Jan Michalski Edebiyat Ödülü bu sene, Metis Yayınları'nın önümüzdeki bahar Hasine Sen Karadeniz'in çevirisiyle yayımlayacağı Hüznün Fiziği romanı ile Bulgaristanlı yazar GeorgiGospodinov'un oldu. Jan Michalski Edebiyat Ödülü, 2004 yılında İsviçre'de kurulan Jan Michalski Vakfı tarafından her yıl dünya edebiyatını desteklemek amacıyla veriliyor. Ödülün veriliş amacı çok kültürlülüğü desteklemek olduğu için ödül dünyanın her yerinden gelen başvurulara açık. 2010 yılından beri verilen ödül, İsviçre'nin en önemli edebiyat ödüllerinden biri. Hüznün Fiziği'nde, hayatı anlama çabamızda keşfettiğimiz bireysel ve toplumsal belleğimizin bir tezahürü olan; yaratıcı, derin, şiirsel ve fantastik bir hikaye anlatıyor yazar. GeorgiGospodinov, 1968 yılında Bulgaristan'ın Yanbolu şehrinde dünyaya geldi. Bulgaristan'ın en ünlü çağdaş yazarlarından biri olan Gospodinov'un eserleri birçok dile çevrildi. Romanlarının yanı sıra, öyküleri, şiirleri, denemeleri ve piyesleri var. İlk romanı Doğal Roman, Türkiye'de Apollon Yayınları tarafından 2010 yılında yayımlandı. Kitap yirmiden fazla dile çevrildi ve çeşitli ödüller kazandı. İkinci romanı olan Hüznün Fiziği'nin ilk baskısı Bulgaristan'da çıktığı gün tükendi. GeorgiGospodinov 2010 yılında İTEF-İstanbul Tanpınar Edebiyat Festivali kapsamında ülkemizi ziyaret etmişti.


Piyanist ve Besteci Fazıl Say, Almanya'da Beethoven Akademisi'nin 2016 Uluslararası Beethoven İnsan Hakları, Barış, Özgürlük, Yoksullukla Mücadele ve İçselleme Ödülü'nü aldı. Bonn kentinde düzenlenen törenle ödülünü alan Fazıl Say'ı salondaki yüzlerce davetli dakikalarca ayakta alkışladı. Uluslararası Beethoven Ödülü'nü almaktan onur duyduğunu ifade eden Say, ödülün kendisi için önemini esprili şekilde anlattı. Fazıl Say, Yaşamım boyunca 50'den fazla ödül aldım ama hepsi kırıldı. Kedim hepsini aşağı atıyor. Bu güzel ödül içinse cam muhafazalı bir bölüm ayırdım. Beethoven ödülü sağlam kalacak dedi.


Kültürlerarası Şiir ve Çeviri Akademisince düzenlenen Akademi Ödülleri bu yıl Şiir, Çeviri Şiir ve Şiir İncelemesi olarak 3 dalda verilecek.


Tuğrul Tanyol Türk şiirinin geldiği noktayı göstermesi açısından önemli bir isim. Onun 1980'li yıllarda çıkardığı Üç Çiçek, Poetika dergilerini ve şiir üzerine yazılarını da göz ardı etmemek gerekiyor. Ancak birkaç yıl öncesine kadar Tanyol'un şiirinin derinliğini ve altyapısını gösteren çalışma yoktu. Tanyol'un şiirini temel alan kitaplar yazmak benim için büyük bir keyif. Tanyol'un sözcüklere yeni anlamlar kazandırdığını gösteren farklı bir çalışma yapmak istedim. Geçmişe Açılan Kapı Türkiye'de bir şair üzerine hazırlanmış sözlük türündeki ilk kitap. Bu kitaptan önceki tek örnek Ali Püsküllüoğlu'nun Yaşar Kemal Sözlüğü (1974-11 kitaptaki atasözü ve deyimlerle sınırlı). Daha önce Seyhan Erözçelik Şiir Atı'nda Asaf Halet Çelebi için Son Vezir Asaf'ın Şiir Dünyasında Nedircik Yavruları Bir İpuçlandırma Çalışması adında bir sözlük hazırlamıştı. Beşir Ayvazoğlu'nun He'nin İki Gözü İki Çeşme adlı kitabının sonunda da Asaf Halet'le ilgili bir sözlük yer almakta. Ender Erenel'in Ece Ayhan Sözlüğü ise makale boyutunda bir çalışma. Tuğrul Tanyol'un aşk, yalnızlık, ölüm, zaman, şiir, müzik, anne gibi temalar çerçevesinde geleneği yeniden üreterek çarpıcı imgelerle şiir yazdığını görüyoruz. Tanyol; Yunus Emre, Fuzuli, Yahya Kemal, Ahmed Haşim gibi şairlere çağrışım gücü yüksek sözcüklerle atıfta bulunarak şiir zincirine eklemlenir. Tanyol'un Sudaki Anka, Karanfil Bahçesi, Su Kasidesi gibi şiirleri atıfta bulunduğu şairlerin ustalığına eriştiği örnekler olarak kabul edilebilir. Tanyol söz konusu şiirlerinde, atıfta bulunduğu şairlerin kullandıkları sözcüklere de yer vererek o sözcüklere yeni anlamlar kazandırır. Tanyol'un şiir hakkındaki yazılarında ise şiir dili, gelenek, imge... ye yoğunlaştığını söyleyebilirim. Tanyol, modern Türkçeyle şiir yazmayı önemser. O, bugün konuştuğumuz Türkçeyi Yunus Emre'ye, Emrah'a, Karacaoğlan'a, Pir Sultan'a borçlu olduğumuzu söyler. Haşim'in gerilerde kalmasının ve Cenab'ın unutulmasının sebebinin dillerinin Yunus'tan kaynaklanmaması olduğunu savunur. Tanyol gelenekten yararlanmayan, ona eklemlenmeyen hiçbir şiirin yeni olamadığına inanır. Ona göre yenilik, geleneğe bağlanarak onu ileriye götürmektir. Geçmişe Açılan Kapı'daki Tuğrul Tanyol Sözlüğünü Sudaki Rengine Külünü Savuran Anka-Tuğrul Tanyol Şiiri'nden (Mühür Yayınları, İstanbul 2014) faydalanarak hazırladım. Maddelerdeki alıntılar Tanyol'un şiir anlayışını yansıtmakta. Bu sözlükte Tanyol'un şiirin temel meseleleri ve Yunus Emre, Yahya Kemal, Behçet Necatigil, Oktay Rifat gibi şairler hakkındaki görüşlerini öğreniyoruz. Tanyol'un şiirlerinde hangi şairlere, nasıl yer verdiğini görüyoruz. Kitaptaki diğer sözlükleri Tanyol'un üç şiirini tek tek TürkSözDiz adlı bilgisayar programına yükleyerek hazırlandım. Bu programı dil alanındaki akademisyenler kullanıyorlar. Sözlüklerde Tanyol'un Cem Gibi, Mermerin Doğusu, Tarık Nerede? şiirlerindeki sözcüklerin türü, kaç kere, hangi dizelerde ve nasıl kullanıldığı gösteriliyor. Hazırladığım sözlükler aracılığıyla Tanyol'un şiir dünyasını sözcükler üzerinden aydınlatmaya çalıştım. Kuşkusuz Tanyol'un şiiri hayatından izler taşımakta. Tanyol'un tek tek sözlüklerini hazırladığım şiirlerinde tarih bir dekor. Seçtiğim şiirlerin söz varlığı imgelerle bütünleşerek ateşin dilini ve şairin tarihe bakışını yansıtıyor. Tekrarlanan sözcükler sıfatların etkisini arttırarak tarihin insanı yalnızlığa iten kanlı yüzünü betimliyor. Tanyol'un çocukluğunda evindeki kitaplıktan Rimbaud, Verlaine, Baudelaire ve Hugo'yu okuduğunu biliyoruz. Babası Cahit Tanyol vasıtasıyla Yahya Kemal, Necip Fazıl, Cahit Sıtkı, Oktay Rifat gibi şairlerin konuk edildiği evde büyüyen bir şair olarak Tuğrul Tanyol'un her zaman şiir dünyasının merkezinde yer aldığını söyleyebiliriz. Tanyol duyguyu okura samimi bir şekilde iletirken şiirinin bütünlüğünü ve müzikalitesini de ihmal etmez. Tanyol'u biçimle içeriğin örtüştüğü şiirler kaleme alan bir şair olarak tanımlayabiliriz. Modern şair ve yazarlar hakkında nicelik ve nitelik bakımından doyurucu kitaplar yazıldığını düşünmüyorum. Yayımlanan az sayıdaki kitap da görmezlikten geliniyor. Şair ve yazarların kendi alanlarındaki dergi ve kitapları bile takip etmediklerine şahit oluyoruz ne yazık ki. Dizinler Tanyol şiirinin altyapısının sağlamlığını gösteriyor. Sözcüklerin şiirsel boyuta geçişini ve Tanyol'un şiirde mimariyi önemsediğini sözlüklerde açıkça görüyoruz. Farklı bilgisayar programları geliştirilebilirse Tuğrul Tanyol gibi değerli şairlerin şiirlerinde kullandıkları toplam sözcük sayısı hesaplanabilir ve sözcüklerin dökümü yapılabilir. Böylece şairlerin sözcük kadrosu belirlenerek daha derinlikli kitaplar yazılabilir. Geçmişe Açılan Kapı özellikle dil alanında çalışan akademisyenlerin ilgisini çekti. Bu kitabın Tanyol şiiri üzerine çalışacaklara kaynak teşkil edeceğini düşünüyorum.


Hüseyin Kalyan, şiirlerini ironi ve konuşma dilinden beslenen mizahla kuran bir şair. Gerek şiirleriyle gerek dik yazılarıyla 2000'ler şiirinin temsilcilerinden. Aykut Nasip Kelebek, şairle hem şiir hem de son şiir kitabı Boşluğun Kapıları üzerine konuştu.


ZAYTUNG ZONE & MedaKitap işbirliği ile devam eden Ankara Edebiyat Buluşmaları, MedaKitap Yayınlarının kuruluş yıldönümü kokteyli ile devam ediyor.


Işık Öğütçü, Orhan Kemal Külliyatını zenginleştiriyor. Son 16 yılda Orhan Kemal imzalı pek çok kitabı edebiyatımıza kazandıran Öğütçü bu kez de babasının dergi ve gazetelerde kalmış öykülerini kitaplaştırdı. Orhan Kemal... Edebiyatımızın yüz akı isimlerinden biri. Işık Öğütçü de edebiyatımıza kazandırdığı Orhan Kemal kitaplarıyla her türlü övgüyü hak ediyor. 16 yılda babası Orhan Kemal'in dosyalarda, dergi ve gazetelerde kalan pek çok yapıtını edebiyatımıza kazandırdı. Everest Yayınları'ndan çıkan 'Unutulmuş Öyküler' yazarın gazete ve dergilerde unutulan öykülerini içeriyor. Öncelikle Orhan Kemal Müzesi'ni açtık. Ayrıca babamın yazı dünyasındaki izlerini takip ederek arşivlerde kalmış metinlerini yayınlatmaya başladım. Bunun ilk çalışması 'Yazmak Doludizgin' adı altında derlediğim şiir ve günlükleriydi. Ardından diğerleri sırayla geldi. Abdülkadir Kemali Bey'in Anıları, 'Toksöz 1924', 'Önemli Not', 'Zamana Karşı Orhan Kemal', 'Sessizlerin Sesi', Ahmet Ümit ile Kültür Bakanlığı için beraber hazırladığımız 'Orhan Kemal', 'Bilinmeyen Senaryolar', 'Orhan Kemal Soruyor' ve 'Unutulmuş Öyküler'. Bunların dışında üç kayıp romanını yayınlattım: 'Yüz Karası', 'Uçurum' ve 'Kenarın Dilberi'. Ayrıca üç eserini tiyatroya uyarladım: Nazım Hikmet'le 3,5 Yıl, 'Arkadaş Islıkları' ve 'Tersine Dünya'. Bunların yanı sıra okullarda ve çeşitli belediyelerin etkinliklerinde üstadı anlatıyorum. Televizyon programlarında babamı konuşuyoruz. Elimden gelen çabayı gösteriyorum. Babamı 13 yaşımda kaybettim. Ona soracağım çok şey vardı ama soramadım. Ta ki 2000'de müzesini açıncaya kadar. Sadece müze açmadım, bu geçen sürede onun hayatının içinde yaşadım. Mücadelesine ve ailesine olan sevgisine tanıklık ettim. Edebiyat yolculuğundaki üretkenliğine hayran kaldım. En basit okunabilen metinlerinde bile insan sevgisinin daima en yüksek seviyede olduğunu gördüm. Bunların hepsi bende hem Orhan Kemal kavramını hem de insan sevgisini geliştirdi. Mücadele insanları yenilik ve bir idealin peşinde ömür tüketirler. Çalışmak, üretmek onların karakteridir. Yaptıkları insanlığa adanmışlıktır. Yazar, yazdığı eserlerindeki sosyal, çağdaş, toplumcu mesajlarla bunun en iyisini yapmak için uğraş verir. Bu çaba öyle bir noktaya gelir ki yazılanlar arşivlerde yer alır ama sanatçı üretmeye daha çok aydınlık saçmaya devam eder. Bu durumda daha önce yazdıklarına dönüp bakmaya vakti yoktur. Toplumu aydınlatmak, sosyal sorunlara çözüm üretmek onun en önemli meselesi olmuştur ve daima yazar. Yazdıklarına dönüp bakmaz. Her gün kendini aşmakta, yeni eserler yeni düşünceler üretmektedir. Üstadın durumu da böyle. Burada araştırmacı olarak bana görev düşüyor. Geçmişte edebiyat her zaman revaçta, yazarımız da geçinmek için bulabildiği her fırsatta yazmak zorundaydı. Yazarak verilen inanılması güç bir var olma savaşı. Gazeteler ve dergilerde sürekli yazdığına tanıklık ettim. 1941'den başlayan 1970'te sona eren bir serüven. Geçim derdi de var, sosyal, politik, toplumsal bir duruş ve kaygı da var. Bireysel zenginlikten çok toplumsal zenginliği, herkesin mutluluğunu isteyen düşünce ve eylem dünyası var. Hem ailenin geçiminin hem düşünsel eyleminin onun yolunu belirleyerek sürekli yazmasına yol açtığını gördüm. Bu mücadele insanının sessiz sedasız yaptığı eylem bunca eserin ortaya çıkmasına vesile olmuş, halkın bilinçlenmesini ve aydınlanmasını sağlamak için her türlü gerici çabaya ve engellemelere rağmen inatla sürdürmüştür. Ama bugün benim çabalarım bir yere kadar etkili olabiliyor. Ayrıca çeşitli belediyelerin vefasızlığı, günü kurtarmak için popülist yaklaşımlarını gördükçe de açıkçası tebessüm ediyorum. Orhan Kemal'in ilk öykülerini ve onların nasıl romanın bölümlerini oluşturduğunu görmek beni çok heyecanlandırdı. Tabii yine küçük insanların öykülerini üstadın o kıvrak kaleminden okumak çok büyük bir zevkti. Bu çalışmayla, Orhan Kemal'in yazın yaşamıyla ilgili bazı bilgileri de düzeltmemiz gerekecek. Reşit Kemal imzasıyla Yeni Edebiyat dergisinde yayımlanan 'Bir Genç Münevver' adlı öyküsünün yayın tarihi 15 Mayıs 1941 olarak gözüküyor. Bunun öncesinde yazmışsa bu kayıtlar elimde yok. Bu nedenle daha önce yazılan ve ispatı olmayan birtakım kayıtlar havada kalıyor. Şayet başka bir araştırmacı da bu tarihin öncesinde yazdığı öyküleri bana iletebilirse seve seve hem bu öyküyü kitaba alır hem de önsözü değiştiririm. Ama benim bulduğum öykü ilk yazılmış öykü özelliğini taşıyor inancındayım. Samimiyeti ve inandırıcı olması. Anlattıkları insanları ilgilendiren temel konular. İnsanların dertleri bitmeyecek. O da önce yazdığı eserler yerel olarak dikkat çekmiş, sonra hepsi evrensel boyuta taşınarak yabancı ülkelerin kitapseverleri de bunları beğenerek yazarımızı değerli kılmış. Yüreğinde merhamet taşıyan yazarın insanlığa miras bıraktığı bu eserler uzun yıllar okuyucuyla buluşacak, değerine daha fazla değer katacak ve sevilmeye devam edecektir.


