Ağustos ayında Milano'yu gezmek hafta sonunda iş merkezi gezmek gibi: şehirde pek insan kalmamış. Ağustos ayı geleneksel olarak bütün İtalya'nın kepenkleri kapayıp tatile çıktığı bir zaman olduğu için şehirde bir tek turistler, göçmenler ve hafif terelelli tipler var. Hani İtalyanlar kapatıp gitmiş derken açayım: bakkal çakkal kapanır normaldir ama mesela fırınlar kapalı, ekmek arasanız mahalle mahalle dolaşacaksınız. Bankalar şubelerini kapamışlar, nöbetçi banka şubesi var. Eczaneler kapayıp tatile gitmişler, açık kalanların hepsi nöbetçi eczane tadında. Giysi satan yerler kapalı. Kafeler, lokantalar, şans oyunu satan yerler, pastaneler kapalı. Bozar mı? Şehir bize kalmış, niye bozsun. Fena mı olmuş? Yoo. Trafik derdi yok, metro, tramvay boş, açık lokanta bulabilirseniz ki zor, onlar da tenha. Hava mis, gez dolaş işte. Milano'nun turistik mekanları yapıldığı zaman bütün şehir nüfusunu ( 40,000 kişi) içine alacak kadar büyük olan Duomo di Milano çevresinde kümelenmiş. Tembel ve yavaş adamlarla şehri dolaşırken insanları seyretmek için güzel bir alan. Milano seyrettiğinizde hoşunuza giden ama sonra sabun köpüğü gibi uçup giden bir romantik komedi filmi gibi. Gezmesi, yemesi, içmesi hoş, akılda kalansa boş. Milano'dan fazla bir beklentim yoktu açıkçası, düşük beklentimi karşıladı. Simdigezelim. com'a abone olan 5000'den fazla kişiye siz de katılarak daha keyifli, daha ekonomik ve daha güvenli bir gezi için gerekli bilgileri kaçırmayın. Abonelik için buraya gidiniz. Simdigezelim. com'daki içerikten yola çıkarak yazılan üç kitaba göz atıverin. Hani İtalyanlar kapatıp gitmiş derken açayım: bakkal çakkal kapanır normaldir ama mesela fırınlar kapalı, ekmek arasanız mahalle mahalle dolaşacaksınız. Bankalar şubelerini kapamışlar, nöbetçi banka şubesi var. Eczaneler kapayıp tatile gitmişler, açık kalanların hepsi nöbetçi eczane tadında. Giysi satan yerler kapalı. Kafeler, lokantalar, şans oyunu satan yerler, pastaneler kapalı. Bozar mı? Şehir bize kalmış, niye bozsun. Fena mı olmuş? Yoo. Trafik derdi yok, metro, tramvay boş, açık lokanta bulabilirseniz ki zor, onlar da tenha. Hava mis, gez dolaş işte. Milano'nun turistik mekanları yapıldığı zaman bütün şehir nüfusunu ( 40,000 kişi) içine alacak kadar büyük olan Duomo di Milano çevresinde kümelenmiş. Tembel ve yavaş adamlarla şehri dolaşırken insanları seyretmek için güzel bir alan. Milano seyrettiğinizde hoşunuza giden ama sonra sabun köpüğü gibi uçup giden bir romantik komedi filmi gibi. Gezmesi, yemesi, içmesi hoş, akılda kalansa boş. Milano'dan fazla bir beklentim yoktu açıkçası, düşük beklentimi karşıladı. Simdigezelim. com'a abone olan 5000'den fazla kişiye siz de katılarak daha keyifli, daha ekonomik ve daha güvenli bir gezi için gerekli bilgileri kaçırmayın. Abonelik için buraya gidiniz. Simdigezelim. com'daki içerikten yola çıkarak yazılan üç kitaba göz atıverin. Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.


