2019 yılında çıkardığı ilk caz albümü On Top the Roofa gelmeden söylenecek çok şey var. İlk konserini 10 yaşında verdi. 2004 doğumlu, evet 16 yaşında ve Türkiye'nin en genç caz piyanisti olarak anılıyor. Dünyada ise bu alanda ismini duyuran beş genç müzisyenden biri. Müzik otoriteleri onun için cazın genç dahisi diyor. Ama o, kendini normal görüyor. Basında Türkiye'nin En Genç Caz Piyanisti olarak çıkan ilk haber, yaş konusunu da beraberinde getirdi. 8-9 yaş seviyelerinde caz müziği ile ilgilenen pek olmamış sanırım. Evdeki çalışmalarımın görüntüleri sosyal medyada büyük ilgi ve destek gördü. Çünkü bu zor müziği çalmaya çalışmak bile bir mucize. Ev kayıtları ve sonrasında yapılan profesyonel kayıtlar hem yurt içinde hem yurt dışında çok beğenildi ve güzel şeyler yazılıp söylendi. Bu da hem sorumluluğumu arttırıyor hem de müziğimi geliştirmeme moral olarak olumlu etki yapıyor. Doğduğumdan beri caz müziğinin kulağımda olduğunu söyleyebilirim. Üç dört yaşlarında da babamın CD'lerini müzik setinde kendim çalmaya başlamışım. Bu şarkıları ve hatta soloları söyleyerek çıkartabilmemle müzik yeteneğim anlaşılmış. Sekiz yaşında da sürpriz bir gelişmeyle piyanoya başladım. Bugüne kadar olan gelişmelerle de müziğe ve caza daha da çok ısındım ve daha çok sevmeye başladım. Tabii müzikal gelişimim o moral ve rahatlığı beraberinde getirdi. İlk ve ortaokul eğitimim devlet okulunda oldu. Piyano çalışmalarımı da ikinci bir okul programı ciddiyeti ve disiplini ile sürdürdüm. Özellikle Sait Cordan Ortaokulu'nda çok destek gördüm. Ben de dersleri de hiç aksatmayarak kendilerine bir anlamda teşekkür etmiş oldum. Ancak ortaokul sonrası günlerce düşündükten sonra bir karar aldık ve sevgili Sabahattin Özbakır'ın desteğiyle Pera Güzel Sanatlar Lisesi'ne başladım. Artık ben de gerçek bir piyanoyla etüt yapabilecektim. Babam cazı çok seven ama tek tarz olarak caza yönelmemiş ancak orkestrasında her zaman Jazzy fikirleri ve soundu sürdürmüş bir insan. Onun son zamanlarında, benim de ilk zamanlarımda birlikte çalışma şansı bulduk. Bana yardımcı olabilmek ve daha fazla vakit ayırabilmek için yedi yıl önce müziği bıraktı. Böylece çok daha hızlı hareket etme şansı buldum. Her şey önüme en ince detayına kadar araştırılmış ve hazır geliyordu. Söylediklerini can kulağıyla dinleyerek yerine getirmeye çalışıyordum. Genellikle bir öğreten değil, iyi bir dinleyici gibi davranıyordu. Herkese paylaşımlarda teşekkür ettim, bir tek babam hariç. Her seferinde Böyle şeylerle uğraşacak vaktimiz yok, işimize bakalım dedi. Baba oğul ilişkimiz ben çok küçükken bir doktor kontrolü sonrası başka bir şekle dönüştü. Normal kontrole gittiğimiz bir muayene sonrası doktor anneme kalbimde üfürüm olduğunu söylemiş. Annem çok üzüntülüymüş, babam ve ablamın ise durumdan henüz haberi yok. Bir yere oturduktan sonra annem durumu babama da anlatıyor yani kalbimin delik olabileceğini söylüyor. Bir de bunun üzerine ben Babacım seni çok seviyorum diye sarılınca babam herkesin içinde çok ağlıyor. Hiç vakit kaybetmeden babam, dünyanın en iyi kalp cerrahlarından biri olan aynı zamanda arkadaşı Prof. Dr. Vedat Aytekin Bey'i arıyor ve kendisinin uygun gördüğü bir doktora aynı gün muayene oluyorum. Zayıflıktan olabileceği ve her şeyin normal olduğu teşhisi bizi çok sevindiriyor. O günden sonra babamla benim için başka bir arkadaşlık başlıyor. Bunu müzikle hatta cazla da daha güçlü bir hale getiriyoruz. Kalp sağlığım gayet iyi, teşekkür ederim. Müzisyen olmaktan vazgeçmeyi hiç düşünmedim. Hedefim öncelikle iyi bir caz piyanisti olmak, ilerleyen süreçte de herkesin beğenebileceği kendi bestelerimi üretmeyi düşünüyorum. Caz müziği zaten başlı başına büyük bir hayal. İlk zamanlar ayağımın ucuyla girdiğim bir denizde değil, artık bir okyanusun derinliklerinde gibiyim. Türkiye'deki tüm önemli festivallerin yanı sıra London Jazz Festival ile de yurt dışına önemli bir başlangıç yaptım. Pandemi sürecinden dolayı Büyük Kanarya, Madrid ve Kanada konserlerim maalesef ertelendi veya iptal oldu ama önemli değil, bu hastalığın bir an önce bitmesi çok daha önemli. Bazı şartlar yerine getirilemediğinden yurt dışı konserlere gidebilmem pek mümkün olmuyor. Burada da kısa zamanda edineceğim tecrübe ve hareket kabiliyeti çok şeyler katabilirdi. Yurt dışında daha çok duyulabilir ve konser verebilirdim. Böylece ilerleme de daha fazla olabilirdi. Sponsor olması pek çok sorunu çözecektir. Örneğin akustik piyano, yurt dışı konserleri, ikinci albüm giderleri ve bunun gibi pek çok şey için sponsor desteği gerekiyor. Benimle beraber 14-17 yaşlarında dört genç caz piyanist var. Amerika'da olmadığım için şu ana kadar onlarla tanışma, buluşma şansımız olmadı. Sadece iyi niyet, temiz düşüncelerle, babamın yaptığı olağanüstü araştırmalar, Ubuntu Music kurucusu Martin Hummel, prodüktör İzzet Öz ve Türkiye'nin en değerli caz müzisyenleriyle tanışma ve çalma şansı yakalamam çok önemli. Bizim tek derdimiz, bu müziği en hızlı şekilde nasıl öğrenebileceğime çözüm getirmek ve bunun için klasik çalışma yöntemlerini sürpriz çalışma yöntemleriyle desteklemekti. Stüdyo kayıtları da bunlardan biriydi ama İzzet Öz albüm diyerek Babajim Stüdyoları'nda çalışmamı sağladı. Kayıtlar, şartlar gereği çok uzun döneme yayılmıştı ama ben her kayda bir öncekinden daha iyi ve daha hazır geliyordum. 2018 Şubat'ta başlayan kayıtlar Kasım ayında bitti. Dışarıdan bakıldığında her şey tesadüf gibi gelebilir ama değil. Babam kendi işlerinden edindiği tecrübeyle, neredeyse dünyadaki tüm booking ve management hatta bazı label şirketlerine ulaşmış ve benim çalışmalarımı göndermişti. Ubuntu Music ve Martin Hummel bize çok samimi ve yakın geldi. Çok fazla beklemeden sözleşme yaptık. Sonrasında başka teklifler de geldi ama teşekkür ederek geri çevirdik ki bu şirketler inanılmaz isimlerdi. Martin Hummel, 22 Mayıs 2019'daki Akbank konserine geldi, ailece tanıştık. Sonrasında albüm anlaşması imzalandı. Kendisine çok teşekkür ederim. Bizim İngiltere diye özel bir tercihimiz yoktu ama öyle oldu. Türkiye için çok büyük sorun olabilecek telif hakları gibi bir konunun sözü bile edilmedi. Albüm 18 Ekim 2019'da tüm dünyada çıktı. Albümde çok değerli isimlerle çalışıyorsun. Aralarında benim de daha önce söyleşi yaptığım isimler var. Evet, albümde Ferit Odman, İmer Demirer, Halil Çağlar Serin, Kağan Yıldız gibi müzisyenler çaldı. Engin Recepoğulları gibi harika bir müzisyenle de bir kaydımız oldu ama üzülerek ve albümdeki parçaların dengelerini gözeterek bu albüme onu koyamadık. İlk defa burada açıklamak gerekirse; Engin abiyle çaldığımız Voyage, fazlaca Kenny Barron hissettiriyordu; diğer parçalarla bağlantıyı kuramadık. Daha da önemlisi hızlı parça sayısı fazla olmuştu. Dinleyenlerin de dinlenebileceği mola yerlerini düşünerek Sometime Ago, If You Never Come To Me ve Star Eyes ile albüm dengeleri oluşturuldu. Şarkı sıralaması denemeleri için ise en az 50-60 CD kullanılmış olabilir. Michel Petrucciani, Bill Evans, Oscar Peterson ilk dönemlerde en çok etkilendiğim isimler. Şu an ise piyanistleri pek dinlemiyorum. John Coltrane, Miles Davis, Kenny Dorham, Ornette Coleman, Freddie Hubbard, Wayne Shorter, Lee Morgan gibi farklı kişileri ve enstrümanları dinliyorum. Tabii George Benson, Wes Montgomery gibi gitaristleri de unutmamak lazım. Ayrıca çalışmalarımı Claude Debussy ve Frederic Chopin ve J. S. Bach ile farklılıklar katmaya çalışıyorum. Pandemi sona erdiğinde yeni kayıtlar düşünülüyor ama şartlar çok önemli tabii. İlk albüm 2019 ekiminde çıktı ama kayıtlar 13-14 yaş performansı. Bugünkü geldiğim nokta ve performanslarımı sunma bakımından yeni kayıtları yapmak için bekliyorum. İki alternatif düşünüyoruz; biricisi solo piyano, ikincisi quintet. Başarı bir yere gelmek değil orada kalıcı olabilmek ve bulunduğun seviyeyi ileriye taşıyabilmek. Spora ilgim vardı ama bilgisayar mühendisliği de alternatifler arasında. Kendimi hiç zorlamıyorum. Hatta bu aralar düzenli çalıştığım bile söylenemez ama sahneye çıktığımda çok konsantre olabiliyorum. Başarıyla ilgili şeyleri konuşmak için şu an erken. Tamamen şartlar ve benim çalışma şeklim başarıyı da beraberinde getirebilir. Ben normalde de çok çabuk sıkılan bir insanım. Her gün belirli bir saat çalışayım gibi bir düzenim yok. Tamamen kendimi iyi hissetmeme bağlı. Bazı günler hiç müzik sesi duymak bile istemem. Bu aralarda dinleniyorum. İlk günler bir felaketti. Camdan dışarı bakmıyorduk neredeyse. Ne olduğu belli olmayan bir hastalık dışarıdaydı ve herkesi bulabilirdi. İnsanlar geçmiş gibi davranıyor ama halen geçmedi ve bazı ülkelerde iyice artmış görünüyor. Her gün yüzlerce, binlerce insanın hayatını kaybettiği bir ortamda biz de müzikle ilgili hassasiyetimizi ve sessizliğimizi koruduk. Ancak Radyo Boğaziçi Yılın Caz Müzisyeni ve Ankara Caz Festivali etkinlikleriyle mecburen müzik paylaşımlarımız oldu. Bu arada yurt içinde albüme büyük destekler gelmeye başladı. Radyo programları birbirini takip etti. Önümüzdeki günlerde yenileri olacak. Röportajlar da bir yandan devam ediyor. Her şey sanki yeni başlamış gibi. 18 Ekim albümün yıl dönümü. 16 Ekim'de ise Yellow Jackets'tan Jimmy Haslip ve Will Kennedy ile olan kayıt, Hub Art Special Edition single olarak yine Ubuntu Music'ten çıkacak. En önemli önerim, en zor zamanlar olan başlangıç aşamasında piyano çalmayı bir oyun gibi görmeleri. Alıştıktan sonra devamı geliyor. Fahrettin Hakan Başar: Önce çocuklarının müzik yeteneği olup olmadığına bakmak lazım. Sonrasında çocuğa uygun enstrüman ve müzik seçimi bence önemli. Şayet hobi olarak ilgilenilecekse çocuğu fazla yormaya gerek yok. Ancak yıldız adayı özel bir çocuk olduğu anlaşılırsa bir veya birkaç kişinin kendini feda etmesi gerekiyor, tamamen o çocuk ve müziği için yaşamalı. Fahrettin Hakan Başar: Aslında yıldız adayı değil, yıldız diyebilirdim ve uluslararası bir yıldızlıktan bahsediyorum. Maalesef Hakan'ın çok hak ettiği destekleri alamadığımız için çekingen konuştum. Şayet Hakan'ın vizyonunu dünya platformuna çıkarabilseydik, facebook'tan booking, management, label yetkililerine Hakan'ı ulaştırarak değil de daha profesyonel çözümler getirilseydi Hakan da diğer 2-3 akranı gibi Jazz At Lincoln Center, The Kennedy Center, SF Jazz Center gibi önemli konser salonlarında konser verebilirdi. Biz ilkel diye adlandırılabilecek ama samimi insani iletişimlerle facebook üzerinden Hakan'ın dünya çapında albümünü çıkarttığımız gibi dünya çapında management anlaşması da yaptık. Ancak yurt dışı konserleri için giderler çok fazla ve bu ilk dönemlerde ciddi destek gerekiyor. Örneğin Kanada'daki bir festival için yol, vize gibi şeylerin tamamı festival organizatörlerince ödenmiyor. Tabii Hakan çok yeni olduğu ve Türkiye'den hareket ettiğimiz için işler zorlaşıyor. Ama hala kaybedilmiş bir şey yok çünkü Hakan her geçen gün inanılmaz bir şekilde müziğini geliştiriyor. Böyle bir ailen olduğu için de çok şanslısın Hakan. Ne güzel... Yolun açık olsun. Nice başarıların olsun. Konuğum olduğun için teşekkür ederim. Ben teşekkür ederim Nilüfer Hanım, konserlerde görüşmek üzere.


