Özkan Mert şiiri, 1968'in politik ortamında boy veren, aynı tazelik ve duruşla bugüne gelmeyi başaran bir şiir. 1969'da ANT dergisinde, kuşaktaşı bazı şairlerle birlikte gerçekleştirdikleri Devrimci Şairler Savaş Açıyor başlıklı oturumda, 'İkinci Yeni' düşüncesine karşıt, 'Yeni Toplumcu Şiir'i dile getirmiş; '60 Şiir Kuşağı Manifestosu'na imza atmıştır. Mert'in Diren! Ey Kalbim, Hayatımızdan, Asyalıyım Yarem Derindir, Kuracağız Her Şeyi Yeniden adlı yapıtları, devrimci kitlelerin ve şiir severlerin nezdinde, 'aşkın ve devrimin şairi' olarak adlandırılmasını sağlamıştır. Özkan Mert'le, bugün şiir dünyasında çok tartışma yaratan konuları ve yeni yapıtı üzerine konuştuk. Öncelikle 60'lı yıllarda yayınlanan dergilerin başında çok yetenekli, saygın ve bilgili editörler vardı. Tek sorunları iyi bir dergi çıkarmak, iyi şiirler yayımlamak ve genç yeteneklere ve okurlara iyi edebiyat konusunda öncülük yapmaktı. Vedat Günyol, Asım Bezirci, Hüseyin Contürk, Cemal Süreya gibi. İzmir'de bile Şadan Gökovalı, Gündüz Badak gibi dergiciliği tüm dürüstlüğü ile yapan, çevresindeki genç yetenekleri etrafına toplayan, onların şiirlerini yayımlayan editörler vardı. İzmir'de, Demokrat İzmir Gazetesi'nin kültür sayfasını yöneten Attila İlhan, lisede okuduğum yıllarda, yazdığım aşk şiirlerini sayfasında yayımlamak için peşimden adamlar göndermiş, beni şiir yazma konusunda yüreklendirmiştir. Bir Hüseyin Contürk, dergisinde ilk şiirlerini yayınladığı Özkan Mert'i tanımak ve yayınladığı şiirlerinin telif hakkını vermek için Ankara'dan İzmir'e gelmişti. O dönemde birlikte bir dergi çıkarmanın coşkusunu, mutluluğunu hala yaşarım. Ya şimdi?.. Şiirin ayaklar altında çiğnendiği, değersizleştirildiği, kötü şairlerin ve yandaş editörlerin kuşatması altında bir dönemden geçiyoruz. Ünlü ve kötü şairler, şiirlerini köşe yazılarına banarak, karpuz satar gibi satan ve devletin kucağında sahte solculuk yapan şairler. Emekli olunca ilk emekli maaşlarıyla kitap bastırıp, şair olacağını sanan memurlar, müdürler vb. İçlerinde şiir antolojileri hazırlayanlar bile var. Bir gün ünlü bir derginin ünlü bir redaktörünü ziyaret etmiştim. Dergisinde yayımlanacak şiirleri gösterdi bana. Hepsini okuduktan sonra: Bunlar çok kötü şiirler, neden yayımlıyorsun? diye sordum. Ağabey! Yayımlamazsam beni öldürürler. Dergide bir tane iyi şiir varsa, o bile büyük başarıdır. dedi. Sürüngenlerin sürüngenleri yönettiği bir ülkede yaşıyoruz. Bunlar saymakla bitmez. Elbet bugün de büyük bir içtenlik ve coşkuyla dergi çıkaran gençler var her yerde... Anadolu'nun en ücra köşelerinde cep harçlıklarıyla dergiciliğe baş koyanlar var. Bu gençler her zaman var olacaktır. 'İkinci Yeni', 'İkinci Yeni' şairleriyle bitmiştir. Bir geleceği de olamaz, sürdürülemez. Çünkü 'İkinci Yeni' bir 'havuz şiiri'dir. Yarına kapalı bir şiirdir. Ancak fotokopisi çekilebilir. Bir 'marka'dır artık. Ama '60 Şiir Hareketi' ile oluşan ve insanlığın ayak seslerini içinde taşıyarak büyüyen şiir hep okyanuslara açılmış, dünya şiir meralarında dünya şiiriyle döllenerek bugüne kadar gelmiştir. Başından beri yarına açık, diyalektik bir şiirdir. Genç şairler için büyük bir hazinedir. Kısaca; 'İkinci Yeni' bir 'havuz şiiri'; buna karşıt oluşan '60 Şiir Hareketi' içinde okyanuslara açılan şairler vardır. Bu nedenle 'İkinci Yeni' hayatı sözcüklerden, '60 Şiiri' de sözcükleri hayattan çıkaran bir şiirdir. Gençlerin izini sürecekleri şiir 'İkinci Yeni' şiiri değil; Nazım'ların, Neruda'ların, Brodsky'lerin temellerini attıkları şiirdir. Türkiye'de çok iyi şairler vardır. Ama bugün yazılan şiir nasıl bir şiirdir? Tek kelimeyle pısırık, korkak ve cahil bir şiirdir. Tarihimizin en karanlık döneminden geçiyoruz. Özellikle düşünce ve yazma özgürlüğüne bu kadar çok baskı ve zulüm uygulanan bir dönem bulmak zordur. Herkes bilir; 60'lı yıllar ve onu izleyen faşist askeri cuntalar dönemlerinde biz şiiri sokaklara, meydanlara, işgal ettiğimiz ağaların topraklarına ve üniversitelere taşıdık. Buralarda binlerce kişiye şiir okuduk; haykırdık! Peki, bu gün daha az mı zulüm var? Nerede bu günün şairleri? Seslerini duyuyor musunuz? Bugün Haykırması gereken bir şiir yerine pısırık, teslimiyetçi bir şiir var. Bu pısırık, yandaş ve ölü şiirin yarına katkısı, bir utanç belgesi olarak tarihe kazınması olacaktır. Hürriyet Sanat'ın yıllar önce yayımlanan bir sayısının kapağında, kocaman puntolarla yazılmış şu cümle vardı: 100 SANAT SİMSARI. Bunların içinde de belki 20 tanesi ŞİİR SİMSARIdır. Bunlar edebiyat dergilerinin, gazetelerin kültür redaktörleri, köşe yazarı şairler, yazar örgütlerinin başındakilerdir. Bunlarında içinde on isim Türkiye'deki tüm şiir jürilerinin üyesidirler. Kardeşlerine, yakın arkadaşlarına, akrabalarına ödül dağıtırlar. 'Sıfırlamacılardan' bir farkları yoktur. Gönderilen şiir kitaplarını okumazlar, incelemezler. Çok ender olarak iyi bir şaire ödül verirler. Bunlar tescilli şiir tüccarlarıdır. Türk şiirinin gelişmesini engelleyenler, yetenekli gençlerin önünü kesenlerdir. Simsarların ve simsarlığın fıtratında vardır bu. İyi şiir bunları korkutur. Çünkü iyi şiir kötü şiiri, kötü şairi açığa çıkarır. Kısaca; Türkiye'de tüm şiir jürilerinin dönemi bitmiştir. Ben ödüllere karşı değilim. Ödüllerin rüşvet olarak dağıtılmasına ve şiir tüccarlığına karşıyım. Son on yıldır, değişik sivil toplum örgütlerinden, üniversitelerden, özel kuruluşlardan adıma şiir ödülleri konması konusunda teklifler aldım. On yıldır da hayır dedim. Sonunda çok saygı duyduğum bazı isimler beni ikna ettiler. Kabul ettim. Dolayısıyla 2015 ÖZKAN MERT ŞİİR VE ONUR ÖDÜLLERİ 30 Nisan Perşembe, Gallerius Fermanı olarak bilinen inanç ve düşünceye özgürlük veren kararın 1704, benim de 70. yıl kutlamasında Nicomedia&Kocaeli Kültür Platformu tarafından düzenlenen bir törenle kazananlara verildi. Ben, 70. yılım nedeniyle bu ödüllerin bir kereye mahsus olmak üzere verilmesini düşünmüştüm. Fakat ilgi o kadar büyük oldu ki, törende bulunanlar bilirler, salonda bulunan yüzlerce insan ve başta da ben gözyaşlarımızı tutamadık. Çünkü insanlar dürüstlüğü, onurlu olmayı, tarafsızlığı, dik duruşu ve direnmeyi görmüş ve hasret kalmışlardı bu tavırlara. Ödül seçiminde de bunu yaşadılar. Bu ödüllerin devam etmesini isteyen çok güçlü bir kamuoyu oluştu. Üniversiteler, sivil toplum örgütleri, değişik kuruluşlar şimdiden gelecek yıl verilecek olan ÖZKAN MERT ŞİİR VE ONUR ÖDÜLLERİ için çalışmaya başladılar bile. Özkan Mert Şiir Büyük Ödülü: Ertan Mısırlı, Özkan Mert Şiir Onur Ödülü: Suat Özdemir, Özkan Mert Şiir Özel Onur Ödülü: Esat Bozbıyık, Özkan Mert Kitap Onur Ödülü: Hüseyin Avni Dede, Özkan Mert Sanat Onur Ödülü: Zafer Güzey, Özkan Mert Eğitim Onur Ödülü: Prof. Dr. Medine Sivri, Özkan Mert Demokrasi Onur Ödülü: Dubai Port Direniş Gurubu, Özkan Mert Hoşgörü ve Barış Onur Ödülü: Pierro Bordin-Numan Gülşah, Özkan Mert Çevre Onur Ödülü: Nardane Kuşcu, Özkan Mert Tarih Onur Ödülü: Ahmet Uslu, Özkan Mert Arkeoloji Onur Ödülü: Neşet Aydın. Ödüllere katılma yok. Üniversiteler, sivil toplum ve yazar örgütleri içinde yer alan kendi alanlarında uzman danışmanlar, araştırmacılar vb. ödül komitesine ödül adayları öneriyorlar. Ödül komitesi sanat, edebiyat, bilim ve çevre gibi pek çok alanda topluma büyük katkıda bulunan insanları arayıp buluyor. Sonunda her alanda hiç kimsenin hayır diyemeyeceği insanlara ödül veriliyor. 'Jüri' sözcüğü kirletildi. Nobel ödülü de 'jüri' tarafından değil, 'komite' tarafından dağıtılır. Türkiye'de verilen şiir ödüllerindeki şiir jürilerinde 'Tabii Senatör' gibi yer alan isimler komitede yer alamayacak. Özellikle, üniversitelerde şiir üzerine incelemeler yapmış, kitaplar yazmış, tezler hazırlamış değerli bilim ve sanat adamları komitede yer alacak. Çocuk şiirleri alanında ödül veremedik. Uluslararası bir şiir ödülü verilmesini isterdim. Sanırım bunları gelecek yıl gerçekleştireceğiz. Amacımız en iyiye, en güzele ve en doğruya doğru yürümek ve koşmak. Dünya şiirini yakından tanımamızı sağlayan çevirilere imza attınız, atmaya devam ediyorsunuz. Henüz yeni çıkan Gece Güneşi bunlardan biri... Sanırım İskandinav Şiir Antolojisi bizde bir ilk olsa gerek. Daha önce benzer bir çalışma yapılmış mıydı bilmiyorum. Papirüs Yayınları, İstanbul 2003, Artshop Yayınları, İstanbul 2008. 7 Dil'de, GUNNAR EKELÖF, İsveçceden Türkçeye Çeviri, 7 DİL'DEN, 7 İKLİMDEN ŞİİRLER, Yitik Ülke Yayınları, Aralık 2014, İstanbul. Bildiğim kadarıyla yıllar önce, Lütfi Özkök, bir İsveç Şiir Antolojisi hazırlamıştı. İsveç'in ünlü şairlerinden birer ikişer şiir çevirmişti İsveçli eşi ile. Benim antolojim ise günümüz modern İsveç şiirinin yaşayan ünlü şairlerini içeriyor. Antolojimin çok önemli özelliği de, şairlerin yarısının İsveç'te yaşayan ve İsveç şiirine ve dolayısıyla dünya şiirine kan taşıyan yabancı kökenli şairlerden oluşması. Antolojinin başında, benim şiir çevirisi üzerine yazım ile İsveç'in ünlü şair, eleştirmen ve çevirmenlerinden Magnus W. Olsson'un İskandinav Şiirine Giriş adlı uzun bir önsözü var. Tüm şiir severlere ve şiire girmeyi düşünen gençlere bu antolojiyi okumalarını öneririm. Kimin bir şiiri hangi dilden ve nasıl çevirdiği belli değil. Ben isterdim ki, çevrilen her yabancı şiirin yanında orijinali de olsun. Bu konuda nesnel bir eleştiri ya da ciddi bir araştırma yok. Modern İskandinav Şiir Antolojisinde yer alan tüm şiirler orijinalleriyle birlikte yayınlanacaktı. Fakat son anda ekonomik gerekçelerle gerçekleştirilemedi bu. Üzgünüm! Yazdığınız bütün şiirleri atın! Yabancı dil öğrenin, dünya şiirini okuyun, ciddi bir şekilde inceleyin, dünyayı gezin. Gezdiğiniz, gördüğünüz şiiri yakaladığınız her yerden, her şeyden küçük notlar alın. Gereksiz tek bir sözcük bile kullanmayın. Kendinizi aldatmayın, kendinize yalan söylemeyin. Yazdığınız şiir başkasının şiiri olmasın, kendi özgün şiiriniz olsun. İzleyeceğiniz ustayı iyi seçin. Aralık 2014'te Gece Güneşi adlı antolojim, Yitik Ülke Yayınları'ndan çıktı. 2016 için yeni bir şiir kitabı hazırlıyorum. Bir romana başladım. İsveçli drama ustası Lars Loren'in Anna Petrovskaya'nın Anıları adlı oyununu İsveççeden Türkçeye çeviriyorum. 3-9 yaşları arasındaki çocuklar için bir çocuk kitabı düşünüyorum. Bir Türk Şiiri Antolojisi hazırlıyoruz. Serap Tamay- İsmet Tezcan Müzik Grubu on kadar şiirimi besteledi. Bir şiir albümü çıkaracağız yakında. Bir de büyük bir rüyam var: Tüm şiirlerimden oluşan bir müzikal ve opera... Umarım bu rüyam ben hayatta iken gerçekleşir.


