fiziksel tiyatronun harekete dayalı unsurlarını, bir Cansever eserinin kesikli dizeleriyle harmanlıyor. Dizelerden başka hiçbir şeyin artık ''anlatılamayanı bire bir anlatamayacağını'' !!! belirterek şiir dilli tiyatroyla izleyicileri selamlıyor. Şiirin tiyatroyla -hatta, fiziksel tiyatroyla- buluşması ve psikolojinin yoğunlaşması anlamında, oyun, dizelerin hüzünlü atmosferleriyle hareketlerin keskinliklerini paralel hale getiriyor. Sam Alty'nın yaptığı müzikler de atonal düzlemde izleyiciyi giderek tedirgin ediyor. Katibin pantolonunu sürekli düzeltmesi, fermuarını çekmesi, gömleğine düşen terin izi, kendi ellerinin üstüne vurması, bazen de o elleri özgürce yana açarak hareket etmesi şiirsel atmosferin korunmasını sağlarken, çelişkileri de uçan kuşlarla, martılarla ve yeşil, tatlı bir bahar'la -nihavende çalarak- yüzümüze üflüyor. Katibin bir şeylerle yüzleştiğine, artık yaşayamadığına, ölüme gitmek istediğine, belki de öldüğüne inanıyorsunuz. ''Anayurt Oteli'nde ''düşlerde bile çıkılmıyor dışarı'' denildiği üzere, Zebercet'le Ömer Polat'ın canlandırdığı katibin kesişmesini de buraya eklersek... İnsan, bedenini yırtık bir otel perdesine benzetiyor. Orada, ruh beyaz çarşaflarda kirle boğuluyor. Polat'ın tok sesi ve profesyonel oyunculuğuyla taçlanan ''Otel- Kırık Bellek'', ''video-art'' çalışmalarından dekorlara, müziklerden ışık tasarımına kadar sıkı bir ekip çalışmasının emeğini bizlere sezdiriyor. Üzerine iyice düşülmüş olan bu oyun, çıtayı yükseltmek amacıyla da, seyirciyi düşünmeye zorluyor. Bahsi edilen zorlama, , İzmir'e deneysel anlamda kan gelmesi adına da önemli bir çalışma şeklinde önümüzde duruyor. Sürahi, top, terlik gibi gündelik nesneleri ve katip gibi orta/orta-alt sınıf insanları sahneye taşıyan ''Vol 5'' tiyatro ekibi, bahsi geçen çalışmayla üslubunu da net çizgilerle ortaya koyuyor. Geleceğin kendi kurallarıyla geleceği noktada, insanın yalıtılmışlığının kasveti, tıpkı ıssız ve sürekli kullanılan otel odası ya da kat kat çıkılan apartman gözleri gibi artarken, ''Otel- Kırık Bellek'' tiyatro alımlayıcısından kodların çözülmesi, yüzleşme sağlanması ve soyutlama yapması anlamında entelektüel bir karşı-destek istiyor. Oyun, seyircilerle-tiyatrocular arasında bir ilişki kurarak, çevredekilere fazla alışık olmadıkları, tek kişilik bir gösterim sunuyor. Bu durumda, klasik kalıplarla zihinleri biçimlenen seyirciler daha da bilinmez bir uzama çekilerek, olaylara dahil kılınıyorlar. Böylelikle, Grotowski'nin de imlediği üzere, kabul edilmiş görme, algılama ve yargı stereotiplerini ortadan kaldıran tiyatro, kendisine ve karşısındakilere de meydan okumuş oluyor.


8 Mayıs'ta satışa çıkacak olan biletler, Kadıköy Belediyesi Süreyya Operası gişesinden veya https://kkm. kadikoy. bel. tr/anasayfa. aspx adresinden temin edilebilir. Süreyya Operası'nda gişe her gün saat 10.00-18.00 arası, temsil günleri ise temsil başlama saatine kadar açıktır. 7 yaşından küçük izleyicilerimiz çocuk temsilleri dışındaki temsillere alınmamaktadır. Temsilden en az 15 dakika önce gelmenizi, temsil başladıktan sonra ve temsil sırasında salona giriş çıkış yapmamanızı, salona girmeden önce cep telefonu ve saat alarmlarınızı kapatmanızı, temsil sırasında fotoğraf ve film çekimi yapmamanızı önemle rica ederiz. Zorunlu sebeplerle gerçekleşemeyen etkinliklerin, bilet tutarları iade edilir.


Ahmet Yıldız 1980'lerin ortalarından beri, insana dair ne varsa öykülerinde işlemeyi ilke edinmiş yazarlarımızdan. Dergicilik serüveni yüzünden zaman zaman öyküyü ihmal etse de gerek ilk kitabı Üçlü Kavşak'la (1988) gerekse de Kadın ve Boğa (1999), Genç Kyros'un Yazgısı (2002), Nizamülmülk'ün Öldürülüşü (2014) adlı yapıtları ile türün dikkate değer örneklerini ortaya koymuştur. Şimdi, Alçaklık Öyküleri(Boyalıkuş Yay., Ankara 2018) ile öykücülüğünün yeni verimlerini biz okurların dikkatine sunuyor. Kuşağı içinde farklı bir yazarlık serüveni gösteren Ahmet Yıldız, 2000'lerde yazarlığında yeni bir yola girmiş görünüyor. 2000'ler eşiğinde kaleme aldığı öykülerde tarihsel-mitolojik kaynaklara yakından bakmaya başladı, modern bir öykücü gözüyle kaynakları değerlendirmeyi ilke edindi. Hemen hatırlatmalı ki Alçaklık Öyküleri'ndenönceki iki kitabı da dışarıdan ve içeriden malzemeye bakışla benzeri bir yapılanmanın ürünüydü. On öyküden oluşan Alçaklık Öyküleri yazarın bu yaklaşımının yeni ve gerçekten ilginç örnekleriyle şekilleniyor. Kitabın ilk öyküsü olan General ve Karısında çok eski, yüzyıllar önceye dayanan bir aldatma-aldatılma olayını işliyor yazar. Konstantinopolis'in ünlü generali Belisarios'un, karısı Antonina tarafından aldatılma hikayesinde odak noktayı Antonina'nın genç Theosodios'aolan tutkulu bağlılığı ve bunun yol açtığı felaketler oluşturuyor: Olaylara karışmakla suçlanarak sürgün ya da ölümle cezalandırılmış politikacıların ve soyluların af dilemeye gelen karılarının karşısına, yarı çıplak çıktığı söylentileri dolaştı Konstantinopolis evlerinde. Theosodios'a tutkusunu, hizmetçiler dahil çevrede bilmeyen kalmamıştı. Herkes ne olup bittiğini görüyor ancak ağzını açamıyordu. Kadın, şehvetin tutsağı olmuştu. (s. 19) Antonina, tutkularına esir olmuş, kocasını ve hatta bütün toplumu karşısına almış aykırı bir kadın portresi çizer tarihin karanlıklarında. Ahmet Yıldız, bu gerçek kimliği alıp yeni bir gözle öyküleştiriyor ve bunu yaparken de kendi bakış açısını satırlar arasına sıkıştırıyor. Kitabın ilginç öykülerinden biri olan Çocuk Haçlılarda tarihsel gerçeklere dayalı bir başka anlatı karşımıza çıkıyor. XIII. yy. başlarındaki Ortaçağ Avrupasında kilise tarafından estirilen Kudüs'ün yeniden ele geçirilmesi rüzgarı sadece yetişkinleri değil çocukları da etkilemiş ve iki değişik zamanda çocuk haçlı seferi düzenlenmiştir. İkisi de başarısızlıkla sonuçlanan bu seferlerde on binlerce çocuk açlık, sefalet, hastalık nedeniyle yollarda telef olmuştur. Ahmet Yıldız, tarihin karanlıklarında kalmış bu olayı zaman zaman bilgiye, zaman zaman da kurguya dayalı şekilde anlatıyor. Diyaloglarla beslenen anlatıda özellikle çocukların bu yola nasıl sevk edildiklerini gösteren alçaklık saptamaları ilgiyle okunuyor. Çocuk dünyasının saflığı ve bu saflığın yetişkinler tarafından kötüye kullanılışı maalesef günümüz dünyasının da kanayan yaralarından. Gün geçmiyor ki bir çocukların kaçırılışına, öldürülüşüne dair haberler almayalım. Öyküyü, bu noktayı göz ardı etmeden okumak gerektiği düşüncesindeyim. Çocuklar hep masum ve onların bu masumiyeti hep suistimal ediliyor. Ahmet Yıldız, ilginç kurgular da deniyor anlatılarda. Sözgelimi İmparatoriçesiz İmparator başlıklı öyküyü üst kurmaca tekniği üzerine bina ettiği görülüyor. Öykünün aktüel zamanında tarih konulu bir çalıştaya katılan anlatıcı, bir dostuyla uzun sohbetler yapıyor ve alt metni meydana getiren olaylar zinciri bu sohbetlere yedirilmiş olarak sunuluyor. Öyküde asıl ele alınan, son Bizans imparatoru Konstantinos Palaiologos'un müzmin bekarlığı konusudur ama yazar bu konuyu aktüel zamanda iki akademisyenin evlilik-bekarlık tartışmaları içerisinden görünür kılıyor. Bir yandan iki dostun sohbetleri devam ediyor bir yandan da bu sohbet içinde Konstantinos'un hazin macerası dile getiriliyor. Benzeri bir kurguyu Viyana'daİhanette de görüyoruz. Bu öykünün aktüel zamanında da üç arkadaş bir bekar evinde toplanıp bira içerek maç izlemeye başlarlar. Arada da sohbet ederler. Sohbette söz, dönüp dolaşıp Viyana Muhasarasına gelir ve o muhasarada Sadrazam Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'nın uğradığı ihanet anlatılır. Yazar, öykü sonunda tekrar aktüel zamana döner ve üç arkadaş arasındaki tarihsel tartışmanın gündelik hayattaki izlerine değinir. Öykülerin içeriklerinden daha fazla söz etmeyeyim ve diğer öyküleri okurun merakına bırakayım. Onlar da en az bu sözünü ettiklerim kadar ilginç, okumaya değer içeriklere sahip. Genel olarak insanın ne kadar alçaklaşabileceği sorusunun tarihsel yanıtlarını arar görünse de aslında insanoğlunun bazı temel dürtülerini gözler önüne seriyor yazar. Aşk, ihanet, iktidar çerçevesinde alçaklığın öyküsel tarihi gibi duruyor kitap. Elbette işlenen konuların ilginçliği de önemli ama bana kalırsa kitabın en önemli özelliği, bakış açısında ve yazarın zekasında, zihniyetinde yatıyor. Malum; postmodern roman kaleme alan pek çok yazarımız romanın orasına burasına birkaç hanım sultan, eski bir cinayet, sarayda yaşanmış bir aşk-cinsellik epizodu koymayı marifet sanıyor. Mazlemenin insani tarafını ya dikkate almıyor ya da bu yeteneğe sahip değil. Ahmet Yıldız ise Alçaklık Öyküleri ile modern bir yazarın tarihsel kaynaklardan nasıl yararlanabileceğinin, neleri dikkate alması gerektiğininyanıtını da veriyor. Zevkle okunacak, üzerinde düşünülecek, yalın anlatımıyla çarpıcılığı yakalayan öyküler bunlar.


Yazar ve şair İzzet Yasar 67 yaşında hayatını kaybetti. Yaşar'ın cenazesi bugün ikindi namazında Zincirlikuyu Camii'nde kaldırılacak. Yazar ve şair İzzet Yasar, 67 yaşında hayatını kaybetti. Yaşar, bür süredir kanser tedavisi görüyordu. Yasar'ın cenazesi bugün ikindi namazında Zincirlikuyu Camii'nde kaldırılacak. 4 Mayıs 1951'de İstanbul'da doğan İzzet Yasar, Galatasaray Lisesi'nden mezun olduktan sonra, İstanbul Üniversitesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümü'ne girdi, ancak öğrenimini tamamlamadı. 1976'dan sonra çeşitli kurumlarad metin yazarlığı yaptı. Dönüşü Olmayan Hikayeler'le 1981 Sabahattin Ali Öykü Ödülü'nü kazandı. Reşit İmrahor adını da kullanan Yasar, 1970 yılından itibaren Birikim ve Yeni Dergi'de yayımlanan şiirleriyle tanındı.