İlk şiirleri, 1935 yılında Manisa Halkevi'nin çıkardığı Uyanış dergisinde yayımlanan İlhan Berk 18 Kasım 1918 Manisa doğumludur... Nüfus kayıtlarındaki adı Emrullah İlhan Birsen olan şairin özgeçmişine kısaca şöyle değinebiliriz: Çocukken anne baba ayrılığı yaşayan küçük İlhan, annesi ve ağabeyleri tarafından büyütüldü. Orta öğrenim döneminde İstanbul Pertevniyal Lisesinde altı ay okuduktan sonra, İzmir Öğretmen Okuluna geçti. Daha sonra Balıkesir'e nakledilen bu okulu orada bitirdi. Giresun'un Espiye ilçesinde iki yıl öğretmenlikten sonra askere gitti. Askerliğini İstanbul'da yedek subay olarak yaptıktan sonra Edirne'ye atandı. Bir süre de burada öğretmenlik yaptı. Daha sonra Ankara'ya giderek Gazi Eğitim Enstitüsü Fransızca Bölümünü bitirdi (1945). Zonguldak, Samsun ve Kırşehir ortaokullarında Fransızca öğretmenliği yaptı (1945-1955). Ziraat Bankası Genel Müdürlüğü yayın bürosunda çevirmen olarak çalıştıktan (1956-1969) sonra emekliye ayrılarak Bodrum'a yerleşti. İlk şiirleri 1935 yılında dergilerde görünen şair, 'Güneşi Yakanların Selamı' adlı ilk şiir kitabını yine aynı yıl yayımladı. 1955 yılına kadarki döneminde ürünleri Servetifünun-Uyanış, Ses, Yığın, Yeryüzü, Kaynak, Yeditepe dergilerinde göründü. Bu dönemde Walt Whitman ve Nazım Hikmet etkileri şiirinde belirgindir. Sözünü ettiğimiz dönemde yayımladığı kitaplar İstanbul, Günaydın Yeryüzü, Türkiye Şarkısı ve Köroğlu'dur. Bu kitaplarda yer alan şiirler bugün İlhan Berk denilince akla gelen kişiliği temsil etmekten uzak olsa da, son yaratılarına kadar taşıdığı özgünlükten izler görmemiz olasıdır. Bunlar; görselliğin ön planda olması, konuşma edasının bütün şiiri kat etmesi ve şairin dünya görüşünün belirsizliğidir. İlhan Berk, kendisini Marksist saydığını pek çok defa belirtmiş olsa da, şiirlerine, hatta 1940 kuşağından etkilenerek kaleme aldığı ilk dönem şiirlerinin konularına bakarak bunu anlamak olası değildir. Kendisinin Marksist olup olmadığı tartışılabilir, ayrıca şiirinin de herhangi bir ideoloji ya da dünya görüşüne yaslandığını söylemek zordur. İlk dönem şiirlerindeki genel hava iyimserlik ve hümanizmadır. Adeta mutluluğun şiiri peşindedir. İlk dönemini şiir ortamında fazla ilgi uyandırmadan, fazla tanınmadan geride bırakan İlhan Berk, daha sonra İkinci Yeni akımına katıldı ve kırk yaşında çıkardığı Galile Denizi'yle, hem önceki şiiriyle bağlantısını sona erdirmiş hem de İkinci Yeni akımının en aşırı örneklerinden birini ortaya koymuş oldu. Şaşırtıcı olan şey, İkinci Yeni şairleri genellikle kendilerini bu akımdan saymazken, sonradan gelip bu akıma katılan İlhan Berk'in kendini bu akımdan saymanın da ötesinde, İkinci Yeni'nin öncülüğünü üstlenmiş olmasıdır. İlhan Berk, sadece şiirini değil, poetikasını da İkinci Yeni akımının ortaya çıkış şartlarına göre geliştirdi ve çok uzun süre anlamsızlığı, estetizmi ve deneyciliği savundu. İlhan Berk'in 'anlamsız şiir' yazıları ve bunlara karşı başkaları tarafından yazılan yazılar bir araya getirilse, kitap ebadında bir toplam elde edilebilir. İkinci Yeni şairleri çok fazla tartışma yapmamışlardır. Edip Cansever, Ülkü Tamer ve Ece Ayhan zaten pek fazla eleştiri, deneme ve tartışma yazısı da yazmamışlardır. Cemal Süreya, Turgut Uyar ve Sezai Karakoç ise İkinci Yeni'yi üstlenmemişler, taraf ve tavır yazıları yazmayı kabul etmemişlerdir. Kısacası İlhan Berk, İkinci yeni ve anlamsızlık savunmasında yalnızdır. Bu yalnızlık, günümüze kadar devam etmiştir. İlhan Berk de böylece anlamsız şiiri savunan İkinci Yeni şairi olarak ün kazanmıştır. Bugüne kadar modern şiirin aşırı uçlarında gezinmekle tanınan İlhan Berk, İkinci Yeni akımına katılmadan hemen önce çıkardığı Günaydın Yeryüzü (1953) kitabıyla 142. maddeden kovuşturmaya uğramıştı. İlhan Berk'e göre, 'Erotizm, şiirin atardamarıdır.' Yahut da başka bir yerde söylediğine göre, 'Şiir, dilin belini getirmektir.' Kendi açıklamalarına göre ilk döneminde Yahya Kemal ve Nazım Hikmet'ten etkilenerek şiire giren İlhan Berk, destanlar yazmaya çalışırken neden anlamsız şiiri savunan, aşırı uçlarda gezinen, kelimelerle ve hatta harflerle şiir yazmaya çalışan, yer yer Dada ve Gerçeküstücülükle bağ kuran bir şaire dönüştü? Bu sorunun yanıtı henüz nesnel bir şekilde verilmiş değildir. Şimdiye kadar hakkında yazılan incelemeler genellikle şairin ilk dönemi ya da ilk dönemiyle sonraki dönemi arasındaki geçiş üzerinde değil, daha çok sonraki döneminde kazandığı kişilik ve sahip olduğu tavır ile ilgilidir. İlhan Berk şiiri için hepten 'anlamsız' denilmesi, doğru bir tespit olmayacaktır. Mutlak anlamda özgün, baştan sona modern bir şiiri olduğu da söylenemez. Çünkü onunla ilgili bazı incelemelerde de tespit edildiği gibi, gelenekle de ilişki kurmuş bir şairdir. Özellikle iki tür şiirinin anlamı çok da kapalı değildir. Bu iki türün birincisi lirik şiirlerdir. Onun lirik şiirleri üzerinde nedense çok fazla durulmamıştır. Oysa son dönemlerin en dikkate değer lirik şiirleri arasında İlhan Berk'in şiirleri de vardır. Bu şiirler genellikle soyut bir erotizmle yüklüdür ve sözcük seçimi itibariyle özgündür. Galile Denizi adlı kitabından Eleni'nin Elleri, Saint-Antoine'ın Sevişme Vakti ile Çivi Yazıları'ndan Siz Ne Güzeldiniz Benimle Bilemezsiniz bu tür şiirler arasında sayılabilir. İlhan Berk'in anlamca çok da kapalı olmayan diğer bir tür şiiri ise tarihsel ya da edebi kişilikler üzerine yazdığı şiirlerdir. Özellikle Galile Denizi'ndeki Sait Faik, İyi Stangaliile Deniz Eskisi'ndeki Ölü Bir Ozanın Sevgili Karısını Görmeye Gitmek, İbn-i Hacer Heytemi'ye Göre Bir Ulunun Hayatı Üstüne Konuşmalar bu tür şiirlerinin tipik örnekleridir. Ayrıca İlhan Berk'in şiirindeki coğrafya, tarih ve nesne ilgisi son derece dikkat çekici olup, özellikle 1980'lerde ortaya çıkan postmodern arayışlara ilham kaynağı olmuştur. ' Bilincin bir nesneye, bir konuya yönelmesini zorunlu sayan; bu nesneye, bu konuya yönelimin ortadan kalkması sonucunda, bilinç ediminin kendini ortadan kaldırması' anlamına geleceğini ileri süren fenomenolojiye göre, bilinç olayının özü yönelimdedir. İlhan Berk, fenomenolojinin yönteminden, birinci ilkesinden yola çıkarak her şiirde bir konu, bir nesne belirler ve o konuya, o nesneye yönelir. Bilincin nesneye yönelimi sonucu şiirini üretir. Fenomenolojideki 'ruhsal olayın her zaman bir şey üzerine bilinç' oluşu ilkesi, İlhan Berk'e öznellik kapısını açar. Fenomenle bilinç düzeyinde karşı karşıya gelen şair, şiirsel mantık düzeyine bir sıçrama ile, fenomenolojik şiir duyarlığı öznelliği kazanır. Ancak Berk'te fenomen, çoğu zaman durağan bir karakter gösteren resim, fotoğraf, vb. nesneler ya da konulardır. Bu ise Berk'i, fenomenin doğal oluşumundan ve zaman öğesinden soyutlanmış bir betimselliğe ve daha da öznelliğe götürür. İlhan Berk, Kül (1978) adlı kitabıyla 1979 Türk Dil Kurumu Şiir Ödülünü, İstanbul Kitabı'yla 1980 Behçet Necatigil Şiir Ödülünü, 1982'de yayımlanan Deniz Eskisi'yle 1983 Yeditepe Şiir Armağanını aldı. Güzel Irmak (1988) kitabıyla Simavi Vakfı Edebiyat Ödülünü Ferit Edgü'yle paylaştı. Şiirin Özel Tarihi, Historie Secrete de la Poesia adıyla Fransızcaya (1991); şiirlerinden bazıları Poemas (1992) adıyla, Güzel Irmak, Rio Hermoso (1995) adıyla, İstanbul 1988'de Estambul adıyla İspanyolcaya çevrildi. ŞİİR: Güneşi Yakanların Selamı (1935), İstanbul 1939-47 (1949), Günaydın Yeryüzü (1952), Türkiye Şarkısı (1953), Köroğlu (1955), Galile Denizi (1958), Çivi Yazısı (1960), Otağ (1961), Mısırkalyoniğne (1962), Aşıkane (1968), Şenlikname (1972), Şiirler (1975), Taş Baskısı (1975), Atlas (1976), Kül (1978), İstanbul Kitabı 1947-80 (1980), Kitaplar Kitabı (1981), Deniz Eskisi (1982), Şiirin Gizli Tarihi (1983), Delta ve Çocuk (1984), Galata (1985), Güzel Irmak (1988), Pera (1990), Dün Dağlarda Dolaştım Evde Yoktum ((1993), Avluya Düşen Gölge (1996), Ev (1997), Şeyler Kitabı (1997), Çok Yaşasın Sayılar (1998), Eşik 1947-1975 (Toplu Şiirler I, 1999), Aşk Tahtı 1976-1982 (Toplu Şiirler II, 1999), Akşama Doğru 1984-1996 (Toplu Şiirler III, 1999), Şeyler Kitabı (2002), Toplu Şiirler (2003), Kuşların Doğum Gününde Olacağım (2005).


Romancıların, öykücülerin, deneme yazanların, eleştirmenlerin, akademisyenlerin birkariyeri olabileceğini belirten V. Bahadır Bayrıl, şairlerin kariyeri olamayacağını belirtti. Tek bir dizenin, tek bir şiirin bile kişiyi şair kılabileceğini, bunun da edebiyatın, düz yazının hiçbir alanında olmayan bir güç olduğunu belirtti.


Her biri büyük bir serüvenin taşıyıcıları olan bu büyük yazarların hayatlarını hep bir örnek, masa başında dirsek çürüterek geçmiş sanmak, her şeyden önce onların varoluşlarına haksızlık olur. Yayınevi olarak bu sürece herhangi bir müdahalede bulunmadık; tek arzumuz, metnin gerçeklere sadık kalması ama biyografinin sınırlı alanından da uzak durmasıydı. Sonuçta ortaya yarına kalacağını umut ettiğimiz muazzam bir toplam çıktı. Yazarlarımıza saygı duruşu, edebiyatımıza vefa borcu diyelim.


Baki Ayhan önemli bir konuyu yeniden tartışmaya açıyor.


