Türk edebiyat tarihinin en tartışmalı romancılarından biri olan Kerime Nadir'in yaşamını konu alan Hayal Odası, bünyesinde ayrıntılı içerikler barındıran bir biyografik roman çalışması... Son yıllarda önemli yazarların yaşamını biyografik romanlar aracılığıyla genç kuşaklara ulaştırma tercihinin yaygınlık kazanmış olması bu alanda yapılan çalışmaların derinlik kazanmasını sağlamış görünüyor. Bu anlamda biyografik romanlar güncel olanla geride kalanın bir arada sunulması gibi önemli bir işlevi yerine getiriyor. Edebiyat ortamının öyküleriyle tanıdığı Göksu Nurten Çakır oldukça çalışkan bir yazar. Romanları ve öyküleri dışında yazdığı inceleme metinlerinin yazı sıra değerli yazarlarla gerçekleştirmiş olduğu söyleşiler ve dergiler için hazırladığı dosyalarla önemli çalışmalar ortaya koyuyor. Göksu Nurten Çakır'ın ilk biyografik romanı olan Hayal Odası, romanın yazılış gerekçeleri ve içerik tercihleri göz önünde bulundurulduğunda, eserin kadın duyarlılığıyla yapılmış bir çalışma olduğunu söylemek söz konusu olabilir. Dönemin koşulları ve bu koşullar içinde bir kadın olarak kendini kabul ettirmenin zorlukları yazarın seçimini etkileyen parametreler olarak öne çıkıyor. Hayal Odası, Kerime Nadir'in yaşamını kronolojik sıraya da sadık kalarak tüm ayrıntılarıyla anlatmaya çalışıyor. Doğumundan itibaren annesinin anlatıcılığında ailesi, çocukluğu, yazarlık serüveni, yayıncılarla yaşadığı sıkıntılar, kişisel sıkıntıları, aşka bakışı, toplumsal meseleleri yorumlama şekline dek tüm ayrıntılara girildiği söylenebilir. Kerime Nadir'in edebiyat içinde sürekli sorgulanan yeri, tercih ettiği melankolik konularla toplumun gerçeklerinden uzak bulunan içerik tercihleriyle ve sürekli acıdan beslendiği duygusundan kaynaklanıyor. Ağır romantik havası ve sonu gelmeyen sıkıntıların romanları gerçeklikten kopardığı düşüncesi onu Türk edebiyatında belli isimlerle birlikte anılmasına engel oluyor. Oysa yaşantısına baktığımızda çocuk hasretini yeğenleriyle bastıran, tüm zamanını ailesiyle geçiren bir yazar portresiyle karşılaşıyoruz. Dönemin edebiyatçılarıyla iyi ilişkiler kurmaya çalışsa da zaman zaman onun da sıkıntılar yaşadığını görüyoruz. Özellikle Yusuf Ziya Ortaç'la yaşadığı sıkıntılar bugünün yayıncılığında ve yayınevi yazar ilişkilerinin yozluğunda karşılık bulabilecek oylumda sıkıntılar olarak değerlendirilebilir. Kitabın bize anlattığı en önemli ayrıntı Kerime Nadir'in Türk edebiyatının kendisini koyduğu yerden duyduğu memnuniyetsizliği okurun sevgisiyle bastırdığı... Yazar Göksu Nurten Çakır'ın Kerime Nadir'in ailesiyle diyalog halinde olduğunu gösteren pek çok ayrıntı, onun dilinden anlatılan konuların da gerçekliği konusunda bizleri ikna eder niteliktedir. Bu anlamda her yazarın yaşadıklarından bağımsız bir kaygısı ve içinde biriktirdiği üzüntüleri olabileceğine tanık oluyoruz. Duru bir anlatım ve akıcı bir dille Kerime Nadir'in yaşamın ilişkin tüm ayrıntıları aktarmaya çalışan Hayal Odası, biyografik romanların iz bırakmış insanları sonraki nesillere tanıtmak konusunda oldukça etkili eserlere dönüşebileceğini gösteriyor. Biyografik romanların biyografik incelemeler gibi belgesel tadı olması beklenmez ama Göksu Nurten Çakır eserini Kerime Nadir'in ailesinin de desteğiyle belgelerle donatmış ve kitabı bu anlamda daha oylumlu bir çalışma haline getirmiş. Yazar kimliğinin insanı etrafından soyutlayan ve yalnızlaştıran yanını aktarırken yazarın kaygılarını öne çıkaran Göksu Nurten Çakır, kitabında Kerime Nadir hakkında yazılan yazılara da yer veriyor. Kronolojik sıraya göre Turhan Tan, Behçet Kemal Çağlar, Refik Sönmezsoy, Selim İleri, Doğan Hızlan, Hulki Aktunç ve Fatih Özgüven imzalı yazılarla Kerime Nadir ve eserleri hakkında yapılan incelemeler ve yorumlar Hayal Odası'nı eksiksiz bir esere dönüştürüyor. Özellikle 1964 yılından önceki metinler genç kuşaklara dönemin inceleme ve tanıtım dili hakkında da önemli fikirler verecek nitelikte.


Önder Çolakoğlu: Metinlerarasılık... Çok sık duyduğumuz bir kavram. Julia Kristeva Metinlerarasılık sonsuz bir süreçtir ve her metin bir alıntılar mozaiği gibi oluşur der. Modern ve hatta postmodern şiirin poetikasında metinlerarasılık; önceden yazılan şiirlerle, yeniden kurulacak olan ilişkiyi, geleneği dönüştürmeyi ve geleneğin yeniden üretilmesini öngörüyor. Tam da burada Harold Bloom ise Gelenek sadece nesilden nesle bir geçiş ya da yumuşak bir aktarım süreci değildir; aynı zamanda geçmişteki deha ile şimdiki yönelimler arasında bir çatışmadır diyor. Yeni yazılan şiirin ses, müzik, yapı ve biçimsel açıdan daha önceki herhangi bir şiiri anımsatma hissettirmesinin son zamanlarda arttığını görüyoruz. Aynı biçim, aynı yapı, aynı ritim hep. Esinlenme, çalıntı vs. kavramsallarla bunu açıklamak kolaycılık belki; ama böyle olduğu gösterildiğinde de şairin, durumu metinlerarasılık kavramına bağlayıp işin içinden sıyrıldığını görüyoruz.


Yaşar Kemal'in, O güzel insanlar, o güzel atlara binip gittiler, dediği hep aklımdadır. Bu, bir roman akışında söylenmiştir, bilirim. Yaşar Kemal de bilir ki, en başta yazmak bir iyimserliktir. Yani güzel insanların izi tozu bitmez. Parmak hesabına da vursam, dünyayı o kadar ıssız tanımlayamam. Aslına bakarsanız, giderayak bir son kitap düşünsem, Güzel İnsanlar Ansiklopedisi olurdu adı. Tümüyle bireysele tarihimde yer alan güzel insan çekirdeklerini konu edinirdim bu çalışmamda. Belki de Galeano gibi, öykü ile anlatı arası bir türde karar kılardım. Ancak o güzel insanların içindeki şiiri de yansıtırdım kuşkusuz. Belleğimde saklı tuttuğum ince gözlemlerden yansıyacak insani değerleri öne çıkarırdım. Tüm bunları Nazım'ın inadına bir gün fazla yaşamak ilkesiyle yapardım. Gülçin Sahilli: ... Söyleyin ona, hayat kısa, aşk uzun. Birleşik krallığın romantik şairi Alfred Tennyson böyle demiş sarayın bir akşam sohbetinde. O zaman madem hayat kısa ve çabucak yanıp tükeniyor. Biz de son kitaba ermişiz. Öyleyse konu aşk, tür de son bir gayret şiir olurdu. İroniyle aşkı iyice çırpıp kadın ve erkeğin varlık savaşlarını altmış sayfa sürecek tek bir şiirle karakomik dilde dizerdim. Kitabın adı da Biri Beni Severken Durdursun konurdu. Çocukluktan başlayıp olgunlukta biten uzun aşkın, uzun şiirinde kurgu aşkla okuyanları mutlu edip gülümsetirdim. Mutluluk temel ihtiyaçlardandır. Şiir bile eser miktarda güldürebilmelidir. Özlem Tezcan Dertsiz: Son kitabım bir şiir kitabı olurdu. Adını da ''Çağım Çölüm Sobe'' koyardım. Yaşadığım günlere ayna tutardım. Acıya, haksızlığa, kadınlığa, sevince, aşka, kedere dair söyleyeceklerim olurdu. Niçin yazıyorum diyerek yazardım. Yanıtlaması en zor soru da bu. Niçin yazıyorum? Başım göğe mi eriyor? Çok okunuyor, bekleniyor muyum? Kendime kendimi mi kanıtlıyorum? Yeryüzünde söylenmemiş hiçbir söz yokken hem de... Hem de Sait Faik Söz vermiştim kendime: Yazı bile yazmayacaktım. Yazı yazmak da, bir hırstan başka ne idi, demişken. Ama işte aynı Sait Faik Yazmasam deli olacaktım, da demişti. O yüzden yazıyorum ve yazardım. Melike Belkız Aydın: Şimdi ne yazıyorsam onu yazmayı sürdürürdüm herhalde. Neyin değişmesi gerektiğini bilemiyorum. Ama belki neleri okumak isterdim hala okumamışsam ya da neleri yeniden okumak isterdim diye yanıtlayabilirim. Sait Faik ve Selçuk Baran'ı yeniden yeniden okurdum. Hala okumamışsam Norbert Elias'ın Uygarlık Sürecini okumak isterdim. İsmail Cem Doğru: En büyük hayalim yarım bırakılmış bir son kitap. Dolayısıyla böyle bir bilgi bana ulaştığında başladığım bir kitap varsa onu yarım bırakarak en önemli hayalimi gerçekleştirirdim. Ama en kötüsü başladığım bir kitap olmaması. Çünkü bu durumda yazmakla zaman kaybedeceğimi hiç sanmıyorum. Zaten ölümümü anlatan ve son şiirim olduğunu söyleyeceğimiz şiiri daha önceden yazmıştım. Hatta yanlışlıkla yayımlattım galiba. Bu yüzden okumam gereken kitaplara odaklanırdım hızlıca. bazı kitapların özetlerini falan okurdum. okumam gereken yüzlerce kitap var. Öbür tarafta özellikle varoluşçularla karşılaştığım zaman ben de kitaplarınızı okudum, ben de Nişantaşı çocuğuyum deme olanaklarından yoksun kalmak istemiyorum. Tabi, canımı sıkan konular hakkında da sorularım olacak elbet... Ama adamın kitabını okumadan da ahkam kesmek biraz garip geliyor. Bu sebepledir ki umarım böyle bir durum önceden haber verilmiş olsun. Hazırlıksız gitmek gibi bir sıkıntıyı hak etmiyorum.


Deprem var eve girme, virüs var evden çıkma. Ne yapacağımızı şaşırdık. Dansöz gibi oynatıyorlar bizi. Bu şerefsiz virüs, havada üç saat asılı kalıyormuş. Günde üç saat havaya bakıyoruz, Ağzınızı kapatın, sinek kaçar! diyen yok. Nerede bu devlet! Korona yüzünden tokalaşmayı da askıya alınca, memleket kayı obasına döndü. İşin kötüsü, yeni selamlaşma şeklinde elimiz hep vicdanımıza gidiyor. Kim demişse demiş... Vicdan Abla, arap sabunu ile yoğurdu karıştırıp yemiş. Çok şükür ölmemiş, sadece motoru bozmuş. Vicdan Abla, temizlik imandan değil, korona dan gelir. Lama gibi sokağa tükürenlere koronayı anlatmak mümkün değil. Olan Rafet Abi'ye oldu. Rafet Abi, maske bulamayınca kafasına market poşeti geçirmiş. Rafet Abi, bir poşet fiyatına gitti.


Oysa şairlerin, öylesi bir yıkıcı kara dalgaya kapılmaları olanaksızdı. Şiir yazmak icazete bağlı olamazdı! Kamuoyunun istediği biçimde, ya da tribünlerin izniyle yaratılamazdı şiir. Arz-talep, dayatma, kışkırtma, reklam, teşvik, emir, ödül ve cezalandırma varsayımlarına yenilmek şiirin doğasına aykırıdır. Sanatçıya, yaratıcı bireye hükmetmek zaten eşyanın tabiatına aykırı! Şiir öldü virüsünün salgın saldırganlığı dönemlerinde bile yazmayı sürdürüyordu şairlerin çoğu... Yaşadık da biliyoruz. Genel durum, manzara ya da moda deyişle panorama hala öyle; şairler yazıyor, hem de çoğala çoğala yazıyor şiirlerini! Hem de bütün dünyada... Ne güzel! Şiirsiz coğrafya ne mümkün, diyesi var sağduyunun! Demek ki endişeye mahal yok! Endişe, dirime dair, diriye dair telaş, yaratımı tetikler çünkü. Tarihin tanıklığından süzülüp gelmiştir deneyim; yaratıcı aklın, sezgi ve sevgi ile beslenen dilin işlerliği ve işlevi bitmez asla... Abartılı bulunabilir işbu yargı ama şiiri düşünmek, şiir sanatına adanmak, Pablo Neruda'nın hakkını teslim ettiği gibi daima yaşamın nabzını duyurur. Düşlerin ve umutların tükenmez varlığını gösterir. Zaman en acımasız müfettiştir! diyen kimdi, anımsayamadım ama var ona benzer bir çağrışım, bellek dehlizlerimde... Şiir ölmez, yazılı yaratım, üretim etkinliği son bulmaz. Yaşayan her kalemşor bu inancı ve ilkesiyle varlığını sürdürür. Gençler, yeni başlayanlar teknoloji olanaklarından, internetten daha gayretli ve becerikli biçimde yararlanıyor. Yabancı dil donanımları ve başarı hırsları da dikkate alınırsa şiire odaklananların arayış çabaları ve verimlilikleri kayda değer düzeydedir. Postmodern atılım örnekleri az da olsa dolaşımını sürdürüyor: fanzinler, avangard çıkışlar şiiri öldürmez elbette... Gençlerin deneysel hamleleri, görsel şiir, somut şiir, görsel imge, biçimsel denemeler, grafik tasarım, sesli sunumlar, şiir dünyasının canlılığına işarettir. Tamam, sorunlar ve sarsıntılar güncel koşullara bağlı olarak çoğalmıştır ama şiirin süreğen gücü yaşamın içinde hala... İnsanın yaşadığı sürece şiir de yaşar. Sanatın ölümü, zamanla ve zeminle hesaplaşması sürüp gittiği için, estetik arayışlar, buluşlar, izlek ve imge zenginliğini artırarak varoluş kavramına anlam yüklemektedir. Yeni şiirin temsilcileri gençlerden çıkmıştır çoğunlukla... Tarihin desteklediği veriler, çıkan yapıtlar aracılığıyla yaşamın onaya sunduğu gerçek söylüyor bunu. Dün olduğu gibi bugün de, yenilik çabası, simya girişimi, arayış adımları gençlerde görülmektedir. İzlek mucizesi, sözcük ve imge yankısı, gençlerin şiirinden okunabilir. Lirizmin dozu, anlamı ve gerçekliği yansıtma kıvamı, sinematografik anlatı deneyleri, günümüz şiirinin göze batan nitelikleridir. O nedenle denebilir ki her dönemde değişen bir şeyler vardır. Söylem cesareti, uçuk imge buluşlarını ve internet cambazlıklarını da yaygınlaştırırken, sözcük çeşitlemesine zemin sağlamaktadır. Turgut Uyar'ın, Edip Cansever'in ruhu öyküleme eğilimini deneyenlerin üzerinde dolaşıyor sanki... Eskinin unutulmamasını sağlayan yeni öze ve biçeme bürünmüş şiirse, halkaların birbirine eklemlendiği zincirleme bir etkiden, süreklilikten bahsedilebilir.