İCD: Bak bunu sevmediğimi itiraf etmeliyim. Enver Ercan'ı kaybettiğimizde onunla birlikte pek çok ayrıntının geride kaldığını belirtmiştik. Enver Ercan kişiliği ve yetişme koşulları gereği bugüne ait olmayan değerleri temsil ediyor. İşin kötüsü dün öğrendiğimiz edebiyat da bugüne ait değil. Aslında edebiyatın bugünkü formunu bulma görevimiz yok. Ama değişen insan figürüyle uyum yakalamak durumundayız. Bak seni bu kadar hüzünlendiren, Enver Ercan'ın görgüsünü mumla aratan şey gördüğün değişim. Emek vermeden elde etmeye odaklanmış bir nesille karşı karşıyayız. Bu edebiyat ortamından bağımsız bir durum... Sana bir sır vereyim. Bunun geriye sarması da mümkün değil. Yeni yayıncılık koşulları, yeni yazın biçimleri ve yeni metotlar hep bu girizgah üzerinden ilerleyecek ve oluşturulacak. Belki de gördüğümüz en büyük kuşaklar arası çatışmaya hazırlanmak durumundayız. İCD:İnsanı, hayatı ve dünyayı açıklamak için yazılmış milyonlarca kitabı, düşünceyi, binlerce teoriyi, bilimsel araştırmayı özetleyen ve içine tam olarak alabilen iki sözcüğü aklıma düşürüyorsun. Biri 'süreç' diğeri de 'sonuç'. Bu iki sözcüğün içine giremeyecek hiçbir bütünsel ayrıntı yok. Şimdi süreç dediğin de bütünün neredeyse yüzde doksanı. Geri kalan yüzde onluk bölüm sadece sonuç... İnsanlar önce süreç odaklı çalışmalarla başlayıp sonuç alıyorlardı. Sonra bu ikiye ayrıldı. Süreç odaklı çalışmalar yapan insanlarla sonuç odaklı çalışmalar yapan insanlar oluştu. Sonuç odaklı insanlar birer yıldıza dönüştüyse de içi boş olmakla suçlandı. Süreç odaklı insanlar çalışmalarını kazanca dönüştüremedi ve bir kesim tarafından aptallıkla suçlandı. Ama uzun süredir böyle bir kısır döngü etrafında dünya biçimlenirken yeni bir döneme girdik. Süreç odaklı düşünen insan sayısı bir hayli azalırken sonuç odaklı düşünce her yanı sardı. Şu an şiirden çok şair var dedirten durumun gerekçesi bu ne yazık ki. Herkes hızlıca sonuç istiyor. Ödev yapmadan öğrenmek, çalışmadan yüksek not almak, cin olmadan adam çarpmak, sevişmeden çocuk sahibi olmak, cinsiyetini boyunu kilosunu ve maddi durumunu tayin edebilmek istiyor. Hızlıca ödül almak, kitap sahibi olmak, antolojilere girmek, saygı görmek, yarışmalarda jüri olmak, dergilere dosya konusu olmak, panellerin aranan ismi olmak istiyor. Yirmili yaşlarda bir şair mesajlara dönmüyor. Yazı istiyorsun, berbat bir metin çıkarıyor ortaya. Şiir istiyorsun, yayımlamak şartıyla gönderen var ya da her yere vermek istemiyorum gibi aklın sınırlarını aşan cümleler eden arkadaşlar var. Birinin onlara bu cümleleri içlerinde saklamaları gerektiğini öğretmesi lazım, ama bunu öğretecekler ya artık aramızda değil ya da çok yorgunlar. İCD:Şiiri diri tutmak her şeyden önce kendi beğeni sınırlarını ehlileştirmekle başlıyor sanırım. Nurullah Ataç, Yaşar Nabi, Cöntürk, Memet Fuat gibi isimler ki bunların bazıları şair de değil- şiirdeki devinimi doğru gözlemleyip dönüşümlere olanak tanıyarak senin diri tutmak dediğin eylemi hayata geçirmişler. Sonralarda ekol saplantısıyla bir ayrışma yaşanmaya başladığını gözlemliyoruz. Senin Mühür'ün başlangıç serüvenin de böyle bir dönemi içeriyor. 2003 yılında birlikte düzenlediğimiz Oktay Rıfat etkinliğinde saf şiirin hamiliğini yapmayı tercih etmişken bugün bambaşka bir Mustafa Fırat portresiyle karşı karşıyayız. O süreci geride bırakıp bir akımın değil şiirin hamiliğini yapmaya başlamanla birlikte Mühür hem yayıncılık anlamında hem de dergicilik açısından Türk edebiyatı tarihine mührünü vuran büyük bir yapıya dönüştü. Sorduğun soruyu buradan düşünmek lazım. Bu anlamda Kaos Çocuk Parkı Kollektifini merakla izliyorum. Çevrimdışı İstanbul önemli bir boşluğu kapatmaya aday. Kurşun Kalem ve Caz Kedisiyle birlikte İzmir'in daha etkin bir çalışma alanı yaratacağı düşüncesindeyim. Ve Yayınlar, Meda Kitap gibi projeler de oldukça başarılı ilerliyor. Sayabileceğim başka dergiler ve yayınevleri de var. Taşrada da kentlerde de başarılı organizasyonlar bulunuyor. Bunları büyütmek gerekli... Devamlılık ve bütünleştirici tutuma ihtiyaç var. Şu an senin uyguladığın gibi... Sanırım Enver Ercan bunun en önemli uygulayıcısıydı. MF:Aklıma daha önce de yazmış olduğum ya da ne bileyim söyleşilerde paylaştığım bir film vardı. Değinmek isterim yeniden. Belki sen de hatırlarsın. 1994 yapımı olağanüstü bir film. İl Postino Şili'li büyük şair Pablo Neruda, ülkesinden sınır dışı edilince bir süre İtalya'nın bir adacığında yetkililerce gözetim altında sakin bir hayat geçirir. Balıkçılıkla geçinen adanın bir yamacında ona her gün, büyük çoğunluğu şiirlerine hayran kadınların gönderdiği mektupları, filme adını veren Postacı'dan alır. Bisikletiyle yamacı tırmanan Postacı, balıkçılığı bünyesine bir türlü kabul ettiremeyen naif, hassas biridir. Şairin şiirleriyle kadınları nasıl etkilediğiyle ilgilidir daha çok. Şairden bu konuda yardım ister. Çok geçmeden Beatrice'e aşık olur ve şairden gördüğü destekle, ilişkilerine son derece çarpıcı bir reddiye düzen teyzeye rağmen kızın gönlünü şiirle çalar. Postacımız Beatrice'e, Neruda'dan aşk şiirleri söyler: Gülüşün yüzümde bir kelebek gibi dolaşıyor Teyzeye göreyse Bir sarhoşun barda kıçını ellemesi, birinin gülüşün bir kelebek gibi yüzümde uçuşuyor demesinden daha fecidir. Kıza göre sözlerin bir sakıncası yoktur; ama Teyze tam tersin düşünür. Sözler en kötü şeylerdir Teyze, meseleyi tam kökünden kavramıştır. Soluğu derhal Neruda'nın yanında almıştır. Postacı'nın yazdığı bir notu gösterir ve olacaklara engel olmasını ister. Düşünsene sahip olduğu tek şey ayaklarında mantar olan bir adam yeğeninin gönlünü bir fırın gibi yakmıştır. Ayaklarında mikrop varsa da ağzından sihirli sözcükler dökülmektedir. Önce, gülüşü bir kelebeğe benzeterek masumca başlayan sözleri şimdi göğüslerinin bir alev gibi olduğuna ilişenleri takip etmektedir. Neruda, Teyze'yi yatıştırmak için bunların gerçekliğinin olmadığını sadece hayal olduğunu söylese de Teyze, yeğeninin ellendiğini düşünmektedir. Kağıtla ulaştırılan son şiir bu yüzden gerçeği söylemektedir. Çünkü yeğeni çıplakken aynı şiirde anlatıldığı gibidir. Çıplakken, güzelliğin çıplakken bir adadaki bir adadaki gece kadar narinsin. Ve saçlarındaki yıldız. Senin de tahmin edeceğin gibi sonrasında bir tehdit savurur Teyzemiz. Ama olanları engelleyemez. Neruda'nın şahitliğinde nikah kıyılır. Çok geçmeden de Neruda'ya af çıkar ve ülkesine döner. Postacı ve ailesi, bu komünist şairi gazetelere yansıyan haberlerden el verdiğince takip ederler. Zaten Postacımız da onun zarif etkisiyle komünizme ilgi duymuştur. Kendince şiirler yazmaktadır. Ne var ki ona Beatrice'iaşık eden şiir yazma tutkusu canına mal olmuştur. Bir işçi kutlamasında şiiri okuması için kürsüye davet edildiği sırada polis güçleri hareket geçmiştir. Postacımız ölmüştür. Neruda yıllar sonra onu görmeye adaya karısıyla döndüğünde bu acı haberi alır. Geride, adı Pablito olan bir erkek çocuk kalmıştır ondan. Son zamanlarda çok düşünüyorum. Kulaklarda çınlayan bir kristal ses gibi. İnsanlar şiiri gereksinir mi? Ben bu sorunun cevabını bilmiyorum. Zor görünüyor ya da bana. Ama bilinmez. Tek tek bazı insanlar şiiri gereksiniyor. Fakat toplum şiiri gereksinmiyor! Ne yapmak lazım? Kim bilir belki de bugünün yenilikçiliği belki de şiirde klasik tavrın aristokratlıktan arınmış seçkinciliğinde yatmaktadır. İCD:Postacı ne diyordu Neruda'ya: şiir yazanın değil, ihtiyacı olanındır. Ama postacının şiire ihtiyaç duyduğunu anladığı sürece de bakmak lazım. Şiirin ve şairin toplumda nasıl algılandığına bakmak... Bu algı karşısında şairin nasıl tavır aldığına da... Bak sana birbirine karıştırılan bir şeyden bahsedeyim. Platon'un genlerinden kalan seçkinci tavrın esir aldığı şairin kafası karışık. Hem elit olmak istiyor hem Marx'ın ilkelerini görmezden göremiyor. Hem sınıfsal ayrıma savaş açıyor hem de kendi içinde belirgin bir sınıf ayrımının en büyük örgütleyicisi konumunda. Üstelik deneysel metotları yaşamın bir parçası olmaktan çıkardığının da farkında değil. Bir grup halinde birlikte hareket eden şairler ne demek istemektedir. Bir aşiret gibi mi davranmaktadır bir sınıf gibi mi? Bana kalırsa bir hiyerarşik örgütlenmeyi dayatan bu davranışların altında şiir gereksinilen bir şey değildir düşüncesini besleyen unsurlar var. 2018 yılında toplumun şiirden daha çok neye ihtiyacı olabilir ki? Umutların bu kadar sömürüldüğü bir ortam da bile toplum şiire sarılmayı aklına getiremiyorsa bunun sorgulanması gerekir kuşkusuz. Ortada şiire irtifa kaybettiren yönelimler var. Nasıl baş edilebilir dersen. Bunu daha çok konuşmalıyız belki de. MF:İnsana yönelmeli; ama şiiri gereksinecek denli gereksinimlerinin farkında olan insana... Diğerlerini değersiz olan ne varsa şiirden dışlamalı. İCD:İnsan insana ağır geliyor belki de senin daha önce de belirttiğin gibi. MF:Postacı filmi daha önce de söyledim. Bana Haşim'e sinemayla alakalı yazdıklarından yola çıkarak söylersem tattırdığını tattırdı. Ne diyordu: Sinema, böyle yormayan masum bir göz eğlencesi kaldıkça, yorgun başın munis bir sığınağıdır. Her zevkini kaybetmiş ruhu, çocukluk tazeliğine kavuşturan bu karanlıkta, basit musiki, tatlı bir ninni vazifesi görür. Ben en güzel ve dinlendirici uykularımı sinemanın, ipek yastıklar gibi başın arkasına yığılan yumuşak karanlığına borçluyum. Diyordu. İCD:Oradan uzaklaştık sanırım. Gözüne sokulanı gören, en yakın sesleri duyan, duyduklarına koşulsuz inanan ve en önemlisi muhakeme gücünü tamamen kaybetmiş insanlardan gidip sanatı bulmalarını beklemek ne denli gerçekçi olabilir bilmiyorum. Bugünün metotları ortada aslında benzer yöntemleri kullanmak gerekiyor. Dergileri her yere ulaştırmak, kitapları herkese okutmak, okutmayana dinletmek, dinlemeyenin gözüne sokmak gerekiyor. Sosyal medyayı elektronik alanları, teknolojiyi ve daha aklıma gelmeyen tüm imkanları kullanmak gerekiyor. Ama şairin bireysel kurtuluşu hedeflediği bir yerde de bunlar gülünç geliyor doğrusu. İCD:Bana pek bulaşmıyorlar. Sebebini ben de bilmiyorum, ama benden uzak duruyorlar. Biraz dışlandığımı da hissetmiyor değilim.


