Fergun Özelli: Bizim toplumumuzda edebiyat pek de önemsenmez. Edebiyat yapma lan!, Hikaye anlatma bana şimdi! gibi özdeyişlerimiz de oldukça yaygındır günlük konuşma pratiğinde. Ayrıca, ilk emri Oku! olan bir dinsel inanışa mensup olsalar da okumaktan çok, görüp duyma, gezip yaşama, dinleyip ezberleme, inanıp biçimlenme ile hayatlarına nasıl yön vereceklerine karar verirler. Toplumsal hayatımıza da nitelikli ve popüler olmayan sanattan çok, eğitilip inandırılıp ezberletilmiş bir siyaset yön verir. Üstelik bu siyaset, sanatla iç içe olan, ondan beslenip gelişen bir siyaset değil, sanatı yok saymak için olağanüstü çaba sarf eden bir siyasettir. Toplumsal reform ve rönesans aşamalarını gerçekleştirememiş geçmişimiz, herkesin de bildiği üzere, edebiyatçıların ve bütün dallardan sanatçıların çektikleri çilelerle, kitap toplatıp yasaklamalar, hatta yakmalarla doludur. Eğitim sistemimizden de felsefe, mantık, sosyoloji ve psikoloji dersleri usul, usul kayıp gittikleri için okuduğunu anlama ve yorum yapıp eleştirebilme yeteneklerimiz de oldukça büyük bir yüzdeyle azalmış bulunmaktadır. Üstelik okur, yukarıda da belirttiğim gibi toplumsal reform ve rönesans dönemlerini atlatıp gerçek anlamda demokratikleşmeye de ulaşamadığı için, okuyan marjinal kesim de kendi içinde iki, hatta, üç parçaya bölünmüş bulunmaktadır. Bu konuda biraz daha ileriye gidecek olursam, sanatın diğer alanlarında emek verenlerin de edebiyatla çok yakın bir ilişkisi bulunmadığını rahatlıkla iddia edebilirim. Ayrıca, günümüzde devreye giren televizyon, cep telefonu ve sosyal medyanın alışkanlık ve bağımlılığı da, gerçek edebiyat okurunu giderek daha da marjinal bir pozisyona sokmuş bulunmaktadır. Ve ne yazık ki böyle bir toplumsal yapıda şiir, şarkı sözlerine, öykü ve roman da dizi filmlere bırakmışlardır yerlerini. İşte tüm bu anlattıklarımın ışığında, Siyaset hayatın her alanında varlığını sürdürürken, gazetecilerin bu anlamda yayımladıkları kitapların, edebiyatın önüne geçip çok satıyor olmaları oldukça doğal bence. Çünkü: toplumumuz insanları, gerçek gazeteciliğin de iyice marjinalleştiği bir ortamda, öğrenmek istediği gerçeklere tüm açıklığıyla ulaşabilmek ya da kendi inandıkları doğrularının kendilerince daha uzman ve bilgili gördükleri insanlarca kanıtlanıp doğrulanmasına bir kez daha tanık olup rahatlamak adına popüler gazetecilerin kitaplarına yöneldiklerini düşünüyorum. Serkan Işın: Gündelik yaşantının kurgusallığı edebiyatı daha sahici ve can alıcı yapıyor. Ama tabi bu ilk anda aklıma gelen şey. Gazetecinin ürettiği 'güya' dünyanın, izlenimleri, ilişkileri, gizemleri, entrikaları vb. okur için daha kolay, hazmedilebilir. Zaten bedava olan gündemi yaratan adamlar bu şahıslar. Edebiyat reklamı yapılamayan, ederi olmayan, fakat maliyeti ancak insanlıkla ölçülecek işler peşinde hep. Ama aklıma başka ne gelir bilmiyorum; çünkü reklam, tanıtım görülmek, bilinmek, tanınmak, vb kavramlar şiirle aynı cümle içinde olduğunda bile bundan nefret ediyorum.


Neruda'nın sözleri, bence çift başlılık içeriyor. Özünde redler içeren şiire yönelik hegemonik baskının sadece sınırlandırma, engelleme ile sınırlı kalmayıp, aynı zamanda ayağa düşürme ve itibarsızlaştırma yöntemlerini de kullandığını ima ediyor. Şiir günümüzde eskisi kadar yasal kovuşutramalara uğramıyor, buna karşılık / ve çünkü ikinci yöntem artık ağır basmakta ve şiir bu yolla etkisizleştirilmek istenmekte. Bu konuları, Şiir: Üretici Etkinlik kitabımda topladığım yazıların çoğunda, uzun boylu tartışmışımdır. Kendi bakış açımdan, bağlamın çerçevesini edebiyatta modernlik ile, modernizm ve postmodernizmin farklı olgular olduğunu anımsatarak çizmiştim. Kaldı ki modernlik kavramının da tek başına açıklayıcı olamadığını eklemiştim. Modernizm, biçimi, dili ve yenilikleri öne sürerek, özne olarak onları sunarak, gerçek öznesini gizleyen bir tutumdur. Edebiyatın araçlaştırılmasına karşı çıkmak gerekçesine sığınarak yapar bunu. Aslında edebiyat insan odaklıdır ve tüm edebiyat eserleri, insanlık hallerinin şu ya da bu konumuna gönderme yapar, yani her edebiyat anlayışı aynı zamanda edebiyatı araçlaştırır. Modernist edebiyatın saklı tutulan gerçek öznesi de, üretim biçiminin yaşantı üzerindeki etkilerini tam çözememiş, çözebilse de aşamayan, tekilleşmiş, duruma göre eziklik ile üstünlük duyguları arasında savrulan bir toplumsal kesim. Aradıkları da, tekilliklerine, yalnızlıklarına, yönsüz duygularına tercüman olabilen, uçu açık, belirsizliği yöntem seçmiş, dünyaya atılmışlık inancına terapi etkisi yaptığı sanılan metinler. Modernizmin yenilik fetişizmi de üretim biçiminden arınık değil. Kapitalizmin, rekabet ortamında yeniliklerden rant elde ettiği ve ayrıca tüketimi pompalamak adına moda olgusuna büyük önem verdiği, herkesin bildiği basit gerçekler. Bütün bunları tümel bir çerçevede düşünürsek, modernist edebiyatın öznesini saklaması ve özne olarak tekniği, yenilikleri, dili öne sürmesi anlaşılır olmaktadır. Modernist edebiyat, hiç bir zaman orta sınıfın ölçüleriyle hayata baktığını, bu sınıf adına edebiyatı araçlaştırdığını söyleyemez. Çünkü toplumun ezilen-sömürülen kesimlerinden yana olmanın itibari değeri vardır ama orta sınıftan yana olmanın hiç bir itibari değeri yoktur. Modernizm, orta sınıfların sınıfsal olarak bulamadığı itibarı, edebi üstünlük ile sağlama çabasıdır, o yüzden gerçek öznesini gizleyerek, biçimi ve dilsel olguları özne kılması bundandır. Yapısalcılık ve onun sözde lojileşmiş biçimi semiyoloji, bizdeki tuhaf adıyla göstergebilim, orta sınıfın ağırlığını oluşturan akademisyenler eliyle yaygınlık kazanmıştır. Kendi özgül kimliği olan edebiyatı gerilere iterek ve herşeyi dile indirgeyerek, asıl postmodernizme lojistik destek sağlamıştır. Yapısalcı / göstergeci yaklaşımın dilsel her olguyu eşit görerek, ideolojinin ve tarihselliğin değerler sistemini metin dışı ilan ederek yaptıkları ile, postmodernizmin düzeyleri eşitleyen, başka deyişle düzeysizliğe eşitlik tanıyan yaklaşımı birbirinden farklı değildir, birbirinin uzantısıdır. Her çeşit keyfiliği ve kuralsızlığı kutsamak gibi felsefi ve siyasal çıkmaları da var. Sosyal medya da, konumu itibarıyla, bir açıdan bu anlayışa kolaylıkla zemin olmuş, başka bir açıdan da işin varacağı yeri göstermiştir. Dün keyfiliği, kuralsızlığı, belirsizliği savunanlar, bugün bu kaosa bakarak, ilmeği nereden nasıl yakalayabilecekleri derdine düşmüş görünüyorlar. Neruda'nın andığınız sözleri, aslında şiirin değerler sisteminin kalıcılığına, gerçek şiirin insan merkezli ve modalar üstü niteliğine vurgudur. Hamacher'in başarısızlığı kutsayan ve modernliğin temeli sayan sözleri, postmodern döneme özgü ve sonsuz çeşitlemeleri olan, olguları olumsuz kavramlarla niteleyerek, açık uçlu kılarak, bu konuda bulunan her boşluğu doldurmaya çalışarak ve buna hem orijinallik, hem muhaliflik vehmederek, aslında gramerden medet umup daha önce yanyana düşmemiş kelimeleri yanyana düşürmeye çalışarak, bir çeşit meşruiyet sağlamak yönteminin bir başka örneği olmuş. Bu tür moda ifade biçimleri, aslında önceki soruya cevap verirken anımsattığım yaklaşımın, biraz da yenilik fetişizmini anımsatan örnekleri. İki temel toplumsal sınıf arasında sıkışıp kalan orta sınıfların genel ruh halidir çözümsüz kalmak, bir yandan da buna kılıf arayıp durmak, bunu arayış olarak kutsamak, yenilik olarak sunmak. Özellikle Avrupalı tuzu kuru akademisyenlere binlerce labirent sayfa yazdırmıştır bu tutum, bizde de örnekleri var. Deneysel metotlar da aynı durumun teknik görünüm almış hali değil midir? Yeni bir şiir arayışı kuşkusuz vardır, o yüzden şiirler yazılmaktadır. Ancak bu arayış, ortak anlayışlarda değil, tekil şiirlerde içkindir. On yılda bir akım icat etme dönemi bitmiş olabilir ya da her gün yeni bir akım icat etme dönemi yürürlükte olabilir, ancak şiirin ezelden ebede geçerli anlamları tüketmesi mümkün değildir. Edip Cansever, bence yanlış tanımlamış kendisini. O, kendi kuşağının belki de biricik maraton koşucusudur, yüz metrecileri de bu nedenle kıskandırmıştır. Bu uzun soluklu koşuyu da, şiirin bir inşa, bir praksis oluşunu kavramış olmasına borçludur. Kısa erimde değeri yeterince anlaşılamamıştır. Kendisi de, aslında ömrü boyunca anlaşılamamaktan yakınmıştır. Şair, yapmak istediklerinin anlaşılamaması karşısında bazen dağılabilir. Sözlerini öyle algılıyorum. Dağılmamış, aşamalarla şiirini geliştirmiş, bütünlemiştir. Bana gelince, edebiyatın diğer alanlarındaki çalışmalarımın yanı sıra, bugüne kadar yedi tane de şiir kitabım yayımlandı. Başarıp başaramadığıma karar vermek bana düşmez, soluğumu bir maratona göre ayarlamak, benim de en azından ereğim olmuştur demekle yetiniyorum.