Veysel Çolak: Şiir de, elbette bir düşünme nesnesidir; ama bir iletişim kurmayı da içerir. Bireysel, toplumsal, ekonomik, politik bir derdi olan; bunu dile getirmek isteyen şair, oluşturduğu iletinin anlaşılmasını ister düşüncesindeyim. Elbette şiir sanatından ödün vermeden yapmalıdır bunu. Ben yazdığım bir şiire yüklediğim anlamların, içeriklerin kavranmasını, anlaşılmasını isterim. İkinciyeni şiirin çirkin olan ilk örneklerinden yola çıkarak, bir şiiri baştan sona, sondan başa okuduğunuzda değişen bir şey olmuyorsa o şiirin başarılı sayılabileceği görüşü ağırlık kazanmıştı. Uzunca bir süre benimsendi de bu yaklaşım. Modernizmin okuyucuyu hesaba katmayışıyla da örtüştürülerek şairin bir ileti oluşturması gerekmediği sonucuna varıldı. Şiirlerde anlamsal belirsizliği pekiştirmek için noktalama imleri kullanılmadı; gereksiz, şiire hiçbir katkısı olmayan dilsel sapmalar yapıldı. Bu yaklaşımla yazılan şiirler okuyucunun önüne konularak Al, istediğin gibi oku, istediğin gibi anlamlandır. demeye getirildi. Böyle bir okuma yapan okuyucular bir anlamlandırma çalışması yapmışlarsa kendileri için yararlı bir iş yaptıkları kabul edilebilir; ama bu, şiirle / şairle buluşmayı getirmemiştir hiçbir zaman. Bu aranışların öğreticiliği yabana atılmamalı elbette. Ben bu noktadan hareket ederek; tam anlamıyla mümkün olmasa da, şiirde oluşturduğum anlamsal, dilse, biçimsel, biçemsel, yapısal. imgesel... içeriğin anlaşılmasını isterim. Ancak o zaman benim söylediğim bir başkasıyla buluşmuş olur. Yoksa, benim söylediğimin okuyucuda hiçbir karşılığı olmaz. Yani, iletişim kurulmamış olur. Altay Öktem: Sorunuza cevap vermek için öncelikle şiir anlayışımdan ve ne tarz şiir yazdığımdan kısaca söz etmem gerekir. Nasıl bir şiir yazdığınız önemli; çünkü, şiirinizden hiç aklınızda olmayan bir anlamın çıkması bir zenginlik de olabilir, felaket de! Anlam katmanlıdır. Özellikle şiir söz konusu olduğunda, anlam sadece derinlemesine ve enlemesine yayılmaz; çok boyutlu olarak yayılır. Elbette bu anlam yoğunluğunun şiirin imgesel yapısıyla doğrudan ilişkisi vardır. İmgesel olmayan yalın şiirlerde anlam daha tek boyutlu ve daha göz önündedir. Bu yüzden de, diyelim Turgut Uyar'ın bir şiirini her okuyuşunuzdaanlamın daha önce keşfedemediğiniz başka bir boyutuyla karşılaşabilirsiniz. İki okuma arasında geçen sürede, sizde meydana gelen değişim, şiiri algılayışınıza da yansır. Ama diyelim Hasan Hüseyin'in bir şiirini okurken bu durumla kolay kolay karşılaşmazsınız. Anlam sizi yalın halde bulur ve kendiyle yüzleştirir. Çağrıştırmak yerine kendini açıkça ortaya koyar. Elbette bu durum bir şiirin ötekine üstünlüğünü göstermez. Farklı şiir anlayışları doğrultusunda, anlamın katmanlaşmasına yönelik farklı yaklaşımlar söz konusudur burada. Yalın bir şiir yazıyorsanız, sizin şiire yüklediğiniz anlamın dışında, aklınızdan hiç geçmeyen bir anlam çıkıyorsa şiirinizden, mahvoldunuz demektir. İstediğiniz anlamı şiire yükleyemediniz, okurda farklı bir algı yarattınız anlamına gelir bu. Anlam çökünce biçim de çöker. Şiir yıkılır. Altında kalırsınız. Ama çağrışıma dayalı bir şiirse yazdığınız, anlam başta da söylediğim gibi çok boyutludur ve çoğu zaman şairini de şaşırtacak yerlere varır. Şiiri her yorumlayan farklı bir anlam çıkartabilir. Çoğunlukla, şairi bile şaşırtan yorumlar yapılabilir, şaşırtıcı anlamlar çıkartılabilir. Ancak, anlamın çok çağrışımlı olması başıboş olduğunu göstermez. Elbette şiirin ipi şairin elindedir. Çağrışımın yönünü, dizelerin okurun duyarlığıyla yüzleştiğinde neye evrileceğini bilir şair. Açıkçası hümanist bir şiirsel yapıdan okur bir katliam mesajı çıkartamaz. Anlam çoğalır ama savrulmaz! Şimdi sorunuzun cevabını verebilirim: Bir şiirim yorumlanırken, aklımın ucundan geçmeyen bir anlam çıkartılır, okur hiç ummadığım çağrışımlara sürüklenirse bu beni mutlu eder. O şiirin gerçekten güçlü, gerçekten sıkı bir şiir olduğunu gösterir bu. Haydar Ergülen: Elbette aklımdan geçmeyenlerin şiirde bulunması. Taner Cindoruk: Anlam geniş bir sofra gibidir. Anlamı korurken, en saf, doğal haliyle ona biçim verebilmekten yanayım. Anlamı bir elmas gibi bulup çıkarırken; ima edilen şey, imge ile oluştuğu vakit, şiirin anlam çerçevesi daha farklı, geniş bir boyut kazanacaktır. Yani ki hayal gücünü tetikleyen imgeyi de, iyi anlamak, esas kılmak gerekli. Şiir neticede sözcüklerle yazılır. Anlam daima şiirin anahtarıdır. Emel İrtem: Şiir çok katmanlıdır diyoruz. Bütün anlam katmanlarının farkında olmayabilir şair. Yarattığı bu zenginlik onun farkına varan kimi okurlar tarafından vurgulanarak yorumlanabilir ve bu da şiiri yazıldığı yerden daha zengin üst okumalara taşıyabilir. Bazen çok kötü okumalar da olabilir. Mümkündür, içler acısıdır. Ama bunu kendimize ne zaman yapmıyoruz ki arada sırada da okur yapsın. Hem şiirin kaderinin şairin tekil sesiyle sınırlı kalması kadar korkunç olamaz hiçbiri. Yazdıktan sonra defalarca okurum. Günlerce okurum. Şurası bozuk kalsın dediğim yerler vardır orasını bozarım yahut şurası kusursuz olsun dediğim yerler varsa onunla yaşarım. Benden sonra o şiiri ilk okuyan ve son okuyan arasına dahil olacak bütün o sesler, zihinler arasında tekrar bir gün bana döneceğine inanmak isterim. Diğer taraftan da bütün bunların içerisindeki en kısır sesin benim olduğunu bilirim. Emel Koşar: Şiirlerim yayımlandıktan sonra benim şiirim olmaktan çıkar. Okuru yönlendirmek veya açık göndermelerle sınırlandırmak istemem, şiirlerimi herkes istediği gibi yorumlayabilir. Her okunduğunda okura farklı şeyler hissettirecek, sezdirecek şiirin peşinde olduğum için kendi içinde tutarlı olmak koşuluyla şiirlerim hakkında değişik yorumlar duymak, okumak beni mutlu eder. Resim, müzik, sinema, tasavvuf, mitoloji gibi beslenme kaynaklarımın şiirimi derinleştirdiğini düşünüyorum. Anlamsızlığa varmayan, sezgiye yönelik, anlatımcılıktan uzak, çok sesli bir şiir yazmaya çalışıyorum. Okur ne kadar donanımlıysa şiirimin derinliğine o kadar nüfuz edebilir. Şiirlerimden benim aklımdan bile geçmeyen çıkarımlarda bulunabilir. Ressam Oğulcan Yiğit Özdemir internet sitesinde Fırça Darbesi adlı kitabımdaki Seyahatname şiirimi İngilizceye çevirmiş ve incelemişti. Oğulcan Yiğit Özdemir'i yıllar sonra MSGSÜ'de öğrencim olduğunda tanıdım. Nezihe Altuğ, Cemil Okyay, Hilal Karahan, Hüseyin Peker, Hilmi Haşal, Ömer Turan, Şerif Fatih, Haluk Öner, Fatih Özdemir, Sevda Gülakan, Okan Yılmaz gibi isimlerin yanı sıra okurların şiirlerim hakkındaki yorumlarını okurken kendimi eserlerime yabancılaşmış hissettiğim de oluyor. Veysi Erdoğan: Bu iki soruya verilebilecek net bir yanıtım yok aslında. Çünkü ben şiirin anlamdan yoksunluğuna inanırım. Anlamdan yoksun olmakla asıl anlamına kavuşabileceğine. Bu nedenle ne hermeneutik bir çaba, ne de şairin yazarken ki ruh durumu, şairin kendisine ya da iç organizmasına dair bir bilgi sunabilir. Söylenilebilecek şey şudur belki; Şiir, nerede olmak istiyorsa orası doğru yerdir ya da değil.


İ. C. D: Yine bir tatil döneminin sonuna geliyoruz. İyice dinlenmiş olmanı diliyorum. Oldukça hareketli bir döneme gireceğimiz kanısındayım. M. F: Tatil mi dedin? O senin için geçerli. Ben tüm yaz dönemini çalışarak geçirmek durumunda kaldım. Tatil derken kendini kastediyorsun sanırım.


Şey dendiğinde aklınıza neler gelir? Bence şey şiirin sözcük halidir. Çünkü şey hiçbir zaman benden bu kadar demez. Hepimiz konuşmaya başladığımız andan itibaren şey demişizdir. Ama bu sözcüğün binlerce anlama geldiğini bilmeden. İşte bu sözcüğün binlerce anlamına ulaşan bir şairden ve onun ilk kitabından söz edeceğim. Mutlucan Güvendir'in biyografisinde; Az yazdı; çok kağıt ve kitap taşıdı. Sustu ve şey dedi yazıyor. Sanırım bu biyografi onu tanımlamak için yeterli.


Edebiyatımızın usta kalemlerinden olan Muzaffer İzgü, kanser sebebiyle 84 yaşında hayata gözlerini yumdu.