Chagall Uçuşunda ressamın birçok tablosuna gönderme yapılmıştır. Sözcükleri ve tabloları harmanlayarak aslında biyografik bir şiir sunmuş şair bize. Şiirin ilk iki dizesi yine bir tablo ile karşımıza çıkıyor. Gözümüzün önünde aniden canlanan bir gökyüzünün denize karışma hali. Hemen ardından denizin üzerinde bir albatros çığlık atıyor ve şair bunu bir şarkı olarak nitelendiriyor. Sözcükleri okurken gözümüzün önüne gelen tabloya bir de ses ekleyerek müziği de şiire yakıştırıyor Değerli. Şiirin tamamı aslında bir tablo diyebiliriz. Dilek Değerli bu dizenin, senaryosunu Serge Frydman'a ait olan Köprüdeki Kız adlı bir Fransız filminden esinlenme olduğunu belirtmiş. Başta da söylediğim gibi, şiir ve resmin yanına müzik ve sinema da eklenmiş. Dinmeyen Şimşek Fırtınası adlı şiirde şair yine sözcükleri ve renkleri iç içe kullanmış. Aslına bakacak olursak bu şiirleri otobiyografik açıdan da ele almak mümkün. Bu şiirde, 'şiir' ışıktan bir gök salıncağında bir yere bir göğe havalanan 'şey' olarak nitelendirilmiş. Dinmeyen Şimşek Fırtınası ile şair kendi açısından şiirin ne olduğunu açıklamış aslında. Şiirin altında böyle bir açıklama da yer almakta. Yani Dilek Değerli'ye göre şiirin tanımı aslında bu dinmeyen şimşek fırtınası. Şair İz Defteri adlı yazısından söz ediyor. Aksisanat dergisinin de ikinci sayısında bu yazılardan biri yayımlandı. İz Defteri yazılarında okuduğu kitaplardan, yaşadığı 'an'lardan söz ediyor. Patrick Süskind'in 'Koku' adlı romanındaki karakterden bahsediyor. Şiirinde devamında ise müzik tekrardan bize göz kırpıyor Chopen ile. Chopen'i 'gökkuşağı' ile aynı dizede kullanırken gözümüzde de renkler dağılıyor dört bir yana. Hemen ardından bu renkleri 'tavus kuşu' ile sürdürmekte. odalar dolusu topal anının kaçışı ve uçuşan anıları rüya sanıyor dizeleri dikkat çekici nitelikte. Son iki alıntıyı ele almaktaki amacım Kozadan Karadeliğe kitabının aslında şairin yaşamından birçok kesit sunduğunu ve biyografik bir okumayla daha anlaşılır olduğunu kanıtlamaktı. Diğer bir açıdan bakacak olursak tabii okurun sunulan imgeler ile çok daha farklı şeyler hissetmesi, anımsaması mümkün.


Özgürlük tuhaf bir kavram. Şiirin özgürlüğü şairle başlıyor, onu yazanıyla. Şair kendini özgür hissediyor mu, şair kendi özgürlüğünü nasıl tanımlıyor, bu sorulara eğilmeden şiirin özgürlüğünü sorgulamak hatalı olabilir. Çünkü belirttiğiniz anlayış türlerinden biri ile yönetiliyoruz diyebilirim. Ülkemizin yönetim şekli örneği mesela, dini anlayış biçimine göre şekil alıyor. Bu da muhafazakar bir şair için çok özgür bir saha oluşturuyor diyebiliriz. Sol veya muhalif bir taraftaysanız ya da dini ritüellere karşı ses çıkartmak isteyen bir kaleminiz varsa, oldukça sınırlı bir şiir diliniz olacaktır ki baskıcı rejim sizi gözaltına almakla, cezaevlerine atmakla tehdit etmesin. Bu basit bir örnek, elbette böyle bir rejimdeyiz diye susmayan, yazdıklarına sınır koymayan vardır, var olacaktır, tarih boyunca böyle olmuştur. Şiir nasıl özgür kalır, şiir olarak kabul görürse özgür kalır bence. Şiir olmayan ama şiirmiş gibi karşılanan metinler bizzat bazı şairler tarafından pohpohlanarak, baş tacı yapılarak, kötücül bir hal almaktadır zaten. Herhangi bir siyasi rejimin, herhangi bir tarihi olayın, teknolojinin, bilimin, etkisinde kalmadan da şiire kötü davranılıyor yani. Bir kere şairliğiniz kabul görecek, o kabul görünce her söylediğiniz şiir oluyor nasılsa. İşte bu sınanmadan görülen kabul, şiiri kısıtlıyor. Çünkü sizin yazdıklarınız siyasi rejimin istediği gibi, teknolojinin geldiği nokta gibi vesaire bir yana Onun şiiri gibi değil. Şiir yazıcıları şiiri kurtarabilirler, şiir sevicileri de şairleri. Özgür basımevleri, özgür dergiler, özgür platformlar sağlanırsa özgür ürünler çıkacaktır. Bu saydıklarımdan ilk ikisi gerçekten maddi yükümlülükleri ağır olan işler. Fakat internetin varlığı ile özgür ve özgün platformlar var olmaya, çoğalmaya başladı. Bundan dolayı birçok sosyal medyada şiirler görüyoruz, şiirler, yazılar paylaşıyoruz, okuyoruz. Çünkü orada size kimse ben bunu yayınlamam demiyor, bu para etmez demiyor, bu benim görüşüme yanlış demiyor. Bu platformda yayınlamak da yayınlamamakta sizin kendi ellerinizde. Bu belki de sonraki zamanlarda doğru kullanıldığında başka bir silaha dönüşüp şiiri en özgür hale getirecek bir sahayı oluşturacaktır. Şiir hiç bitmeyecek. Onu durdurmak isteyenler ve benden sonra şiir bitti diyenler de bitmeyecektir. Şiir harflerden oluşan bir özgürlük hareketidir. Olduğu her zamanı güzelleştirir, şiir bir bakış açısıdır. Onu karanlık çağlarda ışık, dört duvar arasında bir pencere, taş betonlar arasında çiçek, çiçekte arı, arı da bal olarak gördük. Sonrasını kendisi belirleyen harfler bütünüdür şiir. Öncelikle özgürlük kavramı hakkında bir şeyler söylemek istiyorum. Böylece sorunun bir kısmına yanıt vermiş olurum. Özgürlük kavramı hayal ürünüdür ve hayal ürünü olmaktan da kurtulamayacaktır. Tabii burada 'hiç mi özgür değiliz?' sorusu zihnimde yeşeriyor. Yeşerir yeşermez şunu ekliyorum; belki, bazen, bir yerlerde, bazı anlar... Bilinen en eski çağdan bugüne bir çizgi çizelim ve yürüyelim o çizgi üzerinde. Duyacağız her adımda 'Özgürlük istiyorum' diyen nefesleri. Günümüzün değişen/değişmekte olan toplumsal, siyasal, dinsel değerlerine bakacak olursak, özgürlük aslında bireyin diğer bireylerden gizlenerek/gizleyerek ortaya koyduğu davranışlar bütünü olduğunu görebiliriz. Ve öyledir de. Özgürlük, perdelerimizi çekip, kapılarımızı kapatarak ortaya koyduğumuz davranışlar bütünüdür. Şairinin özgür olmadığı bir şiirin özgür olmasını düşünmek, varsaymak, dilemek ve bu yönde söylemlerde bulunmak ne denli mantıklı olur, tartışılır. Sözlü edebiyat dönemine uzanalım. O günün söylenenlerine bakacak olursak isteyen herkes hoşuna gitmeyen bir olayı dile getirebiliyordu. Çünkü Anonim bir şiirden dolayı o dönem iktidarı tutup da bütün toplumu sürmez, hapse atmaz, ağır cezalara tabi tutmazdı. Dilinin keskinliğinden ötürü öldürülen/sürülen kişiler yok değil. Elbette her dönem birileri dilinden dolayı cezalandırılmıştır. Fakat özgürlük ve şiirin özgürlüğü iki farklı kavram olduğu için bunları ayırmak gerekiyor. Özgür olmak/oldurmak için şiirler yazıldı, yazılıyor, yazılacak ve hiçbir egemen güç bunun önüne geçemeyecektir. Anlaşıldığı üzere şiir özgür olmak için yazılıyor. Bu durumda şiir özgürlüğe giden yolda bir araçtır. Şiirin özgürlüğüne dair ise şunlar söylenebilir; şiir, şairin zihninde/dilinde kaldığı müddetçe özgür kalabilir, belki. Daha da farklılaştırırsak, şiirin özgürlüğünü/özgür olunabilirliğini ancak başka bir şiirle kıyaslama yoluyla ortaya koyabiliriz. Bu da diğer şiirlerden özgün olma özgürlüğü olur. Şiir, diğer şiirlerden özgür olabilir. Ne günümüzde ne yakın geçmişte ne de daha eski dönemlerde şiirin özgürlüğünden bahsedemeyiz. Son olarak belirtmek isterim ki; biz bağlıyız; ağaca/ağacın meyvesine, gökyüzüne/ gökyüzünün yaşına, toprağa/toprağın üretmesine, havaya/havanın serinliğine-sıcaklığına, suya/suyun akışına, dünyaya/dünyanın dönmesine, fakat biz bağlı değiliz iktidara/iktidarın eteğine. Sanat tarihine eğildiğimiz zaman bu bahsettiğiniz değerlerin tehdit altında olma durumu ve sanatçının ortaya koyduğu eserin ya da bizzat kendisinin özgürlüğüne dair geniş bir perde açılacaktır diye düşünüyorum. Avrupa'nın ve bizim memleketin veya benzer coğrafyaların baskı dönemlerinde verimini arttırmıştır sanatçı. Bu artan verim bereketli olmasının yanında devrimci bir muhteva da taşır aynı zamanda. Dünya tarihi, katliamların, faşist diktatörlerin, dinsel baskıların ve önüne geçilmesi mümkün olmayan toplumsal yozlaşmaların örnekleri ile dolu. Bu kötü dönemlerde ve hali hazırda bizim de içinde olduğumuz çürüme sürecinde, sanat bir gedik açmayı başaran nadir alanlardan biri oldu. Hapishane şartlarında yazılan şiirler, ölüm listelerine giren şairler, idam ile karşı karşıya kalanlar sanatlarını öteye itmemiş ve daha büyük atılımlarla devam etmiş. Bu ülkede Sait Faik Abasıyanık'ın, karakterine eski bir asker paltosu giydirdi diye kitapları toplatıldı. Nazım Hikmet memleketin hapishanelerinde yaşlandı. Sabahattin Ali cinayete kurban gitti. Tüm bunlara rağmen üretmeye devam edip doğru bilgilerinden şaşmayan sanatçılar yetişti memlekette. Bu elbette günümüz şartlarında pek rastlanır bir hadise