2) İkea masa, koltuk ve kitaplık modellerine İsveç şehirlerinin, yatak, gardrop ve portmantolara Norveç şehirlerinin, masa ve sandalye modellerine Finlandiya şehirlerinin, halı ve diğer ıvır zıvıra da Danimarka şehirlerinin adlarını veriyor. Danimarkalılar yerde üzerine basılan hemen her İkea ürününe adlarının verilmesine sinir oluyorlarmış. 3) Dünyada alkolün en pahalı olduğu ülkelerden biri İsveç. Haftasonları uluslararası sulara çıkıp vergisiz alkol satan ve sonra bütün yolcular zom olmuş bir şekilde İsveç'e geri dönen gemi seferleri hep dolu. Bu arada alkol pahalı ama kişi başı gelirle alkol fiyatlarını kıyaslarsak Türkiye daha pahalı. 4) İsveç, lise öğrencileri okula devam etsin diye öğrencilere ayda yaklaşık 600 TL ödüyor. 5) İsveçlilerin %89'u İngilizceyi konuşuyor. Tamam oran yüksek ama İngilizce'nin İsveç dilinden gramer yapısını ve bir çok sözcüğü aldığı düşünülürse normal. 7) İsveç'te yıllık ücretli izniniz sırasında hasta olursanız "hastalık iznine" ayrılabiliyorsunuz, tatilden sayılmıyor. 9) İnternetten dosya paylaşmayı kutsal sayan bir kiliseleri var: Kopimism ( http://www. bbc. com/news/technology-16424659 ). Dua etmek için CTRL-C ve CTRL-P yapıyorsunuz. 10) Kış aylarında sadece 4-5 saat gün ışığı olduğu için onda hava kapalı olduğu için nüfusun yaklaşık beşte biri depresyona giriyor. Devlet sosyal sigorta kapsamında depresyona girenleri gün ışığı lambası dağıtıyor. Lamabayı yakıp altına kuruldunuz mu sanal güneş tepenizde. 11) Yazları en ufak bir güneş bulduklarında parklarda, bahçelerde, balkonlarda giysilerini fora etmiş İsveçlilere rastlamak sıradan bir olay. 13) Dünyaca tanınan İsveç'in Volvo araba firmasının sahibi Çinliler. 14) İsveç'te yaklaşık 100,000 göl var. Ülke topraklarının %9'u göl. 15) İsveç, kişi başına düşen McDonalds restoran sayısında dünyada ABD'den sonra ikinci sırada. Simdigezelim. com'a abone olan 5000'den fazla kişiye siz de katılarak daha keyifli, daha ekonomik ve daha güvenli bir gezi için gerekli bilgileri kaçırmayın. Abonelik için buraya gidiniz. Simdigezelim. com'daki içerikten yola çıkarak yazılan üç kitaba göz atıverin. Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.


1) İsveç pahalı bir ülke. Günlük gezilerinizi biraz detaylı planlarsanız daha ucuza getirebilirsiniz, ama yine de ekonomik olmaz. Planlamadan neyi kastediyorum? Djurgarden bölgesine gidip bir büfeden aldığınız küçük bir şişe suya 8 TL, dandik bir sandviçe 45 TL vermek yerine önceden marketten alırsanız canınız daha az acır. 2) Stockholm'de şehir içi belediye otobüsü için bilet 14 TL. Bir yere git gel, gitti 28 TL. Ama 24 saatlik bilet 33 TL. İstediğin kadar dolaş. 4) Temmuz, Ağustos aylarında Avrupalılar tatile topluca çıktığından dolayı oteller tam doluyor. Ağustos ayı sonunda Stockholm'de otel doluluk oranı %96'ydı. Bu tarihlerde Stockholm'ü gezmeye karar verirseniz a) önceden yer ayırtın b) bu imkanınız yoksa reklam yapmayan pansiyon, hostel gibi yerleri siz doğrudan arayın c) biraz şehir dışında olduğu için halen yer olan yerlere bakının ama yol parasını da hesaba katmayı unutmayın. 