Lise yıllarında ilgi alanım daha çok bilimsel içerikli ve tarih içerikli kitaplardı. Şiir sayıda şiir kitabı okumasam da, Necip Fazıl Kısakürek'in Çile isimli kitabını ve Mehmet Akif Ersoy'un Safahat isimli kitabını okumuştum. Sakarya Türküsünü kimya defterimin ilk sayfasına yazmış, onu ve Fuzulinin bir şiirini ezberlemiştim. Yazdığım ilk şiirler üniversite yıllarımın sonuna rastlar. Ortadoğu Teknik Üniversitesi Biyoloji Öğretmenliği bölümünden mezun olduktan sonra 1999 da Sivas'ın Suşehri ilçesine İngilizce Öğretmeni olarak atandım. Hobi olarak edebiyat dergileri yerine düzenli olarak bilgisayar dergileri alıp okuduğum 2000'li yıllarda kendi halimde yazmaya devam ediyordum. Sonra Dergah, Patika ve Varlık gibi dergileri alıp okudum. İlerleyen zamanlarda bilgisayar dergileri yerine daha çok edebiyat dergileri alıp okumaya başladım. Kendi şiirlerimi de gönderdim ancak maalesef hiçbirinde yayınlanmadı. Antoloji. com'a üye oldum ve uzun süre orada şiirlerimi yayınladım. Bayide gördüğüm dergiler dışında Türkiye'de çıkan diğer dergiler konusunda bilgim yoktu. Sivas'ta çevremde dergi ve edebiyatla ilgili kimse yoktu. Mortaka dergisinin adını gördüm bir yerde. Web sitesini bulup inceledim, güzel bir dergiye benziyordu, abone oldum. Sonra Yolcu dergisine abone oldum. 2008 den sonra şiirim dergilerde yayınlanmaya başlamıştı. Sivas Basınında aktif olarak yazan dostum Osman Çelik ile tanıştım. Sivas Postası Gazetesinin sponsorluğunda iki haftada bir çıkan 24 sayfalık bir dergi olan Poyraz Edebiyat Dergisini çıkarmaya başladık. Editörü olduğum Poyraz Edebiyat için Aziz Şeker'i az görsem bile Orhan Karahan, Osman Çelik, İlkay Coşkun'la sık sık bir araya geliyorduk. İlk deneysel şiirim 2009 yılında yazdığım Müberra'dır. Aynı cümlelerden oluşan iki üçgen sütundan oluşan bu şiirde, birinci sütunun ilk cümlesi, ikinci sütunun son cümlesidir. Kelimeleri hem yatayda, hem de dikeyde anlamlı olacak şekilde yerleştirmek, satranç oynarken ikinci-üçüncü hamleleri düşünmeye benziyordu. Bu tarz kelime oyunlarını sevmemde sayısalcı olmamın etkisi olabilir. Belki de az kalsın üniversiteden atılmama neden olacak, 4'er kere alarak ancak geçebildiğim matematik derslerine olan özlemim! Rüyaya giren şey şiire de girebilir. Müberra'yı Mortaka Dergisine yolladım. Yaşar Bedri Özdemir, Kış 2009 sayısında yayınladı. Müberra tarzında çok sayıda şiir yazdım. Deneysel şiirlerimin ilk örnekleri Poyraz, Mortaka, Göç, Temrin, Varlık, Yolcu, Ihlamur, Hayal Bilgisi, Kuyu, Müsvedde, Habis, Hürriyet Gösteri Sanat dergilerinde yayınlandı. İlk çalışmalarımı yayınladıkları için isimlerini zikrettiğim dergilerin dışında deneysel çalışmalarım daha sonra başka dergilerde de yer aldı. Aslıda deneysel şiire girişimi sizin sorunuzda yer alan Bir nehrin denize doğru çekilişi gibi cümlesi güzel ifade ediyor. İlk deneysel şiirimden sonra aradan geçen 8 yılda çok sayıda deneysel-görsel şiire imza attım. Saymadım ama 200 civarı olduğunu düşünüyorum. Somut şiir örneği diye sunulan kimi çalışmalarda, cümleyi bırakın doğru dürüst kelime bile bulunmuyor. Batıda yapılan örneklerde, çağımızda tasarımcı gençlerin yapmaya çalıştığı örneklerde genel durum böyle. Bir sayfayı c harfi ile doldurmak, en son c yi ters yazmak, birşey anlatır, katılıyorum ama, bu çalışmayı ne kadar şiir yapar? Dünya Edebiyatını düşündüğümüzde dergilerde, kitaplarda, internet sitelerinde sergilenen çalışmaların ne kadarı şiir? Şiirin mutlak tanımının yapılamıyor olması, her şeye şiir deme yetkisini vermez kimseye. Sanatta iki kere iki dört etmiyor bunu kabul ediyorum ama iki kere iki en azından beş ya da altı yapsa. Bu güne kadar gördüğüm somut şiir denilen eserlerin yüzde 95'ı şiir değildi. Kalan yüzde 5 için sorunuzu cevaplayacak olursam, şiire görsellik eklemenin birçok nedeni olabilir. 1) Söze olan muhalefet 2) Sanatın sınırlarını aşma çabası. Az olanı ortaya çıkarmak için şiiriÜcra'Daaramak 3)Sözü saklamak 4) Edebiyat camiasında erk oluşturmaya çalışanlara, alın size şiir tepkisi vb. devam eder. EugenGomringer gibi yazarlara göre somut şiir ezberlenebilir, çünkü belleğe bir nesne gibi görüntüsü kazınacaktır. Biraz konu dışına çıkacağım ama hemen geri döneceğim konuya. Poyraz Edebiyat dergisini çıkardık, yıllardır sağa yakın, sola yakın, ikisine de uzak Allah'a! yakın dergileri takip ediyorum. Her camia kendi şairini üretme çabasında. Dernekler kendine yakın insanlara ödül veriyor, yani kendilerine. İncelediğim 30 dergi içerisinde en amatör dergi hangisi diye sorsalar adını vereceğim dergi, İLESAM'dan dergicilik ödülü almıştı da ortadan ikiye yarılmıştım. Adı Geçmeyen Dergi zaten sunuş yazsında kendilerine gönderilen eserlerin sırasıyla yayınlanacağını söylüyordu. Yani hiç eleme ve kaliteden bahsetmeden. Cumhurbaşkanlığı şiir ödülünü alan şairlerden birisinin bir şiirini ezbere okumayın ama bu şairlerin bir şiirinihatırlıyor musunuz? Hatırlamıyorsanız, sorun var ama üzülmeyin sorun sizde değil. Ödülde sorun var. Bence siyasi partiler haricinde tüm kurumların, derneklerin ödül vermesi yasaklanmalı bu ülkede. Osmanlı İmparatorluğu döneminde hat ve tezhip sanatında olduğu gibi, görsel deneysel şiir alanında da has örnekler var. Ağaç ağaçağaç... yazarak, ağaç şekilli ucubelerin aksine, ecdatgörsel şiirlere nice beyitleri sığdırmış. İbrahim Hakkı Hazretlerinin Marifetname kitabında metnigörselle birlikteifade eden örnekler var. 16. yüzyıl şairlerinden Fedai'ye ait olan 'Esar'ıGayb' başlıklı manzumeyi, 17. Yüzyılda Şahin Giray'ın dairesel görsel çevresinde yazdığı şiiri görsel-deneysel şiire örnek verilebiliriz. Özer Şenödeyici tarafından hazırlanan Osmanlının Görsel Şiirleri isimli kitabı öneririm. İlhan Berk, Behçet Necatigil, Metin Altıok, Cahit Koytakgibi şairlerin bir kaç örnek yapmış olması bu şairlerin deneysel-görsel şiirebüyük katkı sağladıkları anlamına gelmez. Deneysel-görsel şiir bizde niçinbir akım olarak belirmedi sorusuna ise şöyle cevap verebilirim. Deneysel şiirin akım olması zor çünkü deneysel. Deneyin amacı zaten var olan şeyi tekrar etmek değil, olmayanları ortaya çıkarmak için çaba sarf etmektir. Bir şair ortaya çıkardığı bir şiir yapısı üzerinde ısrarla durabilir. Bu tarz o şairinpoetikasıolabilir. Yaptığım üçgen ve ters simetrisinden oluşan şiirleri herkes yazarsa zaten klasik olarak algılanırdı. Da'nın kapağında yer alan kedi görselindeki şiir farklı çağrışımlar yapabilir. Mesela kitapçıda karşılaştığım birisi kapaktaki harita nerenin haritası diye sordu. Kitapçı beni kendisine takdim edince önce bana bu kitaptaki şiirleri siz mi yazdınız diye sordu. Evet dediğimde ise bu sefer hepsini mi siz yazdınız? diye ekledi. Kapakta görsel olarak bir kedi var, ancak bir de kedinin duruşu var. Oturmuş, kafasını yana çevirmişkedi. Benim için şiire olan ilgi kedinin duruşunda başlıyor. Bu şiiri 2013 yılında yazmıştım. Dergide yayınlanması ise 3 yıl sonraya nasip oldu. Daha önce çok beğendiğini ve yayınlayacağını söyleyen bir derginin yayın yönetmeni muhtemelen dergiye sığdıramamış olmalı ki o dergide yer almadı.3 Yıl sonra Amasya'da Külliye Dergisi çıkaran dostum Mustafa Ayvalı tarafından yayınlandı. Şunu savunuyorum. Deneysel Şiir, Somut Şiir, Görsel Şiir adı ne olursa olsun şiir olması için, 1) Metin içermeli 2) Metin şiir olmalı. Şiirinizi görme engelli birisi dinleyemeyecekse resim sergisine götürün. Kabul ederlerse. Daha olmadı, şehrin meydanına heykel diye dikin. Kendine şair yazar öneki koyarak sosyal medyada hesap açanları komik buluyorum. Dergide yazsa bileTürk şiirine mal olmuş bir tane eseri olmayan şair-yazarların olduğu ortamda, hangi metnin şiir olduğuna, kimin şair olduğuna okur karar versin. Görselliği olan şiirler yazarken sanatı bir bütün olarak düşünme arzum ön plana çıkıyor sanırım. Bir de biçimsel anlamda yeni şeyler ortaya çıkarabilmek. Eğer yeni eserler ortaya koyamayacaksak neden yazalım ki? Apartman dairelerinin içerisindeki eşyaların farklı olması yetmiyor, binaların da farklı olmasını istiyorum. Şiir okunacak bir şey olmaktan çıktığı zaman şiir olmaktan da çıkıyor. Şiire görsellik katılması okumayı bazen zorlaştırabilir. Kimi zaman bu yollaşiirlerimi saklıyorum. Kitabı ellerine alıp, biraz çevirip bırakan da olacak, okuyan da. Okur için ayna olmak isterim. Kendi şiirimi değil onların şiirini yazmayı. Yunus Emre'nin on yaşında ezberlediğim bir cümlesine kırk yaşına gelince hayret ediyorum. Yunus Emre 10 yaşındaki çocuğun ve 40 yaşındaki bir adamın farklı düzeyde anlayacağı iki şiiri aynı metinlere sığdırmış. Aşık Veysel de öyle. Kelimelerle tasarım yapmayı sevdiğim doğrudur. Özgürlük temalı Kül Kanat şiirimikelebek görseliyle yazmıştım. sUsTası isimli şiirimde Budistlerin Arakan'da işlediği cinayetleri, Türkiye'de yapılan darbeleri, Muhsin Yazıcıoğlu cinayetini, Mavi Marmara korsanlığını, Aşağılık devletlerin PKK aracılığıyla ülkemizde döktüğü kanıKurukafagörseliyle işlemiştim. Girelim cehenneme/ ne çıkar biraz yansak diye başlayan bu şiirin ağız bölgesinde hep birlikte susalım en çok çalışan yerimizle diyerek susarak konuşma vaktinin geldiğini imlemiştim. Bu şiirde zaten dudaklarımız değil, dişlerimiz görünüyor. Bu konuları gül sembolüyle anlatacak değildim. Görsel şiiri nasıl okumalıyız? Görsel şiiri en çok metinlerden okumalıyız. Kainatın yaratılışının Allah'ın olemriylegerçekleşmesi, sözün ne olduğu konusunda düşündürücü bir olaydır. Arapça'dakün, Hindu inanışlarında aum sesi. Kalabalık topluluklara hitap eden liderler, kelimelerini ve seslerini hangi tonda kullanıyorlar da kitleleri bir anda harekete geçirebiliyorlar. En çok sevdiğiniz şiirleri niçin seviyorsunuz? Mehmet Akif Ersoy'un Çanakkale şehitlerine yazdığı Şu boğaz harbi nedir? Var mı ki dünyada eşi?/En kesif orduların yükleniyor dördü beşi derken kullandığı sert ünsüz ş nin etkisi. Yine bu şiirde geçen mahşer, beşer, şimşek, gerçek vb. Bu şiiri okurken sanki savaştaki sesleri duyar gibi oluyorum. Genel anlamda Türkçemize baktığımızda vahşet, dehşet, savaş, çığlık kelimelerindeki ses de dikkatimi çeker. Arapçada gök gürültüsü anlamına gelen Rad sesinde sanki göğün gürlemesini duyarım. İngilizcedesnake, chicken, cow, dog kelimeleri sanki bu hayvanların çıkardığı sesle ilgili. FuzuliBeni candan usandırdı cefadan yar usanmaz mı/Felekler yandı ahımdanmuradımşem'i yanmaz mıderken usandırdı yerine bıktırdı dese olur muydu? Usanmak daha aheste bir ses sanki. Acemi halk şairleribazen kafiye yaptığını sanarak dize sonlarında öyle kötü kelimeler kullanıyorlar ki, kelimeler şekil olarak benzese bile ses olarak da, ruh olarak da uyumsuz. Ruh demişken, şiirde kullandığınız kelimelere sızan ruh olabilir mi? Yaşamadığımız bir hayata ait kelimeleri kullanmamız itici oluyor bazen. Namazlı abdestli bazı şairlerşiirlerinde fahişe kelimesini kullandığında sırıtıyor işte. Camiye gidiyorsan sen camiyi kullan kardeşim. Yine kendisi refah içinde yaşarken şiirlerinde yoksulluktan, emekten dem vuran kardeşlerimizin şiirleri de öyle. Plajda bikiniyle gezerken böyle şiirler yazmasa iyi olur. Şiirin ruhu eksik oluyor sonra. Gerçekten hissedecek kadar büyük kalbiniz yoksa, bilin ki ruhu olmayan her şey ölüdür bu evrende. Sorunun diğer bölümüyle ilgili olarak, sayılarla harflerin buluşmasını sevmiyorum ama şiirle matematiğin buluşması güzel bir şey. Çoğu insan şiir ve matematik deyince yanlış anlıyor. Yılar önce Van'da çıkan Sınır dergisinde Kahraman Tazeoğlu ile yapılan söyleşi vardı. Şiir ve matematik arasındaki ilişkiyi soran soruya, benim heceleri saymakla işim olmaz anlamında bir şeyler söylüyordu. Matematiği direk heceleri saymak olarak algılamış. Oysa şiirdeki matematik rakamların sureti değil. Şair ben sıfırım, ama kainatta yerimi bulmalıyım diyorsa oradaki sıfır rakam değildir. Kainat o kadar büyük ki, sıfırız işte hepimiz. Bilgisayar mühendisibirisi filimin en heyecanlı yerinde ekranı kapatıp, durun her şey 1 ve 0 dan ibaretti dese kim itiraz edebilir. Mevlana Sen madem ki zahiri önü, sonu düşünmektesin, ancak ve ancak bu gam ve neşe alemindesin. Ey hakikatte yok olan! Yok olan; nerede ön, nerede son! demiş. Israrla görsel şiirin okunabilmesi gerektiğini savunmaktayımancak okunması en zor iki şiirimden birisinin Gözkuşağıolduğunu biliyorum. İlerde ben bile okuyamam diye ses kaydı yaptığımı espirili bir dille söyleyebilirim, fakat sesim çok mikrofonik olmadığından o sesi kendime saklayacağım. Üç ayda bitirdiğim çok şiir var ancak Gözkuşağı'nın ne kadar sürede tamamlandığını hatırlamıyorum. Muhtemelen bir iki ay sürmüş olmalı. Şiirin taslak halini hızlı yazsam bile ayrıntılar üzerinde çalışmam zaman alıyor. Gecenin bir vaktinde uyanarak uçar hızda şiir yazdığım oldu. Sabah devam edeyim diyeyarım bırakıp, sabah kalem oynatamadığım şiirler. Bu şekilde yazdığım şiirlerden Kimyaaradan 8 yıl geçmesine rağmen halen yarım kalmaya devam ediyor. Görsel imgeye nasıl karar verdiğim konusunda ise şiiriniçeriğinin etkili olduğunu söyleyebilirim. Örneğin satranç taşlarına benzeyenAt, Kale, Fil, Piyon, Vezir görselinde olan şiirlerin teması savaş ve mücadeledir. Siyah Atşiirimdetanrım / isyan et diyorsun / yudumlayıp baruttan kaseyi / kan çıkar yer yüzünde, habil kabil karışsın /isyan et diyorsun kutsal kitapta; kötü olan herşeyedizeleri konuya hızlı bir giriş yapıyor. Son olarak Da'da güçlü şiirler var. Bugün öykü çıkmaz, çekip beni alsan isyanın kucağından, yorulsam seni sevmekten, taze nehirle kalbimi dövsen. Da, sf, 22. Belki de şiir ilham kuyularının duvarında boynunu eğen yosundu Da, sf, 39. Kendi şiirlerimle ilgili olarak dikkatimi çeken bir şey var. Alıntı yapılınca cümleler eksik duruyor. Şiir için aradığım kelimeden ziyade aradığım ruh var. Kelime konusunda ise her şairin şiirine yakışan kelimeler var. Çeşmeler Sezai Karakoç şiirine yakışır. Ben matara kelimesini hiç kullanmadım, İsmet Özel kullandı. Benim şiirime yakışan kelime sanırım rüzgar. Rüzgar her yeri dolaşır, kışı görür, baharı görür, sesleri duyar, kuşları sever, çöle kum tanelerini serper ve bir gün her şey sustuğunda, o da susar. 1975 yılında Sivas'ta doğdu. 1999 yılında Ortadoğu Teknik Üniversitesi Biyoloji Öğretmenliği bölümünden mezun oldu. Poyraz Edebiyat Sanat Kültür Dergisinin editörlüğünü yürüttü (20 Sayı, 2009-2012). Şiirleri ve yazıları Poyraz, Ayvakti, Akpınar, Amanos, Ayna İnsan, Berceste, Edebiyat Ortamı, Erciyes, Eliz, Göç, Ihlamur, Hayal Bilgisi, Habis, Hürriyet Gösteri Sanat, Kurşun Kalem, Kuyu, Külliye, Mahur Beste, Mavi-Yeşil, Mortaka, Mühür, Müsvedde, Nif, Papirüs, Sınır, Sunak, Şiir Vakti, TabutMag, Temren, Temrin, Varlık, Yolcu dergilerinde yayınlandı. 2011 yılında Ücra İşlem isimli kitabı Ötüken Neşriyat tarafından, 2013 yılında Gözkuşağı isimli eseri Şiir Vakti Yayınları tarafından yayınlandı. Sivas Postası, Sivas Times ve Sivas İrade Gazetelerinde Edebiyat Sayfaları hazırladı. Deneysel ve görsel biçimleri dahil ettiği şiirleriyle özgün bir tarz oluşturan şairin şiirleri dergiler dışında çeşitli şiir yıllıklarında ve antolojilerde de yer aldı.


Not: Bu atölye için iki kişilik kontenjan katılımcılara açıktır. Lütfen bilgi için akademiatolye@yahoo. com adresine yazınız. Program ve katılımcılarda aranan özellikler için lütfen tıklayınız. Not: Bu atölye için bir kişilik kontenjan katılımcılara açıktır. Lütfen detaylı bilgi için akademiatolye@yahoo. com adresine yazınız. Not: Bu atölye için iki kişilik kontenjan katılımcılara açıktır. Lütfen bilgi için akademiatolye@yahoo. com adresine yazınız.


Marmara Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi tarafından geleneksel olarak düzenlenenKültür Günlerinde 25 Ekim Çarşamba günü, edebiyat oturumlarına ayrılmıştı. Bugünkü ilk oturumda Prof. Dr. Baki Asiltürk, Farklı Bir Portre: Ahmet Hamdi Tanpınar başlıklı sunumunu gerçekleştirdi. Bildirisinde öncelikle edebiyat çevrelerinde ve akademik çevrede yanlış algılarla şekillenen Tanpınar portresine dikkat çeken Asiltürk, daha sonra Tanpınar'ın günlük, mektup ve denemelerinden yola çıkarak farklı bir portre çizdi. İlginç noktalardan biri, şair Tanpınar'ın Yahya Kemal'le olan mesafesine vurgu yapmasıydı. Asiltürk'e göre Tanpınar şairlikte Yahya Kemal etkisinden ısrarla kaçmış, kendisini Ahmet Haşim'e yakın hissetmiş ve bunu da ölümünden kısa süre önce yazdığı Antalya Mektubunda açıkça dile getirmiştir. Asiltürk'ün itiraz ettiği bir başka nokta da Tanpınar'ın şiir için, Şiiri biliyordum ama yapamadım. demesidir. Oysa Asiltürk'ün iddiasına göre Tanpınar'ın Her Şey Yerli Yerinde, Deniz, Yağmur gibi şiirleri Yahya Kemal'i bile kıskandıracak güzelliktedir. Edebiyat kamuoyunun onu Bursa'da Zaman şiiriyle tanıması yanlıştır çünkü bu şiir, şair Tanpınarı temsil etmez.