İCD Galiba evimize giren ilk kitapları ben aldım. Ama hatırlıyorum; komşularımızın kitapları vardı. Ciltsiz, yıpranmış koca kitaplar. O kadar korkardım ki kitaptan. Üstünde uzun saçlı, kaslı vücutlu eli kılıçlı adamların olduğu kitaplar da vardı. Sevimli gelirdi bakınca. Çizimler güzeldi. Ama kitaplardan okula gidene kadar korktum Mustafa. Sonra ne oldu bilmiyorum, bizim evde kitap okumanın erdeminden bahsedilmeye başlandı birden. Biz geniş aileydik. Kalabalıktık. Ama tüm aile dünyada kitap okumanın bana farz kılındığına inanıyordu. Bir gün öğretmenim de evinizde kaç kitap var diye sordu. İlkokul ikinci sınıftaydık. Bu soruyu sorduktan iki hafta sonra seksen darbesi kapsamında görevden uzaklaştırıldı. Sınıfta bu soruya cevap vermeyen çocuklar da vardı. Ama elli kitap, otuz kitap, yirmi kitap diyen o kadar çok öğrenci olmuştu. O gün dikkatimi çeken evinde kitap olduğunu iddia edenler teneffüse çıkarken yürüyerek çıkıyordu. Bizim ise sopalarımız ve çetelerimiz vardı. Hepimiz aynı siyah önlüğü giyiyorduk. Sabah okula gelirken hepimizin görüntüsü aynıydı. Okuldan çıkarken biz evinde kitap olmayanların görüntüsü değişiyordu. Hayatıma kitapları almaya karar verdim bu yüzden. Büyük bir cesaretle sınıf kitaplığından bir kitap çıkarıp açtım. Bana zarar vermedi. Kimindi hatırlamıyorum. Rüya diye bir şiirdi. MF Yusuf Ziya Ortaç, Serdar Ortaç ile alakası yoktur, Vefa Lisesi'nde o zamanlar İdadi kelimesi kullanılıyordu, öğrencidir. 13 yaşında komşularının kızı Zekiye'ye gönül düşürmüş biridir. İCD Çıraklığını yapmadığın işin ustası olamıyorsun. Galiba bugün elimizden kayıp giden ayrıntı bu... İnsanların ne yapmak istediklerine ya da yönlendirilmelerine on yaşında başlanan dönemden yirmi beş yaşında henüz bir karar verilmediği döneme evirildik. Çocukların ve belki de tüm yaşamları birlikte geçmiş Orhan Veli, Oktay Rifat, Melih Cevdet gibi şairlerin öyküleri ortaokul yıllarında başlıyor. İCD Artık ne yazıldığıyla kimsenin ilgilenmediği bir ortamda farklı bir mücadele şablonunun gelişmesi kaçınılmaz. Bugün garip bir nefret iklimiyle karşı karşıyayız. Birbirini tanımayan, birbiri hakkında hiçbir şey bilmeyen insanlar birbirinden nefret ediyor. Bunu herhangi bir şekilde açıklayamıyor. Külhanvari bir sosyal medya söylem dili gelişti ve oldukça garip ilerliyor. Gülümseyen, poz veren, alkış tutan, ne olup bittiğinden habersiz yaşamaktan rahatsızlık duymayan bir edebiyat ortamı var. MF- Bu hep vardı. Eskiden daha azdı. Şimdi bir film çıkar. Neyse ki düelloya çağırmıyorlar. 'Lan bak git! söylemi hiç de güzel durmaz sanki... Ben şahsen vaktiyle tartıştığım kişilere bir ortamda isek el uzatmayı bir erdemlilik sayarım. MF-Rousseau'daki gibi aklımıza düşünceler, arı kuşları gibi gelmeye görsün. Bazen bazı arkadaşları tanıyamamak diye bir şey beliriyor işte bu noktada... Yalnızlık duygusu da eklenince doğal bir profil çiziliyor. Şimdilerde profiline aşık arkadaşlar yok mu? Daha önce vardı. Şimdi daha fazla. Sosyal medyalarındaki profillerinden yani penceresinden gül atacakmışlar gibi eğilmişler, etrafı seyre dalıp, bir laf da ben söyleyeyim hemen de söyleyeyim, ortalık az şenlensin düşüncesindeler. Alanında tanınmış şairlerin sayfalarında ahkam kesmek, adalet dağıtmak güzel değil. Malum geçenlerde 'ihbar' meselesi vardı. Biz unutuyoruz her şeyi. Dost bildiklerimiz, bizlere alt perdeden, mesajlarla fısıldayarak 'sen bir şey söylemeyecek misin?' diye sordular. Zaten ortada garabet bir durum var. Sen sorana kadar bana, sözünü söyle! Söylüyormuş gibi yapma, gerçekten söyle. Doğru bulmadığımı ben zaten ilk başlarda dile getirmiştim. Ama sözüm dinlenmedi o ayrı! O da üzülmüştür bütün bu olanlardan belki de... İster jurnalcilik deyin ister ispiyonculuk deyin ister de şikayet deyin ortada vahim bir durum var. Adama sormazlar mı, inşaatçı adamın biri çıkıp bu millete sövmedi mi? O zaman neden sustun? Ama son noktada ne oldu biliyor musun? Bu ülkede bir şey olmamış gibi her şey devam etti, devam ediyor. Ben bir şairin, şair olanın, zarar görmesini istemem. Gündemler değişiyor. Yaşlılar ölüyor. İnternet bozgun savaş meydanı gibi. Her önüne gelenin uzaman olduğu ve ses verdiği noktada bizim konuşmalarımız olsa olsa bir iç boşaltma, bir nefes alış verişi! Zor günler geliyor. Düzen değişiyor sevgili İsmail. Ne diyordu Orhan Veli, İCD Komplo teorilerine itibar edip etmemek arasında bir yerde değiliz. Belki de dünyada doldurduğumuz hacmin farkına varmamız gerekiyor. Bunun için birinin ölmesini beklememek önemli. Yoksa aklına ilk geleni söyleyip, birinin duvarında bilgi sahibi olmadığı konularda ahkam kesip kasvetli bir havada zeytin dalı arama klişeleri çok can sıkıyor artık. Çok anlamsızlaşıyor. Nereye gidiyoruz? Dünyayı değiştirebilecek gücümüzün olmadığı ortada. Şiir olmadan yaptıklarımızın bir kıymetinin olmayacağını fark edemiyoruz. ben ne yazıyorsam şiir odur anlayışının verdiği zarar tarif edilemez. Kişi bir an için ölümü düşünmeli. Kendisinin olmadığı bir edebiyat ortamı düşünmeli. Bunu yapmak zor gelirse kahve içtiği ve kaybettiği bir şairi düşünmeli insan. Artık aramızda olmayan bir şairin bugün adının neyle anıldığını düşünmeli. Enver Ağabey'den ve İskender'den söz ettiğin için oradan ilerleyebiliriz. İskender'i konuşmak isteyen biri konuşacak çok şey bulabilir. Çok şiir üretmesinden, iyi şiirlerinden, kötü şiirlerinden, edebiyata adanmış bir ömürden, ödediği bedellerden söz edebilir. Yazdıklarından ve cesaretinden her kuşağın öğrenebileceği şeyler var. Enver Ağabey çok iyi bir şairdi. Ama başka şeylere adanmış ömrü kendi şiirlerinin önüne geçti. Ama Enver Ercan adını andığı noktada insanın konuşabileceği onlarca konu başlığı kendiliğinden beliriyor. Varlık süreci, dergiye kattıkları, değişimler, editörlük kavramı, kişinin kendini geliştirme süreçleri yani tam olarak varoluş meselesini Enver Ercan üzerinden konuşmak mümkün. Umarım her şair öldüğünde Türk edebiyatına böyle bir külliyat bırakabilir. Ama senin de belirttiğin gibi farklı bir şair profiliyle karşı karşıyayız. Akıl sağlığı konusunda ciddi endişeler taşıyorum. Neyi ihbar etmesi gerektiğini karıştıran, nerede duracağını şaşırmış, neye taraf olduğunu da tam olarak fark edememiş bir şair portresi. Ait olduğu toplumun verdiği kararlara üzüntüsünü ifade etme şekline gösterdiği tepkiyi ülkesini mahvedenlere gösteremeyen şairle aynı tarafta yer almanın ağırlığını düşünsene. İCD Sanırım her geçen gün özlem büyüteceksin. İCD Şiir insan yaşamını tehdit eden ne varsa orada. 2020 bize şiire dönmek için yeterince hırpaladı. Yoksulluğun nasıl bir şey olduğunu unutmuşuz. Ölümün özendirildiği evler gördük Mustafa. Çocuğunu kaybeden aileleri küçümseyen insanlar gördük. Deprem korkusunu gördük, Tanrı'dan korkmayıp depremden korkan birinin sermayeyle ilişkisini gördük ve bunun ne denli tehlikeli olduğunu. Şiir orada duruyor dostum. Nerde yatar geceleri, ne yer, ne içer, Ya bu tramvay yolu, direkler teller,


Tüm insanlık adına kabuklarımızın içinde soluduğumuz şu günlerde, yazarlardan bizi en azından kitap ve filmlerle seyahat ettirmelerini istedik. İşte sizin için hazırlanan farklı rüyalara küçük bir seyahat listesi.


02.05.1973 yılında Ankara' da doğdu. 1974 yılında İzmir'e taşındı ve halen İzmir'de yaşıyor. 9 Eylül Üniversitesi satış yönetimi yüksekokulunu bitirdikten sonra işletme fakültesine devam etti. 2000 ve 2007 tılları arasında bankada daha sonra medya şirketlerinde çalıştı. 2001 senesinde kızı Derin dünyaya geldi. Çeşitli dergilerde film eleştrileri yazmaya başladı. Şu anda CazKedisi dergisinde Özgür sinema köşesiyle yazılarına devam etmektedir. 02.05.1973 yılında Ankara' da doğdu. 1974 yılında İzmir'e taşındı ve halen İzmir'de yaşıyor. 9 Eylül Üniversitesi satış yönetimi yüksekokulunu bitirdikten sonra işletme fakültesine devam etti. 2000 ve 2007 tılları arasında bankada daha sonra medya şirketlerinde çalıştı. 2001 senesinde kızı Derin dünyaya geldi.


26 Ağustos 1983'te Eskişehir'de doğdu. Anadolu Üniversitesi Radyo Tv Tekniği Bölümü'nü ikinci sınıfta terk etti ve akabinde askerlik hizmetini tamamladı. Çeşitli işlerde çalıştıktan sonra 2011 yılında Türk Hava Kuvvetleri bünyesinde sivil statüde çalışmaya başladı ve halen de çalışmaktadır. Birisi öykü beşi şiir olmak üzere yayımlanan altı kitabı mevcuttur. Ayrıca günümüz yerli filmleri üzerine araştırma, inceleme ve eleştiri yazıları kaleme almaktadır. Şiirleri ve öyküleri; başta, Sadece Şiir, Caz Kedisi, Eliz Edebiyat, Kirpi, Kibrit Kutusu ve Münşeat dergisi olmak üzere birçok dergide yayımlanmıştır.2019 yılında düzenlenen 9. Uluslararası Eskişehir Şiir Festivali'ne katılımcı şair olarak katılmıştır.


Ne sokaktan geçiyor ne geceye giriyor şiir. Kaldığın apartmanın yüzde otuzu şair olunca merdivende dizeler toplanıyor bazen, geceye sepet bırakıyorsun beşinci kattan zemine doğru, Allahtan asansör var! Ve haftanın ilk günü, yani pazartesi başlıyor bazı şairler şiire. Yiğit Ergün de kitabına böyle başlamış, sen gittiğinde de aynıydı pazartesi, şimdi de öyle. Bazı şairler eski sevgili derler, salıya uğrayanlar işi uzatır, haftasını tamamlayanlar da artık yaşlanmış olanlardır ki eski sevgili yerine, günleri çok eski sevgili diye anımsarlar. Şimdi çilekeş diye bir sözcük var, bana esrarkeş gibi yakın gelen bir sözcük, beni alıp Müslüm Gürses'li yıllarıma götürür, bir hayal dünyasında gibi mutlu eder işte kimi sözcükler insanı böyle. Ellerimin titremesi normal, jilet tutmayı bilenler bilir iki çenenin arasında bir kan damlasının saklanış biçimini. İşte gölgeden önceki hali şairin. Çok bekletmemeli gölgeyi, çok da beklememeli. Şiir bu iki bekleme çukurundan çıkar, yani bize ait olmayan bu gölgeden çıkar. gaipten gelen bir sesi giyindim üstüme sonra, ... derken eski müfredatlardaki acıların açısını yasaların üstüne çizen bir şair gibi elinde pergel. Kadife Sokak neresidir bilmiyorum, sokak gezgini de değilim, dostlara hayat veriyorsa şiir ve sokak, seyyar satıcılık da mutlu eder insanı. Bak işte yük bu, annesine katil olmayı öğreten bir yük bu, O'nu öldür anne, der gibi bir yük, Kitap bir yolculuk gibi, biraz da eski serüvenlerini yansıtan bir yolculuk gibi. Kanıyla kendisini yıkayan şair sonra bir nehre düşüyor, Melis Nehrine. Bu nehirde boğulurken, Haydarpaşa'dan başlıyor ölçmeye bir kadını, oradan Yeldeğirmeni'ne çıkıyor, tam o esnada dizenin birinde bir rüzgar hürriyetini de alıyor ellerinden. Kardeşine sesleniyor çaresiz, ve gerekçesi hazırdır bir acil çıkış kapısı olan gerekçesi, oraya sesleniyor, Napolyon ve Sezar'ı geçiyoruz Gezi'ye gelirken şiirimize ve duvarımıza kendimizi asalım derim yine de. Ehh Gezi'SİZ şiir yazılır mı? Gezi'SİZ park olur mu? Olmaz. Gezi'siz bir yazgıda olmaz Yiğit Ergün. Öğrendim ki şimdiki gençlerin sadece yumrukları devrimci değil, yattıkları parklar da, bağırdıkları balkonlar da, düştükleri çukurlar da, sevdikleri kadınlar da, kırdıkları dizelerdeki merhametleri de devrimciymiş. Ehh işte başka bir şey denmez ki bu geceye, bu gece Gelen Gece!


Türkiye bir salgına kapıldı. Belki uzun yıllar etkisini hissedeceğimiz bir şekilde bu salgın, CoV-19 Çin, İtalya ve İran'dan sonra bizim de gündemimize oturdu. Apaçık olan, belki kendi içimizde gizlediğimiz pek çok şeyi de dışa vurdu bu salgın, açığa çıkardı. Koşullar, insana kendinin de farklı yönlerini gösteriyormuş neredeyse, bir filizin büyüyüp yeşermesi, bir kabuğun çatlaması gibi, farklı şekillere bürünür ama eskisi gibi değildir artık filiz, kabuk da kalmayacaktır eskisi gibi. Hiçbir şey eskisi gibi olmayacaktır artık. Devinim hep sürecektir. Birkaç gündür, tüm bunlar olurken, okullar kapalıyken, öğretmenler ve öğrenciler evlerindeyken tiyatro dersinde birlikte olduğum öğrencilerimi düşünüyorum. Gösteri hazırlıklarını şevkle sürdürürken, tarihleri belirlemişken üstelik hayat hepimize bir sürpriz hazırladı. Umarım dönebiliriz ama aksi olur ve yakın zamanda dönemesek bile boşa gitmeyecektir hiçbir şey. Buna olan inancımla, son kez bir öğrencimin evinde tiyatro konuşurken buldum kendimi. Bir kez daha rollerini çalıştık orada. Çok güzel bir canlandırma izledim onlardan. Şöyle düşündüm: Dokuduğumuz hiçbir ilmek boşuna değil, hiçbir sözcük boşuna söylenmiş değil. Mekanlara ve zamana başka açılardan bakıyorum ne zamandır. Mekan aklımızın, kalbimizin ulaştığı her yer, zaman büyüleyici ve döngüsel. Ama bulunduğumuz andan kopmadan anda acıyı, sevinci hissedebilmek daha önemli. Travmadan kaçanı travma buluyor ne de olsa. Er ya da geç bulup karşına getiriyor, kendinle buluşup konuşuyorsun. Şimdi kendine bir çiçek verme zamanı. İçinin çiçeklenme vakti gelmiş çoktan. Geçmesin. İnsan evlere kapanırken, işten çıkarılanlar, bu koşullarda çalışmak zorunda olanlar için makasın daha çok açıldığı bir dünyanın, kapısı aralanıyor. Altmış beş yaşının üstündekilerin sokağa çıkması sınırlandırıldığı için polis 67 yaşındaki bir amcayı uyardı bugün. Amca, kaldığı otelin sadece geceleri orda olmasına izin verdiğini söyledi. Şöyle dedi: Gidecek yerim yok. Gidecek yeri yoktu. Bu trajedidir. Kendimi bazen bir masalın içinde gibi hissediyorum. Yalancı Çoban masalı. Çoban eğlenmek için yalanlar söylüyor. İnsanlar ona bir inanıyor, iki inanıyor, sonra inanmaz oluyorlar. Bazı yalanların telafisi yok. Geç kalmışlığın telafisinin olmadığı gibi.