değil ne yazık ki. Sanat ve sanatçı kavramı artık ele ayağa düştü diyebiliriz. Benim bildiğim sanatçı siyaset kurumunun üstündedir. Siyasi partilerin, dini gurupların, etnik yapıların, burjuva ahlakının ve çağın ötesindedir. Ancak bugün sanatçı, özelde de şair; siyaseti aşmayı becerebilir donanıma sahip değil. Büyük çürümenin, yozlaşmanın içinde kendi öz benliğini yitirmiş, haliyle sanatçı olmanın en önemli unsuru olan aydın olma vasfını kaybetmiş. Örgütlenme kültürünü yanlış anlayıp parti sanatçısı olmuş, ezilenden yana tavır göstermeyi mezhepçilik ya da etnik milliyetçilikle karıştırmış bir yığın sanatçı gölgesi. En temel sorunlarda bile ortaklık kuramayan insanlarız biz. Bu gündem dışı meselelerde de böyle. Şimdi şurada çağdaş şairlerimiz diye alt alta isim yazsak buradan köye yol olur. Öte yandan ne kimse kimseyi okuyor ne de tanıyor. Günümüz şairini özgürlüğünden alıkoyan kendisinden başkası değil. Bugünün sorununu şiirine taşımaktan korkan, zulmedene çakıl taşı atmaktan bile çekinen bu şair profili kendi kendine türedi demek doğru olmaz. Bunun mutlaka sosyolojik, psikolojik ve tarihsel birçok sebebi var. Söz gelimi örnek aldığı şair 12 Eylül darbesinde başı dik durmak yerine kabuğuna çekilen tiplerden oluşan birinden ne beklenebilir? Abisi ya da ablası Kenan Evren'i taşlayan şiir yazmış mı da kendisi şimdiki başkana yazsın. Buyursunlar kalem de orada kağıt da. Özgürlük şimdilik onların elinde. Yazsınlar. Elbette bu biri üzerine şiir yazma meselesini bir örnek teşkil etmesi için söylüyorum. Mesele sadece güncel siyaset de değil. Kadın haklarından hayvan haklarına, çocuk cinayetlerinden homofobiye çok geniş bir yelpaze var sanatın, özelde de şiirin içene girebilecek. Yasal izin alınmış eylemlerde pankart tutmayı muhalif sanatçı olmak sanan, şiirinde tek bir mazlum için dize göremediğiniz şairlerin ama biz özgür değiliz! deme lüksü yok diye düşünüyorum. Eğer birbirlerinin dedikodusunu yapmaktan, o erkek şair o kadın şairin üzerine yürüdü diye iftira atmaktan zaman bulurlarsa gerçek sanatın ve özgürlüğün peşine düşebilirler belki. Bu bağlamda bakıldığında özgürlük biraz insanın içinde olan bir kavram. Kimse bir sanatçıyı düşünmekten, hissetmekten ve bunları sanatıyla ifade etmesinden alıkoyamaz. Şikayet edip dövünmek bizde çocukluk hastalığı gibidir maalesef. Bu dövünen insanlara hadi gel, elini taşın altına koy dediğinde ortalıktan toz olurlar. Bunu bizzat tecrübe etmiş bir şair olarak söylüyorum. Korku, gelecek kaygısı, menfaat gibi etkenler bu insanların özgürlüklerini kendi kendilerine teslim etmelerini sağlıyor. Sorunuzda sanatın ve sanatçının varlığına dair önem arz eden değerlerin tehdit altında olduğunu dile getirmişsiniz. Bana kalırsa asıl tehlike sanatçının yokluğu. Toplumun önünde siyasetçiler yürüyor. Tüm baskıları göze alarak hepsinin önünde yürüyen birileri olmalıydı ancak bunu göremiyoruz. Günümüz şairi, istisnalar hariç özgür kalmak için çaba sarf etmek zorunda. Kendi etlerinden ördükleri prangadan şimdilik memnun olabilirler ancak günü gelir o etten pranga da sıkar. Günümüz şiirine gelince; onu özgürlüğünden edebilecek tek bir güç yok. Yirmili yaşlarının başında olan şair gidip Kenan Evren'in yaptıklarına dair şiir yazar da bugünün diktatörüne dair tek bir dize yazmazsa şiir özgürlüğünden bir şey kaybetmez. Şair kaybeder. Birileri çıkıp bu sefil iktidara ve yaptıkları rezilliklere dair şiirler yazıyor. Çocuk ve kadın cinayetleri ile ilgili yazıyor. Şiir o anlamda özgürdür. Sanırım şiir yazanların kendileri iyi birer şiir okuru olmadıklarından bu yönde yazılan şiirleri görmüyorlar. Teşekkür ederim bu güzel soru için. Şiir zaten özgürdür. Belki şair özgür değildir, zihinler özgür değildir. Hangi kelimeleri kullanacağını biliyorsan ve söylemekten çekinmiyorsan şiirin mutlaka özgürdür. Şairler nasıl özgür kalmalıdır diye sormalıyız belki de soruyu. Çünkü şiirde özgürlük mevzusunu tartışacaksak, acınası bir durumdayız demektir. 'Özgürleşmek için şiir' diye düşünmemiz gerekir ki, özgürlüğün gerçekten de şiire çok ihtiyacı vardır. Şair, söylemek istedikleri için çoğu zaman anlaşılması güç imgelere başvurursa, bana kalırsa özgürlüğünü yitirmiş olur. İmge önemli bir husus, buranın konusu değil. Söylemek istediğim, bazı mevzular cesurca ve doğrudan söylenmek zorundadır, bazı mevzular için otosansür mekanizmasından yararlanmak, artık zoraki bir çaba olur. Çünkü evet, bir devir gelmiştir, toplumsal yaşam her yönüyle kısıtlanmıştır, sanatçı bastırılmaya çalışılıyordur vs. Bu ülke hep bu durumların içindeydi zaten. Can Yücel, Nazım Hikmet, Ahmet Arif ve daha birçok isim, söylemek istediklerini cesurca söylediler. Zihinleri özgürdü, korkmuyorlardı. Günümüz şiiri değil, günümüz şairi nasıl özgür kalmalıdır? Zira şairin zihni özgürleşirse o zaman şiiri özgürce yazmayı başarabilir. Lacan'ın dinleyin, size bir sır vereceğim. Ben hakikat, konuşurum yorumunu buraya alalım ve diyelim ki aslında konuşan öznenin söylediği şeyler hakikat değil, hakikatin kendisi konuşuyor. Zizek'in yorumuyla burada hakikat bir bedensiz organa dönüşür. Tüm bunları şair-şiir-cesaret-özgürlük mefhumlarını düşünerek yorumlarsak -şiir bir bedensiz organa dönüşürse- Şair özne olarak aradan çekilir de şiirin konuşmasına izin verirse, zaten özgür olan şiir, zihinleri de özgürleştirebilir. Şiir ancak şairi kadar, sanat ancak sanatçısı kadar özgür kalabilir. Öyleyse önemli olan şairin/sanatçının özgürlükten ne beklediği... Çünkü bu da toplumsal 'kod'lardan. İnsan ne kadar özgür olduğunu ya da olmadığını ancak bir başkasının yaşamını gördüğünde idrak edebilir. Dolayısıyla önce fark etmek bunun için de başka yaşamları, başka toplumları, başka coğrafyaları tanımak gerekiyor. Norm ve 'normal' ancak böyle dönüşüm geçirebilir ve bu ilerleme için gereklidir. Sorunuz kendi içinde hem zehiri hem panzehiri barındırıyor. Örneğin teknolojik devrim öyle bir noktaya ilerliyor ki yakın gelecekte neredeyse hiçbir konuda 'kendi kararlarımızı' alamayacağımızdan bahseden haberler ortaya çıktı. Çünkü kendi kararımız sandıklarımız da akıllı telefonlarımıza düşen seçmece derlemeler üzerinden olacak. Öte yandan söz konusu teknolojik devrim sayesinde mesafeler ortadan kalktı. Bugün oturduğumuz yerden dünyanın herhangi bir yerindeki müzeyi gezebiliyor, söyleşi kayıtlarını dinleyebiliyor hatta kıtalar ötesindeki bir üniversiteden kurs alabiliyoruz. Günümüz insanının kendine, topluma ve gezegene yapabileceği en büyük iyilik, farklı kültürlerden mümkün olduğunca çok haberdar olmak. Sanatçıya düşen ise toplumsal ve küresel sorunların farkında olarak sınırları zorlamak. Yaşadığımız coğrafyayı da kendimizi de şiiri de ancak böyle dönüştürebiliriz. Ne mutlu ki bu yol aynı zamanda yaşamı anlamlı ve keyifli kılan yolun ta kendisi... En azından benim için öyle. Şiir her zaman özgürdür. Şiirin en büyük olanaklarından birisi de özgür olmasıdır. Özgür olmayan ise şairdir, sanatçıdır, yazardır. Bahsettiğiniz siyasi yapının değişmesi, teknolojinin hızlanması gibi durumlar elbette şiiri çok derinden etkilemektedir. Ancak şiirin etkilenmesinin sebebi de şairdir. Şairin bu gibi durumlara bakış açısıdır. Örneğin 15 Temmuz sonrası şiir yazan şairler de var, Suruç katliamı sonrası şiir yazan da var. Bazen bu ikisi için şiir yazan şair/şahıs aynı da olabiliyor. Bunun sebebi de elbette şahısın toplumu etkileyen büyük olaylar karşısında şiir yazma isteğidir. Size soruyorum: bu iki durum için de şiir yazılması sizce de büyük bir çelişki değil midir? Şair bu çelişkinin farkında mıdır? Öncelikle bunları düşünmek gerek. Toplumu ilgilendiren tüm olaylar elbette şairin kalemini yontacaktır. Şair, toplumun sözcüsü olmak zorundadır. Hiçbir zaman topluma sırtını dönemez. Fildişi kulelerinde saklanamaz, saklanana da sanatçı denilemez zaten. Şair topluma sırtını dönmediği takdirde, yoksul sokakları şiirine kattığı sürece, bireysel acılarının, sevinçlerinin yönünü topluma doğru çevirdiği sürece şiir özgür kalabilir. Şiirin özgür kalabilmesi şairin elindedir. - yüzyıl diğer yüzyıllara göre değişimin daha hızlı yaşandığı bir yüzyıl. Elbette ki bunda teknolojik gelişmelerin büyük etkisi söz konusu. Bununla birlikte; siyasi yapılarda, din anlayışında, bilimde ve sanatta yaşanan gelişmeler de göz ardı edilemez. Bu değişikliklerin birçoğu bizlere- olumlu olarak