Musa Özuğurlu: Sanatı bir açıdan içinde yaşadığımız evreni yorumlamak nitelendirebiliriz sanırım. Ya da sanat bilinçli yorumdur mu demek lazım? Eğer öyle ise bilinçli ya da bilinçsiz- her eylemimiz bir yoruma giriyor. Kuşkusuz bu habercilik ve haberin aktarılmasında da öyle. Bana göre zaten editoryal dediğimiz zaman aslında yorumu kastediyoruz. Editör haberi aktarırken kendi sanatını ortaya koyar. Basit bir trafik kazası haberinde bile böyle bu. Kaza haberini sadece kamyon ile otomobil çarpıştı 3 kişi öldü, 2 kişi yaralandı diye de verebilirsiniz. Yollar kan gölüne döndü ya da kör nokta yine can aldı diye de verebilirsiniz. Son iki örnekte yorum yapmış oluyorsunuz. Sansür ve sınırları her zaman tartışma konusu. Trafik kazası örneğinde sansür pek olmaz ama özellikle siyasi ve toplumsal konularda sansürün bütün dünyada sıkça uygulandığına tanık oluyoruz. Gelişmiş ülkeler ile bizimki gibi geri kalmış ülkeler arasındaki tek fark birinin yumuşak şekilde ve belli bir strateji çerçevesinde uygulanması diğerinin ise kaba şekilde uygulanması. Batı basını bugüne kadar Suriye'de 350 bin kişi hayatını kaybetti derken ölenlerin kimler olduğundan bahsetmez. Ama algı, bu 350 bin kişinin hepsinin hükümet tarafından öldürüldüğü üzerine kuruludur. Buradaki diğer algı ölenlerin barışçı gösteri yapanlar olduğu ve güvenlik güçlerinin bu kişilerin üzerine ateş açtığı için öldükleridir. Gerçeği gizlemek için 350 binin yarıdan fazlasının güvenlik mensubu ya da hükümet yandaşı olduğu belirtilmez. Böylece aslında muhaliflerin de silahlı olduğu ve çatışmalar yaşandığı da gizlenir haberde. Bu düpedüz sansürdür. Bu sansürü aşanlar yok mudur? Evet. Alternatif basın, örneğin asker öldüren bir muhalif ile röportaj yapar ve bunu yayınlar. Bu sansürün bir şekilde delinmesidir. Erdoğan ya da bir hükümet yetkilisinin sözlerinin verirken dedi, söyledi, vurguladı, belirtti, altını çizdi, vs gibi kelimeler doğrudan algı oluşturmaya yöneliktir. Aynı haber ile ilgili aynı sözler ise muhalif basın tarafından iddia etti, söyledi, savundu, dedi gibi ifadeler ile verilir. Aynı tavır hemen tüm haberlerde görülür. Örneğin hükümet yanlısı basın motorinin fiyatı arttırıldığı zaman motorin fiyatında düzenlemeye gidildi der. Amaç hükümetin motorine zam yaptığını gizlemektir. Motorin fiyatında indirime gidildiği zaman ise aynı yandaş basın düzenlemeye gidildi ifadesinin kullanmaz motorine indirim başlığını kullanır. Bu örneklerin hepsi editoryal sanatın konuşturulmasıdır. Ben kendi adıma muhalif sayılabilecek bir kanalda çalıştığım için zaten yukarıda örneğini verdiğim muhalif tavırla aktarmaya çalışıyorum haberlerimi. Haberin daha etkili olabilmesi editörün haberde öne çıkaracağı öge ile ilgili. Örneğin Nuriye Gülmen ve Semih Özakça'nın açlık grevi haberini akademisyenlerin açlık grevi sürüyor başlığı ile de verebilirsiniz. Ama bu etkili olmayabilir. Daha etkili başlık akademisyenlerin açlık grevi 92'nci gününde başlığıdır. Dozajı arttırmak isterseniz Nuriye ve Semih ölüyor Nuriye'de deri dökülmesi başladı başlıklarını kullanırsınız. Bu örnekler hemen her habere uygulanabilir. Sizin bakış açınız ve okuyucu / izleyicinin nereden bakması gerektiğini düşündüğünüze bağlı öne çıkartacağınız öge. Tabii özellikle internet medyasında ve sosyal medya haber reklamlarında yeni bir moda başladı. Ünlü manken ölü bulundu başlığı sizde bu manken kim acaba merakını uyandırır ve habere tıklarsınız. Ya da o ülkede darbe başlığı atılır, hangi ülke olduğunu merak edersiniz. Ama başlık doğrudan Myanmar'da darbe olarak atılsa çok da ilgilenmez ve habere tıklamazsınız. Bu taktiği abartanlar da var. Polisi yolun ortasında öldürdü başlığına tıklarsınız, bir bakarsınız ki olay bir Afrika ülkesinde olmuştur. Ayrıntısını okumadan kapatırsınız ama haberi veren site bir tık daha almış olur. Bu moda etik açıdan tasvip edilmez ama basın artık saniyeler ile yarışıyor ve herkes öne geçmeye çalışıyor. Sansürü aşmak için sanat kullanılıyor mu? Sanırım bu daha çok mizahçıların başarabildiği bir şey. Karikatür ya da yazı ile ironi yapılabilir. Bu bile zamanlarda tehlikeli olabiliyor ülkemizde. Musa Özuğurlu: Haberin tanımı değişmedi ama uygulama çoktan değişti. Artık köpeğin insanı ısırması da haber olabiliyor. Önceki soruya verdiğim yanıttaki merak uyandıran başlıklar buna örnektir. Köpeğin insanı ısırması örneği olağanlığa vurgu yapıyor. Olağanlık biraz da yaşadığınız ülke ve çevre ile ilgili sanırım. Şehir efsanesi midir bilmiyorum. 1950'lerde kuzey ülkelerinin birinin devlet kanalının ana haber bülteni bugün size sunacağımız olağanüstü bir gelişme yok denilerek sunulmamış. Örnek abartılı olabilir ama şu da var: bu gibi ülkelerde cumhurbaşkanı ya da başbakanın propaganda çabası yok. O nedenle cumhurbaşkanının manav açılışı yapması bırakın canlı yayında verilmesini haber bile olmaz. Daha da önemlisi gelişmiş ülkelerde cumhurbaşkanı, başbakan ya da bir bakan manav açılışı yapmaz. Bu sorunuz biraz da uygarlık seviyesi ile ilgili. Son zamanlarda İskoç yerel medyasını takip ediyorum. Hangi haberleri işlediklerini merak ediyorum. Yerel basında yol çalışması yapıldığı için 3 aracın arka arkaya görüntülendiği bir fotoğraf eşliğinde trafik tıkandı başlığını görebiliyoruz. Ama o kadar. Kendi dünyalarında bu önemli. Biz ise bir yandan reyting için etik değerlerin ayaklar altına alındığı, diğer yandan okumayan, sorgulamayan, kalitesi düşen yığınlar haline geldik. Bu nedenle sıradanlık bile ulaşmamız gereken bir nokta haline geldi. Bunun sonucu olarak da köpeğin insanı ısırması haberi bile insanları şaşırtabiliyor. Kalitemiz yüksek olsaydı ve sıradanlığı aşabilseydik bu tür haberler iş yapmayacağı için insanın köpeği ısırmasını şaşırtıcı olarak görebilirdik. Ama o aşamadan çok uzaktayız artık. Ben haberi, bilgilendiren ve böylece toplumu uyaran olarak tanımlarım. Elbette bu bilgilendirme de uyarma da özneldir. Çünkü haberde tarafsızlık yoktur. Objektif habercilik basının en büyük yalanlarından biri. Hele hele bizimki gibi toplumlarda genel tanıma uygun olarak objektif olmaya çalışmak görevden kaçmakla eş anlamlıdır bana göre. Örneğin objektif olmak adına yeni imam hatipler açılıyor cümlesi ile yetinmek bana göre tam tersi sübjektifliğin dibine vurmaktır. Benim bir birey ve gazeteci olarak hassasiyetlerim var ve bir kitleye hitap ediyorum. Eğer haberi bu kadar imam hatip gereksizdir, ülkeyi geri götürüyor vurgusu ile vermezsem görevimi yerine getirmemiş, yani halkı bilgilendirmemiş ve uyarmamış olurum. Uyarmak için köşe yazıları var denilebilir. Ama biz o aşamaya gelemedik daha. Zaten okumayan bir toplumuz. Köşe yazısının okunması ve üzerinde düşünülmesini beklemek son derece lüks ve boş bir beklenti. Türk basınında bir kural var: başlığı ve haberi ilk okul 3. sınıf düzeyine hitap eder gibi yazacaksınız. Neden? Halk anlamıyor da ondan. Bu kuralı en iyi uygulayan gazete Posta'dır. Birinci sayfasındaki haberlerde çok basit cümleler kullanır. Bu nedenle de en çok satan gazetelerden biridir. Geçmişte 1 milyona yaklaşan gerçek satış rakamlarına ulaşmıştır. Hal böyleyken verilecek mesajın köşe yazılarına bırakılması en azından pratik değil. Bu nedenle birinci sayfada ya da ekranda haberi hap bilgiler ile ve eleştiriyi de katarak vermek gerektiğine inanıyorum. Bir gün biz de Norveç olursak belki halkımız da basınımız da ideal olana ulaşır. Diğer yandan gazetecilik başkalarının yazılmasını istemediğini yazmaktır, gerisi halkla ilişkilerdir. Ben kendi adıma başkaları denince iktidarı anlıyorum. İktidara karşı yazmak, konuşmaktır gazetecilik. Sadece karşı çıkmak anlamında değil. Her şeyin çok iyi olduğu bir ülkede bile düşüncenin gelişmesi ve kalitenin artması için tartışma yaratılmalı. Bu, toplumun kendi kendisini gözden geçirmesini sağlar. Bir düşünürün dediği gibi: herkes benimle aynı görüşteyse yanılmaktan korkarım. Musa Özuğurlu: Çok çok zor bu coğrafyada gazeteci olmak. Bu coğrafyada gazeteci sadece gazeteci olamaz maalesef. Çünkü bu coğrafya tam da yukarıda anlatmaya çalıştığım gibi duruş gerektiriyor. Bu duruşun neye göre olacağı elbette tartışılır. Toplumsal olanda objektif kriterler yok maalesef. Kendi adıma genel itibari ile toplumun refahının tam bağımsızlık ve bilim ile sağlanacağına inanan biriyim, dolayısıyla tavrımı ona göre belirlemiş durumdayım. Dolayısıyla gerici her söylem, eylem, savaş gazeteci olarak bana üzerine basa basa halka anlatılması ve savaşılması görevini yüklüyor. Aksi durumda bir magazin gazetecisinden farkım kalmaz. Bu coğrafyada gazeteci sadece anonim olanın değil şahısların da karşısında yer almak durumunda. Gelişmiş bir coğrafya olsaydı anonim olan yeterliydi belki, ancak bizim gibi ülkelerde şahıslar, tek adamlar, diktatörler ya da -hükümet olsa bile- lider yönetim i var. Bu durumda yazdığınız, konuştuğunuz her şey bu kişilere göre değerlendiriliyor. Hükümetler, kesimler, gruplar, örgütler ya da dinamikler için de geçerli bu dediğim. Örneğin Erdoğan'ın Suriye politikasını eleştirdiğinizde en başta Erdoğan'ı, sonrasında hükümeti, parti mensuplarını, taraftarlarını, dindaşlarını, mezheptaşlarını karşınıza almış oluyorsunuz. Sonunda iş dönüp dolaşıp devletin ali menfaatlerine dayanıyor ve siz kutsal olana dokunmuş oluyorsunuz. Bundan sonrası çorap söküğü gibi geliyor. Balkan coğrafyasına hakim değilim ama Ortadoğu basınını ve gazetecilerini çok yakından biliyorum. Yapacağınız her haber, eleştiri devletin, partinin, örgütün menfaatlerine aykırı olarak görülebilir. Görülmekle kalmaz cezalandırılırsınız da. Cumhuriyet'in MİT tırları haberi bunun en bariz örneklerinden biridir. Suriye savaşı sürecinde uzun süre Suriye içinde görev yaptım. Çok kez sansür ile karşılaştım, görevden alındım, en sonunda işten çıkarıldım. Hükümetin Suriye politikalarına uygun haberler vermediğim için oldu bu. Ama daha kötüsü Alevi olduğum için hakkımda hükümet yandaşlarının başlattığı karalamalar ve bana yapılan muameleydi. Daha olayların başında ki o zaman politikalar ayyuka çıkmamıştı- gazeteci kimliğim ile değil Alevi kimliğim ile eleştirildim. Bu iki örnek bu coğrafyada gazeteciliğin ne kadar zor yapıldığını ya da gazeteciliğin kimliksiz yapılamayacağını gösteriyor. Zaman Suriye konusunda benim gibi gazetecileri haklı çıkardı. Ama bizim gibiler hükümet nezdinde hala kara listede. Hoş, bu bizim için olumlu bir durum ama genel olarak gazetecilik için son derece olumsuz. Diğer yandan sürekli yüksek perdeden mücadele ve askeri çatışmaların olduğu bir coğrafyadayız. Hemen her sabah kartlar yeniden karılıyor ve yeni oyun başlıyor. Gazeteci olarak da bizim bu süreçleri anlamamız gerekiyor. Dolayısıyla 7/24 mücadele / savaş psikolojisi ile yaşıyoruz. Suriye süreci gibi savaş ortamları ise travma yaşatıyor. Onlarca, yüzlerce ceset, patlama, dram, saldırı gördüm, yaşadım. Bugün hala bir ses duyduğumda ne olduğunu anlayana kadar refleks gösteriyorum. Belki ömür boyu kurtulamayacağım. Ama aynı zamanda kendimi alamıyorum savaş haberlerinden, hastalık gibi. Balkanlar'da da durumun aşağı yukarı aynı olduğunu sanıyorum. Beraber çalıştığım bir gazeteci arkadaşım vardı. Saraybosna sürecini yakından yaşamıştı. O da aynı dertlerden muzdarip. Bu coğrafyada çalışan bir gazeteci olarak ben de yukarıda örneğini verdiğim İskoçya yerel basını gibi haberler yapmak isterdim doğrusu. Ancak coğrafya durulmadığı sürece böyle bir şey mümkün görünmüyor. Deyim yerindeyse kıyamete kadar da böyle gidecek. Musa Özuğurlu: Sanırım yumuşak huylu olmam. Empati geliştirmeyi seviyorum, daha doğrusu bu doğal bir durum. Oysa acil servis doktoru gibi olmalı gazeteci. Kimseye bulaşmamalı. Ama bunu başaramıyorum. Yetiş me tarzı ile ilgili sanırım. Bu durum en büyük handikaplarımdan biri. Aleyhinde haber yaptığım düşmanım da olsa insanlarla ilişki kurabiliyorum bu da yanlış değerlendirmelere sebep olabilecek bir durum. Diğer yandan yazılarımda objektif olmadığım eleştirileri yapılıyor. Bu da üslup ile ilgili bir durum. Konunun net anlatılması taraftarıyım, imaların yeterli olduğunu düşünmüyorum genellikle. Bu nedenle örneğin Suriye ordusu Halep'i geri aldı demek yerine Suriye ordusu Halep'i özgürleştirdi demeyi tercih ediyorum. Bu gibi ifadeler de doğal olarak sübjektif olmakla suçlanmama sebep oluyor. Suriye savaşında verdiğim haberler de taraflı geliyordu insanlara. Evet taraflıydı. Çünkü olanları Suriye halkına karşı yapılan emperyalist bir savaş olarak görüyordum. Bu görüşte olan bazı gazeteci arkadaşlarım bile beni keskin yazmakla eleştriyorlar. Bu da sanırım benimle ilgili olarak çarpıtılabilecek özelliklerden biri ve gelecekte de öyle olacak. O zaten Baasçıydı, Aleviydi... Bunları çok duydum halen duyuyorum. Musa Özuğurlu: Hayır. Kendi alanım olduğu için üzerinde duruyorum: yabancı gazeteciler içerisinde Suriye'de savaşı başından sonuna kadar sadece iki gazeteci devamlı olarak takip etti. Bunlardan biri benim. Tarihin en önemli süreçlerinden birine tanık oldum. Normal şartlarda havada kapılmam lazımdı Ama bu yazının başından bu yana tarif etmeye çalıştığım anlayış nedeni ile Türk basını tarafından değerlendirilmedi. Diğer yandan yıllarca bu sektörde her alanda çalıştım. Ancak zamanın ruhu bizim gibi insanları değil kendilerine uygun insanları yaşatıyor. Bizim gibiler ancak kendi mahallelerinde iş yapabiliyor. Şikayetçi miyim? Hayır. Hitap ettiğim kitlenin buna değer olduğunu düşünüyorum. Padişah sofrasında olmadığım için çok mutluyum. Musa Özuğurlu: Hatırlamıyorum. Bulunmak istediğim yerler oldu. Galatasaray'ın UEFA kupasını aldığı zaman stadyumda olmak, ya da ordu girdiğinde Halep'te olmak isterdim. Sanırım gelecekte olmak istediğim şeylerden birisi Suriye'nin zaferinin ilan edilmesi anı olur. İsmail Cem Doğru: Yetiştiğiniz koşulları ve mesleği öğrendiğiniz büyüklerinizle aranızda kurduğunuz ilişkileri göz önüne aldığınızda bugün yetişen yeni nesil gazetecilerin durumu için neler söylemek istersiniz. Musa Özuğurlu: Maalesef hiç iyi durumda değil. Türkiye'de gazetecilik ve halkla ilişkiler diye ucube bir tanım var. Gazetecilik kısmı bırakıldı artık sadece halkla ilişkiler kısmı yapılıyor. Tabii bunun da yukarıda verdiğim cevapların hepsinde olduğu gibi istisnaları var. Şöyle bir örnek nereye geldiğimizi anlatmaya yeter sanırım: daha önce çalıştığım kanallardan birinin haber müdürü olan arkadaşım anlatmıştı. Ulusal gazetelerden birinin sonradan Türk basınında Beyaz Saray'da ilk muhabir diye lanse ettiği bir spiker arkadaşımız vardı. Bir gün haber müdürümüze gidip... bey bunu Kaferiler diye okuyoruz değil mi? diye sormuş. Bahsettiği Kaferiler bizim Caferiler! düşünün kendi toplumuna bu kadar yabancı ve cahil denmeyi bile hak etmeyecek düzeydeki bu arkadaşımız ekrana çıkıp milyonlara sesleniyordu o dönemde. Türk basınında usta çırak ilişkisi uzun zaman önce yok oldu. İletişim fakültesini bitiren herkes kendisini gazeteci sanıyor. Hele bir de torpili varsa ve yakışıklı ya da güzelse basamakları hızla çıkıyor. Oysa gazetecilik de diğer meslekler gibi yılları gerektiriyor ustalaşmak için. Burnu sürtülmeyen, büyükleri tarafından lanetlenmeyen, kırbaçlanmayan gazeteci pişmez. Her meslek mensubu kendi ihtisas alanında uzman olmalıdır. Ama gazeteci her alanda uzman olmalıdır. Ya da uzmanlık alanı dışında işler yapmamalıdır. Ama gelin görün ki Türkiye'de felsefe, sosyoloji, din, siyaset, coğrafya, tarih konularında okumuş gazeteci sayısı çok azdır. Bunun tersinin istisna olması gerekirdi. Batılı gazetecileri izleme şansım oldu. Hala bilimsel çalışıyorlar, mesleklerinin gereğini yerine getiriyorlar. Amerikan Foxtv gibi zır cahilleri çalıştıranlar da var elbette ama onun bile bir mantığı var Batı'da. Yani sonuç olarak gazeteciliğimiz yerlerde sürünüyor. Hele hele son yıllarda sadece hükümet yandaşı olduğu veya cemaate mensup olduğu için işe alınan ve yükselen gazeteciler var ki onları anlatmaya kitap yetmez. TRT için okul ifadesi kullanılırdı. Özellikle radyolarda çalışan spikerleri temel diksiyon kurallarını bile bilmiyor şimdi. Camide vaaz ses tonuyla haber okuyanlar var. Bu cemaat adı verilen yapının etkin olduğu zamanlarda zirveye ulaşmıştı. Samanyolu tv ile TRT arasında fark kalmamıştı. Aynıdurum TRT'nin bütün alanları için geçerli. TRT neden dış yapımlara milyarlarca para ödüyor? Kendi aldıkları adamların meslek ile alakasının olmadığını çok iyi biliyorlar çünkü. Ama maaşlarını aksamadan alıyorlar. Bu kalitesizlik hemen her alanda tabii. Bir zaman Reha Muhta ile Show TV ana haber vardı. TV haberciliğinin bozulmaya başladığı dönem o dönemdi. Ellerinde reyting cihazları ile anlık ölçüm yapıyorlardı. Yarım saat boyunca aynı mankeni göstermelerinin sırrı buradadır. Maymuna bile muhabirlik yaptırdılar. Bu süreç bugün de devam ediyor. Musa Özuğurlu: Sanırım ömür boyu mesleği sürdüreceğim. Bu bir hastalık. Olaylara, gelişmelere duyarlılık göstermek bizim mesleğin olmazsa olmaz koşulu. Bu koşulları hala yerine getirebildiğimi düşünüyorum. Sağlığım elverdiğince yazmaya, konuşmaya devam edeceğim. Köyde bir ağaç altında felsefe okumak isterdim. Ama memleket bu haldeyken bunu yapmayı doğru bulmuyorum. Bencillik yapıyor da olabilirim.