5) Kahve için. İyi yapıyorlar. Çok içiyorlar. Zaten dışarıdan büfeden su alsanız 20-25 sek ( 6-8 TL), güzel içimli espresso-latte vb alsanız 8-10 TL. Fiyatı Türkiye'ye yakın bir tek bunlar var. 6) İsveçlilerin rağbet ettiği bir yerde akşam yemeği yiyeceğim derseniz, erkenci olun. Lokantalar akşam 18-20 arası doluyor, sonra boşalıyor. 7) Dışarıda yemek yiyecekseniz bir tomar para getirin, saçma pahalı: bir tabak somon için 100 TL, bir Sezar salata için 60 TL nasıl mesala? Onun yerine akşamları yemek satan marketleri deneyebilirsiniz: bir tam tavuk 18 TL. 8) Stockholm'de yarım saat yürüyün kesinlikle güzel bir parka denk gelirsiniz. İnsanları seyretmek ve ağaçlar altında biraz dinlenmek için bir sürü fırsatınız olacak, değerlendirin. 9) İsveçliler iyi eğitimli, iyi kazanan ve şaşırtıcı bir derecede kaba olan bir millet. Biri yolda size çarpar, otobüste ayağınıza basar, trende inerken dirseklerse özür beklemeyin ya çok utangaç oldukları için ya da içlerindeki hödük vikingden dolayı olay mahallinden arkalarına bakmadan uzaklaşıyorlar. 11) İsveçliler alkol almayı küfelik olmakla eş tutuyorlar. Bu kadar hızlı su içseniz hasta olursunuz, kadı ki adamlar alkolü neredeyse damacanayla tüketecek. Neyseki sadece Perşembe, Cuma, Cumartesi böyleler. Diğer zamanlarda içenlere iyi gözle bakmıyorlar. 15) Stockholm bisiklete binmek için çok iyi bir yer. Her yerde bisiklet yolları var ve Stockholmlüler bisikleti günlük hayatlarında çok sık kullanıyorlar. Bisiklet kiralayan bir çok mekan da var, aklınızda olsun. Simdigezelim. com'daki içerikten yola çıkarak yazılan üç kitaba göz atıverin. Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.


Belçika'nın Bruges kentini dolaşırken bazı evlerin pencerelerinin duvarla örülmüş olması dikkatimi çekti. "Pencere Vergisi"'nden olmasın? dedim. Öyle çıktı. 18. yüzyıl başlarında İngiltere hükümeti gelirlerini arttırmak için yöntemler arıyormuş, o zaman gelir vergisi yok. "Ne yapsak ne etsek hazineye para akıtsak?" derdine düşen yöneticiler sonunda evlerin pencere sayısına göre vergi koymaya karar vermişler. Pencere sayısı 10'a kadar olan evler "pencere vergisinden" muaf tutulmuşlar, 10'dan fazla penceresi olan evlere de pencere başına vergi konmuş. Niye mi? Eee sayması kolay, toplanması kolay vergi Caddede yürürken evin kaç penceresi var sayıp kapıya dayanıyorsunuz ver bakalım pencere vergisini diye. Halk bakmış, tek kaçış çaresi pencereleri kapamak. Öyle yapmışlar, binalarda içeri ışık girmesi için gerekli olmayan pencereleri örmüşler. Tıpkı yukarıdaki Bruges evinde olduğu gibi. Eee pencere sayısı 10'un altına inince vergi ortadan kalkıyor haliyle. İngiltere'de başlayan bu vergi türü Fransa ve Belçika'ya da yayılmış. Ve 50 sene kadar yürürlükte kalmış. Taşla örülmüş pencerelerin arkasındaki hikaye bu. Simdigezelim. com'a abone olan 5000'den fazla kişiye siz de katılarak daha keyifli, daha ekonomik ve daha güvenli bir gezi için gerekli bilgileri kaçırmayın. Abonelik için buraya gidiniz. Simdigezelim. com'daki içerikten yola çıkarak yazılan üç kitaba göz atıverin. Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.