yansıtılsa da, kanımca, durumun tam olarak böyle olmadığını düşünüyorum. Bu upuzun bir tartışma konusu. Şahsen, bu hususta birçok olumsuzluğun da bulunduğu düşüncesindeyim. Bulunduğumuz coğrafyada, sanatın ve sanatçının varlığına dair önem arz eden değerler tehdit altında bu doğru. Hatta sanatın ve sanatçının varlığının bile tehdit altında olduğu söylenebilir. Bunun en temel nedeni coğrafyamızın içinden çıkamadığı kaotik durumdur. Emperyalist güçlerin kendi çıkarları doğrultusunda, yaşadığımız coğrafyada istedikleri gibi top koşturma çabaları yönetim biçimlerini de olumsuz anlamda etkilemiş, radikalleştirmiştir. Neredeyse hiçbir şeyi savunmanın mümkün olmadığı, hiçbir şeyin üretilmesine izin verilmediği bir sistem türüyle karşı karşıyayız. Dinin ve paranın insanları kontrol altında tutmak için kullanıldığı, insanların vicdansızlaştırıldığı gaddar bir sistem bu. Açıkçası ülkemizde şimdilik! üstü örtülü- faşizm. Günümüz şiiri bundan ciddi anlamda etkilenmektedir. Geçmişte toplumsal duyarlılığı arttıran, insanları aydınlatan şiirler yazılır ve yayımlanırken, günümüz şiirinde bu şiirler yerlerini bireysel şiirlere bırakmıştır. Bu durum şairleri bir nevi- şiirlerinin daha özgür olduğuna inandırmıştır. Bugün için gözlemlediğimiz, şiirlerinin özgür olduğuna inanan özellikle genç şairlerin- şan, şöhret peşinde koşmayı marifet sanmalarıdır. Bu durum şiirimize zarar vermektedir. Bundan bir an önce vazgeçilmelidir. Günümüz şiirinin özgür kalması özellikle genç- şairlerimizin bilgi birikimlerini günden güne geliştirmesine, kaygılarını ve korkularını yenmelerine bağlıdır. Aksi takdirde -bu gidişle- Türk Şiiri de 'bir köşeye sinmek' durumunda kalacaktır. Zaten şiire eskisi gibi yoğun bir ilgi olmadığı sürekli konuşulmaktadır. Kültürel emperyalizmin dayatmaları sonucu, günümüzde şair olduğunu iddia edenlerin çoğu, yazdıklarını ekonomik çıkarlarına göre, bunları gerçekleştirmek amacıyla yazmaktadır/lar. Yazdıkları şeyler edebi değer taşımasa da, yapılan reklamlara, piyasaya sürülüş biçimlerine baktığımızda, -yazdıkları şeylerin-! neredeyse yok sattığını görmekteyiz. En büyük görevlerimizden birisinin de edebiyatın piyasalaştırılmasına karşı çıkmak olduğunu unutmamalıyız. Piyasadan kastım nedir bunu hepimizin bildiği kanaatindeyim. Edebiyat! -cevabımızın konusu olduğu için şiir!- başlı başına bir üretim biçimidir. Özgür olduğumuzun, özgür kalacağımızın en büyük ispatı ürettiklerimiz ve -bundan sonra- üreteceklerimizdir. Her zaman bunun bilincinde olmalıyız olacağız! Şahsıma yönelttikleri soru için Cenk Kolçak'a / Aksi Sanat Portalı'na çok teşekkür ederim. Bahsettiğiniz değişimi çağımızın dışına çıkıp kuş bakışı olarak değerlendirdiğimizde her çağın bir modernleşme sorunu olduğunu görürüz yani modernizm çağa göre şekil değiştirerek var oluyor. Şairlerse çağa göre değişimi ve değişmeyeni tespit noktasına hareket ediyor. Modernizmi gelişen teknoloji, sanat akımları, bilim için kullanıyorum çünkü öyle ya da böyle bir ilerleme söz konusu. Ancak özellikle belli toplumlarda sosyal-siyasal değişmeler, gelişmeler kavramından çok, temel hak ve özgürlükler açısından kayıplar kavramıyla ifade edilebilir. Modernleşen toplumda bunun aksi olması gerekir öyle değil mi, hormonlu, zahiri bir durum var öyleyse. Modernleşmenin içindeki unsurlar bize başka kılıflarla sunuluyor. Teknoloji takip etmek telefon markasına indirgeniyor, devletler interneti baskı-propaganda aracı olarak kullanıyor, tek düze medya kanallarının sayısı artıyor ancak haber alma özgürlüğü kısıtlanıyor. Bin yıllık yazıtlarda okuduğumuz şekliyle: yönetenler yöneten, zenginler zengin, fakirler fakir. Bu yazıta bakarsak insanlık olarak şekil değiştirmiş ancak ilerleyememişiz. Modernizme uyum sağlamak çağın dilini ve ruhunu yakalamak kolay, kaldı ki bizler o çağın modernizminin içinden geliyoruz. Teknolojinin belli başlı bozulmalara sebebiyet vermesi konusunu ayırarak bunu bir tehdidin aksine bir gelişim olarak algılıyorum. Bir şair teknolojiden de mimariden de bilimden de eğitimden de birazcık anlamalı, geliştirebiliyorsa geliştirmeli diye düşünüyorum. Başka bir değişimden daha bahsettiniz elbette siyasi koşullara uyum sağlamak baskı içinde sanata ses olmak kolay değil. Sözü olmak yetmiyor o sözü etkili kullanmak ve söyleyecek cesareti bulmak gerekiyor. Tehlikeli sularda yüzmeyi bilmek gerekiyor kısaca. Öncelikle her toplumun aydın tanımı farklıdır, doğru bir kişilik yapısıyla, gerçeklerden kendini koparmayarak ilerlemek zorundayız. Şair kişiliğini de öylesine örgütlemeli ki onun bireyliği karşında başka olasılıklar güçsüz kalsın. Bu sadece şiirsel yaşantımızda değil toplumsal yaşamımızda da gerçek bir sanatçı duyarlılığı gerektiriyor. Birey kurtarılmış alan olarak önce kendini oluşturmalı sonra da çevresi için -okuyan dahil- koşturmalı. Şair farklı mecralar, özgün düşünceler yaratabilir. Sanatçı ilkin kendi yaptığı işe ciddiyetle yaklaşmalı ki karşısında bir ciddiyet görebilsin. Şair, şiiri yazıp geçilen bir şey olarak değil, şiiri dünyadaki var oluş amacı olarak görmeli. Şair sanatına saldırıya maruz kaldığında es vermeden kendini savunabilsin isterdim. Biz önemli bir iş yapıyoruz, yüzyıllardır yazılan şiiri günümüzde yazıyoruz, bunun yükünü hissedebiliyor musunuz? İsyan damarımızı çatlayıp şiire ancak öyle soyunabiliriz. Maddiyat dışında hiçbir şeyin önemli olmadığı günlerde şiirin esamisi okunmaz elbette. Biz insanın içindeki o ruhsal, duygusal, insani alanı yakalayıp geliştirmeliyiz. Poetik alanda bunun telaşesi var bende. İnsan bu. İnsanı gerçekleriyle, kendine has doğasıyla tanıma fırsatını kaçırmadan insana güven duymalı iletişimin yolunu aramaktan geri durmamalıyız. Onların silahları varsa bizim dizelerimiz de aynı oranda güçlü olmalı. İnsanla iletişimi şiddet değil, derinden dizeler kurmalı. Asla az değiliz, güçsüz değiliz. Birey olanlar sürüden daha fazladırlar. Korkmayın, sadece bizim ülkemizde bizim başımıza gelmiyor ve sadece bu dönemde insanlar baskıyla uğraşmıyor. Durumu bireyselleştirmeye, acıte etmeye gerek yok, durumu analiz etmeye ve çeşitli yollar bulmaya ihtiyacımız var. Mücadele bir süreçtir. Biz buradayız ve yaşam alanımızdan taviz vermemeye çalışacağız. Sanatı ve sanatçıyı nerede konumlandırmamız gerekiyor, poetik anlayışımızı mücadele edecek şekilde nasıl konumlandırabiliriz bunun tartışması bendeki. Bunlar dışında sanat için en kötü şey önemsenmemesi ve takip edilmemesi olur. Asıl mesele bence burada başlıyor. İnsanları okumaya ikna edebilir miyiz bunu tam olarak bilmiyorum ancak öyle şiirler yazmalıyız ki okuyucu ile karşılaştığında tek şansı olan şiirimiz kendini okutsun ve okuyanı sarsın. Her şiirimizi bu bilinçle inşa edip önemsersek karşılığını alacağız. Bugün de bu durum geçerlidir. Etliye sütlüye karışmayan şairlerimiz meyhane köşelerinde toplumsal adalet uğruna nutuk atarken bazı şairlerimiz de haksızlığa dur dediği için bugün evinden işinden uzaklaştırılmaktadır. Dergi editörü şiirini yayınlayan genç şaireböyle yazmasan senin için daha iyi olur diyerek korkusunu belli ederken diğer yanda bazı dergiler ulus devlet şovenizmi duygularıyla şiiri sansürleme ihtiyacı duymaktadır. Elbette şiir sansüre baskıya boyun eğmeyecektir, nasıl ki Pir Sultan darağacında son nefesinde bu dizeleri bize söylediyse Dönen dönsün ben dönmezem yolumdan diye, yine bazı şairlerimiz bu dizeleri her türlü iktidara karşı söyleyecektir. Diğer soruya gelecek olursam ölümün hüküm sürdüğü bir dünyada salt genel bir özgürlükten bahsetmemiz olanaksız. En büyük değerimiz yaşam ölümle kendi kendine son verirken özgürlük bize hep kapı ardından bakmaktadır, sanat nasıl bir ihtiyaçtan baskıdan doğduysa onu yaratan sanatçı, şair de şiirini baskıdan doğurmuştur, belki de şairin en özgür kalabildiği yer yarattığı şiirin içersinde ki dünyadır. Bu şiiri yaratacak olanlar da elbette iktidarın karşısında duran şairler olacaktır. Edip Cansever'in dizesiyle hoşçakalın,