Ausgang, fırtınadan sonra tutunulan bir sığınağın limanı, gündelik hayatın koşuşturmacası içinde fark edemediğin, hatırlayamadığın, unuttuğun ötekinin yolculuğuna açılan bir pencere, mevsimlerin hızla akıp geçtiği hayatta bir ağaca yaslanıp soluklanmanın zamanı, var olmak için vazgeçtiklerini dönüp dönüp aradığın o güneş yanığı, kayıpların bıraktığı tortularla anlam kazanmanın yazgısı, sen bir başkasına dönüşürken edebiyatı anıların gölgesinde parlatan eski defterler. Hiç tanımadığın Onnik Efendi'nin ölümüyle kesişen yol arkadaşlığını okuduktan sonra hayatında kaçırdığın çıkış yollarını düşünmeye ve o yolların tarihini, coğrafyasını, dağlarını, denizlerini saklandıkları yerden kazımaya başlıyorsun. Kazdıkça kendini bulacağını ümit ediyorsun. Uçurtmasını göğe sığdıramayan çocuğu, radyonun evi ısıtan sıcaklığını, ağustos böceğinin sabreden sesini, günebakanların seni ele veren gülüşünü, unutmanın imkansızlığını hatırlatıyor sana belleğin defalarca. Yazar hayatın döngüsüne bilenen insanın önsezilerini ve bilinçdışının gömüsünde uyuya kalan acıların en zayıf anında nasıl ortaya çıktığını gözler önüne seriyor. Seyrine doyamadığın dünya avuçlarının arasında bir kitapla yakınlaşıyor sana. Annesiz babasız kalmanın karanlığında yarım kalmış sevginle bir adada çocukluğunu büyütüyorsun. Senin olan bir hayatı sıradanlaştıran kabuslarına çarpmıştın bir kere. Yolda olmakla yoldan geçmenin ayrımındaydın ve özgürdün artık. Hayatın seni hiç bırakmayan nefesini iliklerine kadar hissettiğin yalnızlık şiirinde tek başına değildin. Çünkü hayat senin sandığından daha çok kuşatıyor insanı. Bu yüzden korkuyorsun ondan ve sımsıkı bağlanıyorsun kelimelere. İnsanın kendine yabancılaştığı odalardan usulca doğaya sokulmak kendisiyle kucaklaşmasının sırrıdır oysa. Terk edilmişliğin karanlığında ışığın habercisi kendine ayna tutmaktır bazen. Birbirimizin gölgesinden kaçtıkça onarılmaz hayatlarımız.


Metinlerarasılık uygulama çerçevesinde ele aldığımızda ilk örneklerden itibaren edebiyatın içinde; yeni bir unsur değil; sadece kuramlaşması -göreceli olarak- yeni. Şiir yapma/yazma edimi üzerinden konuşacaksak; metinlerarasılık, şiiri oluşturan unsurlardan, yoklanan olanaklardan yalnızca birisidir, diyebilirim. Yazılmakta/yapılmakta olan şiir, günümüzde, geçmişe oranla daha donanımlı okurları ve elbette şiir yazanları gereksiniyor ve bu da şiir yazanla okur ilişkisinde güçlü bir seçenek olarak vücut buluyor. Adı geçen unsurdan, şiirin hacmi, içeriği, izleği ölçüsünde, tamamen olanağın kendisine yaslanarak ya da ondan çok daha küçük oranlarda, sadece şiire sağlayacağı katkı ve yeni bir soluk/ses getirmesi bağlamında yararlanmak mümkün. İlk seçenek, yani şiiri tamamen metinlerarasılığın olanaklarına yaslanarak çatmak, içerisindeki gönderme yapılan her bir metni bilen, tanıyan, üstüne üstlük göndermenin/anımsatmanın hangi amaçla yapıldığını anlayıp şiire katkısını çözümleyebilecek muhatap bulunabilmesi açısından zorlayıcı ve çoğu örnekte kuramın kullanım amacının belirsizliğinin getirdiği zaaflar düşünüldüğünde, belki de kolaycı bir seçenek olarak görünüyor. Gelenekle ve şiir yazanla aynı dönemde yazılan her türden metinle kurulan bağın bir sorunsala dönüşmesinin önünü açan, kuramın sözünü ettiğim nedenlerle zorlayıcı ve kolaycı hale gelmesi. Sözünü ettiğin çatışma ya da tuzak halini alma, bu ilk seçenekte çok daha belirgin ve görünür. İkinci seçenek, yani şiirde kuramdan sadece sağlayacağı katkı ve yeni bir soluk/ses getirmesi bağlamında yararlanmak ise yazarın kendi metnini ilk yaklaşımdan çok daha fazla önemseyip kolladığı bir alana işaret ediyor ki metinlerarasılıktan yararlanmak istediğimde kendi adıma bu ikincisini benimsediğimi söylemeliyim. Bunun nedeninin, ilk seçenekteki yoğunluğun, tek başına canlı/etkin/devingen bir yapı sürdürmesi gerektiğini düşündüğüm şiirin, dikkat kesilinen metin içre metinlerle, belli belirsizce arzuladığım yapıdan ve sonuçtan uzağa düşebileceği endişesi olduğunu tahmin ediyorum. Diğer yandan şiiri yazan tarafından herhangi başka bir metinle ilişkilendirilmemiş olsa bile yakın okumalara girişen tetikteki yaratıcı okurun şiirdeki herhangi bir unsuru metinlerarasılık bağlamında ele aldığını, kimi zaman da karşılaştırmalı okumalara giriştiğini gözlemleyebiliyoruz. Bu patolojik sonuç, yazanı, onun endişelerini, özeleştiri mekanizmalarını, ve tabii okurun metinle kurduğu ilişkiyi de aşarak edebiyat eleştirisi alanına da sirayet edebiliyor. Belki de kurama, yazanın geçmişten bugüne yazılagelen her türden metinden -günümüzde buna sosyal medya diliyle yapılandırılan metinler de eklenmiştir- kendini soyutlamasının imkansızlığının, sınır olgularla yüz yüze gelmenin sonuçlarına bakarak şiir yazmanın önüne geçtiğini görmeye çalışarak yaklaşmakta fayda var. Ne ki ister kuramla ilişkilendirilmiş ister ilişkilendirilmemiş olsun şiirde yeni ve bakir alanlar hep vardır ve hep olacaktır.


Toprak, Alman Yazar Robert Seethaler'in son romanı. Pek çok anlatıcının birbirine selam duran hikayesi, bir mekanda neticeleniyor bu romanda. Yeryüzünün en eski mekanı bura: Toprak! Paulstadt kasabasının mezarlığında adımlıyoruz ilk sayfaları. Yani, ölümlerin içinde. Her ölünün kendi hikayesiyle gömüldüğü bir hayatın içinde, bir yanıyla nahif ama öte yandan acımasız gerçekçi bir anlatının içine bırakıyoruz kendimizi. Görme yetisi her yıl daha da azaldığı halde gözlük takmamakta direnen, etrafının gitgide bulanıklaşmasının ona iyi geldiğini düşünen bir ihtiyar, ölüler ülkesinin çitlerle çevrili toprağından bakıyor yaşama. Pişmanlıkların, özlemlerin, söylenemeyen sözlerin, itiraf edilemeyen suçların içinde, mezarlıktaki bir banka oturup, ölülerin konuştuğunu duyuyoruz. Söylediklerini işitiyoruz. Her kafadan bir ses çıkıyor başta. Ama parçalar bütüne varınca, ölümü geride bırakanların, yaşam hakkında ne tür yargılara varabileceğini öğreniyoruz. Toprak'ın düşündürdükleri epey fazla... Her hayattan her sınıftan karakterin öz yaşam öyküsü, Batı medeniyetinin devasa tarihine çarpıyor kimi zaman. Kendi sokağında bile tekinsiz ve yabancı hissediyor insan. Yaşamın değerli bir mesele olduğuna inanmak, kimi zaman güç geliyor. Kasabanın pazarına giden yol üzerindeki dükkanların vitrinleri ve önünde uzanan kaldırımlar, birbirine bağlı yüzlerce adımı aynı anda taşıyor. Hala yolculuk yaptığına kendini inandırmak isteyenler, evrenin sonsuz boşluğunda bir arpa boyu mesafe alamıyor. Adeta bir kürkçü dükkanı Paulstadt; ayrılanlar, yıllar sonra buraya bir şekilde geri dönüyorlar. Öyle ya, öz yurdunda ölmek gibisi yok; fakat birçok hesaplaşma, kaçınılan pek çok karşılaşma tüm sıcaklığıyla gideni bekliyor. Kimi zaman bir baba, kimi zaman Tanrı, bazen de elleri her şeyden pürüzsüz ve yumuşak eski bir sevgili... Velhasıl, dünya batsa da yağmurlar dinmiyor; koca bir kadın, düşünde hala annesiyle babasının ortasında yatıyor... Ama çocukluğun o küçük krallığına öyle kolay geri dönülmüyor.