Konukseverliği, sıcacık atmosferi ve her sabah pişi yemenin mutluluğunu yaşatan mis gibi organik kahvaltısı ile Alachi Otel, begonvillleri gerdanlık yapmış Ege'nin en popüler beldesinden bana el sallıyor şimdi. Henüz üç yıllık olan otelin sahibi Handan Şendağ'ın huzur veren sesi ve hoşsohbeti ise hala kulaklarımda. Bu yaz tatil yapacak mıyız yapamayacak mıyız diye karar kara düşünürken kendimizi bir anda Alaçatı'da bulduk. Arnavut kaldırımı sokaklarında rengarenk kapıların önünde sanki daha önce hiç çekilmemiş gibi fotoğraflar çekildik, damla sakızlı dondurma yemekten kendimizi alamadık, geceleri acılı turşu suyu içmekten de geri kalmadık. Alaçatı'nın çok sesli kalabalığından uzak düşmek için de tam da huzurun merkezi Alachi Otel ise otelden ziyade yuvamız oldu. İki yıl önce tanıştığım otelin sahibi Handan Şendağ, Ajandakolik'in keşif/mekan bölümünde bugün konuğum. Sağlıkçı felsefesiyle kurduğu Alachi Otel'i konuştuk. Ama tüm sohbet bununla da sınırlı değil. Urlachi Çftliği, embriyoloji, Alaçatı Farkındalık Derneği, chi felsefesi ve elbette koronavirüsün turizme etkisi de sohbetimizin tuzu biberi... İyi okumalar! Alachi üç yıl önce kuruldu. Çok genç, çok yeni bir butik otel. Eşimle ben aslında sağlıkçıyız. Eşim jinekolog ben embriyologum. Böyle bir butik otel açma hayalimiz vardı. İleride daha sakin bir hayata geçtiğimizde Çeşme'de yaşarız ve bu kadar aktif bir hayattan sonra herhalde evde oturamayız, bir hobimiz olsun dedik. Ne yapabiliriz diye düşünürken ben bir arkadaşıma gidip gelirken, babasının butik oteli vardı, böyle bir işi yapabileceğimi düşündüm. Çünkü eşim de ben de misafirlerimizi evde ağırlamaya çok seviyoruz; böyle uzun masalar kurulsun, yemekler yensin. Çok keyif alıyoruz bundan. O zaman dedik biz burada yazın üç ay bir butik otel işletebiliriz. Çünkü Alaçatı daha ziyade yaz konseptli bir otel olabilir, kışın burası pek aktif değil. Kışları dinleniriz, yazları buraya geliriz. Alachi, kendimize vakit ayırabileceğimiz, hem hobi hem emeklilikte çalışabileceğimiz bir alan diye düşleyip kurduğumuz bir yer oldu. Mesleğinizi hiç yapmıyorsunuz o zaman artık. Üniversitesi'nde kuruldu. İlk ekipteydim ben. O anlamda da kendimi şanslı hissediyorum. Çok özel bir meslek. Birçok insana dokunduysam ne mutlu bana diyorum. Kökeni tabii ki Alaçatı ve çi felsefesi. Sağlıkçı olmak nedeniyle her şey hep oraya dönüyor. Diğerlerinden farklı olarak bizim felsefemiz ne olabilir diye düşündük. Sağlıklı beslenmeyi hedefleyerek otelde sunabileceğimiz her şeyin doğal olmasına önem verdik. Ve dedik ki burası, yaşam enerjisi veren bir yer olsun. Urla'da bir çiftliğimiz var; ara ara gençler, arkadaşlarımız oraya gidip ürünleri topluyor. Benim evime ne geliyorsa burada da bunlar yensin içilsin istiyorum. Tereyağından zeyinyağına, domatesten bibere, kahvaltıda yediğiniz her şey organik. Elbette dışarıdan aldığımız şeyler de oluyor. Ama yerel ve lokal olması bizim için çok önemli. Bunlara dikkat ediyoruz. Evet tüm bu saydıklarım dışında mekanda hep hafif caz müziği var. Gürültü kirliliği olmamasına özen gösteriyorum. Çalınan müzik de benim için çok önemli elbette. Otele gelenler için bu tatilin bir detoks olmasını istiyoruz. Örneğin bir zen saunamız, spamız ve masaj odalarımız var. Bu yıl salgın nedeniyle çok fazla açmadık. İnsanların burada gerçekten huzur bulmasını, dinlenmesini, yüzlerinin gülmesini istiyoruz. Bir de oteli kış konsepti yaptık biz, her ne kadar Alaçatı yaz diye düşünülse de. Bizim bir sloganımız var: Dört mevsim Alaçatı, her mevsim Alaçatı. Hakikaten burası kışın da ayrı güzel. Bahçe şöminesi yakıyoruz. Kışın burada kalınıyorsa iki şömine de yanıyor. E o zaman sadece yazın değil kışın da otelinizde kalmak mümkün. Bazen hafta sonu grup organizasyonları için açıyoruz. Diyorlar ki biz yedi sekiz oda gelmek istiyoruz, o zaman açıyoruz. Burada yerden ısıtmalar var, inanılmaz konforlu oluyor. Herkes terliklerle, pijamalarla evinde gibi bahçede oturup şömine keyfi yapıyor. Sıcak şaraplar, sucuk partileri, mangal yapıyoruz. Yılbaşı da çok güzel olur o zaman. Kesinlikle. Denize giremiyorsunuz, yaz mevsimindeki gibi hiçbir şey ama çok farkı bir ambiyans olduğu söylemeliyim. Hem Alaçatı Merkez hem de Alachi Otel. Ama işte hep bir yaz algısı var, tabii. Ama bu da yavaş yavaş değişiyor. Biz şimdi bu konsepti sağladığımız için bu algıyı da kırmaya çalışıyoruz. Bir de Urlachi Çiftlik var. Demin biraz bahsetmiştik. Evet evet, Urlachi bizim kendi çiftliğimiz. Ürünlerimizi buradan sağlıyoruz. Orada keçilerimiz, ineklerimiz, tavuklarımız var. Sütümüz, yumurtamız, yoğurdumuz buradan sağlanıyor. Zeytinlerimizle zeytinyağı üretiyoruz, üzümlerle şaraplarımızı, sonra lavantalarımız var. Odada her daim değişen lavantalar oradan geliyor. Hatta sabunlarımız da yine o lavantalardan. O çiftlikten kendimiz için faydalanırken müşterilerin de bundan geri kalmamasını arzu ettik. Evet çok farklı iki meslek diyebilirim tabii... Ben insanlarla iletişim kurmayı seviyorum. Butik otel işi de iletişimi sevmeyi gerektiren bir iş. Sürekli insanlarla iç içesiniz, hizmet sektöründesiniz bir diğer yandan. Mesela siz şimdi buraya profesyonel bir yönetici ya da müdür koyduğunuzda o kadar sıcak olmuyor bu iş. Sizin başında olmanız gerekiyor, misafirle konuşmanız, onların ihtiyaçlarını sormanız gerekiyor. Temelinde insanları sevmek yatıyor tabii. Hekimlik mesleği de öyle. Çok iyi bir doktor olabilirsiniz ama iyi bir iletişiminiz yoksa, insan ilişkileriniz kuvvetli değilse, hastayla empati yapamıyorsanız çok başarılı olamıyorsunuz. Bu işin de temelinde bence bu var. Alaçatı'ya baktığımda daha çok kadın işletmeciler var, Nilüfercim. Kadınların ellerinin dokunduğu her şeyin daha estetik daha sıcak daha içten olduğunu düşünüyorum, erkekler darılmasın ama bu gerçekten öyle. Tabii ki erkeklerin analitik zekası var. Ben de eşimden çok besleniyorum. Vizyonu ve analitik zekası çok yüksek. Ben ise estetiğim, farklı bakış açım ve duygusallığımla bunu zenginleştirdiğimi düşünüyorum. Tıpkı diğer kadınlar gibi. Yani kadın erkek birleşince güzel oluyor. Çok da ayırmak istemiyorum. Birliktelik, ikililik güzel bence. Birbirlerinin özgürlüğünü kısıtlamıyorsa ortaklıklar zaten çok iyi gidiyor. Bu işte de, aşkta da, evlilikte de böyle. Ama elbette pek çok sektörde olduğu gibi turizmde de erkek egemen bir anlayışın hakim olduğunu söyleyebilirim ben de. Evet, ben biraz hiperaktif bir insanım. Otele girdim ama kendimi kapatmadım. Alaçatı Turizm Derneği'ne, Alaçatı Farkındalık Derneği'ne, Alaçatı Sanat Derneği'ne katıldım. Alaçatı için neler yapabiliriz, bunların peşinden koştum ve koşmaktayım. Çalışmayı çok seviyorum. 14 odalı bir butik otel açtım; aman elimi sıcak sudan soğuk suya değdirmeyeyim demiyorum. Alaçatı'nın sorunları için mücadele ediyorum. Burası için her şeyin iyi olmasına çabalıyorum. Yaptığımız, yapacağımız şeyler turizm için iyi olsun, Türkiye için iyi olsun... Alaçatı, Urla gibi beldelerin hak ettiği yerde de olmadığını düşünüyorum açıkçası. Alaçatı, Toscani gibi, Roma sokakları gibi bir yer ama maalesef değerini bulmuyor. Ben üç yıldır burada olduğum için sizinle öncelikle burada daha uzun yıllar varluğını sürdüren diğer turizmci arkadaşların düşüncesini paylaşayım; Alaçatı biraz kan kaybediyor. İlk çıkışı kültür sanat üzerineydi. Buraya gelen misafirlerin kalitesi çok yukarıdaydı. Başka bir ziyaretçi profiline sahipti. Sergiler, antikacılar, neler neler... Şimdi de var. Bunlar için çok uğraşılıyor, festivaller var mesela... Ancak Alaçatı'ya gelen her türlü işletmeye izin verilmesi ne yazık ki çıtanın düşmesine ve yalnızca sanat alanında değil eğlence anlayışında da olumsuz bir değişime neden oldu. İnsan kalitesini yalnızca Alaçatı ile sınırlandırmamak gerek belki de, Türkiye'nin de yüzü bu anlamda değişime uğradı. Bunu kabul etmek lazım. Örneğin ruhsat verilirlen çok dikkat edilmeli. Dernek olarak yerel yönetime gidiyoruz devamlı. Herkes burada işletme açmak istiyor. Ancak herkes burada işletme açmamalı. Bunun için belli kriterler olmalı. Mesela müzik on ikide bitmeli, belli bir tonda olmalı. Yan komşuyu rahatsız etmemeli çünkü burada yerli halk da yaşıyor. Bunlar unutuluyor maalesef. Kimse ilgilenmiyor bununla. Çok üzücü. Alaçatı Turizm Derneği bu durumla epey mücadele veriyor. Şikayet etmenin dışında, haberleri yapılıyor, yazılıyor çiziliyor. Hatta köşeyazarı arkadaşlarımızdan rica ediyoruz, bu konuya değinmeleri için. Her şey Alaçatı fabrika ayarlarına dönsün diye. Yani burası sörfüyle çok ünlü bir beldeydi, çok yabancı turist çekerdi. Turistler de böyle bangır bangır müzikli bir Alaçatı'yı sevmiyor açıkçası. Ayrıca kontrol edilemeyen rakamlar olmaya başladı. Alaçatı günden güne pahalılaştı. İnsanlar da ucuz yerlere gitmek istiyor haklı olarak. O ucuz yerler de nasıl oluyor, işte böyle oluyor Her türlü ucuz yani, anlatabiliyor muyum? İşte o zaman arz talep denklemine giriyoruz. Herkesin gidebileceği ama belli kriterleri de olan yerlerin çoğalması gerek. Biz de Alaçatı Farkındalık Derneği olarak bu konuda ciddi adımlar atmak istiyoruz. Ancak ne yazık ki bu işler yerel denetimlerden alındı. Biliyorsunuz, Sevgili Kürşat Başar, SG İmalathane ile Sohbetli Sofralar ismiyle seyrüseferler yapıyor. Buraya da geldiler. Tarladan sofraya yemek çerçevesinde Kürşat Bey ile bir sohbet oldu. Umarım önümüzdeki yıllarda da bir araya geliriz yeniden. Çok isterim ben. Burası bu tip organizasyonlar için çok uygun da bir otel. Çok uzun bir masa yaptık o gün. Yine yapabiliriz, güzel buluşmalar, tatlı organizasyonlar hep olabilir. Herkes için gergin bir yaz oldu. Bazı oteller ayrıntılara girmemek için hiç açmadı bile. Biz bütün ekip tedbirler aldık, eğitimler aldık. Daha çok butik oteller ön planda olduğu için özellikle biz butik oteller koronaya çok sıkı hazırlandık diyebilirim. Neredeyse pek çok otel, minik minik hastane ve kliniklere çevrildi. Dezenfektanlar, sterilizasyon paspasları, malzemeleri hep hazırl bulundurduğumuz şeyler. Ben zaten sağlıkçı olduğum için bütün bunlara çok alışkındım. Çok zorlanmadım. Otelimiz de güvenli otel belgesi almış bir otel. Her misafirin giriş çıkışlarda ateş ölçümü yapılıyor. Odalar her değişimde dezenfekte ediliyor. İzolasyon odamız var bir de. Misafirimiz kendini iyi hissetmezse, sağlık ekibi gelene kadar orada misafir ediliyor. Neyse ki şimdiye kadar böyle bir şey olmadı, aman olmasın da... Dikkat ediyoruz, umarım atlatacağız. Her şeyin başı sağlık gerçekten. Sağlık olsun, gerisi hikaye... Peki, Ajandakolik'in klasik bir sorusu var. Ajandanız ya da not defteriniz var mı? Madem bu kadar yoğun tempoda çalışıyorsunuz, bana vardır gibi geldi. Ah olmaz mı Nilüfer! Var tabii... Her zaman planlıyım ben. Yapılacak listem hep vardır o yüzden de ajandam olmaz mı, var. Planlı yaşamaya inanırım çünkü. Vakit yok diyoruz ama aslında her şeyi yapabiliriz, vakit var. Yeter ki planlayalım. Oğluma da bunu aşılamaya çalışıyorum. Ajandasız yaşayamam. Alachi Butik Otel olarak onları Ekim'de de Alaçatı'ya bekliyoruz. Otelimiz Ekim sonuna kadar açık. Çok teşekkür ederim Handan hanım. Zarafetiniz ve sıcacık enerjinizle hem Alachi'ye hem de sohbetimize renk kattınız. Ben teşekkür ederim. Yine gelin, kışın da buraları görün. Şu günler geçsin daha güzel enerjilerle daha keyifli yazlar yaşayalım.