Şiirin kalitesi hep netameli bir konu olagelmiştir. Dün de bugün de benzer tartışmalar süregeldi ve sürmekte. Her devirde şairler ve müteşairler olmuştur. Şairlerin eserleri kalıcı olmuş müteşairlerin yazdıklarıysa kalıcı olamamıştır. Bir bakıma, yaşadığımız çağın da karakteriyle paralel olarak, sandviç gibi tüketilen ürünler olduğu gibi bunların yanında çağlara dayanabilen ürünler de yok değil. Kaliteli olanın alıcısı her zaman azdır ve bir anlamda ekspertiz gerektirir. Bu şiirde de böyledir. İnsanların çoğunluğu dilden etkilenirler ama yine de dili yalnızca iletişim amacına dönük olarak araçsal biçimde kullanırlar. Oysa dil başlı başına önemi olan bir fenomendir. Şiir ise dilin kapsamını sürekli genişletmesi olgusudur. Bu bakımdan şiiri nazım formları ve manzume ile karıştırmamak gerekir. Dilin olduğu her yerde şiirin olması kaçınılmazdır. Zira şiir dilin iç işleyişlerinden biridir. Dünyada şiir okuru kalmasa da dilin bu iç işlevinin sürmesi gereği şair zorunlu olarak var olur ve bir biçimde ürünlerini verir. Günümüzde şiir alanında izlendiği düşünülen kaht-ı rical aslında bir yanılsamadan ibarettir. Zira bir dilin her devrinde kendine şair diyen yüzlerce kişi olsa da bunlardan o dilin edebiyat tarihine sadece bir kaçı kalır. Çoğunluğu yaşadıkları devirdeki sıradan okur tarafından beğenilen hatta el üstünde tutulan kimseler olsalar da, ürünleri zamana dayanıklı olmadığından, sönerler. Kaliteli şiirin yazıldığı devirde itibar görmesi çok seyrek görülen bir durumdur. Ancak yaşadıkları devirde kaliteli olanı bilinçli bir biçimde seçebilen okur için kaht-ı rical duygusu geçerli olmaz. Çünkü o zevk-i selim sahibidir, iyi şairi bulur ve izler. Sıradan insanın şiiri kafiye ve vezinden ibaret sayması önüne geçilebilir bir durum değildir aslında. Günümüzde durum biraz daha ağırlaşmıştır. Zira şiir eski dönemlerdeki PR işlevini yitirmiş ve giderek daha köşesine çekilmiştir. Şiir günlük konuşmalar ve idraklere uzaktan hükmettiği ve kalitesinden asla ödün vermediği sırça sarayına çekilmiştir. 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başında toplumsalcı ideoloji bile bu oluşuma engel olabilecek ivmeyi sağlamaktan uzak kalmıştır. Şiir her türlü sosyal kullanımdan sıyrıldığı için, bizden öncekilerin hayallerini süsleyen saf şiir durumuna en yakın hale gelmiştir. Artık şairler için bir vasalın sekreterliğini yaparak ya da bir paşanın yaptırmış olduğu bir inşaatı övgüyle anlatarak ününü dünyaya taşıma biçiminde bir gelir kapısı da, devrimlerde okunacak sloganlar üreterek insanları coşturma işlevi de sona ermiştir. Bundan böyle elde, dilin kodlarında oynayan ve hareket sınırlarını kendisi belirleyen saf şiirden başka bir şey kalmamıştır. Şair ya ciddi bir donanımla dilinin kodlarına egemen olacaktır ya da yok oluşa doğru yol alacaktır. Şiir, Paz'ın dediği gibi kıyısı bucağı olmayan bir azınlığa yazılır, topluma değil. Bizler toplumu sevmeyiz. Kalabalıkları da, kımıl kımıl beyaz kurtçuklara benzeyen yığınları da. Nedir öyle kedi-köpek sever gibi toplumu sevmek allasen? Sevgi pıtırcığı filan değiliz biz. Yayın endüstrisinin girdi sağlayıcıları da değiliz. Biz şairiz. İnsan dilinin ve insan uygarlığının kurucularıyız. Çok tanrılı dinlerde yerimiz tanrılar katı, tek tanrılı dinlerde ise peygamberden sonra geliyoruz hiyerarşide. Herkes yerini bilmeli. Elbette kimi şairler de. Maşallah romancılarımız, öykücülerimiz denemesel, eleştirmesel şeysiler yazıcıları, aforizmatik üfürmatisyon sallamacıları bu endüstriye her gün çer çöp yetiştirmek için uğraşıyorlar, hercümerç ve dahi kan ter içinde. Devam etsinler. Çöp dağları da bir uygarlık belirtisidir neticede. Hepsine keyif ve nefretle tükürürüm. Diğerlerine gelince... Türkçede şiir yazmak her şiirde dünya rekorunu en azından egale etmeyi şart koşar. Daha aşağısı yoktur. Çıta inmez. Sen istesen de inmez. Editörün takılmasa da inmez. Ödüller alsan da inmez. Onuncu kitabını yayınlıyor olsan da inmez. Çıta orada öyle duruyor. Ya atlarsın ya düşürürsün. Çıtayı bir üst santime çıkarıp çıkaramamak da senin meselen. Yaparsan olur. Yapamaz düşürürsen çemkirmenin, çirkefleşmenin alemi yok. Çıtayı geçenlerin eteklerine de yapışamazsın, kendi yeteneksizliğinin hıncını, utancını, acısını, kederini onlardan çıkaramazsın. Sadece yapamamışsındır. Belki de hiçbir zaman yapamayacaksındır. Şairlik işte bu gerilimden doğar, beslenir, bu yıldırım / şimşek hattı üzerinde kendini sürekli var kılar. Şiir kendi içindeki dayanıksızları, tıknefesleri, sahtelik, yetersizlik ve yeteneksizlikleri eler; hem de çok acımasız bir biçimde eler. Hep yapmıştır bunu. Yirmili yaşlarımdayken bir ara, o sıralarda yayın yapan genç şairler listesi yapmıştık arkadaşlarla birlikte... Listedeki isim sayısı sekiz yüzü aşınca yazmayı da liste yapmayı da bırakmıştık. Şimdi bakıyorum o günlerden bu yana on kişi kalmış mıdır şair olarak anılacak? Zor. Bugünkü kuşaklar için de aynısı olacak hiç merak etmeyin. İşte üç beş kişi kalır mı, göreceğiz. Eğer her şeyi dışarıda bırakıp şiir ile yeteri kadar bakışmayı becerebilirseniz, bir an, sadece tek bir an, o dünyanın bütün sabahları, akşamları, saatleri, halleri, varoluşun ve kainatın bütün hücrelerinizdeki yankıması gibi olan işte o anda şiirin size göz kırptığını görebileceksiniz. Gözünüzü ondan kaçırmayın yeter. Sizi temin ederim, o bir an, sonsuzluk gibi gelen o bir an, her şeye değer. Çocukluğumuzda yanlış müfredat, yetişkinliğimizde uğultulu şehir hayatı konuştuğumuz dilin inceliklerine dair sağırlaştırıyor bizi. Dilin sihri ile çocuklukta tanışmamış yetişkinler işini özenle yapan edebiyat dergileri yerine Türkçenin ahengiyle uzaktan yakından ilgisi olmayan metinler peşinde. Bu gözlem toplumun yalnızca belli bir kısmına dair. Öte yandan ilginç olan şu, kimi okurlar 'alışılmış ifadelerden' sıkıldığını dile getirirken şairler geniş kitleler tarafından okunmamanın mutsuzluğunu yaşıyor. Öyleyse şair ve okuru niçin buluşamıyor? Bana kalırsa, medya yanlış kişileri parlatıp toplumu 'oyalamakla' okur ise yanlış medya organlarının izinden gitmekle ve şair küsüp köşesine çekilmekle hatalı. Okurken ne aradığımızı ve yazarken ne amaçladığımızı netleştirince büyük buluşma gerçekleşecek. Köklü bir geçmişe sahip olan şiir, yoğunlaştırma sanatı olduğu için düzyazıda yüzlerce sayfada anlatılan duyguyu iki kelimeyle daha etkileyici ve çarpıcı şekilde okura iletebilir. Osmanlı döneminde Balkanlarda doğan erkek çocuklarının şair olmaları istendiği için isimden önce mahlas verilirdi. Şairlik kutsaldı. Günümüzde ise parası olan herkes şiir kitabı yayımlatabiliyor ve kendisinin şair olarak kabul göreceğini zannediyor. Güçlü ve derin şiir damarına sahip bir toplum olduğumuz halde kapitalizmin etkisiyle şiirin tahtında bugün roman oturuyor. Romana dair kavramlar da şiirin sorunsalları olarak bizlere sunuluyor. Örneğin şiirde uzun süre tartışılan ve tartışılması gereken gelenek sorunsalı yerine metinlerarasılık terimi kullanılıyor. Şiirin köklü geçmişi bu geçmişin biriktirdiği nazire geleneği, göndermelerin bu kavramdan önce çıktığı unutuluyor. Edebiyata öyküyle adım atan yazarlar bile roman yazarak basamakları daha hızlı çıkacaklarına inanıyorlar. Günümüzde şiire ve şaire yeteri kadar değer verilmemesinin sebebi giderek yozlaşan eğitim sistemi ve sosyal medya. Gençlere kitap okumak yerine kitap özeti okumayı öneren test tekniğine dayalı eğitim sisteminin şiir gibi derin bir türe sahip çıkması beklenemez. Şiirin birikimi ile kişisel tarihini birleştirebilecek bireylerin yetişmesi sanırım kendi tarihimizi bireysel serüvenimizin de bir parçası olarak öğretmeye dayalı hamasetten uzak bir sistemin yerleştirilmesine bağlı. Sosyal medya her şeyi içini boşaltarak değersizleştiriyor. İmaj çağında olduğumuz için satın alınan bir kitabı okumak yerine onun kahve fincanıyla birlikte fotoğrafını paylaşmanın daha etkileyici olduğu kabul ediliyor. Şiir kitaplarının ve dergilerinin satış oranları şairlerin bile dergi ve kitap okumadığını kanıtlıyor. Birkaç yıl önce düzenlediğim bir sempozyumda konuşmacılardan Hami Çağdaş genç şairlerin Hürriyet Gösteri'ye gönderdikleri şiirlerin dergide yer alıp almadığını elektronik postayla sorduklarını ve yayımlandıysa o sayfanın fotokopisini istediklerini anlatmıştı. Şairi itibarsızlaştıran yine şairler ne yazık ki. Şiir elbette güncelin ezen ve tüketen geçici gücüne boyun eğmeyecektir. Üzücü olan şiir dünyasında yazan-okuyan-inceleyen bir birey olarak her geçen gün şiiri kutsallaştırmak zorunda kalışım. Değerli olan şiiri tek başına yazmak ve güzellik paydasında herkesle paylaşabilmek. Şiirin itibar ve okur kaybı birden fazla ve birbiriyle bağlantılı bir dizi gerekçeyle ilişkilendirilmelidir. Öncelikle, Cumhuriyet'in ilk yıllarına bakıldığında dahi şiir çok ciddi bir okur kitlesine sahip bir yazın türü olmamıştı, olamazdı da... Çünkü üretim dili okur nezdinde belli bir entelektüel düzey gerektirmiştir. Türün doğası gereği böyleydi bu. Bu dönemde kimi şairler, dönemin popüler kültürüne eklemlenebilmiş, böylelikle daha geniş kesimlere erişebilmişti, doğru. Ancak bu doğruluk ancak bugüne kıyasla geçerliydi. Cumhuriyet'in ilk yıllarında öğrenim düzeyini geçtim, okur-yazarlık düzeyi bile yüzde 10'ların üstüne çıkamamışken, nüfusun büyük çoğunluğu henüz kırsaldayken zaten okur edinme olanağı sadece şiir değil, diğer edebiyat ve sanat dalları içinde de sınırlıydı. Ancak 1980'lere kadar şair, entelektüel kimliğiyle hiç olmazsa belirli bir saygınlık ve statüye sahipti ve orta ve yüksek öğrenime erişim şansı bulan nüfus, diğer edebiyat dallarıyla birlikte şiir konusunda da belli bir birikim edinme gereksinimi duyuyordu. 1980'lerde meydana gelen kültürel dönüşüm sonrası, popüler kültürün yeterli finansman desteğiyle hızla yükseldiğini, söylem olarak da yüksek kültürden koptuğunu gördük. Teknik olarak kapitalizmin kültürü olarak adlandırılan popüler kültür, kitlelere görsel, kolay ve çok amaçlı olarak değerlendirilebilecek keyif olanakları sundu. Bu noktada Cemal Süreya'nın saptaması önemlidir: Ona göre şiir, kullan at, ya da kullan-göster kültürünün bir bileşeni olamayacak kadar soyut, zorlayıcı ve işlevsizdi. Nitekim, Gezi eylemleri sırasında duvarlara yazılan dizelere kadar şiiri gündelik yaşamın dışında okuduk. Bu şaire ya da okura kesilebilecek bir fatura değildi, bence, tek başına... Çünkü önemli ölçüde itibar ve statü yitiren bir şair kimliğini de düşünmek gerekiyor. 1980'lerde, ayrıntıları Rifat Bali'nin incelemelerinde bulunabilecek bir bir entelektüel kimlik dönüşümü de meydana geldi. Şair, entelektüel kimliğinden uzaklaştırıldı, gündelik yaşam içinde entelektüel birikimi temsil eden bir kimlik algısından koparıldı. Yerine de yenisi inşa edilemedi. İlginç bir şekilde, şairlerin de çoğunluğu bu duruma razı oldu. Nazım Hikmet, Attila İlhan ve Cemal Süreya gibi, birden fazla alanda söz söyleyebilecek şair sayısı azaldı. Zaten mikrofon tutan da yoktu. Dolayısıyla şairin temsil ettiği kesim alanı daraldı. Edebiyat, kuşkusuz önceliği estetik olan bir sanat dalıdır. Ancak, okur, herhangi bir sanat dalını izlerken kendini ifade etme olanaklarını da arar. Çok naif hatta kitsch ve çok kabul edilebilir şekliyle pop kültürü de aslında buna yaslanır. Demek istediğim şu: kişiler bir pop şarkısı söylerken, onun gündemlerine uygun nakaratlarını yinelerler. Ya da bir televizyon dizisi tutuyorsa, onu takip eden bireylerin gündemleriyle uygun bir yanı olduğundandır. Arabesk, barındırdığı söylemler ne kadar sorunlu ve bireyi mutsuz eden bir yapıyı yeniden üretiyor olursa olsun, nakaratını yineleyenin dünyasına bir ortaklık sunmaktadır. Bir şairin, ya da romancının, ya da ressamın, müzisyenin veya sinemacının, yalnız kendisini temsil ettiği ürünler, ister istemez takipçi sayısını sınırlandıracaktır. Burada dikkat edilmesi gereken şu: biçimden söz etmiyorum. Aslında sanat eserinin sanatla ilgili olmayan bir yerinden, içeriğinden söz ediyorum. Bir yapıtı yapıt kılan, estetiğin yerleşim alanı biçimdir. Yazarın, ressamın vb. göründüğü yer ise daracık olan içerik bölgesidir. İşte bu gerçeklik, bir de okul eğitimi sırasında alanı iyice daraltılan estetik terbiyeye eklenince okur ve izler kitle sayısı kolayca düşmekte, kitleler kendilerini sıkıntıya girmeden eksik de olsa temsil eden popüler kültür ürünlerine yönelecektir. Bütün içtenliğimle böyle düşünüyorum. Bugünün bilim, felsefe, sosyoloji, antropoloji ve daha birçok disiplini, sıradan insanların anlayabileceği düzeyden daha karmaşık olmakla beraber entelektüel birikim ister. Bunun yanında edebiyatın, herkesin