İ. C. D.: Bu mükemmel ruh hali ütopyasını nereden edindin, merak ediyorum. Şiir bizi neden bir yerlere götürsün. Şiir insanı iyi bir yere götürür mü?Yalnız insan merdivendir / Hiçbir yere ulaşmayan diyen Aragon aslında şiirin güzergahını anlatmıyor mu? Şiiri kutsayıp büyük anlamlar yüklemenin şairi büyük bir iş yaptığını sanmak gibi bir yere götürdüğünü düşündüğün oluyor. Hatta bundan en çok şikayet edenlerden birisin. Şiir, uykuya kalmış bizlerin uyandırılma işlevine sahiptir. Düşünsene üzerine hızla gelen bir arabanın sende yaratacağı şok etkisini! Bir de çarpma anı kendini kaybettiğin o an! Böyle bir tablo bırakıyor bende okuduğum şiirler. Bizim görmek isteyip de göremediğimiz nice güzellikleri gösterir. Bizim elimizden tutup gezdirir çocukluğumuzun bahçesinde. O zamanlarda aklımızın alamadığı binlerce görüntü ağını yeniden örer. WangBi böyle demişti milattan önce değil mi? Bize kattıklarının yanında, anlamlandıramadığımız çokça şey de var. Şiir bir şey anlatmak zorunda değil diyen dostlarımıza selam çakarak söylüyorum bunu da. Sorumluluğumuz var İsmail. Şiir yazarken, ruhları etrafımızda bir güzel temaşa eden şairlere borcumuz var. Bak orada Cemal Süreya, hemen başının arkasında Şeyh Galip, şu köşede elinde çayıyla bizi baygın gözleriyle seyreden Haşim'i unutma! Kapının eşiğinden o güzel kahkahasıyla giren W. B. Bayrıl'ı, munis tavrıyla Ali Günvar'ı, yazdığı harika şiirlerle Tuğrul Tanyol'u, İzmir'in imbatında bakışlarıyla Veysel Çolak'ı unutmayalım! Bu konuda seninle anlaşabilmemiz çok da kolay değil. Bu konuda neler söylenmedi ki? Şiirde bir şey anlatmak zorunda olmayabilir şair? Ama bunu beceriksizliğin kılıfı olarak kullanmak da hayli eğlenceli? Madem burası kirpinin okları ve edebiyatın dışından da bir kitleye sesleniyoruz daha bazit bir dille anlatalım. Aşçı sizsiniz. Kabul. Ama eti sofraya çiğ getirip çiğ köfte yerken sesiniz çıkmıyor ama derseniz bu sadece içinde bulunduğunuz durumun bir parçası olmadığınızı gösterir. Müthiş bir aidiyet sorunu yani... Adam pişirmediği eti öyle baharatlarla yoğurup sana öyle bir sunuyor ki sen onu yerken önünü de ilikliyorsun. Zaten adam bunu beceremeyince soluğu hastanede alırsın. Yani şakası yok. Şiir, canı ne istiyorsa yapar. Bunun tartışması olmaz. Ama senin dediğin etkiyi yapması da bu işlevi nasıl yerine getirdiğiyle ilgilidir. Çünkü ne yazık ki şiir bir şey anlatmak zorunda değil cümlesi koca koca şairlerin onca önemli şiirden sonra saçma sapan işlere imza atmalarının da savunması olabiliyor. Keşke belirli bir yaştan sonra şiir yazmak ehliyete tabi olsa... bak bu da saçma oldu mesela, bunu geri alıyorum. Vallahi boğazıma kadar dayandı. Boynumu kımıldatamıyorum. İkibinli yılların başında şiir geldi harflere ve sese dayandı diyecek bir ortam oluşmuştu. Kimse pek bunun üstünde düşünmek istemedi. Deneysel süreçler yaşandı ve oldukça zorlu süreçlerdi. Kendi adıma çok faydalandığımı söylemeliyim. Ama bugün şiir kalabalıktan ve gürültüden dolayı kendini tekrar ediyor yalnızca. Ama bunun farkında olan gençler de var ve ben kendi adıma onlardan çok umutluyum... Belki de genç şairlerle en yakın diyaloğu olan editörlerden biri olarak sen bu konuyu daha doğru analiz edebilirsin. - kitaplarını sayarsın - temalarını yazarsın - temalarını bazı kavramlarla eşleştirip o kavramlar üzerinden yürürsün bir miktar. - kullandığı sözcüklere bakarsın. - imgeleri ayıklar alıntı yaparsın. - çeşitli benzetmeler yaparsın onunla ilgili, tabi cümlenin başına adeta sözcüğünü getirmeyi unutmamak koşuluyla. Tabi dönemin koşulları, güncel izlekleri, içinden çıktığı toplumun sosyal yaşantısından süzdüklerini ve bunları nasıl işlediğini... Kitapları arasındaki derin farklılıkları, benzerlikleri, etkilendiği isimleri, edebiyat bilgisini... Bunları önemsemezsin. Örneğin imge ile mecaz arasındaki farkları. Bunun tarihini, Türk şiirindeki karşılıklarını, hiç olmazsa Şeyh Galip'ten alıp bir Türk şiirinin bir Fransız çevrisi şiirle arasındaki farklar üzerinden incelemek gerektiğini düşünmeyen bir ortamda buldular kendilerini. Ama böyle süreceğini söylemek de herkese haksızlık. Ben bunun farkına varmış gençlerle tanıştıkça geleceğe güvenle bakıyorum. Genç bir şaire Mektuplar'dan söz ediyorsun... Kuram meselesinin ölçeklendirilmesi meselesi de benim açımdan dönüm noktasıdır. EvetRilke'nin uzun süre şiir yazamadığı bir dönemde, umutsuz olduğu bir anda bir eseflenme ile Rodin Azizim Rilke, Neden gidip nesnelere bakmıyorsunuz? Şiir de resim gibi yapılır çünkü! demiş. Hatta bir ara şiir üzerinde, 'sentetik', 'organik' tartışmalarının yapıldığı dönemde bunu bir kez daha dile getirdiğini anımsıyorum. Şimdi asılolan şiir. Babamız dahi gelse mevzu bahis şiir olunca bildiğimizden, şiir bilgimizden ödün vermeyiz. Ve elbette vermemeliyiz. Bazen görüyoruz. Bir şair poetik çizgisini de değiştirebilir. Hatta çelişen, 'Hadi canım nasıl yani?' diye sorduğumuz anlar olabilir. Bu değişkenliğin göstergesidir. Şaşırmamak lazım. Biz okur olarak örnek veriyorum Tuğrul Tanyol'un şiirlerini okurken aldığımız o bireysel haz alanından ki muhteşem kitaplara imza atmış usta bir şairdir; bir dairenin içinde kesişen bir küme gibi yeri geldiğinde toplumsal olana seyir ettirebilir şiiri. Bu bireyin sınırsız özgürlüğüdür. Şairin özgürlüğü. Çünkü şiir özgürlük ile kardeştir. Öyle olmalıdır. Dönem dönem buna ihtiyaç duyar şairler. Nefes almak da diyebiliriz. Nüanslar var. Artık üstünde durulmayan nüanslar... Sabahattin Eyüpoğlu şiir-anlam ilişkisi ile ilgili herhangi bir şiirde, hatta bir mısrada açık veya kapalı, basit veya değişken bir anlam vardır. Dedikten sonra şöyle bir ifade kullanıyor: şiirin şiir oluşu bu anlam ile değildir. Sanırım kafalar en çok burada karışıyor ya da kırılmaların, dönüşümlerin kesişim kümesi burası. MaxJacob'un ilham dizginlenmelidir ifadesindeki muğlaklık burada da var. Kontrol mekanizması şiirsel yaratımın düşmanıdır aynı zamanda. Bu değişkenler arasındaki ilişkinin çözümlemesi Modern Türk şiirinin Ahmet Haşim Yahya Kemal tartışmaları üzerinden yönetmeye çalıştığı algının da dümenini elinde tutuyor. Ama Türk şiirini bundan ibaret zanneden bir anlayış da başka bir kontrol mekanizmasını yürürlükte tutuyor. Dolayısıyla malzemenin ne olduğundan çok nasıl kullanıldığıdır burada belirleyici olan. Bak Yahya Kemal, Ahmet Haşim çok önemli iki şairdir. Şiir yolculuğunda. Modern şiirin mihenk taşları. Yedi Meşale'nin en büyük kazanımı olan 'beyaz'ın şairi Ziya Osman Saba arada kalsa da çok önemlidir. Ama üç büyük şair vardır, Cumhuriyet dönemi şiirine yön veren. Bunu ben söylemiyorum. Edebiyat tarihçileri ve estik kuramcıları da söylüyor. Kimlerdir onlar? Nazım Hikmet, Necip Fazıl Kısakürek ve Cahit Sıtkı Tarancı. Şimdi genç arkadaşlarımız İkinci Yeni ile başlayıp bugüne dize düşüyorlar. Ama bu şairler var. Bunlar şiire yön vermişler. Onları takip eden kaç şair var. Okumak lazım. Yine okumak lazım. Yoksa yazdıkları şiirkondu olur! Böyle diyorum ben. Sen de biliyorsun Cumhuriyet Dönemi şiirin en büyük devrimlerinden biri de sen de o üçlüden biri üzerine biyografik roman yazdın. Garipçiler olmasaydı bugün şiirimizin halini düşünemiyorum. Onlara da bakmak lazım. Sadece şiirlerine değil; şiir üzerine yazdıklarına da. Diyeceksin ki gerçi o grubun içinde sonradan şairlerin başkaca durakları oldu! Evet oldu o başka bir konu. Ama şiirimiz İkinci Yeni'den ibaret değil İsmail. Düşünsene 70 toplumcuları gelmiş geçmiş ki içlerinde yaşayanlar şairlerimiz var; 80'li yılların şairleri hala yazıyorlar sağ olsunlar. Bizler yazıyoruz. Şiire adım atmış, kapısından içeri girmiş olan arkadaşlarımız kendi yaşıtlarını okuyarak ses veriyorlar. Ve inanılmaz biçimde bir kapalı devre iletişimleri var. Korkuyorlar sanırım. Birbirlerini okuyorlar. Çok yakında tartışacaklar. Hiç bilmedikleri bir kuyuya düşecekler. Ve bundan bizlerin bile haberi olmayacak! ErcümendBehzadLav'ı bilmiyorlar sevgili İsmail. Belki bu konuşmalarımızı okuduktan sonra merak edip hiç çıkmadıkları sosyal medyalarına bakıp araştırma yapacaklar. O bilir diyecekler. Kendi aralarında söyleştikleri şekliyle söylersem 'Google Amcaları'na soracaklar tabi ne kadar düzgün yanıt alacakları tartışılır? ! Bizde ilk gerçeküstücülerden. İlk temsilci. 1940'ta yayınlanan 'Açıl Kilidim Açıl' kitabı vardır. 'Prologia' girizgahı vardır. Kitabın girizgahı, ve bir çeşit mukaddimesi. Önemli bir şairdir. Aslında ErcümendBehzad'ıöğretecek deneysel metotlara ihtiyacımız var. Belki bir şairi, yazarı yaşadığı dönemin dışında tutarak o dönemi inceleyecek bir metot üstünde çalışmalıyız. Ercüment Behzat olmadan modern şiiri, tiyatroyu, sinemayı incelemeyi öğretecek bir metot. Bak sana bir sır vereyim. Şu an benzer bir konuyu çalışıyorum.