Pandemi sürecinde evde kaydettikleri 5. albümleri Beyaz Durak'ın kaydını bitirdikten bir gün sonra Hedonutopia ile buluştuk. Yeni albümü ve haz dolu ütopya yolculuklarını konuştuk. Bugüne kadar yayınlanmış en kapsamlı Hedonutopia söyleşisi, siz Ajandakolik okurları için geliyor. Kerem Feyzi : Eylül başında ilk parça çıkıyor. İlk defa ön sipariş sistemini deneyeceğiz; eylül başında albüm gözükecek ama ilk önce ilk parçayı dinleyebileceksiniz. Bir sonraki ay ikinci parça açılacak. Bu şekilde tek tek single'lar şeklinde çıkıp daha sonra hepsi birleşerek ekim sonunda bütün albüm açılacak. Hepsinin de klipleri olacak. Anlam arayışında değiliz tabii ama Beyaz Durak'ın hikayesini merak ediyoruz. F: Beyaz Durak, Burhaniye Ören'deki bir otobüs durağı; beni, çocukluğumdan beri çok etkilemiş bir yerdir. Yöre halkı bilir o durağı. O durakta beklemişliğimiz de çoktur, fırtınadan yağmurdan sığınmışlığımız da. Yarı ev gibi taştan bir durak. Bu albümde bir bakıma o bölgeyle olan defteri de dürüyoruz; gençliğimizden İstanbul'a kadar olan bir defter bu. F: Olabilir. Dün kayıtlar bitti, bugün sizinle söyleşi yapıyoruz. Şu işler bir bitsin de tatile çıkacağız. Sonrasında doğada yalnız kalıp bakacağız o dönem kapanmış mı kapanmamış mı; bir sonraki, 6. albüm süreci belli eder bunu. F: Daha önce hiç Ağustos'ta albüm bitirmemiştik; normalde Eylül-Kasım aralığında bitiyordu. Çünkü konserden vakit olmuyordu. F: Aslında öyle. Konserler olmayınca albüme çalışma anlamında daha çok vaktimiz oldu. K: Belirsizlik hali benim canımı sıkan bir şeydir. Herkes önünü görmek ister. Ama bizim için Beyaz Durak kurtarıcı oldu. Enerjimizi, odağımızı ona aktarmamış olsaydık zorlanırdık. Zorluğu da oldu tabii; sonuçta izole kalmak ve toplum psikolojisi etkiliyor sizi. F: Pandemi yordu ama bizi. Tam ilk defa para kazanmaya başlıyorduk konserlerimiz iptal oldu. Hayat bizi bunlarla sınasa da ben gülüyorum bunlara; sağlık, birliktelik ve müziğimiz olduğu sürece mutluyum ben. K: Bu albümün en ayırt edici özelliği, prodüktörlüğünü tamamen bizim yapmış olmamızdı. Daha önceki üç albümümüzde prodüktörlüğümüzü Taner Yücel yapmıştı. Haklı olarak biraz dinlenmek istediğini söyledi. Kendi prodüktörlüğümüzü yapmanın bizim için de müzikal bir macera olacağını belirtti. F: Daha önce de böyle bir deneyimimiz vardı aslında; çıkış albümümüz Ucube Dizayn'ı Kerem'le birlikte prodükte etmiştik. K: O albümde tabii daha çok canlı kayıtlar vardı. Üç parça canlı kayıttı. Ancak yeni çıkan albümümüz tamamen bize ait oldu. F: Bunun kaydını, iyi bir ses kartıyla içimize sine sine evde yaptık. K: Mart'ta başlamıştık kayda, sizinle söyleşi yaptığımız günün önceki akşamında bitirdik. K: Açıkçası evde rahat rahat kayıt yapmak güzel bir deneyimdi. İçimize sine sine, tertemiz çalıştık. F: Diyelim ki stüdyo kaydının dört saati 1.000 lira. Haydi yarım saatin kaldı. Gel de rahat rahat çalış. Mesela vokal kaydediyoruz, o anda çok iyi geliyor bize. İki gün sonra dinliyoruz, bazı yerleri samimi gelmiyor. Ne yapacaksın? Evde olunca değiştirme şansımız oluyor. Daha önceki albümler öyle olmadı ki. K: Gerilla usulüydü; iki haftan var, kaydetmek zorundasın. F: 4-5 şarkı sırf bu yüzden boşa gitmiştir. K: Çıkış parçamız öyle mesela, 6-7 yıllık bir şarkıdır. Bizde genellikle şöyle oluyor; eskilerden demlenebiliyor, yeni yaptıklarımız ya da parça parça durup yeniden baktıklarımız oluyor. Parçaların bize ses vermesini bekliyoruz. Ben oldum, dedikleri zaman albüme giriyorlar. Spontane bir süreç bu. Bu albüm sizi tatmin etmiş gibi görünüyor. F: Kesinlikle! İçimize en çok sineni bu oldu. Bizce en iyi albümümüz bu. İlk defa da bir albüm öncesinde böyle konuşuyorum. Daha önce hep alçakgönüllülükle konuşurdum. Bu sefer aksine, Beyaz Durak'ın gücümüzü artıracağını düşünüyorum. Hedon şizoların abi ne yaptı bunlar diyeceğini biliyorum. Ve normalde müziğimizi garipseyenlerin de bu albümle birlikte bize dikkat kesileceğini düşünüyorum. Yani bizi sevenler ile pek aşina olmayanları bir araya getirecek bir albüm olduğunu söyleyebiliriz. Altı ay fark edilmese yedinci ay kendini gösterecektir. K: Evet, biraz geç fark edilebilecek, dinleyicinin kulağında demlenmesi gereken bir albüm olabilir. Öncekilere göre ise daha sakin bir albüm olduğunu söyleyebiliriz. Pandemi albümü oldu işte. Üretimi, prodüksiyonu ve klibiyle da tam anlamıyla bize, bizim mahalleye ait. F: Made in Rasimpaşa diyebiliriz. Yani bu albümün verdiği en büyük mesajlardan biri de Pandemide nasıl üreteceğim, nasıl albüm yapacağım? diyenlere, Al bak isteyince oluyor diyen bir albüm olması. K: Kafa olarak da iyi geldi. Bu süreçte hepimiz eve kapandık, eğer üretemeseydik kötüydü. Kurtuluş oldu bizim için. F: Bu albümde Kerem'in prodüktörlüğü bir hayli öne çıktı. Masada o vardı, mühendis oydu. Yıllardır ev arkadaşı olduğunuzu biliyoruz. Pandemide de aynı evin içinde kendi kaydınızı kendiniz yaptınız. Birbirinize tahammül eşiğiniz yüksek olmalı. F: Tabii ki. Mesela başkası olup bana kayıtla ilgili bir şey dese sinirlenebilirim. Ama Kerem deyince sinirlenmiyorum. Çünkü birbirimizi egomuzla boğacak insanlar değiliz. Tanıyoruz artık birbirimizi. Mesela Kerem bana, Synth'leri kaydederken beni rahat bırak, sen yanımdayken geriliyorum, demişti. Eve bir döndüm, adam muhteşem işler çıkarmış. Mesela bir aşk parçası var ama öyle popüler bir aşk parçası değil. Ben o parçada synth'in parçayı koruyucu ve taşıyıcı olmasını bekliyordum. Kerem onun finaline öyle devrimsel bir synth yapmış ki çıldırdım. Ancak bu yapılabilirdi. İyi ki ben yanında değilmişim, yanında olsam müdahale edip sıçıp batırırmışım. Onun ayarını o bilebilirdi. Birlikte olmak bu yüzden güzel. Biz bu yaşlarda birbirimizi yeniden tanıdık. Güzel oldu böyle, bildiğin iki kişiyle kaydettik albümü; biz yarattık bunu! K: Evet ama burada teknik bilgiye dayalı yılların deneyiminin de büyük katkısı var. Beyaz Durak'ta da albüm nasıl kaydedilir onu öğrenmiş olduk. F: Mesela ben vokal kaydederken yalıtım için yatak döşeklerini kullandık. Elbise dolabının içini doldurduk. Mikrofonun üzerine tül çorap geçirdik. F: Bir albümde bir şeyleri değiştiriyorsak %50'sini koruyoruz. Bu albümde Hedon işi introlardan ziyade biraz daha sakindik ve şarkıya 'dan' diye girdik genellikle. Kendi estetik süzgecimizi de tam olarak uygulayabildiğimizi sanıyorum. Bununla birlikte şizoları besleyecek en az üç Hedon işi parça var. Alışılagelenden farklı üç parça var. Bir şarkı da garip bir dönemden; Bronz... Kerem'in bestesi olan Okyanus çok fena. K: Hepsi var. Biz biraz da dinleyicinin kendi hislerini kendi yollarını keşfetmesini seviyoruz. Mesela ada dedin, senin için ada uzaydır belki, başka biri için kendi içidir bu. F: Mesela şununla da karşılaşıyoruz. Diyor ki İlk albümde şu parçayı ilk dinlediğimde çok gereksiz bulmuştum, aradan iki yıl geçti, sevgilimden ayrıldım ve o parçayı çok sevmeye başladım. O arada belki büyüdü belki başka bir şey oldu, bakış açısı değişti ve o parça onun en sevdiği parça oldu. Bir de aslında biz dinleyiciyi nereye götüreceğimizi pek sallamıyoruz. Çünkü biz de kendimizin nereye gittiğini sallamıyoruz, geziyoruz sadece. Bunların belirleyicisi olmak küçük tanrıları oynamak gibi. Türkiye'de sanatçıların düştüğü en büyük yanılgılardan biri de bu aslında. Ama bu, yaptığımız iş insanları yönlendirmeyecek veya etkilemeyecek demek de değil. Ben Blonde Redhead'i, Radiohead'i dinlediğimde beni etkilemiş, yolda yürüyüşümü bile değiştirmiştir, Sigur Ros beni mahvetmiştir. Ambient janrı ilk dinlediğimde ve bugün iyi örneklerini dinlediğimde etkileniyorum. İyi müzik insanı etkiliyor. Biz de bu tip etkilenmelerin parçasıyız. F: Bizden etkilenip yirmi müzik grubu kuruluyorsa ve bunların beş altısı iyi müzik yapıyorsa bu başarıdır. Biz yaşlandığımızda müzik yaparken bir grup çıkıp derse ki Benim olayım Hedonutopia'dır, İşte bu başarıdır. Hatta gün geldiğinde deseler ki Ben zamanında Hedonutopia'dan etkilendim ama şimdi yavan buluyorum, ben üstüne koymaya çalışıyorum, diyorsa bu da önemli. Daha üst düzey üretimlere sebebiyet vermek benim için mutluluktur. F: Ütopya bana Ernesto Che Guevara'nın, Gerçekçi ol, imkansızı iste. sözünü hatırlatıyor. Diyelim ki bir insan bir taşı en fazla 20 metre ileriye fırlatabiliyor, ama o 30 metre ileri fırlatacağı inancıyla atmaya başlarsa 22-23 metre atmaya başlıyor; 2-3 metre aşmıştır kendini. Bu işte kendi rekorunu kırmaktır. Ütopya işte bu işe yarar. K: Bana göre biraz şu ütopya: Hayatta herkesin kendini gerçekleştirme yolunu fark etmesi ve bu yol için adım atabilmesi; kendi ütopyasının peşinden gitmesi. F: Hayal kurmak gibi düşünelim. Türkiye şartlarına rağmen müzik grubumuzu hiç dağıtmadan üretmeye inat edebilir, dürüstlüğümüzü koruyabilirsek bizim müziğimizi fark edecek insanlar da olacaktır inancıyla yola çıkmak bizim için bir ütopyadır. Sonra bir gün gelir hayaliniz gerçekleşmeye başlar. Ütopya olarak yola çıkmışsınızdır ama bu ütopya fikrini paylaştığınız insanlar sizi fark etmeye, dinlemeye başlamıştır. Ama bu ütopyaya ulaştığınız anlamına da gelmiyor. Soruda bahsettiğiniz Birri'nin de dediği gibi onu yakalamanız mümkün değil. Karanlıkta bir fener gibi diyelim; bilmediğiniz, gidilmemiş bir yol var. Çevrenizdeki birçok insan bu iş olmaz der ama siz o yolda yürüyorsunuzdur; ütopyanın bizim müziğimizdeki karşılığı bu olabilir belki. Ütopyamıza doğru gitmek bizi ileriye doğru taşıyor. F: Biz kendimizden yola çıktık. Kendimizi doyurmayan bir şeyi yapabilecek tipler değiliz. Beyaz yakalı işlerde çalışmak veya popüler müzik yapmak bizi mutlu etmeyecekti. Mesele parayı erken vurmak değildi. Memnunuz biz. Parayı reddedip burada sürünmüyoruz. Bu sürünmek değil bizim için. F: Haz arayışı, ilerlememizi sağlıyor ama dinleyiciye haz vereceğiz diye de müzik yapmıyoruz. Bak şimdi bir şarkı yapacağız ve o Bil Ki gibi haz verecek diyen insanlar değiliz. Bir daha öyle bir parça olur mu bilmiyoruz. Bil Ki'den daha güçlü bir parça geliyor belki, kim bilir. Haz alıyor muyuz o parçadan, tabii ki. Çünkü bir derdi var. Bu derdo derdi değil. Mesela ormanda takılmanın güzelliğini, rahatlığını da bir dertmiş gibi anlatmayı seviyoruz. F: Mesele şu; ben ormana gelmişim, oranın rahatlığını, hazzını yaşayacak bilince sahibim. Ama insanlık da böyle olmalıydı. İnsanlar neden böyle değil. Dert bu. Orhan Kemal'in Avare Yıllar'ın sonunda bir söz var: Herkes sakız çiğner, çingene kızı tadını çıkarır. diye. Herkes o hazzı yaşayabilir aslında anlıyor musun? Ormanda gecenin bir saatinde çalılıkların ardından bir ses geldiğinde ona vereceğin tepkidir haz; ondan haz mı alıyorsun, korkuyor musun, ki korku da hazza dahil olabilir. Şimşekler kafana kafana çaktığında onun korkusuna gülümsemeyi seviyoruz, o da bir hazdır. Bize haz veren her şeyi müziğe taşıyoruz. Peki bunu dinleyici için mi yaptık? Hayır. Ama onu yaparken de içindeki estetik kişilik gülümsüyor ve Şizolar bunu beğenir, diyor. K: Farklı duygular doğuyor tabii ki. Ve bir insan senin yaşadığın duyguları paylaşabiliyorsa bu güzel bir dönüş oluyor bize, tamamlanmış hissediyorsun. K: Ünlü değil de kült bir grup olabilmek istiyoruz. Tanınmış olmak iğrenç bir şey, kendi hayatınızı yaşayamıyorsunuz. Buradaki tek derdimiz, hislerimizi paylaşan insanlara ulaşmak. İşin konser boyutu da var tabii. İkimiz de işimizi bıraktık, bununla geçiniyoruz. Müzik yaparak dünyayı dolaşabilmek bizim için yeterli. Ünlü oluruz olmayız o ayrı. Haluk Bilginer'in çok sevdiğim bir sözü var, Şöhret mesleğimin yan etkisi diyor. Ona kapılmamak gerekiyor. F: Türkiye'de bir Bülent Ortaçgil veya dünyada da bir Blonde Redhead olmaksa ünlülük buna varız. Mesela grubun gitaristi Amadeo Pace, New York'ta sokağa çıkınca rahat yürüyordur. Bazı müzisyen arkadaşlarımız var, otel odasından çıkamıyorlar. Mesela bizim üçüncü albüm çıkmıştı. Kadıköy'de bir mekana girdik, oranın sahibi Oo ünlüler geldi, babalar geldi, diye bağırınca ben sinirlenmiştim. İşte daha 20-30.000 dinlenmesi olan insanlara böyle yapıyorsunuz, bu adamlar kendilerini bir şey zannetmeye başlıyor, uçuruma itiliyorlar. Sonra o insanlar, gerek kapitalizm gerekse başka sebeplerden ötürü sanatsal üretim yeteneği erken yaşta