Arjantin bir çok yönden Türkiye'ye benzeyen bir ülke. Geçmişine baktığımızda askeri darbeler, yolsuzluklar, adam kayırma ve kötü yönetim var. Ama ülke güzel, ülke gezilesi. Ekonomide kötü yönetim bir yere kadar etkisi yavaşlatılabilen bir şey. Ama eninde sonunda politikacıların söyledikleri yalanlar gerçeklerle yüzyüze gelmek zorunda kalıyorlar. Bloğumu takip edenler bilir, üç sene önce Arjantin'e gittiğimde ülkenin döviz kurunun suni olarak yüksek tutulmasından dolayı her şeyin turistler için pahalı göründüğünü, gayrı resmi faaliyet gösteren döviz büfelerinde para bozduranların %40-%50 daha fazla Arjantin pesosu aldığını yazdım. Sonra da senede bir kaç kere Arjantin'e ucuz seyahat yöntemlerini tekrarladım. Arjantin ekonomisi suni olarak yüksek tutulan döviz kuruna daha fazla dayanamamış ve dün ülke parası %38 değer kaybetmiş:17 Aralık'ta 1 TL=3.3 Arjantin pesosu iken, bugün 1TL=4.53 ARS. Yani Arjantin artık %38 daha ucuz. Bence Arjantin'e gidecekseniz, artık ertelemeyin. Daha da ucuz olmaz. Üstelik Türk Lirası da bir ara gerçeklerle karşılaşacak: bizim para değer kaybetmeden Arjantin zamanı. Şimdi. Gezelim. Simdigezelim. com'a abone olan 5000'den fazla kişiye siz de katılarak daha keyifli, daha ekonomik ve daha güvenli bir gezi için gerekli bilgileri kaçırmayın. Abonelik için buraya gidiniz. Simdigezelim. com'daki içerikten yola çıkarak yazılan üç kitaba göz atıverin. Ekonomide kötü yönetim bir yere kadar etkisi yavaşlatılabilen bir şey. Ama eninde sonunda politikacıların söyledikleri yalanlar gerçeklerle yüzyüze gelmek zorunda kalıyorlar. Bloğumu takip edenler bilir, üç sene önce Arjantin'e gittiğimde ülkenin döviz kurunun suni olarak yüksek tutulmasından dolayı her şeyin turistler için pahalı göründüğünü, gayrı resmi faaliyet gösteren döviz büfelerinde para bozduranların %40-%50 daha fazla Arjantin pesosu aldığını yazdım. Sonra da senede bir kaç kere Arjantin'e ucuz seyahat yöntemlerini tekrarladım. Arjantin ekonomisi suni olarak yüksek tutulan döviz kuruna daha fazla dayanamamış ve dün ülke parası %38 değer kaybetmiş:17 Aralık'ta 1 TL=3.3 Arjantin pesosu iken, bugün 1TL=4.53 ARS. Yani Arjantin artık %38 daha ucuz. Bence Arjantin'e gidecekseniz, artık ertelemeyin. Daha da ucuz olmaz. Üstelik Türk Lirası da bir ara gerçeklerle karşılaşacak: bizim para değer kaybetmeden Arjantin zamanı. Şimdi. Gezelim. Simdigezelim. com'a abone olan 5000'den fazla kişiye siz de katılarak daha keyifli, daha ekonomik ve daha güvenli bir gezi için gerekli bilgileri kaçırmayın. Abonelik için buraya gidiniz. Simdigezelim. com'daki içerikten yola çıkarak yazılan üç kitaba göz atıverin. Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.


Endonezya ormanlarında yaşayan ve kedi ailesine mensup olan misk kedileri ufak böcekler ve taze meyvelere ek olarak olgunlaşmış kahve meyvelerini de afiyetle yer olmuşlar. Bu kediler kahvenin dışını saran meyvesini yiyorlar ama en sert kısım olan kahve çekirdeğini sindiremeyip dışkılarında çıkarıyorlar. Kahve çekirdekleri misk kedilerinin ağzından çıkışa doğru yol alırken mide asitleri kahve çekirdeğinde bulunan ve kahvenin tadına sertlik veren maddeleri eritmiş oluyor. Bu yüzden misk kedilerinin "ürettikleri" kahve çekirdeklerinden kavrulan Kopi Luwak kahvesi dünyada içimi en yumuşak olanlardan biri ve çok aranıyor. Biraz detay girersek, ağaçta bulunan kahve meyveleri şöyle görülüyor. Simdigezelim. com'a abone olan 5000'den fazla kişiye siz de katılarak daha keyifli, daha ekonomik ve daha güvenli bir gezi için gerekli bilgileri kaçırmayın. Abonelik için buraya gidiniz. Simdigezelim. com'daki içerikten yola çıkarak yazılan üç kitaba göz atıverin. Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.