H. GERÇEK Var olmak, kendini kanıtlamak; çocukluktan süregelen bir mücadele benim hayatımda. Yapı olarak, her şeyi çok iyi gözlemleyen ve özümseyen bir çocuktum. O zamanlar farkında değildim; bunu çok yeni algılıyorum. Kenarda çok öne çıkamayan bir çocuk, hatta çok utangaç bir çocuk kendini ifade edebileceği bir yer, bir alan arar. O alan da her zaman sahne oldu benim için. Elbette çocukken sanatın tanımını bilmiyordum; ama zamanla hayat yolculuğuma tiyatro dahil oldu ki ben o yönden çok şanlıyım çünkü lise eğitimimin sonlarında bu yönümü keşfettim. Amatör olarak tiyatro kurslarına giderken, bir tek sahnede çok mutlu ve huzurlu olduğumu fark ettim ve asıl serüven orada başladı. Daha sonra bu yaşadığım süreç, kendi içimde anlayamadığım bazı farklılıkları ortaya çıkarttı. Bunu bir tedavi süreci olarak da tanımlayabilirim. Zaten ben sanatı, bir tedavi biçimi olarak görüyorum;üreten içinde, izleyen içinde. Çünkü en basit tanımıyla hayatınıza hoşgörü katıyor. Hiçbir şey yapmasa dahi başka olasılıklar getiriyor. Başka hayatların olasılıklarını getiriyor ki bu başka olasılıklar, tek bir noktadan bakmadığınız zaman hayatınızdaki bakış noktalarını çoğalttıkça; başka insanlara karşı daha hoşgörülü ve bağışlayıcı olabiliyorsunuz. Zaten bununda sanatın ana başlıklarından biri olduğunu düşünüyorum. Ben bunu keşfettikçe çok başka bir yere geldim, içsel yolculuğumda. Bununla birlikte fiziksel olarak da kendimi sahnede çok rahat hissediyorum. Yaşamımda insanların içindeyken o kadar da rahat olamayan bir adam olarak, sahnedeki o yükselti beni çok mutlu ediyor. Diyorum ya, bu bir didişme; kendini kanıtlama mücadelesi. Ben tek kişilik oyunlara başladığım zaman, çok doğru bir cümle yazılmıştı benimle ilgili. Hakan Gerçek meydan okuyor. diye. Gerçekten bir meydan okumaydı bu. Tamamlayamadıklarımı, çocukluğuma dair eksiklerimi, sahnede giderdim ama hiçbir zaman yırtık ve kendini bilmez bir tavırla değil. Kuralına uygun şekilde, o kadar çok çalıştım ki... Elimden geldiğince, sanatın disiplini içerisinde ilerlemeye çabaladım hep. Bence bu; bütünüyle kendini var etme çabasıydı. Başlarda böyle mi baktım? Hayır. Farkında olmadan hocalarımın, ustalarımın sayesinde yavaş yavaş bilinçlendim; ama bir süre sonra tamamen farkındaydım artık. Kuvvetli bir enerjiyle, içimde o bastırılmış olan duyguları bir şekilde açığa çıkarttım. Çünkü ben inanıyorum ki;her insanın içinde şiddet, nefret, sevgi, aşk her şey var. Ne kadarını çıkarabildiğinizle çok alakalı. Oyunculuk da böyle bir şey. Biz oyuncular alıyoruz; her şeyden bir parça biriktiriyoruz. Mesela ben 'Hamlet' oynuyorum; 'Hamlet'de değilim yada 'Van Gogh' oynuyorum; 'Van Gogh'da değilim elbette... 'Van Gogh'ta, bana çarpan duyguları ortaya çıkarıyorum. O hisleri, o aşkları, o çalışma azmini, ulaşılamayanları, melankolisi adı her ne ise... O yüzden bu meselenin ana özeti; o süreçte kendimi tedavi edebilmiş olabilmem ve hala da devam ediyorum. Bu bir takım başka hastalıklar getirmiyor mu? Elbette getiriyor. Bambaşka şeyler ekliyor insana; ama onlarla da başa çıkmaya çalışıyorsun ve önemli olan ise kısır döngüye dönüştürmeden çözümlemeyi başarabilmek. Peki, sizin tanımlamanızla çok içe kapanık bir çocukluktan;göz önünde, sözcüklere nefes veren bir adama dönüşme sürecinizdeki kırılma noktaları üzerine de konuşalım istiyorum. Otobüse binip, içinde dahi yürüyemeyen bir çocuktum. Utanırdım. Sokakta yürürken bir tanıdıkla karşılaşsam, yolumu değiştirirdim. Kaçardım, yüzüm kıpkırmızı olurdu. Şimdi hiçbir röportajda konuşmadığım, ilk defa sana anlatacağım bir yönümü paylaşmak istiyorum. Geçen gün okulda çocuklarla konuşurken keşfettim aslında. Bu soruya direkt karşılık mı bilmiyorum; ama benim sanat hayatımı ve oyuncu kişiliğimi tanımlamak anlamında, çok iyi anlaşılabileceğini düşünüyorum. Tabii ki bu durum hastalık olarak da algılanabilir. Çocukken hep sesler duyardım. Kafamın içinde dolaşan sesler... Belki ben o dönem bunu annem ve babamla paylaşmış olsaydım, büyük olasılıkla beni bir doktora götürebilirlerdi. Gerçekten hastalıklı bir durum fakat ben bununla kendi kendime baş etmeyi öğrendim. Sesler, o fısıltılar çok rahatsız edici derecedeydi; ama ben tiyatroyu keşfettikten sonra yavaş yavaş azalmaya başladılar. Sanat ve oyunculuk üzerine konuşurken, Hocam, ben bu işi bırakmak istiyorum. serzenişlerini dinlerken; planlamadan, hiçbir şey düşünmeden, otuz beş sene sonra ağzımdan dökülen bu cümleler; benim iç derinliğimin en büyük ipucuydu sanırım. Aslında onca seneden sonra, keşfettiğim şey şu idi: o bana gülen, fısır fısır arkamdan konuşan sesleri, o insanları aldım; seyirci koltuğuna oturttum ve dedim ki, Öylemi... ben sizinle baş ederim. Oturun oraya, ben artık sahnedeyim; şimdi bana gülün, şimdi benim arkamdan konuşun, şimdi aranızda fısıldaşın, beni izleyin; çünkü şimdi ben güçlüyüm. Bence bu hikayenin psikolojik anlamda en önemli saptamasıdır ki bunu otuz beş yıl sonra bu farkındalıkla anlatabiliyorum. Hepimiz mücadele ediyoruz. Hayatla, kendimizle... Alışkanlıklarımızla, zayıflıklarımızla mücadele ediyoruz. Birçok zaafımla sahnede başa çıkabildim. Kendi varlığımı orada kanıtlayabildim diyebilirim. İçinde yaşadığım toplum, zaten buna çok uygun bir toplum;ama ben diğer sanatlarla etkileşimlerinde etkili olduğuna inanıyorum. Edebiyat, resim sanatı, müzik, özellikle ritim denen şey, hayatın ritmi, etrafımızdaki insanlar... Ama en önemli dinamik ise kendi içimdeki dinamik... Ben kendimi çok gözlemlemeye çalışıyorum. Hatalarımı, doğrularımı... Çünkü sizin kendinizi tanımanız, sanatınızı daha iyi icra etmenizi sağlıyor. Başkalarını gözlemlemek, hayatı gözlemlemek de elbette ki çok önemli ancak tiyatroda, oyunculukta kendinizi, olaylar karşısında nasıl davrandığınızı, verdiğiniz tepkileri çok net çizebiliyorsanız yada söylenen sözcüklerle, söylenmeyen sözcükleri ayırt edebiliyorsanız; doğru bir yoldasınız demektir. Hayattaki bir diğer dinamiğimde budur: söylediklerimiz yada söylemediklerimiz. Ki söylemediklerimiz, benim hayatımın derinliğinde çok fazla yer alır. Söyleyemediklerimiz, belki yalan söylediklerimiz... Çünkü o zaman hayatın tanımı, daha doğru ve net ortaya çıkıyor. Mesela bir tekstte, bir oyunda birçok şey anlatılır; evet, biz o sözleri söyleriz. Bizim için önemli olan söylenmeyen, alttaki metinlerdir; yazarın yazmadıklarıdır. Sanatım için en önemli dinamiklerden birkaçı ise tabii ki teknik olarak kendimi geliştirmek, vücut disiplini sağlamak, nefes, ses çalışmak vs. ve diğer sanat dalları kuşkusuz. En fazla beslendiğim alan ise kendi içsel gözlemlerim ve içinde yaşadığım toplumun dinamikleri. Gelenek olarak da adlandırabilirim bu dinamiği. Geleneklerle çok fazla çatışıyorum çünkü anlamlı da gelmiyor birçok şey, hayattaki karşılıklarına baktığım zaman. Üstelik bu kadar kabalığa itilmiş, bu kadar ayrıştırılmış bir toplumda, hiç aklım almıyor yaşananları. Tabii ki bu durum beni başka türlü şeyler yapmaya, başka türlü sözler söylemeye de itiyor ama bunlar slogan atmak türünden söylemler değil. Söyleyecek bir sözünüz varsa slogan atmak sevdiğim bir ifade şekli değil. Her şey güzel söylenmeli. Zaten yaptığım işin kaynağı şiir. Ama kişisel olarak şiirle olan bağımı tanımlamam gerekirse; aslında orta okul, lise çağlarında çok fazla şiir okuyan bir çocuk değildim. Hatta anlamıyordum okuduğum şiirleri bazen. Yavaş yavaş gelişti içimde şiir merakı. Konservatuar yıllarında farklı bir boyut kazandı ve bu bağ kuvvetlendi. Şimdilerdeki serüven ise sevgili Atilla Birkiye'nin sayesinde oldu aslında. İş sanatta 13 senedir yaptığımız gösteriler var. Her ay bir şair okuması... Gerçekten hiç sesli şiir okumayı sevmezdim; çok anlamlı da bulmazdım birilerine şiir okumayı. Daha doğrusu biraz da sıkılırdım galiba. Başladıktan sonra sevmeye başladım ve devamı da çorap söküğü gibi geldi. Bu maceraların devamında, Cemal Süreya projesi gelişti. Sonunda da adım, şiir okuyan oyuncuya çıktı. Artık nereye gitsem Şiir okur musunuz? sorularıyla karşılaşıyorum. Bu durumdan hoşlanıyor muyum? Kesinlikle hayır. Bir oyuncu olarak zor bir performans gerçekleştiriyorum. Şiir, çetrefilli ve çok kuvvetli bir alan. Herkesin kafasında farklı bir karşılığı var şiirin. Eleştiri anlamında kötü cümleler kuranlar da oluyor. Hiç şiir okumasan çok daha iyi. diyor; onu da anlıyorum. Bizde bir hamaset var. Şiir okuma mevzusunda da o hamasete alışmış insanlar. Bu da ortaokuldaki edebiyat hocalarımızın kusurudur; şiir öyle okunur, böyle okunur kalıpları öğretildi bize. Oysa şiir bir anlatımdır. O şiirdeki dünyayı ben nasıl algılıyorsam, öyle aktarıyorum seyirciye. Postacı filmindeydi galiba Şiir artık okuyanındır. cümlesi, yazanın değil. O yüzden herkesin kendine göre bir şiir algısı var. Cemal Süreya'nın Üvercinka şiirinin herkeste başka bir karşılığı vardır elbette ama ben, o şiirleri kendimce yorumladım; teknik olarak da, duygu olarak da. Atilla Birkiye ve İş Sanat ekibiyle başlayan bu yolculuk, buraya kadar evrildi. Hatta benden başka bir performans bekleyişindeler; ama yapacağımı da çok düşünmüyorum şimdilik. Üstelik Cemal Süreya şiirleri... Nazım ya da Orhan Veli'nin şiirleri daha sahneye uygun şiirler; ama Cemal Süreya şiirleri sahneye pek de uygun değildi gerçekten. Ama beni şaşırtan bir şey oldu. Beş senedir birçok yere gittik. Sekiz kere, dokuz kere gelen seyircilerimiz oldu. Gerçekten de dolu dolu geçti bu süreç. Ve bu durum, benim bu topluma olan inancımı o kadar arttırdı ki... Bakın şöyle seyirciler vardı; ilk kez şiir dinleyen, daha sonra mesleğini bırakıp bu işlerle uğraşan insanlar... Kendini sanata, edebiyata adayıp; öyle yaşamaya çalışan insanlar tanıdım. Yine hayatında hiç şiir okumayıp; daha sonra, benden çok kitap deviren insanlar... En azından bir kişiye bile faydanız oluyorsa, bu büyük bir kazanç. Yüz binlere, milyonlara gerek yok belki. İşte bu sanatın gücü, işte bu bizim sahnedeki gücümüz. Bu durum, beni hem çok şaşırttı; hem de çok mutlu etti. Beklediğim bir şey değildi çünkü. Gerçekten ben, okumaktan yoruluyordum bazen. Seyirci, kırk küsur tane Cemal Süreya şiiri dinliyor;konsere gelir gibi geliyorlardı gösteriye. Bu, çok ayrıcalıklı bir durum benim içinde, gelen içinde. O zaman ben kendimi gerçekten özel hissediyorum. Çok iyi olması gerekli mesela ben öğrencilerime de söylüyorum; öykü okuyun diyorum. Kendinize mizansenler yaratın. Bu yaratının, oyuncuya katkısı yadsınamaz. Duygu ve düşüncelerin nasıl harekete geçeceği eylemlerle çok alakalı çünkü... Ben bir öykü okurken, dikkat ettiğim noktalardan biri de budur. Bu adam; burada nerede durur, nereye gider, nasıl bakar... Bir kere bu, sizi teknik olarak çok geliştirir. Başka hayatlar; dünyanızı, hayal gücünüzü de zenginleştirir bir oyuncu olarak. Türkçe çok güzel bir dil. Sahnedeki ezberinizi de kolaylaştıracak bir şey bu. Kitap okuduğunuz zaman, kelimeler arkasından nelerin geleceğini beyniniz o kadar iyi algılıyor ki zaten teknik olarak yapılması gereken işlerin başında geliyor, okuma eylemi. Hatta ben sesli okumayı sevenlerdenim, çalışmak için. Başka hayatlar, başka insanlar, başka aşklar tanıyorsunuz; bu müthiş bir deneyim. Ben kitap okumayan, öykü okumayan, şiir okumayan bir oyuncuyu kabul etmek istemiyorum. Aksi olduğunda, kötü oyuncu olur mu, olmaz mı?İnan onu bilmiyorum. Çıkar öyle insanlar;okumaktan beslenmese de çok iyi oyuncudur, başka türlü bir yetenektir belki. Ama bildiğim bir şey var ki kişisel olarak da, oyuncu olarak da kendini geliştirmek anlamında, edebiyatın kuşkusuz önemi çok büyüktür ve oyunculuğun can damarlarından biridir diyebilirim. Aslında biraz yazmaya çalışıyorum; ama yazdıklarımı ben bile adlandıramıyorum. Yazma eyleminin beni çok rahatlattığını da söyleyebilirim. Bu işi de ustalarına, yazarlara bırakmak lazım. Bir oyuncu olarak, yarattığınız ve hayat verdiğiniz karakterlerin tanrılarından biri olma halinin bir üst boyutunda, kendi tiyatronuzu kurarak; bir nevi kendi dünyanızın tek tanrısı olma haline dönüşme süreciniz üzerine neler söylemek istersiniz?Bunu, biraz daha somutlaştırarak söylemem gerekirse; içinde uzun yıllar yer aldığınız ve bir ekol olan Kenter Tiyatrosundan, Tiyatro Gerçek'in doğuş serüvenine geçme sürecinizden bahsedelim istiyorum. Tiyatro Gerçek, slogan atmadan söylüyor cümlelerini, yumuşak söylüyor; ama biliyorsunuz ki en sert sözcükler aslında o yumuşaklığın içinde vardır. Tiyatro Gerçek'in isteği; iyi oyuncularla, iyi metinler yaratarak seyircisine ulaşmak. Tiyatroda, oyuncunun çok önemli olduğuna inanıyorum. Tiyatroda oyunculuk, sinemada ise reji diyebilirsiniz. Tiyatroda iyi oyuncu olmadığı sürece istediğiniz kadar iyi reji yapın; başarısız bir son bekler sizi. Çünkü tiyatroda mesele, hikaye anlatmaktır. Çok da derin bir alandır. Tiyatro Gerçek, iyi oyuncular ve projelerle, hayatın bütün bu çekilmezliğini, yükünü, bununla birlikte tüm güzelliklerini, hayata ve insana dair ne varsa aktarabilmek seyircisine. Orada insanların kafasına, yüreğine biraz olsun girebilmek. Koskoca oyundan iki tane cümle alıp gitse; zaten yetiyor. Örnek işte 'Van Gogh'... 'Van Gogh'un hayatını izledikten sonra okulu bırakmak isteyen bir resim öğrencisinin, okulu bırakmadığına şahit oldum. Dediler ki Hocam biz oyunu seyrettik ve vazgeçtik; bırakmıyoruz. Çünkü bir mücadele var ve biz hiç mücadele etmediğimizi anladık. Bu da her şeyin özeti sanırım. Tiyatro Gerçek'in çok değerli ve özel bir seyircisi var. Derinliği farklı bir seyirci profili bu. Evet, genel anlamda insanların tercih edeceği bir tiyatro yapmıyorum; onu biliyorum. Oyunları seçerken, dikkat ettiğim bir nokta da; arka tarafta tarihsel bir durum olması. 'Savunma'daki hikayeyi anlatıyorsunuz ve'Savunma'da 1800 ve 1900 yılların Amerika profili var. 'Van Gogh'u anlatıyorsunuz ama derinliğinde bir Avrupa ve sanat tarihi var; tarihsel bir gerçeklik. Ben, buna çok özen gösteriyorum. Aslında bir şey öğretiyorsunuz insanlara. O insan geliyor; 'Van Gogh'un dünyasına giriyor ve o döneme de tanıklık etmiş oluyor. Dönemin toplumu ne ise, karakterlerde ona göre şekil alıyor; tıpkı bugün olduğu gibi... Merak eden, soran, sorgulayan Tiyatro Gerçek seyircisi içinse bu durum, gerçekliği olan bir serüven haline dönüşüyor. Teknoloji, birçok anlamda rahatlatıyor ve teknik anlamda artı bir değer kattığı muhakkak.'Savunma' oyunumuzda da teknolojiden faydalandık; ama sahnede, aslolanın oyuncu olduğuna inanıyorum. Bomboş bir sahnede, sadece bir oyuncu ile bile çok daha iyi anlatılabilir tüm hikaye. Çok fazla deneysel sahnelemelere ihtiyaç olduğunu düşünmüyorum;ama yeni biçimler denemeye, yeni yönetmenlerle çalışmaya elbette ki karşı değilim. Çünkü o zaman ben, kendimi sorgulayacağım, zorlayacağım alanlar bulabilirim. Buna her zaman varım. Aslında yeni proje aslında hiç belli değil. Şimdilerde bir de dizi var. Bir taraftan tek kişilik bir oyun sahnelemek istiyorum. Diğer taraftan kalabalık bir kadroyla çalışmak istiyorum. Özel tiyatronun zorlukları var tabii, kalabalık bir kadro ile çalışmak anlamında. Arıyorum, okuyorum çok araştırıyorum...'İşte bu' diyebileceğim, gerçekten içime çok sinen bir hikaye ile karşılaşmadım. 'Van Gogh'a devam ediyoruz;9. Sezona başlayacağız.