körelmiş veya bu yeteneğe hiç sahip olmamış insanlara üstten bakmaya, onları beğenmemeye başlıyor. Bu Türkiye'de sanatın önündeki en büyük engellerden biridir; balık baştan kokuyor. F: Ayrıksılığın yüzünden boyalı kuş olmak. Diğer insanların arasında Ben niye normal bir müzikten hoşlanmadım. Nedir benim bu tepkiselliğim? diye soranlar. Bir ara delirmiş, sonra geri gelmişler. Kendini hep farklı hisseden ve gören, bu yüzden hep mutsuzluklarla boğuşmuş olan insanlar bütününe Hedon şizolar, kısaca şizolar diyoruz biz. Aylar sonra ilk defa gelen yorumlara baktım geçen gün. Abi biri de mi aptal olmaz. Hepsi kaliteli tipler. Ama mesela delirmiş; iki kere tımarhanede yatmış çıkmış. Şu an iyi ilaçla aramızda. Veya tam tersi, adam beyin cerrahı; diyor ki Sizi yanlışlıkla dinledim, hayranınızım, ameliyatta bizi dinliyor falan. Mesela konserden sonra şöyle bakıyorum; öyle köşede duruyor ikisi, geliyor diyor ki Biz böyle muhabbetleri hiç sevmiyoruz ama bir fotoğraf çektirebilir miyiz? Benden daha müzik grubu gibiler. Biz müziğimizle ulaştık onlara, daha da ulaşacağız. Bu da çok büyük bir güç bizim için. Biz şöyle 40'larımıza, şimdiki gibi üretmeye devam ederek gelirsek işler nereye gider bilmiyoruz. Benim korkum sahnede birinin öldürmesi ama deli deliyi görünce çomağını saklıyor. K: İyi ki varlar! Bu Hedonutopia dinliyorsa benim zevklerime uygundur. diye birbirini bulanlar var mesela. Normalde konsere gitmiyorum ama sizinkileri kaçırmıyorum, diyebiliyorlar. F: Biz bir grup kuralım ve onu dinleyenler şizolar olsun dememiştik. Şizolar parçamızda Şizolar mavi giysin sözü var, üç beş -iyi anlamda- manyağın onu sahiplenmesi üzerine gelişen bir şey bu. Her ne kadar ilk kendimizi doyursak da her albümde onlar için şarkı üretebilmekten ve ekolü beğenmelerinden memnunuz. Çünkü biz de Şizoyuz. F: Peyote'de çalarken çok az kişinin dinlediği çok oldu, gece çalıyorduk, tanınmıyorduk ama hiç yuhalanmadık. Bugünden sonra yuhalanırsak da oradan bir toz havaya kalkar. Dönüp de sorarlar, Sen kimi yuhalıyorsun? diye. Bir gün hiç unutmuyorum: Kadıköy'deki bir konserde Siz ne yaptığınızı biliyor musunuz? diye sormuştu bir Şizo. Bilmiyorsunuz, siz ne ürettiğinizin farkında bile değilsiniz. diye kendini yanıtlamıştı. Bizim Şizolar öyle, Siz ne yaptığınızı bilmiyorsunuz, ben zamanında delirdim ve sizin ne yaptığınızı ben anladım diyorlar. K: İnsanların beklentisi o yönde oluyor. Bakalım öyle çalabilecekler mi diye. Her şeyden önce kendinize dürüst olmanız lazım; ben kolaya kaçıp o sesleri bilgisayardan da verebilirim ama her konsere klavye getiriyorum ki albümdeki gibi kaliteli ve sıcak ses olsun. Bana göre bir grubun ne mal olduğu canlı performansta belli olur. Biz canlı performansları çok seviyoruz. Grubu 2008'de kurduk. 2010'dan itibaren 7-8 yıl Peyote'de yıllarca canlı nasıl çalarız sorusunun cevabını aradık. Bu noktada, istediğin sesi alıp aktarabilmek çok önemli. Çünkü sesi seyirciye göre ayarlıyorlar; müzisyenlerin duyduğu, yani kulaklık ya da monitörden aldığın ses ayrıdır. Albümdeki gibi çalmak dediniz, bunu yapabilmek 10 yıl gibi bir zamanımızı aldı. Yapay zeka ve dijitalleşme sayesinde çaldığımızı tam olarak aktarma yolunda standardizeyi daha iyi sağladık. F: Ben sahnede albümden daha iyi çalmaya, söylemeye zorluyorum her zaman. Ama ilk 10-15 yıl sahnede vokali istediğim gibi yapamadığımı, gitarı da tam istediğim gibi çalamadığımı düşünüyorum. İlk yıllarda zaten üç beş kişi var izleyen, çalamadım çalamadım çalamadım derken sonunda dan diye oturdu. Son 5-6 yıldır istediğim gibi çalıp söyleyebildiğimi düşünüyorum. O kırılma 30 yaşına geldiğimde oldu. O zamana kadar müziği bırakman için hayat sana her şeyi yapıyor. Bir çocuk sırtınıza binip bağırırken şarkı söylemeye benziyor bu. Ya biri şu çocuğu alsın da çalalım diyorsun. K: Her ikisi de tabii ki ama Türkiye'de insanların bilgiyi saklama gibi bir huyu var. Şu öyle miymiş? Oo, yok böyleymiş diye öğrenene kadar yıllar geçiyor. Teknik bir örnek vereyim: Mesela bassların 60 hertz sonraki frekanslarını kesmek gerekiyor ki basslarınız patlamasın. Sahne sistemi o frekansları zaten yükseltiyor. Siz o kesmeyi yapmazsanız bass çok geliyor ve yaptığınız müzik iyi duyulmuyor. İşte kimse size bunu söylemiyor, yıllar içinde sora sora yapa yapa deneyimle gelişiyor. F: Teknik kısmını anlamayanlara şöyle bir örnek verelim: Tereyağlı bir yemek yaptınız. Bunu bir yere götüreceksiniz. O kazanda tekrar ısıtılacak. O kazanın standardı gereği içinde 250 gr erimiş tereyağı zaten var. Şimdi siz bol tereyağında yapıp götürüyorsunuz, tereyağından yenmeyecek hale geliyor. Kimse de size demiyor ki sen az yağla pişirip getir. F: Biz bu konuda bir PDF çalışması yapıp ücretsiz olarak paylaşmak istiyoruz; Türkiye'de iki kişi nasıl müzik grubu kurulur? Hangi temel ekipmanlara ihtiyaç var? Anahtar noktalar neler? gibi sorulara cevap bulabilecek insanlar. Teknik anlamda akımı etkilemek istiyoruz. Bu işten para kazanan, bilgiyi paylaşmayan bütün ses mühendislerinin canını sıkmak istiyoruz. Çalmak istiyorum diyenlere; gitar, synthesizer, ses kartı, bilgisayar, mikrofon mu ihtiyacı olan neyse artık bisikletini mi satıyorsun motorunu mu, anne babanı mı kandırıyorsun ne yap et al, başla diyeceğiz. İki kişiyle grup kurabilirsiniz, üç olmak zorunda değil. Üç olunca ya biri evleniyor ya vazgeçiyor; senin kadar istekli olamayabiliyor. K: Aşkla bakan insan sayısı çok az. Bunu bir yol olarak görmek lazım. Biz hayatlarımızı buna adadık. İşi gücü bıraktık. F: Her ne kadar büyük konuşmayı sevsem de büyük konuşmayayım ama bu dakikadan sonra gruba birini alamayız. Ben Kerem'den başkasıyla çalışamam. K: Pandemiden dolayı iptal oldu. Bütün biletlerimiz de yandı. 10 yıllık da vize almıştık. Yeni keşfettiğim veya çok sevdiğim bir grubun yeni albümü çıktığında güzel hisler yaşatıyorsa boku çıkana kadar dinliyorum. Hedonutopia'nın parçaları da böyle bir niteliğe sahip benim için. Zaman geliyor takılıp saatler ve hatta günler boyu sıkılmadan dinliyorum. Kaset olsa kopar. Sizin de böyle takılıp kaldıklarınızı merak ediyorum. K: İlk aklıma gelen Blonde Redhead'den Where Your Mind Wants To Go... Ama o kadar çok var ki. Duyguya ve döneme göre değişmekle birlikte bizim Spotify'da HEDONUKARMA listesindekiler genelde öyle parçalar. F: Ben mesela bi' takılıyorum Jakuzi'ye. İki gün boyunca Belki De Sen Haklısın parçası kulağımda. Hop! Tim Hecker'in Ravedeath, 1972 albümüne takılıyorum. Palmiyeler'in Yak Ateşi de öyle mesela. Ben bir parçayı 250 defa dinleyebiliyorum. Başasarcı biriyim. Sarhoş ediyorlar beni, hipnotize ediyorlar; bir süre sonra ortama ait bir şeye dönüşüyorlar, duymamaya başlıyorsun. Ben müzik gruplarının canlı performanslarına da çok önem veriyorum. Onlara da takılabiliyorum. F: Yo La Tengo'yla ben çok geç tanıştım. Aslında Kraut Rock olayı sadece Almanya ekolünden çıkmamış. Yo La Tengo'nun evde yaparız biz bu işi deyip kült bir grup haline gelmesini örnek alıyoruz. Çok saygı duyuyorum. F: Bizim için müzik önde, söz değil. Dolayısıyla bizde söz yazıp üstüne müziğini yapmak çok nadir oluyor. Ama melodiyi içermiş halde söz de gelebiliyor. Yani önce müzik geliyor, derdi gelince de söz geliyor. Günümüzde edebiyatın müziği esir aldığını düşünüyorum. Edebiyatı sarmaşık olarak görüyorum. Yanlış anlaşılmasın, sadece müzik açısından konuşuyorum. Yani roman ya da öykü türü olarak edebiyattan bahsetmiyorum. Tüm dünyada müzik, söz tarafından sarmalanmış durumda. Müziğin söze karşı yenilgisinin kanıtı klasik müziğin çöküşüdür. Söze bakmak, punk müzikte zirve yaptı. Günümüzde de bu bayrağı rap devraldı. Bunu rap müziği kötülemek için değil, derdimi anlatmak için söylüyorum. Bu laf ebeliği, müziği ele geçirdi. F: Tabii ki. Dünya müziğinde durum şu şekilde; diyelim ki buradaki altı kişiyle bir şarkı yapıyoruz. Buradaki beş kişi bütün müziği kurguladı. İki kişi beat ve bassları yazdı. İki kişi synthleri, biri enstrümanları kaydetti. Beşiniz belki haftalarca uğraştınız. Ben gece geldim, sözleri yazdım. Şarkı bitti ya, bu şarkıyı götürdüğümüzde o şarkının hak ve dağıtımındaki para talebinde en çok payı bana veriyorlar. Çünkü sözleri ben yazdım ya hani. Sistem sözü ittiriyor. Çünkü müzik tek başına zihin açar, düşündürür; söz uyuşturur ve rahatlatır. O yüzden ambient müzik çok dinlenmez örneğin. Ben söz sevmiyorum, benim için önemli olan müziktir de demiyorum. Öyle düşünsek Hedonutopia'da söz olmazdı zaten. Mesela Beyaz Durak'ın çıkış parçası da sözle vuracak. Bazı parçalarınızda şarkı sözünün ne olduğu anlaşılmayabiliyor. Anlaşılmak zorunda da değil bana göre. Bu belirsizlik de bilinçli bir tercih olsa gerek. F: Biz o belirsizliklerle sözle ele geçirilmiş müzik dünyasına bir tuzak kuruyoruz. Anlamı yok gibi duruyor ama belki bizce var. Mesela Sev Beni'de Riken mi? diyorum. Bir edebiyat öğretmeni, sert ve aşağılayıcı bir tavırla yazmıştı, sinirlenmiştim. K: Her şeyin illa ki bir karşılığı olsun istiyorlar. Belki bizim için katmanlı bir anlamı vardır ya da senin için ne ifade ediyorsa o olsun diye düşünmüşüzdür. İlla bir yol haritası mı vermemiz lazım. Az önce söylediğin gibi Tarkovski'nin yaptığı da işte bu; anlamı olmayan gibi duran ama ona göre belki bir anlamı olan bir sahne kullanıyor örneğin. F: Beyaz Durak'ta da bu tuzaklar var yine. Bir tanesi zerdüşest örneğin. Zerdüşt değil. Bunun benim dünyamda birçok anlamı var. Dur şimdi oraya öyle bir kelime koyacağım ki diye de koymuyoruz bunu, bu bir tepki. Söze, sen bir kenarda bekle diyoruz. Müzik konuşacak. Bunu deneyen nadir gruplardan biriyiz. F: Müzik öğretmenliği ve müzik terapi üzerine 11 yıl, haftanın 3-5 günü çalıştım. Bir yıldır çalışmıyorum. Benden ziyade onların beni uyandırdıkları, zihnimi açtığı yerler oldu. Mesela bizim besteleri, gitar riff'ini arpejleyip reverb yapıp dinletiyordum. Öncelikle beğenileri çok salt ve direkt. Dikkatlerini çeken melodilerin, yerinde ve kendini tamamlamış melodiler olduğunu anladım bu süreçte. Güzel melodileri beğeniyorlar. Arada kalmışları beğenmiyorlar. Dikkat kesilmiyorlarsa orada bir sorun olduğunu anlıyordum. Mesela Beğendiniz mi çocuklar? diye soruyorum. Hayır diyorlar. Çünkü korkmuyorlar. Sıradan insanların önyargılarına sahip değiller. Dünya şekeri çocuklardı. K: Biyoloji geçmişim ve doğada geçirdiğimiz vakit besledi tabii beni. Hani şu noktada etkiledi diyemem ama genele baktığımda doğa, özellikle duygu durumumu etkiledi. Doğa sana ne kadar kırılgan bir canlı olduğunu hatırlatıyor bir kere. Biyoloji de öyle, araştırdıkça ne kadar çok kapının olduğunu görüyorsun, egolarından sıyrılmanı sağlıyor. Reset çekiyor. Bununla birlikte biyolojideki yaşam döngüsü kavramı benim hoşuma gidiyor. Ölüm ve yaşam; bazı şeyler ölecek ki yeni yaşam formları ortaya çıksın. Carbon based lifeforms kavramı da buradan geliyor aslında. F: Bu fakirlikten nasıl üretim doğar, ölecek miyiz biz bu imkansızlıklardan düşünce çıkmazına girdiğimde beni Charles Bukowski telkin etmiştir: Sakin ol evlat, sen üretimine, üretim hızını yükseltmeye odaklan. O sana geri dönecek. dedi bana. Onun dışında Jung iyi geldi. Wilhelm Reich keza; Acunsal Enerji yapıtı mesela. F: Kerem'le biz masaya şarap çanağını koyup birbirimize hep söz verdik: Bu grup dağılmayacak. Hedonutopia olmazsa, bu işi bırakırsak bittik biz, boşuz, boş insanlarız dedik. Çoluk çocuk değil, albüm yani. Her canın çocuk istediğinde bir albüm yap, bir şey üret şeklinde motive ettik kendimizi. Ben bir çocuktan ne çıkacağını bilemem ama bir albümden ne çıkacağını bilebilirim. K: Kendi müziğimizi yapmak ve taşıyabilmek. Bizi var eden şeyden uzaklaşmamak. F: Normal olmaktan tırsıyoruz biz. Müzik hayatımızdan çıkarsa normal bir insan oluyoruz ya hani, müziği koruyup üretime devam edebilmek bizi normal olmaktan kurtarıyor. F: Benim var. Ben insanlıktan ümidi kesmiş biri değilim. K: Umutsuz yaşayamazsınız ki. Umut olmak zorunda ki işinizi yapacak moraliniz olsun. Bazi sorulara verilen cevaplar bile bana icin sarkilar kadar anlaşılmışhissettirdi. Dinleyici kitlesini bu denli taniyan bir grup daha yoktur diye dusunuyor ve size sariliyorum. Bu adamların zihnini keşfetmek çok güzel. En sevdiğim gruba selam olsun.