Her çağın kendine özgü sorunları olduğu gibi yaşamı kuşatıp biçimlendiren yükselen değerleri de vardır. Ancak aşk, mutlak iktidarını ilan etmiş kral gibi yerini her geçen gün daha da pekiştirerek geldiği görünüyor. Sanatın tarihi kadar eskidir aşk izleği. Örneğin, tarihin ilk savaş destanlarından biri olan Troya'da hazin bir aşk öyküsü vardır. Cervantes'in şövalye romanlarıyla dalga geçmek için yazdığı Don Kişot'unun da müzmin bir sevgili için girişilen tuhaf kahramanlıklarla dolu olduğu bilinen bir gerçek. İlk kadın şairlerden biri olan Sappho'nun şiirlerinin, hala aşk şiirleri antolojisi hazırlayanların gözdesi olması boşuna olmasa gerek. Düşüncemi daha da ileri götürüp mitolojilerin de başat malzemesinin aşk olduğunu söylersem abartmış olmayacağımı sanıyorum. İlahi kitaplarda da yer yer aşkın inceliklerinin pırıltılarını görebiliriz. Kutsal Kitap'ta, Neşideler Neşidesi adıyla anılan bölümde öyle şiirler var ki, acılardan ve felaketlerden bahseden metinler arasında göğün en parlak yıldızı gibi ışıl ışıl parlar. Fransa'da Lascaux Mağarası'nda ilk sanat eseri olarak kabul edilen bir yontuda, erkeğin cinsel organı kalkık olarak çizilmiştir. On beş bin yıl öncesine ait bu figür, sanatın doğuşunun, insanın fiziksel tamamlanışıyla başladığı iddiasının da kanıtı olsa gerek. Kuş kafalı olarak çizilen erkek, öldürdüğü bizonun önünde yatarken, bizonun da bağırsakları yere akmış, boynuzlarıyla parçaladığı avcısının az ötesinde can çekişmekte. Bir kuş kafasına sahip olduğundan dolayı tuhaf, aynı zamanda da çocuksu olan bu resim için Georges Bataille, Dünyada bu resim kadar gülünç, korkunçlukla ağırlaştırılmış başka resim yoktur. der. Aşk, sadece aşıklar arasındaki ilişkinin karşılığı değil, bedensel olduğu kadar, bütün yoğunluğuyla insanı sarsan bir duygudur da. Tarihin sayfaları arasında dolanırken insanın en çok savaşlar ve dinle meşgul olduğunu görürüz. Din sorgulamaya pek izin vermediğinden mutlak itaatle koşullandırır imanlısını; öldürmek ve zulüm ise savaşın doğasında olan sıradan eylemdir. Bu gerçeklikler her ikisini de aklın sınırları içinde algılamamıza pek olanak vermemekte. Aşkı da aklın muhasebesiyle anlamamız zor, zihnimizi hep meşgul ettiği kesin. Ancak aşkın, savaş ve din gibi akla karşı olmadığı kanısındayım, hatta aklın izindedir bile denebilir. Neden mi? Eğer aşk, akla karşı olsaydı, insansoyu tarihin karanlıklarında çoktan kaybolurdu. Aşk, birçok yönünün yanı sıra yeni kuşakların dünyaya gelmesi için zihnimizin bize sunduğu tatlı bir oyuna benzer. Bu oyunu öyle bir ciddiyetle oynarız ki varoluşumuzu bile onun üstüne temellendirmeye kalkışırız. Aşıkların, evlilik gibi büyük bir sorumluluğun altına girmeye can atmaları başka nasıl açıklanır ki? Sosyal bir varlık olmamızın nedeni bu olsa gerek. Aile ve diğer sosyal bağların, hatta uygarlık ilerledikçe feodal bağlarımızı yadsısak da vazgeçemediğimiz akrabalıkların hayati derecede önemli olmasının da. Birey kimliğini kazananların aşık olmadan cinselliğini tam anlamıyla yaşayıp doyuma ulaşacağını sanmıyorum. Mutlu bir birliktelik ve koşulsuz bir sevgiyle çoğaltılan aşkın yüceliği hiçbir şeyle kıyaslanamayacak kadar kıymetli olmalı. Aşkla doğan çocukların, dünyayı daha bir güzelleştirip yaşanılır kılacağına inananlardanım. Bir insanın geleceğinin anne karnındaki yumurtanın spermle buluştuğu andan itibaren belirlendiğini söyleyen bilim adamları haklıysa, benim de aşkla başlayan bir yolculuğun ufkunun berrak olacağına inanmamdan daha doğal ne olabilir ki? Aşkın hasadı ne kadar çok olursa, Adnan Yücel'in özlemi de o kadar hızlı gerçekleşerek; yeryüzü aşkın yüzü olur belki. Ne yazık ki bütün güzellikler nasıl az ve erişilmezse, aşk da kalplere pek nadir uğrayan büyülü bir rivayet gibidir; kulaktan kulağa fısıltılarla dolanan. Belki de bu deneyimden yoksun kaldığımız için, bir türlü tamamlanamayan bir eksikliğin içinde dönüp dururken, Sisyphos'un sonu gelmeyen cezası gibi geçirmekteyiz ömrümüzü. Varlıkta bütün zevki o cennette duyanlar, Dünyayı unutmuş bulunurken o sularda, -Zalim saat ihmal edilen vakti çalar da- Bir an uyanırlarsa leziz uykularından, Baştanbaşa, her yer kesilir kapkara zindan. Bir faciadır böyle bir alemde uyanmak, Günden güne hicranla bunalmış gibi yanmak. Aşk şiirleri daha çok vuslata erememeyi anlatır. İki karanlık arasında kendi vücudumuz bile her geçen gün aynaların içinde yitip giderken, başka birinin sadece kendimize ait olmasını dilemek en büyük trajedi olsa gerek. Bu nedenle hiçbir tutkunun aşk kadar yakıcı olmadığını düşünüyorum. Çünkü o, gücünü yaşamın kaynağından, yani şehvetten alır. Şehvetin önünde toplumsal statü, yaş, saygınlık, korku, yıkım gibi engellerin hükmü pek yoktur. Hatta bu tür engeller kışkırtıcı bir mekanizmaya dönüşerek arzunun ateşten daha bir kırbaçlar. Aşkta yeni kuşakların ete ve kemiğe bürünmesi için doğanın kanunları geçerlidir. Bu engel tanımayan kanununda iki karşı cins, tıpkı oksijenle hidrojenin bir araya gelince suyu oluşturmaları gibi kendi varlıklarından vazgeçerek başka bir kimliğe dönüşürler. Arzu ve acı kıskacında sınırsız tatminin peşinde olan aşıklar, kuşakların devamı için sadece bir aracı konumundadırlar aslında. Bernard Shaw, Bir kadının başka kadınlardan farkının abartılması, olarak görür aşkı. Ortaçağ'da, acı çekmeyen aşık olmaz düşüncesi o kadar pekişmişti ki, aşk ıstırabı ilahi bir duygu olarak görülüyordu. Russell'ın aktardığına göre bir Fransız papazı, Aşk, yaratılıştan gelen bir tutkudur; yani içimizdeki acıdır, başka bir cinse baktığımızda ya da hayal ettiğimizdeki acıdır der. Bu söz sadece Ortaçağ'ın ruhunu yansıtan bir ayna değil, neredeyse bütün zamanların gerçeğidir aslında. serüvenine bakarken evliliklere ve kadına bakışını da incelemek gerek.


Gul, gurban olduğum Hökümet Baba! / Baa bir alfabe veremez miydin? Şemsi Belli'nin bir döneme damgasını vuran 'Anayasso' şiirini, bu iki dizesini görünce bile hemen anımsarız değil mi? 70'li yılların ilk yarısında, benim gibi bir kitapçısı dahi olmayan kasabalarda yaşayan ve o yıllarda ortaokul- lise öğrencisi olanlar daha iyi bilirler; o günlerde Anayasso şiirini ezberden okuyamamak büyük bir eksiklik sayılırdı. Ancak, Anayasso şiirinin yer aldığı kitap kimde vardı, işte onu bildiğimiz yoktu. Arkadaşlarla toplandığımızda bazıları bu şiiri bilir ve ezberden okurdu. Oysa çoğumuz şiiri yazılı olarak bir türlü ele geçirememiştik. Dinlediklerimizden ise belleğimize sadece birkaç dizesini yazabilmiştik, daha ötesini bilemiyorduk. Gara dağlar gar altında galanda / Ben gülmezem / Dil bilmezem / Şavata`dan Hakkari`ye yol bilmezem / Gurbanolam, çaresi ne, hooybabooov. Şiiri ezbere okuyan şanslı kişilerinokuyuşlarına dikkat kesilerek belki bu kadar bir bölümünü ezberleyebilmiştik ama daha ötesi yoktu. Ortada kitap yok, yazılı bir gereç yok, soracağımız kimse yok... Biz birçok öğrenci şiiri yazılı olarak nereden bulacağımızı araştırıp duruyorduk. Bilenlere sormaya da utanıyorduk, zira kesinlikle bilmemiz gerektiğini sanıp, bilemediğimizin bilinmesini de istemiyor, bunu bir onur meselesi sayıyorduk. Sınıfımızda ilçenin bir köyünden gelen Abuzer adında bir arkadaşımız vardı. Yoksul mu yoksuldu. Onun okuma isteğini kıramayan ailesi, eline bir kat çamaşır torbası verip hadi git oku diyerek kasabaya yollamıştı. Kasabanın dışında, neredeyse terk edilmiş bir mahallede, sadece bir odası sağlam kalmış, elektriği- suyu olmayan yıkık bir evin ayakta kalmış bir odasında oturuyordu. Oralardaki bir pınardan her gün bir kova su getirir, geceleri gaz lambasını yakar ders çalışırdı. Bir kez odasını görmüştük: Yere serili bir yatak, küçük bir gazyağı tenekesi, duvarda asılı gaz lambası, su kovası, bir iki kap kacak; tüm eşyası bunlardı. Sabahları okula giderken yolunun üzerindeki fırından sıcak bir ekmek alır, öğlene ise bir dürümcüde ucuzundan bir dürüm yerdi. Akşama ise eve dönerken bakkaldan yarım francala alırmış, bakkal da yavan yemesin diye francalanın arasına katık olarak birazcık acı kırmızı pul biber ekermiş. Abuzer daha sonraları ortaokulun çevresinde de gezinerek oradaki öğrencilere de satmış. Hatta ileriki günlerde terzi, berber, kalaycı, tenekeci, demirci gibi bu şiirin peşinde olan kasaba esnafına da satmış. Böylece, hem herkes Anayasso şiirine sahip olarak ezberlemiş, hem de Abuzer her öğlen kasabanın o küçük lokantasında kuru fasulye- pilav yemişti. Edebiyatımızda sanırım hiçbir şiir, yazıldığı dönemde bu kadar yaygınlaşmamış, Anadolu insanı bir şiiri bu kadar benimsememiştir. Herkes işinin başındayken bile Anayasso şiirini okur olmuştu. Berberde, terzide, demircide hep bu şiir; kalaycı kap kalaylarken, tenekeci lehim yaparken, demirci demir döverken... O dönemleri yaşamayanlar için belki fazlaca bir abartı gelecektir ama o dönemde bizim kasaba için durum abartısız aynen böyleydi. Gençler, kasabanın caddesinde gezinirken aralarında ne yapar eder Anayasso şiirini okurdu. Derslerden başarısız not almak değil, Anayasso'yu ezbere okuyamamak eksiklik sayılırdı. Başka kasabalarda öyle miydi bilemem ama bizim kasabada böyleydi. Şemsi Belli bu şiiri yazarken yüzlerce üniversite öğrencisinin yollara düşüp, geçit vermeyen Zap Suyu'na köprü yapmaya gideceğini elbette düşünmemiştir. Zap Suyu'ndan gelen haberler, fotoğraflar, yöre köylülerinin hastalarını geçit vermeyen Zap Suyu'ndan karşıya geçirip doktora yetiştirememeleri, Zap Suyu üzerinde gerili bir tele asılı vargelle karşıya geçmeleri, bu arada suya düşerek sele kapılanlar, boğulup ölenler... Gara dağda, gar altında ufağ ufağ mezerler / Yeddi ceset hetim hetim Zap Suyunda yüzerler / Hökümata arz eylesem azarlar / Ben ketimo / Ben hetimo / Ben ne biçim vatandaşım hooy babooov. O sıralar İstanbul Boğaz Köprüsü'nün yapılması gündemdeyken Anayasso şiirinin dilden dile dolaştığı 1969'da, Milliyet Gazetesi tarafındanasma köprü İstanbul'dan önce Zap Suyu üzerine yapılmalıdır diye bir kampanya başlatılır. Kampanyanın alanı giderek genişler ve köprü yapma işini üniversite gençliği üstlenir. O dönemin yüzlerce üniversite öğrencisi, bin kilometreyi aşkın yolu katederek, yirmi iki gün süren, özverili, olağanüstü bir çalışmanın sonunda Zap Suyu'nun üzerine yedi metre yüksekliğinde, yirmi metre uzunluğunda bir köprü yaparlar. Bu köprü, yöre insanına tam otuz yıl hizmet verir. Yapımından otuz yıl sonra 1999 yılında bilinmeyen kişiler tarafından havaya uçurulan köprünün yerine yine aynı ruhla 2010 yılında yenisi yapılır. O yıllardaki gençliğin, hatta tüm Anadolu insanının, yüreğine- belleğine işlenmiş olan Anayasso şiiri, yine o dönemde Moğollar Grubu eşliğinde Selda Bağcan tarafından yorumlanmış, yine birçok sanatçı tarafından da şiir olarak seslendirilmişti. Abuzer mi? Birkaç yıl önce yazın memlekete gittiğimde rastlaştık. Zaten bu yazıyı yazmama da onunla yıllar sonra rastlaşmam vesile oldu. Öğrencilik yıllarından sonra hiç görüşememiştik. Yıllardır ben de başka illerde yaşıyordum, o da. Yine de birbirimizi tanıdık, bir yerlerde oturup uzunca söyleştik, öğrencilik günlerimizden konuştuk, o yıllardaki arkadaşlarımızı, öğretmenlerimizi andık. Kaldığı o yıkık- dökük evden, mahalledeki pınardan, bir kış boyu kuru fasulye- pilav yediği o dört masalı küçük lokantadan, Anayasso şiirinden söz ettik... Öğrenciliğindeki o yokluk günlerinden dem vurdu, gözleri doldu. Doğuda beş bin kişilik büyük bir kuruluşta yöneticiymiş. Anayasso şiirinin yaygınlaşmasında, sevilmesinde kuşkusuz Abuzer'in de payı vardır, en azından bizim ilçede yaygınlaşmasında, belki de Zap Suyu'nun üzerine köprü kurulmasında bile. Tabi Anayasso'nun da Abuzer'in üzerinde hakkı vardı, sayesinde bir kış boyu kuru fasulye- pilav yemişti, ödeşmişlerdi.