Endonezya neredeyse 19000 adadan oluşan bir ülke. Çoğu adada ya havaalanı yok ya da uçaklar halk için oldukça pahalı. Endonezya'nın milli deniz yolları şirketi Pelni adalararası seyahat etmek isteyen Endonezyalıların ilk ve çoğu zaman mecburi tek seçeneği. Pelni gemilerinin çoğu 20-30 günlük ring seferlerle çalışıyor. Yani A noktasından yola çıkıp B, C, D, E.... Z ye uğrayıp sonra ters yönde geri geliyorlar. Z, Y.... D, C, B, A şeklinde. Tam bir yolculuk 20-30 gün sürüyor. Yolcuların çoğu gemide en az 4-5 gün geçirdiği için gemiye sanki kamp yapmaya gelmiş gibi yatak-yorgan-yemeklerini alarak geliyorlar. Gemilerde canlı işporta pazarları bile kuruluyor. Ancak gemiler eski, hava değişken ve yolcu çok olunca gecikme kaçınılmaz oluyor. Çoğu Pelni gemisi iyi havalarda 4-5 saat, kötü havalardaysa 8-10 güne varan gecikmelerle kalkıyorlar. Simdigezelim. com'a abone olan 5000'den fazla kişiye siz de katılarak daha keyifli, daha ekonomik ve daha güvenli bir gezi için gerekli bilgileri kaçırmayın. Abonelik için buraya gidiniz. Simdigezelim. com'daki içerikten yola çıkarak yazılan üç kitaba göz atıverin. Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.


Laos'un başkenti Vientiane'deki bu anıtın halk arasındaki adı "dikine havaalanı". Sebebi de Amerikalıların havaalanı yapılması için verdikleri yardım parasıyla havaalanı yapmak yerine bu anıtın yapılmış olması. Şehrin tam ortasında yer alan bu anıtın resmi adı Patuxai ve ülkenin Fransa'dan kurtuluş mücadelesini simgeliyor. Simdigezelim. com'a abone olan 5000'den fazla kişiye siz de katılarak daha keyifli, daha ekonomik ve daha güvenli bir gezi için gerekli bilgileri kaçırmayın. Abonelik için buraya gidiniz. Simdigezelim. com'daki içerikten yola çıkarak yazılan üç kitaba göz atıverin. Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.


Maldivler denilince herkesin aklına beyaz kumlar, palmiye ağaçları, boş plajlar gelir. Oysa ülkenin başkenti Male bütün bu imajı yerle bir edecek bir üçüncü dünya ülkesi görünümünde. Kalabalık bir nüfus dar bir alana sıkışmak zorunda kalınca bildik betonsal manzaralar ve sıkışık bir trafik ortaya çıkmış. Bir de başkent Male'de şeriat geçerli olduğundan çok yasak var, turistik değil. Maldivler'e gelir getiren turist adalarında ise para geçerli yani parası olana her şey serbest. Simdigezelim. com'a abone olan 5000'den fazla kişiye siz de katılarak daha keyifli, daha ekonomik ve daha güvenli bir gezi için gerekli bilgileri kaçırmayın. Abonelik için buraya gidiniz. Simdigezelim. com'daki içerikten yola çıkarak yazılan üç kitaba göz atıverin. Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.