Dünyanın dört bir yanında onun müziği var. Projeleri hiç tükenmiyor tıpkı enerjisi gibi... Öyle ki karantina sürecinde bile dur durak bilmeden çalışmaya devam ediyor. Koronavirüs salgını nedeniyle bugünleri Brezilya'da geçirmek zorunda kalan müzisyen İlhan Erşahin, Ajandakolik'e konuk oldu. İyi geçiyor, tabii ki tuhaf günler... Bekleyerek, düşünerek geçen günler... Yaratıcı ve güçlü olmaya çabalıyorum. Evet, çok! Ama dediklerine göre çok da fazla beklemeyeceğiz umarım. Sao Paulo'da her yıl düzenlediğim Nublu Caz Festivali için mart ayının ortasına kadar Brezilya'daydım. Festivalin hemen sonrasında 16 Mart'tan sonra New York'ta ve Brezilya'da salgın patlak verdi. Uçuşum iptal oldu ve hala Brezilya'dayım. New York'a dönmek için bekliyorum. Burada yaklaşık altı haftadır karantina var. Tüm restoranlar kapalı. Süpermarketlere falan aynı anda ancak beş kişi girebiliyorsunuz. New York'taki ve İstanbul'daki yakın arkadaşlarımla, müzisyenlerle sürekli iletişim halindeyim. Evet, aslında İstanbul'a, Ankara'ya ve İzmir'e çalmak için gidecektim bugünlerde. İstanbul Sessions olarak Avrupa'daki bazı program tarihlerimiz iptal oldu. Umarım gerçekten de çok uzun sürmez bu durum. İşlerin genel anlamda iyi gideceğini umuyorum ama giderek iyileşeceği konusunda şüphelerim var. Olabilecek en iyi şey, her şeyin eskisi gibi olması, daha iyi olması... Keşke olsa ama emin değilim. Hepimiz kapitalist makineleriz. Dünyanın bundan nasıl çıkacağını bilemiyorum. Evet onunla birkaç defa bir araya gelmiştim. Muhteşem bir insan, gerçek bir sanatçı. Yaptıkları işlerde kendi yollarını ve tarzlarını belirleyen müzisyenleri seviyorum. Sadece tek bir çizgide gitmiyorlar ve diğerleri gibi değiller. Lee Konitz, kendi sesine sahipti ve hep melodileri düşünüyordu. Bir zamanlar beraber müzik yaptığım, çok iyi bir bas gitarist olan arkadaşım Ben Street, Konitz'le birlikte çok çalmıştır. Sanırım onun vasıtlasıyla tanışmıştık. Ayrıca birkaç defa Nublu'ya da gelmişti. Bir süredir birkaç projeyle meşgulüm. İlk üzerinde çalıştığım Butch Morris'in yönettiği Nublu Orkestrası olarak yaptığımız 10 canlı konser. Yaklaşık 8-9 yıl önce bazı festivaller ve konserler yapmıştık, şimdi bunları yayınlamaya karar verdik. Bizim Istanbul Sessions'ın yeni albümünü de hazırladık. Şimdi albüm kapağını, ne zaman çıkacağını falan planlıyoruz. Ayrıca daha önce Wonderland olarak Hüsnü Şenlendirici, Alp Ersönmez, İzzet Kızıl ve Volkan Öktem ile Londra'daki otelde ve Yakup Restoran'nda kaydettiğimiz canlı performansı da yayınlayacağım. Aslında video olarak yayında ama bu defa albüme koyacağım onu. Bir de burada Brezilya'daki müzik grubum Praia Futuro ile bir projeyi bitirmek üzereyim. Birkaç ay önce kaydettik, şimdi de vokalleri ve diğer teknik şeyleri ekliyoruz. Kendimi genel olarak Netflix'ten, televizyondan uzak tutarak meşgul etmeye çalışıyorum yani. Sadece İstanbul'da yok değil. Kulüpler, dünyanın pek çok yerinde çok ama çok az, festivallerse çok daha fazla. Kulüp sahnesinin, müziğin, grupların ve müzisyenlerin büyümesi için gerekli olduğunu düşünüyorum. Ayrıca seyirciler için caz ve doğaçlama müziği göz önünde deneyimlemek çok önemlidir. Festivaller de harika ama her zaman soundcheck gibi ses sorunları oluyor. Ben kulüplerde çalmayı gerçekten çok seviyorum. Bu konuda tuhaf bir hassasiyetim var. Pek çok saksafoncu saksafonunu, ağızlığını falan değiştirir. Bense 30 yıldır aynı takımı çalıyorum. Öyle en çok çaldığım diye bir şey yok. Yönümü hep değiştiririm. Çoğu zaman bazı albümlere sıkışıp kalırım birkaç hafta ama sonra değiştiririm. Son haftalar müthiş bir müzisyen olan Juliette Greco'yu dinliyorum. Türkiye'de son birkaç yıldır caz dinleyicisinin giderek çoğalmasına ve insanların cazı keşfetmesine seviniyorum açıkçası. 1920'den bugüne gerçek anlamda müzik demek olan caz büyük bir kelime. Ayrıca sadece cazla sınırlı olarak değil genel müzik olarak keşfetmeyi seviyorum. İnsanların yeni şeyleri keşfettiğini görüyorum. Sadece sevdiğiniz albümlerde ya da tarzda kalmamak adına önemli bir şey. Bu, sizi hem bir insan olarak genişletir hem de pozitif düşünmenizi sağlar. İstanbul Sessions'tan İstanbul Underground çalsın madem. Bir de Farewell to Earth videosunu paylaşmanı isterim.


Her şeyin normal göründüğü bugünlerde sergiler, müzeler kapılarını bir bir açarken 1 Temmuz'da da tiyatrolar Ve perde! demeye hazırlanıyor. Oyuncular ve tiyatro emekçileri, önümüzdeki dönem için oldukça kaygılı. Üç aydır gelirleri kesilen özel tiyatroların ayakta kalarak izleyicisiyle yeniden buluşabilmesi için Tiyatro Kooperatifi'nin çalışmaları ise hız kesmeden devam ediyor. Tiyatro Kooperatifi'nin Yönetim Kurulu Başkanı, oyuncu Iraz Yöntem ile hem kooperatif çalışmalarını hem de süreci konuştuk. Türkiye'de ve dünyada ilk olan bir sosyal kooperatif, Tiyatro Kooperatifi. Mesleki alanda özel tiyatroları temsilen tiyatro sektöründeki tüm üretim ve uygulama süreçlerinin iyileştirilmesi ile profesyonelleşmesini hedefleyen çok sesli bir oluşum. Salgın dönemiyle birlikte iyice zor durumda kalan özel tiyatrolar, her ne kadar 1 Temmuz'da kapılarını açacak olsa da normalleşme süreci dediğimiz bu dönemde finansal sürdürülebilirliği nasıl gerçekleştirecekleri bir muamma ve devlet desteği şart. Aslında tam olarak yola çıkışımız Alternatif Sahneler Birliği değil; kooperatif kurulana kadar çok çeşitli örgütlenme girişimlerinden bir tanesiydi bu birlik. Tiyatro Kooperatifi, mesleki alanda özel tiyatroları temsilen tiyatro sektöründeki tüm üretim ve uygulama süreçlerinin iyileştirilmesi ile profesyonelleşmesini hedefleyerek resmi olarak 26 Haziran 2019'da kuruldu. Kısa vadede tüm üretim ve uygulama süreçlerinde tiyatroların üzerindeki maddi yükü azaltmak, orta vadede gelirlerinde artış sağlayacak çalışmalar yapmak, uzun vadede mesleki alanda yasal mevzuat değişiklikleri yaptırabilmek için kurulmuş bir sosyal kooperatifiz. Kampanyamızda; Tiyatro Sever, Tiyatro Dostu, Tiyatro Müdavimi, Tiyatro Tutkunu, Tiyatro Sevdalısı, Tiyatro Meftunu ve Tiyatro Aşığı olarak ayrı ayrı yedi paketimiz yer alıyor. Farklı ücretlerde birçok paket sunarak herkesin tiyatroya destek olabilmesine imkan sağlayan #BizdeYerinAyrı programına ait paketler, hem bireyler hem de kurumlar tarafından satın alınabiliyor. Kullanımları da şöyle: Pakete dahil haklar için gerekli QR kod oluşturulup, satın alan kişi/kuruma iletiliyor. Satın alınan hak, kampanyaya katılan tiyatroların bilet ücreti oranında QR kodu okutularak kullanılıyor ve bu paketlerle, kampanyaya katılan tüm tiyatroları desteklemiş oluyorsunuz. Henüz yeni olmasına rağmen kampanyaya olan ilgi her geçen gün büyüyor. Mesela ilk kurumsal destek Anadolu Efes'ten geldi. Önümüzdeki günlerde yenileri de eklenecektir. Ayrıca seyircilerimizin de bu destek programımıza yoğun ilgisi var. Aslında bu destek bir dayanışma kültürünün var olduğunun göstergesi! Uzun vadede tiyatrolarımızı ayakta tutabilmek için kamu ve özel dahil tüm sektörlerin; seyircilerimizin de desteğine ihtiyacımız var. Oyun programları açıklanmaya başladığı zaman da seyirciler 48 saat öncesine kadar rezervasyonlarını yaptırabilecekler. Şimdiye kadar sesinizi yeterince duyurabildiğinize inanıyor musunuz? Tüm özel tiyatrolar Tiyatro Kooperatifi altında toplanabildi mi? Onlara ne gibi imkanlar sunuldu? Sanırım 55 kurum da ortaklarınızdan. Büyük bir güç bu! Duyurduğumuza inanıyoruz. Ortaklarımızın günden güne artması da bunun bir kanıtı olsa gerek. Şu an için sadece İstanbul'daki özel tiyatroların ortak olabildiği bir kooperatifiz. Bunun nedeni de kısa vadede olan hedeflerimizi gerçekleştirebilmek için operasyonel bir sınırlama yapmamızın gerekmesiydi. Biz şimdiye kadar ortaklarımız için Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın Telif Hakları Genel Müdürlüğü'nce açılan oyunların dijitalleştirilmesi projesine çatı kurum olarak başvurduk ve Bizde Yerin Ayrı kampanyasını hazırladık. Temel hedefimiz olan yasal mevzuat değişiklikleri üzerine çalışmaya devam ediyoruz. Ne yazık ki asla yeterli değil. Çünkü tiyatrolarımız zaten üç aydır kapalı ve yaz sezonu da bizim ölü sezon olarak tabir ettiğimiz bir dönemdir. Bu süre içinde dünyanın pek çok ülkesinde sanatçılar ve sanat kurumları devlet tarafından desteklendi fakat biz benzer destekleri göremedik. Bu sürecin uzayacağı ihtimalini de göz önünde bulundurduğumuzda, net ve somut desteklere ihtiyacımızın olduğu gerçek. Bu süreçte ne kadar tedbir alınırsa alınsın, açık havada oyunlar oynansın insanların tiyatroya gideceğini düşünüyor musunuz? Tabii bunu daha çok tiyatroya gitme alışkanlığı edinmiş insanlarla ilgili olarak soruyorum. Pandemi süreci başladığı andan itibaren herkes sanata sığındı. Evlerimizden dünyanın her yerindeki tiyatrolara, konserlere, müzelere erişim kolaylaştı. Bu da bize gösteriyor ki sanat iyileşmek için vazgeçilmez bir ihtiyaç. Fakat fiziksel olarak sanata erişmek için toplumun nasıl bir refleks göstereceği şu aşamada bence belirsiz. Tüm dünyada eşzamanlı olarak bunu deneyimleyeceğiz. Zaten bilim insanlarına öncelikle kulak vermeliyiz; bunun adı bir süre daha normalleşme olamayacak. Dolayısıyla yeni bir sürece giriyoruz ama bu süreçte finansal sürdürülebilirliğin nasıl gerçekleştirileceği çok önemli bir problem. Yeni mekan ve seyir tasarımları keşfedilecek muhtemelen, ama henüz formülleri tartışma aşamasındayız. Önümüzdeki ilk genel kurulda Marmara Bölgesi'ne açılmak için çalışıyoruz. Hatta Türkiye'nin tüm bölgelerinde kooperatifleşme görüşmelerimiz devam ediyor. Hedeflerimizden biri de her bölgenin kendi kooperatifini kurması ve bu kooperatiflerin de birlik çatısı altında birleşmesi. Özellikle bu yaşadığımız süreç örgütlenmenin ve dayanışmanın önemini bize bir kez daha hatırlattı. Bu bilgiyi bir daha unutmamayı diliyorum. Müstakil seslerle taleplerimizi dile getirmenin bizi ilerletmediğini öğrenmiş olmalıyız artık. Bizler bireyler olarak önce kendimiz örgütlenmeliyiz sonra da bu kurumlar birbirleriyle işbirliği içinde çalışmalı. Oyuncular Sendikası ve Tiyatro Kooperatifi bu anlamda iyi bir örnek teşkil ediyor bence. Alanımızın iyileştirilmesi için bir arada çalışan kurumlarımız ve bu bağı daha da güçlendireceğiz. Açıkçası ben bu yeni normali pek güvensiz buluyorum. Tanımlamaları doğru yapmazsak alışkanlıklarımızı değiştiremediğimizi görüyoruz. Kişisel olarak da bu süreçte çok yoğun çalıştığımızı söyleyebilirim. Elbette bir oyuncu olarak sahnede olmayı çok özledim; fakat önce tüm zemini güvenli ve sürdürülebilir hale getirmek için çaba harcamamız gerektiğini düşünüyorum. Topluma ve birbirimize karşı büyük sorumluluklarımız var, bunun bilinciyle hareket etmeye çalışıyorum. Yeni formüllere ihtiyacımız var, evet. Tiyatro Kooperatifi'nin ana hedeflerinden biri olan yasal mevzuat değişikliği bu anlamda ne kadar önemli olduğunu yeniden gözler önüne serdi. Ülkemizde özel tiyatrolar salt tacir konumundalar. Üzerimizdeki vergi yükünün kaldırılması şart; çünkü kamusal bir ihtiyaçtır sanat. Bizler de sadece tacir olarak tanımlanmamalıyız. Türkiye'deki mevzuat hem bizlerin yeniden tanımlanması için iyileştirilmeli ve dönüştürülmeli hem de özel sektörün ve bireylerin de desteklemesinin önü açılacak şekilde yeniden inşa edilmeli. Dünyada hızla gelişen dijital platformlar var, evet; ama ülkemizde bu platformlar henüz çok da gelişkin değil. Hepsi uzun bir zincirin halkaları, yapılması gereken çok şey var ve Sam Mendes'in de dediği gibi yarın ya da üç ay sonra değil; ŞİMDİ yapılmalı bu değişiklikler. Tiyatro sanatı binlerce yıldır var olan bir sanat. Ölmedi ve ölmeyecek de; insanoğlu yeryüzünden silinene kadar yaşamaya devam edecek. Birçok nedenden ötürü değişti, dönüştü; bu durum da devam edecek. Ama kurumlarımızın ve sanatçılarımızın varlığını koruyamazsak çok büyük kayıplar yaşanacak. Bu kayıpların önüne geçmek için çalışıyoruz ama sorumluluk sahibi olan tüm kamu kurum ve kuruluşların da üzerine düşenleri yapması gerekiyor. Kulaklarını tıkayıp gözlerini kaçırmaları bizlerin var olduğu gerçekliğini ortadan kaldırmıyor. Bizler varız! Sanat da toplumu bir arada tutan ve iyileştiren bir tutkaldır. Umutsuz değilim ama gerçeğin ne kadar sert olduğunun farkındayım. Bu bizi hiçbir zaman pes ettiremeyecek. En önemli konu üzerimizdeki ağır vergi yüküdür. Özel tiyatrolar olarak tabi olduğumuz birçok yasal mevzuat var ve bu mevzuatlara göre tiyatroların ticari işletme olarak değerlendirildiği, bir bakkal dükkanından, bir market veya restorandan farkı yok maalesef. Geniş bir mevzuat değişikliğine ihtiyacımız var, biz de bu konu hakkında çalışıyoruz. Hep altını çizdiğimiz bir konu var; kooperatifin uzun vadeli hedefi yasal değişikliklerle Türkiye'deki tiyatro sanatının dünya standartlarında yapılması için yasal zemini oturtmak. Bizim uzun vadeli hedefimiz bu covid-19 süreciyle birlikte hızlandı biraz da. Tiyatro sanatının kamusal bir hizmet olduğunun ön kabulüyle mevcut yasal düzenlemelerdeki eksikleri tespit ederek mevzuatın iyileştirilmesi için ilgili makamlara önerilerde bulunmaya devam ediyoruz.