her yönüyle anlayabileceği eserlerle kolay bir disiplin olmasının istenmesi edebiyatın gücünün küçümsenmesi, sıradanlaştırılması anlamına gelir. Kuşkusuz gündelik dilin ötesinde, özerk bir dil oluşturma, verili dili aşma-değiştirme-geliştirme görevi modern şiirin dile bakış açısını ortaya koyar. Böylece gündelik dili konuşan insanlarla şiir arasına ister istemez bir mesafe girer. Dilin merkezini gündelik dilden alıp imgesel, metaforik kimi zamanda metonimik özellikler taşıyan yeni bir merkeze taşıyan şair ve yazarların tutumu; kapitalist düzen içinde farklılığını yitirmiş, evrensel tek tip bir birey olma yolunda ilerleyen günümüz insanının hem dile hem de şiire bakışına bir karşı koyuştur. Yani şair, okuru sanatın dışına kendi itmiştir. Okurun her türlü sanatsal görüşünü ve beğenisini bizzat kendisi karşısına almıştır. Bu durum çağın ruhunu yansıtır aslında. Böylece şair, entelektüel bir okur kitlesini ötekilerden ayırarak yanına, geriye kalanları ise karşısına almıştır. Dolayısıyla dışarıda kalan kitle kendi seviyesine uygun olanı yani popüler edebiyatı benimsemek zorunda kalmıştır. Bugün, iki okur grubu arasında ki mesafe giderek açılıyor. Modern şiir herkese değil, kendi dilini derinlemesine bilen, mitoloji, sosyoloji, felsefe kimi zamanda tarih gibi disiplinlerin bilgisine sahip olan bireye hitap eder. Geriye kalan insanlar popüler ve arabesk bir edebiyatın kucağında kapitalist düzene eklenir. Ece Ayhan'ın leş okur ya da akbaba gibi benzetmeleri söylediklerim çerçevesinde doğrulanıyor. Fakat her bireyin ne okuyacağını seçme özgürlüğü olduğundan bir noktada saygı duymak gerek. Doğal ve paylaşımcı toplum anlayışından maddesel ve mekanik bir topluma geçişte; bireyin ahlaki ve vicdani algılarında oluşan dengesizlik ve düzensizlik bireyi hayatın içinde kuklalaştırarak, paylaşımın ve toplumsallaşmanın yokluğunda kuralsızlık ve düzensizlikle baş başa bırakmıştır. Küreselleşmenin kuyusunda bıkkınlık ve çöküntü içindeki birey; cahilliğiyle mutlu ve yabancılaşmanın kucağında trans halinde yaşamaya devam ediyor. Şiirin okunmamasının bir nedeni de; bireylerin bu durumunu yani cahillik ve tembelliklerini hissettirip bilgisizliklerini yüzüne vurmasıdır. Popüler kültürün kuklası olmuş şair ve yazarlar eserleriyle, kendi okur kitlesinin duygu ve düşüncelerini onaylar. Aksine entelektüel seviyedeki okur ise kendi ruhunun derinliklerinde yol alıp hem kendini hem de ötekini anlamlandırmak için iyi edebiyata ihtiyaç duyar. Son kertede okur şiiri değil, şair belli bir entelektüel seviyenin altındaki okuru şiirden dışlar. Daha önce söylediğim gibi bu da birbirine karşıt iki okur kitlesi yaratmıştır. Bu karşıtlık giderek daha da keskinleşiyor. Günümüz şiirinin değer görmemesi ya da önceden de şiirin değer görmemesi gibi bir algıyı açıkçası yazanı olarak önemsemediğim, ama okuyanı olarak önemsediğim bir soru olarak algılayabilirim. Yazanı olduğum durum açısından baktığımda üretirken üzerinde neredeyse hiç durmadığım bir konu. Ancak okuyucusu olduğum noktada keşfettiğim iyi şiirlerin karşılık görmemiş, göremiyor olması beni ziyadesiyle üzüyor, germiyor da değil. Bu sorunsal okur ya da leş okurdan kaynaklı değil bana göre. Birçok bileşen bu duruma sebep oluyor bence ama ana iki başlık diğerlerini de kapsıyor: editörlük ve eleştirmenlik. Okur dediğimiz kendi izleğini de oluşturacak kişiyken, daha çok dergilerde yayınlanan eleştiri yazıları, derginin editörünün yönlendirmesi ya da nüfuzsal bağlamda seçimleriyle şekillendirdiği, sunduğu, belki de PR'ını yaptırdığı kitabı ya da şiirleri, şairleri seçmesi, seçtirilmesi ile de karşı karşıyayız, karşı karşıyaydık, Kalu Bela'dan beri. Bu soru'nun çözümü ise dediğim gibi yazanı olarak üstünde durmadığım için, okuyucusu olarak da kendi keşiflerimi bu yönlendirme ya da değerlemelere bakarak yapmayıp, araştıran, kendi şiirini, şairini bulabilen, en azından buna zaman ayırabilen biri olarak zamana bıraktığım, ille de çözüm dersen yaşamın her alanında ihtiyaç duyduğumuz gibi adaletli, eleştirecek eleştirmenlerin sayısının artması leş okuru, PR çalışmalarını, kitap tanıtım yazılarının eleştiri sayılmamasını sağlayacak bu da iyi şiiri, genç şiiri, diri şiiri, tüm bunlar da gerçek okuru ortaya çıkarabilecektir. Yine, bizim Cumhuriyet'le gelen bir anlayışımız var. Çok, oku, durmadan oku, ne bulursan oku. Doğrudur, bu bir zamanların Köy Enstitüsü çıkışlı yazarları, şairleri için geçerliydi. Ama, biraz gerçekçi olmak lazım... Koltuğu kaptık diye de, avuntularla dolu eleştirilere düşmemek gerek... Hız çağındayız. Hiçbir şey yetişmiyor. Zihin odaklanmakta zorlanıyor. Dünya parçalı bir süreçten geçiyor, arkada ve önde dönen dolaplar var. Ayakta kalmak zorundayız. Herkesten aynı düzeyde okuma yapmasını, birden bilinçlenmesini bekleyemeyiz. Bu da sınıfsaldır. Türkiye'de okumak, eğitim vb. gibi unsurlar lükstür ve orta-üst yahut üst sınıfa aittir. Herkesi kazanmak gibi bir çaba gereksizdir. Mesela, yurt dışında hep aşırı okuma hastalığından bahsediliyor ya da Eco'nun yazısına denk gelmişsinizdir, kütüphaneye durmadan kitap alma, ama çoğunu okumama hastalığı başladı diye tespit yapıyor. Mesela, orada bir robot şiir yazsaydı, nasıl bir şey olurdu çalışmaları yapılıyor. Yazarın ölümü gerçekleşti, dijital sanat diye bir şey var deniliyor. Yani, ben sanmıyorum ki, Batı bizim kadar diktatörce, yaaa azizim okumuyorlar, yaaa azizim edebiyat kutsal vb. gibi bir anlayışa girsin. Bu laik, gerontokrat bir diktanın ürünüdür. Batı cidden rahat... Adamlar yazarların komik ya da çıplak fotoğraflarını yayımlıyorlar, şiir-performanslar düzenliyorlar, klasikleri zombiler, diziler üstünden yeniden yorumluyorlar, görsel çağın nimetlerinden de yararlanıyorlar. E-kitap diye bir şey var. Siz de hala, evinde kaç kitap var diye soruyorsunuz. -1 -Aaaaa, ciddi misin? 1 tane de ben hediye edeyim, bari 2 olsun. Yani, işin niceliksel kısmını aşamamışız, bilinçdışımızla yaşıyoruz. Halbuki, önemli olan, doğru rol-modellerle ve eğitimle, o kişiye doğru zamanda ya da zamanında doğru kitabı önermektir. Bir şeyi hazmederek, onunla iyi vakit geçirerek okumasını kendisine önermeliyiz. Okudu bütün şiir kitaplarını da ne oldu? Anladı mı? Ben size hemen söyleyeyim. Türkiye gibi, mitolojisiyle, kültürüyle, diniyle, bilinçdışıyla, cinselliğiyle barışık olmayan bir toplumda, anlamaz, anlarmış gibi yapar, kaçar, dalga geçer, reddeder, taklit eder. O yüzden, etrafta yığınla Didem Madak, Turgut Uyar, Hilmi Yavuz, Cemal Süreya, Ahmed Arif, İlhan Berk, Lale Müldür, Birhan Keskin görürsünüz. Ama, birçok Ezra Pound, William Blake, T. S. Elliot, Langston Hughes görebilir misiniz? Böylesi çok parçalı, çok sesli, kanonik olan bir coğrafyanın o sesleri neredeler? Nerede feminist şiir, nerede Marksist şiir, nerede psikanalitik şiir? Nerede kadın cinselliği? Nerede süfrajetlerin temsili dili? Nerede büyülü-gerçekçilik? Nerede sokak şiiri? Nerede cidden kadın cinayetlerine, kumalığa, çocuk gelinlere değinen Kürt şiiri? Nerede erotik şiir? Nerede tekno-şiir? Nerede deneysel şiir? Nerede sürrealist şiir? Nerede avangart şiir? Nerede kirli-gerçekçi şiir? Cidden soruyorum. Cevabını da tüm ciddiyetimle kendim vermek istiyorum. Yok. Çünkü, yapı değişmeyecek. Dünya dediğimiz şey, Amerika, İngiltere, Fransa, Almanya, İsrail gibi aktörlerden ibaretse ve Türkiye ne sömürgeci, ne de tam emperyalist bir ülke olamadıysa, şu an hadım edilmiş bu dili, söz sanatlarıyla sakızlaştırılmış bu sembolist ağırlıklı hüznü, bu erkek egemen merkeziyetçiliği, bu edebiyat komiserliğini sürdürecektir. Çok ilginçtir ki, sanat ve bilim de dünyadaki olayların olumsuzluğundan, kandan, saf acıdan beslenerek, bir alternatif oluşturmuştur. Baca temizleyicisi çocukların çok çalıştırılmaktan öldükleri bir İngiltere'nin William Blake'i, Hıristiyanlık'ın merkezde olduğu ve kapitalizmle harmanlandığı Amerika'nın bir T. S. Elliot'ı, devrim için çocuklar da dahil, yüzlerce insanın giyotinde kafalarının toplar gibi uçtuğu Fransa'nın flaneur Charles Baudelaire'i vardır. Velhasıl, edebiyatın ya da şiirin sosyolojisi mühimdir. Ekonomi, piyasa, sanayi, temsil, din, tarih, cinsellik, ego, tecrübe, savaş, güç dengeleri, kadın-erkek ilişkileri, siyasi kamplaşmalar, dünya tarihi, sömürgeler, soykırımlar, kürtaj, oy hakları, bilinçdışı, kalıtım, teknoloji, bilimsel gelişmeler, mezhepler, evren, Mars, uzaylılar, bekaret, bekarlık, orji vd. vd. vd. bunların her biri şiirin çerçevesi için de önemlidir. Şiirin sınırlarını zorlamak, çerçevesini bile kırmaya çalışmak şiiri aşkınlaştırmanın kendisidir. Ben dünya, ülke ve sanat algımda bu kökensel, dikotomik bağları ve ileriye dönüklüğü önemsiyorum. Ayrıca, bu dosyada bana yer verdiğiniz için teşekkür ediyorum. Toparlayacak olursam, internetin dev bir sarmaşık gibi her tarafımızı sardığı ve tüm edimlerimize müdahil olduğu böyle bir çağda, şiirin eskiye nazaran çok daha göz önünde bulunduğunu ve fakat hızlı tüketim kültürünün bir parçası olma tehlikesiyle de karşı karşıya olduğunu düşünüyorum. Müthiş distopik özellikler barındıran bu çağın yaşayan bir tanığı olarak, ortaya çıkan durumları/sorunları henüz sadece algılayabilmek seviyesindeyim. Çocukluğu gazete kuponlarıyla alınan ansiklopedi sayfaları arasında ve sokak oyunlarıyla geçmiş biri olarak da uyum sağlarken hep geriden geldiğimi söylemeliyim. Kendisinin olmayan şiirlere mesafeli duran, şiire emek vermeyen, şiir okumayan bireylerin iyi şairler olabileceğine inanmıyorum. Şiir yazmak, büyük bir disiplin gerektirdiği için beraberinde bazı sorular da getiriyor: Ben bunu neden yazdım? Bu şiir daha önce yazıldı mı? Öyleyse ben neden yeniden yazıyorum? Bu şiiri yeni, farklı ve gerekli yapan ne? Bunlar gibi birbirine açılan sorulara tatmin edici yanıtlar veremediğimiz takdirde, yazdığımız şiirin kültürel bağlamda konumu da değişiyor. Bir eser ortaya koymaktansa ürün imal ediyor, bir yaratım değil seri üretim gerçekleştirmiş oluyoruz. Bu nedenle, bir sanat eserinin biricikliğini koruyabilmek ve sanatsal değerini inşa edebilmek için, öncelikle eserin ardındaki kültürel birikmeyi dikkatle incelememiz şart. Şairlik de tam da buradan besleniyor bence, şiir yazan biri olmakla şair olmak arasındaki fark burada belirginleşiyor: Şair, şiir disiplini olan kişiye deniyor. Hal böyle olunca, iyi eserler veren şairlerin şiir okumama gibi büyük bir hastalığa sahip olması pek mümkün olmuyor. Şair olmak, yani şiiri sıkı bir çalışmayla yazmak, kendi tanımı itibariyle, şairin iyi bir şiir okuru olmasını gerektiriyor. Açıkça söylemek gerekirse, şiir okumadan şiir yazan ve haliyle pek de nitelikli eserler veremeyen bireylerin okura ulaşmaması taraftarıyım. Zaten okuma sabrı son derece sınırlı olan bir topluluğa bir de kötü şiirler sunulduğunda, okuru şiirden iyice uzaklaştırmış oluyoruz. Bu anlamda, şiir okuma sorununda, şair ve okura düşen sorumluluk ne kadar büyükse yayıncılara düşen de en az o kadar büyük, diye düşünüyorum. Şaire sorduğumuz sorular yayıncılar için de geçerli: Ben bu kitabı neden bastım? Bu şiire dergimde neden yer verdim? Bu eseri yeni, farklı ve gerekli yapan ne? Bu sorulara verilen yanıtlar yayıncının motivasyonunu da sergiler nitelikte olacaktır. Şiir kitaplarının satışından ciddi bir gelir elde edilmediği ortada. Öyleyse, yayıncıyı şiire yönelten şey maddi bir kazanç olmaktan ziyade entelektüel -ve hatta etik- bir duruş olmalı, diye tahmin ediyorum. Bence, bu duruş çok önemli. Yayıncılar, şiirin ulaşılabilirliğini sağlayan birer araç ve okur-şair buluşmasında birer aracı; başka bir deyişle, neyin yayınlanacağına karar verirken aynı zamanda neyin yazılacağına ve neyin okunacağına da karar veren etkin birimler. Bu nedenle, yayıncıların, okura sundukları eserlerde mümkün olduğunca rafine biçimde iyi şiirlere yer vermeleri gerektiği kanaatindeyim. Şiire ilginin yeniden yoğunlaşmasını istiyorsak temelde ihtiyacımız olan şey, şiire büyük bir disiplinle yaklaşan şairler ve yayıncılar. Şairler iyi şiirler yazdıkça ve yayıncılar yayınladıkları şiirlerde nitelik odaklı, seçici ve hassas bir tutum sergiledikçe, raflardaki şiirler bir elekten geçmiş olacaktır. Bunun sonucunda okura büyük oranda- sadece nitelikli şiirler sunulacaktır. Şiir iyi ve ulaşılabilir olduktan sonra, okur hala şiirle ilgilenmiyorsa şiirin yavaş yavaş sadece şairler arasında okunan, kendine dönük bir türe dönüştüğünü kabullenmek ve leş kargası okuru şiire çekmek gibi çabalardan kaçınmak gerek. Aksi takdirde, edebiyat ve özellikle şiir özlerinden saparak çeşitli pazarlama yöntemlerine açık sahalar ve sektörler haline gelir.