Belgeselin yönetmeni Nurgül Bayram dünün gençleri bugünün ustalarını 67 yıl sonra belgeselin galasında yeniden bir araya getirecek olmanın heyecanını yaşıyor. 67 yıl öncesinde başlayıp 15 yıl süren, Türkiye'nin ve dünyanın farklı şehirlerine dağılmış bir tiyatronun ekibine ulaşmak zor bir serüven olsa da sona gelindi. Belgesel, Avrupa'da ülkemizi ilk kez temsil eden Türkiye'nin ilk üniversite tiyatrosu ve özel tiyatroların açılmasında ilk ateşi yakan, sanatla dünyayı değiştirebileceklerine inanan gençlerin hikayesini 67 yıl sonrasından bakarak anlatıyor. Yalnızca bir dokümantasyon çalışması değil, bir düşünce akımının Türkiye tarihine kattıklarını, tiyatro tarihinin de belgesiz kalan çok önemli bir dönemini aydınlatıyor. Hayatta olanların neredeyse tamamına yakınını arayıp buldum, 40'ın üzerinde değerli isimle ve aileleriyle görüştüm. İstanbul, İzmir, Ankara, Bursa, Eskişehir, Bodrum, Almanya, İsviçre, Amerika... Harika insanlar tanıdım bu süreçte... Siyah-beyaz albümlerinden hiç yayınlanmamış o gençlik fotoğraflarını ve belgeleri tarihe tanıklık etmeleri için toparladık. Ne yazık ki yapılmakta geç kalınmış bir proje. Bir belgesel yönetmeni olarak tiyatromuz adına atılmış bu önemli adımı araştırıp yazmayı, gelecek kuşakların tiyatro belleğine katkı sağlamayı ve tarihe not düşmeyi görev bildim. Çünkü, dünün GENÇLİK TİYATROSU, sanatsal ve düşünsel duruşuyla bugünün gençlerine örnek oluşturacak bir yapı. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi'nden öğrenciler ve ekip arkadaşlarımla birlikte özveriyle, deyim yerindeyse iğneyle kuyu kazar gibi arşiv çalışması yaptık. Buradan elde edeceğimiz destekle belgeselin post-prodüksiyon giderlerini karşılayacağız ve festival başvurularını yapacağız. Tiyatronun kuruluşundan 67 yıl sonra 2020 Mayıs ayında Gençlik Bayramı haftasında İstanbul prömiyerinde Gençlik Tiyatrosu'nun hayatta olan ve yıllardır birbirini görmeyen tüm ekibini buluşturmayı, günümüzde faaliyetlerini sürdüren Türk Tiyatrosunun tüm ustalarını ve üniversite gençliğini de davet ederek, ustalarla gençler arasında bir sinerji yaratmayı ve belgeselin final sahnesini burada çekmeyi istiyoruz. İstanbul gösteriminden sonra, yurt dışında belgesel içerikli tüm festivallere başvurusu yapılacak filmimizi ayrıca Almanya Erlangen'de yani Türk Tiyatrosunun Avrupa'da ilk defa temsil edildiği şehirde de göstermeyi planlıyoruz. ATİLA ALPÖGE: Gençlik Tiyatrosu hakkında bu zamana kadar bir çalışma yapılmamış olmasını affetmiyorum! Bir öğrenci tiyatrosu olarak açılmıştır, profesyonel tiyatronun yapmadığını yapmıştır. Türk Tiyatrosu'nu önemli bir değişimin ilk alevi olarak tanımlamak isterim. Bir olayı patlattı. Yani patlamaya hazır bir kazan vardı altına bir alev yaktılar, birdenbire bir sürü topluluk kuruldu. 1960'dan sonra Türkiye'de bir tiyatro patlaması oldu. Her bir köşede tiyatro çıkmaya başladı. İşte bu patlamanın ilk ateşini Gençlik Tiyatrosu yaktı. Gençler tiyatroyu biz kendimiz yaparız oyunları biz seçeriz biz sahneye koyarız oyunları oyuncuları biz seçeriz, dekorları biz yaparız, biz adamız yahu artık tepemizde insan olmasın demeye başladığı noktayı başlattı. Avni Dilligil MEB'in klasikler dizisinden yeni yayınlanmış Terentius'un yazmış olduğu ve Nurullah Ataç'ın çevirdiği eski Roma piyesi Kaynanayı sahneye koydu. Mayıs ayındaydı, iki arkadaşımla; Ergun Köknar ve Yılmaz Gürsoy'la seyretmeye gittik. Seyrettikçe tüylerimiz diken diken oldu. Tıfıl öğrenci, bunlar üniversite öğrencisi, bizler gibi... Öbür tarafta Şehir tiyatrolarının durumunu görüyoruz. Bu oyundan çıktıktan sonra bir araya geldik. Dedik ki Demek ki bu gençler böyle başarılı tiyatro yapabiliyorlar, biz niye yapmayalım? İşte bu duygu bizde bir kıvılcım çaktı. 1954'te Gençlik Tiyatrosu Almanya'ya Erlangen'e gitti. Avni Dilligil'in sahneye koyduğu Brezilyalı yazar Pascoal Carlos Magno'nun Yarın Başka Olacaktır adlı oyununu Erlangen Uluslararası Üniversitelerarası Tiyatro Festivaline katıldılar. Bana öyle geliyor ki bu oyun Türk tiyatrosunun Avrupa'ya ilk açılışıdır. HALDUN DORMEN: Gençlik Tiyatrosu, Türk tiyatrosunun önemli kökenlerinden biridir. AYDIN ENGİN: Bertolt Brecht diye bir tiyatro adamının var olduğunu ben Gençlik Tiyatrosu'nda öğrendim. Aynı şekilde Nietzsche gibi bir düşünür olduğunu bilmiyordum. Epik tiyatro-dramatik tiyatro gibi ayrımlar olduğunu daha önce duymamıştım. Gençlik Tiyatrosu üstüne yapılan bir belgeselde o dönemin fotoğrafı açısından çok önemli olduğunu düşünüyorum. Televizyonun olmadığı hatta TRT'nin olmadığı, sadece Ankara-İstanbul radyolarının olduğu ve radyolarda radyo tiyatrosu adı altında bir şeylerin oynandığında, insanların radyo başına kilitlendiği yani eğlence hayatının son derece kısıtlı olduğu bir dönemdi bu aynı zamanda tiyatroların altın çağıydı. GENCO ERKAL: Türk tiyatrosunun devlet ve şehir tiyatrolarının yani ödenekli tiyatroların hegemonyasından kurtuluşudur Gençlik Tiyatrosu ve Dostlar Tiyatrosu. Yepyeni bir gençlik hareketi çıkmıştır ortaya ve damgasını vurmuştur. Sonraki yıllarda zaten buradan yetişen oyuncular özel tiyatroların baş oyuncuları olmuşlardır. Gençlik tiyatrosunun kuruluşundaki ana amacı İstanbul Üniversitesi'nde eğitime gelen gençlerin, kendi seçtikleri disiplinler dışında, sanata olan ilgilerini artırmak; tiyatro, müzik, bale, folklor gibi, hatta korolarda yer alarak aydın gençler olarak mesleklerini yapmak için dağıldıklarında bunu da etraflarına yansıtmalarıydı. Biz başladığımız zaman Türkiye'de 2 tane hukuk fakültesi, 2 tane tıp fakültesi, 2 tane dişçilik fakültesi vardı. Yani biri Ankara'da biri de İstanbul'da idi. Onun için gelen öğrencilerin yüzde 50'sinden fazlası Anadolu'dan geliyordu. Adana'dan gelmiş Antalya'dan gelmiş Antakya'dan gelmiş, her yöreden arkadaşlarımız vardı. Sonra bunlar yörelerine gittiklerinde en azından Gençlik Tiyatrosu'nda edindikleri bilgileri, kazandıkları bilgileri ve de kültürleri etraflarına gayet tabi yansıttılar. OKAY SAĞTÜRK: Gençlik Tiyatrosu, elindeki fakir fukara imkanlarla sanatın bütün tiplerinden faydalanmaya çalışarak, insanların hayatlarını değiştirmek için oyun koyan bir tiyatroydu! Max Meinecke'nin sahneye koyduğu Kapıların Dışında oyununda Beckman'ı oynamıştım. İki yıl geçmişti üzerinden yurda gittim, öğrenciler benimle konuşmaya geldiler, tanımışlar. Dediler ki: Siz orada ilk defa bizim içimize bir tohum ektiniz, çaresizliğe karşı koymanın tohumunu ektiniz dediler. Gençlik Tiyatrosu budur. Çaresizliğe karşı koymanın tohumunu ekmektir. OSMAN AROLAT: Biz dünyayı da değiştirebiliriz, Türkiye'yi de değiştirebiliriz diye düşünüyorduk ve o yüzden de oyun seçimlerimizi hep toplumsal içerikli oyunlar olarak yapıyorduk. Bizim o dönemki gençliğin bir ütopyası vardı. Türkiye'yi ve dünyayı değiştireceğine inanıyordu. O ütopya bizim tiyatromuza da yansıyordu. Yani biz dünyayı da değiştirebiliriz, Türkiye'yi de değiştirebiliriz diye düşünüyorduk ve o yüzden de oyun seçimlerinizi hep toplumsal içerikli oyunlar olarak yapıyorduk. Uluslararası Kültür Şenliği'ni düzenlerken de davet ettiğimiz bütün grupların kendi ülkelerinin dertlerini anlatan oyunları getirmesini istiyorduk. Biz AYAK BACAK FABRİKASI'nı 20-25 yerde Türkiye'de gezdirerek, gezerek, oynadık. Nice yetenekli gençlere kapı açtı... Benim de yaratıcılığıma, kotarıcılığıma büyük yardımı oldu. Oyunlar denedim yönetmenlik bağlamında. SEÇKİN SELVİ: Ayak Bacak Fabrikası'nın bir kısmı araba vapurunda yazıldı. 1962 yılıydı, bir gazete haberi çıktı. Mersin'in bir köyünde insanlar kötürüm kalıyorlar. Neden? Buğday pahalı olduğu için hayvan yemi olan kara tohumu alıyorlar. Kara tohum yiyorlar ve kara tohum sinir sisteminde bir bozukluk yapıyor ve insanlar felç oluyor. Sermet, buradan hareketle Ayak Bacak Fabrikası'nı yazmaya başladı. 1962 yazı. Sonra biz İstanbul'a gelmek durumunda kaldık. Ama paramız yok. Ayak Bacak Fabrikası'nın bir kısmı araba vapurunda yazıldı. Neden? Çünkü araba vapuru o zaman tabii köprü olmadığı için araba vapuru Kabataş Üsküdar sabaha kadar çalışıyor. Araba vapurunda da çok ucuz bir ücret ne bileyim iki buçuk lira mı yirmi beş kuruş mu tam hatırlayamıyorum. Bir bilet alıyorsunuz sabaha kadar gidip geliyorsunuz. Evet Ayak Bacak Fabrikası'nın bir kısmı araba vapurunda yazıldı. Tam o sırada Gençlik Tiyatrosu çok önemli bir sanat odağıydı. TMTF, Gençlik Tiyatrosu uluslararası ağırlığı olan bir tiyatroydu. Ayak Bacak Fabrikası Erlangen Festivali'nde de derece aldı. Arkadaşlarla toplandık özel bir tiyatro kurabilmek için, sermaye nasıl buluruz diye düşünmeye başladık... Arkadaşlardan, her kafadan bir ses çıkıyordu tabii, genç adamlarız. Ben önde hep gelip de fikri ortaya atan olduğum için dediler ki sermayeyi bulmak sana düşüyor. Nasıl bulacağız sermayeyi? Git kapı kapı dolaş bul ikna et. Eskişehirlisin, doğma büyümesin, gazeteciliğin var tanıyorlar seni falan dediler. Benim aklıma o sırada tanıştığım, gazetede röportaj yapmak için gittiğim devlet hastanesi geldi. Şimdi devlet hastanesinin tiyatroyla nasıl bir ilişkisi var diyeceksiniz. O günlerde Türkiye'de Kan Bankaları kurulmuş ve bütün hastanelerde para verilerek vatandaşa kan biriktirme diye bir faaliyete girişilmişti. Bunun röportajını yapacaktım. Baktım 350 liraya herkesten kan alınıyor. Biz baktık tiyatro kurmak isteyen 300-400 kişi kadar varız öğrenciler olarak. Geldim arkadaşlara dedim ki hepiniz hazırlanın iki gün üç gün arka arkaya gideceğiz, kuyruğa gireceğiz, devlet hastanesinde kan vereceğiz. Kan satacağız. Sermaye bulacağız. 350 kişiyiz, 350'şer liradan baya bir para ve hakikatten kuyruklar halinde 3-4 gün boyunca bizden kan aldılar ve kanı aldıkları arkadaşımıza da 350 lira verdiler. Kanımızı sattık paraları topladık, Eskişehir'de kendi tiyatromuzu kurduk. SUNA KESKİN: Türk Tiyatrosuna damgasını vurmuş bir gruptu. Öğrenciyken hayran olduğum için provalarını seyretmeye giderdim. Hatta çok iyi hatırlıyorum orada Erol bir oyun sahneye koyuyordu, baktım genç oyuncunun birini azarlıyor, dedim ki eyvahlar olsun burası çok tehlikeli ben kaçayım. Gençlik Tiyatrosu'ndan Türk tiyatrosuna damga vurmuş çok nitelikli oyuncu, yönetmen, yazar, dekoratör, afişçi insan yetişti. NEVRA SEREZLİ: Metin'i tanıdığımdan beri bana Gençlik Tiyatrosu anlatırdı. O günlerin keyfini, nasıl Almanya'lara gittiler, turnede neler yaptılar, nasıl heyecanlandılar, çok başarılı olduklarını anlattı. Ağzından hiçbir zaman Gençlik Tiyatrosu lafı düşmezdi. TMTF'nin hazırladığı tiyatro festivalleri çok etkiliydi o dönemde. Türkiye'ye; Yugoslav Tiyatrosu, Balkanlar, Fransız toplulukları, her ülkeden tiyatro topluluğu gelirdi. Birbirimizi şaşkınlıkla izlerdik. Bazılarını çok beğenirdik, bazılarını beğenmez kendimizi daha üstün bulurduk. Müthiş bir kaynaşma olurdu aramızda. Bu devirde yapılmıyor, ben çocuklarımı büyütürken çocukların da katıldığı tiyatro festivalleri, yarışmaları olurdu, tiyatrocu yetiştirmek için üniversiteler arası festivallerin yapılması lazım, çok faydalı bir şeydi, şimdi çoğu yok! ZİHNİ GÖKTAY: Ben özgür tiyatro yapmayı orada gördüm! Ben özgür tiyatro yapmayı orada gördüm, öyle başladım. Yani Ayak Bacak Fabrikasında, Yılanların Öcünde söylemek istediklerimizi hiçbir sansüre uğramadan, hiçbir slogan atmadan edep dairesinde tiyatro yapmanın seyirciyi ajite etmeden bilinçlendirmenin güzelliğini gördüm ve onun tepkisini aldım, onu doya doya içime sindirdim. Gençlik Tiyatrosu, sosyal demokrat tiyatronun en başta gelen mihenk taşıdır. Rahmetli abim Erhan Dilligil, Gençlik Tiyatrosu'na hayran, destek veren bir insandı, o zamanlar şehir tiyatrolarındaydı ve bana şunu anlatmıştı: Babam varını yoğunu yollara harcayıp bütün üniversiteli gençlere ve dışarıdan gelen amatör gençlere tiyatroyu öğretmeye çalışıyordu! Türkiye'de tiyatroyu hem halka götürmek hem tiyatronun yeni unsurlarla, taze kanlarla beslenmesini sağlamak, hem de hayata iktisatçı, mühendis, doktor olabilecek insanların tiyatronun da birazcık kanlarına girmesine imkan sağlayarak onları daha sosyal bir varlık haline getirmek için ortaya çıkan bir yapılanmaydı! Gençlik Tiyatrosu hayatımda o kadar etkilidir ki ben iki üniversite bitirmiş oldum. Rahmetli Gündüz Aykut, bizim babalarımız arkadaştı Burdur'dan. Bizim bir tiyatromuz var, Gençlik Tiyatrosu. Anadolu'ya turneye çıkacağız, yaz boyunca temsiller vereceğiz, sahnede perdeyi, ışığı, efekti, müziği falan yönetecek birine ihtiyacımız var dedi. Benim tiyatro ile hiç alakam yok, ama hoşuma gitti teklif, babadan kalma bir akordiyon vardı, onu da alırsan çalarız diye babadan kalma bir akordeon vardı onu da aldım yanıma. Anadolu'ya turneye gittik. Benim ilk katıldığım oyun Boş Beşik'ti. Anadolu turnesinden döndükten sonra ben bu yeni ortama ısındım ve çok yeni fikirlerle, bakış açılarıyla karşılaştım. Gençlik Tiyatrosu hayatımda o kadar etkilidir ki ben iki üniversite bitirmiş oldum. Gençlik Tiyatrosu, Eminönü Sahnesi'nde, Boş Beşik oyuncuları, yazar Necati Cumalı ve diğer çalışanlarla birlikte. - AVNİ DİLLİGİL - ABDULLAH ÖNER MİSKİ - ALTAN İLKİN - ALTIN TERİM SOYLU - ALİ KESKİNER - ASAF ÇİYİLTEPE - ATİLLA SAV - ATİLLA TOKATLI - ATİLLA ELDEM - AYBERK ÇÖLOK - AYDIN ENGİN - AYKUT ORAY - AYŞEGÜL DEVRİM - AYTEN UĞURALP - ARAS ÖREN - ALTAN AKIŞIK - ADEN TOLAY - BEKLAN ALGAN - BELKIS FIRAT DİLLİGİL - BİRSEN İNKAYA - BÜLENT ERBAŞAR - CAN KOLUKISA - CÜNEYT TÜREL - CENGİZ TÜNAY - ÇETİN ALTAN - CEM BAŞAĞAN - DENİZ ORCAN - ERHAN DİLLİGİL - EROL KESKİN - EROL AKSOY - ERSUN KAZANÇEL - ERGUN ÖZCAN - ERTUĞRUL ÜÇEL - ERDOĞAN TUNCER - ENVER AYDIN - ERDOĞAN KARAMUK - FİLİZ ÜÇEL - FİLİZ ERCAN UYGUR - GÜNEŞ UĞURLU - GÜNDÜZ AYKUT - GÜNGÖR DİLMEN - GÜRDAL ONUR - GÜNER NAMLI - HALİT AKÇATEPE - HAMİT BELLİ - HAMİT AKINLI - HAYRİ EROĞLU - HÜSNÜ ÇINAR - HİTAY DAYCAN - HEKTOR İSMET ÖKTEM - İNCİ AYKUT - İLGİ ADALAN - İLHAN ÇEVİK - İLHAN İSKENDER - İLHAN DAMACI - KEMAL OKVURAN - MELİH VASSAF - MENGÜ ERTEL - M. NECATİ SEPETÇİOĞLU - METİN SEREZLİ - METİN ERCAN - NEDİM OTYAM - NEJAT KURANEL - NECATİ CUMALI - NEJAT ÖĞÜNÇ - NECDET AYBEK - NİSA ERSAN SEREZLİ - NUR NURSAL - NURAN OKTAR ÖNGÖREN - NURETTİN SÖZEN - OKAY SAĞTÜRK - OKTAY ARAYICI - OSMAN AROLAT - ONUR UYSAL - OĞUZ ARAL - OĞUZ KOLÇAK - ÖZDEMİR NUTKU - RANA CABBAR - RAİF ERTEM - SABAHATTİN DEMİRAĞ - SABAHATTİN KUDRET AKSAL - SAİT YERSU - SAMİ ŞEKEROĞLU - SEMİHA BAYBÖRÜ - SEMİNE CELASUN GÜNAY - SENİH ORKAN - SERMET ÇAĞAN - SEVDA SARICA - SÜMERAY GÜRÜN - SİNA AKŞİN - ŞEMSİ İNKAYA - TANJU TUNCEL - TARIK BUĞRA - TOLGA TİĞİN - TONGUÇ YAŞAR - TOKTAMIŞ ATEŞ - TUNCA YÖNDER - TUNCEL KURTİZ - TURGUT ÖZAKMAN - TÜLİN ALPMAN - UFUK ESİN - UĞUR ÇATBAŞ - ÜLKÜ TAMER - ÜSTÜN KORUGAN - VASIF ÖNGÖREN - YAMAN BAŞKUT - YALÇIN GÜRSEL - YILMAZ ONAY - YURDAER ALTINTAŞ - YURDAER ERŞAN - ZEKİ DİNÇSOY - ZİHNİ GÖKTAY


Lübnan doğumlu yönetmen Nadine Labaki'nin Ortadoğu ve Lübnan gerçekliğinde savaş, kadınlık halleri ve barış yanlısı bir dilde ısrar çerçevesinde şekillendirdiği filmi Peki Şimdi Nereye, Lübnan'ın küçük bir köyünde, Müslüman ve Hristiyan nüfusun beraber yaşama mücadelesini teatral bir üslupla anlattığı özgün bir film. Köydeki kadınların, erkeklerin savaş beklentisiyle yoğrulmuş öfkeli diline karşı set olup ortak bir dayanışma ve birliktelik ortaya koymaya çalıştıkları filmde Lübnan'daki acımasız savaş tablosunun arkasındaki dinsel çatışma olgusuna da önemli eleştiriler yapılıyor film boyunca. Aristophanes'in savaş karşıtı tek perdelik oyununa gönderme yaparcasına savaş bitene kadar kadınların erkekleriyle cinsel bir ilişkiye girmemeleri, köye getirilen Rus kadınlarla erkeklerin çatışmaya açık hallerinin dizginlenmeye çalışılması aslında ataerkil toplumda kadına yüklenen vicdanla da ifade edilmiş film boyunca. Kendi dinlerinden vazgeçmeyi göze alacak kadar savaşın karşısından konumlanan kadınların kimi zaman komedi unsurlarıyla bezenmiş, müzikal havası hissettiren bu halleri temelde bize trajedinin içinden kopup gelen bir kara komedi atmosferini de hissettirmekte. Belki de izleme olacağınız olmadı Lübnan sinemasının bu yüz akı filmini, Korona günlerinde savaş, ölüm, barış, dayanışma kavramlarını daha sahici düşünmek adına izlemeye değer o halde. Kurmaca, yazar, metin, öykü kavramaları ışığında yazmanın atmosferi, doğuş kaynağı, ardılları, öncüllerinin sorgulandığı bu derleme soruşturma kitabı Fuat Sevimay, Mario Levi, Mine Söğüt, Jale Sancak gibi birçok yazarın teknik bir süreç olarak yazma aşamasından, uydurma sürecine, anlatıcı kavramına kadar birçok soruyu yazarların ele almasını sağlayan bir başvuru kaynağı. Yazarın yazma disiplinini şekillendiren bütün süreçleri birebir tanıklarıyla aktaran kitapta soruşturmaya katılan yazarların daha başından metne ve kurmacaya hangi bağlamlarla yaklaştıklarını görmek de mümkün bu sayede. İlham, yolculuk, planlama, esinlenme, yazmaya ikna olma gibi birçok ortak yazma paydasının yazarların yazma yolculuklarında yol gösterici olduğunu Hakan Günday'dan Mahir Ünsal Eriş'e kadar birçok yazarın yol haritalarını okurken fark edebiliyoruz kitap boyunca. Hatta kağıda dökülmeden zihinde belirlenen bir kurgulama sürecinin birçok yazarın ortak paydası olduğu da görülüyor soruşturma soruları boyunca. Anlatıcının kim olduğu, hakim anlatıcı tartışmaları, yazarın okurla kurduğu karşılıklı bağın metinde nasıl şekillendiği soruları da kitap boyunca ele alınan önemli tartışma başlıkları içinde yer alıyor. Belki teori okumaya, yazma sürecini yazarların gözüyle irdelemeye bir alan yaratacak önemli bir başvuru kaynağı söz konusu kitap.