Yurt içi ve yurt dışından 800'ün üzerinde yayınevi ve sivil toplum kuruluşunun katılımı beklenen fuarda, dokuz gün boyunca panel, söyleşi, şiir dinletisi ve çocuk atölyelerinden oluşan kültür etkinliklerinde ve imza günlerinde yazarlar okurlarıyla buluşacaktır. TÜYAP Kültür Fuarları Danışma Kurulu kararıyla yazar Sayın Ayla Kutlu 36. Uluslararası İstanbul Kitap Fuarı Onur Yazarıolarak belirlenmiştir. Fuar süresince Kutlu'nun yaşamı ve eserleri üzerine, kendisinin de katılımıyla çeşitli panel ve söyleşiler düzenlenecektir. Fuarın teması ise İyi ki Varsın Edebiyat olacaktır. İstanbul Kitap Fuarı tema kapsamında yurt içinden ve yurt dışından birbirinden değerli konukların ve Onur Yazarı Ayla Kutlu'nun katılımıyla düzenlenecek kültür etkinliklerine ev sahipliği yapacaktır. Uluslararası İstanbul Kitap Fuarı otuz altıncı yılında Kore'yi konuk etmeye hazırlanıyor. Uluslararası Salon kapsamında fuarın ilk 4 günü (4-7 Kasım) açık olacak Kore ülke standında Kore edebiyatı ve kültürüne yer verilecektir. Onur Konuğu ülke etkinlikleri kapsamında söyleşi, panel, yayıncılarla profesyonel buluşmalar ve çocuk etkinlikleri düzenlenecektir. Onur Konuğu Kore'nin önde gelen yazarları, İstanbul Kitap Fuarı'nda okurlarıyla buluşacaktır. Ayrıntılı etkinlik programı ve davetli yazar listesi Eylül ayı içerisinde İstanbul'da düzenlenecek basın toplantısında açıklanacaktır. 36. Uluslararası İstanbul Kitap Fuarı, ARTİST 2017 / 27. Uluslararası İstanbul Sanat Fuarı ile eş zamanlı gerçekleştirilecektir. Girişin öğrenci, öğretmen, emekli ve engellilere ücretsiz olduğu fuar, hafta içi 10.00-19.00, hafta sonu 10.00-20.00 saatleri arasında ziyaret edilebilecek; fuarın son günü 12 Kasım Pazar akşamı ise 19.00'da sona erecektir.


Yapı Kredi Yayınları, YK'da Birinci Basım, Ağustos 2012, İstanbul, 161 s. Can Yayınları, Birinci Basım, 1993, İstanbul, 255 s. Yapı Kredi Yayınları, Birinci Basım, Şubat 2007, İstanbul, 271 s. Turkuvaz Yayınları, Birinci Basım, Ekim 2011, İstanbul, 189 s. AÇIKLAMA: Bu yılın (2017) Nobel Yazın Ödülünü hak ederek alan KazuoIshiguro hakkında bu yazı 2 yıl önce (2015) yazılmıştır. Aradan çıkan bir yarım Ishiguro okuması. Aşağıdaki tabloda görüleceği üzere 7 romanının 7'si de Türkçe'ye çevrilmiş. 3 öykü kitabından sonuncusu Türkçe'de var yalnızca. Oyunları ve az şiirleri dışında demek ki Türkçeye kazandırılmış, hem de çok iyi çevirilerle kazandırılmış bir yazar Ishiguro. Dolayısıyla Türkçedeki 8 kitabından 4'ünü okumuş oldum bir küçük kaçamakla. Ama zaman sırası ters bir okuma oldu. Sondan başa doğru yürüdüm neredeyse. Kitap kitabı çağırdı ve ilk romana değin çıktım. 1954 yılında (61 yaşında) Nagazaki doğumlu Ishiguro sanırım 6 yaşında ailesiyle İngiltere'ye yerleşiyor. Ve bir İngiliz yurttaşı olarak yetişiyor. İngilizce yazıyor. Ona İngiliz yazar diyebiliriz, hatta dememiz özellikle gerekir. İngilizce yazın çevresi Ishiguro'yu ödülsüz bırakmadı ve KazuoIshiguro; Time (2005 yılında Beni Asla Bırakma'nın 1923'denberi İngiliz dilinde yazılmış 100 büyük romandan biri seçilmesi), The Times (2008 yılında KazuoIshiguro'nun 1945'den beri en büyük 50 İngiltere yazarından biri seçilmesi) listelerine girerken, ayrıca 1982'de Uzak Tepeler, 1986'da Değişen Dünyada Bir Sanatçı için WinifredHoltby (İngiliz yazarı WinifredHoltby'nin anısına 1967'de RoyalSociety of Literature'ce kurulan, yılın en iyi bölgesel, yerel yazarı ödülü); 1989'da Günden Kalanlar için Booker (1968'den beri yılda bir kez verilen İngiltere'de basılmış ve İngilizce yazılmış en iyi özgün roman ödülü) ödüllerini kazandı. Ayrıca nişanları vb. var anladığımca. Tabloyu aşağıya koyuyorum. Bu tür kaynakça çalışmalarının Türkçe okuruna yarar sağladığı kanısındayım. Genellikle yayınevleri yazarların Türkiye baskıları konusunda özenli değiller. Kendi yayınlarını, çevirilerini öne çıkarmalarını bir yere değin anlayabilirim ama doğru bulmuyorum. Yazarın Türkiye'de tüm yayınlarını kesinlikle bilmeleri, önceki baskılar konusunda okuru doğru dürüst bilgilendirmeleri yerinde olacaktır. Ishiguro örneğinde Ishiguro'nun yayın haklarını yakın yıllarda Yapı Kredi Yayınevi alınca eski Can ve Turkuvaz Yayınevi çevirilerini de bastı. İyi yaptı da bunun belirtilmesi gerekir. Kuşkusuz öyküleriyle yetinmeyip merakla önceki yapıtlarına dönmem nasıl bir yazarla karşı karşıya olduğum konusunda görüşümü derinleştirdi. Okuyuşuma karşıt bir yazı çizgisi izleyerek anavatana henüz daha sıcak, canlı imgelerle bağlı olunan (oysa ilk roman Uzak Tepeler İngilizce yayınlandığında İshiguro 28 yaşında İngiliz gibi yaşayan, duyumsayan, bakan biridir) ilk romana dönmem iyi olacak. Neden sorusuna yanıt verme yetkisini kendimde göremesem de çıkarımda bulunabilirim. Ishiguro yeni yurduna layık olduğunu böyle kanıtlıyor. Asıl yurdu ve dili artık İngilizcedir. Kimse zamanı geriye saramayacaktır. Kök, kaynak silinmiş, kendini kuşaklar boyu İngilizden daha İngiliz kılabilmiştir o. Yurtlanma öncelikle dilin yaşamı karşılama yetkinliği, ölçeğiyle ilgilidir. Töreleri, davranışları, doğal ya da yapay tepkeleri öğrenirsiniz ama dilin gözelerine sızıp tıp tıp damlamadan yurtlanamazsınız. Yani dil orada, öyle olma kanıtıdır, kimse artık bunu tartışamaz, kişiyi buradaki zamandan ve yerden edemez. Yani filiz kökünü derinlere salmış, İngiltere'nin kırı Günden Kalanlar'daimgelenmiştir, bir İngilizin yüzeyden kolayca gözardı edebileceği ayrıntı ve inceliklerde üstelik. O kır herhangi bir İngiliz'den çok KazuoIshiguro'ca hak edilmiş bir kırdır. Kuşkusuz bu açıklama yetersiz ve eleştiriye açıktır. Çünkü 6 yaşından başlayarak kendini bir toplumsal ekinin içinde bulan, orada sulanıp yetiştirilen biri, hangi kaynaktan geliyor olursa olsun yeni yurduna yurttaştır denebilir ve bir ölçüde doğrudur da. Ama ben daha çoğundan söz ediyorum. Bilmezsiniz ama soluyup durursunuz yurdunuzu. Her soluk alışverişinde yurdunuzun tüm yaratısı, bulunduğunuz yerde ne olursanız olun önemli ölçüde size de aittir. Oralısınız ya... Anadilinizdir ya İngilizce. Bir yabancının kıskançlıkla imreneceği bir durumdur bu, yetileri ne olursa olsun. Bu aradaki ters açının kapanmasıydı Ishiguro'nun derdi. Ve kusursuz denebilecek bir yetkinlikle kapadı üstelik. Kanımca hakkında yazdıklarından başka şey bilmeyen biri onu arkasındaki kuşaklar boyu has Anglo-sakson soyuna bağlamakta zerrece kuşkuya düşmez. Uzak Tepeler'de İngiltere'de yerleşik ailenin bunalımı göç ya da yurtsuzlukla ilgili değildir. Öykü zaten iki katmanlıdır. Anlatıcı ve çevresinin katmanıyla anlatıcının geçmişte tanıklık ettiği öykü katmanı... Bu alt öykü Amerikalı denizcinin ayarttığı kadının ABD'ye kızıyla birlikte çağrılacağı umudu, çırpınışı. Ama dipte bir öykü daha var. Küçük kızın başka bir dünyadan yönetiliyormuşçasına garip davranışları... Uyumsuz, ürkütücü, denetlenemeyen kızçocuğu romanın belirsiz, boşluklu, karanlık odağını oluşturuyor. Yıllar sonra eşini ve büyük kızını yitirmiş, küçük kızıyla sorunlu Etsuko neden geçmişe gidiyor, savaş ertesinde anneyle küçük kızını anımsıyor? Romanı yorumlama derdim yok, yalnızca romanın kara havasının ve anlatı zamanında yaşanan bunalımın geçmişin kalıntılarıyla, saçılmış insanlar ve öyküleriyle ilişkili olduğunu düşünebiliriz. Marika sorguç gibi resmin karanlık yerinde gözlerini dikmiş bakıyor ve tedirginliği çoğaltıyor. Aynı tedirginlik duygusunu klonlama öyküsü olan Beni Asla Bırakma'da da yaşıyoruz. (Dolly, ilk klonlanmış koyun İngiltere'de 5 Temmuz 1996'da doğdu.-Vikipedi) O romanda da okur genel sağlık çözümü olarak klonlanmış insanları ve insanca ilişkilerini gizemli bir örtü altında imalarıyla anlatarak okuru ikilemlere, yani karanlık tasalara salıyor. Son saptamam da bununla ilgili olabilir. Ishiguro'nun okuru etkileyen, içten içe sarsan özelliği; düzgün, açık, doğal tümcelerle neredeyse metafizik, sıradışı, dünya ötesi ya da vurgun yemiş bir ilişkiler ağına tanıklığa zorlaması. Ucu Kafka'ya değin gider bunun. Belki groteske. Ama dil bu grotesk içeriği dışlarcasına yalın, düzdür. Okur iki ucu düğümlemekte güçlük çeker. Dil içeriği karşılamasın diye gösterilen bu özen okuru tekinsiz bir yerde, zamanda bırakır. Bu özellik tüm yapıtlarında var. Örneğin Günden Kalanlar'dabaşuşağıniçdöküşü inanılmaz bir çatışmanın içine atar bizi. Bu arı uslamlama yeteneği gündelik seçimle bağdaşmaz. Görev, duyguyu her yerde ve her zaman önceler. İngiltere, Dünya kurtarılır, hem de bir başuşakça ama tortu kalır. Bir tortu kalır, us, görü, sağduyu tortuyu sınırlar, tanımlar, or ada bırakır. Yap acak bir şey yoktur. Yaşam bu tipik İngiliz'in kabuğunda mı, çekirdeğinde mi nabızlanır? Bu sorunun yanıtı olsa bile her zaman gecikmiş bir yanıttır. Bir şeyler arkada kalmış, yitirilmiştir ama 'adı dilimizin ucundadır' , anımsanmaya çalışılan ad güvenle, durup düşünerek anımsanıp kon maz değil mi Bay Ishiguro? Bütün bu olup bitene ad veremeyiz. Benzer şeyler Noktürnler'de de dile gelir. Bu öykülerde yüzeyde çok farklı belirtiler veren insanlar diplerinde, derinliklerinde yıkımlar yaşarlar ve Munro'yu anımsarız dil tutumu açısından değil, içerikler açısından. Ishiguro'yu özgünleştiren, sorununa dil tutumuyla yönelmesi.