Jale SANCAK: -Uyanan Güzel her zamanki gibi kafamı kurcalayan, öfke duyuran, bardağı taşıran oluşlar, kimi şiddet, baskı, siyasi olaylar, kentsel dönüşüm, betonlaşma, ekolojik denge gibi- meselelerve gene epeydir yazmak istediğim bir değişim hikayesi nedeniyle yazıldı. Bu iki nedeni tek yolculukta bir araya geldi. Kitabın tanıtımlarında umut ve sevgiden çokça söz edildi, elbette kitapta bunlar var lakin uslu duran bir roman değil aslında. J. S: -Ben en başından beri hep tiyatroyla ilgili bir şey düşündüm, ilgilendim, bir biçimde ilişkim oldu, radyo oyunları, tiyatro oyunları yazdım, yıllar sonra tek kişilik bir gösteride oynayınca da sahne deneyimim oldu. Ayrıca iyi metin hangi türde olursa olsun yazarı geliştirir. Bununla birlikte yazarlığıma tiyatro metinlerinin değil, roman ve öykülerin etkisi oldu. Öte yandan tiyatro metni diyalog yazmayı, sahneleyerek anlatmayı öğretiyor. Bunun iyi bir şey olduğu kanısındayım. Böyle bir katkı sağladı bana sanırım. J. S: Öykülerimin durgun olduğunu yıllar önce Muzaffer Buyrukçu yazmıştı. Artık ne demek istediyse, bu tanımlama yapışıp kaldı yazdıklarımın üstüne. Bu değerlendirmeden çok hoşnut olduğumu söyleyemeyeceğim. Şiir meselesine gelince, evet şiirle başladım lakin şiiryazmaktan, şairlikten ziyade bir okur olarak iyi şiirin yoğunluğu, sık dokusu, çok çağrışımlı, imgesel, zengin söyleyişi etkiledi beni, gene okur olarak okumayı en çok sevdiğim tür şiirdir. Asıl nedeni bu olmalı. J. S: Tam olarak neyi kastettiğinizi anlayamadım, yazma, anlatma biçimimse söz konusu, kendim için bir takım değerlendirmeler yapmayı doğru bulmuyorum, bu değerlendirmeleri başkaları yapmalı. Sözgelimi eleştirmenler. Konularımda çeşitlenme oldu tabi. Bir de çok uzun yıllar boyunca sadece öykü yazdım, bildiğiniz gibi roman da yazıyorum artık. Değişen şey bu. J. S: Var olan her şeyin bir öyküsü vardır. O öykü ya da öyküler zaman zaman edebi yapıtların içinde, yeniden yaratılarak, dönüştürülerek yer alırlar, yapıta dahil olurlar, anlatıcı olarak anlatma olanağı sağlarlar. J. S: 50 kuşağını, altmışların, seksenli yılların öykücülerini, doksanları günümüz öykücülüğünün dışında tutmuyorum ben. İki bin ve sonrasında birçok yeni yazar yetişti tabi, birçok genç öykücü var. Onların içinde de ilgiyle okuduğum, beğendiklerim, yazdıklarını merak ettiklerim var. Kimleri gördüğümden ziyade, tüm zorluklarına rağmen öykünün hala çokça yazılıyor, geçmişe oranla daha çok okunuyor olması, bunu görmek sevindiriyor beni. J. S: Eleştirel okuma bir yapıtı doğru ve derinlemesine yorumlama, çözümlemeyöntemidir. Kapalı metinleri anlamak, yazarın bıraktığı boşlukları doldurmak için okur, metin ve yazar merkezli okuma biçimlerinden yararlanılabilir. Buna yaratıcı okuma da deniyor. Bu tür yöntemler okuru edilgen okurluktan katılımcı okurluğa taşır. J. S: Hayır, böyle bir şey olmadı bu güne dek. Eğer zihnimde dolaşan, anlatmak istediğim bir karakter var ise onu yazarım zaten. J. S: Şöyle anlıyorum sorunuzu, teknik olarak, yazarın metnin içinde anlatıcı olarak görünmesi... Son zamanların sıkça kullanılan tanımıyla, yazar sızması... Tamamen. Yazar tamamen anlatıcı olarak geriye çekilmeli. Çünkü karakterler var. J. S: Tecrübe yerine şöyle özetleyeyim :Kırk yıla yakın zamandır yazıyorum. Hayatım neredeyse yazarak geçti. Türlü metinle uğraştım, boğuştum, oldurmaya, kotarmaya çalıştım çabaladım. Doğal olarak kimi oldu, kimi olmadı. Olmayan için epeyce didindim uğraştım. Bu yolculuğu da hep sevdim. Türk edebiyatına, şiirine katkılarınızdan ve bu güzel röportajdan dolayı size çok teşekkür ederim.


Şiiri bunca şeyden sonra hiçbir şeyin öldürebileceğine inanmıyorum. Öldürmeye teşebbüsler var sadece, bu dediğiniz soru da bu teşebbüsün bir parçası. Bir şeyi öldürmeye kalkmakla öldürmek başka başka şeylerdir. Bir kere öldürmek için, öldüreceğin şeyden yani şiirden daha güçlü bir şey olmalı, daha güçlü bir şey şiiri öldürebilir. Bu da henüz bulunamadı. Tabi ki etrafı kuşatıldı şiirin, ama şiirin teslim olabilecek kadar güçsüz olduğuna inanmıyorum, şiiri teslim alacak şeylerin de o kadar güçlü olduğuna da inanmıyorum. Şiir insan var oldukça da olacaktır. Postmodern eğilimler ancak şiirin üstüne pas gibi düşerler, sosyal medya da, o torna atölyeleri de şirin üstüne düşen paslanmalardır sadece. Söz ve hayat zımparadır. Şiire ve zamana dokundukça sizin de dediğiniz gibi şiir yeniden gülümseyerek ortaya çıkar. Günümüzde buna ihtiyaç var. Yaşadığımız çağda birçok şeyin, insana dair birçok şeyin etrafı kuşatılmış durumda. Bunun çok kalıcı olduğuna inanmıyorum. Bütün bu yalnızlıklara şiir ve içinden çıktığı hayat son verecektir. Şiir sosyolojik bir taraftan da beslenir, bir tarafı sosyolojiktir yani. Yenilgiden beslenmekten çok patolojik travmaların reel yanını dize getirir Turgut Uyar. Ben en çok Yokuş Yola şiirini okuyunca kendi travmalarımı hatırladım ve Turgut Uyar'ın şiirini üstüme örtmüştüm o gece tüm üşümem geçmişti. Sıcak bir durak gibidir Turgut Uyar. Orhan Koçak ile aynı düşünmüyorum bu konuda. Werner Hamacher'i Almanya ve dönemi içinde yorumlarsak bu karşı koyuşu elbette ki kenara koymayız. Ama modernlik, modern kalabilmek hele mesele şiirse şunu demek çok zorlamadır bence, başarısızlık modern edebiyatın temel figürüdür demek. Tek başına bu açıklayıcı olamaz. Dersek ki Nazım'ın şiirini nereye koyacağız, Nazım şiirinin içindeki nal seslerini dışında tutarsak, zafer müjdelerini, devrim ve aşk seslerini nereye koyacağız. Modern şiir sadece, yenilgiler üzerinden tanımlanamaz ama yenilgiyi dile getirmek şiirin inkar edilmez bir realitesidir de. Deneysellik sadece şiirin karmaşası değil, müziğin de, resmin de diğer birçok alanın da denemesidir diyebiliriz. Şiir için bunun yeni bir arayış olduğuna inanmıyorum ben. Eleştiri denilen süzgeçin iyi işlediğine inanmıyorum. Böyle bir filtre lazım şiire. Böyle bir filtre bizim yorgunluğumuzu alabilir ve çöpleri temizleyebilir diye düşünüyorum. Yontmak içsel bir şeydir, matkabın dokunuşudur, ağrısı da başkadır, acısı da. Ancak kendini yonttuğunda bir derinlik oluşur, ama bir de kendini vura vura kırılan bir mermeri düşünün, dağılmış hallerini, derinliğinin saçılmasını etrafa saçılmasını, ben biraz da böyle bakıyorum. Yontarak dağılan değil de kırılarak dağılan bir mermeri kendime benzetiyorum daha çok. Kırılan bir şeyin parçası uzağa düşer, çok aramak gerekebilir. Yontulan şeyin parçaları kenarına, yakınına dağılır. Kendim kendimin çok yakınına düşmedim. Edip Cansever kadar şanslı değilim, yaşadığım çağ da öyle değil. Kendimi aramaya çok vaktim kalmadı. Bu zor sorulara cevap olabildim ise ne mutlu.


Birçok dergide rastladığımız yazılarda, yapılan etkinliklerde, verilen yazma önerilerinde genç edebiyatçı-şair ifadesine genellikle denk geliyoruz. Bu kavramları ağzına alanlar ne var ki kendilerini genç görmüyorlar. Genç şair ya da genç şiir derken bir kast mı vurgulanıyor? Böyle bir kümelenme ya da tabaka yok elbette. Şiir üzerine yazılarda sıkça dillendirilen 'genç' sözcüğü çaylak bir bireyi mi yoksa şiiri gelecekte olgunlaşacak olan gelişime açık bireyi mi ifade ediyor? Belki de sadece yaşından dolayı genç diyoruz. Bu tartışmanın doğal olarak yapılması gerekir. Ancak genellemelerde konu geçiştirilince yazıların muhatabı oluşmuyor. Genç şiirin ve genç şairin yaşla ilgili bir anlamını olduğunu kabul etsek bile bunun Türk Şiiri'nde oluştuğunu söyleyemeyiz. Genç şairlerin toplanıp beraber iş yapmalarına; dergi çıkarmalarına, yayınevi kurmalarına nadiren rastlanıyor; gençlerin, genç şiire ve genç şaire yönelik yazılar yazıp, böyle bir sorunsal oluşturup başlık açtığını pek görmüyoruz. Demek ki kuşaklar arası bir çatışmadan söz edilmiyor; ezilen, emeği çalınan, hakkı verilmeyen, kitabı basılmayan, ödülü gasp edilmiş gençler yok! Varsa da sosyal etki oluşturamadıklarını rahatça söyleyebiliriz. Gençleri savunmak adına söz söylemek; sesleri olmadığı, yardıma muhtaç oldukları, yazacak yazıları olmadığı, kırıp döken şiiri bir türlü oluşturamadıkları için maalesef anlamsız kalmaktadır. Gençler birbirlerini takip bile etmemekte, birbirlerini ötekileştirmekte, gençlerin çıkardığı Afro gibi kaliteli bir şiir dergisi de altıncı sayısını görmeden kapanmaktadır. Günümüz tavrının aksine bana kalırsa genç derken kastedeceğimiz tek şeyin genç ruh olması gerekiyor. Farkında ve öfkeli olan, şiirin nabzını tutan, farklı sesleri arayan onlardır. Yirmili yaşlardaki biri fosil, ortalama şiirler yazabilirken yaşlı başlı şairler yeni ifade yöntemleri deneyebilirler şiirde. efendimiz acemilik diyen ve genç ruhu savunan ozanların yaşı birdir.


Hızlı bir yaşama itirazsa yazı, dönüp duran dünyayı bir kalem ucunda duraklatıp binlerce yıl eklene eklene sözü saklayansa; bir mahzeni olsa gerekti. Yıllandıkça anlamında eksilme olmayan, çoğaltılsa bile yazıldığı andan kopmayan belki de tek üretim alanı; edebiyat. Zamanın eleğinden geçip yılar sonrasına gelebilen yazılar, aynı bir şarap gibi her daim eşsiz bir tat bırakır ulaştığı her dimağda. Ama biliyoruz ki günümüzde herkesin acelesi var. Yaşamımız sözcüklerimiz gibi.. Birbirinden kopuk, sığ ve çabuk. Kendi sesinden başka sesi duymayan, bir telaş içinde. Şu veya bu şekilde hıza esir olan bizler, her ne ise yaptığımız bitsin diye yapıyoruz sanki. Doymak için yiyoruz ne yediğimizin önemi olmadan sözgelimi. Okuyor sanıyoruz ekranlardan gözümüze değen yazıları. Saatler harcıyoruz, aklımızda bir iz bırakmadan. Öyle sözcükler vardı ki asırlar sonra bile özünden ödün vermedi. Yazarlarıyla birlikte nehrin yatağını değiştirdi. İnsanlar okumaktan hiç vazgeçmedi. Öyle sözlerdi ki, kimi zaman girdiği öykülerle benliğimizi işledi, kimi zaman bir şiir dizesiyle başka dünyaları farkettirdi. Kalplerin odacıklarını açtı, haritaları değiştirdi. Cevapları derinlerde saklı sorular vardı her zaman. O sözlerdi ki; daha güzele, daha iyiye dairdi tüm direnişleri. Sözcükler diyarında duruluktan, özden, emekten yana saf tutanlar, suları kirletmeden, seyredenlere rahatsızlık vermeden kendi arkını yapmaya çalışanlar... Bizler mahzenin peşine düştük. Soruların ve iyi ki yaşamışların izinde demlenmek, bir yudum daha almak için şarabından. Gözü bu satırlarda gezen herkesedir davetimiz. Mahzenin ilk seçkisi, çağdaş Türk şiirinin ustalarından İlhan Berk'in Şairin Toprağı isimli kitabı. Kitap, 1992 yılında Simavi Yayınları'ndan çıkmış. İlhan Berk'in şiir görüşlerini içeren denemeleri okurken, bir ozanın şiir mutfağında buluyorsunuz kendinizi. Samimiyetle ardına kadar aralanmış bir ozanın dünyasında; şiirin adeta bir tohum gibi toprağa serpilişinden yeşermesine kadarki mucizevi sürecine tanık oluyorsunuz. Ancak tanıklıktan öte ellerini toprağın içinde bulmak isteyenler... İlhan Berk'e göre sizi bir cehennem bekliyor. İlhan Berk'in bu enfes kitabında sözünü ettiği ilk yazıdan alıntıyı meraklıları için derledik. İyi okumalar. Dünyaya yazmak, dünyaya bir onun için bakmak. Yani dünyada olmayı, bu dünyada yaşamayı bir yana atıp, salt onu yazmak için yaşamak! Yazmakla yaşamayı birleştirmek, birbirine karıştırmak; bu iki ayrı eylemi, tek bir eylemmiş gibi görmek. Cehennem bu. Kişi yeryüzünde böylesine somut, acımasız bir durumu yüklenmeyegörsün, mutsuzluğun dikalasını taşıyor demektir. Bu yerküreyi, bu yerküredeki anakaraları, denizleri, insanları, bitkileri, hayvanları görmemek; nehirlere nehir, gökyüzüne gökyüzü, ormanlara orman, kuşlara kuş, bir sokağa sokak, bir eve ev, bir ağaca ağaç, çocuklara çocuk, sevilere sevi olarak bakmamak; salt yazmak için bakmak! Yaşamaksa yazmak adına yaşamak; hep bir ak kağıdı görmek, oraya bütün bunları dökmek ve kurtulmak... Ne zamana değin kurtulmak? Arpa boyu, yalnız arpa boyu bir süre için. Yerküre durmuyordur çünkü: Güneşler yanılmamışlar, gök, boşanır dediğimiz gök boşanmamış, suyun, toprağın ısısal ölümü ters dönmüştür. Öte yandan yazmak, yazmayı seçmek özgürlük gibi görünebilir: Var olmak bir seçme olduğu için, seçen insan varolduğu için. Ama sevinçsiz varolma ne denli sağlıklı bir şeydir? Yazmak hiç mi sevinç vermiyor? Dedim ya çok kısa süreli bir sevinç bu. Bir şiiri bitirmek, yani yaşamayı bir kağıda gömmek, onu oraya geçirmiş olmayı bilmek, kıvancın ta kendisi elbet. Ama ya sonra? Zindan yine başlıyor. Kağıtların, ille de kendisi için yaşamayı istediği, başka bir yaşama tanımadığı karanlık. Böylece insanlar, sokaklar, kentler, bin göz bin kulak kesilmiş doğa kağıdın baskı alanına giriyor, kalemlerin uçları açılıp onun adına sıralanıyor, el onun adına kalkıyor. Bütün kapılar, bütün kurtuluş yolları kapanıyor. O amansız kargışlı, ölümcül kağıtla yüzyüze geliyorsun. Her şey sese, renge, kokuya devinime dönüşüp duruyor: Kurtuluş yok! diyor. Bütün zehrini akıtıyor, ellenip ayaklanıyor. O zaman kollarını sıvayıp onun buyruğuna girmekten başka çıkar yol olmadığını anlıyorsun.