Muhammed Abdullah: Rica ederim, asıl ben teşekkür ederim. Durup durup birden sormanı beğeniyorum, biliyorsun. Bu soru, haydi düşündürsün biraz, ama baştan söyleyeyim, Size Bir Ali Getirebilirim koşulsuz bir davet, her halükarda edilecek bir davet. Şiir yazmıyor olsaydım da bir şekilde benim de ilişkili olduğum böyle tepeden bir davetten bahsedilecekti. Nitekim bu vakte kadar da, şiir formunun dışında yani, böyle oldu. Ödül bahsinde ise; elbette bir zorunluluk değildi, ama çok önemliydi. Şiir ile şairi ayrı ayrı konuşmayı genelde tercih etmesem de şöyle bir kabulü benimserim: Şiir sınanmak zorundadır, şair meydan okumak. Meydan okumak kısmını geçelim, ama şiir nerede sınanır? Birkaç eli yüzü düzgün dergi dışında, nerede? Hele ki biz şiir kitabından veya o hacimde bir dosyadan bahsediyorsak. Ya piyasayı şiirini sınatacak kadar ciddiye alacaksın ya da poetikasını ve şiirini önemsediğin şairden, beğenisini ve görüşlerini önemsediğin yayıncılardan, eleştirmenlerden mürekkep bir jürinin değerlendirmesini. En nihayetinde egemen ideolojinin yarattığı, kitapçı raflarından okur alışkanlıklarına kadar şekillendirici ve dönüştürücü olan, hatta okumak eylemine temelden yabancılaşmış bir müşteri-okur sistemi yaratan bütün bir piyasa, elbette benim şiirimi sınayacak değil. Bu noktada büyülenmiş ergenlerin vay haline. M. A.: Eğer ki sebepten sayacaksak cevabım sadece 'zorunluluk' olacaktır. Yani şiirde modernin ilk dönemlerindeki uzunluk-kısalık mevzuundaki dize sayısına indirgenmiş tartışmaları veya modernin şiir üzerinde bir yük olarak gördüğü hikayeyi, tarihi, dinsel anlatıyı, lügati şiirden uzaklaştırdığı için oluşan nispi kısalmayı bir kenara koyarsak benim için şiirin uzunluğu şiirin kapasitesiyle derinden alakalı bir zorunluluk. İmge'yi şiirde kelime tasarrufu bazında elbette kısaltıcı bir kabiliyet olarak görürüm, ama sadece kabiliyet olarak, şiirin kapasitesi ile ilişkili değil ve imge gibi birçok modern unsuru da... Bana kalırsa şiirin kapasitesi ne kadar geniş ise o denli uzar, her ne kadar modern olan modern kabiliyetleriyle nispeten şiiri kısaltsa da. E o zaman şiirin kapasitesini ne belirliyor diyecek olursan da cevabım gayet açık: Yaşamı hangi çelişkiler üzerinden okuyorsun? Çünkü var saydığın çelişki ne kadar temelde ise şiirinin kapasitesi o denli genişler. Dedik ya modern olan şiirin sırtından tarihi, dinsel anlatıyı attı diye, işte şimdi sırtına daha da ağırlarını aldı: İktisadı aldı, sosyolojiyi aldı, siyasalın tam da göbeğinde olan gündelik hayatın eleştirisini aldı... Şiir nasıl uzamasın, şiir uzamasın da ne yapsın? Bu sözlerim Borges'in şairlere epiği ısrarla tavsiyesinin de uzağında. Tabii okurla şiir arasına sadece konforu koyanlar da 'sek sek sekerek, bıdı bıdı diyerek' bir şeyler yazsın, ona diyeceğim yok. Ama bizim şiirimiz yaşamla yüz yüze olmak durumunda ve yaşamı en temelden, asıl çelişkisiyle okumak zorunda. Bu zorundalık da şiirimizi değil uzun bitmez kılacaktır. M. A.: 280 karakteri aşan kısmıyla birlikte tespitini kabul ediyorum. Fakat sözünü ettiğin Doğu söylencelerinin bana kattığı şeylerden ziyade beni nasıl tanımlıyor, bence asıl olarak ondan bahsedilebilir. Çünkü benim için ilk olan bu unsurlardır, hem kültürel bir kimliğin hem de toplumsalda yeniden tanımlanan kişiselin kaynağı ve ifadesi olarak. Zaten belirttiğin kendiliğinden'in sebebi de bu. Az önce söylediğim yaşamla yüz yüze olmak zorunluluğu burada da karşımıza çıkıyor. Seni aslında tanımlamayan, senin hayatına endüstrinin yarattığı popüler kültür dışında dahil olmamış veya sadece entelektüel bir süreçte dahi olsa problem edip didişmediğin hiçbir şeyle yaşamın karşısında duramazsın. Bana sağladığı katkı da işte tam buradan. Yaşamla her yüz yüze gelişimde sağladığı gerilim, o uzlaşmaz kahkaha, hadi duruşumu artistik bir hizaya çekmesi belki... La Fontaine ile Ezop arasında bilinçsizce de olsa tercih yapmak durumunda kaldığım çocuk denecek yaşlardan solun bir yorumunu ideolojik olarak sahiplendiğim yakın geçmişe kadar nasıl ki bu unsurlar çok hayati bir öneme sahipti; şiirim için de benzer bir durum, şiir özelindeki tercihlerde sağladığı benzer bir katkı söz konusu. Yani günümüz şiirinde sıklıkla karşılaşıyoruz, evet, senin deyiminle sahiden yapay gösterilerle. Bu elbette mümkündür, kimsenin müşterisiyle kurduğu 'aldım verdim' ilişkisine karışacak değiliz. Ama bizim şiirle ve okurla kurduğumuz ilişki tüccarlığın epey dışında, yani Doğu'ya ait unsurların değişim değeriyle değil, yaratan ve tanımlayan kabiliyetiyle ilgilenmek hattında. Ne diyeyim, ben oradayım, en fazla gülü gülle tartar, kavga vaktine bilenirim. M. A.: Yani bazen alır gibi oluyorum, ama bir diyalog halinde gelişiyorsa o eleştiri açıkçası kötüye varmadan tatlıya bağlanıyor. Bununla birlikte zaten manası anlaşılmasa bile şiirimin içinde o manayı hissettirecek bir yerde, bir tonda, bir ritimde olduklarını zannediyorum. Yani şiirimin varsa söyleyeceği, varsa sağlamak istediği bir moral, bir duygu durumu kullandığım eskil kelimeler anlamının bilinmeyişinden dolayı bir problem yaratmıyor. Aksine okur ile şiir arasında daha dikkatli bir kanal açıyor. Bunda o eskil kelimelerin rastlantıyla sözlükten bulunmayışları, zaten hayatımın bir yerinde tanımlanışları veya hayatımın bir yerinde bir şeyleri tanımlayışları, yani yaşıyor oluşları önemli bir etken tabii.


Şair Atila Er'in Şair gibi yürüdün üstüne tüm acıların dizesiyle anlattığı Akgün için hazırladığı 1940 Kuşağının Son Romantik Şairi Nahit Ulvi Akgün adlı kitap 1998 yılında Buğra Yayınları tarafından yayımlanmıştır. Kitapta Nahit Ulvi Akgün'ün ayrıntılı bir yaşam öyküsünün yanı sıra kitapları hakkında yazılan yazılar ve şiirlerinden örnekler de yer alıyor. İstanbulÜniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü'nü bitiren Akgün çeşitli okullarda felsefe ve edebiyat öğretmenliği yaptı. İlk şiiri 1936 yılında İzmir'de Akın gazetesinde yayımlanan Akgün'ün, Sebep, Birisi, Karanlıkta Bir Ağaç, Gerçek Düş, Evren Türküsü, Ağaçlar Uyanınca, Eksilen Gökyüzü, Güneş Açınca, Yolunuzun Üstünde Bir Adam adlı 9 şiir kitabı bulunuyor. Şairin toplu şiirleri 2000 yılında Adam Yayınları tarafından Birisi adıyla yayımlandı. Atila Er, Akgün'ün toplumcu şiir içinde dahi romantizmi yakaladığını, romantizmin hemen hemen her şiirinde hızla çarpan bir yürek gibi durduğuna dikkat çekerek, Nahit Ulvi mutluluklarını da bireysellikten çıkartıp, toplumsallaştırabilmiş bir ozandır. Elma yiyip elma gibi, yıldızlara bakıp yıldız gibi, kuzularla birlikte olup kuzu gibi, pazarlardan geçip insan gibi çoğalmanın mutluluklarını yaşamaktadır. Yani çoğul mutluluğu yaşamıştır, yaşamının her evresinde... tespitinde bulunuyor. Kitabın son bölümünde Akgün için yazılan yazılar da yer alıyor. Behçet Necatigil İlk şiirlerinde tatlı bir romantizm içinde aşk temasını işlemekten hoşlanıyordu. Son şiirlerinde ilerleyen yaşına paralel hayatın anlamını ve geçiciliğini, yaşamanın türlü duraklarını araştırmaya koyuldu, derken; Melih Cevdet Anday ise, Şiirden hiçbir şey beklenemeyeceğini ta başından bilen katıksız bir şairdir, değerlendirmesini yapıyor. Nahit Ulvi Akgün yaşamını şiire adamış çok özel bir şairdir. Edebiyatın diğer türlerine meyletmemiştir. Sağlığında yayımladığı dokuz şiir kitabı da bunun bir kanıtıdır. İzmir'in yetiştirdiği simge şairlerden biridir. Başında fötr şapkasıyla, her daim traşlı yüzüyle, kravatı boynundan eksik olmayan, lacivert takım elbisesiyle onu ya Kıbrıs Şehitleri caddesinde ya da Kordon'da volta atarken görürlerdi onu İzmirli şiir severler. Hani güzel bir gençkız yolunu kesip ondan çakmak istese; o, içindeki bitmeyen coşkuyla gençkıza çakmak yerine cebinden bir çırpıda çıkardığı son şiirlerinden birini bu güzel genç hanıma okusa... Dünyalar onun olurdu. Romantik bir şairdir Nahit Ulvi. O nedenle, ölümünden sonra kaleme aldığım onun özyaşam öyküsüyle ilgili kitaba, 1940 Kuşağının Son Romantik Şairi Nahit Ulvi Akgün adını verdim. Romantizm onun şiirlerinde başat rol oynar. Bu nedenle şiirlerinde aşk izleği başı çekmiştir çoğu zaman. O, her zaman dizelerini yaşam sevgisiyle süslemiş, doğa sevgisiyle de perçinlemiştir. Şiirlerindeki bütün kurguları sevgi üzerine yapmıştır. Bir ozanın dediği gibi: Sevgisiz Çıkılmaz Yola Evet, o, hiçbir zaman sevgisiz çıkmamıştır şiir yolculuğuna. Onun için de hep Nahit Ulvi olarak kalmıştır. Yoğun imge yüklü şiirlerden kaçınmıştır. Halkın anlayacağı bir üslup kullanmayı kendine amaç edinmiştir. Toplumun anlamayacağı üslupta yazılan şiirlerin yeterince etkili olamayacağı düşüncesini taşımaktadır. O nedenle hep yalın bir dil kullanmaya özen göstermiştir. Bunda da başarılı olmuştur. Şiirlerinin odağına insanı alan Nahit Ulvi, yaşamın her hücresine dokunmayı başarmıştır. Toplumu iyi ve doğru analiz ettiğinden, toplum ruhunu şiirlerine çok rahat nakşetmiştir. Bu da şair olmaktan çok insan olmanın getirdiği bir bilinçtir. Görüldüğü gibi yaşadığı kentin yalnızca aşklarıyla ilgilenmiyor şair, aynı zamanda toplumun açmazlarıyla/toplumsal farklılıklarıyla da ilgileniyor. Bu durum, Nahit Ulvi'nin yalnızca bir romantik şair olmasının ötesinde, aynı zamanda toplumcu bir şair olmasının da bir göstergesidir.


Vahiy gibi, en çok ona benziyor. Ve ben ne desem şimdi, benden değiller. O en bir ve tam olana yürümek. 'Kerem' yahut 'Mecnun', bu kasırgaya hiç beklemediği bir anda yakalanıyor. Beklemeyen konumundaki 'Aslı' ya da 'Leyla'nın da benzer şekilde nutku tutuluyor. O andan itibaren konuşan; karşılıklı atan iki kalp arasındaki 'tılsım' oluyor. Bir nevi 'vahiy' olarak algılıyor aşkı Birhan Keskin: Vahiy gibi, en çok ona benziyor. Kim bilir; maneviyat yüklü bir metin ya da esrarlı bir kapıdır o, şair için. Aralandıkça kendine çeken, merak uyandıran, ama çoklarımızın 'asıl manası'nı keşfedemeyeceği bir kapı. Belki de bu yüzden Baharın karnını öptüğüm rüya tarifini veriyor Keskin. Bu mısra, aşkın gerçeküstü olduğuna da atıfta bulunuyor sanki. Her ne kadar hülya olsa da aşkı somut öğelerde yaşıyor, somut dünyayla özdeşleştiriyor insanoğlu. Kalbe 'ilk düştüğü anda' çetin kış mevsimini yaşatmıyor kişiye aşk. Yürek bahçesinde tomurcuk tomurcuk filizleniyor... Rengarenk çiçekler açıyor... Ve olgunlaştığında meyveye duruyor... Usta şairin tanımladığı gibi 'baharın muştusu' o muhakkak. Aşk, kalbe ilk düştüğü anda ilkbaharı hissettiriyor. Fakat kavurucu yaz mevsiminin ardından birçoklarında hazana dönüyor aşk. Pembe benizleri sarartıyor... Sıcak elleri titretiyor... Katre katre dökülüyor simalardan... Sonrası akşam, sonrası karanlık, sonrası ayaz, sonrası kalpleri üşüten kış, sonrası acı bir dram: Ayrılık! Özünde beşeri bir ayrılık var aşkın. Hele vuslatın kilidi açılamıyorsa, daha da harlanıyor ateş. Buluşmanın imkansızlığına rağmen 'maşuk'un adı anıldığında dış dünyadaki akış donuyor. 'Aşık'ın içinde ise sular kaynıyor. Şair bu hali, Adını andığımda sıcak akıyor bütün nehirlermısrası ile yansıtıyor. Kavuşma gerçekleşmediğinde aşk alevinin iyice harlandığından bahsettim. Ancak kor, her daim ateş halinde kalamıyor. Bir müddet yandıktan sonra istemsiz de olsa sönüyor. Yaratıcı'ya inanan kimilerinde duman, Aslolan'a yükseliyor. Küller ise yürekteki 'süveyda'yı kaplıyor. İşte 'hakiki aşık', gökten kalbine yağan ilahi küllerin sarhoşluğuyla bu kez Tanrı'ya divane oluyor. O'nu özümseyebilmek için Mecnun misali çöllerde dolanıp duruyor. Şair de,


Bir renk, bir koku, bir fotoğraf, bir nesne... Gösterge bombardımanı altında, devamlı kırılan/dönüşen anların içindeyiz. Hal böyle olunca da bir günün içinde bir hayatı yaşıyoruz. Seviyoruz, öfkeleniyoruz, zarar veriyoruz, ödeşiyoruz... En önemlisi, bitmeyen bir savrulmanın içindeyiz.