Ali Günvar tam da Eroğlu'nun sözünü ettiği modern şiirin uç örneklerinden biri. Onun mısralarının yakaladığı ritm, senfonik müzikle iç içe. Şair, son şiir kitabı 'Ricatlar Kitabı' adlı eserinde bunu net bir şekilde ortaya koyar. Nitekim kitaptaki şiirler, bir opera sanatçısının repertuarı gibidir. cümbüşlü esatiri solar kuş gözü camın, seni aldıysa yakin içre ey aşık, ince bir güldür, dağılmış gönlünün sözcükleri. dar sokaktan kurtulup firar eder sim aynalar. bil ki enfüs içre afaktır senin zenginliğin. şimdi sessizliklerin deryasıdır, ıssız ve loş. kah çakar kah titreşir ruhunda aşkın neş'esi. Naat da yazmıştır Ali Günvar, Allah Resulü için. efendimsin cihanda itibarım varsa sendendir/ miyan-ı aşıkanda iştiharım varsa sendendir dizeleriyle başladığı Naat'ında, tüm varlığını O'na adamıştır. bir rüzgar sedasıyla doldurdu küllenen duyularımı. mabetler yakarak temizledi iffetini kız kardeşinin. Ali Günvar, zihnindeki orkestranın etkisiyle şiirinin kıtaları arasına J. S. Bach'ın 3. orkestra süitinin notalarını serpiştirir. 'Noktürn' şiirinde Yunan mitolojisinin kahramanlarından Lidyalı Arakhne isimli yetenekli kız çıkar karşınıza. Mısralar aracılığıyla efsaneye yoğunlaştığınızda, 'sanat, zeka ve strateji tanrıçası' Athena ve Arakhne arasında geçen dokuma yarışmasına şahitlik edersiniz: Arakhne, tanrıça Athena'dan daha üstün bir dokuma yeteneğine sahip olduğunu iddia ederek Athena'yı kızdırır. İkili arasında yarışma yapılır. Atina kentine kendi adını veren zafer Tanrıçası Athena, 'denizler, depremler ve atlar tanrısı' Poseidon'u yendiği savaşın bir sahnesini dokur. Arakhne ise 'gökyüzü ve şimşek tanrısı' Zeus hakkında bir dokuma yapar. Athena, kızın dokumasının kusursuz olduğunu kabul eder ama konu seçimi onu çok kızdırır. Sinirden kendini kaybederek Arakhne'ye saldırır. Kız kaçar ve utancından kendini asar. Athena, acıdığı Arakhne'yi bir örümceğe çevirir. Bu arada Arakhne, Yunanca'da örümcek anlamına gelir. - Bahadır Bayrıl'ın ifadesiyle Ali Günvar, içinde bulunduğumuz yıkıcı modern zamanda şair öznenin, ilahi olana doğru yolculuğundaki 'vazgeçiş'lerini serer önümüze: Kitaptaki son şiir ise üç kere bir çığlık gibi tekrarlanan Necm Suresi'nden bir alıntıyla biter: 'Kabe kavseyn ev edna' . Bilindiği gibi 'vazgeçiş' yolunda apayrı bir merhaledir bu da. Şairin 'Kurgular ve Düşlerde Zaman' şiirinin sonunda yer alan 'kabe kavseyn ev edna' nidası, Necm Suresi'nin 9. ayetinde geçer. Surede Efendimiz'in mi'rac hadisesi anlatılır. Resulullah, bir gece Mekke'deki Mescid-i Haram'da yatarken, Cebrail gelip mübarek göğüslerini yarar, kalbini zemzem suyu ile yıkadıktan sonra içini iman ve hikmetle doldurup eski yerine koyar. Sonra beyaz bir binek olan Burak ile Kudüs'teki Mescid-i Aksa'ya uçarlar. Orada bütün peygamberlerin ruhlarına imam olup namaz kıldırır. Ardından yüceliklere yükseltici bir mi'rac ile göklere çıkartılıp yedi kat semayı bir bir dolaştırılır. 1. kat semada: Hz. Adem'le, 2. katta Hz. İsa ve Hz. Yahya, 3. katta Hz. Yusuf, 4. katta Hz. İdris, 5. katta Hz. Harun, 6. katta Hz. Musa ve 7. katta Hz. İbrahim ile görüşür. Melekleri, Cennet ve Cehennem'e kadar tümüyle ahiret hayatını müşahede eder. Bütün mülk ve melekut alemlerini dolaşır. 'Fe kane kabe kavseyni ev edna.' (Böylece iki yay mesafesi kadar, daha yakın oldu) ayeti, tasavvuftaki 'seyr-ü süluk'a işaret eder. Süluk, bir yola, bir mesleğe girme, riyazet manasındadır. Bu yola girene 'salik' denir. Seyr-ü süluk, tasavvufta 'manevi yolculuk' demektir. Seyahati tamamlamayana 'sülük' denir. Bir tarikata girerek seyr-ü süluka başlayan mutasavvıf ise; 'salik', 'ehl-i süluk', 'seyyar' ve 'müsafır' gibi isimlerle anılır. Seyr-ü süluk, kişinin kendi başına yapabileceği bir iş değildir. Önce bir tarikata girilmesi, bir mürşide bağlanılması gerekir. Salik, süluku boyunca dünyevi ilgi ve ilişiklerden kesilerek nefsini arındırır, kötü huylardan kurtularak ahlakını güzelleştirir; böylece Allah'a ulaşma yeteneği kazanır. Salik, seyr-ü sülukta dört aşamadan geçer. Bunlar, velilik-mürşidlik makamlarıdır. Birinci mertebeye 'seyr-i ilallah' denir. Bu mertebenin özü, nefs menzilinden kalkıp gerçek varlığa doğru yürümektir. Bu yolculuk, çoklukta birlik kavrandığı zaman sona erer. Seyahatin ikinci mertebesine 'seyr-i fillah' denir. Bu seyr sırasında salik, Allah'ın nitelikleriyle donanır; Yaradan'ın isimleriyle gerçeklik kazanır. Buna karşılık bütün beşeri nitelikleri yok olur. Seyr-ü sülukun üçüncü mertebesi 'seyr-i ma-Allah' adını alır. Bu seyir sırasında ikilik ortadan kalkar; salik ilahi teklik makamı olan Ahadiyet'e ulaşır. Bu makam mutasavvıflar tarafından 'kabe kavseyn ev edna' (Necm, 53/9) makamı olarak da anılır. Manevi yolculuğun dördüncü mertebesini 'seyr-i anillah' oluşturur. Bir anlamda Cenab-ı Hakk'a yükselen salikin dönüş yolculuğunu dile getiren bu seyr, birlikten çokluğa geri geliştir. Diğer bir deyişle talipleri aydınlatmak, irşad etmek, onlara yol göstermek için Allah'tan halka dönüştür. ve birleşip uzlaşmaz dönencelerimde doğum ve batım,