Bütün alışkanlıkların ve yaşam biçiminin altüst olduğu bir süreçten geçiyoruz. Tarihte bu kadar hızlı bir değişim olduğunu sanmıyorum. Ortaçağ'da derebeyleri, büyük şatolarında lüks içinde yaşıyorlardı, ama karanlık gecelerini aydınlatacak küçük bir ampulün ışığından yoksunlardı. Saraylarda her türlü olanağa sahip olan padişahların, ısınmak için bir mangalın önünde avuçlarını ovuşturduğunu düşünürsek odalarına hapsolduğumuz evlerimizin ne kadar da değerli olduğunu fark ederiz. Gündelik yaşamımızda sıradan ve basit gördüğümüz bu nesnelerin bize sağladıkları olanak, geçmişte ütopya denecek kadar uzaktı. Baş döndürücü hızla gerçekleşen bunca değişim, bir insanın ömründen bile kısa denecek zaman içinde oldu. Özellikle son elli yıla damgasını vuran bilişim sektöründeki gelişmeler, dünyadaki serüvenimizin akışını değiştiren en büyük kırılma gibi görünüyor. Ancak bilim adamları, insanın evrimleşmesinin on bin yıl önce büyük ölçüde durduğunu söylüyorlar. On bin yıl önceki insanın beyni nasılsa şimdi de aynı; kol kasları, kalbi, ciğeri kısacası bütün uzuvları... Ancak evrimsel psikolojiye göre beynimiz hala atalarımızın ortamındaymış gibi işliyor. Bu durumda çağdaş dünya diye adlandırılan çağımıza uyum sağladığımız söylenemez. Sınıra geldik dayandık sanki. İnsan eliyle biyolojik yaşam yeniden programlanacak gibi görülüyor. çevirerek hatta geçersiz kılarak yeni bir gerçeklik yaratır bir anlamda. Bu öyle bir gerçekliktir ki fizik kurallarını, insan anatomisini, doğa kanunlarını bile altüst edecek ikirciklikle başbaşa bırakır izleyicisini. Nasıl mı? Bunu açıklayabilmek için verebileceğim en güzel örnek sanatçıların sık sık başvurduğu çember çevirme şovu olmalı: Hızla çevrilen bir çember, ilk anda sanki dönmüyormuş gibi bir izlenim bırakır, hatta onu ters yönde dönüyormuş gibi algılarız. Bu durum çemberin hızını takip etmekte zorlanan gözümüzün bizi yanıltmasından başka şey değildir aslında. Dolayısıyla bir gerçeğe nesnel bakmak istiyorsak onunla olan mesafemizi iyi belirlememiz lazım. Aksi takdirde bu çember örneğinde olduğu gibi kontrol altında tutamadığımız hız, bildiğimiz bütün gerçekleri hükümsüz kılar. Bunu bilen illüzyon sanatçıları şovlarını gerçekleştirirken izleyiciyle aralarındaki uzaklığı hep korurlar. İzleyici, illüzyonun bir gösteri sanatı olduğunu bilse de şovun sergilendiği yerin atmosferi, düzeni ve ışık sisteminin etkisiyle sadece hayranlıkla değil inanarak alkışlar sanatçıyı. Loş salonda şaşkınlıkla izlerken, birbirine geçmiş halkaları ayırıp tekrar birleştiren illüzyonistin o an bunu el çabukluğuyla yaptığını ve aslında halkaların arasında bir açıklık olduğunu bilmesinin bir anlamı yoktur. Çünkü orada, kontrol edemediği bir hızın etkisi altına girerek, sergilenen şovun izleyicisi değil, bir parçası olmuştur. Çağımızın en büyük hastalığı kabul edilen hız da, böylesine bir yanılsama yaratıyor. Yüz yıl önce internetten bahsetmek ütopya kabul edilecek kadar sınırı zorlayan bir düşünceydi. Doğru kullanmayı bilenler için sınırsız olanaklar alanı olan internetin sadece bilgiye ulaşımı kolaylaştırmadığı, sağladığı iletişim olanaklarıyla dünyayı küçük bir köye dönüştürdüğü bile iddia ediliyor. Dünyanın farklı yerlerinde yaşayan insanların, aynı dili konuşmadıkları halde birbiriyle asgari düzeyde de olsa iletişim kurabildiğini göz önüne alırsak bu söz bence hiç de abartılı değil. Evet, teknolojinin sağladığı iletişim olanakları günümüzde her yeri parmağımızın ucuyla dokunacak kadar yakın kıldı. Bırakın dağların yüceliğini, kıtalar arası engeller bile aşılmaz değil artık. Gazetelerde okuduğumuz haberlere bakılırsa internette tanışıp evlenen çok sayıda çift var. Öğrencilik yıllarımda bir delikanlıyla genç kızın, bırakın kamuya açık alanlarda rahat ve özgür davranmasını, konuşurken göz göze gelmesi bile cesaret isterdi. Yıllarca titreyen bir gölge gibi evinin önünden geçtiğim kızın, sol yanağında bıçak yarasını andıran gamzesi olduğunu çok sonraları fark etmiştim. Otuz yıllık bir zaman diliminden ibaret olan bu değişim, elbette ki sevindirici. Bu değişim kültürlerin birbiriyle kaynaşmasından da öte, zenginlik getirdi yeryüzüne. Nasıl bir zenginlik mi? Gelecekte farklı genlerin buluşmasından dolayı daha sağlıklı kuşaklar yaşayacak ve aynı coğrafyalarda yapılan evliliklerin sebep olduğu genetik hastalıklar belki de bitecek. Ne var ki kolay ulaşılan ve bedel ödemeden elde edilen bu olanaklar; aşkı zenginleştirir mi, sıradanlaştırarak kıymetini mi azaltır bilemiyorum. Ancak bildiğimden emin olduğum şu gerçekliği özellikle vurgulamak isterim: Sanayileşmesini ve demokratikleşmesini tamamlayamamış, bir yanıyla feodal, bir yanıyla da 'kentli' olan ülkemizde toplumun bütün katmanları, henüz farkına varamadıkları bu hızlı değişime ayak uyduramamanın da ötesinde, teslim olmuş görünüyor. Belleksiz ve geleceksiz bir şimdiyi öne çıkaran bu felaketin, bütün dünyada olduğu gibi ülkemizde de özellikle gençliğin üzerinde çok etkili olduğu gerçeği ayan beyan ortada. Doğu'da efsanelere dönüşen aşk, bugün anlamını ve büyüsünü yitirerek yerini günübirlik yaşanılan ilişkilere bırakıyor yavaş yavaş. Oysa doğu toplumlarında özel yaşam hiç tartışmasız bir mahremiyet içinde yaşanır, aksi bir durumda şiddetle ayıplanırdı. Bu mahremiyet, kamusal alanda da büyük bir meziyet olarak öne çıkarılıyordu. Belki de bu nedenle Doğu; gizemlerle dolu, keşfedilmemiş bir dünya olarak bilinirdi. Şimdi televizyonlarda aile sırlarını ve özel ilişkileri açıktan sergilemek bir marifet gibi sunuluyor. Bir kurnazlık başarısı olan bu yöntemle, değerler küçümsenerek bireyler git gide daha bir yalnızlaştırılıyor. Çağımızın bütün sorunlarının en çetrefillisi de bu olsa gerek. İç sesimize kulak verecek zamanımız bir yerlere yetişme telaşı içinde akıp giderken, onu algılayacak sezgilerimiz de yoksullaşıyor hızla. Günümüz edebiyatının da bu karmaşadan etkilenmemesi beklenemez kuşkusuz. İhanetin, aldatmanın, kan dökmenin, cinnetin konu edildiği kitaplar çok satanlar listesi adı altında raflarda yerini alırken, her alanda kuşatılmışlık duygusuyla yalnızlaşıp kendine yabancılaşan okur, mekanik ve sahicilikten uzak kurgularla dolu sayfalar arasında zaman öldürüyor. Hiçbir etik ve ideolojik kaygı gözetmeksizin anı yaşa düşüncesinin öne çıkarıldığı günümüz dünyasında, yaşam sanki kontrolsüz anlar zincirinden ibaretmiş gibi bir algı yaratılmaya çalışılıyor. Oysaki çağlar boyunca bu coğrafyada zaman, durmuş bir saat gibi dingin yaşanagelmişti. Bu geleneksel yaşam biçimini özleyenlerle, seküler yaşamı önceleyenler arasındaki kamplaşma bilerek kışkırtılırken, kapitalizm, teknolojinin de rüzgarını arkasına alarak kendini tükettikleriyle özdeşleştiren yeni bir birey oluşturmayı hedefliyor. İnsanlar, hafta boyunca zor koşullar altında elde ettiği gelirlerle alışveriş yapmak için büyük alışveriş merkezlerinin albenili dünyasının içinde şaşkın şaşkın dolaşarak geçiriyorlar hafta sonlarını. Bu anlamsız, bir o kadar da tuzaklarla dolu ve illüzyonla açıklayabileceğim karmaşayla ancak sanatın desteğiyle mücadele edileceği kanısındayım. Çünkü sanat, bize insan olduğumuzu unutturmayan, aynı zamanda da doğanın içinde başkalarından farklı olmadığımızı duyumsatan en önemli aygıttır. İnsanı bir makine gibi ruhsuz, hissiz, tepkisiz, kişiliksiz kılmaya çalışan bu canavarla baş etmek için sanata her zamankinden daha çok ihtiyacımız var. Bizi insan yapan en temel özelliğimiz olan aşkı kendime güzergah yaparken; sanata, özelde de lirik şiire gelecekte ne kadar ihtiyacımız olduğunu daha çok fark ettim. Bugün kimi çevreler tarafından ota, çiçeğe, böceğe şiir mi yazılır denilerek lirik şiir küçümsenip yok sayılmaya çalışılıyor. Oysaki bizi gelecekte bekleyen sıkıntıların asıl nedeninin, doğadan gitgide koparak diğer canlılardan farklıymışız gibi izole bir yaşamı tercih etmemizden kaynaklanıyor. Bunun panzehiri de doğayla bütünleşen, sıcacık, çağlayanlar gibi gürül gürül akan lirik şiirdir.