1 Şiir, düşüncemizin yapıtaşı sözcüklerin tozunu silip parlattığı için zekamızın da tozunu alır. Ona işleklik kazandırır. 2- Şiir bir çocuk gülüşü, yeni açmış bir çiçek, yüksekten dökülen bir su gibi saf, doğal ve çoşkuludur. 3-Şiir toplumların tarih burcudur. diyor Octavio Paz. Tarihin yazmadığı yerde insanı yazan, anlayan, deşen, onaran şiirdir. 4- Şiir hayatın diyalektik toplamıdır der Veysel Çolak. Şiirin kurgusu hayatın kurgusunu yakalamışsa kusursuzdur. 5- Şiir sanatı sözcüklerle yola çıkar, onlara yeni ülkeler bulur. Şiirlerdeki sözcüklerin anlamı sözlükteki karşılıklarından fazladır. 6- Şiirin olsun daima yanında, umutta ve umutsuzlukta, yalnızlıkta ve kalabalıklar için. Şiir yürüdüğün ışıklı yolda gölgen kadar senindir. 7- Herkesin sevebileceği bir şiir vardır; yeter ki onu aramaktan vazgeçmesin. 8- Şiir kata kata değil, ata ata yazılır. diyor Behçet Necatigil. Bu nedenle şiirde fazla söze ihtiyaç yoktur. Bir dize roman kadar uzundur çoğunlukla. 9- Şiirin güzelliği, biçim içerik yapı ses ve ahenk gibi unsurların uyumundan gelir. Uyum estetik bir ölçüdür. 11-Şiirde sözcüklerin sesi, ahengi, ritmi de anlama dahildir. Şiir ele gelmez olanın somutlaştırılmasıdır. 12- Şiirde sözcükler gün ve gece gibi bir biri ardı sıra gelir. Birbirini takip eder birbirini tamamlar. Günde, umut, güzellik, iyilik; gecede, gizem, hüzün, ayrılık vardır. 13-Çatışan, çelişen durumların şiiri; birbirine uzak, karşıt gibi görünen sözcüklerden kurulur. Bu buluşma şimşek gibi bir aydınlanma anı oluşturur içimizde. 14- Şiir gerçeği aramanın, bulmanın ve kurmanın gizemli yoludur. Yaratılmış bu gerçek beş duyu ile algıladığımız gerçek dünyadan daha şaşırtıcıdır onda. 15 Şiir üzgün kalplerin neşeli şarkıları, yalnızların kalabalığı, kaybolmuşların bulunma isteğidir. 16 İnsan kalbinin en gizli fısıltılarını sadece şiirde duyabilirsiniz. 17- Karnın tok, sırtın pek, işlerin yolunda; yine de bir eksiklik hissediyorsun... İşte o şiirdir. 18- Şiir çekilen acıları, acımasız savaşları, kıyımları durduramaz; ama başımıza gelenlere direnmeyi ve hayatı savunmayı öğretir bize. 19- Her şey incelikten, insanoğlu kalınlıktan kırılır der bir atasözü. İşte kaba yanlarımız şiirle yontulur, şiirle incelikleri anlarız. 20 Şiir hayatı dizelere bölebilme sanatıdır. 21Şiir imkansızların imkanıdır. diyor Veysel Çolak. Şair gördüğü, yaşadığı haksızlıklara karşı hiç değilse kalemiyle mücadele etmenin yolunu şiirde bulur. 22-Şiirin yalnızlığı insanın yalnızlığıdır. Meta olarak alınıp satılamayan şiir kapitalizmin hizmetine bir türlü girmez. O yüzden sistemin dışında ve ona karşıdır. 23-Bir şiiri anlamıyorsanız; bunun suçu şiirde değil muhtemelen sizdedir. 24- Şiir ile büyü arasında ilk çağlara kadar giden bir ilişki vardır. Bugün bile şiir dilin büyüsüdür. 25- Her gün gittiğin yolda yeni bir şey göremiyorsan, ölümleri ekran karşısında yemek yiyerek izliyorsan, evsiz insanların ve sokak hayvanlarının yanından onları görmezden gelerek geçiyorsan, kuşlara ve gökyüzüne bakmayı unuttuysan dikkat: insanlıktan çıkmak üzeresin. Acilen şiir okumaya başla! 26 Şiir, duyarlılıklarını harekete geçiren insanın kendini ve çevresini tanımasıdır. Farkında olmak ve fark yaratmak için şiir oku! 29 Bir şiiri okuyup anlamak, bir bebek için ilk defa ayakta durmak ve yürümek gibi bir başarıdır. Şiir aklın ve duyguların dengesidir. Dengede durmak için şiir oku! 30- Şiir aynı duyarlılıktaki insanların buluşup örgütlendiği haksızlığa ve yalnızlığa birlikte direndiği bir eylem alanıdır. 31-Her şiir yaşamın içinde yokmuş gibi davranılan bir soru ve o sorunun cevabıdır. 32-Şiir öyle etkili şekilde duyularımızı harekete geçirir ki yağmuru anlatsa toprak kokusunu da duyarsınız. 33 Şiirde acı da gerçek gibi öylece pırıl pırıl durur. 34-Şair binlerce yıldır dilde üretilen sözcükler, mecazlar ve değimlerden öğrenir ama onlara daha önce hiç kullanılmamış olan yenilerini ekler. 36-Şair keskin ve açık algısı ile dünyaya bakarken bile oradaki sözcükleri gören kişidir. 37-Şiirin konusu her şey olabilir. Yeter ki bu her şeyi anlatabilecek şiir dili kurulsun. 38-Şiir aklın ve yüreğin arasındaki köprüdür. Ne birine ne ötekine aittir ama her ikisini de karıştırır. 39-Şair herkestir, herkesin ağzıyla konuşur, sizin bile. 40-Şiir uyumsuzluğun eylemidir, düzenle uyuşanların şiiri yoktur. 41-Şiir verili olanı reddeder, olması gerekeni dayatır. Her türlü kalıplaşmış düşünce ve davranıştan hızla arınır. Ele aldığı şeye önyargısız yaklaşır. 42-Şiir taraf tutar. Şiirin tarafı, insan, doğa, emek, eşitlik... ve özgürlüktür. Şiir az olanın azınlık olanın yanında, çoğunluğun her türlü dayatmasının ve gücünün karşısındadır. 43-Şairin özgürlüğü, dilin sonsuz yaratıcı gücü ile koşuttur. Şairin ipi yalnızca Dil'in elindedir. 44-Şiir, dilin anlama duyduğu gizli ve yasadışı aşktan doğar. 45-Şiirin poetikasını belirleyen kuramsal bilgiden çok pratik bilgidir. Her şiir kendi bilgisini üretir. 46-Şiiri etkili kılan şairinin Büyük Yaşantılar içinde olması değil Derin Yaşantılar içinde olmasıdır. Çünkü şiirin görünmeyen yüzü görünenden her daim fazladır. Okuru çeken bu suyun altındaki kısımdır. 47-Şair gelenekseli iyi bilir ve özümser. Ancak bundan sonradır ki onu reddetsin. Bu reddediş aslında geleneğe yeni bir şey daha eklemenin başlangıcıdır. 48-Şiir düşünce aktarmaz, bilgi vermez, betimleme yapmaz. Yine de özel bir biçimde bunları kuracak, oluşturacak, açığa çıkaracak güce sahiptir. 49-İyi bir şiir kolay kolay okunup tüketilemez. Her okuyuşta ve her yaşananla yepyeni anlamlar kazanır. Bunu da sözcüklerle kurduğu akıl dışı, hatta dil dışı ilişkiye borçludur.


Mehmet ERTE: Mahrem alana girmediğimiz sürece hakiki bir şey dile getiremeyiz. Benim meselem hep hakikatle oldu ama yakalanıp sunulabilir bir şey olarak bakmadım hakikate, ona dair varsayımları sorunsallaştırdım. G. N. Ç: Öyküleriniz bitse de çoğunlukla hafızamızda devam ediyor. Kadınlar rahat, özgüveni güçlü karakterler olarak çıkıyor karşımıza, erkekler ise huzursuz ve ergenliğine sıkışmış halde. M:E: Kitapta bir sürü erkek yok, tek bir anlatıcı-karakter var. Kronolojik sıralamadan ziyade hepsinin merkezinde aynı ben-anlatıcı-karakterin bulunması ve bu anlatıcının birbirini izleyen meselelerin peşinden gitmesi öyküleri bütünlüyor bence, ancak ben hiçbir zaman tek bir kişiyi işaret etmez, bu nedenle kendi içlerinde bile parçalanabilir öyküler ve erkek kadar kadını da içerebilir anlatıcı. M:E: Ressam veya çizer değilim. Bir yüzü, bedeni, nesneyi, bazen de bir sokağı görmeye çalışan biriyim sadece. M:E: Kendimizi ancak bir idrak nesnesine dönüştürerek anlayabiliriz, bunun da tek yolu hayatımızı zihnimizde hikayeleştirmektir. Kurmaca, bir gerçekliğe varmanın yegane aracıdır. Bilinçli veya değil, hayatımızdaki bazı noktaları birbirine ekler, bazılarını dışarıda bırakır, kendimize dair hikayeler kurar bozarız durmaksızın. Şüphesiz son yaşadıklarımızın, okuduklarımızın, gördüklerimizin, işittiklerimizin etkisiyle bakış açımız, dolayısıyla geçmişimizi kavrayışımız değişir, bir zamanlar olduğumuz kişiye ihanet ederiz kaçınılmaz ve gereklidir bu. G. N. Ç: Sahte'deki bölüm başlıklarından biri, İnsanın bir roman kahramanı olarak huzursuzluğu. M:E: Az önce bahsettiğim yap-boz'un içinde huzur yok tabii ki. M:E: Sahte bir üst-kurmaca, tamam, ama yalnızca bu tespitin penceresinden bakıldığında eksik değerlendirilmiş olur. Bütünlüklü bir anlatı kurmak mümkün mü? Ötekinin adına söz alabilir miyiz? İnsanın bir özü var mı? Lafı uzatmayayım; bir anlatı kurmak ile kişinin kendini gerçekleştirmesi arasında bir bağ var, kitap oradan yola çıkıyor. M:E: Sanat tarihi öznenin sorunlarına göre değil, öznenin nasıl sorunsallaştırıldığına göre yazılır. Özneyi nasıl sorunsallaştırdığına bakarak yazarlar, sanatçılar arasında ilişkiler kurar veya onlara ayırırsınız. Geniş bir kesim bundan habersiz. Kitapların belli sorunlara eğilmesini küçümseyecek değilim, ama ele aldıkları sorunların dar bağlamı içinde değerlendirilip sunulmalarına bir anlam veremiyorum. Türk edebiyatına katkılarınızdan ve bu güzel söyleşiden dolayı size çok teşekkür ederim.


Beşiktaş'tan Avcılar'a, Rami'den Kınalıada'ya, Vefa'ya, 1990'lı yıllardan hem 1950'li, hem de 2000'li yıllara sıçrama yapan bir İstanbul öyküsü, Kayıp Roman. Büyümenin epizodik bir durum olduğunu ısrarla söyleyen Barış'ın gözünden kıstıran ve kıstırılanların maskelerinin altındaki gerçeği anlatan Salih Coşkun ile Kayıp Roman'ı ve İstanbul'u konuştuk. Salih Coşkun: Romanın ana çatışmasının merkezinde şoklanarak büyümek var. Şoklanmayı ise dış dünyanın aktörleri yaşatıyorlar kahramanlarımıza. Bu da kaçınılmaz olarak bir şeylerden kaçma pratiği getiriyor zaman içerisinde. Bir nevi gecikmiş beat kuşağı gibi kahramanlar. 90'ların dönem felsefesi kaçmak üzerine değil diye düşünüyorum. Kaçmak 2010'lara kadar çok da akla gelen bir şey değil. Son on yılda kaçanlarla, kaçma fikrini geliştirenlere karşılaşıyoruz. Ama 90'lar dönem olarak tüm dünyada, bugün kaçmayı düşündüğümüz şeylerin doğum süreci idi. Salih Coşkun: Karakterlere böyle bir misyon yüklemedim açıkçası. Okurda bu şekilde bir beklenti oluşuyorsa ciddi sorun var. Ana karakterler geleceklerini seviyorlar, zira sahip oldukları tek şey o. Geçmişleri ve ellerinde bulunan şeyleri, sahiplenebilecekleri şeyleri sevemiyorlar. Kaçıyorlar. Nereye kaçtıklarını çok da bilmiyorlar. Bir nevi zaman mültecileri. Salih Coşkun: Romandaki taraflara herhangi bir eleştiride bulunmak niyetim olmadı. Sadece her iki tarafı da yeteri kadar bildiğimi iddia ederek, bazı gözlemlerim oldu sadece. Rami tarafı, o yönde bir alternatif oluşturmadı. Ama temsil ettiği siyasi yapı güçlü bir alternatif oluşturdu ve iktidara geldi. Romanın son döneminden bugüne kadar da iktidar oldu. Rami tarafı o gündür arkasına aldığı iktidar rüzgarı ile de zenginleşti, sekülerleşti. Tabi bu kısımlar romanda yok. Zaten romanda Rami tarafının bu manada en görünen yüzü Cihan da bugünkü iktidarın o günlerdeki temsilcisi. Hırslı ve kararlı. O kadar. Salih Coşkun: Aslında muhafazakarlığı mekanlara yaftalamak ciddi sıkıntı. Muhafazakarlık, kendi kabuğunda kalakalmak. Kabuktan çıkmayı geçin, bir kabuğu olduğunun bile farkına varamamak. Romandaki kimse muhafazakar değil. Veli dede, kabuğunu en iyi tanımlayan ve en şiddetli kıran kişi. Üvey baba Koray, gerçek baba İsmet, Yasemin, Barış, anne vb herkes bir değişimin kucağında. Dönem ve şartlar bunu gerektiriyor. Herkes devinim halinde. Biraz 19. Yüzyıl İngiliz/Amerikan edebiyatı halleri var. Robinson Cruose, Moby Dick, Martin Eden... Herkes değişim halinde. Ama bizim romandaki sorun şu ki hemen herkes bir diğerini muhafazakarlıkla suçluyor ve kendisinin aslında hiç de muhafazakar olmadığını iddia ediyor. Beşiktaş ya da Rami fark etmiyor. Toplumun, hatta dünyanın tamamında bu yaklaşım geçerli. Bir insanın hayatında zar zor görülebilecek travmalar. Hepsi 10-12 seneye sığıveriyor Barış'ın hayatında. Bunlar da Barış'ı epizodik bir hızda büyütüyor. Diğer karakterlerin yıkımı, Barış'ın büyümesinin görünen anahtarı. Sebep sonuç ilişkisi var. Barış'ın büyümesi bir sonuç. Karakterlerin yıkımı ise sebep. Tragedyadaki peri petinin dışında bir durum. Barış tragedyasını kendi yıkımından değil, başkalarının yıkımından ediniyor. Salih Coşkun: Pop-art olarak değerlendirilmesi hoşuma gider sadece. Zira popüler kültürün her zaman iyi bir zemin, iyi bir fon olduğuna inanmışımdır. Dönemin dokusunu okura/izleyene en iyi verecek araç popüler kültürdür. Ben de onu kullanmayı sevdim. Hakim olduğum bir dönem olduğu için de can sıkıcı bir açık vermedim diye umuyorum. Salih Coşkun: Ben aslında bir tiyatro yazarı ve yönetmeniyim. Tiyatro metinleri, dış sesi okura çok pratik aktaran metinler. Romanda da bir radyo tiyatrosu gibi dışarıdan gelen seslerin, dinleyende nasıl yankılandığını bu teknikle vermenin, etkiyi artıracağına inandım. Estetik anlamda da hoşuma gitti. Salih Coşkun: Bir kişiselleştirmenin ve/veya bir maskenin peşinde koşmadığımı açıklıkla söyleyebilirim. Okurun kolay şekilde benimsemesinin yollarını aradım elbet ama bu yol geleneksel metotlar olmadı. Yukarıda da belirttiğim gibi, dönem romanı yazmaya çalıştım ve dönemi anlatmanın, o atmosferi vermenin yolunun popüler kültür araçlarından geçtiğine inandım. Televizyon, dergiler, şarkı yarışmaları, reklamlar, futbol vs. ile zaten elimde çok güçlü ve A'dan Z'ye hakim olduğuma inandığım bir alan vardı. Benimsenme için başka bir yola sapmama gerek kalmadı. Ahlaki bir tutum, sanat eseri sıkıcılaşma riski barındırıyor. Karamazov kardeşleri yazıyor olsam belki bu iddiada bulunabilirdim. Ama daha ilk romanda ahlaki bir tutuma girmek beni mutsuz edecekti. Çünkü eser içime sinmeyecekti. Biliyorum. Salih Coşkun: Ben şahsen sanat eserinin, kendisi ile yazarı/yapıcısı arasında belli ve görünen bir mesafe koyması gerektiğine hep inandım. Bu bir sanat eseri. Bu bir roman. Gerçekliğin belgesi değil. Zaman gerçek gibi akmayacak. İnsanlar gerçek gibi davranmayacak. Karakterlerin ve olayların bir misyonu var. Gerçek hayatta karakterlerin, olayların ve durumların bir misyonu yok. Aceleleri de yok. ... Beşiktaş tarafının tarihi, turistik, eğlenceli mekanlarını öğretmekle kalmadım, buraların laik, seküler, zaman zaman nihilist, çoğu zaman liberal ruhunu da anlattım durdum.