Şiirin, müziğin, hatırlama mucizesinin, çocukluğun, insani değerlerin, portrelerin, gerçeklik arayışının ressamı Ferhunde K. Öner 'Profil Ayarları' sergisinde kendi gerçekliğinin sınırsız derinliklerini keşfettiğini zannederek sıradanlaşan insanı sorguluyor. Sanatın gerçeklikle 'biat, inkar, aşma, bozma, yorumlama' üzerinden kurduğu ilişkiyi sorgulayan sanatçı, bu ilişkinin insana dokunan yanlarını Arzum herkesin en azından bir sabah, uyandığında Gregor Samsa'ya dönüşmesidir. diyen sanatçı 'kafkaesketki'yle yerleştirdiği 'umut böcekleri'ni, resimlerinin metaforuna dönüştürüyor.


Aydın Şimşek'in bu çıkışına karşın edebiyat dünyasının tepkisi merak ediliyor.


Eril bakış açısıyla: kadın çiçektir, kadın şiirdir, kadın aşktır gibi... literatüre geçen ifadeler, sistemin kurguladığı ve özünde kadını pasifize eden söylemlerdir. Derdi olan bir şeyler yazar; keza, şiirde buna çokça rastladığımız gibi, diğer edebiyat alanlarında da böyledir; eğer, kadın, yaşadığı coğrafyanın kültüründen mutlu olsaydı; belki de yazma gereği duyumsamayacaktı ve sesini kimse duymayacaktı. Etki-tepki doğuran unsurlardan eylemsel varlığa dönüşüyor kadın dili. Oldukça karışık olan eril iktidardan sıyrılmak için savaş veriyor kadın! 'Kadının üstünlüğü' gibi 'kurmaca' sözler bir yanılsamadır insan değeri yanında. Ataerkil yapının, halen yaslandığı tekli cinsiyet sistemiyle, kadının üretimdeki yerini, emeğini ve bedenini denetleyen otorite, eril iktidarın kadın üzerindeki ağır eli, kurumsallaşan ve bağımlı kalınan geleneğin sözcüsü olmaktan başka bir şey değildir. Kadının namuslu olması, toplum kurallarına uyan ve aile içinde kabul görmüş davranışları sergilemesiyle doğru orantılıdır. Ataerkil yapılanmanın yükselişi ise, daha çok cinsiyetler değişiminde ortaya çıktığı görülmektedir. Böyle bir ayrımın yapılması cinsiyetçiliği işaret edeceğinden, bu dil'i cinsiyetçi bakış açısıyla yorumlamak olur. Toplumda, önceki çağlardan gelen kalıntıların baskın olduğu düşünülürse; her çağın kendine öz bir biçim ve dil özgürlüğüne ihtiyacı olduğunu da sindirmek gerekir. Cinsiyetlerin dil benzeşmezliği olası durumdur. Dil'i, şiir düzlemine indirgediğimizde, dil farklılığını açıkça görmekteyiz gibi, psikozun içinden, bu saplantılı düşünceyi aldığımızda üretilen ve ayrışan şiir ve edebiyatın değeridir. Peki; dili değiştirmeden toplumu değiştireceğimize nasıl inanırız?! Demek oluyor ki, dil'i değişebilir kılarak 'öteki', 'sen', 'o', 'dişil', 'eril' söylemlerin, toplum kuralları karşısında, gereksinimler gereği, her iki cinsiyetin de bu baskıdan kurtularak edebi kültürün gerçekliğiyle, evrensel şiir dil'ine evrilme zorunluluğu çıkıyor karşımıza. Mallarme: Şair, ilkin bir yurtseverdir ama ulusal dilden çok verili bir evrensel bilinçaltı ritmik'e sadık kalır. Şiir praksisi erotik bir etkinliktir ve arzular ve itkiler, şairi 'tuhaf olana' yani 'öteki dile' iter demiştir. Bu durumda, dil'le şiiri ayrı tutamayacağımız gibi, aidiyetler kapsamında değerlendirmek, politik bir zemine taşıyarak kültür çatışmasına neden olacaktır; dolayısıyla, hiçbir şey kazandırmayacaktır edebiyatımıza. Çağlar öncesinde Kibele, İsis; sonraları İbni Arabi'nin Nizam Hatun'u; mitolojik öyküler, dinsel metinler, destanlar yazarak, türküler söyleyerek, keza, yontular ve tabletlerde kadın yaşamlarına tanıklık ediliyor. Mezopotamya'da yapılan kazılarda bulunan tabletlerde, ilk kadın şair olan Enheduanna'nın yaşadığının tespiti yapılır. Semavi dinlere kadar Enheduanna (M. Ö. 2300), Sapho (M. Ö.615-570), El-Hansa (ölm. 645) bu dönemlerde şair kadınlar görürsek de, kadının özgürlük alanını sınırlayan Tevrat'taki kurallar, daha sonra, bütün dünyayı etkilemiş ve tanrıçalar, birer birer yok oluyor; dolayısıyla, tanrı da erkekleşiyor. Tanrıçaların yerini tanrıların almasıyla, kadınların, doğaüstü güçler ve insanlar arasındaki bağı sürdürenler olarak kutsal ilişkinin de değişime uğradığı tespiti yapılır. Hitit uygarlığının başat kentlerinden biri olan Sam'al ya da Karatepe kentinin girişinde yıkık duvarların üzerinde bir levha göz çarpar, levhada şunlar yazmaktadır: Biz bu kenti barış ve mutluluk için kurduk, biz bu kentin tuğlalarını barış için tek tek yerleştirdik, BİZ İPLİK EĞİREN KADINIMIZI MUTLU ETTİK. demişlerdi. Bugün, bu ayrımı, aynı platformda ve aynı edebiyat kulvarı paylaşıldığı halde, ki çoğu zaman da bilinçli olarak, şiirde her iki cinsiyetin barışı sağlanamıyor. Kadın dil'i ile erkek dil'inin aynılığı değil anlatmak istenilen; sadece, anlaşılırlıktır amaç. İki karşı cinsiyet olan şairlerin yabancılaşması demek, ortada var olan şiir boşluğunu doğuruyor. Türkiye'de 1990'larda feminist hareket, geçmişte suskun kalan toplumsal izleri tekrar gündeme getirdi. Feminizm yönünde yapılan çalışmaların gelişmesiyle, kadın tarihi yazılmaya başlandı. Yapılan araştırmalarda, kadın öznenin, toplumsal düzeyde değerlendirilmesi önemli bir gelişmeydi; oysa, şöyle bir gerçek vardı: içinde bulunduğumuz toplum, kökleşmiş eril yapılanmanın deneyimlerine yenik düşen ve keza görmezden gelinen bir durumdu. Türkiye tarihi yazılırken eksik bırakılan zihniyeti göstermekti amaç. Geçmişe bakarsak, Sanayi Devrimi sonrası, kadının çalışma hayatına girmesiyle birlikte, kadın, erkek işçilerin rakibi haline gelmiştir. Kadın, doğurgan özelliğiyle anne ve eş olma dışında, toplumsal hareketin içinde gereksizliği düşünülmüştür. Aşksızlığa mahkum edilen resmi ideolojinin kadınları, evin içine hapsedilerek; evine, kocasına, çocuklarına hizmet eden bir 'nesne' olarak yüceltilmiştir. Şair kadınlar, 60'li ve 70'lı yıllarda şairlere ait bir arenada savaş veriyordu; erkeğin gözünden dünyayı algılıyor ve onların bakış açısıyla şiirlerini yazıyorlardı. 'Erkek dili' olan şiirde, 'şair kadınların' kendi dil'ni şiire dönüştürmeleri öyle kolay olmadı. Ilımlı cinsiyetçiler kadınlarla erkekler eşittir ama farklıdır ilkesini özlü söz olarak benimserler. Şükufe Nihal (1896-1973), Tanzimat sonrası edebiyat alanına giren kadınlar içinde şiire en çok yaklaşmış olandır; ayrıca, eşinden yasal yolla boşanan ilk şair kadındır; kadınla ilgili genel konulara değinmekten çok kendi iç dünyasına eğilmiş, duygularını aktarmayı temel edinmiştir; kadın olarak önemli bir özelliği, iki kez evlenmesine karşın, eşlerinin soyadını şiirlerinde kullanmayışıdır. Şükufe Nihal'in eril iktidarın pençesinde nasıl sanat yapabildiğini görmeyenlere karşıdır dizelerindeki muhalif tutumu. O dönem şiirin sesi erkektir, o sesi 'baykuşlar' eğretilemesiyle tanımlar. Baykuş'un kulakları perdelidir, istedikleri zaman açıp istedikleri zaman da kapatırlar o perdeyi. Bu yırtıcı kuş, özellikle gece sessizliğinde avlanır. Uçarken kanatlarının sesi duyulmaz, sinsice avına yaklaşır; o yüzden, halk arasında uğursuz olarak bilinir baykuş. Mavi rengi gören tek kuş cinsi olduğuna göre 'kadın'ın hem dil hem de özgürlüğüne gözünü diken' 'kuş' bay' olarak algılamak yanlış olmaz. Vahşi karanlık, zehir ve dikenler, para ve şehvet, derken şiir kişisi, tehlikenin ne kadar korkunç olduğunu anlıyoruz. Ailede ve toplum içinde, kadın özgürlüğünün ilk temsilcilerinden ve savunucularından olan Şükufe Nihal, kendinden önceki şair kadınlar gibi, erkek diliyle şiirini yazan değil, kadınca bakışı kendi duygusal döngüsü içinde konu edinir şiirlerine. Alıntılanan şiir örneklerini yerleşik bir düzen içinde incelemek olmayacağı gibi, şiirsel dil'in değerini, şairin özü açısından değerlendirmek bir tercihi ortaya koyar; bunu da, resmi kabule tepkidir, diye düşünmek gerekir. Kadınlar, zorunlu olarak edilgen durumda iken, başkaldıran, muhalif duruşlarını anlatacak kimse olmadığı için, karşılarında güzellik düşçüsü konumunda algılara göre yazmaları istenmiştir. Aile ve toplum baskısı yüzünden, ağır başlılığa sığınıp cinsiyetlerini saklamışlardır hep. Kadın masal kahramanı konumunda iken, dünyayı başka türlü yorumlaması da beklenmez şiirde. Yazdıklarının bedelini ödeyecek olan gene kadının kendisidir. Her insan dünyaya çırılçıplak gelir. Modern bilincin oluşmasında görünenle görünmeyenin bir takım fizik ötesi kurucularının 'tin' adını verdikleri ve her şeyin özü olarak benimsedikleri madde dışı yapısal varlığın, kadın üzerinde konumlanmasıyla birlikte zevk, mutluluk, tat alma gibi duyuları harekete geçiren 'kam' sözcüğüyle bağdaştırmalar yapar şiir kişisi. bir beden haritası çiziyor bize aldatıcı gökyüzü dizesinde, 'tekliğin' hakim olduğu dünya yasaları karşısında, bedenin ve düşüncenin özgürlüğü de olamayacağını işaret ediyor İnal'ın bu dizesi. Şairin algı boyutlarına göre, dil'i, ruh ve bilince dahil ederek bakmak gerek dizelere. güçlü yasalar bir yıldız kurdu ise, feminist kurama göre, 'kadın en doğal olan haklarını toplumdan geri almalıdır'; buradaki güç, erkek egemen taraftadır ve bu durum, kabullenilmiş görülmesiyle birlikte, şair kadınların geçmişin karanlığından geleceğe odaklanılan ve evrenin düzenine uyulmasıyla sabittir anlayışı doğuyor. Evlilik de, bu kuralların bir halkasıdır. Kadının kendisini yok etmesi, erkek gücüne inanarak onların yasa yapıcı gücünün altında ezilmesinden geçer ki, bu da, yüceltilmeleri anlamını taşır; ayrıca, erkek düşmanlığıyla feminizm koşut kavramlarmış gibi algılandı; kadın hakları savunuculuğu olduğu göz ardı edilerek; oysa her iki cinsiyetin birbirini tamamlayan ve özgürlüğüne sahip birey olarak düşünülmesi doğru olan bakış açısıdır. Edebiyatımızda, özellikle 1990'lı ve 2000'li yıllarda, dişil dil'in baskın olduğunu görmekteyiz. Evrensel görgüleriyle eril dil'den arınmış bir şiir yazıyor şair kadınlar. Kadının şiirdeki parlayan bu yıldızı, var olan egemen zihniyeti adeta şaşkına uğratmıştır; çünkü, kadın, 'birey' olabilecek donanıma ve görgüye sahip konuma gelmiştir. Arife Kalender, Şiirim, sokak çocuğu kadar kirli ve suça yakındır der. 1970'li yıllardan beri yazın dünyasında olan ve kadınlık sorunlarını dillendiren şiirleriyle biliriz Kalender'i, Kadınlar içeriye yazar demesiyle toplum sorunlarından yola çıkarak güncelin de nabzını tutar şiiri. Kalender etim murdar, ölüm helal dizesiyle öğretilmişe edilgen kılınarak ve bu değerlerle yetişen kadın'ı İslam dininde regl dönemi süresince 'pis', 'murdar' olarak tanımlayan yerleşik değeredir tepkisi. Kadın, birey değildir; çünkü, hayatından sorumlu olan aile ve aşirettir. 'Berdel' usulü evlendirilen çocuk gelinlerin sonu intiharla sonuçlanıyor. En çok doğu bölgelerinde özellikle de Batman'da bu trajediler yaşandı, yaşanmakta. 'Ölüm, kadınlara helal' diyen zihniyet bir türlü değişmiyor. ben kimlik hırkamı soyundum/ o eşkıya kuşağını takınmış bu dizelerde edilgenliği kabul etmiş bir kadının içine susan çığlığını duymaktayız. Fırat şiirinde ise: tanrıya kulluk borcumuz ama/ insana kulluk değildir hak/ böyle bilmiştik der. Başka bir şiiri olanTanrıyla Konuşmalarda tanrıyla konuşacaklarım var, diyerek kulluk ettiği Tanrı'yla hesaplaşma yoluna gider. Şairin, isyan ve kulluk açmazında, farklı şiirlerden alıntıladığım dizelerde kendisiyle çeliştiğini görüyoruz. Tanrı'ya sığınmak gerçek dünyadan bir kaçış veya dünyadaki eşitsizliğin sorgulanışı olarak algılamak mümkün. Evrensel bir çizgiden inceleyerek, dünyayı ve insanı içine alan kültürü tanımlayan tarafından bakmalıyız Kalender'in şiirindeki dinamik örgüye. Melek Özlem Sezer, Yusuf ile Zeliha kitabında, Zeliha ve Yusuf mesnevisi Şeyyad Hamza'nın Anadolu'da tasavvuf konusunda yazmış olduğu bir eseri, çağdaş bir dille şiirleştirerek feminizmi en uçlarda hissettirir okura. Melek Özlem Sezer, Yusuf ile Zeliha kitabın önsöz'üne Rivayet Edilen Odur Ki diye başlıyor. Felsefenin çözmeye çalıştığı, insan odağında da çözüm arayan küçük öykülerdir diye tanımlayabiliriz masalları. Binlerce yıl öncesinden süzülerek ve yerel ağızlarda değişime uğrayarak gelmişler günümüze. Yusuf ile Zeliha olayına masal-rivayet diye incelemeler yapıldığı gibi 'kıssa' açısından bakarak da değerlendirenler olmuştur. Zamanın algılarına sunulan Erkek-kadın ve aşk üçgeninde geçmiş irdelenerek yaşatılıyor. Masallar ise şiire girdiğinde ne anladığımızın önemi yok, anlatmak istenilen bilim ve insan açısından gerçekçi olan tutumdur. Masallar genelde kadının sadakatsizliğini ve onun direnme biçimini vermeye çalışır. Kadın, masallarda ifrit ve aldatan konumundadır. Masal yapıcılarının istediği de budur. Şairin Zeliha diyorlar bana, yedi soyunun laneti demesi bu bakış açısına dikkat çekmek ve bu algıyı çürütmek içindir. Kadının, erkeğe gelecek zamandan bakarken, erkek, içinde bulunduğu zamanı biçimlendirir. Aynı zamanda, insanın olgunlaşmasıyla paralellik gösterir bu durum. Her gerçek biraz hayal, her hayal de biraz 'gerçektir'den yola çıkar masallar. Toplumun değer yargılarında hep var olmuştur masallar. Dünyayı kurtaracak masallar mıdır? Doğru olduğunu düşünmediğim için, olsa olsa şiirdir dünyayı kurtaracak olan. Benim bir kocadaki hükmüm:/ Yanım sıra yürü/ Peşim sıra düşün; şiirin bütününden yola çıkarak seksüel dimorfi, kadın ve erkeğin görüşlerinin, niceliklerinin farklı olduğunu anlatır; aşkın da nedenidir dimorfi. Kur'anın Türkçe Meal Tefsir'inde; Zeliha'nın adı geçmez. Adı: Vezirin karısı diye anılır. Eril bir bakışla sureler Yusuf üzerine yazılmıştır hep. Evinde bulunduğu kadın ona karşı arzu duymaya başladı. Kapıları sıkıca kapatıp: Haydi gel, seninim. dedi. Yusuf: Allah'a sığınırım. Doğrusu Rabbim bana güzel bir mevki verdi, hem nankörler iflah olmaz! der. Bir başka surede Vezirin karısı: Artık olan oldu; onunla olmak isteyen bendim. O ise son derece dürüst ve namuslu birisiymiş. der. Bağışlanma dilemeyen Zeliha benim! diyen Sezer, şiir kişisi olan Zeliha'yı aşkına sahip çıkan ve tüm değer yargılarına başkaldıran tutumuyla, birey kadın ve kadın hakları savunucusu olarak da,' ilk feminist kadın' vurgusunu yaptığını hissettirir ve günümüz şirine taşır.


Alakarga Yayınları'nın Ses getiren projesi Biyografik Romanlar serisinde Rıfat Ilgaz / Soluk Soluğa çalışmasını hayata geçiren yazar Deniz D. Şimşek romanını ve proje süreçlerini Aksisanat için değerlendirdi. Rıfat Ilgaz'ın hayatını öğrenmenin sadece Hababam Sınıfı'nın meşhur yazarının nasıl bir hayat sürdüğünü öğrenmek anlamına gelmediğini belirten yazar Şimşek, Rıfat Ilgaz aracılığıyla, gencecik Türkiye Cumhuriyeti'nin sancılı demokrasi mücadelesi içerisinde yaşadığı aydın siyasi iktidar çatışkısında nasıl dimdik ayakta durulabileceğiniöğrenmenin mümkün olduğunu belirtti. Rıfat Ilgaz'ın çocukluğundan hayatının sonuna kadar verdiği onurlu mücadele, varoluş savaşı veren Türk Halkının yetiştirdiği aydınların kaderiyle koşut gidiyor. diyen Deniz D. Şimşek sözlerini şöyle sürdürdü.


Bu başlıkta bulunmaması gereken sözcük 'kadın' ile 'şiir'in arasında. Bu tanımların hiçbiri toplumda kadına şiddet uygulanıyor cümlesindeki 'şiddet'in anlamını vermez. Genç bir kıza tecavüz edip kollarını kesmek, ardından cesedini yakmak 'şiddet'le anlatılacak bir durum olmasa gerek! 4. anlamda 'karşıt görüş'ten söz ediliyor ki kadına şiddet uygulandığında, 'kadın'ı karşıt görüşte olarak nitelemiş oluruz; burada karşı cins sözünü kullanmak daha doğru olsa gerek. Kaldı ki, Müslümanlar ile Museviler birbirlerine şiddet uyguladıklarında iki karşıt görüş değil, iki İbrahimi görüş çatışmaktadır. Bir de, meşrulaştırılmış şiddet vardır ki, bu da, Devlet aygıtının, toplumu bastırmak, çizgi dışına çıkanları sindirmek için uyguladığı şiddettir. nsanlara incitmek, acı ve ıstırap çektirmek niyetiyle yapılan her türlü fiziksel saldırı tanımında da 'cinsel saldırı', 'ruhsal saldırı', 'toplumsal saldırı', 'ekonomik saldırı', 'kültürel saldırı', 'gelenek saldırısı', es geçilmiştir. 34 yıllık evlilik hayatında eşinin aşırı hesaplı tutum içinde olduğunu önce maaşına sonra emekli maaşına el koyarak kendisine verdiğini belirten kadının açtığı boşanma davası kabul edildi. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da, yerel mahkemenin bu direnme kararını onayladı ve kadının ekonomik özgürlüğüne destek verdi. Eşlerinden gördükleri şiddet yüzünden yanlarına çocuklarını da alıp evlerini terk eden dört kadının yolları Adana Otogarı'nda kesişti. Polis noktasına giderek kadın sığınma evine yerleşmek istediklerini bildirilen kadınlara polis sahip çıktı. Kadınlar ve çocukları sığınma evine yerleştirildi. Kadına, ancak, 'gizli gizli mutlu ol'abilmeyi hak gören bir toplumda kamusal alanın 'yasaklanması', kadının evinin hanımı olma çemberinin içinden çıkmasının hor görülmesi olağandır. Başbakan yardımcısının, Kadın ise o da iffetli olacak. Mahrem- namahrem bilecek. Herkesin içerisinde kahkaha atmayacak. Bütün hareketlerinde cazibedar olmayacak, iffetini koruyacak dediği bir ortamda, kadının birey olabilmesi için zorlu bir mücadele vermesi gerekmektedir. İleti, Tanrı'dan korkmak üzerine inşa edilmiş. Haya ile 'namus' bitişik kardeşlerdir. Tanımı ve sınırları, kullanıldığı ortama göre değişen 'namus' kavramı, kadın için, en büyük tehdit durumuna getirilmiştir yerleşik ideoloji tarafından. İrtem, yerleşik ideolojiye karşıysa da, başkaldırıya yatkın değil bu şiirinde; onu sadece eleştiriyor, kadınlara çizdiği sınırları ironik bir dille reddediyor. insan önce ağlamakla tanışıyor elbet dizesiyle mutsuz olmayı doğallaştırıyor ve hep bir ayar gerekiyor ama düğmesi yok dünyanın dizesiyle de, çözümsüzlüğe boyun eğiyor; bu nedenle, reddettiği toplumsal kuralların nasıl değiştirileceğine dair bir işaret vermiyor, İrtem. Kadın-erkek arasındaki ilişkiyi de, havuz-fıskiye simgeleriyle veriyor. Erkeklik organının simgesi olan fıskiye, hep bozuktur, derken burada da erkeklerin kadına yaklaşımının yanlışlığına dikkat çekiyor. Bütün bu baskılara rağmen, şair kadınların, sosyalist gerçekçilerin 70 Kuşak diye adlandırılan şairlere yapılan saldırılar yüzünden, bu toplumsal yaraya uzak kaldıkları bir gerçektir. 1980 sonrası İkinci Yeni'nin yeniden keşfi, imge/hayal'in gündemin baş sırasına oturtuluşu, şair kadınları toplumsal sorunlardan uzak tutmuştur. Toplumsal sorunlara yönelenlere Sen şiir yazmıyorsun, bildiri yazıyorsun diye hücum edenlerin çok olduğu bir toplumda hayat şiire sızmaya devam eder. Kadına yapılan baskılar, şiire yansıyacaktır; fakat, bu yansımanın şiirsel seviyesi doğal olarak tartışma konusudur. Bir kızgınlık anının düşüncelerini/duygularını yansıtmaktan öteye geçmiyor çoğu şiirler; hatta bunların önemli bir bölümü manzume düzeyinde kalıyor. Ey diye seslense de şair, sesini duyuramaz. Kadından 'sessiz çığlıklarını koyvermesini' bekliyor Turan, törelerden sızan kanın pıhtılaşmasını istemesi, törelerin acımasızlığına son vermek anlamını içeriyorsa da, mecaz tam istenileni vermiyor. Genelleştirilebilecek doğruları şiirleştirmek, aynı zamanda ayrıntıyı da kaçırmak anlamına gelebilir; çünkü, şiire ayrıntı özgünlük kattığı bilinen gerçek. Ayten Mutlu da Bir İsyan Türküsünde, bu kez sözü kendisi alır: ben kadınım! Mutlu, 'ben' zamiriyle bütün kadınların sözcülüğünü üstleniyor. Şiirin adından da anlaşıldığı gibi, bir başkaldırı dillendiriliyor. gönlünüzce ektiğiniz biçtiğiniz/tarla dizelerinde Kur'an'ın (Bakara/223): Kadınlarınız, sizin için bir tarladır. O halde tarlanıza dilediğiniz gibi varın ayetine göndermede bulunur. Burada tarla eğretilemesi kadını pasif bir nesne konumuna düşürüyor. Mutlu, bu eril söylemi eleştiriyor; çünkü 'ektiğiniz biçtiğiniz sözcüklerindeki iyelik ekleri erkekleri işaret etmektedir. Ayten Mutlu, çok kullanılan 'eksik etek'i bir kez daha gündeme getiriyor. Bu kullanışın Zehra Bacı'nın Ya Muhammet bize nakıs diyorlar;/Nedendir erlerin bu hataları? yakınmasından farkı, Zehra Bacı mahlasıyla Edip Harabi Baba (1853-1915) tarafından yazılan nefeste, peygambere yaptığı şikayetin, Ayten Mutlu'da bir kadının dilinden topluma yönelik olmasıdır. Zehra Bacı'nın eril dünyaya tepkisi çağının çok çok ilerisindedir. Ayten Mutlu 'mülkünüz' derken burada Devlet'i işin dışında tutuyor; evlilik cüzdanını kastederek kadınların Benim tapum onda! dediklerini, bu mülk ettirmede Devletin rolünü hatırlamak bile istemiyor! Kadının durumuna 'kader' diye bakıyor, Sönmez: bin dilde bin kitap gelse de, kadının kaderinin değişmeyeceğini söyleyerek çaresizliği onaylamakta, eşitlik mücadelesi verenler bu durumda pasif kalmış oluyor! Yalçın, şiirini imgelerle, mecazlarla kuruyor. Emel İrtem, bir iki mecaza yaslanmış, şiirinin bütünüyle okurun hem aklına hem kalbine sesleniyordu. Yalçın, ise, şiirin olmazsa olmazı mecazlara başvuruyor. Her ne kadar 'eril yasa' sözleri bunun erkekler tarafından yazıldığını söylüyor, 'er yazması'nı gereksiz kılıyorsa da, evin nefesinin daralması eğretilemesi, özgün ve çarpıcı olması şiiri tamamlıyor. Burada 'ay' eğretilemesi sıradan da olsa, şairin fistan eğretilemesiyle parçayı söyleyip bütünü kastetmesi çok yerinde olmuştur. Burada 'el ele' ikilemesi Aydan Yalçın'ın Tek başına kurtuluş yok diyen kuşakla bağı olduğunun işaretidir. Bir sivil toplumcu olarak, engelleri, kadına örülen duvarları, kafesleri ancak örgütlü mücadeleyle yenebileceğinin bilincinde olduğunu hissettiriyor. Aydan Yalçın'ın başarısı, şiirde imgeleri rastlantıya bırakmaması ve imgelerinin dağınık olmamasından kaynaklanıyor; oysa, birçok şairde, imge yaratmak temel güdü olmakta; şair bu imgelerin o şiirdeki işlevini düşünmediğini görüyoruz. Nalan Çelik, Aydan Yalçın gibi uzaktan yakına geliyor. Yalçın, O Kadında Güney Afrika Cumhuriyeti'nde ırkçı bir babanın baskısına direnen, bu yüzden acılar içinde kıvranan ve 'kurtuluşu' denize yürüyerek intiharda bulan İngrid Jonker'in acısıyla özdeşleştikten sonra, Bu Kadında yakına gelmekteydi. Çelik ise, aynı şiirde Ruanda'dan ülkemize, Ayşe Paşalı'nın katline gelmektedir. 1994'te 800.000 Tutsi'nin katledilmesinin acısını kadın üzerinden işleyen Çelik, ülkemizde büyük yankı uyandıran, boşandığı kocası tarafından tecavüze uğrayan ve yasalarca suç sayılmayan 26 cm.'lik bıçakla Aralık 2010'da on bir yerinden bıçaklanarak öldürülen Ayşe Paşalı'ya gelmektedir. Çelik, toplumun tepkisizliğine bir kadın/bir anne olarak isyan ediyor. tanrı kaburga kemiği diyor/gerçekte erkeğin kanadı! Kadın, erkeği başarıya götüren kanat olunca, 'özne'liği, erkeğe bağlanmış oluyor. Güzelliği 'on par'etmez' dizesinde de, Veysel'e göndermede bulunurken, kadınlığın güzelliği erkek sayesindedir, demiş olmakta; ayrıca, Nuh peygambere gönderme yaparken de, kadını erkeğin ardına itmektedir. Nisa Leyla'nın kitabının bütününde kadının direnişine dair bir işaret görülmüyor. Avcı, kadını başkaldırıya çağırırken, eril ideolojinin yerleştirdiği değerleri reddetmekte ve erkeği bu yüzden 'zorba' ilan etmektedir. Şiir, toplumsal sorunlardan uzak kalsın, bir kavga aracı olarak kullanılmasın, diyerek topluma sırtını dönen, bireysel acılarını dillendirmekle yetinmek isteyenleri, hayat, ister istemez bir tepkiye, kimi zaman bir isyana itiyor. Hayat şiire dahildir; şair hayattan sorumludur.