2012 yılında Eşik romanıyla Yunus Nadi Roman Ödülü'nün, bu yıl da Duygu Asena Roman Ödülü'nün sahibi Irmak Zileli'yle kurduğu metinlerde dolaştık; nasıl yazıyor, neleri dert ediniyor, nelerden besleniyor, ne yapmaktan kaçınıyor... Yakın dönemin öne çıkan isimlerinden Zileli'nin yaratım sürecini ve romanlarına yayılan dünyevi meseleleri üzerine epeyce derin söyleştik. Türkiye kadın hareketi Duygu Asena'ya çok şey borçlu. Kadınların uğradığı haksızlıkların duyulmasını sağlayan, kadınlara cesaret veren bir isimdi, Duygu Asena. Feminizmin Türkiye'de kitleselleşmesine ön ayak oldu. Bu anlamda pek çok kadının eşitlik talebine sahip çıkma konusunda farkındalık oluşturmasını sağladı. Duygu Asena Kadının adı yok diyerek, kadınların yok sayılmışlığına vurgu yapmıştı. Bugün adı olmayanların, yok sayılanların sadece kadınlar olmadığını biliyoruz. Kadınların yolu bütün ötekileştirilenlerin mücadelesiyle kesişmiş durumda. Eşcinselin, trans bireyin de adı yok. Yoksulun, evsizin de adı yok. Ve göçmenin de adı yok. Doğup büyüdüğü topraklardan ve ailesinden savaş, yoksulluk, açlık yüzünden kopup gelen insanların da adı yok. Sadece kadın ile erkek arasında eşitliği inşa etmek yeterli değil, o yüzden ve zaten sizin deyiminizle feminist yürüyüşü bununla sınırlamak toplumsal cinsiyetin dayattığı dualiteyi baştan kabul etmek anlamına geliyor. Hiyerarşik ön kabullerin tümüne, topyekun bir itirazı anlamlı buluyorum ve feminizm de her alanda bu konuda mücadele verenlerle kader birliği yaptığında ancak kendi çizgisinin hakkını verir diye düşünüyorum. Bu yolu benim nasıl yürüdüğüme gelince, öncelikle ben kendi hayatımda içimdeki iktidarla mücadele ediyorum, beni öteki karşısında kibirli kılan her tür içselleşmiş kabulü sorgulamaya çalışıyorum. Kendimden başlayarak hayatımdaki tahakküme eğilimli unsurlarla yüzleşmeyi, onları değiştirmeyi önemsiyorum. Daha bugün okuduğum kitapta karşılaştığım bir alıntıyı paylaşayım sizinle. Vivien Burr demiş ki: Toplumsal cinsiyet günlük yaşantımızın önünde oynandığı bir perdedir. Varlığımıza öylesine işlenmiştir ki, tıpkı nefes almak gibi, alışılmışlığı nedeniyle görünmez bir hal almıştır. Bu yüzden varlığımıza işlemiş bu toplumsal kodları sürekli deşifre etmemiz, görünür kılmamız gerekiyor. Dilimizde, eylemlerimizde ama en çok insiyaki olarak yaptıklarımızda bu toplumsal kodların varlığının farkına varmak önemli. Sadece olumsuzu ortadan kaldırmaya çalışarak değil elbette. Eşit, yaratıcı, dayanışma esaslı ilişkiler kurarak, bunları çoğaltarak da başka bir dünyanın mümkün olduğunu hatırlatmak önemli. Edebiyatçı olarak da anlattığım hikayelerin iktidarı, eşitsizliği, hiyerarşiyi dert edinmesi bu yürüyüşün bir parçası kuşkusuz. Gölgesinde kitabımın Leyla'sı da o yürüyüşü boşuna yapmadı. O yürüyüş bu şekilde de okunabilir belki. İsmi Tina mıydı bilmiyorum, Gürcü müydü onu da bilmiyorum ama bir evde bakıcı olarak çalışan, Türkiyeli olmayan bir kadının çatıdan düşüp öldüğünü, söylendiğine göre de anahtarı içeride unuttuğu için çatıya çıktığını, balkona atlamaya çalışırken aşağı düştüğünü duydum. Bu gerçek olay beni çok etkiledi. Duyduğum anda içime yerleşti, sonraki günlerde sık sık aklıma geldi. İnsan neden anahtarı unuttum demeye korkar? Neden çatıya çıkıp eve girmeye çalışır. Neden böyle bir riski göze alır? Bu sorular aklımda dönüp dururken, şu cümle geldi: Kadın korkudan öldü. Onu öldüren korkuydu ama tabii ki bu korku onun kendi kendine, durup dururken edindiği bir şey değildi, içselleştirdiği otoritelerin saldığı korku yüzünden Anahtarı unuttum demeye çekindi ve çatıdan düşüp öldü. İşte bu korku meselesini anlayınca bunun romanını yazmaya karar verdim. Açıkçası yazma sürecini ve halini mistifiye etmeye yol açacak her türlü ifadeden kaçınmak isterim. Yazmak, bir çocuğun oyun oynaması kadar doğal, yalın ve insana ait bir eylem. Yani insanüstü bir ruh haline girmeye gerek yok. Yazmanın bir vecd hali olduğunu düşünmüyorum. Kendini bırakmak, yazıya, hikayeye, karaktere teslim olmak başka bir şey. Bu bana göre oyun oynamaktır ve herkes yapabilir. Düzelteyim, kendini hikayesine yeterince verebilen, odaklandığı bu hikaye için yeterince emek veren, çalışan, hayal gücünü besleyen ve dışarıdan edindiği bütün o besinleri yazıya dönüştüreceği sırada kendi içine dürüstçe bakma açık yürekliliğine sahip herkes yapabilir. Oyun oynamak biraz da budur çünkü. Oyun oynayan her çocuk, iç dünyasına da döner ve içindeki malzemeyle haşır neşir olur, ölüm korkularını, şiddet duygularını, kötücül hisleri görür orada ve onları kurmacaya dönüştürerek sahneye koyar, yani bir bakıma yüzleşerek onlarla baş eder. Tina'nın hikayesini yazarken ben de içimdeki pek çok duyguyla karşılaştım. Bunlar arasında Tina'yla bağ kurmamı sağlayan ve onun mağduriyetiyle özdeşleştiğim taraflar olduğu gibi, ona hükmeden, onu ezen Seval karakterine ait haller ve davranış biçimleri de vardı. Yazarken Tina'ya dönüştüm ve onun zihninden yazdım. Bunun için öncesinde uzun bir çalışma sürecine ihtiyaç vardı elbette, karakterin derinleşmesine ve içimde kök salmasına... Tina'yla aramda bu bağı yazarken derinleştirdiğimi hissettim ve sözcükler oradan çıktı. Hiçbirini okuru etkileyeyim, duygulandırayım diyerek dökmedim kağıda. İçimde kök salan Tina ne düşünüp hissettiyse onlar çıktı. Kendimi Tina'ya ve metne teslim ettiğim oranda mümkün oldu bu. Bunu yapabildiğim anlarda da büyük bir doygunluk hissettim elbette. Tina'yı yazarkenki değil de onunla vedalaştıktan sonraki duygular daha canlı zihnimde. Çünkü yazarken orada ben pek yoktum galiba. Metin bütünüyle ona ait bir alandı. Asfaltta yatan ve öyle hisseden oydu. Bir hikayeyi kurarken meselesine olabildiğince katmanlı bir bakış geliştirmeyi önemsiyorum. Anlatacağım hikayenin ilk bakışta görünen yüzeyinin alt katmanlarını ortaya çıkarmaya, metni bu katmanlarıyla birlikte kurgulamaya çalışıyorum. Son Bakış bunu açıklamak için iyi bir örnek. Kitabı okuyan herkesin hemen göreceği, yüzeydeki hikaye göçmen bir kadının göç ettiği ülkede kendini dışlanmış hissetmesi, görmezden gelinmesi, yok sayılması ve bu ülkenin otoriteleri karşısında hissettiği çaresizlik, korku. Zaten hikaye tam da bu korku yüzünden çatıya çıkıp ölen bir kadını anlatıyor. Kuşkusuz ki bu haliyle bile etkileyici ve önemli bir meseleyi irdeliyor, Son Bakış. Fakat ben bu göçmenliği, yabancılığı, korkuyu, otorite karşısındaki çaresizliği bir ülkeden diğerine göç eden kişinin hikayesiyle sınırlamayarak, başka katmanlar oluşturdum. Örneğin göçmenliğin bir başka ülkeye göç etmesek de insan olmanın özündeki bir meseleyle ilişkisini kurdum. Anne karnından bu dünyaya göç eden insan yavrusunun duygusuyla Tina arasında, Tina'nın hissettikleri arasında bağ kurdum. Böylece aslında ötekileştirdiğimiz göçmenlerin bize o kadar da yabancı varlıklar olmadığını, onların hisleriyle bağ kurmanın hiç göç etmemiş biri için de sandığı kadar zor olmayabileceğini hatırlatmak istedim. Dışlanmanın, yabancılık hissinin, otorite karşısında duyulan korkunun ve çaresizliğin her insanın o veya bu biçimde yaşadığını, farklı koşullar içinde de olsa yaşamış olmasının kaçınılmaz olduğunu vurgulamaya çalıştım. Böylece aslında göçmenliği güncel bir mesele, ya da basit bir sosyal sorun olarak ele almakla kendimi sınırlamayıp, varoluşsal boyutunu da irdeledim. Bu kanaldan ilerlerken aslında ötekileştirme, öteki addettiğimizle ilişki üzerine de düşünerek hikayeyi derinleştirdim ve felsefi bir katman da eklemeye çalıştım. Çünkü öteki dediğimiz kişinin o kadar da öteki olmadığını, onun hislerinin çok benzerlerini kendimizin de yaşadığını anlatmayı istedim. Bu şekilde hem derdimi daha iyi anlatabildim hem de meselemi sınırlamamış oldum. Nitekim bir sanat eserinin, tekil olanı anlatırken tümel olanla bağ kurması gerektiğini, ancak bu şekilde insanın temel meselelerine dokunabileceğini ve zamansızlaşabileceğini düşünüyorum. Göçmen bir kadının hikayesini kazıdığımda altından hepimizin içindeki o yabancılık hissi, dışlanma korkusu, iktidar ilişkileri, çağlar boyunca aktarılan biat kültürü çıktı. Kuşkusuz ki beni dönüştürdü. Bu tüm romanlar için geçerlidir, yazarken başka bir karaktere bürünürüm ve başkası olma deneyimi içimdeki başkalarını keşfetmemi, bilmediğim taraflarımla tanışmamı, bazı açılardan zaaflarımı görerek bir yüzleşme yaşayarak onları değiştirmemi, bazen de onlarla barışmamı, onları kabul edebilmemi sağlar. Son Bakışta bana çok uzak, yabancı gibi görünen bir karakterin içine girerek, ona dönüşürken onunla benzer taraflarımızı keşfettim ve bu benim öteki olarak gördüğüm kişilere bakışımı değiştirdi. Ayrıca sadece Tina'ya dönüşmedim, romanda Seval karakterini yazarken de aslında Seval gibi davrandığım, karşılaşmaktan hiç hoşlanmadığım ötekiyle arasına hiyerarşi koyan, bunu yaparken başkasına kendini kötü hissettiren, ezici tutum ve davranışlarımla yüzleştim. Tina'ya dönersek, içimde otorite karşısında acze düşen, hata yapmaktan ölesiye korkan taraflarımı keşfettim ve Tina'yı yazarken ona duyduğum şefkat, kendi hatalarıma karşı sert ve yargılayıcı tutumumu dönüştürdü. Bir başkasının hata yapma korkusunun yarattığı trajediyi yazmak, kendi hatalarıma karşı beni de daha insaflı kıldı, bu açıdan belki içimde bana parmak sallayan ebeveyn ya da otorite figürlerine Tina sayesinde esaslı bir sınır koyma adımı atmış oldum. Kendine karşı acımasız ve sert olan birinin ötekine karşı da aynı şekilde sert olabildiğini keşfettim. Paradoksal gibi görünen bu durumu fark etmek, kendimle olduğu kadar çevremle de ilişkilerimi iyileştirdi. Sanki Son Bakışı yazmak beni daha iyi bir insan yaptı. Hem kendime hem ötekine karşı. Kendimiz ve ötekiyle ilişkimizin birbirine nasıl bağlı olduğunu idrak etmek şaşırtıcı bir deneyimdi. Eşik, otobiyografik malzemeyi kullanan bir romandı. Dolayısıyla onun için hikayeyi kurmak ya da karakteri oluşturmakla ilgili bir ön çalışma yaptığım söylenemez. Öte yandan bugün bana kendi hikayesini anlatmak için roman yazmak istediğini söyleyen insanlara bu yolu tavsiye etmiyorum. O malzemenin içindeki meselenin ne olduğunu kendilerine sormalarını ve o dert/mesele neyse onun üzerine düşünmelerini, okumalarını, meselelerini derinleştirerek katmanlarını keşfederek hikayeyi kendileriyle sınırlı olmaktan kurtarmalarını öneriyorum. Ben Eşikte meselem üzerine düşündüm, bireysel deneyimle sınırlı tutmamak adına, bu hikayenin kavramsal bağlarını tespit etmeye çalıştım. Buradaki temel soru ben bu hikayeyi neden anlatmak istiyorum sorusuydu. Yani içimi dökmek değilse maksadım, derdim ne? Ben bu hikayenin başkalarını da ilgilendireceği fikrine nereden kapıldım? Çünkü eğer başkalarını ilgilendiriyorsa