"Davulun sesi uzaktan hoş gelir" deyişi Karayipler, Maldivler, Şeyseller ve benzeri ünlü tatil merkezlerini gördükten sonra söylenmemiştir ama buraları tarih etmek için gerçekten tammm cuk oturan bir deyiş. Dolaştığım Barbados, Jamaika, Maldivler, Şeyseller, Antigua, Saint Vincent ve Grenadinler gibi kıyıları ve lüks tatil olanaklarıyla ün yapmış adalarda gelen ziyaretçilerle adada yaşayan halk arasında tam bir uçurum var. Ada halkları genel olarak kıyılardaki lüks otellerin uluslararası büyük firmaların elinde olmasından ve tatil yapmaya gelen turistten kalan paranın adada kalmayıp ana firmanın kasasına geri dönmesinden şikayetçi. Üstelik adalara gelen paralı turistler ev ve yemek fiyatlarını yükselttikleri için ada halkları kendi vatanlarında fakir kalmış, yemeğe bile zor para yetiştirir durumdalar. Bu saydığım sebeplerden dolayı bir çok ünlü tatil adasında aslında yerel halk gibi yaşayarak ucuza konaklamak ve ucuza yemek mümkün: doğal olarak kaldığınız yer denize uzak ve halkın çoğunluğunun yaşadığı mahallelerde olacaktır. Sabah kalktığınızda altyapısı kötü, biraz pis mahalle de uyanacaksınız. Sonra deniz kıyısına gidince hem altyapı hem de fiyatlar yükselecek. Ama siz sonuçta tatildesiniz. Bir süre sonra adadan ayrılacaksınız. Ama deniz, güneş ve lüks tatil satan bu ada halkları siz oradan ayrıldıktan sonra da cennette çalışıp cehennemde yaşamaya devam edecek. Simdigezelim. com'a abone olan 5000'den fazla kişiye siz de katılarak daha keyifli, daha ekonomik ve daha güvenli bir gezi için gerekli bilgileri kaçırmayın. Abonelik için buraya gidiniz. Simdigezelim. com'daki içerikten yola çıkarak yazılan üç kitaba göz atıverin. Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.


Dünya'da bir çok farklı din ve inanç var. Ana dinlerin tapınma biçimleri çoğu zaman kendi içinde tutarlı olsa da bazen bu örnekte görüleceği üzere yerel aşırı farklılıklar olabiliyor. Bugün sözünü edeceğimiz yer, Endonezya'nın Java adasındaki Kemukus dağı. Kemukus dağının adına ilk kez Indonesia etc. ( http://www. amazon. com/Indonesia-Etc-Exploring-Improbable-Nation/dp/0393351270 ) kitabını okurken rastladım. Kitap Endonezya'yı derinlemesine incelemiş, ülke hakkında tek bir kitap okuyacaksanız bu kitabı tavsiye ederim. Herneyse kitabın Endonezya'da Telkinle Tedavi bölümünde Kemukus'u okuyunca internette araştırdım. Aaaa kısa bir belgesel bile var. Ama gelenek cidden garip. "Endonezya'nın başkenti Cakarta'nın da bulunduğu Cava Adası'nda "Gunung Kemukus" olarak bilinen bir dağ bulunuyor. Dünyanın ve Endonezya'nın bu en garip yerlerinden biri olan dağ aynı zamanda "Seks Dağı" olarak da biliniyor. Burada içlerinde hayat kadınlarından politikacılara kadar binlerce kişinin olduğu topluluk kendilerine iyi şans ve talih getireceğine inandıkları için tanımadıkları insanlarla cinsel ilişkiye giriyor. Yukarıdaki belgeselde de bu geleneği uygulayan inançlı kişilerle yapılmış röportajlar yer alıyor. Simdigezelim. com'a abone olan 5000'den fazla kişiye siz de katılarak daha keyifli, daha ekonomik ve daha güvenli bir gezi için gerekli bilgileri kaçırmayın. Abonelik için buraya gidiniz. Simdigezelim. com'daki içerikten yola çıkarak yazılan üç kitaba göz atıverin. Bugün sözünü edeceğimiz yer, Endonezya'nın Java adasındaki Kemukus dağı. Kemukus dağının adına ilk kez Indonesia etc. ( http://www. amazon. com/Indonesia-Etc-Exploring-Improbable-Nation/dp/0393351270 ) kitabını okurken rastladım. Kitap Endonezya'yı derinlemesine incelemiş, ülke hakkında tek bir kitap okuyacaksanız bu kitabı tavsiye ederim. Herneyse kitabın Endonezya'da Telkinle Tedavi bölümünde Kemukus'u okuyunca internette araştırdım. Aaaa kısa bir belgesel bile var. Ama gelenek cidden garip. "Endonezya'nın başkenti Cakarta'nın da bulunduğu Cava Adası'nda "Gunung Kemukus" olarak bilinen bir dağ bulunuyor. Dünyanın ve Endonezya'nın bu en garip yerlerinden biri olan dağ aynı zamanda "Seks Dağı" olarak da biliniyor. Burada içlerinde hayat kadınlarından politikacılara kadar binlerce kişinin olduğu topluluk kendilerine iyi şans ve talih getireceğine inandıkları için tanımadıkları insanlarla cinsel ilişkiye giriyor. Yukarıdaki belgeselde de bu geleneği uygulayan inançlı kişilerle yapılmış röportajlar yer alıyor. Simdigezelim. com'a abone olan 5000'den fazla kişiye siz de katılarak daha keyifli, daha ekonomik ve daha güvenli bir gezi için gerekli bilgileri kaçırmayın. Abonelik için buraya gidiniz. Simdigezelim. com'daki içerikten yola çıkarak yazılan üç kitaba göz atıverin. Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.