Genç yazar Özgür Çırak Alakarga'nın yeni projesi Biyografik romanlara dahil olma sürecini anlattı. Cem Kalender'in kendisine Kemal Tahir'i yazmayı teklif etme sürecini anlatırken heyecanını gizleyemeyen genç yazar Türk edebiyatına silinmez imzalarını atmış ustaların biyografik romanları yazılırken buna en yakından tanıklık etmek önemli bir ödül olduğunu belirtti. Türk edebiyatında 12-18 yaş grubunun okuyabileceği nitelikli bir külliyat için hep beraber kolları sıvadıklarını anlatan Özgür Çırak şöyle devam etti.


Atölye bu anlamda bir bakıma, yazanlar nasıl yazıyor? sorusunu yanıtlamak için metinleri sökerek inceleme fikri üzerine kurulmuştur. Amaç daha gelişkin, eleştirel bir okurluğa ve yazmanın farkına varmadan öğrenilmesine ulaşmaktır. Atölye altı hafta olarak planlanmıştır. Her buluşmanın planlanmış kısmı üç saattir. Atölye kapsamında katılımcıların ilk üç hafta boyunca anlatma eyleminin temel teknikleriyle karşılaştırılması hedeflenmiştir. Üçüncü haftanın sonunda sonraki üç haftada atölye yürütücüsünün önerileriyle birlikte okunup, teknik olarak üzerinde durulacak metne/metinlere karar verilecektir. İlk oturumda mevcut atölye programının, grubun ihtiyaçlarına göre özelleştirilebilmesi için grubun atölyeden beklentileri ve genel olarak edebiyatla, özel olarak hikaye ve romanla ve en temelde hikaye kurmakla ilgili deneyimleri tespit edilir. Yazmak için Okumak/Tersine Mühendislik Atölyesi için 8-10 kişilik gruplar planlanmaktadır. Başvuruların toplanmasıyla birlikte atölyenin Mart sonunda başlayacağı düşünülmektedir. Haftada bir gerçekleşecek buluşmaların saatine ve gününe, grubun çoğunluk uyumu ile karar verilecektir. Her buluşmanın planlanmış bölümü üç saattir. Buluşma mekanı olarak Aşağı Ayrancı'da ve Cinnah caddesinde iki ayrı alternatif bulunmaktadır. Mekan için de grubun ulaşım kolaylığı açısından birlikte karar verilecektir. Atölye programına katılmak isteyenlerin bgucbilmez@gmail. com adresine kendilerine uygun gün, saat ve mekan seçimini içeren bir mail atması gerekmektedir. 6 haftalık atölyenin ücreti 400 TL olarak belirlenmiştir. - Hafta: Yazma- okuma ilişkisi/ okuma arzusu- yazma arzusu/ kapılarak okuma ile teknik okuma/ okuduğundan etkilenmek öğrenilebilir bir yetenektir/ - Hafta: Bir yazı fikri nedir? / Hikayenin meselesi, meselenin hikayesi / An'danAnı'ya, Anı'danAnlatı'ya./ Anlatmaya değer olan ne?/ Anlatı katmanları - Hafta: Konuşan kim? anlatıcı çeşitleri, anlatıcı seslerine kulak vermeyi öğrenmek/ Anlatıların şeması: Nasıl kuruluyor? /Her öykü ortasından başlar/ Vaatkar başlangıçlar, doyurucu finaller - Hafta: Katılımcı grupla birlikte seçilen metinlerin okunup tartışılması - Hafta: Katılımcı grupla birlikte seçilen metinlerin okunup tartışılması - Hafta: Katılımcı grupla birlikte seçilen metinlerin okunup tartışılması/Okuduklarımızdan nasıl esinleniriz?/ Yazsam ne yazardım? / Çağrınca gelen itaatkar bir ilham perisi. Atölye, okumayı seven, yazmayı düşünen/isteyen, edebiyat hakkında düşünmekten hoşlanan herkese açıktır. Prof. Dr. Beliz Güçbilmez: 2000 yılından itibaren Dil ve Tarih- Coğrafya Fakültesi Tiyatro Bölümü'nde ve 2010 yılından başlayarak da Kadir Has Üniversitesi Film ve Drama yüksek lisans programında yazarlık dersleri vermiştir. Galata Perform programında da yazarlık atölyeleri yürütmüştür.


İsmail Cem Doğru: Altı çizilmiş şiirlerin dergileri güncel edebiyatın vazgeçilmesi haline getirdiğine kuşku yok. Ama imzasını atan şairden de bu aralar dergilerin şikayetleri var. Geçtiğimiz günlerde sosyal medyada çok tartışılan bir konuydu şairlerin dergi tercihleri. Göründükleri dergi sayısı... Bu anlamdaki tutum ve tercihler... Bir dönemin şairleri toplandıkları dergilerin adıyla anılmaktaydı. Şairin seçtiği derginin politik tutumuna eklendiği hatta kişiliğini bile gösterdiği düşüncesi yerleşmişti. Bugün farklı bir bakış açısı olsa da konu sık sık gündeme geliyor. Özellikle genç şairler kısıtlanmayı örgütlü bir tutuma dönüştürmesi endişesiyle bu tartışmaya mesafeliler. Şiirini bin bir güçlükle kabul ettirmeye çalışırken hareket yönergesi sunulmasından pek hazzetmediklerini düşünüyorum. Ama bir yandan da özgeçmişini yazarken elliden fazla dergiden söz eden şairlerin durumu oldukça garip duruyor. Mustafa Fırat: Çok tartışılan bir konudur. Şairler her dergide olmalı mıdır? Memet Fuat Yeni Dergi'de şiirleri yayımlanan şairlerin başka dergilerde olmasını istemezdi. Hatıralardan, dostlarından bunu okuduk. Bu şairin Yeni Dergi şairi olarak anılmasını beraberinde getiriyor. Bu gelenek Adam Sanat dergisinde de devam etti. Sonra Sözcükler'de... Bazı editörler de çeşitlilik ister. Doğan Hızlan ve Hami Çağdaş'ta böylesi bir durum vardır mesela. Çeşitliliği ve gençleri teşvik etmesi ile ünlü bir şair ve editörümüz Enver Ercan'ı da söylemeliyiz. Öyle ya da böyle bu bir tercih meselesidir. İyi midir kötü müdür bunu düşünmeli. Lakin şairlerin bir ya da iki bilemedin üç dergisi olmalıdır. Dilini temizlediği, üstünü başını silkelediği, kendini o bağlamda rahat hissettiği dergileri olmalı. İlk gençlik yıllarında bu biraz anlaşılır belki. Var olmak adına makuldür. Yüz küsur dergide yazmak bir kariyer marifeti olmamalı. Bilinen bir sözdür: 'Her yerde olan aslında hiç görülmüyordur!' Son olarak genç şair arkadaşlar ödüllere ve dergilere kızıp, küsmemeli! Onlar da bir araya gelsinler. Dergi çıkarsınlar, ödül koysunlar! Bu bir temennidir. Haydi, daha çok dergi daha çok nefes! Bu işler enfes!


Murad Demirkol: Kaynağın debisi birey. Çünkü toplumla yığının karıştırıldığı bir dönemden geçiyoruz. Toplum dediğimiz kitle, kendini ilgilendiren olaylarda etkisiz eleman durumuna savrulmuşsa, toplumdan çok kalabalıktan söz etmeliyiz bana kalırsa. Bireyin, toplumdan ayrılan masumiyeti ve sağlıklı bir toplum inşasındaki rolünü çok önemsiyorum. Marmid isimli ilk romanımda olduğu gibi, yüklenici karakterlerin yön verdiği bir kurguyu ele aldım. Bunlardan en önemlisi, hayatının tamamını Gözecik köyünde geçirmiş ve yaşadığı 1940'lı yıllardan yaklaşık bin sene öncesinde Halep Hamdani sarayında Şair Mutenebbi'yle aşk yaşadığını iddia eden Emmon karakteri... Toplumun dışladığı, kuralların dışında, hatta çok ilerisinde yaşayan bir kadın... İnişli çıkışlı dünyasıyla yarışan, debisiz bir tufan... Gerçekle düş döngüsünün içinde, bin sene öncesine seslenen karmaşık bir hikayeye duyarsız kalamadım desem yeridir. M. D: Her yanımız savaş ve ölüm haberleriyle kuşatılmış... Sınır bölgesinde yaşıyor olmak ve sınırın diğer tarafının yangın yeri olduğunu bilmek nasıl bir duygu karmaşasıysa o. İktidar ve birey çatışkısı en çok da bu coğrafyanın yazgısı iken, yığınlar halinde ölüme gitmek çok şaşırtıcı. Bezirganların yarattığı naylon bir dünyadan söz edebiliriz aslında. Daha fazla zenginin oluşabilmesi için, daha çok düşmanlık yaratan bezirganlar... Savaştıran, ayrıştıran, haritalar üzerinden yeni yoksulluklar devşiren bezirganlar... Bu coğrafyanın hemen her yerinde denediler ve ne yazık ki, hemen her yerinde insanları ayrıştırmayı başardılar. Zira tarihe avucunuzla yaklaşmak isterseniz, dokümanlarla haşır neşir olmak, kaynak karıştırmak yetmez. Tarihi roman, geniş bakmayı gerektirir çoğu kez. Böyle bir yola girdiğinizde, patikanın azizliğine uğramayı da göze almalısınız. Bin sene öncesi neyse bugünde aynısını yaşıyoruz, bir simge için savaşanların her inançtan yoksullar ve bir simge için savaştıranların aynı zenginler... Buteyra romanı, bu yazgıyı birçok yerde kıyasıya eleştiriyor. İsa'nın haykırışları, bilgenin sözleri, Emmon'un beklediği son... Hemen hepsi bu coğrafyanın, bu fütursuz yazgısına olan tepkiyi dile getiriyor. M. D: Murathan Mungan Bireyleşmiş kişilerle, bireyleşmesi tamamlanmamış kişilerin duygusal süreçleri arasında toplumsal kopmalar bağlamında önemli farklar vardır. der. İnançların iyiden yana olan insanları araması gereken bir dönem bana kalırsa. İster ideolojik inançlar, isterse toplumun doğasından gelenler, hemen hepsinin sorgulayan bireylere ihtiyacı var. İyiden emekten yana olan özgür insanlara ihtiyacımız var. M. D: İçimizde kımıldayan bir hareketliliğin farkındayız. Konuşmak bire yere kadar. Sonra yazmak, sonra çizmek, çalmak... İç dökme eylemi birazda. İsa dış dünya ile dökebildiği nesneler arasında kudretli bir bağ arayışında. Fakat bu yaşananların hiç olduğunu hatırlatarak... Herkesin içindekine benzeyen içindekini aksettiren bir ayna olmak ama onlarsız olduğunu da hissettirme çabası. İsa, toplumun tüm hassasiyetlerine rağmen, bireyin duygusal çatışkılarını ayıklayarak onları haklı çıkarmaya çalışmış adeta. İçimizdekilerin, toplumun çok ötesinde olduğunu inadına didiklemiş. Herkesle kavgalı gibi görünse de, şair Nalan Çelik'in tabiriyle bilinçli bir korkuyla kendini sağlama almış olabilir. Hiç kimse için savaşmamak, kimsenin askeri olmamak, bilinçli ve zeki bir zihnin korkularıyla ilişkili. M. D: Geçmişten beslenen ya da geleceğe sırnaşan bugünü konuşmak asıl mesele. Bugüne olumlu yönde neyi kazandırırsak, geçmişin kasvetinden arındırılmış bir gelecek inşa etmiş oluruz. Toplumu formatlayıp, özgür bireyler inşa edebilirsek örneğin, insanlığı kan davalı savaşlardan arınmış bir gelecekle ödüllendirilebiliriz. M. D: Amin Maalouf'da kişilerini simgesel kişiliklerden seçer, bu his Buteyra romanı için geçerli bir benzerlik. Marmid romanımda ki kurmaca bu özellikten uzaktır. Sonuçta her tarihi roman, kurgusu ve gerçekliği kovalaması açısından birbirine yaklaşır ki tarihi konuyu oluşturan ve olayların geliştiği çember birbirini destekleyen bir çekirdekten beslensin. M. D: Bu araştırmalar sayesinde, binli yıllardan az öncesiyle, 950'li yılların Halep Hamdani sarayıyla tanışmış oldum. En önemlisi Arap coğrafyasının en sıra dışı şairi Mutenebbi'yi ve o dönemde, Halep Hamdani sarayında serpilen ilk dönem Nusayri öğretisini tanımış olduk. Lakin yeniden bir tarihi kurguya bulaşmak istemiyorum açıkçası. Tarihi kurgularda, yazarın üzerinden atamadığı bir huzursuzluk var sanki. Peşini bırakmayan o gerçekliğe sırnaşma zorunluluğu. Buna rağmen bu araştırmalar sırasında şair Mutenebbi'yi keşfetmek inanılmaz bir duygu. Onun yarattığı şiirle ilgili yeni bir çalışma yapmak isterim. Yeni romanlardan çok, yeni okuyucu profili de sorgulanmalı bence. Nitelikli bir okuyucu, yazarın çizgisini doğru belirlemesi açısından önemli bir etken çünkü. Günümüz okuyucusu öyle bir yerde ki, ona seslenen yazar, neredeyse her yazdığının alkışlanacağından emin.