Neruda Evrensel Şarkı ile Şili'nin coğrafi varlığını ölümsüzleştirmiştir. Sadece coğrafi varlığını mı? Hayır! Şili'yi ölümsüzleştirmiştir! Bu çingene selamı ve gelgelelim esas hadiseye: Evet şiir ölüyor. Çünkü korkak! Korkak olmayan şairse yalnız. Sistem onu yaşayamayacağı yere fırlatmış. Etkinliklerin şiiri öldürdüğünü de söylemeliyim. Şiiri-şairi temsil edip, rezil etmenin daha kolay yolları var şu ara. Kuran'da Şuara Suresi'nde yine dediği gibi. Bazıları müstesna. Temaslar şiiri öldürüyor. Elbet bazıları müstesna müstesna müstesna! Levent Karataş: Modern zamanlar, çağdaş insanın canını sıktıkça lirik şiir can çekişiyor. Şimdiler çekmecesine hakiki şair tarafından düşüncenin katmanlarının şiiri yazılıyor. Kalbi atmasına rağmen modern hayatla sorunu olanların yazdığı şiiri geçemedi bu şiir. Bir nümayişten bir devrimi bekliyor hakiki şiir. İmge patlamasını o kuşak devriminden sonra yapacak. Örneğin Adnan Özer'in, İhsan Deniz'in Cevdet Karal'ın, İzzet Yasar'ın ya da Çelebi Sami Baydar'ın şiirleri aşılamadı. Tuğrul Tanyol eleştirisi yapacaksan Mermerin Doğusu şiirini bilmelisiniz. Yada Haydar Ergülen'in: Elması elmastan başkası kesemez. dizesini. Ama benim iki modern şairim var: Seyhan Erözçelik Ahmet Güntan! Deneysel şiir, sır kapısını kırdı kıracak. Özellilkle Natama, Karangu, Kök Şiir dergi ve fanzinlerinin işlevselliği giderek şablonlardan ve kuyumcu kurgularından sıkılmış okurun ilgisini daha fazla çekiyor. Deneysel şiir, şiir dünyasının soyut iktidarıdır!


İlk dedikodudan hatta ilk tellaldan başlayarak günümüze dek haber verme ve haber alma insani bir dürtü olagelmiştir. Merakın yanı sıra buna farkındalık edinme, korunma, önlem alma, güvenliğini sağlama gibi ihtiyaçlar da eşlik etmiş olmalı. Şimdilerde teknolojinin baş döndürücü gelişimi, dünyaya paralel olarak bizde de basılı gazetelere ücretsiz bile olsa talebi azaltmış, çevrimiçi internet gazeteciliğini bile sadece yandaşlıkla varlığını sürdürmeye çalışırken yok olma tehlikesi ile yüz yüze getirmiştir. Bunda basın etiği denen kavramla hiç tanışmamış veya siyasi iktidarlar için kullanışlılıkları ölçüsünde sistemdeki pozisyonlarını korumuş gazetecilerin rolü büyüktür. Haber alma dürtüsü, haber verme dürtüsü ile buluşmuş, internetin olanakları sayesinde gerçek haberciler birer fenomen olma noktasına gelmişlerdir. Bir dedikoduda bile az da olsa gerçeğin kırıntısına rastlamak mümkünken kurgunun olanaklarını sonuna dek zorlayan edebiyat ülkede yaşananların gerçekliği yanında yetersiz kalmıştır. Yaşanan o ki, yalanın ve hamasetin denizinde amirallerin gemileri batmış, Mariana Çukuru'ndaki karanlıktan ve basınçtan dolayı körleşmiş ve şekilsizleşmiş bir takım omurgasız varlıkları andıran gazetecimsiler, onların yalpalayan salını kıyıya çaresizce ulaştırmaya çalışmaktalar. O gemiye hiç binmemiş ya da vakit varken atlamış bazı gazetecilerin gerçeğe sadakatle yazdıkları kitaplar çok satıyormuş; satacak şimdilik. Ancak edebiyatın anemon gibi kötüyü zehirleyip, biz renkli palyaço balıklarını koruyan ve iyi eden bir yanı var. Her gün olanlar karşısında giderek birer şakayığa dönüşüyor bilincimiz. Ertesi gün daha büyük bir şaşkınlıkla ve acıyla hayretin solgun yapraklarının arasında gerçeği avlamaya çalışıyoruz. Aklımızın anemonunda yalandan ve riyadan, ahlaksızlıktan ve şekilsizlikten bağımsız işçileri var gerçeğin neyse ki. Ünsal Ünlü oluyorlar, Ruşen Çakır oluyorlar bazen. Soluk tazeliyoruz zehirden kaçarken. Yalanın besili bir yılan olduğu zamanlarda gerçeğe susuzluk bir vakit dinmeyecek. ''Şair sözü yalan olur''daki masumiyete varana dek. Son derece doğal buluyorum. Yaklaşık on beş yıl önce ilk kez Frankfurt Kitap Fuarı'nı ziyaret ettiğimde şöyle bir gerçek suratıma çarpmıştı. Dünyada yayınlanan kitapların sadece %5'i edebiyat kitabı. Yayıncılık dünyada kapitalizmin egemen olduğu ülkelerde bizdeki gibi romantik, idealist bir girişim değil büyük ve önemli ölçüde sermayeye dayanan bir sektör. Elbette tüm piyasa kuralları işliyor. Satışı arttırmak için başlık sayısının, arzı, üretimi arttırmak gerekiyor oysa edebiyatın üretimi de kısıtlı alıcısı da toplumun küçük bir kesimi. Bu yüzden farklı kanallardan kendi okurunu/alıcısını yaratabilen kitaplar yayıncıların ilgisini çekiyor. Gazeteciler ise yazdıkları yazılar her gün binlerce kişi tarafından okunan yazarlar. Yazdıkları yazılar da gazete ile birlikte bir kaç dakika içinde okunabilecek, toplum ortalamasına hatta biraz ortalamanın alt sınırına hitap eden yazılar. Bu nedenle de çok okunuyorlar. Dolayısı ile gazetecilerin yazdıkları kitaplar sadece siyasetle ilgili oldukları için değil insanlar tarafından tanındıkları için çok satılıyor. Gönül Abla'nın ya da Haydar Dümen'in köşesinde yanıtladığı mektuplar kitap olsa onlar da çok satar. Toplumun edebiyatla ilgisi ile açıklanabilir bir durum. Çok da yeni sayılmaz. Edebi olan, emek ister; yazarken de okurken de. Popüler olandan uzak durur. Oysa günümüz insanı aksini istiyor; popüler olsun, fazla emek gerektirmesin, kolay tüketilsin, prim sağlasın. Bu yüzden de edebi olana değil, güncel-popüler olana yöneliyor. Bu durum, hemen her dönemde böyle olmuş ama giderek artıyor. Bunun dışında, siyasi anlamda her şeyin iç içe geçtiği, kimin elinin kimin cebinde olduğunun belli olmadığı dönemlerden geçiyoruz. Hal böyle olunca, insanlar merak ediyor, okuyor. Bence bunda bir sorun yok. Kaynakları, referansları güvenilir olursa, tarihe not düşmek açısından yararlı bile sayılırlar. Edebiyat eserlerinin az okunur olmasını bu yolla açıklamak doğru olmaz. Nitelikli okur yetiştirilen dir çünkü bulunan değil. Konuyla ilintili diğer tüm alanları dışarda bırakıp, edebiyat eserlerinin az okunurluğunu, gazetecilerin yazdığı siyasi kitapların çok satışı üzerinden açıklamak, bana zoraki bir kıyaslama gibi geliyor.


Norveç'te yaşayan İzmirli yazar Sercan Leylek, Cydonia ile Piri Reis ve Nostradamus adlı kitaplarından sonra bu kez Duvar ve Adam adlı romanıyla okurlarla buluştu. Sercan Leylek'in ilk olarak Sirkel Forlag Yayınevi tarafından Norveççe yayınlanan fantastik, ödüllü romanı Duvar ve Adam, Bilgi Yayınevi tarafından da Türkçe yayınlandı. Romanın baş karakterleri göçmen bir Türk genci ile Norveçli Yahudi bir kız. Romanı fantastik kılan en önemli unsursa; Yahudi kızının Nazi kuşatmasından kaçarken bir duvara hapsolup susması ve 75 yıl sonra da bu suskunluğunu bozmasıdır. Suskunluğunu bozduğu kişi, göçmen Türk gencidir. Masalsı bir yönelime de giden Duvar ve Adam'daki karakterlerin çoğu; Yakamoz, Anna Sophie, Teğmen Heinz, Jeanette, Oystein, diyalektik bakış açısıyla yaratılmıştır. Camille Hansen, Tobias ise öyle değildir. Yazar Sonsöz'de bir insanın hürriyetine kavuşmasının önemine dikkat çeker. İşte roman da bu önemle, adalet teması çerçevesinde işlenmiştir. Bu romanı farklı kılan yönlerden biri de ilk olarak uzun metraj bir senaryo olarak yazılmasıdır. İki farklı tarihsel döneme bu romanında da biçim veren yazar Sercan Leylek ile Duvar ve Adam üzerine bir röportaj yaptım. Duvar ve Adam'ın ana çatışmasını ortaya çıkaran kıvılcım bir gece vakti aklıma düştü. Oslo'da yaşadığım muhitteki eski bir duvarın önünden geçerken bir ırmak sesi duyduğumu zannettim ve bu yanılsama beni çok etkiledi. Daha duvarın tamamını yürümeden de hikayenin büyük bir bölümü kafamda canlandı. Duvara hapsolmuş bir kişi olsa ve bu kişinin sesini yıllar sonra bir başka insan duyabilse, acaba nasıl olur diyerek hayal kurdum ve duvardaki kişinin 1942 Yılında Nazi askerlerinden kaçan Norveçli Yahudi bir kız olması gerektiğini düşündüm. Ayrıca, bu çatışma basit ve verimli bir olay olduğu için öykünün devamı çorap söküğü gibi geldi. Kitaplarımı 2012 yılından bu yana takip edenler bilirler. Ben tanıtım filmi çekmeden kitap yayımlamıyorum. Başta bu işi gerçekten de tanıtım için yapıyordum, ama sonradan tanıtım filmi hazırlama işini kitap çıkarmak kadar heyecan verici buldum ve şimdiden bir sonraki romanın tanıtım filmini nasıl çeksek diye ara ara düşünüyorum. Duvar ve Adam'ın tanıtım filmini çekmek ise pek zor olmadı. Hikayenin girişindeki olaylar silsilesi yeterince gizemli olduğu için, kitabın ruhunu yansıtan bir kısa film çekmeyi başardık. Norveç'teki yayıncım Sirkel Forlag, her yıl düzenlenen Oslo Kitap Festivali'nin bir tanıtım filmi yarışması organize ettiğini söyledi ve Norveçli yayınevinin desteğiyle filmi yarışmaya soktuk. Duvar ve Adam'ın tanıtım filmi bu yarışmada ikincilik ödülü kazandı. Her yazar gibi ben de kitaplarımın aldığı eleştiri yazılarını takip etmeyi çok seviyorum, fakat 1000Kitap. com web sitesindeki okuyucu incelemelerinin yeri benim için bir başka. Okuduğum yorumlar arasında bu ayrıntıyı fark edebilmiş olan sadece bir okuyucuyla karşılaştım. Bu noktayı kitabın sonuna doğru tek bir cümle ile açık bir hale getirebilirdim, ama gizli kalmasını istedim. Çünkü bu şekilde daha kıymetli bir hal alıyor. Romanlarınızda ele adlığınız konulara ve kitaplarınızın okuyucuyla buluşma sürecine değinelim. Ben elinden geldiğince farklı konulara ve geniş bir yelpazeye yayılmaya çalışan biriyim. Birçok yakınım İkinci Dünya Savaşı'yla ilgili bir roman yazdığımı duyunca çok şaşırdığını dile getirdi. 'Sen Piri Reis ile ilgili roman yazmıştın. O konu üzerine gideceğini sanıyordum.' diyenler oldu. Halbuki, benim için yayımlanmış bir kitap, bitmiş bir mesele demektir. Kitap okuyucuyla buluştuğunda ben çoktan bir başka maceraya ve haliyle bir başka mesaja yönelmiş oluyorum. Tarih temalı kitaplar okuyucuya mutlaka o dönemle ilgili bir şeyler öğretiyor. İnsanların o günleri daha iyi algılamasına yardımcı oluyor, ama bence en önemlisi okuyucuya merak duygusu aşılıyor. Bilhassa gençlerin bu tür kitaplar ile bilgiye yöneldiğini düşünüyorum ve internet çoğumuzun tahmin ettiğinden de büyük bir etki ile genç kuşakları şekillendiriyor. Biz ilkokuldayken 'Şehir kütüphanesine gitmek' diye bir deyim vardı. Dönem ödevini yapan bazı öğrenciler Şehir kütüphanesine gittim diyerek daha ayrıntılı bilgiye ulaştıklarının altını çizerdi. Artık o şehir kütüphanesinin milyon katı büyüklüğünde bilgi çocukların ellerindeki minik cihazlarda saklı tutuluyor. Diğer yandan, ülkemizde Wikipedia gibi önemli bir sitenin yıllardır yasaklı olması büyük bir utanç ama gençler yine de farklı bilgi kanallarına entegre olabiliyorlar. İnternetin olumlu etkisini ne zaman övmeye kalksam birileri mutlaka 'Ama bir o kadar da yalan yanlış şey yayınlanıyor o sitelerde!' diyerek çıkışır. Bu düşünceye karşıt olarak, safsata her zaman vardı ve var olmaya devam edecek diyorum. Önemli olan edindiği bilgiyi sorgulayabilen bireyleri yetiştirebilmekte saklı duruyor. İşte bu neferleri yetiştirebilmemiz için daha kaliteli romanlara ve daha güçlü bir okuyucu kitlesine ihtiyacımız var. Sanırım bu durum bir süre daha hayal olarak kalmaya devam edecek. Duvar ve Adam'ın Türkiye'deki fiyatı 20 TL, ama Norveççesi ise yaklaşık 200 TL. Diğer yandan, Türkiye'de kütüphanelere ayrılan bütçe ile Norveç'te ayrılan bütçe arasındaki kıyaslama kaç kattır onu bilemiyorum. Kesinlikle. Hatta bu konu hakkında İngilizce bir makale de yayımladım. Bu yazımda her programcının bir yazar olduğunu iddia ettim ve bu düşünce tahminimden de geniş çaplı bir karşılık buldu. Dünyanın birçok yerindeki programcılar Her programcı bir yazardır. sözünü yazılımlarına not ediyorlar veya sosyal medya üzerinden paylaşmaya devam ediyorlar. Yazılım mühendisliği ile nesir yazarlığı arasında ciddi benzerlikler görüyorum. Aslında her iki iş de aynı prensipler üzerine oturtuluyor. Gereksiz ifadelerden kaçınmak, düşünceyi estetik bir biçimde sunmak, imla hatalarına dikkat etmek... Bu prensip listesi uzar gider. Yeni romanınıza başladınız mı? Bir sonraki romanımı çoktan bitirdim ve yayımlanacağı günü ipne çekiyorum.