Şimdilerde Boğaziçi Üniversitesi Eleştiri ve Kültür Araştırmaları yüksek lisans programında; çağdaş şiirde deneysel, yenilikçi, feminist estetik anlayışlarına dair tez araştırmalarımı sürdürüyorum. Bir yandan da çeviri üzerinde çalışıyorum. Pratikte yaptığım bu işe teorik anlamda daha sağlam bir altyapı arayışı içindeyim ve bu yüzden şiir çevirisi üzerine bir ders alıyorum. Belki de en önemlisi, ikinci kitabımı hazırlıyorum. Güzel bir iş çıkacak ortaya. Y. D. Y.: Evet, çok tuhaftı o. Erkek düşmanıymışım. Şiirlerim de öyleymiş... Şiirlerim adına konuşmayayım, onlar bir şekilde kendini ifade ediyor zaten; ancak ben kendi adıma erkek düşmanı olmadığımı belirteyim. Bunu belirtmek dahi absürt geliyor gerçi. Dediğim gibi, Ezmira yegane amacı patriarkal dünyaya sıkıntı çıkartmak olan bir kitap. Böyle bir kitap, var olma kodları cinsiyetçi düzenin erkeklik kodlarıyla şekillenmiş insanların canını sıkacaktır elbette. Y. D. Y.: Ben bu soruya cevap veremem. Söyleyebileceklerimin hepsi, kadın dayanışmasına çokça inanan biri olarak söylemekten utanç duyacağım şeyler. Beni hem kişisel hem de politik yönden yaralayan ve açmazda bırakan bir konu bu. Manos'un eski editörlerinden birinin tam da bu konuda bana söylediği şeyi yinelemekle yetineyim: Keşke Sennur Abla hayatta olsaydı... Bu bağlamda hepimizin ondan öğreneceği çok şey var çünkü. Y. D. Y.: Bununla alakalı bir anım var aslında, onu paylaşayım: zan esasen 2016 yılında bir yarışma için yazıldı ve orada birinci oldu. Ödül törenine gittim. Töreninin gerçekleşeceği alana kocaman panolar yerleştirmişler. Dereceye giren şiirler özene bezene basılmış bu panolara. Gururla sergileniyor hepsi. Kendi şiirimin olduğu panoya bir baktım ki zanın sonunda patlayan bomba yok! Şaşırdım tabii, hemen konuklara verilen dosyalara baktım. Orada da şiirimin sonu eksik... O son olmadan şiir yarım benim için. Onlarca dize var belki ama o tek dize olmadan hiçbir dize tamamlanmıyor, öyle hissediyorum. Öyle değilmiş galiba. Çünkü şiir o haliyle de epey beğeni aldı; hatta birincilik ödülünü aldı, dediğim gibi. Daha sonra çeşitli yerlerde okumam icap etti zanı. Okurken de harflerin dağılması verilemiyor haliyle ama şiiri dinleyenler yanıma gelip zandan ne kadar etkilendiğini ifade etti hep. Sanırım yanılmışım: Harflerin bomba sonrası ölüleri gibi serilmesinden çok daha fazlasıymış zanı iyi bir şiir yapan. Bir bombanın patlayamamasının gerilimi de patlamasının tahribatı kadar etkili olabiliyormuş bazen. Y. D. Y.: Bedeni anlamak çok ama çok önemli benim için. Çünkü dünya bedenin bittiği yerden başlıyor, dünyayla iletişimimiz beden denen sınırda gerçekleşiyor. Bedenimizle ilişkilenme biçimimizin değiştiği zamansa hastalık zamanları... Buraları kurcalamak gerekiyor gibi geliyor bana, özellikle felsefi anlamda. İnsanın dünyayla derdine dair birçok kilidin anahtarı bu ilişkilenme biçiminde görünür hale geliyor. Bu yüzden beden hakkında çok yönlü araştırmalar yapıyorum. Bedene dair okudukça, bedene dair yazma ihtiyacım da artıyor. Hastalık şiirleri de bunun en heyecan verici uzantısı benim için. Bana özgü bir düşünce, bir ses, bir estetik yakaladığıma inanıyorum bu şiirlerle. İlk kitaba sadece birini aldım, okurun da yayıncıların da edebiyatçıların da tepkisini ölçmek için. Dergilere de bir iki tanesini yolladım aynı sebepten. Geri dönüşler ya çok olumlu ya çok olumsuz oldu. Benim için ideal tepki... Olması gereken tam da bu... İleride bu şiirleri topluca göreceğiz muhakkak. Y. D. Y.: Yazmayı epey ciddiye alıyorum. Yazma hallerim diye bir şey yok o yüzden, yazma mesailerim var. Bana şiir fikirleri gelir, ben bunları not ederim, sonra günü gelir kağıdımın başına geçerim ve bu fikirlerle, dize parçalarıyla, şiir taslaklarıyla çalışırım. Ne kadar çalışmam gerekiyorsa o kadar çalışırım. Bazen ortaya şiir çıkar, bazen çıkmaz. Ben romantikler gibi esin bekleyen biri değilim. Birçok kişi, şiirin içeriden bir yerden dalga dalga geldiğini söylüyor veya hiç beklenmedik bir anda sanki bir transa girmişçesine şiir yazdıklarını... Bana böyle olmaz, bence böyle şiir yazılmaz. Böyle yazılan şey olsa olsa bir şiir taslağı olur. Bunun üstüne ilmek ilmek çalışmak gerekir. Y. D. Y.: Öldürmedim. Belki de öldüremedim. Ben kin tutan ve intikam alan bir insan değilim, şiiri bir cinayet silahı olarak kullanmadım o yüzden. Sizleri biliyor, görüyor ve öldürmüyorum. dedim şiirlerimle. dosdoğruda söylediğim gibi: Kapısız kalsınlar, ağrısız kalsınlar, ölümsüz kalsınlar. Bundan daha ağırını bilmiyorum.


Kısa bir süre önce Ve Yayınevi tarafından yayınlanan Düş Yiyiciler Sirki modern çağın tüm açmazlarına bir karşı duruş niteliğinde yazıldığını düşündüğüm bir novella. Oylum hacmi bakımından bir kitap kurdu için bir-iki saatte rahatlıkla bitirilebilecek bir yapıt. Yazarı Memed Osman. Kendisinin sinema geçmişi olması sanırım ilk edebi yapıtına görsel bir zemin oluşturmuş, çünkü metnin birçok bölümünde yazar tarafından görsel hilelere başvurulmuş, bu da tabi okur açısından sıkıntılı bir durum arz etmiyor, aksine okurun düş gücünün aktif ve dengeli çalışmasına yardımcı oluyor. Bu görsel tutum dolayısıyla yazar kısmen de olsa iyi bir iş çıkarmış oluyor. Çünkü metnin bütününe baktığımızda maalesef okur doygunluğu açısından kusursuz bir yapıttan söz edemeyeceğim. Böyle söylememde öznel olarak birkaç husus hasıl oldu. İsmini mitik bir karakter olan Narkissos'tan alan Na! isminde orta yaşa mensup bir panik atak hastasının hikayesini anlatıyor Osman. Gerçek dünyaya alternatif olarak yaratmış olduğu paralel dünyasında Na! nın esrarengiz bir sirke yine sirk kadar esrarengiz bir çocuğun yardımıyla dahil olmasını ve bir zaman sonra dahil olduğu sirkin kendi ruhsal dünyasında olumsuzluklara yol açışını okuyoruz metin boyunca. Metin tanrı-anlatıcı üslupla karakterin dünyasını neredeyse gotik bir anlatıya, bir karabasana dönüşüyor. Türün sadık okurlarına iyi gelecek bir özellik. Ama bazı bölümlerde temponun, hatta kurgunun tavsadığı kısımlar göze çarpıyor. Metnin girizgahında herhangi bir sıkıntı yok. Okuru içine alan yapısı merak unsurlarını harekete geçiriyor. Çocuk karakterin gerçekçiliği metin ilerledikçe ayakları daha bir yere basar konuma geliyor. Ancak Na! karakteri kanımca iyi resmedilememiş. Çünkü yazarın seçtiği konu ilginç ve özgün bir konu, dolayısıyla okur daha fazlasını istiyor. Na! nın işini, dış görünümünü, hastalığını ve kısmen de olsa çevresiyle olan ilişkilerini öğrenebiliyoruz metinden. Ama sadece o kadar. Bir yerden sonra okur için başkarakterin bağlayıcılığı ortadan kalkmış oluyor. Çünkü biz okurlar çoğunlukla karakterlerin geçmişlerini de merak ederiz. Bir diğer husus ise metnin göndermeleri ile ilgili. Aslında yazarın dilinde, hayata ve modern çağa olan yaklaşışında herhangi bir sıkıntı yok, sıkıntı aktarmada. Yazarın aktarımındaki yoğunluk sıradan çoksatar okuru için değil. Belki yazarın bilinçli bir tutumudur. Yazımın başında yazarın görsel hilelerinden bahsetmiştim. Başta da dediğim gibi okur için sıkıntı verecek türde bir görsellik değil bu. Aksine az bulduğum bölümler bile oldu. Metnin oylum hacmi de göz önünde olduğundan yazarın ekonomik bir yol izleyişi hiç kuşkusuz bilinçli bir tercih. Karakterlerin birbirleriyle olan etkileşimleri konusuna da değinmek istiyorum. Bu konuda yazar iyi bir iş çıkarmış. Sahte duran hiçbir karakter yok metinde, sadece başkarakterin kanımca iyi yoğrulamaması durumu var. Misal, yazar diğer tarafta, esrarengiz çocuk ile Na! nın kimyasını iyi tutturmuş ve çok yerinde ve zeki diyaloglarla kotarmış. Sırf bunun için bile metnin uzun olmasını dileyecek okurlar çıkacaktır gün yüzüne. Ancak Na! tek başına ele alındığında deminki kimyadan eser kalmıyor. Metinde göze çarpan bir diğer özellik ise yazarın kelime dağarcığı. Memed Osman çağdaşları gibi yavan bir dil kullanmamış. Dilimizin modern olanaklarını olabildiğince kullanma yolunu seçen yazarımızı kutlamak gerek. Metnin bazı bölümlerinde şiirselliğe de yakın durduğu rahatlıkla anlaşılabiliyor. Bu yönden metnin kalitesine yönelik olumlu bir puan kazanmış oluyor Osman. Son olarak metne adını veren sirk unsuruyla ilgili birkaç cümle söyleyeceğim. Edebiyatımızda ve dünya edebiyatında değil de daha çok sinema sanatında gördüğümüz bu unsur kanımca daha fazla işlenmelidir. Çünkü alegorik yapısı bakımından fantazya yazınına yakın duran/yakışan sirk unsuru birçok fantastik yazar için önemli bir malzeme olabilir. Günümüzde çıkan onca çöp kitaba göre daha iyi durumda olan bu yapıt yazarı için önemli bir referans olacak gibi duruyor ancak bunun için yazar sonraki yapıtlarında ilk yapıtının üzerine koyacak şekilde ilerlemelidir. Böyle olursa Memed Osman gelecekte kendine iyi bir yer edinebilir düşüncesindeyim. Bu haliyle de bir ilk yapıt olarak okur beklentilerinin birçoğunu karşılayacağını rahatlıkla söyleyebilirim. Umarım Düş Yiyiciler Sirki birçok lezzet sahibi okur tarafından keşfedilir.