burda insana dair bir soru ve sorun var demektir. Eşikte bu soruyu ve sorunu tespit etmekle birlikte okumalarım ile yazma sürecim iç içe geçti. Belki de karakterler içimde zaten çok canlı olduğu için yazarken zorlanmadım. Ancak hikayeyi sıfırdan kurduğum, yeni karakterler yarattığım diğer romanlarımda o karakterlerin içimde köklenmesi, oluşması, birer siluet olmaktan öteye geçmesi için meseleye, yazacağım konuya ve anlatacağım hikayeye yönelik okumalar yapmam gerekiyor. Bu okuma, düşünme, tasarlama sürecinde karakter de dil de arka planda yavaş yavaş oluşuyor aslında. Ben karakteri ve dili oluşturmakta acele etmemeyi; onları belirlemektense, konuya ve hikayeye odaklanıp, kendimi bu yönde beslerken, metnin unsurlarının damlaya damlaya birikmesini tercih ediyorum. Sonra bir bakmışım damlalardan koca bir göl olmuş. Karakter ete kemiğe bürünmüş. Bunu onun sesini duyabildiğimi hissettiğimde anlıyorum. Roman için ihtiyacım olan hikayeye dair unsurların esasını bildiğimden emin olduğumda, o sesin gelmekte olduğunu seziyorum ve bekliyorum. Karakterin sesi, metnin dili demek benim için. İlk cümleler geldiğinde kendimi metne, akışa teslim ediyorum. Bu akış sırasında da elbette karakter daha da somutlaşıyor; konuştukça, dile geldikçe aklı, fikri, duyguları belirginleşiyor, bu esnada kuşkusuz yeni keşifler de yapıyorum ya da hikayede yan yollara da sapabiliyorum. Ama önceki çalışma ne kadar yolu dolandırsam ve yeni maceralara atılmayı göze alsam da kaybolmamı engelliyor. Kaybolacaksam o da yine metnin hayrı için oluyor. Dil yazarken daha çok derinleşiyor ve dil derinleştikçe karakter de derinleşiyor. Kuşkusuz metnin ihtiyacı belirler okumayı. Meselem neyse onu derinleştirecek okumalar yaparım ve o konuda yazılıp çizilmiş erişebildiğim, bana katkıda bulunacak her alandan okuma yaparım. Felsefe, psikoloji, sosyoloji, siyaset ve elbette edebiyat. Benim yazmak istediğim hikayeyi besleyecek ne varsa o. Meseleyi derinleştirmek adına yaptığım okumalar, hikayeyi ve karakteri kurarken ihtiyacım olan okumalar ve bir de metnin dilini, yapısını oluştururken bana ilham verecek okumalar yaparım. Örneğin ikinci tekil anlatıcısı olacaksa bunun örneklerine bakarım. Üst kurmaca ise o konuda iyi yazılmış örnekleri incelerim. Benzer bir hikaye kurmuş yazarların metinlerini okurum. Neyi nasıl yaptıklarını anlamaya çalışırım. Bunları yazmaya oturmadan önce yaparım genellikle. Bu süreçte kuramsal kitapların yarattığı fazla analitik dili temizlemek için iyi yazarların öykü ve romanlarını okurum. Edebiyatın dilinden, duygusundan kopmamaya çalışırım. Analitik bakışı ve kuramsal dili böyle böyle içimde eritirim. Bununla paralel olarak karşılaştığım o analizleri de eritmiş ve dönüştürmüş olurum. Hatta belki bir parça da unuturum. Unutmam gerekir ki metne kalıp olarak sirayet etmesin. Okuduğum bütün o kuramlar, fikirler metnin içinde elle tutulamayan bir sis gibi olmalı çünkü. Yazma esnasında genellikle kurmaca okumam. Metnimi besleyecek okumaları esas olarak tamamlamış olsam da ihtiyaç doğarsa yine kurgu dışı okumalar yaparım ya da bambaşka sulara açılırım. Yazma sürecinde artık kendimi akışa bırakmaya ihtiyaç duyduğum için beni durduracak dış etkenlerden kendimi bir parça korumayı tercih ediyorum. Yaptığım her şeyi neden diye sorgularım. Bir metnin konusu üzerine düşünürken özellikle sorarım bunu. Neden bunu anlatmak istiyorum? Eğer bunu sormazsam mesele yüzeysel kalır. Neden sorusu bir fikrin alt katmanlarına inmeyi sağlar. Kitabın bir ideali olması gerektiği için değil. Fakat söylemek istediğimiz bir söz var ki yazıyoruz değil mi? Bu sözün içeriği, toplumsal, politik, felsefi bir anlamı olup olmaması ayrı bir tartışma. Hayatla, dünyayla, kendimizle, yaşadığımız çağ ya da coğrafyayla bir derdimiz olmasa herhangi bir şey üretir miydik? Dolayısıyla bir idealinin olup olmaması değil konu. Derdinin olması. Sanatın ve yaratıcılığın kaynağında dert var. Varoluşsal dert var her şeyden önce ve varoluşsal dert de aslında politik bir derttir. Buradaki politika kavramını güncel siyaset olarak düşünmek gerekmiyor. Ben bu dünyaya neden geldim, bu dünya nasıl bir yer, ben kimim, burada ne yapacağım sorularına verdiğiniz yanıt sizin politikanızı oluşturur. Bu dünyada var olma biçiminizi belirler çünkü. O yüzden hep neden sorusunu sorarım. Neden bu tercihte bulundum? Neden o insanla bu şekilde konuştum? Neden kızıma böyle bir tepki verdim? Neden bu kitabı yazmak istiyorum? Tüm sorularda dikkat ederseniz neden sorusu kişinin önce kendisini sorgulamasını getiriyor, ardından da aslında geleceğe dair de belirleyici bir etkisi var. Neden sorusuna verdiğiniz yanıt sizin yapacaklarınıza etki eder, neden bu kitabı yazmak istiyorum sorusuna verdiğiniz yanıt olmadan nasıl bir çalışma izleyeceğinizi, nasıl bir hikaye anlatacağınızı, nasıl karakterler kuracağınızı, nasıl bir yapı inşa edeceğinizi, nasıl bir dille anlatacağınızı bulamazsınız. Bulsanız bile bulduğunuz şeyler arasında nedensel bağlar eksik ve zayıf kalır, tutarlılık oluşmaz ya da bütünlük kurulmaz. Öte yandan neden sorusu bir kere yanıt verilen ve bir daha dönüp bakılmayan bir soru değildir. Yola çıktığım andan metni tamamladığım ana kadar sürekli yeniden sorarım bu soruyu. Farklı evrelerde, farklı sebeplerle ihtiyaç duyarım sormaya ve yanıt değişip dönüşmeye, dallanıp budaklanmaya açıktır her zaman. O yüzden yeni romanla ilgili şunu söyleyebilirim ki, başlangıçta tek bir konu vardı aklımda ve onun için okumalar yapmaya başlarken bu konuda bir roman yazmayı neden istediğimle ilgili bir tane de yanıtım. Okumalar yaptıkça konu genişledi, alt katmanları ve başka meselelerle bağları ortaya çıkmaya başladı. Bunlar ortaya çıktıkça da neden sorusunun da aynı şekilde çeşitlendi, gelişti. Her tür hiyerarşiden rahatsız olduğum gibi türler arasında da hiyerarşik bir kıyaslamaya gitmekten haz etmem. Kaldı ki bu tür ayrımcı yaklaşımlar; roman yazmayan yazar sayılmaz gibi kesin hükümler çoğunlukla piyasanın dayatmasıyla ortaya çıkar. Piyasanın ihtiyaçları, arz-talep dengelerine göre belirlenir ve satış/pazarlama odaklıdır. Bir edebiyatçı olarak benim yazma eylemiyle ilişkimi bu tür kaygılar belirlemez. Okunma arzusu duymak başka şey, piyasanın istek ve beklentilerini karşılamak üzere bir poetika oluşturmak başka. Dolayısıyla son iki soruya vereceğim tek bir yanıt var; bir yazarın ne yazacağını belirleyen tek şey onun ne yazmak istediği olmalıdır. Yazara yazar demem roman yazmadıysa tarzı yaklaşımları ise komik buluyorum. Müzik ve sinema diyebilirim. Evde sürekli müzik çalar ve yeni müzisyenler keşfetmek beni mutlu eder. İyi bir müzikle karşılaştığımda gerçekten büyük bir doyum ve haz hissediyorum. Bunu tanımlamak, açıklamak mümkün değil ama çok iyi bir edebiyat eseriyle karşılaştığımda yaşadığımdan hiç farklı değil. Yürürken, kitap okurken, düşünürken hayatımda daima müzik var. Bir tek yazdığım esnada dinlemiyorum. Ama bu da değişmez diye bir kural yok. Bir gün bakmışım bir roman kendini müzikle yazdırıyor, bu da mümkün. Ama yazarken dinlemesem bile özellikle Son Bakışı zihnimde dolaştırırken, Tina'yı keşfederken dinlediğim müzikler bana çok ilham oldu. Hatta spotify'da o müziklerden bir şarkı listesi bile oluşturdum. Sinema, son dönemde eskisi kadar yoğun olmasa da hayatımın önemli bir kısmında yeri olan bir alan. Tamamen izleyici olarak. Hemen her romanımda galiba bir iki sinema filmine selam göndermişimdir. Hala da aslında yazacağım konuyu besleyeceğini düşündüğüm filmleri araştırıp bulur ve mutlaka izlerim. O görsellik metnin görselliğini besliyor sanırım. Müzik de metnin sesini, ritmini, ruhunu etkiliyor. Son Bakışta bunu çok somut olarak deneyimledim. Yalnız hayatımda resmin eksikliğini duyuyorum son dönemde. Bu alanda biraz daha beslenmek istiyorum. Bence bir edebiyatçının bütün sanat dallarıyla ilişki kurması çok kıymetli. Aslında bilimsel alanlarla da. Kurmacanın içinde her şey var çünkü; resim ve sinema, metnin görselliğini; müzik ve şiir metnin dilini; psikoloji, antropoloji ve sosyolojik karakteri; felsefe ve siyaset metnin meselesini beslemek ve derinleştirmek için ilham dolu kaynaklardır. Korona'dan sonra rutin mi kaldı diyeceğim. Ama yok, ben bu koşullarda da bir sistem oturttum, çalışmaya halel gelmesin aman! Açıkçası zaman zaman kendimi bir cenderenin içine sokacak denli programlı bir insan olduğumu düşünüyorum. Bunu değiştirmeye, kendiliğinden ve öylesine vakitler geçirme konusunda kendi kendime koyduğum engelleri aşmaya çalışıyorum. Hayatta her şey dengeye oturunca güzel. Roman yazmak, yaratıcı bir iş yapmak için disiplin ve çalışkanlık güzel ama tembelliğe, aylaklık yapmaya, amaçsız bir eylemin içinde oyalanmaya da ihtiyaç var. Bakın bu ihtiyacı açıklarken bile bir amaç yarattım kendime. Yani roman yazmıyor olsam, sırf canım istedi diye boş boş duvara bakıp duramaz mıyım? Bunu yapmak benim için çok zor. Başta belki biraz iradeyle yaparak kendime öğretmem gereken şeylerden biri bu. Zamanla içselleşir. Bir dokundunuz bin ah işittiniz değil mi? Buraya kadar anlamış olacağınız üzere günlerim saati saatine planlı geçiyor. Korona günlerinden önce her sabah kızım Çağla'yı okula yolcu ettikten sonra Frida'yla parka giderdik. Frida bizim köpek ev arkadaşımız. Bir saatlik sabah yürüyüşünün ardından çalışma rutini başlar. Bu yürüyüşte çoğunlukla Melisa'yla telefonda konuşuruz. Melisa Ceren Hasmaden benim hem editörüm hem de en iyi dostum. Aslında kız kardeşim. Bazen tümüyle kişisel muhabbet olur bu konuşmalar, bazen de o sıra çalıştığımız roman üzerine konuşuruz. Metin kurulum aşamasındaysa hikayeye, meseleye, metnin yapısına dair konuşmalar olur bunlar. Ya da yazma aşamasındaysam, yazdıklarım üzerine konuşuruz, bazen de yazacaklarım. Öğlene kadar genellikle masa başı okumaları yaparım. Çalıştığım roman için yaptığım okumalardır bunlar çoğunlukla. Bazen de zihinsel dikkat ve emek isteyen kallavi romanlar, klasikler ya da zor metinler. Öğleden sonra yapılması gereken diğer işlere geçerim. O sırada ne varsa artık elimde. Atölye çalışmaları olabilir, danışmanlığını yaptığım işler olabilir. Tabii ev işleri, alışveriş, yemek gibi şeyler de var. Akşamüstü Frida'yla ikinci tur yürüyüş ve zaten sonra Çağla gelir. Onunla vakit geçiririz. Genellikle elimde üç kitap bir arada olur. Sabah okumasını söyledim zaten. Akşamları ise roman, öykü, deneme gibi daha keyfi okumalar yaparım. Bazen de film ya da dizi izlerim. Korona öncesinde tabii dışarı çıkma imkanları vardı ve bu program kimi sosyal ilişkiler nedeniyle esneyebiliyordu. Ama rutin dediğiniz için söyleyebilirim ki, bu esnemeleri saymazsak günler bu rutinle akıp gider.