Ulan, onbeşten yirmiye atladım galiba... deyip, yeni baştan sayanlar çıkacak. Doğal olarak, su sarfiyatı artacak. Barajlarda su kalmayacak. Kimse sevgilisine, Senden önce, senden sonra demeyecek. Ben, kime ne diyeceğim? diye düşünmeyecek. Çünkü korona, sevgilisi olanla olmayanı eşitleyecek. Sağlık Bakanlığı'nın talimatlarını hatırlayın... Sarılmayacaksın, öpüşmeyeceksin, araya bir metre mesafe koyacaksın! Bu resmen, sevişme demektir. Emir, demiri keser. Sevgilisi olanlar, mağdurları oynasa da durum değişmeyecek. Sevgilisi olmayanlar ise, haline şükredecek. Şimdi anladınız mı, Korona'nın adaletini? Koronanın adaleti, dijital dünyanın kapısını aralayacak. Önümüzdeki 20 yıllık süreçte, usulca dijital dünyaya geçiş yapılacak. Dijital dünyada, dijital ilişkiler ve dijital sevgililer olacak. Sevgilinizi kendiniz yaratacak, canınız sıkılınca bozacaksınız. Sevgililer gününde sevgilinize, pırlanta tektaş yüzük almak gibi bir stres yaşamayacaksınız. Dünyanın düzeni değişecek, düzülen aynı kalacak. Bu yeni dünyada bilgisayarınız hacklenmeyecek, beyniniz hacklenecek. Ayrıca, herkesin bir 4x4 çipi olacak. Asla çip taktırmam diyenleri kimse takmayacak. Gözle görülmeyen ancak hissedilen bu çipler, istesek de istemesek de münasip bi yerimize yerleştirilecek. Bu çiplerle kontrol altında olacağız. Diyelim ki, gaz kaçırdın! Görünmeyen güçler, bir mesajla seni anında uyaracak. Uyarmakla kalmayacak, aynı zamanda yönlendirecekler. Ozon tabakasına zarar veriyorsun, bi daha pilav üstü kuru yeme! diyecekler. Ne yazık ki, özgürlükler az biraz kısıtlanacak. Şöyle ki... İnsan sağlığını tehdit eden virüslerin bulaşmasını önlemek amacıyla, burun karıştırma yasaklanacak. Topluma açık yerlerde, kendi burnu yerine başkasının burnunu karıştıranlar hapse atılacak. Bitmedi! İnsanlar, istediği zaman istediği yere tüküremeyecek. Tükürenlere, Lama mısın lan sen! şeklinde tepki gösterilecek. Korona mutasyona uğramadan, selamlaşmamız mutasyona uğrayacak. Uzaktan selamlaşmada, el mecburen vicdanımıza gidecek. Vicdanı olmayanlar, korona selamı verecek. Nasıl mı? Sırt sırta verip, kıçlarını çalkalayıp tokuşturacaklar. Selamlaşma değişir de, gelenek ve göreneklerimiz değişmez mi? Hapşıran birine, Çok yaşa diyorduk ya... Artık denmeyecek! Hapşıran kişi, ışık hızıyla terk edilecek. Bu şerefsiz virüs ellerimizden bulaştığına göre, el de öpülmeyecek. Dolayısıyla, saygı ve sevgi diye bişey kalmayacak. İnsanlar yalnızlaşacak. Özdemir Asaf'ın 'Yalnızlık Paylaşılmaz' şiiri çok fazla okunacak. Küçükler büyüklerin elini öpmeyince, El öpenin çok olsun sözü tarihe karışacak. El etek öpme deyimi ise, Etek öpme şeklinde değişirken; yalakalık aynen kalacak.


İnsan olmak zor şey! Ama insan-kadın olmak! İşte bu çok daha zor. Nereden mi biliyorum? Çünkü bu coğrafyada yaşayan, hem kadın hem de insan olma ayrıcalığına sahip bir varlığım. Maalesef çoğu kadın benim gibi bir şansa sahip olamadı ya da oldurmadılar. Kadın olmaktan utandırıldılar, anne olamadıklarında ayıplandılar, tecavüze uğradıklarında suçlandılar. İnsan olduklarında ise ölüydüler. Bazılarının cenazesine gitmek bile suç sayıldı. Çünkü Allah onları lanetlemişti bir kere Bu nasıl bir inanç! Tüylerim ürpermenin ötesinde, binlerce kez tek tek işkenceye maruz kaldı Bin Muhteşem Güneş'i okurken. Afganistan'ı hiç görmedim. Taliban'ı haber programlarında defalarca izleyip uzun uzun nefret etmişliğim vardı ama bu kitabı okuyunca nefret duygusunun ne kadar az bir duygu olduğunu bir kez daha anladım. Son otuz sayfada Meryem, Meryem! diye hıçkırıklara boğuldum. Kızım Anne ne oldu, birisine araba mı çarpmış yine? deyince ona sarılıp, daha çok ağladım. Meryem beni hiç tanımadı, onun için ağladığımı hiç görmedi ama beni şu an hissettiğini biliyorum. Bu kitabı okuyan her insan eminim ki Meryem'e kendini hissettirirdi. Çünkü; Nana ve Meryem ve Leyla ve Azize ve Fatima ve tüm kadın olmanın dayanılmaz ağırlığı omuzlarına yüklenmiş kadınlar hafiflediler. Kimi sahibinin ettiği tecavüz sonucu olan gayri meşru çocuğu için intihar ederek, kimi Taliban'ın kurşunuyla Allahuekber sesleri arasında ölerek, kimi Kabil'e geri dönüp savaştan sonra kırık dişi, uğradığı tecavüzler ve onca aşağılanma sonunda yetimhanede öğretmen olarak çalışarak, kimi tüm çocukluğunu öteki çocuk ve açlık içinde geçip kekelerken okuma-yazma öğrenerek, kimi de ölen oğullarının ruhunu beklerken evinde kafasına bomba düşerek hafifledi. Ama onlar hafiflerken benim omuzlarım bugün bir kez daha çöktü! Yine haberlerde bir kadın cinayeti! Boşanmak isteyen bir kadın kocası tarafından çocuklarının önünde öldürüldü. diyen spikerin sesi buz gibiydi. Çünkü alışmıştık, alıştırılmıştık. Talibanlar içimizdeydi, her yerdeydi. Sanki BİRİ BİZİ GÖZETLİYOR gibiydi onlar! Kadınlar başlarını burkalarından çıkarmasınlar, çarşaflarının ardına gizlensinler ya da devekuşu numarası yapsınlar. Yoksa kırbaç gelir, diş dökülür, tekme havada. Ne boşanması? Evlenirken haberleri mi olmuştu ki? Meryem 15 'nde Raşit'e verilmedi mi, bunun adının evlilik olduğunu sonradan öğrenmedi mi? 30'una varmadan yedi kez ölümden döndü Meryem düşük yapınca; tabi kürtaj gibi bir hakkı olduğunu öğrenemeden de göçüp gitti bu dünyadan. Leyla, evlendirildiği 60'lık Raşit'in tecavüzüne uğramanın adının evlilik olduğunu anladığında 14 yaşındaydı. Okuyan da bunları Raşit'i matah bir şey sanmasın! Tecavüzcü sapığın teki işte. Ah Meryem ah! Eli öpülesi bir insan-kadınsın. Kaç Avrupalı okumuş kadın senin kadar cesaretli ve onurlu olabilir Kim anasız babasız kalmış, üstelik kuman olan Leyla'yı kızı gibi sever, soranlara anasıyım der ve Raşit'in elinden Raşit'i öldürerek onu kurtarırdı? Sen: Meryem! Beni ağlatan kadınsın, hiçbir erkeğin başaramadığı gibi hemde! Tabi bazı erkekler olmasaydı ne Meryem ne de diğerleri olmayacaktı! Khaled bu gerçeği yazmayacak ben de Meryem'in hikayesine ağlamayacaktım. Keşke şu bazı erkekler ve bazı toplum biçimleri hiç olmasaydı. Ben elbet ağlayacak başka hikayelere karışırdım yine de. Burka, her taraftan kapalı, giyenin önünü görmesi için yüz kısmı kafesli çarşaf. Taliban yönetimi zamanında Afganistan'da giyilmesi zorunlu hale getirilmişti.


BİR ZAMANLAR AMERİKA: Hayata, aşka, dostluğa, ihanete dair epik bir film. KAYIP OTOBAN: İnsan zihnindeki karmaşaya, yanılgıya, yanlış hatırlamaya, korkuya ve tedirginliğe ayna tutuyor. AŞK HİKAYESİ: Çatışmalı durumların aşkı besleyip sonra da yıkıma yol açmasını konu ediyor. ARANMAYAN ÖZELLİKLER : Gündelik hayatın ayrıksı hayata yol alan, basit olanla tuhaf olanı çarpışma gücü olan bir roman. SURET : İmgenin görselliğini resim, fotoğraf, sinematograf üzerinden görselliğin imgesine dönüştüren, destansı bir roman.


en çok kimi görmeye alışık insan?.. kendi hayatını, hayatları, hayatsızlığını mı?.. kimde görülmek istiyor insan?.. ben'de, başka'da, öteki'de mi?.. sözcüklerin dişlerini beynine geçirmeye çalışan ve yakıcı gözleriyle gövdelerine tutunan şairlerden başka kim var ki?.. bir şair en çok neyi görmek ister; şiiri mi, şiirini mi?..


Serebral Palsi hastası olan Melody Brooks, on yaşında zeki bir çocuktur. Melody'nin vücudu gelişmezken aklı hızlı bir şekilde gelişir. Kitapları kasetten dinlemeyi ve ailesini çok sever. Konuşmayı çok ister ancak hastalığından ötürü konuşamaz. Melody, hayatını tekerlekli sandalyede geçirmek zorunda. İnsanlarla iletişimini tahta üzerinde yazılı kelimelere başparmağını vurarak kurabilir. Bayan V'nin ona bakmaya başlamasıyla hayatı değişir. Bayan V'nin yardımlarıyla kişisel konuşma bilgisayarıyla insanlarla iletişim kurmaya başarır; bununla da kalmaz, yarışmalara katılır ve çok büyük başarı elde eder. Bu kitaptan öğretmenlerin, öğrencilerin hatta herkesin çıkaracağı çok ders var. İyi okumalar. Dawsey, Edebiyat ve Patates Turtası Derneği üyesidir. Küçük bir adada dostlarıyla yaşar. Yazar Juliet'le mektuplaşır. Juliet, Dawsey'un arayıp bulamadığı kitabı göndermesiyle dostlukları pekişir. Juliet, Dawsey'in överek yazdığı bu derneği ve üyelerini merak eder. Zaten yazacak bir şeyler aramaktadır. Karar verir, o küçük adaya gidecektir. Gemiye binmeden önce sevdiği erkeğin ona yüzük vermesiyle nişanlı bir kadındır artık. Ne var ki adaya gidince hayatını değiştirecek sürprizlerle karşılaşacaktır. Edebiyatın, dostluğun, savaşın ve aşkın iç içe olduğu 2018 yapımı bu filmi çok seveceksiniz. İyi seyirler.


Ülkemizin de içinde yer aldığı kapitalist dünyadan gelen felaket haberleri moral bozsa da gelecek güzel günlere dair umudu bilemeli. Dünyevi işleri, eş dost akraba ilişkilerini, demokratik kitle örgütlerinde aldığımız görevleri, karma sergi gibi kolektif sanat çalışmalarını asgari düzeye indirsek bile mutlaka yapmamız gereken işler var. Ayrıca sadece yazmak için okunmaz ki. Elbette bu karanlık günlerde yoğunlaşmak kolay değil. Bir kitaba başlayabilmek, bir filmi sonuna kadar izleyebilmek zor gelebiliyor kimi zaman. Hemen hepimiz yoğunlaşma sorunu yaşıyoruz. Ama düşük tempo ile de olsa yazmaya, çizmeye, okumaya, izlemeye devam ediyoruz. Ben mi? Benzer sorunlar yaşıyorum elbette. Bu nedenle sadece siyasi makalelere, araştırma yazılarına değil, edebiyata da zaman ayırıyorum. Bu da bana iyi geliyor. Şiirle, romanla, öyküyle dinleniyorum. Beslenirken dinlenmek diyorum buna. Edebiyat- şiir aynı zamanda düşündürür, sorgulatır diyeceksiniz. Doğru da o sözcükler / mısralar sizi sarıp sarmalamazsa, yani şiir ve/veya metin kötü yazılmışsa, betimlemeler acemiyse, imgeler tamamıyla soyutsa ya da çok basmakalıpsa, o eser ne keyif verir ne düşündürür ne de ufkunuzu açar. Ortaya çıkan ürün sanat sayılmaz. Kiç arabesk bir karalama olur. Ya da duyguların dışa vurumu. Çok yazın. Yazın, yırtın yeniden yazın. Sanatta özgünlük. Özgürlük. Yaratım. Bunlar önemli. Sloganla sanatı ya da kiç'le sanatı ayırmak gerekiyor. Amacım ders vermek değil. Ben bir otorite veya sanat kuramcısı değilim. Yaşadıklarımı ve bu koronavirüs günlerinde düşündüklerimi paylaşmaya çalışıyorum. Yazmak, okumak deyince aklımıza hemen şiir, öykü, roman geliyor. Ancak sanat sadece edebiyattan ibaret değil. Farklı sanat disiplinleri de okumaya açıktır. Örneğin Howard Becker'e göre doğumu 1839 sayılan, ancak İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra sanat ailesine katıldığı söylenen, Fotoğraf ile heykel, resim, karikatür, oyun, sinema, müzik, dans ve diğer sanat disiplinlerini unutmamalı. Konserlerini internet üzerinden canlı yayın veren müzisyenler, deklanşöre basan, anı durduran ve bizimle paylaşan fotoğrafçılar, resim ve karikatürlerini sergi salonunda olmasa bile sosyal medyada hayranlıkla izlediğimiz sanatçılar ufkumuzu açıyor. İşte bu sanatçılardan biri olan Ali Osman Abalı, objektifini sık sık sınıfa, sınıf çelişkisine doğrultuyor. Sık sık diyorum zira sınıf yanı sıra kimlik gibi diğer toplumsal meselelere dair de çalışmaları devam ediyor. Aşkı da ihmal etmiyor. Ne de iyi yapıyor. Zira bu koronavirüs günlerinde uzun süredir egemenlerin unutturmaya, gizlemeye, görünmez kılmaya çalıştığı sınıf çelişkisi iyice gün yüzüne çıktı. Evde kal çağrılarına rağmen işe gitmek zorunda olan milyonlar, bir kez daha sınıf çelişkisini gözümüze soktu. Tedavi imkanları da öyle. Kimileri özel doktoruyla, özel aracıyla, jetiyle, yatıyla, korumalarıyla özel mekanlarda lüks içinde yaşarken, hastalandıklarında 5 yıldızlı özel hastanelerde, özel tedavi görürken, kimileri de çocuğunu dolmuşla doktora götürmeye çalışıyor. Peki, 20 yaş altı ya da 65 yaş üstü olup çalışmak zorundan kalan emekçiler için ne demeli? Akranlarının büyük çoğunluğu evde kalırken onlar işe gitmek zorunda. Bizi sarsan bu gerçekleri edebiyatçılar ak kağıda dökerken, Ali Osman Abalı gibi fotoğrafçılar da deklanşöre basıp anda durduruyor. Ali Osman Abalı bir alaylı. Sanata dair ilk derslerini erken kaybettiğimiz Erhan Sönmez'den almış. Merhaba Sanat Tiyatro grubunda oyuncu olarak başladığı sanat serüvenine, fotoğraf ve belgeseller hazırlayarak devam etmiş. Mersin Sokak Müzisyenleri Belgeseli 2018, Belgesel, Erhan Sönmez Belgeseli 2013, Belgesel, Mevsimsiz Göçler Huzurkent Mersin 2009, Belgesel. 2001 yılından beri sanatın çeşitli disiplinlerini deneyen Ali Osman Abalı, ilk karma fotoğraf sergisi Yansımaları 2011 senesinde açtı. Aradan geçen bu süreçte karma sergilerde yer almanın yanı sıra kişisel sergiler açmaya, belgeseller hazırlamaya devam etti. Sanatsal çalışmalarının yanı sıra atölyeler workshoplar yapıyor. Abalı ile son 10 yılda birlikte birçok iş ürettik. Ortak sergiler açtık. Gerek ülkede, gerekse Avrupa'da açtığımız karma fotoğraf sergilerine destek sundu. Dünyanın birçok ülkesinde beğeni toplayan Kadın tutsaklar konuşuyor video sunumunu birlikte yapmıştık. Heykeltraş, şair ve fotoğrafçı gözüyle Kadın ve Çocuk adlı sergimizi, Hasan Canel, Ali Osman Abalı ve ben birlikte hazırlamıştık. Yine 2018'de Göç ya da Araf adını verdiğimiz karma fotoğraf ve heykel sergisini o, ben, Arif Kılıç ve Tülin Şahin Okay birlikte organize ettik. Yazar ve fotoğrafçı Özcan Yaman'ın dediği gibi Sanat sokaktı ve sokak öğretiyordu... Ali Osman Abalı da hep sokakta, gerçeğin peşindeydi. Görmek ve bakmak fiilleri arasındaki önemli farkı da kavramıştı. Kendi ifadesiyle söyleyecek olursam Sınıf halini çekiyor. O şimdi hem öğrenci, hem öğretmen. Özgürlük eşitlik ütopyasıyla çıktığı engebeli yolda yürümeye devam ediyor. Görüyor, gösteriyor. O halde koronavirüs günlerinde Ali Osman Abalı'yı da takip edilecekler listesine ekleyelim.