Maryam Salahi'nin, Kimlikler Lütfen isimli kişisel sergisi, F Sanat Galeri'de 12 Ocak 5 Şubat 2018 tarihleri arasında izlenebilir. Sanatçı sergisinde, kendisini evinde hissettiği soyut resmin özgürleştirici alanında, toplumsal cinsiyet, din ve aidiyet konularını kendine has üslubuyla ele alıyor. Esin kaynakları arasında Jung'un rüyalar üzerine yaptığı çalışmalar, İran şiiri ve Francisco de Goya'nın resimleri bulunuyor. Salahi için resim, her fırça darbesinin bir sonrakini etkilediği performatif bir aktivite. Eskiz veya ön hazırlık yapmadan oluşturduğu kompozisyonlarda neyin öne çıkıp neyin geri planda kalacağına, neyin biraz daha beklemesi gerektiğine o anda karar veriyor. Gizlenenlerin de en az gösterinler kadar önemli olduğu kompozisyonlarını üç boyutlu ve daha etkili kılabilmek adına kumaş, tül, kağıt gibi malzemelerden de faydalanıyor. Elle bellek arasındaki kısa mesafede ortaya çıkan suretler, türlü kimliklere bürünüyor ve biz sırlarını çözemeden hızlı fırça darbeleriyle ya dönüşüyor ya da bahsedilen malzemelerden örülü bir perde arkasına saklanıyorlar. Salahi'nin çeşitli ilgi alanlarının yanısıra İran tarihine, kendisinin burada geçirdiği çocukluğuna ve kişisel yaşanmışlıklara da işaret eden resimleri, hem yapım süreçleri, hem de perde arkasına saklamayı seçtikleriyle kimlik kavramının akışkan, geçici ve kırılgan doğasına vurgu yapıyor.


Şair biriktirendir; anları, görüntüleri, duyguları, bilgiyi, rüyaları, bakışları, sesleri, kokuları... Şairin kendine özgü ıssız ama bitimsiz çayırlarında biriktirdiklerini koyduğu bir de tahta kulübesi vardır. Yaş aldıkça şair, tıka basa dolan kulübesinden bazı şeyleri atar ki yenilerine yer açılsın diye. Antoine de Saint-Exupery'nin 'Küçük Prens' adlı kitabındaki çocuk, fil yutmuş boa yılanı çizer ama herkes onu şapkaya benzetir. Ancak başka bir gezegenden gelmiş Küçük Prens görür boa yılanının içindeki fili. Şiir de çizdiğimiz boa yılanına benzer biraz. Boşluklarını, derinliğini, içine aldıklarını ancak azınlıktaki gerçek okuyucu görür. Boa yılanının gezinirken çıkardığı sesi bile duyabilir o okuyucu. Bir ozan, yaşadıklarını olduğu gibi, yaşamadıklarını da birer gereç olarak kullanabilir ve diyelim ki bunların çoğunu da yaşamdan değil, şiirlerden öğrenir. Şiirin bu dönemi, biriktirme dönemi diye adlandırılabilir. der Melih Cevdet Anday (1). Okumaktan beslenmeyen bir şair olduğunu sanmıyorum. Okumayı öğrenmek sanatIarın en gücüdür, hayatımın seksen yıIını bu işe verdim, yine de kendimden memnun oIduğumu söyIeyemem. diye yazar WoIfgang Van Goethe. Okumak, kolay bir eylem gibi görünse de film, tiyatro izlemekten, resme, heykele bakmaktan, müzik dinlemekten çok daha zor bir eylem olduğu açıktır. Hele ki şiir okumak. Marguerite Duras'ın deyişiyle; Çünkü kitap, bilinmez olandır, gecedir, kapalıdır (2). Okumaya yeni başlayan birisinin hangi kitapları okuyacağına karar vermesi de zordur. Kişi genelde çocukluk yaşlarında ya da gençliğinde yönlendirilmemişse ne bulursa okur ve zamanla kendi rotasını çizmeye başlar. Küçük yaşlarda okuma alışkanlığı edinilmemişse orta yaşlarda en fazla çok satan popüler kitaplar okunabildiği ya da yalnızca uyumayı kolaylaştırması için kitap okunabildiği gözlemlenebilir. Genellikle okumak yazmaktan önce gelir. Nitekim yazma dürtüsü neredeyse her zaman okumakla alevlenir. Kişiye yazar olma hayali kurduran, okuma ve okuma tutkusudur. Üstelik yazar olduktan çok sonra bile başkalarının yazdığı kitapları okumak ve sevdiğiniz klasikleri yeniden okumak kaçınılmaz bir şekilde yazmaktan alıkoyar sizi. Avuntulu, sancılı ama yine de esin veren bir alıkonma. (3). Sözcükleri düşlemek, Bachelard'ın da yaptığı gibi okurken, film izlerken daha çok başımıza gelir. Sözcük durdurur bizi, başka anlamlara kapı açar, aynı şekilde bunu bir imge de yapabilir. Okumak, kullandığımız sözcüklere yenilerini katmamızı da sağlar. Sözcükler, gerçekler ve hayaller arasındaki dengeyi sağlamaya çalışan bir ip cambazıdır aslında şair. Kaçkın olan benim,/ Doğduktan sonra / Beni içime kilitlediler / Ama ben kaçtım./ Ruhum beni arıyor(4) diyen Pessoa, sanatı evde bırakılmış olan Külkedisi olarak görür. Külkediliğe en yakışanı da şiirdir bence. Evden çıkabilmek için yayıncıya, beğenilmek için okuyucuya gereksinir. Külkedisi kaybolsa da okuyucusu onu imgelerinin ayak sesinden bulur. Son yıllarda Külkedisi evinden pek çıkamıyor, çıksa da birkaç okuyucudan başka sesini duyan yok ne yazık ki. Az çoktur desek de şiirlerimizi ıssız bir adaya düşmüşçesine ağaçlara, hayvanlara, suya ve hayaletlere söylüyor gibi duyumsarız çoğu zaman. Dil bağlı ve yapayalnızdır kendi ağzında der 'Sözcükler' şiirinde John Berger (5). Şair dille kavga eder, sevişir, birlikte yürür, yıkanır ama gerçekte ikisi de ıssız çayırlarında yalnızdırlar. Şair ne bulursa okumalı, yalnızca şiir değil deneme, felsefe, mitoloji, roman, öykü, mektup, biyografi, psikoloji, masal, hayvanlar, bitkiler, astronomi, uzaylılar, mimari vb. hakkında yazılan kitapları da. Neden okumalı şair diye sorulabilir? Ralph Waldo Emerson, kitapları yalnızca esin verici olarak görür. Nermi Uygur ise Edilgin kafaların büyük yanılgısı, kitap okumanın satırlara aynalık ettiğini sanmak. Oysa etkin kafalar için kitap okumak: yazarın yarattığı dünyadan esinlenerek yeni dünyalar yaratmak. Ne mutlu böyle okurlara! (6) diye yazar. Kitap okumak, zihinsel ve duyusal bir doyum sağlayabildiği gibi yaratıcılığı bir süreliğine tıkanmış şairin yaratım kanallarının açılmasını da sağlayabilir. Başucu kitaplarım vardır, bazen birini alır herhangi bir sayfayı açar okurum, derken diğerini. Verdiği doyumdan başka yazmaya ittiği zamanlar da olmuştur bu okumaların. Şiir okuma eylemi son derece belirgin olarak şiir yaratma eylemine benzer, şair imgeleri yani şiiri yaratır ve şiir de okuyucuyu imgeselleştirir, şiirselleştirir. diyor Octavia Paz (7). Bazen bir konuşma, müzik, rüya, resim, sinema, doğa da şairin zihninde başka bir görüntü ya da duyumsamaya götürüp yeni bir metafor oluşturmasına kapı açabilir. Örümcekler, Aborjinler, ufolar, hipnoz teknikleri ya da karıncalar hakkında okumalarımdan öğrendiğim bilgiler gün gelir şiirime girebilirler. Karıncaların hiç uyumadıklarını okuduğumda oluşan bir metaforu şiirde kullandım. Yazarken düşlerine ve rüyalarına da sadık kalmalıdır şair. Gördüğüm rüyalarımdan bazılarını şiirlerimde kullandığım olmuştur Aborjinler gibi konuşmadan, beyin dalgalarıyla söylenmek isteneni anlamayı rüyamda uzaylı biriyle yaşamıştım. Bu deneyimin verdiği duygu şiirime sızdı elbette. Rüyamda denizin içinde su olmayı görmek müthiş bir deneyimdi ve su oldum adlı şiiri bu rüyadan etkilenerek yazdım. Gözlem yaparak elde edemeyeceğimiz durumlar, bilgiler için de okumak önemlidir. Virginia Woolf bazen bir süre Shakespeare okuyup sonra yazmaya başlarmış. Borges okuduklarının yazdıklarından daha önemli olduğunu söyler alçakgönüllülükle ve bunun nedenini şöyle açıklar; çünkü insan beğendiği şeyi okur ancak yazmak istediği şeyi değil, yazabildiği şeyi yazar. (8). Kitap okumanın yanı sıra bulutları okumak, ağaçları okumak, böcekleri okumak, suyu okumak gibi doğa okumaları yapmanın da şaire çok şey katacağını düşünüyorum. Marguerite Duras da çevremizdeki her şeyin bir şey yazdığını, sezinlenmesi gerekenin bu olduğunu işaret eder. Duras, duvara konmuş bir karasineğin sekiz dakika can çekişerek ölmesini izler yani sineğin ölürken duvara yazdıklarını okur. (9). Kristeva her edebiyat yapıtı için sonsuz sayıda okuma ve sonsuz sayıda anlamın varlığını varsayar. Yıllar önce okuduğum kitabı şimdi yeniden okuduğum zaman farklı bir kitap okuyor gibi oluyorum. Çünkü o zamanki benle şimdiki ben arasından çok rüzgarlar esmiş. Bir kitabı her okuyanın her okuyuşunda yeni baştan yazdığı sonucuna varabiliriz. Gerçekten her okur, kendi kişisel konumuna, duygusal yapısına, düşünsel yetisine göre yaşar bir metni. Bu açıdan bir bakıma, her okur, kendini okur metinde. (10). Özellikle şiirde her okuyan çok farklı görüntü, duygu, anlam yolculuğuna çıkabilir. Bir şiir kitabım üzerine yazan değerli bir şair, bir dizemde geçen metaforu benim düşündüğümden farklı algılamıştı. Şiirdeki metaforların her okuyanda farklı bir görüntü ve örüntü oluşturması, külkedisinin kırk kanatlı bir kuşa dönüşmesidir belki de. Octavia Paz Şiiri yaratan şairse eğer, onu yeniden yaratan da insanlardır. Şair ve okur tek bir gerçekliğin iki hareket noktasıdır. Bu gidiş gelişin orta yerinde bir kıvılcım parıldar: Şiir. diyor (11). Goethe hangi okuyucuyu istediğini sorar kendine ve en bağımsızını; beni, kendini ve dünyayı unutup yalnız kitapta yaşayanı! diye de yanıtlar. Kendini unutturacak bir kitap yazılmış mıdır sorusu geliveriyor insanın aklına. Bu soruya yanıtı Susan Sontag veriyor bir denemesinde; Bir kitapta kendini kaybetmek denen şey boş bir hayal değil, bağımlılık yapan bir gerçekliktir. Virginia Woolf, Cennet yorulmadan, kesintisiz yapılan bir okuma olsa gerek diye düşünürüm bazen der bir mektubunda. Kuşkusuz bu işin cennetle ilişkisi, Virginia Woolf'un dediği gibi, okuma halinin benliği tamamen ortadan kaldırmasındadır. Ne yazık ki benliğimizi hiçbir zaman bütünüyle kaybedemeyiz. Ama okuma, bu yere göğe sığmaz coşkunluk, bizi benliksiz hissettirecek denli büyüleyicidir. (12). Oktay Rifat, şiiri şairin yemişi gibi görür ve Güzel şiir nasıl yazılır demeden, ben nasılım demeli! Kafası gönlü cılız adamın şiiri de cılız olur. Kafası gönlü ileri adamın şiiri de ileri olur. der (13). Yaşamının son zamanlarında yeni bir şeyler yazıp yazmadığını soranlara okuyamıyorum ki yanıtını veren Melih Cevdet Anday, yazmakla okumak arasındaki yakın ilişkiyi çok iyi anlatır. Fazıl Hüsnü Dağlarca'nın başkalarından etkilenmemek için kitap okumadığını söylemesi şairlerin okumamalarını haklı çıkarmıyor. Bu sığ bir gerekçeden başka bir şey değil. Başka yazarların, şairlerin kitaplarını okumuyor, okumaya ilgi duymuyorsanız başkaları sizin kitaplarınızı niye okusun? Dolayısıyla niye kitap yayınlatıyorsunuz? Şiir yazmanın birincil nedeni elbette okunması değildir ama şiir kitabı bastırıldığında amaç kitabın okunmasıdır. Cocteau der ki; Bir ozan ilkin okunmaz. Sonra yanlış okunur. Daha sonra soy yapıtlar arasına girer, soy yapıtlarıysa okumamak bir alışkanlıktır. (14). Bachelard kitap düşkünlüğünü ütopik bir anlatımla betimler; Şiir için yaşayanın her şeyi okuması gerekir. Yeni kitaplar ne çok fayda sağlar bize! Hayallerin tazeliğini anlatan kitaplar, gökyüzünden çuvalla yağsa keşke. Doğal bir istektir bu. Basit bir mucizedir. Yukarılarda, gökkubbede cennet dedikleri şey, uçsuz bucaksız bir kitaplık değil midir zaten? (15). Şair, diğer şairlerin yazdıklarını okumuyorsa yazdığı dizeyi, imgeyi, metaforu kendinden önce başka bir şairin yazıp yazmadığını da bilemez. Yalnızca bu nedenle bile başkalarından çalan durumuna düşmemek için bile diğer şairlerin kitaplarını okumak zorundadır. Her basılan kitabı okumak olanaksız elbette. Şair kitap seçimleriyle de kendi çayırlarını yeşertmesini bilmelidir. Kitaplar üzerine yazılmış en ilginç kitaplardan biri Ray Bradbury'un Fahrenheit 451'idir. Filmi de çekilmiştir. Kitaptaki en etkili sahne, kitapların yakıldığı, yasaklandığı bir ülkede, ormana kaçan entelektüel insanların her birinin bir kitabı ezberleyip kitap olmaları, okunmak istenildikleri zaman seslendirmeleridir. Ben hangi kitap olmak isterdim diye düşündüm de ezberim kötü olduğu için ince bir şiir kitabı olabilirdim herhalde. Kitaplarla ilgili aklıma gelen bir kitap da Carlos Maria Dominguez'in Kağıt Evi. Romandaki kitap tutkunu der ki; Çoğunlukla bir kitaptan kurtulmak ona sahip olmaktan daha zordur. Sadece çok uzak bir gelecekte bana faydası olacak kitapları, genel okuma çizgimin dışında kalanları ve bir kez okuyup da bir daha yıllar boyu, belki de hiçbir zaman kapağını bile açmayacaklarımı neden evde tuttuğumu defalarca sordum kendime. (16). Okumaya düşkün birçoğumuzun sorduğu bir sorudur bu. Okuduğumuz kitaplar yanında okumadıklarımızla da birlikte yaşamayı seviyoruz. Ama bu kitap tutkunu sonunda kitaplarını tuğla gibi koydurup sıvatmış, kendine kağıt bir ev oluşturmuştur ve yazın sıcağından, kışın soğuğundan onu koruyarak hala kitapların arkadaşlık ettiğini düşünür. Hiç sevemediğim bazı şiir kitaplarını atamasam da kitaplığımdan uzaklaştırmaya çalışıyorum son yıllarda. Diğer şiir kitaplarının yanında dururlarsa onlara hakaret gibi olacağını düşünüyorum nedense. Kağıt Ev'deki kitap tutkunu da eski kitaplığına birbirleriyle kavgalı yazarların kitaplarını yan yana koymuyordu hatta 19. yy. yazarlarının kitaplarını mum ışığında okuyordu. Okuyan biri rastgele simgeleri, basılı harfleri içsel, mahrem bir gerçekliğe tercüme ederek kitabı yapar, onu anlamlandırır. Okumak bir edimdir, yaratıcı bir edim. Seyretmekse görece edilgendir. Film izleyen bir seyirci filmi yapmaz. Film izlemek onun içine çekilmek ona katılmak- onun bir parçası haline gelmek demektir. Filme gömülmek demektir. Okurlar kitapları yiyip yutar. Filmler de seyircileri yutar (17) diyen Ursula K. Le Guin'e kısmen katılsam da bazı filmlerin de insana yazma ivmesi verdiği yadsınamaz. Tarkovski, Michelangelo Antonioni, David Lynch, Reha Erdem'in bazı filmleriyle etkileşimlerim dizelerime sızmışlardır. Okumakla ilgili toplumumuzda görülen ilginç durumları sıralar Tomris Uyar, 1981 yılında; Okurluk bilincinden yoksun eğitimli bir okumasız-yazmasızlar kalabalığıyla kendi yapıtından başka her şeyi yadsıyan, yazma emeğine saygı göstermeyen bir okumasız-yazar tipi. (18) Otuz altı yıldır pek bir şey değişmediğini görüyoruz günümüz toplumuna baktığımızda. Ütopik olacak belki ama şairlerin okur-şair olmalarını ve okuyucunun da, şairin de külkedisi şiirin peşine düşüp bulmasının düşünü kuruyorum. (1) Melih Cevdet Anday, Şiirin Vazgeçilmez Üç Dönemi, Deneme. (3) Susan Sontag, Yaz, Oku, Yeniden Yaz, Deneme. (4) Azad Ziya Eren, Uykudan Uzak, Papirüs Yay. 2013, s.42, (12) Susan Sontag, Yaz, Oku, Yeniden, Deneme.