Adana'da doğdu. Adana Anadolu Lisesi'ni ve Boğaziçi Üniversitesi Ekonomi bölümünü bitirdi. Öyküleri, denemeleri, çevirileri çeşitli dergi, gazete ve dijital platformlarda yayınlandı. Trilobis adlı öyküsü 2006 Altkitap Öykü Ödülü'ne değer görüldü. Mevt Tek Hecelik Uyku yazarın 2007'de Okuyan Us Yayınevi tarafından yayınlanan ilk öykü kitabıdır. Öyküleri yurtiçi ve yurtdışında çeşitli antolojilerde yer aldı. İkinci öykü kitabı Aradım Yaz Dediniz 2009 Sait Faik Hikaye Armağanı'na değer görüldü. Esneyen Adam adlı öykü kitabı 2013 yılında YKY tarafından yayınlandı. Sen Yabancı Değilsin yazarın dördüncü öykü kitabıdır. 2008 yılından bu yana çeşitli kurum ve kuruluşlarda yazı ve okuma atölyeleri yürüten yazarın tüm kitapları İthaki Yayınları tarafından yayınlanmaktadır.


Yeşil, yine de mizahtan umudunu kesmiş değil. Yeşil bunu, Okur, düzgün ve kaliteli ürünler sunduğunuzda ilgi gösteriyor. Bunu, katıldığım kitap fuarlarından biliyorum. Gerçek mizahçıların işi zor olabilir. Ancak mizahı tüketim malzemesi olarak gören anlayışa karşı direnmek gerekiyor şeklindeki sözleriyle ifade etti.


Feryal Tilmaç: Bizler yaşadığımız yıllarda dünya üzerinde gerçekleşmiş önemli değişikliklere tanık olmuş bir nesildeniz. Keşifler, icatlar, teknolojinin ilerlemesi, dünya dışıyla temas edilmesi, savaşlar, değişen sınırlar, parçalanan ve yeni kurulan devletler, değişen, yok olan ya da yeniden yorumlanan ideolojiler, yükselen ya da gücünü kaybeden olgular, değişen bir değerler hiyerarşisi tanık olduklarımızdan ilk sıralayacaklarım olur sadece. Ayrıntılarıyla kategorize etmeye çalışırsak yaşadığımız değişiklikler derli toplu aktarılamayacak denli fazladır belki de. Sözkonusu gelişmelerin dünyayı kendi özgün bakışıyla yorumlayan tüm sanatçıları, özelde edebiyatçıları derinden etkilememesi olanaksız bakınca. Üzerimize sürekli yeni hikayelerin, trajedilerin, heyecanların boca edildiği bir çağdayız. Öykücüler özelinde bakarsak, aslında doğrusu ben bunu tüm kurmaca yazarları ve şairleri içine alacak şekilde edebiyatçılar diye genellemeyi daha doğru buluyorum, tarihin akışını yansıttıkları, bir anlamda kaydını tuttukları için, yazarların ve şairlerin olan biteni kendi sanatına en fazla yansıtan grup olduğunu düşünüyorum. Hızlı değişimin olumlu ve olumsuz yanları var elbette. Gümbür gümbür akan zaman bunca ilginç olguyu önümüze sererken, hikayelerimiz, söylediklerimiz ne ölçüde ilgi çekmeye devam eder, kim durur da dikkatini verir anlattıklarımıza bilemiyorum. Çağın karmaşıklığı bir yalnızlık sanatı olan okumaya ne kadar fırsat tanıyor, alan açıyor bunu da bilemiyorum. Bana kalırsa zamanın ruhu gereği kurmaca yazarının ilgiyi anlattıklarında toplayabilmesi git git daha güç olacaktır. Olumlu yanına gelirsek -bunda hepimiz hemfikirizdir sanırım- bilgiye çok kolay ulaşılabilmesi, dünyanın geri kalanıyla sürekli iletişimin mümkün olması, beraberinde olağanüstü bir malzeme bolluğunu da getiriyor. Bu çağda ne anlatsam, neden söz etsem diye konu sıkıntısı çeken kurmaca yazarları pek olmuyordur sanırım. Hatta bu çeşitliliğin, dolu dolu akışın içinden ciddi ve kararlı bir ayıklama işlemiyle çıkılabilir ancak gibi geliyor bana. Tüm bu öne sürdüklerimin ışığında elbette özgün yazarlar daima cazip olma durumlarını koruyorlar. Çünkü edebiyatta anlatılan hikaye kadar onun nasıl anlatıldığı da önemlidir. Yazmak zihinsel iradenin önemli olduğu bir edimdir, fakat ruhsal yanı da en az o kadar, belki daha da fazla önemlidir. İnsanı insan yapan en önce duygu ve düşünceyse, çağ ne kadar değişirse değişsin anlattıkları içimizde karşılığını bulan tüm yazarları vazgeçilmez buluruz. Yapıtlarını yüzlerce yıl önce kaleme getirmiş olmaları dahi bu gerçeği değiştirmez. Geniş yelpazede okuma yapan bir okurum. Ülke edebiyatları, türler, içerikler açısından oldukça çeşitli, sistematik olmaktan çok zevkim doğrultusunda izlediğim bir okuma rotam vardır. Soruşturmanızın Türkçe edebiyatta öykü konusuna yakından bakmak istediğini düşündüğümden, özellikle o konudaki değişmeyen tercihlerimden söz etmeliyim diye düşündüm. Benim de zaman, çağ, dünya yani dışsal etmenler ne kadar değişirse değişsin, zevklerim, düşüncelerim, duygularım, yaşım yani ben, yani içsel etmenler ne kadar değişirse değişsin vazgeçemeyeceğim yazarlarım var herkes gibi. İsimler vermekten imtina ederim çünkü dediğim gibi bu yazarlarım da her anlamda çok çeşitlidir. Birini söylesem diğerinin hatırı kalacakmış gibi hissederim. Yine de söylemek gerekirse her okuduğumda aynı tazeliği hissettiğim, tüm değişkenlerden bağımsız sevdiğim, seçtiğim yazarlarım Sait Faik, Leyla Erbil, Yaşar Kemal ve Selim İleri'dir. Adana'da doğdu. Adana Anadolu Lisesi'ni ve Boğaziçi Üniversitesi Ekonomi bölümünü bitirdi. Öyküleri, denemeleri, çevirileri çeşitli dergi, gazete ve dijital platformlarda yayınlandı. Trilobis adlı öyküsü 2006 Altkitap Öykü Ödülü'ne değer görüldü. Mevt Tek Hecelik Uyku yazarın 2007'de Okuyan Us Yayınevi tarafından yayınlanan ilk öykü kitabıdır. Öyküleri yurtiçi ve yurtdışında çeşitli antolojilerde yer aldı. İkinci öykü kitabı Aradım Yaz Dediniz 2009 Sait Faik Hikaye Armağanı'na değer görüldü. Esneyen Adam adlı öykü kitabı 2013 yılında YKY tarafından yayınlandı. Sen Yabancı Değilsin yazarın dördüncü öykü kitabıdır. 2008 yılından bu yana çeşitli kurum ve kuruluşlarda yazı ve okuma atölyeleri yürüten yazarın tüm kitapları İthaki Yayınları tarafından yayınlanmaktadır.


Ali Günvar: Şair şiiri dilden derleyecek duyarlıkta olan kişidir. Ali Günvar: Şiir kültürel bir iştir. Ama sanata duyarlılığın fıtri bir yanı vardır. Şiir ya ses olarak müziğe ya da imge olarak resme yakın durur. Bence insanın söyleyebileceği kamil bir sestir şiir. Ali Günvar: Lisan zevki ile lisan arasındaki sürecin birlikteliğini yaşar. Ali Günvar: Etki okurun niteliğine göre değişir. Nitelikli okur şiirin göndermelerini olabildiğince geniş biçimde algılar ve bu göndermeler arasındaki örüntüyü yakalamaya çalışır. Bu örüntünün okurun zihninde kurgulanması gerçek sanat zevkinin kaçınılmaz bir parçasıdır. Bu olmadığı takdirde sıradan beğeniler bir anlam ifade etmez.


Önder Çolakoğlu: Metinlerarasılık... Çok sık duyduğumuz bir kavram. Julia Kristeva Metinlerarasılık sonsuz bir süreçtir ve her metin bir alıntılar mozaiği gibi oluşur der. Modern ve hatta postmodern şiirin poetikasında metinlerarasılık; önceden yazılan şiirlerle, yeniden kurulacak olan ilişkiyi, geleneği dönüştürmeyi ve geleneğin yeniden üretilmesini öngörüyor. Tam da burada Harold Bloom ise Gelenek sadece nesilden nesle bir geçiş ya da yumuşak bir aktarım süreci değildir; aynı zamanda geçmişteki deha ile şimdiki yönelimler arasında bir çatışmadır diyor. Yeni yazılan şiirin ses, müzik, yapı ve biçimsel açıdan daha önceki herhangi bir şiiri anımsatma hissettirmesinin son zamanlarda arttığını görüyoruz. Aynı biçim, aynı yapı, aynı ritim hep. Esinlenme, çalıntı vs. kavramsallarla bunu açıklamak kolaycılık belki; ama böyle olduğu gösterildiğinde de şairin, durumu metinlerarasılık kavramına bağlayıp işin içinden sıyrıldığını görüyoruz.


1975 yılında Hatay'ın Samandağ ilçesinde dünyaya geldi. İlk ve orta dereceli öğrenimini Hatay'da tamamladı. 1998 yılında Marmara Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesinden, 2012 yılında Sofia Teknik Üniversitesi Elektrik Mühendisliği Bölümünden mezun oldu. Şiirleri ve yazıları 1999 yılından bu yana çeşitli dergilerde ve gazetelerin kitap eklerinde yayımlanmakta... Radyolarda edebiyat içerikli programlar yaptı. 2002-2008 yılları arasında edebiyat atölyesi çalışmaları da dahil olmak üzere birçok etkinlik organize etti. 2007 yılında Kuşak Edebiyat, 2013yılındaAmanos Edebiyat dergilerini arkadaşlarıyla beraber yayına hazırladı. 2014 yılında Aksisanat Edebiyat Dergisi ve aynı isimi taşıyan edebiyat portalını yayına hazırladı. Şiirin yanı sıra kitap incelemesi, eleştiri yazıları ve poetik metinler üzerine çalışmaya devam ediyor. 1998 yılından itibaren, zamanla değişen isimlerle sergilediği ve son zamanlarda Bay Aksi adıyla sürdürdüğü edebi-mizah gösterisinin yanı sıra mizah içerikli metinler kaleme aldı. 2005 yılında Rıfat Ilgaz Şiir yarışmasında başarı ödülünü aldı.