Kadını kadının içinde özgürlüğe kavuşturmak gerekir derken Nietszche'in kastettiği herhalde Harem-i Hümayun değildir. İlk toplumların anaerkil olduğu düşünülürse uygarlaştıkça medeniyetin tek dişi ile karşılaşma sanrısıyla yüz yüzeyiz. Klanlarda aynı klan içinden evlenmek yasaktı. Çünkü klan üyeleri aynı toteme inandıkları için kendilerini akraba sayarlardı. İlkel toplumların ilkleri ne kadar medeniymiş aslında! Sonrasında kent devletleri, imparatorluklar, feodalite ve krallıklar... Yönetim şekilleri güya uygarlaştıkça kadının toplumdaki yeri daha sıfırlandırılmıştır oysa. Cumhuriyet dönemine kadar kendi yaşadığımız coğrafyaya baktığımda bir kaç kadın divan şairi görüyorum o kadar. Mihri, Fitnat, Adile ve Hubbi Hatun gibi. Atatürk'ün kadınlara 1926'da medeni kanunla toplumsal alandaki; 1930,1933 ve 1934'te de siyasal alandaki haklarını hatırlatması bile ne yazık ki bazı kadınların özgür olmalarına hala olanak vermemektedir. Kadını, kadının içinde özgürlüğe kavuşturmak gerekir. Yasalar neden kadınları korumaya yönelik? Çünkü korunacak duruma sokulmuşuz. Yasaların cinsiyeti olmamalı. İstediğimiz tüm yasalar çıkartılsa da kadın hakları adına, kadın önce zihnini özgür bırakmayı bilmeli. Bedeni özgürleştirmek zihinle başlar çünkü. Ayşe, Fatma, Hayriye haydi bırak çiftetelliyi de gel bilime!


İSMET YAZICI: Aslında tabi ki hayat duraklı bir şey değil; bir hal, sizi bir başka hale teslim eder ve öyle yol alırsınız; ama yine de illa bir durak koymak gerekirse, 1999 yılı diyebilirim. Yayıncılık talimlerimizi, kültür-sanat programları alanında yapsak da meslek hayatımın en başında ve bütününün en önemli bölümünde, belgesel var; 1999 yılından buyana da bu başlıkta pek çok seri belgesel ürettim. İSMET YAZICI: Belgesel, bütün söylenmişlerin size yetmediği, bu meydana sığmadığınız yerde başlar; bu bir başkaldırıştır aslında... Hem benim kişisel tarihim için, hem de dünya tarihi için, zamansal bir dönüm olan 1999 yılında -malum milenyum heyecanı yaşanırken- kendimi, yaşadığımız dünyayı, anlamlarımızı yoğun olarak sorgulamaya başladım. Kendi gözümüz, kendi aklımızla hayatı yaşamaya fırsat vermeyen bu imajlar bombardımanı, gerçek olamaz, insanın gerçeği olamaz dedim... Ve bütün yolculuğun zemininin temeli, biraz o zamanlarda, o sorgulama döneminde atıldı diyebilirim. Ve aslında aykırı bir şey başlatmıştım; soyutun belgeselini yapmaya başlamıştım. Çünkü belgesel dediğimiz alanda, genellikle görünenin izi sürülürken, ben görünmezin peşine düştüm; semboller kavramlar mana üzerine dizi belgeseller yapmaya başladım. Bir derdim vardı tabi ki onca acının, ayrı düşmüşlüğümüzün olduğu bu dünyada, bir umut arar iken, bunun yolunun, anlamlarımızı yeniden hatırlamaktan geçtiğini düşünerek bu yola girdim. Çünkü eğer biz anlamlarımızı tekrar hatırlarsak, insan olduğumuzu tekrar hatırlayacağız ve birbirimize daha güçlü sarılacağız ve belki de bu kötü gidişe bir dur diyebileceğiz diye düşünerek başlamıştım. Her kod, kültürün insana bıraktığı her miras, bana aitti ve benim kim olduğum, bin yılların birikimiyle anlam kazanıyordu. Her bilginin, hafızamda örtülü kalmış bir kapıyı açtığını, o kapının bana yeni kapılar araladığını düşünürüm. Belgesel, bu hatırlamaları çoğaltmaya yarayan en önemli araçlardan biri. Bilincin haritasını sunuyor önümüze. İnsanın binlerce yıllık kültür bilincinin haritasını. Bu haritayı çıkarmak için, belgesel sinemacıların bugüne kadar genellikle izledikleri yol, 'görünen dünyanın', somut maddi dünyanın içinde gizli kalmış, ya da unutulmuş gerçeklerin izini sunmak oldu. Ama bir yanı daha vardı bize bırakılan kültür mirasının. O da çoğu kez göremediğimiz ya da bildik duyularımızla algılayamadığımız, o görünmez anlam alemi. Yaşamı var eden görünmez yüz... Görüneni biçimleyen, 'görünmez'. Semboller, sembollerle yaratılan o kültürel miras, belgesel sinemanın zaman zaman bir metafor unsuru olarak kullandığı, ama salt gerçekliğin aktarılmasını savunanlar için temelli uzak kaldıkları o belgeler yığını, derlenmeyi ve aktarılmayı bekliyordu. Ve ben de bu alanı açmayı kendime yol edindim. Çünkü semboller, insanoğlunun var olduğundan bu yana hayatın, aramızdaki ilişkinin ve bu ilişkideki sürekliliğin bir parçası. Ve en az somut diye tanımladığımız yüzü kadar anlatılacak çok şeyi vardır. Hepimiz hayatın içinde bir benzeri olmayan, biriciğiz. Donanımımız hem ortak ama hepimiz kendimizi ifade edişimiz ve o donanımı çıkarışımız ile biriciğiz. Bunun tek bir yolu var o olmak. Özgürlük benim için hassas bir kural haddini aşmak, size tanımlanmış sınırların dışına çıkıp, kendi öz potansiyelinizi çıkarmak; aslında özgürlük kavramından benim anladığım, kendi biricikliğimi ortaya çıkarmak... Bize verili bir hayat var ve biz öyle bir geleceğe taşınıyoruz ki artık kendi aklımız, kendi gözümüzle kavrayamıyoruz dünyayı. Her şey bize tanımlanmış, hazır paketler olarak sunuluyor ve onun dışına çıktığımız zaman tu kaka ilan ediliyoruz. Bu nedenle düşler özgürlük alanları; hayaller özgürlük alanları. Sorgulamaya başladığınız zaman özgürleşmeye başlıyorsunuz. Verili olanı kabullenmek; insana, kendi doğamıza haksızlık etmek gibi geliyor. Bence bir belgeselcinin birinci kuralı olmalı bu ve samimiyetle, sahici bir şekilde kendi iç kazısını yapmalı. Hasret duygusu, hepimize çok tanıdık. Belgesellerimin neredeyse tamamının dip metni bu büyük hasret üzerine örülü. Kavuşulmak istediğim aslında kendim, kendi hakikatim, varlık nedenim... Kimim sorusunun peşinden koşarken yaşadığım hasret duygusu, yalnızca bugüne ve buradaya ilişkin değil kuşkusuz. Çünkü kendimle buluşmanın bir yolunu arıyorum; bunun için de belgeseli araç kıldım. Hayal ve hakikat arasında yol bulmaya çalıştığım bütün o üretilmişler, farklı başlıklar gibi görünse de birbirini tamamlıyor... Bütün seriler, nihayetinde kurulacak büyük paragrafın cümleleri. Aslında hep noktalı virgül tabi; hep birbirine bağlı; nokta koyamıyorsun; bütün hepsi tekrar başa döndürüyor sizi. Biliyorsunuz Adem-Havva kıssası bir hasretin başlangıç kıssasıdır. Ben bu kıssayı kullanmayı sevenlerdenim. Dünyaya, sonsuz mutluluk diyarını terk edip en aşağıya düşüşümüzü, biraz iradi tercih gibi yorumlamayı tercih ederim; benim zevkim bu. Adeta olacak olanın düşü bize gösterilmiş ve olma ihtimalimiz olan bir hal için Yusuf gibi kuyuya bırakılmışız ve o kuyudan çıkış aslında İnsan olarak kendimizi inşa etme sürecimiz gibi gelir. Yaratanın kendi suretinden yarattığı, en kıymetlisi olarak yarattığı ve bütün donanımı yüklediği ve İnsan olmaya aday o tohum; yükü alıp gelmiş, hani göklere, dağlara teklif edilmiş de onlara ağır gelmiş de bir tek insan kabul etmiş ve olacağı yaratmak için dünyaya gelmeyi kabul etmiş... O nedenle daha özel bir hikaye var Dünya'da; belki itişe döğüşe yaşayıp duruyoruz ve bunu kavramakta zorlanıyoruz; kirlendikçe kirleniyoruz, ama mutlaka kavranılacak, temas edilecek daha özel bir şey var diyorum. Tüm süreç, bir hasretin peşinde olsa da hatırlama ve uyanmak için, belki de kendi biricikliğimizi fark edişimiz için, dünya bir talim alanı. Bu fark edişi ancak kendi aklı, kendi gözüyle yol alanlar, kendini hatırlayıp, kendini özgürleştirmiş olanlar yaşayabilir diye düşünüyorum. Ancak özgürleşmiş zihinler olursak, o bütünün parçası olarak halkadaki yerimizin hakkını verebiliriz; kıymetimizi, kudretimizi fark edebilir. Semboller ve onun üzerine kurduğum belgeselleri hazırlarken yapmaya çalıştığım da bu kazı... Bu nedenle de zaten kendi kazısını yapmaya çalışan insanların işlerini seviyorum. İSMET YAZICI: Benim için belgesel, kendinizi doğurduğum bir süreç; zamansız bir yolculuk; dolayısıyla da zamansız bir yolculuk yapmak istediğimde ve o hale geldiğimde başlıyor benim için. Bütün üretilenlerin zemininde çok sıkı bir matematik var hem söz olarak, hem de görsel olarak- ama aynı zamanda doğaçlama var. Doğaçlama yapabilmek için de bütün anlatılacakları özümseyip sonra öğrenilmişleri unutup, boşluğa bırakmam gerekiyor. Çünkü o yolculuk, kişisel olarak çok kıymetli benim için. Her ürettiğimiz, aslında kendi hikayemizdir, kendi sıratımızdır. Hiçbir projenin sonunda insan başladığı yerde olmaz. Tıpkı suya yolculuk gibi; belki yolu biz seçeriz ama tercih suyundur; nereye akacağımız, hangi kıyılara demir atacağımızı aslında proje belirler, eğer teslim olursak; teslim olmadığmızda suyun bereketiyle yıkanamayız. Bu nedenle teslim olduğum an, proje başlıyor ve hızla tamamlanıyor. Eğer bir şeyi hayatınıza dahil etmiyorsanız, o olamıyorsanız; o şeyi zaten yapmıyorsunuzdur. Benim yol alış yöntemim bu. O kadar doğal akıyor ki her şey. İş bittiğinde tüm bilgileri siliyorsunuz. Örneğin harfleri aklınızdan siliyorsunuz ama manasını gıda olarak ruhunuzda bırakıyorsunuz. Her seferinde her şeyi unutarak başlamayı sevenlerdenim. Her projenin sonunda hiçbir şey bilmediğini anlıyor ve tadını hüznünü ve duygusunu hayranlıkla izliyorsun. Samsun'da doğdu. İlk, orta ve lise öğrenimini Samsun'da tamamladı. 1985 yılında Marmara Üniversitesi Radyo Televizyon Bölümü'nden mezun oldu. Aynı bölümden 1996 yılında master derecesini aldı. Kitle İletişiminde İmaj başlıklı tezi, 1997 yılında Bilim Yayınları tarafından yayımlandı. İkinci basımı 2003 yılında İm Yayınları tarafından gerçekleştirildi. İkinci kitabı olan Bilincin Haritası yine 2003 yılında İM Yayınları tarafından yayımlandı. İsmet Yazıcı, 1999 yılından buyana, TRT Kurumu'nda, 'semboller-kavramlar-mana' üzerine dizi belgesellerin yapımcılığını, yönetmenliğini ve metin yazarlığını yapmakta. Yaptığı belgesel seriler arasında SURETTEKİ SIR, YEDİ-VEREN DÜŞLERİ, KÜLTÜRLERDE ORUÇ, BİLİNCİN HARİTASI, YOLCU, KÜLTÜRLERDE KURBAN, SAKLI KENTİN SIRDAŞI, İKİ DENİZİN BİRLEŞTİĞİ YERDE, SIR, ZAMANIN ŞAHİDİ yeralmaktadır. 2010 2011 yılları arasında TRT Haber Kanalı'nda kültür-sanat kuşağı Hayat +nın Genel Yönetmenliğini yaptı. 2012 yılanda, TRT EBU ortak yaqpımı olan City Folk adlı projenin, Türkiye ayağının yapımcılığını ve yönetmenliğini yaptı. verilen belgesel dalında 1999 TV Oscar'ı ödülünü aldı. Yedi-Veren Düşleri adlı belgesel programıyla, Türkiye Gazeteciler Cemiyeti'nce 2000 yılında, Televizyon Dalında, Yılın Gazetecisi seçildi. Bilincin Haritası adlı belgesel programına, 2002 Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Sedat Simavi Ödülleri'nde Televizyon Dalında Jüri Özel Ödülü verildi. Kültürlerde Kurban adlı belgesel programına, Safranbolu Uluslararası 9. Altın Safran Belgesel Film Festivalinde (2008) profesyonel dalda En İyi Üçüncü Film Ödülü verildi. Genel Yönetmenliğini yaptığı Hayat + adlı kültür-sanat programı VI. Anafen Sanat Günleri'nde (2010) yılın en iyi kültür-sanat programı seçildi.