2400. Yılında Aristoteles temasıyla başlayan ve aylık temalarla kronolojik şekilde ilerleyen TESAK Çarşamba Akşamüstü Söyleşileri, Batı felsefesi ve düşünce tarihi alanında, değerli konuşmacıların katılımıyla devam ediyor. Nisan ayı programında dünya savaşları ve felsefe ilişkisi üzerinden 20'nci yüzyıla uzanıyoruz. Işık Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi İnsan ve Toplum Bilimleri Bölüm Başkanı Prof. Dr. Örsan K. Öymen konuğumuz. Felsefe Sanat Bilim Derneği Yönetim Kurulu Başkanı ve Assos'ta Felsefe söyleşilerinin de kurucusu olan Öymen, mantıkçı pozitivizmle varoluşçuluğun savaş karşısında aldıkları tavrı karşılaştırıyor. TESAK Konferans Salonu, 120 kişilik yer sayısıyla sınırlıdır. Ücretsiz giriş kartları, etkinlik tarihinden bir hafta öncesi itibariyle TESAK Danışma'dan temin edilebilir.


2400. Yılında Aristoteles temasıyla başlayan ve aylık temalarla kronolojik şekilde ilerleyen TESAK Çarşamba Akşamüstü Söyleşileri, Batı felsefesi ve düşünce tarihi alanında, değerli konuşmacıların katılımıyla devam ediyor. Nisan ayı programında dünya savaşları ve felsefe ilişkisi üzerinden 20'nci yüzyıla uzanıyoruz. İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Cengiz Çakmak, 20'nci yüzyılın iki önemli figürü, Ludwig Wittgenstein ile hocası aktivist Bertrand Russell'ın savaşa yaklaşımları üzerinden savaş ve felsefeyi anlatıyor. TESAK Konferans Salonu, 120 kişilik yer sayısıyla sınırlıdır. Ücretsiz giriş kartları, etkinlik tarihinden bir hafta öncesi itibariyle TESAK Danışma'dan temin edilebilir.


MF: Şimdi birileri kalkıp, bu konuşmamızı, bu sohbetimizi okuduktan sonra, bir aklı evvel gibi davranıp lafı bir ileri iki geri, ağzının içinde geveleyip, demek ki bir şey öğrenememiş... diyecektir. Böyleleri her zaman çıkar karşımıza. İCD: Bazı şeyleri öğrenmek de alışmak da büyük eziyet aslına bakarsan. Bir fuarda yaşadığımız olayı hatırlarsın. İmla bilmediğini ve kitaplarda imlanın, yazım kurallarının bir önemi olmadığını söyleyen yazar arkadaşımızdan söz ediyorum. Kitap imzalarken oluşan kuyruğa da bizzat tanıklık ettik. Bunun nesini öğrenip alışalım. Bir yayıncı olarak ne hissettiriyor bu durum sana. MF: Zaten beni rahatsız eden bir başka unsur da bu az önce söylediklerime ek olarak bu densiz kitapları yayınlayan yayınevlerinin edebiyata büyük katkılar sağlayan yayınevlerinin önüne geçmiş olmasıdır. Bir şey yapmalı. Çok şey yapmalı. Zira bu kitapları okuyan gençlerimiz yarının büyükleri olarak ellerinde bu tarz kitaplarla dolaşacaklar çünkü. Esas olan gölgede kalacak. Bunun ben bir özel hazır edilmiş program olduğunu ve bilinçli kültür yozlaşması oluşturmak için ortaya atıldığını düşünüyorum son günlerde. Biraz zaman ayırıp çevrenize bakmanız yeterli olacaktır. Ve bu yayınevleri ülkenin kelli felli fuarlarında bir değil birden fazla büyük ada şeklinde aldıkları yerlerle, diğer nitelikli eserleri ön plana çıkarmaya çalışan yayınevlerinin önüne geçiyor. Arz talep meselesi belki de bu durum. İçinde olduğumuz yayınevleri de küçük ya da orta ölçekli olanlar maalesef bu fuarlarda birer dolgu malzemesi gibi kullanılıyor hissine kapılıyor. Kiraların çok yüksek olması bir yana bu yayınevlerinin dönebilmeleri gerçekten çok zor. Doğru bildiklerimi düşman edineceğimi bile bile söylüyorum. İCD: Ses kirliliği başka kirliliklerin de önünü açma yetkinliği olan bir güce dönüşüyor sonra. Çünkü ses görüntüden daha hızlı... Sonra başka türlü yönlendirmeler çıkıyor insanın karşısına. Sarsıcı haberlerle hatırlatılan kitaplar, okuma listeleriyle öne çıkarılanlar. En çok okunan kitaplar listesi. En çok satın alınanlar. gölge yazar gibi bir kavramlar geliştirerek pespayeliğin meşrulaştırılması durumu ahlaksızlığın da övgüsü değil midir? Yıllardır farklı alanlarda ünlü olup kendi alanı tükenince yazarlığa geçiş yapmış pek çok isim için gölge yazar kullandığı yönünde bilgiler dolaşır. Biz bunun muhatabını utandıracağını düşünürken kişinin tanımına katkılar yapmak gibi işlevler üstlendiğini görüyoruz.


Doğadan kopuş belki de en çok 'duyguların dili' mısralarla konuşan şairleri hüzünlendirir. Şiirlerinde dış dünya gözlemlerine ve tabiat temasına sıkça rastladığımız şairlerin üstadı Ahmet Haşim şüphesiz. Haşim'in geçmişte tabiat şiirinde durduğu yere bugün Haydar Ergülen'i yakıştırabiliriz. Ergülen'in mısralarında sadece doğayı değil onun ayrılmaz parçası 'çocuk' öznesini de okuruz. Usta şair, '31. Uluslararası İstanbul Kitap Fuarı'nda (2012) 'Şiirde Çocuk İzleri' başlıklı bir söyleşi gerçekleştirmişti. Ergülen'in toplu şiirlerinin yer aldığı 'Nar' (Adam Yayınları, Ağustos 2002) adlı kitabını, çocuk ve doğanın izlerini sürerek okuduk. dörtlüğü, şimdiki çocukların hayallerindeki bahçeyi, çiçekleri, ağaçları ve daha nicesini anlatıyor. Gül, yakışmıyor beton yaşam tarzına. O nadide çiçek, bina önlerinde eğreti duruyor. Çok değil bir hafta içinde boynunu büküyor. Bundan olsa gerek Ergülen'in deyişiyle 'dünyamız hızla kırışıyor'. Ama siz bir de gülü, çiçeklerin böceklerle hemhal olduğu, arıların kelebeklerle sohbet ettiği bahçelerde görün. Gülnihaller coşkuyla tomurcuklanıyor, çiçekler haftalarca güzelliğini yitirmiyor orada. Çünkü gül, en çok gülistana yakışıyor. Bisiklet eşittir çocuk. Lakin neredeyse tek sıra halinde yürüdüğümüz dar sokaklarda, işlek caddelerde bisiklete binmek ne mümkün! Haliyle bisiklet, eski okuma parçalarında kalan bir çocukluk aşkı yalnızca. Haydar Ergülen'e göre kırlarda dolaşmak da bir rüya günümüzde, 'ateşli semtler' varken! Muhakkak daha çekici geliyor insana ışıltılı vitrinlerin boy gösterdiği semtler. Bu yüzden Kırları dolaşsaydın/ Ateşli semtler yerine: mısralarının devamında, Yoktur rüyadan başka randevu/ Uzakta uyuyabilirsen eğer/ Kalbinin gürültüsünden... diyor şair. herkese bir üşüme kalır kendine düştüğünde,


Yitik Ülke'den daha önceden Rehberine Kulak Ver adlı bir ebeveynlik kitabı yayımlanan Özgür Turan'ın ilk romanı Su'yun Gölgesi 2016 yılında okurlarına merhaba demişti. İlk romanında insan ilişkilerini, kişinin yalnızlığını, mutlu olduğunu sandığı evliliği içinde arzularına engel olamayan bir kadının başka sulara doğru aktığını, yolun sonuna doğru kendisiyle yüzleşmesini ustaca kaleme alan Turan, evlilik odağında bir kurguyla okuru selamlıyor. Su'yun Gölgesinde kendinizi Marmaris'in bir köyünde, Londra'da, İstanbul'da bulacaksınız. Su' yun gölgesinde kalan bir adamın, anne ve kızlarının hikayelerine tanık olacaksınız. Oldukça zor bir soruyla başladınız. Kim olduğumuzu ya da kim olmadığımızı anlamak ömür boyu süren bir yolculuktur. Ben de bu yola baş koyanlardanım. Çocukluğumdan bu yana kafa yorduğum kendimle daha çok işim var. Özgür Turan, öğrenmekten bıkan, değişimden, yeniliklerden korkan, her gün aynı şeyleri yapan, hayata öfkeli biri değildir diyelim o halde. Su, 2013 yılında karalamaya başladığım, içimde dönüp duran bir karakterdi. 2014 yılında Yeşim Cimcöz'ün Roman Ayı çalışmasında ilk taslağını yazdım. Bu bir yazı maratonuydu. Her gün 1667 kelime yazma sözü veriyorsunuz ve bir grup yazar birbirinizden bağımsız olduğunuz yerde her gün bu kadar kelime yazıyorsunuz bir ay boyunca. Ben bu maratonu bitirebilenlerdendim çünkü hikaye artık içimden çıkmak için bağırıyordu ve ne geldiyse akıttım yazıya o bir ay boyunca. Sonrasında taslağı nadasa bıraktığım bir süreç oldu. Bitirmeye yakın her şeyden kendimi soyutladığım tamamen karakterlerimle baş başa kaldığım dönem en zoruydu. Aşk ve affetmek kelimelerinin anlamı her ilişkinin dinamiğine göre değişebilir diye düşünüyorum. Kaldı ki kitabın sonu bize Emin'in durumuyla ilgili net bir bilgi de vermiyor. Yeni okuyacak olanlar için çok ayrıntı vermemeyi tercih ederim. Fakat her evliliğin kendi dinamiği içinde farklı döngüleri var ve bu döngülerde çiftler nereyi geçip nerede takıldıklarını sadece kendi yaşadıkları kadar biliyorlar. Bu döngülerden çıkarken kendilerine kalan kazanımlar da olabiliyor, kayıplar da. Bu da yine ilişkinin içinde analiz edildiğinde değerli oluyor. Ama bu analizi yapmak da bana düşmez karakterler kendilerini anlatıyor zaten. Can'ın ya da diğer karakterlerin yanlış yaptığını düşünmüyorum. Kime göre, neye göre yanlış? Ben sadece her karakteri kendi dünyasından konuşturmaya çalıştım. Can, gölgesine yenik düştü mü sorusunun yanıtını da ben değil okur versin isterim. Kapak fotoğrafı Hasan Yokeş'e ait. Kendisi profesyonel olarak su ve sualtı fotoğrafları çekiyor. Yitik Ülke Yayınları sayesinde kendisinin fotoğraflarına ulaştım ve birkaç fotoğraf arasından seçim yapmam gerekti. Son kararı yayınevimle birlikte verdik ama bu fotoğraf beni ilk gördüğümde etkilemişti. Kayığın üzerindekinin ne olduğunu hiçbirimiz bilmiyoruz, orası okurun dünyasında şekillenecek bir yer. Okurlardan çok derin analizler, ilginç yorumlar geliyor. Romanda kadına dair yaşanmışlıkların bir yana anne kız ilişkisinin de okur tarafından ilgiliyle incelendiğini görüyorum. Örneğin Eylül karakterini daha detaylı başka bir romanında okumak isteriz diyenler oldu. Genelde kadın okurlarım mutlaka içinde kendilerinden bir şeyler bulduklarını söylüyorlar. Yeni bir roman üzerinde çalışıyorum ama henüz taslak aşamasında. Yazmak dışında bana hayat veren diğer alanım ise yoga. Yoga eğitmenliği yapmaya devam ediyorum. Kitaplarım ve yoga derslerimle ilgili her şeyi www. ozgurturan. net adresimden takip edebilirsiniz. Bir süredir elimde Simon de Beauvoir Mandarinler kitabı var.


Acıyı kutsayan bir jenerasyondan geliyor Seyit Göktepe, ama acıyı kutsamıyor edebiyatı... Sevince, umuda hep söz veriyor, göz kırpıyor, acının başını okşuyor, ona sahip çıkıyor ama eninde sonunda sakinleştiriyor onu.