Merhaba. Ben Kıvanç Başkan. Öncelikle Aksi Sanat Dergisine kütüphane çalışmalarıma yer ayırdığı için şükranlarımı sunuyorum. Yaklaşık 4 yıldır köy çocuklarına bireysel çabalarımla kütüphaneler oluşturuyorum. Türkiye genelinde 30 kütüphanem bulunmakta ve bunların biri Siirt'te, üçü Ağrı'da, biri Batman'da, geriye kalanları ise Muğla köylerinde bulunmaktadır. Her bir kütüphanemde 1000 civarında kitap bulunmaktadır. Örneğin sadece Ağrı bölgesine 3500 kitap gönderdim. Aynı zamanda son günlerde köy çocuklarını müzik enstrümanlarıyla ve bilimle de tanıştırıyorum ve köy çocuklarına mikroskoplar götürüyorum. Onlara bilimi sevdirmeye çalışıyorum. Kendimi 4 yıldır köy çocuklarına adamış birisiyim. Bu projemde bazen yeri geldi ulaşım, kitap, kitaplık, zaman unsuru gibi bir çok masrafım oldu, lakin hepsi gözlerinde ışıltılar gördüğüm geleceğimiz olan çocuklara feda olsun, zerre gözüm yok, daima onlar için daha iyisini nasıl yapabilirim diye mücadele içerisindeyim. Lakin kitap veya müzik enstrümanı / aletleri olmadan kütüphanelerimi daha fazla ilerletebilmemin olanağı kalmadı. Birçok alanda kütüphanelerimden bahsetmeme rağmen genellikle toplumumuzda duyarsızlık hakim oldu. Kütüphane projemi saygı duyduğum gerekçesiyle noter tasdikli bir proje haline getirdim. Bu Türkiye'de bir ilkdir; örneği ve benzeri yoktur. Çünkü bugün bir köy çocuğunun köy marketinden ücretsiz kitaplar alıp okuyabileceği başka böyle bir proje yoktur. Ben bu projede sadece köy okullarına değil, okulun olmadığı köylerde marketlere kitaplıklar oluşturarak çocukları kitaplarla buluşturdum. Türkiyede ilk defa bir köy kahvehanesine çocuk kitaplığı köşesini ben kurdum ve ebeveynleri çocuklarına buradan kitaplar götürüyorum. Şimdi ise projemin müzik enstrümanları evresinde ilerlemeye çalışmaktayım. İstiyorum ki Anadolu köylerimizden değerli sanatçılar çıksın Amerikalı Itzhak Perlman, Beethoven veya Farid Farjad gibi sanatçılar çıksın istiyorum. Niye Anadolu köylerimizden ülkemizi uluslararası arenada gururla temsil eden Fazıl Say gibi sanatçılar yetişmesin? Müzikle uğraşan çocuklar sorgulayan, düşünen, doğayı, hayvanları ve insanları seven bireyler olur. Ancak Immanuel Kant'ın bir cümlesi vardır: Aydınlanma kişinin kendi aklını kullanmaya cüret etmesidir. Biz geleceğimiz olan çocukların kendi aklını kullanabilmeleri için önce ihtiyaçları olan gerekli materyalleri sağlamayız. Ben projeme Holocaust filmindeki Stern ve Oscar gibi bakıyorum. Film repliğinde şöyle diyordu: Arabamı satıp bir insan, bir insan daha kurtarabilirdim. Stern ise teselli edip şöyle diyordu; Bir insanın hayatını kurtaran tüm dünyayı kurtarmış olur. Evet, oscar gibi tüm insanları/ çocukları kurtaramayız belki ama karanlıklardan bir çocuğun hayatını kurtaran tüm dünyayı kurtarmış sayıldığına inanıyorum. Anadolu köylerimizde kanayan bu yarayı görmezden geldiğimiz sürece akıl ve bilim yolunda ilerlememiz mümkün değildir. Bu kütüphane projeme destek vermek, eğitimli, kültürlü ve herşeyden önce bilinçli her bireyin vazifesi olduğuna inanıyorum.


Fikret Amirov'un zengin motiflerle bezediği, doğunun oryantal ve mistik dünyasının akla gelen ilk örneği 1001 Gece Masalları bale eseri ve Azerbaycan edebiyatının en değerli şairlerinden İmameddin Nesimi'nin sevgi ve bilgelik dolu yolunun anlatıldığı Nesimi bale eseri, Samsun Devlet Opera ve Balesi prodüksiyonuyla hazırlandı. Türkiye ve kardeş ülke Azerbaycan arasında köprü kuran eserin prömiyerine, Azerbaycan Cumhuriyeti Büyükelçisi Hazar İbrahim katıldı. 2019 yılının son prömiyeri 1001 Gece Masalları ve Nesimi bale eserleri, 14 Aralık 2019 Cumartesi günü sanatseverlerle buluştu. Eser ikinci kez 16 Aralık 2019 Pazartesi günü saat 20.00'da sahnelendi. Dünyaca ünlü edebi eserde 1001 Gece Masallarının nasıl ortaya çıktığının anlatıldığı ilk perde, Fars Kralı Şahriyar'ın aldatıldığını öğrenmesiyle başlar. Tüm kadınların sadakatsiz ve güvenilmez olduğuna inanan Şahriyar, intikam duygusuyla her gece bir başka kadınla evlenip gün doğumunda evlendiği kadını idam ettirir. Yaşanan bu acımasızlığa dur demek için vezirin kızı Şehrazad bir plan yaparak 1001 gece sürecek masallar dizisi bu şekilde ortaya çıkar. Eserin koreografisi, uzun seneler Devlet Opera ve Balesi Müdürlükleri'nde Başkoreograflık görevini üstlenen ve iki sene önce aramızdan ayrılan değerli sanatçı Nugzar Magalashvili'ye ait. Eserin koro şefliğini Raushan Baigulakova, dekor ve kostüm tasarımını Alev Tol, ışık tasarımını Oğuz Murat Yılmaz üstlendi. 1001 Gece Masaları bale eserinde, Şahriyar, Y. Emre Örgüt; Nurida, Anna Gorgiashvili; Şehrazad, Ilgaz Arslan; Başköle, Orkun Baydoğan tarafından sahnelendi; Soprano Solo partisi, Sezen Alanbay ve Elif Demir tarafından dönüşümlü olarak seslendirildi.


İstanbul Kültür Sanat Vakfı tarafından düzenlenen 5. İstanbul Tasarım Bienali, 26 Eylül 8 Kasım 2020 tarihleri arasında gerçekleştirilecek. Bienalin başlığı Empatiye Dönüş: birden fazlası için tasarım. Empatiye Dönüş: birden fazlası için tasarım, tasarımın bizi nasıl bir araya getirdiğiyle ilgileniyor. Bienal, ziyaretçilerini, empatinin tanımı üzerine yeniden düşünmeye davet edecek. Küratör Mariana Pestana, 10 Aralık'ta Salon İKSV'de gerçekleştirilen basın toplantısında bienalin başlığını Empatiye Dönüş: birden fazlası için tasarım olarak açıkladı. Empatiye Dönüş: birden fazlası için tasarım, tasarımın birbirimizle ilişki kurmamızı sağlayan araçlara, platformlara ve arayüzlere sahip olduğu fikrinden yola çıkarak tasarımı bağlantılı olma haline aracılık eden bir unsur olarak görmeyi deniyor. Empati sözcüğünün geçmişten günümüze seyrine bakarak tasarım için hislerle, tesirlerle ve ilişkilerle ilgilenen yeni bir rol hayal etmeyi hedefliyor. Teknolojik hız ve çevre krizinin damgasını vurduğu bir dönemde 5. İstanbul Tasarım Bienali'nin ilgi alanında, özen göstermeyi öne çıkaran uygulamalar, bağlantı kurmaya dair ritüeller ve duygularımıza aracı olan nesneler yer alıyor. Yeni animizm ve yerel bakış açısına dair bir merak içeren bienal, şeyler, insanlar ve her ikisi arasındaki ilişkileri düşünürken güneyin ve doğunun esin kaynaklarından yararlanıyor. 2020 bienali, gün geçtikçe yekpareleşen küresel dünyada yerel bilgiye ve bölgesel uygulamalara öncelik veriyor; her yaştan ve alandan profesyonel ve amatör katılımcıya çağrı yapıyor.


Ses titreşimdir, Ses enerjidir, Ses formdur, Ses form değiştirir, Ses iyileştirir. Sesimiz, bedenimiz ve zihnimizde oluşan negatif titreşimleri dönüştürebilecek en etkili enerji kaynağıdır çünkü özümüzden gelir. Kendi çıkardığımız ses, bize en etkili ve hızlı şifa veren enstrümandır. İnsan sesi, doğal tonları ve harmonikleri ile vücudun doğal dengesini yenilememiz için bize en etkili titreşimsel iyileştirme olanağını sağlar. Sesimizi, fiziksel ve eterik vücudumuzun zayıflamış ve akordu bozulmuş bölümlerinin titreşimini değiştirmek ve sağlıklı duruma dönüştürebilmek için kullanabiliriz. Kendi sesimiz bunu başarabilmek için her an ulaşılabilir sonsuz enstrümanımızdır çünkü parmak izimiz gibi tek ve özeldir. Sesimizi en doğal haliyle keşfetmek, yaşamı yeniden keşfetmektir. Ses çalışmamız enerjik alanlarda ve fiziksel bedende insan sesi, müzik ve titreşim enstrümanlarının uygulanmasından oluşuyor. Çalışma sırasında beden ve yer hareketleri olacağından rahat kıyafetler ile gelinmesi önemlidir. Bu eğitime katılmak için profesyonel bir müzik veya şan bilgisine ihtiyacınız yoktur. Sesinizin kötü olduğunu düşünüyor, sesinizi kullanmaktan utanıyor veya sesinizin gerçek potansiyelini kullanamadığınızı fark ediyorsanız yapacağımız ses egzersizleri bu sıkışıklıklardan kurtulmanız için sizlere rehber olacaktır. Grup çalışmalarımızın bitiminde sizlerle ses meditasyonunda kullanılan enstrümanlarla bir ses yolculuğuna çıkacağız ve hep birlikte çember şarkıları söyleyeceğiz. Müzik eğitimine Hacettepe Üniversitesi Ankara Devlet Konservatuarı flüt bölümünde başladı ve Opera Sahne Sanatları bölümünden mezun oldu. İstanbul Devlet Opera ve Balesi' nin Solist sanatçılarından biridir, şimdiye dek pek çok opera, operet ve müzikallerde başrol oynayarak yurt içi turnelerde ve yurt dışı konserlerinde yer almıştır. Müzik ve ses şifası, ses terapistliğini öğrenmeye ilk kez Londra'da Jill Purce ile başlamış Overtone Singing ve Voice and Healing workshoplarına katılmıştır. Güney Asya' ya doğru müzik ile ruhani bir yolculuğa çıkmış, Hindistan, Auroville'de Swaram müzik atölyesinde, ses terapilerinde kullanılan müzik aletlerinin yapıldığı enstrüman atölyelerine katılarak, ses banyosu ve ses meditasyonu eğitimleri almıştır. İspanya'da Nestor Kornblum ve Michele Averard'ın Sound Healer Teacher Training eğitimine katılarak uluslararası eğitmenlik diplomasını aldı. Barcelona, Manresa'da Sound Trance Instutide de ses terapisti ve müzisyen Joel Olive ile Arkaik Enstrümanlar ve Ses Terapisi eğitimi almıştır. Güney Amerika bölgesinde şaman şifa şarkıları ve ritüellerini öğrenmek için Peru, Kolombiya, Meksika ve Brezilya' daki yerli toplulukların arasında kalmış ve müzik festivallerine performans sanatçısı olarak katılmıştır. California'da Monterey Art Councill' in davetlisi olarak Çocuklarla Alternatif Müzik Eğitimi çalışmalarına eğitmen olarak katıldı. Rusya, Tuva'da düzenlenen VII. Uluslararası Gırtlak Şarkıcılığı Sempozyumu ve Yarışmasına katılmış ve Tuva National Theatre 'da yapılan final konserinde yer almıştır. Türkiye' de ilk kez gırtlak ve armonik şarkıcılığı yapan kadın sanatçıdır. Dünya Şifa ve Doğa şarkılarını sahne performansına dönüştürdüğü konserlere yurt dışı ve içinde devam etmektedir.