Her hikayede yangın çıkartıyor adeta. Küresel olmasa da yüreksel hikayeler bunlar. Çağdaş bir eğitimcinin hayattan damıttığı capcanlı cam gibi öyküler. Gözlemleme yeteneğini, hayal gücüyle birleştirmiş. Adeta çığlık öyküleri bunlar, yaşayan, yaşanan, belki de daha da yaşanacak olan hüzünle acının harmanlandığı, daha önce yazılsa da 'bakın bunları bir de ben yazdım' dediği hikaye resitalleri, nakış nakış işlenmiş. Yüreğimizin bam teline dokunmakla kalmıyor. İçimizi titretiyor. 'İnsanlık hallerini' yalın, sade, kendi sesinin diline dönüştürmek çabasını da göz önünde tutarak ne eksik, ne bir fazla, bir ayna gibi her gün değişik maskelerle dolaşan zavallı insan yavrusuna anlatmak istemiş. Alkışlamak gerekiyor. Meral Kurulay, Bana Hikaye Anlatma adlı hikaye kitabında yazdığı her hikaye insan olanın kalbiyle yazılmış. Okur, kendisiyle yüzleşmek istiyorsa bu hikayelere gönlünü uzatsın. Hayata, dünyaya kalıcı bir eser bırakmanın o muhteşem sevinci dünyanın göğüne sığmaz. Dünya ağır yaralı, insanlık sınıfta kalmış diye düşünmeyiniz. Yazın, çizin, şarkılar söyleyin, üretin. Sizi bir kişi bile okusa okurunuz vardır. Ama lütfen burada içi boş bir hikaye yok, her hikaye yürekle yazılmış. İnsanın insana olan yolcuğu biterse, hayat biter. Bitmesin! İnsanlık derdi olanın yazacağı çok şey vardır, müzikle, resimle, kısacası sanatla. Derdi insanlık olmayanın içindeki saray bile nafiledir. Dünyayı sanat ve bilim kurtaracak, bilin istedim! Bu kitap boşuna yazılmadı, okuyunuz isterim.


Önce söz vardı. Edebiyat ve şiir dünyanın en eski sanat dallarından, sinema ise daha pek yeni. Bütün sanat disiplinleri birbirini etkiler, besler. Sinema sesini şiirden, edebiyattan alır. Şiirsel sinema dediğimizde akla ilk gelen Tarkovski'dir. Tarkovski, bir söyleşisinde şiirsel sinemayı; az ve öz olmayı, daha yoğun bir ifade biçimi kullanmayı tercih ediyorum sözleriyle açıklar. Sinema ve şiiri birbirine çok yakın iki dil olarak görüyorum. İki dilde de gösteren ile gösterilen çakışır, aynı şeydir. Yani şiirde sözcükler nasıl ki kendi dışlarında anlam oluşturan bağlamlar için bir araya gelmezlerse, sinemada da görüntüler öyledir. Şiirde sözcüklerin amacı kendileridir. Düzyazıda olduğu gibi kendi dışlarında bir anlama hizmet etmezler. Sinema da öyledir. Ne görüyorsak, odur. Bunu resim sanatı için de söyleyebiliriz. Ben film izlemeyi çok severim. Bende imgesel düşünme, resimsel tasarım daha gelişmiştir. Elbette kavramsal da düşünürüm, soyutlama da yaparım. Ama herhangi bir anlamın görsel tasarımı, yani imgesi beni daha çok kendine çeker. Tarkovski, şiirsel sinema tartışmalarıyla ilgili olarak, şiirsel sinema diye bir şey yoktur, sinema zaten şiirdir derken son derece haklıdır. Sinema tarihinin en iyi yönetmenlerine bakın, çoğunun şiirle ilişkisi vardır. Hatta şiirsel sinemanın babalarından Teo Angelopuolos şairdir. Tartkovski'nin babası Rus şiirinin önde gelen şairlerindendir. Kurasawa, resim eğitimi almıştır. Filmlerinde müthiş renk uyumu ve arayışı vardır. Hatta filmlerinin storyboardlarını kendisi yaparmış. Dediğim gibi, sinema benim şiirsel ufkumu açan, çoğaltan, kışkırtan bir etkinliktir. Şiir ve sinemanın ortak yanı dil; şiir dilinin anlamı birimi dize; sinema dilinin anlam birimi ise çekim. Şiirde bütünü oluşturmak dizeler sarmalı, bunun sinemadaki karşılığı ise görüntüler toplamı. Sinema ile şiir arasındaki ortak paydanın da imge olduğunu var saydığımda da şiir-sinema ilişkisini anladığımı, ikisinin akrabalığına inandığımı anlıyorum. Bu anlam ve anlamlandırma hem kağıt üzerinde hem de pelikülde şiir ve sinema tadında bende kalan. Sinemaya dair ne söylenmez ki! Hele Koronanın dünyayı alt üst ettiği, koca bir cezaevine çevirdiği bu günlerde, sinema daha çok anlam kazanıyor. Aslında sinema denilen şey, romanın, öykünün, şiirin somut halidir. Tüm sanat eserleri bir bütünlüğü barındırır ve bu ilişki sayesinde gerçekleşir. Bilimsel deneylere ulaşmadan önce hayal edilir, hayallerimiz olmadan hiçbir şeyin gerçeğe dönüşmeyeceği koca bir realiteyse, harika eserler yazma, özgün ve iyi filmler yapma tutkusunun yanıtı da çok boyutludur. Bu nedenle roman ve sinema kafa tutar, kışkırtır ve yeniden yapılandırır. Gerçek pata küte söylemden kaçınıldığı ölçüde de kalıcı olmayı başarırız. Düşünce nasıl iyi, doğru ve güzel üzerinden kendini var ediyorsa, sinema da bu bütünlüğün görselliğidir. Kutsal olan her şey yara aldıkça, gökyüzünden yeryüzüne inen Tanrı'yı sorgulama arttıkça, sinema ve sanat daha çok anlam kazanıyor. Zaten sanat bilincini kavrayıştan uzak bir bilincin, varoluşu ve özgürlüğü algılayışı da oldukça eksiktir. Nasıl ki, ilkin söz ün olduğu bir gerçekse, sinemadan önce de roman, öykü ve şiir vardı; sinemanın tarihi yenidir. Edebiyat mirası, dünya var oldukça sinemayı besleyecektir, teknik olarak muhteşem boyutlara ulaşılsa da, edebiyat öykü ve roman sinemanın ana damarı olmayı sürdürecektir. Klavyeye basıp dururken, zihnim bir algıdan başka bir algıya geçiş yapıyor, zihnime art arda saldırıyor sahneler. Yeşilçam filmleri, kadın matineleri, çakıl taşlı yazlık sinemalar, sade gazozlar. Sinemayla ilk tanışıklığım 1967 yılında beş yaşındayken, Diyarbakır'ın Perası olarak bilinen Dilan sinemasında yabancı bir film izleyişimle oldu. Sonra, at arabalarında sinema afişiyle birlikte, megafonla Dikkat dikkat bu gece sinemamızda, sinemanın kral ve kraliçesi... diye başlayan anonsla birlikte mahallede bir hareketlilik başlardı. Çocuk olarak bu hareketliliği izlemek büyük bir keyifti. Gitmek isteyenler, akşam ne giyeceğini konuşur, saçlara bigudiler takılır, elbisenin rengine göre ruj seçilirdi. Kefernahum filmi de iz bırakan filmlerden. Son dönem yönetmenlerden Nuri Bilge Ceylan, Türkiye için bir şans desem de, onun filmleri yeterince anlaşılıyor ya da haz alınıyor mu? Donald Kuspit'in dediği gibi, Yüksek sanat mutlu azınlığa hitap ediyor olabilir, ama mutsuz çoğunluğa seslenmez. Söylemiyle açıklayabiliriz. Geçen gün, Ingmar Bergman'ın 1967 yapımı Utanç adlı filmini yeniden izledim. Bergman'ın tüm filmleri muhteşemdir, bir filmini izledikten sonra on roman okumuş gibi oluyorsunuz, çok bütünlüklü, insana ve yaşama dair her şeyi barındırıyor. Anın sanat eserlerini yutmasına izin verilmediği ve ısmarlama şeyler yapılmadığı sürece, hep yaşayacak kült eserlerin çıkması kaçınılmazdır. Sinemayı görsel bir sanat gibi düşünmek olanaklı daha çok. Romanlara kimi kez zarar veriyor bence. Çünkü duygu ve betimlemeleri yansıtmasının sınırı var. Örneğin Hugo'nun Sefiller' inin kimi sahnelerini sinemada değil metinde okumak daha etkili olabiliyor. Salt sinema değil de yazınsal metinlerin çevirilerinde de sıkıntı oluyor haliyle. Kimi çeviriler, tersine, özgün metinden daha etkili olabiliyor çevrildiği dilde. Sinemayı İzmir Gültepe'de Gördüren Sineması'nın duvarlarında tanıdım. Bilinen filmler. Büyük Sinema' da, lise öğrencisiyken dersi ekip bir filme gitmiştik arkadaşlarla. Felsefe hocam, müdür yardımcısı, o yüzden aldığım, haberim olmayan disiplin cezamın silindiğini bildiren bir kağıdı imzalatmıştı bana. Sonradan ben de felsefe hocası oldum, ama ilgilenmedim böyle şeylerle. Bir Zamanlar Amerika, Muhteşem Gatsby, ilk usuma gelenler; Türk filmleri ise saymakla bitmez..


Adını andığım kitaplar ve filmler, rasat ettikleri alanlarla ilgili temel problemleri ilk bakışta 'sarsarak' ifade ediyor. Yeniden dönüp bakınca, bir daha okuyup izleyince her birinin içinde kararlı bir sükuneti duymakta gecikmiyoruz. Tarihsel, Fiziksel, psikolojik şiddetin düğümü; bunca sesin, konuşmanın arasında, tam zamanında bekletilmiş bir tuhaf 'sessizlikle' çözülüyor. Yahut ben öyle anlamak istiyorum: çok güzel bir konuşmanın içinde 'söylenmemiş olanın serinliğine' katılıp kendimle konuşmayı... Gürültünün anlaşılmayacak hale geldiği bir eşik var, orada da sessizlik kendini mayalamaya başlıyor. Yani sessizlik yoksa yazı da yok, film de yok.


Aslında zamanımızdan üç yüz yıl önce John Dryden'in sorduğu Dahilik ve delilik benzeşiyor mu? sorusu hala net bir şekilde yanıtlanamamıştır. Günümüzde gerçekleştirilen sistemli yaşamöyküsel araştırmalar yaratıcı kimselerde psikolojik rahatsızlıkların görülme sıklığının daha fazla olduğunu göstermektedir. Duygudurum bozukluğu yaşayan hastaların yaratıcılıkları hakkında yapılan çalışmalar sonucu yeni bulgular elde edilmiştir. Örneğin Arnold Ludwig'in New York Times Kitap Değerlendirmeleri'nde 30 yılı aşkın bir süre (1960-1990) eleştirilen yazarların biyografileri hakkındaki yakın tarihli çalışmasına göre mani, psikoz ve yatarak psikiyatrik tedavi uygulamalarının en çok şairlerde görülmiş ve onların %18'i de intihar etmiştir. Storr ise çok önemli bir noktaya dikkat çeker: Yaratıcılık psikopatolojiyi çözmenin bir yolu olsa dahi hiçbir zaman bir nevroz ya da psikoz değildir, üstelik bnların tam tersidir. Psikolojik rahatsızlıkların da yaratıcılığa ket vurduğunu düşünmek için yeterli neden vardır. Freud ve Sontag'ın belirttiği gibi bir sanatçı rahatsızlığını yaratıcılığa dönüştürebilir ya da Anthony Store'un öne sürdüğü gibi sağaltıcı bir yönü olan sanat aracılığıyla onun psikolojik sorununa çözüm bulunabilir. Şiirin ilk ünitesinde gülme, ikinci ünitesinde ise ağlama eyleminin vurgulanması bipolarlı kadın hastalarda yıllar geçtikçe depresif epizotların baskınlaşması ile ilişkilendirilebilir. Şiirdeki öznenin dünyasında kahkahaların yerini zamanla gözyaşı alacaktır. Şiirin ilk ünitesinde özne köşeye sıkışmış bir tutsağa, onun yaşadığı yer ise bir kafese benzetilmiştir. Özne, içinde yaşadığı kafeste her şeye rağmen gülebilmektedir. Onun yüz yüze geldiği her şey kötülük denli gerçektir ve bunlardan kaçış yoktur; Kendisi için tek çare ise hayatı kucaklamaktır; ne var ki onun içinde olduğu depresyon hali buna engel olur. Şiirin ikinci ünitesinde ise öznenin sahip olduğu bir oyuncak odadan söz edilmektedir. Bu oda, edebiyatın, sanatın ya da şizofren bir insanın hayal dünyası olabilir. Şiirdeki özne çok yorulmuş, acı gerçeklere karşı gülebilme gücünü tüketme noktasına gelmiştir. O da yaşanamaz bir durumda yaşamak için iki özel savunma stratejisi geliştirmiştir: sanat ve delilik. Kendisine oyuncak bir oda kurmuştur. Çevresinden gelen paradoksik baskılara, isteklere, itmelere, çekmelere ; tüm kötü gerçeklere karşı korunmak için bu odaya sığınmıştır. Burası iki şekilde düşünülebilir, ya bir sanatçının şiir yazma gibi sanatsal etkinlikte bulunduğu potansiyel oyun mekanıdır ya da psikolojik rahatsızlığı olan bir kimsenin fantezi kurma yeridir. Muhtemelen Pembe Sevgili, hem bir sanatçı hem de psikolojik rahatsızlığı olan bir kimsedir. Sınırda bulunmaktadır. Şöyle ki sanat bir tür yaratıcı oyun etkinliğidir. Yaşam ile bağlantılıdır; yaşamı geliştirir, zenginleştirir. Fantezi kurmaksa kendi başına bir olgudur, enerjiyi içine çeker, ancak onun yaşama katkısı yoktur. Çözülmüş zihinsel faaliyetleri yüzünden dış dünyadan koparak fanteziler içinde yaşayan kimseler vardır. Kişi, dünyayı farklı bir şekilde yeniden yaratmak, onun yerine en katlanılmaz yanların ayıklandığı ve kendi arzularının bunların yerine geçtiği bir başka dünya inşa etmek isteyebilir; ama çaresizlik içinde içinde hiddetlenip mutluluk yoluna yönelen kişiler genelde hiçbir sonuca ulaşamaz; çünkü gerçeklik fazlayısıyla kuvvetli ve zorlayıcıdır; sonunda kişi çıldırabilir. Pembe Sevgili de evet ile hayır arasındaki çizgidedir. Çözülmeleri katı bir şekilde örgütlenip fantezileri onun ruhunu ele geçirebilir, yaratıcı kavrayışını tahrip edebilir. Bunun sonu intihara kadar gidebilir; çünkü kişinin hayatın yaşanmaya değer olduğunu hissetmesini sağlayan şey yaratıcı kavrayıştır. Ya da buna direnip oyun oynamanın özel biçimlerinden biri olan sanat aracılığıyla fantezilerini rüya ve gerçeklikle ilişkili hayal gücüne dönüştürebilir, böylece kendisini iyileştirebilir. Acaba iç mücadelesinden hangisi galip çıkacaktır? Psikoz mu yoksa deha mı?.. Afşar Timuçin, Estetik, Bulut Yayınları, İstanbul, 2008. D. W. Winnicott, Oyun ve Gerçeklik, trc. Saffet Murat Tura, Metis Yayınları, İstanbul 2010. Nilgün Marmara, Pembe Sevgili, Daktiloya Çekilmiş Şiirler, Everest Yayınları, İstanbul, 2010, s. 122. Akiskal HS, Lopez JJ, Sartorius N., İki Uçlu Bozukluk, s.174-175, John Wiley&Sons Ltd, s:360-65, 2002'den naklen: Ömer Akay, Bipolar Bozuklukta Kişilik Özelliklerinin Hastalık Seyrine Etkisi, s. 7. Gökçen Şahmaran, Postmodern Dönem Sanatında Şiddet ve İroni Kavramlarının Yarattığı Şizofrenik Açılım, s. 200. Çocuk da sanatçı da düşlemlerle zenginleştirilen bir oyunun içindedir. Düşlem de oyun da gerçekliğin şemalarına ulaşmaya çalışır. Deha çocuksu bir güçtür, oyunda var olmuştur ve hep oyun oynar, alışılmamışa yönelir, kendinde alışkanlıklarla çekişir. Deha, çocuk gibi varlığını oyunda kazanır. Dehanın oyunu bir tür çocuk oyunudur, çocuklukla oynayıştır. Buna göre gerçekliği açınlayan en güçlü simgeler çocukluğun gereçleriyle kurulur. Hiçbir deney, çocukluk deneyleri kadar canlı, kavrayıcı ve açıklayıcı değildir. Sanatın çocuğa, çocuğun sanata benzemesi bundandır. Bkz. Afşar Timuçin, Estetik, Bulut Yayınları, İstanbul 2008, s. 124. D. W. Winnicott, Oyun ve Gerçeklik, trc. Saffet Murat Tura, Metis Yayınları, İstanbul,2010, ss. 46- 47, 49. D. W. Winnicott, Oyun ve Gerçeklik, s. 88. D. W. Winnicott, Oyun ve Gerçeklik, s. 61. D. W. Winnicott, Oyun ve Gerçeklik, s. 47.