İstanbul'da doğdu. Hatay'da Samandağ Devrim İlkokulu ve Samandağ Ortaokulu'nda ilköğrenimini gördükten sonra Edirne'de Uzunköprü Lisesi'ni bitirdi. 1987 yılında Hacettepe Üniversitesi Sosyoloji bölümünde Türk Sosyo-Kültür Yapısı İçinde Arabesk adlı tez çalışmasıyla lisans eğitimini tamamladıktan sonra 1992 yılında Hacettepe Üniversitesi Antropoloji ana bilim dalında Değişme Sürecindeki Türk Toplumu ve İsmet Özel'de Kimlik Sorunu adlı tez çalışmasıyla yüksek lisansını tamamladı. Doktorasını İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Gazetecilik bölümünde yaptı. Doktora tezi Türk Basını'nda Etik Sorunu ve Tetikçiliktir. 1988'den sonra Anadolu Ajansı'nda muhabir olarak çalıştı. 2000-2007 yıllları arasında CNN Türk'te editör olarak görev aldı. 2007-2014 yılları arasında ise Tv8'de haber merkezi editörlüğü yaptı. 2014 yılında ise aynı gün hem DHA'da gazetecilik hem de Esenyurt Üniversitesi'nde akademisyenlik yapmaya başladı. 2.5 yıl sonra gazeteciliği bıraktı. Akademisyenliğe halen devam ediyor.


Hıdır Işık, 2015 Attila İlhan şiir ödülünü aldığı dosyasıyla yeniden bir dilin bütün sözcüklerini yeryüzüyle buluşturdu. İlk kitabı 2009 'da Ve Sen, 2010'da Mülteci / Umuda Yolculuk, 2013'de Boşluğun Kalbindeki Aşk ve 2013'de Ali Rıza Ertan ödülünü alan Dilin Metruk Yarası kitapları yayımlanmıştır. Di Ve Diriliş Avlusu'na baktığımızda gördüğümüz şiirler bir iç ses oluşturuyor. Kendine özgü bir ses, bir dil, bir yapı oluşturmuştur şiirlerinde. Bağıramadığını, haykıramadığını, içindeki yangınların dışa vurumunu hiç de hafifsenmeyecek şekilde görüyoruz. Örneğin yaşadığımız bu çağı, ölümleri, zamanın susturamadıklarını, çatlayan bu dünyayı yani trajik olanı kendine özgü bir bakış açısıyla yansıtıyor. Kitap kırk üç şiir üç bölümden oluşuyor. Kitabın birinci bölümüAşkın Su Hallerinde ilk göze çarpan şairin sorunsalı, dili, biçimi, biçemi, imgeyi ve sesi yaratırken kendi ideolojisini de bir anlamda yansıtmasıdır. Hıdır Işık'ın şiirlerinde belirleyici özelliklerden biri olan hümanist ve duygusal öğelerin varlığı da us'ta tutulmalıdır. Şiirlerinde çokça kullandığı Arapça-Farsça sözcükler vardır. Hıdır Işık şiirlerine yaşamın ve gerçekliğin imgelerini düşürüyor. Varoluşun temeli olan, ölüm ve aşk temalarını çokça işliyor şiirlerinde. Kendi uzağında durarak sessiz bir kenti giyiniyorsanki. Görüleceği üzere Hıdır Işık, içinde yaşadığı dünyanın gerçeklerini şiirle güçlü bir biçimde dile getirebilmesi için, çağı değiştiren, dönüştüren dinamiklerinin farkında olmasının önemine vurgu yapıyor. Hıdır Işık şiirlerinde yaşanan sosyal ve toplumsal gerçeklik içinde yaşanılan zamanın ruhunu geniş boyutlarıyla ele alıyor. Daha çok alegori ve imge ağırlıklıdır şiirleri. Çatladı Dünya Kadının Çığlığında şiirinde sosyal ve toplumsal gerçekliği bir kez daha gözler önüne seriyor. Hıdır Işık şiirlerini yaşanmışlığından ya da içinde bulunduğu anın, nesnel gerçekliğin içinden birdenbire filizlenen bir algı, bir duygu, bir düşünceyi tetikleyerek bir çağrışıma dönüştürüyor. Sonra bu çağrışım şairin imgeleminden süzülerek, dış dünyada aslıyla aynı olmayan yepyeni bir imgesel gerçekliği yaratıyor. İkinci bölümde Varoluşun Nükteli Ağrısında ise karşıtlıklar görülüyor. Örneğin; çocuk, kalp, yaşamak, mutluluk, kuşlar, gökyüzü, gülüş, sevinç gibi hayatı çağrıştıran sözcüklerle, hayata özgü olmayan ölümü çağrıştıran musalla taşı, sala, mevta, kötürüm, keder, uçurum, sancı, çığlık, çürümek, gözyaşı, yara, ağıt gibi sözcükler şiirlerinde bir arada verilmiştir. Dünyada her şey kendi zıddını taşır, dolayısıyla kendi kendiyle çatışma halindedir. Bu sürekli çatışma dünyada ki iç dinamizmin kaynağıdır. Buradan da bakınca diyalektik bir bütünlük göze çarpıyor. Hıdır Işık toplumsal olanı yazarken aynı zamanda da lirik bir öz taşımaktadır. Ancak bu lirik öz, şiirlerinin yüzey yapısından derin yapısına doğru artan bir yoğunluk içindedir. Berkin Elvan'a yazdığı şiir aynı zamanda toplumsal bir tregedyanın yansımasıdır da. Üçüncü bölüm -Di Ve Diriliş Avlusu'nda şiirinde sorgulara alınıp işkencelerde kaybolan, yıllardır oğullarını, kızlarını arayan cumartesi annelerinin çığlığını ünlüyor. Ülkemizin faşist gerçeğini gözler önüne seriyor. kimse bilmiyor bir kayaya çivilenmiş kalbimin, Özetle şiirin matarasındaki son damla umuttur diyor Hıdır Işık şiirlerinde.


Eserlerine milyonlarca euro değer biçilen İtalyan ressam Amedeo Clemente Modigliani'nin elinden çıkmış tabloları görmek için geçen yılın Mart-Temmuz ayları arasında on binlerce kişi Genova'daki Palazzo Ducale'de yapılan sergiyi ziyaret etmişti. Ancak sergi henüz devam ederken bazı sanat uzmanları, eserlerin orijinal olmadığını iddia etmişti. Bu iddialar üzerine başlatılan ve aylar süren incelemelerin sonucu dün mahkemeye sunuldu. Uzmanlar, sergideki tabloların 20'sinin sahte olduğunun çok açık olduğunu belirtti. Yalnızca bir tablonun orijinal bir Modigliani olduğu belirlendi. Uzmanlar, sahte tablolarda kullanılan boya pigmentlerinden fırça darbelerine ve çerçevelere kadar çok sayıda detayın orijinal Modigliani'lerden farklı olduğunu vurguladı. Sergideki tablolarla ilgili ilk şüpheleri dile getiren kişi olan sanat uzmanı Carlo Pepi, Modigliani'nin en çok sahte tablosu yapılan sanatçılardan biri olduğunu söyledi ve Modigliani öldükten sonra yaşarken yaptığından daha fazla resim yapmış gibi görünüyor dedi. Tabloların sahte olduğunun anlaşılmasıyla Genova'daki sergiyi ziyaret edenlere bilet ücretinin geri ödenmesi için tüketiciler derneği devreye girdi. Assoutenti derneği, dolandırılan ziyaretçileri müze biletlerini sunarak tazminat talep etmeye çağırdı. Genova Savcılığı, ağırlaştırılmış dolandırıcılık, sahte sanat eserlerini dolaşıma sokma ve kara para aklama suçlamalarıyla soruşturma açtı. Haklarında soruşturma yürütülen kişiler arasında serginin kuratörü Rudy Chiappini ve sahte olduğu belirlenen eserlerden bazılarının sahibi olan koleksiyoner Joseph Guttmann da yer alıyor. Modigliani'nin Nu couche isimli eseri 2015'te 170.4 milyon dolara satılarak dünyanın en pahalı tabloları arasına girmişti.


Henüz tıfıl olduğumuz vakitlerde, bir dostun, arkadaşın mesele edindiği bir kitabı alır okurduk. Gün içinde ayaküstü kitabın içeriği veya üslubuna dair mutlaka beş altı cümle konuşur bazen konuşma sonunda başka kitaplardan bir paragrafı konuya yakın veya uzak ilgisine göre alıntılayıp tartışırdık. Sonu ille uzlaşı ile bitmez, ilerde uyak olarak kullansın diye zihnin ilgili birimine kimliksiz pek çok ileti gönderilmişti. Hayat, rutinlerin ve mecburiyetlerin akışına bırakılmayacak kadar kıymetliyken, babamızı seçme şansımız olmadığına göre hiç değilse onu reddetme hakkımızın olduğuna canı gönülden inanıyorken bir kaç resmi karşılaşma sonrası devletin babamızın babası olduğuna iyice kanaat getirince dedemize mesafe koymaktan başka çaremizin kalmadığı yıllardı. Sonraları dedemiz bize maaş vererek kendisi için mesele olmaktan çıkardı. Kendi küçük hayatlarımız adına pek bir şey düşünmüyor oluşumuz sanırım bir gençlik karakteristiği idi. Çünkü hiç kendinden bahseden arkadaşım olmamıştı. Büyük insanlık idealine ulaşmak için farklı farklı ülke tahlillerinin tedavülde olduğu zamanlardı. Bazen bir kitaptan ötürü anlaşmazlık çıktığı da olur. Bu nedenle aynı içerikte eş zamanlı olarak bir kaç kitap arka arkaya okunur, paralel okuma dedikleri, bu okuma gündemimizden en çok büyüklerimiz memnun olur kendi küçük hayatlarının büyük amacı gerçekleşmiş gibi sevinirlerdi. O vakitler okunan her kitabın, yazının bir şekilde ilerde başka bir kitaba doğru yolumu açtığını bilmiyordum. Bugün dönüp geçmişe baktığımda ileriye doğru borçlandığım kitaplar varmış diyeceğim, neyse ki dönülebilen bir şey değil geçmiş. Bir kez okundu mu artık okunmamış gibi yapılmayacak kitaplar vardır çünkü. Bu, hayatın çok özel bir evresinde yol ayrımlarında, virajı lüzumsuz bir şekilde geniş aldığınız sırada, tam bir kapıyı kapatıp diğer kapıyı açacakken birden bire hayatınızın içine doluşan öyle bir şey okursunuz ki sonradan okuyacaklarınız için ona borçlanmış olursunuz. Şimdi Malina' yı bitiriyorum. Bir kitaba borçlanmak bir insana borçlanmaya benzemez. Çünkü bir insana borçlandığınızda ödeme zamanı ve şekline dair en azından fikriniz vardır. Ama bir kitaba borcunuzu nasıl ve ne zaman ödeyeceğinize dair pek de yerli yerinde bir tahminiz olamaz. Benim için Bachmann' ın Malina'sı borçlanacağım bir roman olacaktır. Kitaba dair yazan pek çok kimse mutlak aşkın romanı olarak tanımlansa bile mutlak olana her daim ön yargıyla yaklaşan benim için aşktan daha fazlasını anlatıyor. Hatta seven sevilen diyalektiği seveni kör, sevileni zorba yaptığında, kör olan taraf yaşamın diğer katmanında zorba olabiliyor. Üç kişi arasında yaşanan aşkta aynı kişi hiç koşulsuz tüm benliğiyle, varlığıyla, hoyrat birine bağlıyken, aynı koşulsuz sorgusuz duygularla kendisine bağlı diğerine karşı hoyratlaşabiliyor. Kitabın öznesi kadın : ''İvan ve ben : bir noktada birleşen dünya. Malina ve ben, ikimiz bir olduğumuz için: aykırılaşan dünya.''dediğinde anladım ki İvan'la ilişkisinde aşkın Malina tarafı olduğunu, Malina ile yaşadıklarında ise aşkın İvan tarafı olduğunu bilerek yaşamış. Bachmann kitap bitinceye kadar aşkın müstakil karanlığını hep bir teknik olarak sürdürür. Aşkın iki ters dürtüyü içermesi, kadın kahramanı olabildiğince çok şey anlatmaya, kendisini daha çok paylaşmaya iterken, erkek kahramanlardan Malina ise alabildiğine karanlık ve bu karanlığının seçilmiş kadarını kadına ve bize verir. Aynı kadın İvan'la ilişkisinde Malina'nın kendisine davrandığı şekilde davranır. Merak, öğrenme, paylaşma, kendi karanlığını verme geri, alma roman boyunca devam eder. Ama asla bir aşk romanı değildir, aşksızlığın romanı belki. Her birimizin faşizmin başlangıç noktasına ne kadar yakın olduğunun resmidir.