Turgay Fişekçi Dip Sevgi, dördüncü şiir kitabım. Bu kitaptaki şiirler bir çağ sorgulamasıdır. Yaşadığımız çağın korkunç yanlarını ve aynı zamanda güzelliklerini arayan, sorgulayan bir kitap. Dünyanın güzellikleri denildiğinde doğanın yanı sıra insanlığın bütün kültürel güzelliklerini de anlıyorum. Şiir de yeryüzü güzelliklerinin önde gelenlerinden biri. Bu yüzden şiirlerimde açık ya da örtülü sık sık başka şairlere ve şiirlere göndermelere rastlanır. Şiir sanatı bütün boyutlarıyla benim için yeryüzünde yaratılmış güzelliklerin önde gelenlerinden biri. T. F: O döneme özgü özel nedenler diyebilirim. T. F: Nazım Hikmet'in yalnız benim üzerimde değil, bütün çağdaş şiirimiz üzerinde büyük etkisi var. Bu etki yalnızca şiirleriyle de sınırlı değil. Siyasal tutumundan insani değerlere, özür kişiliğinden yaşama sevincine dek pek çok yönüyle insanlarımız üzerinde etkili oldu, olmayı da sürdürüyor. Nazım, tek başına büyük bir kültürel mirastır. Araştırmakla, incelemekle tüketilemeyecek kadar büyük bir miras. Ona giderek böyle bir gözle bakmamız gerektiğine inanıyorum. T. F: Günümüz şiiri üstüne sık olmasa da tartışma gereği duyuyorum. Bunun başta gelen nedeni günümüz şiirinin, şiir sanatının beş bin yıllık geçmişinden uzak bir noktaya evrilmesi. Şiir yazanlar, şiirin bir insanlık hali açıklaması olduğunu unutmuşçasına insana uzak şeylere yönlendiriyorlar kalemlerini. Fantezi de şiir olabilir ama yalnızca fantezi yapmak için şiir yazılması anlamlı gelmiyor bana. Yine anlatılamayanı anlatmayı umarak imge kuyularına düşmesi de kurtarmaz şiiri. İmge karanlık bir anlamı aydınlatabiliyorsa anlamlıdır. Bu konuların eleştirmenler ve şairler arasında tartışılması gerekiyor ama böyle bir tartışma ortamı da yok. Ne berrak bakışlı bir eleştirmen ne de tartışmak isteyen şair var. Herkesin kendiyle mutlu olduğu ve bununla yetindiği bir dünyada yaşıyoruz. Oysa en başta şairlerdir dünyanın her köşesinin sorumluluğunu duyması gerekenler. T. F: Evet, dergicilikte kırk birinci yıldayım. 80 öncesi dergileri fazla politikti, şiir de öyle. 80'le birlikte politika neredeyse yasaklanınca, çok çeşitli yazarların aynı çatı altında toplandığı Yazko Edebiyat deneyimi yaşandı. Aynı yıllarda magazin eğilimler de öne çıktı. Hürriyet Gösteri, Sanat Olayı gibi dergiler edebiyatı böyle bir çizgiye çekmek istediler. 90'lardan bugüne daha da dağıldı dergicilik ortamı. Adam Sanat, 1986'dan 2005'e dek yirmi yılda önemli tartışmaların odağı oldu. Ancak bu tartışmalar verimli sonuçlara yol açmadı. Koyver gitsin anlayışı genele egemen olmuştu. Kimse tartışmak istemiyor, işlerinin sürmesini istiyordu. T. F: Evet, mutlu bir çocukluk geçirdim. Bugünlerde yayımlanan Unutulmaz adlı kitabımın ilk sayfalarında da bu çocukluğu anlattım. Hayatımın sonraki dönemlerine ve şiirime de güçlü biçimde yansıdı bu mutlu çocukluk dönemi. T. F: Aşk duygusu elbette. Hayatım boyunca aşk duygusu içinde yaşamak hep mutlu etti beni. Bu duygunun sarhoşluğu içinde oldum hep. T. F: Açıklaması zor bir soru. Siz soruda çok güzel söylemişsiniz şiirde yapmaya çalıştığım şeyi. Sanırım şiir yazarken akıl, bilgi, duyarlık vb. unsurların yanı sıra içgüdü de devreye giriyor. Şiirde kimi biçimlendirmeler güdülerle yolunu buluyor. T. F: Elbette her şiir yazan insanın bir şiir kültürü olması gerektiğidir. Şiir kültürü geçmişin bütün şiirinin yanı sıra şairlerin hayatlarından şiirlerin yazılış serüvenine ve daha başka alanlara uzanan geniş bir bütündür. Şiir kültürü insana şiirden anlamayı sağlar. Bu yalın cümlenin altı çok geniş bir boşluk barındırır. Bir insanın şiirden ne kadar anladığını da en kolay şiirlerinde görebiliriz sanırım. Bu sorunun yanıtı sanırım böyle bir şey. T. F: Doğa sevgisinin kaynağı çocukluk yıllarım. Ancak şiirlerimde doğa, insan ve üzerinde yaşadığı yeryüzünün bir toplamı olarak ortaya çıkıyor. İnsan doğanın küçük bir parçası ve insan hayatı da doğa içinde düşünüldüğünde anlam kazanıyor. Şiirlerde anlatmaya çalıştığım sanırım bu birlik duygusu. T. F: Yazarlık hayatım tümüyle edebiyat dünyası içinde geçti. Dışarda bir hayatım olmadı. Bu da bana çok renkli kişiliklerle tanışmamı, arkadaş olmamı sağladı. İsmet Özel'den Ataol Behramoğlu'na, Ülkü Tamer'den Gülten Akın'a, Yaşar Kemal'den Cevat Çapan'a, Memet Fuat'tan Vedat Günyol'a, Fethi Naci'den İlhan Berk'e o denli çok insanla yakın arkadaş oldum ki, böyle bir zenginliği dünyada hiçbir şeye değişmem. Bu zenginlik bana aynı zamanda bütün bu kuşakların hayat deneyimlerinden de yararlanmamı sağladı. Hayat bana böyle büyük bir zenginlik bağışladı. Ben de bu zenginliğin içinde yaşama mutluluğunu her anımda hissettim. Türk edebiyatına katkılarınızdan dolayı ve bu güzel röportaj için size çok teşekkür ederim.


New York'ta üç ayda bir çıkan ve Pensilvanya Devlet Üniversitesi Kütüphanesi'nin katkılarıyla yayınlanan Avrupa Edebiyatı'nı Amerika'da tanıtmaya adanmış dünyaca bilinen edebiyat dergisi Trafika Europe 16. Sayısını Türk Edebiyatı'na ayırdı. TurkishDelightadıyla yayınlanan sayının baş editörlüğünü Andrew Singer ve yardımcı editorlüğünü Clayton McKee üstlendier. Türkiye'den Kalem Ajans ve Amerika'dan Dalkey Archive Press gibi kurumların ve pek çok değerli çevirmenin teknik destek verdiği, son zamanlarda yurtdışında Türk Edebiyatı üzerine hazırlanmış en kapsamlı dosyada Burhan Sönmez, Mario Levi, Birhan Keskin, Altay Öktem, Nalan Barbarosoğlu, Erkut Tokman, Buket Uzuner, Selim İleri, Karin Karakaşlı, İlhan Sami Çomak, Hakan Günday, Zeynep Çolakoğlu, Haydar Ergülen, Aslı Erdoğan, Nazlı Karabıyıkoğlu gibi birbirinden değerli öykücü, romancı ve şairler bulunuyor. Derginin websitesinde ayrıca European Literature Networkköşesinde bu sayıyla ilintili olarak Deniz Durukan'ın şiirlerine de yer veriliyor. Sayıda fotoğraf sanatçısı Hakan Bıyıklıoğlu'nun çalışmaları da görülebilir. Sayıya online ulaşmak için https://www. trafikaeurope. org/ linkine tıklayabilirsiniz.


Küçükçekmece Belediyesi, Cemal Süreya'nın aramızdan ayrılışının 30'uncu yılında, kendi çizimlerinin ve çağdaş sanatçıların yorumlarının bulunduğu özel bir sergi ile anacak. Cemal Süreya' nın kız kardeşi ve yeğenleri de ilk kez bir anma etkinliğine katılacak. Küçükçekmece Belediyesi, Türk şiirinin önemli isimlerinden Cemal Süreya'yı aramızdan ayrılışının otuzuncu yılında özel bir etkinlikle anacak. Cemal Süreya' nın, ilk kez sanatseverlerle buluşacak el çizimlerinin yer aldığı sergi, Atakent Kültür ve Sanat Merkezi'nde, Küçükçekmeceliler ile buluşacak. Günümüz sanatçılarından 40 önemli ismin, Cemal Süreya'yı, yaşamı ve eserleri üzerinden ele aldığı sergi, 8 Ocak'ta kapılarını açacak. Ayrıca, açılış akşamı Babazula'nın kurucusu Murat Ertel, Esma Ertel ve şair, yazar, oyuncu Orhan Alkaya da ortak performansları ile Süreya'nın şiirlerini müzikle buluşturacak. 40 sanatçının, fotoğraf, resim, video, enstalasyon ve seramik çalışmaları ile Cemal Süreya'nın el çizimlerinin yer aldığı 'Hayat Kısa Kuşlar Uçuyor, Cemal Süreya'yı Anlamak' isimli sergi, Atakent Kültür ve Sanat Merkezi'nde 9 Şubat tarihine kadar ziyaret edilebilecek. Bilgi almak isteyenler; 444 4 360 /8070 nolu telefonu arayabilir. Sergide, alanlarında uzman 40 sanatçı, Ara Güler, Bahar Oganer, Cemil Ergün, Çağdaş Erçelik, Deniz Gökduman, Devabil Kara, Devrim Erbil, Fırat Bingöl, Fırat Neziroğlu, Görkem Dikel, Güneş Acur, Halime Türkyılmaz, Hülya Sözer, Hüseyin Işık, Hüseyin Rüstemoğlu, İpek Şenel, Mehmet Kavukçu, Nazan Azeri, Nezihe Bilen Ateş, Reşat Başar, Selahattin Yıldırım, Zafer Erkan, Ragıp Basmazölmez, Balkan Naci İslimyeli, Turgay Kantürk, Serdal Kesgin, Raziye Kubat, Şevket Sönmez, Nevhiz Tanyeli, İpek Tekil, Metin Üstündağ, eserleriyle yer alacak.


Fotogerçekçilik akımının Türkiye'deki ilk temsilcilerinden Nur Koçak'ın en kapsamlı sergisi Mutluluk Resimlerimiz, İstanbul'dan sonra Ankara'da. 8 Ocak 16 Şubat 2020 tarihleri arasında gezilebilecek sergi, SALT Beyoğlu ve SALT Galata'nın ardından Ankara'da, Çankaya Belediyesi iş birliğiyle Çağdaş Sanatlar Merkezi'nde gerçekleştiriliyor. Sanatçının 1981 tarihli bir işinden esinle adlandırılan serginin ÇSM sunumu, 1970'ler ile 2010'lar arasındaki resim serileriyle heykellerini bir araya getiriyor. Kadın dergilerinden Hollywood sinemasına popüler kültürün yaygınlaşması ve Türkiye'deki yansımalarını eleştirel bir gözlemci anlatıcı olarak irdeleyen Koçak'ın sanat pratiğine ayrıntılı bir bakış sağlıyor. Mutluluk Resimlerimiz, 1960 öncesi kentli orta sınıfın beğenileri kadar, Türkiye sinemasının ilk yıldız oyuncusu, yapımcı ve yönetmen Cahide Sonku'nun üretimlerinin göz ardı edilerek itibarsızlaşmasına gönderme yapan bir dizi resmin ilki Cahide-Önce (1996-1999) ile başlar. Sanatçı, 1945 yapımı Yayla Kartalı filminde inci kolyesi, sigarası ve melankolik bakışlarıyla arzu nesnesi bir kadını canlandıran Sonku'nun portresini, sinema perdesindeki görkeminden esinle devasa bir tuvale aktarır. Koçak, bu işi takip eden Fetiş Nesneler (1974-1988) ve Nesne Kadınlar (1975-1979) serilerinde, Paris'te devlet bursuyla resim eğitimi alırken topladığı kadın dergilerinden görsel unsurları kullanır. Başlangıcı, sanat pratiğinin miladı olarak nitelediği, 1974 tarihli Vivre resmi olan Fetiş Nesneler'de, popüler tırnak cilası, ruj ve parfüm markalarının albenili fotoğraflarını işlev ve bağlamından kopararak anıtsal boyutlara taşır. Nesne Kadınlar'daki Kırmızı ve Siyah (1976) ve Siyah File (1974) gibi işlerdeyse, iç çamaşırı, mayo ve bikini reklamlarının yüzü olmayan kadınlarını anonimleştirerek yan yana sıralar. Küreselleşen tüketim kültürünün İstanbul'un merkezindeki mağaza vitrinlerine etkisine bakan Vitrinler'de (1989-2019), boncuk işlemeler ve parlak taşlarla süslü file çoraplar, dantelli iç çamaşırları ve türlü aksesuar sokak imgeleriyle iç içe geçer. Bu serideki fotoğraf ve resimler, o zamana dek mahrem sayılan ürünlerin teşhir edilmesiyle kadın bedeninin seyirlik bir nesne olarak kimliksizleştirilmesini sorgular. Bir subay kızı olan ve çocukluk ile ilk gençlik yıllarını başkentte geçiren Koçak'ın Aile Albümü (1979-2012) serisi, anne babasının evlendiği 1930'dan 1950'lere özel günlerde, çoğu stüdyoda çekilmiş hatıra fotoğraflarını temel alır. Toplumun her üyesine belirli bir rol atadığı, ideal cumhuriyet ailesini temsil eden portrelerde, üniformalı baba figürü ailenin kurumsallığını, özverili anne figürü destek ve devamlılığı, özenle giydirilmiş çocuklarsa umutla bakılan geleceği yansıtır. ÇSM sunumundaki son seri, toplumsal belleğe kazınmış mutluluk mizansenlerini buluşturur. Sanatçının, bir dönem bağımsız bir kadın gazetesi olarak yayımlanan Kelebek'teki Mutluluk Resimleriniz köşesinden yola çıkarak yaptığı siyah beyaz çizimlere Cağaloğlu'ndan toplama, romantizm temalı asker kartpostallarına müdahalelerle ürettiği bir dizi iş eşlik eder. Deneyimler ve temsilleri arasındaki uyumsuzluğu öne çıkaran Mutluluk Resimleriniz (1981) serisi, aynı zamanda, Koçak'ın 1970'lerin sonunda katıldığı posta sanatı sergileriyle gitgide artan kartpostal kullanımını görünür kılar. 1941 doğumlu Koçak, ilk resim çalışmalarını, ilk ve orta öğrenime devam ettiği TED Ankara Koleji'nde Turgut Zaim'le yaptı. Liseyi bitirdiği Washington'da, soyut dışavurumcu Leon Berkowitz'in öğrencisi oldu ve okulun en iyi resim öğrencisi seçildi. İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi yıllarında öncelikle Adnan Çoker galerisinde; ardından Cemal Tollu ve Neşet Günal atölyelerinde çalıştı. Akademide egemen resim anlayışına karşın 1973'te fotogerçekçi resimler üretmeye başladı. Sanatçının mecra ve teknik seçimindeki kararlı yaklaşımını vurgulayan Mutluluk Resimlerimiz, feminist bakış açısına sahip işleriyle kadın kimliğinin yok sayıldığı ya da arka planda bırakıldığı sanat tarihsel anlatının dönüşümüne sağladığı katkılara dikkati çeker. Sanat tarihçisi Ahu Antmen ile SALT'tan Amira Akbıyıkoğlu tarafından programlanan sergi, ÇSM sunumuna özel olarak yeniden kurgulandı. Antmen ile Akbıyıkoğlu'nun açılış kapsamında sanatçıyla ÇSM'deki Yaşar Kemal Konferans Salonu'nda 8 Ocak 2020'de saat 18.30'da yapacağı söyleşi, herkesin katılımına açık ve ücretsizdir. Gelecek programlar, saltonline. org ve SALT Online sosyal medya hesaplarında ayrıntılı olarak duyurulacak.