30 Nisan Uluslararası Caz Günü'nden yola çıkarak Çünkü Caz Tek Bir Güne Sığmaz mottosuyla caz müziğin Türkiye'de sevilmesine, yaygınlaşmasına emek veren müzisyenlerle uzaktan da olsa bir araya geldik ve bu haftayı Ajandakolik Caz Haftası ilan ettik. Kimiyle telefonda kimiyle önce sosyal medyada sonra da mail yoluyla sohbet ettim. Yaklaşık 10 gün boyunca sürecek olan bu mini söyleşi serisinde davulda, piyanoda, bas gitarda, perdesiz gitarda, saksafonda, kontrbasta, vokalde kimler kimler yok ki... Siz de sohbetimize katılın! Canlı performansını ön sıralarda izleyebildiğim için kendini şanslı sayanlardanım. Kerem Görsev Trio'da çalarken hep solo sırasının ona gelmesini beklediğim doğru! İşini aşkla yapanlara bir başka özel örnek çünkü o! Tellere her basışında kendini nasıl kaptırdığını izlemek bile insanın yüzünde kocaman bir gülümseme yaratıyor. Müzik kariyerini yakından takip ettiğim Kağan Yıldız, bugün Ajandakolik'te en yeni konuğum... Ne mutlu bana! Dünya zor bir dönemden geçiyor ve bu pandemi günlerinde öncelikle sağlıklı olduğum için kendimi şanslı hissediyorum. Benim için karantina günleri çoğunlukla İstanbul Üniversitesi Devlet Konservatuvarı ve Bahçeşehir Üniversitesi'ndeki öğrencilerimle online ders yaparak geçiyor. Ayrıca doktora da yapıyorum ve derslere online girip ödevlerimi hazırlıyorum. Bunların dışında mutlaka her gün spor yapıyor, dünya sinemasından bir film izliyor, kitap okuyor ve enstrümanıma da çalışıyorum. Bazı günler ise konservatuvardan arkadaşlarımla online playstation futbol maçları yapıyoruz. Gördüğünüz gibi günler oldukça dolu ve verimli geçiyor. Tabii ki kolay değil. Sen müzisyen değilsin ve senin için de kolay olduğunu sanmıyorum, Nilüfer. Ama insan öyle bir varlık ki şartlar ne olursa olsun her şeye bir şekilde uyum sağlıyor. Bunu askere gittiğimde çok iyi anladım. Kendimi bir süre sonra sanki yıllardır askermişim gibi hissetmeye başlamıştım. Yani kısacası evde kalmak herkes için zor ve ben her zaman yaşanan olayın daha da kötüsünü düşünüp adımlarımı o şekilde atmayı tercih ediyorum. Evet maalesef çok fazla konser ertelendi. Can Çankaya ile yaptığımız Timeless albümünün Yeldeğirmeni Sanat Merkezi'ndeki konseri mesela. Can ile çok çalmak istediğimiz eski bir kilisedir orası. Bunları dışında farklı gruplarla Zorlu Caz Festivali konseri, Yeniköy Caz Günleri, Moldova konseri, Antalya'da Akra Jazz Festivali, Ankara, İzmir, Nardis, Badau ve bunun gibi birçok konser... Pastorale Alla Turca projesi oldukça heyecan duyduğum ve yeni bir şeyler öğreneceğim önemli bir proje. Ama umarım durum iyi giderse yazdan sonra bu konseri yapma ihtimalimiz yüksek. Her gün mutlaka egzersizlerimi yapıyorum. Bu, bir müzisyen için hayati öneme sahip bir konudur. Çalışmazsanız geriye gidersiniz. Bilge'yi eğitmenlik yaptığım Bahçeşehir Üniversitesi caz bölümünden tanıyorum. O zamanlardan beri kendini çok geliştirdi ve çok iyi bestelere imza attı. Bu arada ben aslında Bilge'nin grubunda değildim fakat grubun kontrbasçısı Apospolos Sideris, albüm kayıt tarihleri geldiği zaman bir bel rahatsızlığı geçirdi ve biz Apospolos ile parçaları paylaştık. Apos'un çok uzun süre çaldığı zaman ağrıları oluyordu ve bu şekilde daha sağlıklı bir süreç devam etti. Albümdeki parçalar Bilge'ye ait ve yeni bir tını duyuyorsunuz bu parçalarda. Bu durum müziğe yapılan en önemli katkıdır. Besteler oldukça özgün ve ben Bilge'nin albümünü çok beğendim. Yeni bir proje umarım yakın zamanda olacak. Yeni bir albüm hazırlıyorum ve birçok parça şu anda hazır ama üzerinde çalışmam gereken bazı hususlar var ve birkaç beste daha yapmaya ihtiyacım var. Bu korona günlerinde bunları tamamlamaya da çalışıyorum ve yakında stüdyo günleri gözüküyor gibi. Maalesef 2006 yılında başladığım ve tam 13 sene süren Kerem Görsev Trio serüvenimi geçen aralık ayında bitirdim. Böyle şeyler oluyor hayatta ve özellikle müzik gruplarında bu ayrılıkları oldukça fazla görebilirsin. Bu süreç içinde çok şey öğrendim ve çok güzel konserlere ve albümlere de imza attık birlikte. Çok teşekkür ederim. Ben elimden geldiği kadar müziğe katkı sağlamaya çalışıyorum. İleride bir biyografim kaleme alınacak olsa, yazılmasını istediğim çok spesifik bir konu yok. Sadece bunu yazan kişinin donanımlı ve müzik bilgisi olan bir insan olmasını isterim. Caz müziğinin benim için en değerli anlamı; varoluşundaki ihtiraslar, acılar, zorluklar, kederler; günümüze kadar olan sürecinde yaşanan bu zorlukların notalara dökülmesi, en zor anlarda bile umutların kaybolmaması ve tüm bunların neticesinde ortaya bir mükemmelliğin çıkmasıdır. Unutulmamalıdır ki mükemmelliğin arkasında her zaman ihtiras ve zorluklar vardır. Bu zorluklar neticesinde var olmuş bir müzik de benim için en büyük anlamı ifade eder. Caz dinleyicileri ise çok değerliler ve çok özel insanlar. Sırf caz değil, tüm iyi yapılan müzikleri dinleyen insanlar çok değerliler. Ben de kendilerinin çok değerli olduğunu bir kez daha hatırlatmak isterim.


Yaklaşık 25 dakika boyunca bir dolu şey konuştuk çünkü... Tam da o gün hayatlarına giren beş haftalık yavru kedi Cat de var söyleşimizde, geçmişte eşe dosta çektiği caz kasetleri de... Mesela hiç öyle teknolojik bir müzisyen değil, Görsev. Kelimenin tam anlamıyla akustik ve romantik bir müzik adamı... Biraz nostalji yaptık, bol bol Bill Evans'ı andık, kimi zaman eleştirdiği şeyler de oldu, caza ve hayata dair. Evet evet, köydeyiz, evdeyiz. Belli bir rutinde geçiyor. Sahneye çıkmayı özledik. En son konseri 25 Şubat'ta vermiştik. Bir an evvel sahneye çıkıp Trio'yla birlikte güzel müzikler çalmayı bekliyorum. Köyden Caz isimli paylaşımlarınız oluyor, sosyal medyada. Canım sıkıldığı zaman paylaşıyorum, bazen bir parça bazen iki parça çalıyorum. Ben yüzde yüz çok şanslı hissediyorum kendimi. Bahçeye çıkıyorum, ekip biçiyoruz. Yürüyüş yapıyorum bahçede. Tertemiz hava burada, gürültü yok, ıssız. Geçen 15 gün önce de denize açıldık. Ben de öyleyim diyebilirim aslında. Hiçbir şey yazamıyorum. Sadece birkaç gündür bir şeyler geliyor aklıma. İki tane farklı parça, biraz onlarla oynuyorum. Ama öyle üretim yok. Televizyon, ağırlıklı haber kanalları açık evde. Ne oldu ne bitti onlara bakıyoruz. Müzik dinliyorum. Bir şey okumak da içimden hiç gelmiyor. Piyano çalmaya gelince bazen piyano da beni kendine çekmiyor. Bazen oturup bir 15-20 dakika çalıyorum. Ama çözülecek bunların hepsi. Her zaman üretken de olunmuyor. Bu durum elbette ki beni de çok etkiledi her açıdan. Sırf müzisyenler değil herkes çok etkilendi elbette ama biliyorsunuz Türkiye'de caz müziği zaten pamuk ipliğine bağlı. Bu virüs başlamadan önce Irak'ta şehitlerimiz olmuştu, ondan da çok etkilenmiştik. Yıllarca süregelen terör patlamalarından hep konserler iptal edildi. Önce bizim sektörümüz kesintiye uğradı. Aslında tam da buna parmak basacaktım ben de. Geçtiğimiz pazar günü İBB'nin başlattığı Evden Açıklamalı Konserler serisinde siz de yer aldınız. Bugün de epey geniş kapsamlı bir festivalin Festtogetherda yer alıyorsunuz. Bu etkileşimleri nasıl değerlendiriyorsunuz? Sizce insanların ilgisi nasıl, izlenimlerinizi alayım. İnsanların bu konserlere ilgisi büyük gerçekten. Bu konuda çok mutluyum. Sanalda da olsa izliyor, mesajlar yazıyor, bunlar güzel. Ama benim şöyle de bir sorunum var. Burada piyanom var. Şehirlerarası yolculuk şu an yasak olduğu için iki aydır akortçu gelemiyor. Piyanonun da akort edilmesi gerekiyor. Gene de işte böyle çalıyoruz. Bir de yurt dışında bir festival için bir şeyler çalıp gönderdim. Elimden geldiği kadar caz müziği seven insanlarla irtibatımı koparmamaya çabalıyorum. Sahneye çıktığım 40 yıldan beri de böyle bu. Sanat daha ulaşılır oldu böylece. Sizin konserlerinize gelemeyen insanlar da sosyal medya aracılığıyla sizi canlı dinleme şansı elde edebiliyor, size ulaşmış kadar oluyor. Bu anlamda da güzel. Evet izleyebiliyor ama benim için pek aynı şeyi söylemek mümkün değil. Hani kontrbas hani davul hani Volkan hani Ferit hani bizim sahneden alev gibi çıkacak Trio'nun sound'ları? Kendi bestelerimi bile burada böyle istediğim gibi çalamıyorum. Hiçbir zaman olmaz. Alıştık biz Trio sound'una. Gümbür gümbür çalıyoruz çünkü. Burada böyle elimden geldiği kadar eşe dosta, caz sevenlere onlarla iletişimde olmak için çalıyorum, bu da bir görev. Evet, 6 yaşındaydım. Konservatura 1967 yılında girdim. Piyanoya dokunuşumdan bugüne o kadar yıl geçmiş. Piyano değişik bir enstrüman. Piyano orkestra gibi bir enstrüman. Tek başına saksafon olur, tek başına trompet, o da olur, keman olur. Ama cazda bir piyano yanında da öteki arkadaşlar işin içine girince, bir de onun üstüne tenor saksafon, trompet koysanız ballı ekmek kadayıfı olur. Ben piyanist olduğum için söylemiyorum bunu. Bu hakikaten bir gerçek. Müzik, piyanonun üzerine kuruluyor, armoni olarak da ritmik olarak da... Legato çalarken bir balad çalabiliyorsunuz. Piyanonun etrafında toplandığını hissediyorum tüm bu entrümanların. Bir piyanist olarak da daha da mutlu oluyorum. Marka isim falan değilim. Ben de her müzisyen gibi görevlerini yapan, sorumluluklarını üstlenen bir müzisyenim. Bunu şundan sordum aslında. Belki kelimeyi yanlış kullandım ama... Yani caz deyince, herkes bu müzik türünü dinlemiyor ama, Kerem Görsev ismini caz dinlemeden de bilebiliyor. İsim olarak en azından. Bu bilinirlikten yola çıkarak bunu soruyorum. E tabii bunu şuradan düşünebiliriz, TV8'de yedi sekiz yıl kadar program yaptım. Şovum vardı, Kerem Görsev ile Caz diye buradan gelen bir bilinirlik de var. Sonra TRT Müzik'te iki yıl program yaptım. Beş altı yıl kadar da Joy FM'de deKerem Görsev ile Caz programını sundum. Bu kanallar aracılığıyla insanlara ulaşınca daha çok hatırlanıyor olabilirim. Biraz da sosyal bir insanım tabii. İnsanlarla arkadaşlık yaparım, gelen her maile kaçırmadan cevap vermeye çalışırım. Hiçbir röportajı bugüne kadar reddetmedim. Bugün güzel bir şey yaşadık. Ondan bahsedeyim size... Bugün hayatımızda yeni dönem başladı. Annesi kaza geçirmiş, beş haftalık bir yavru kediyi evlat edindik. Aaa evet, biraz önce Instagram paylaşımınızda gördüm onu! Yeni bir heyecan bizim için. Dolanıyor şimdi etrafta... İsmini de Cat koyduk. Biliyorsunuz cazcılara verilen lakaptır Cat. En kısa zamanda olsun diyelim o zaman. Öyle demeyelim. Hemen olmasın zaten. Dört beş ay önce benim yeni albümüm Perfect Balance çıktı. Kafamda başka albüm projesi daha var. Ama bu birkaç ayda konserler oldu hep. Bunlar, yaratıcılığı geriletiyor o süreçte. Biraz dingin olmak lazım. Tam dingin olalım dedik böyle bir dönem başladı, uzun bir dinginlik oldu ama bekleyeceğiz işte. Oooo çok çok! Korsan da yapıyordum ben bunu. Sonra CD makineleri vardı, hatırlar mısınız hani böyle CD'den CD'ye çekme... Çok yapardım. Bir de her saatin müzikleri başkadır mesela. Yani kalkıp da böyle sabahın erken saatlerinde Ornette Coleman dinlenmez. Bana göre tabii, renkler ve zevkler tartışılmaz! Yani ne bileyim böyle güzel bir Bossa Nova parçayla açılış olabilir. Akşamları Round Midnight cazı ne iyi olur. Gecenin ilerleyen saatlerinde senfonik cazlar, yaylı cazlar dinlenebilir. Bunların da bir sıralaması var. Böyle şeyler yapardım işte ben arkadaşlarıma. Ama şimdi böyle bir şey yok ne yazık ki. Spotify'dan istediği müziği dinliyor herkes. Araştırarak kendi listelerini yapıyorlar. Açıkçası ben yeni yeni adapte olmaya başladım. Bazı işlerimi Ferit'e bazı işlerimi eşime yaptırıyorum. Ben akustikçiyim, tahtacıyım. Bestelerimi her zaman kurşun kalemle, nota kağıdıyla yapıyorum. Silerek, çizerek... Akustik ve naif olması daha çok hoşuma gidiyor. Biraz çağ dışı olması gerek bana kalırsa bazı şeyler. İnsanın hayatına teknoloji fazla girdiği zaman romatizm diye bir şey kalmıyor. Evet maalesef duygusallığını yitiriyor. Eskiden mektup denen bir şey vardı. Duyguyu daha iyi hissediyordun. Şimdi whatsappta yazışmalar, mesajlar... Görüntülü arıyorsun. Akustik olarak da çok teknolojik aletler çıktı. İstemediğin kadar çok sound bulabiliyorsun. Ama piyanonun sound'u yine piyano. Yüzyıllardır piyano sesi, davul sesi, kontrbas sesi, bunlar çok özeldir. Ve yerleri değişmeyecektir. Teknolojiyle birlikte türevler çıkıyor. Mesela pop müzikle uğraşan müzisyenler Ben caz albümü yaptım diyor. Olmaz öyle şey! Neyin cazını yapıyorsun? Olmaz! Ben parçalarımın caz versiyonunu söyleyeceğim diyor. Bunlar bana göre cazın dışında olan şeyler. Ha istiyorsa caz standartları öğrensin, söylüyorsa çıksın caz standartlarında söylesin, kendine güveniyorsa... Hem onu yapayım hem bunu yapayım diye bir şey yok. Hayatta da öyle bir şey yok. Caz müzisyeni olmak için 20-30 sene mücadele ediyorsun, hala olamıyorsun, olmaya mücadele ediyorsun. Ooo bu çok zor bir soru. Bill Evans'tan We Will Meet Again çalsın. Bu parçayı Bill Evans abisine yazmıştır. Abisi de bir piyano öğretmeniydi. Abisi piyano dersi alırken Bill Evans da o sırada keman çalıyormuş. Gizli gizli onu izleyip öyle piyanoya başlamış. Tabii ben biraz hayatını didiklediğim için bunları biliyorum. İşte abisi öldükten sonra da bunu yazmış; Tekrar kavuşacağız, tekrar buluşacağız diye... Bill Evans da öldüğünde ne yazık ki 51 yaşındaydı. 15 Eylül 1980'da vefat etti. Caz, uzun yaşanmışlıkların hikayesidir. Öyle pırt diye olmuyor, 10 günde 20 günde çalıp hikaye yaratamıyorsun. Hayatta bir şeyler yaşayacaksın, göreceksin, ondan sonra da bu yaşananları başkalarına aktaracaksın. Güzel sanatlarda bunu görüyoruz işte. Ressam resimlerine, heykeltraş heykellerine, müzisyen müziklerine bunu yansıtıyor. Bir şey yaşıyorsun eğer bu gerçekse, o hikayeyi kalıcı bir şekilde neyle uğraşıyorsan ona çeviriyorsun. Sanat dediğimiz işte böyle ortaya çıkıyor.