Amerikan ve Avrupa filmlerinin konularının tahmin edilebilir olmasından ve aynı formüller etrafında dönmesinden sıkılanlar için G. Kore filmleri iyi bir alternatif sunuyor. Son zamanlarda Asya ve özellikle G. Kore filmlerine daldım. Aşağıda seyrettiğim filmler arasında konu olarak sıradışı olanlarını paylaşıyorum. Herkesin zevkine hitap etmeyebilir: ee biraz sıradışı, bazen uçuk kaçık, bazen de garip filmler bunlar. Kim hayattaki tüm amaçlarını yitirmiş, borca gömülmüş, sevgilisi tarafından terk edilmiş yalnız bir adamdır. Hayattan aldığı bu darbeler sonucu, yaşamak için hiçbir nedeni olmadığına karar verir ve kendini han nehrinin sularına atar. Uyandığında kendini nehrin üzerindeki küçük bir ıssız adada bulur. Başlarda tekrar kendini öldürmeye çalışsada kısa sürede bundan vazgeçer. Bu yalnız ve sorunlardan uzak hayatına alışmaya başlar. Hayat bazen işlenen suçların vicdan sancısını ayyuka çıkartarak çok farklı sapaklara yönlendirir insanları. Jong-du, farklı ve hatta sorunlu bir davranış biçimine sahip olduğu için genel olarak dışlandığı bir hayat sürer. Bir gün bir kaza yaparak istemeden bir adamın ölümüne sebep olur. Hapse girer ve cezası bitip de dışarı çıktıktan sonra vicdan sancısı onu ölen adamın evine kadar sürükler. Orada adamın sakat ve felçli kızı ile karşılaşır. Kendine hakim olamaz ve kıza tecavüz eder. Sakat kız, her ne kadar acı çekse de aslında tatminsel bir şeyler yaşadığı için Jong-du'ya bağlanır ve bir aşk hikayesi çıkar ortaya. Ancak bu aşk toplumda onları, dışarıda bırakanlar tarafından illa ki hor görülecektir. Bir akıl hastanesinin her biri kendine has özellikteki onlarca hastası arasında, kendisini cyborg zanneden genç bir kızla insanların ruhunu çalabildiğini iddia eden bir erkek hasta bulunmaktadır. Hayatın bildik gerçekliğinden kopmuş bu iki insanın sıradışı yakınlaşmaları, tamamen başka bir gerçeklik üzerine kurulmuş hastane ortamı tarafından da desteklenir. Woo-Jin, her uyandığında farklı bir kişiye dönüşmektedir. Woo-Jin, Yi-Soo adında bir kadına aşık olur. Bu arada Woo-Jin farklı insanlara dönüşmeye devam etmektedir. Simdigezelim. com'a abone olan 5000'den fazla kişiye siz de katılarak daha keyifli, daha ekonomik ve daha güvenli bir gezi için gerekli bilgileri kaçırmayın. Abonelik için buraya gidiniz. Simdigezelim. com'daki içerikten yola çıkarak yazılan üç kitaba göz atıverin. Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.


Kopi Luwak' a kadar. Bin bir çeşit kahve arasında bir tanesi daha var ki burada adından söz etmeye değer. Kopi Joss. "Kopi" Endonezya dilinde kahve demek. "Joss"'u ise tercüme etmeye gerek yok kahveye mangal kömürü daldırırken çıkan cozzzzzz sesi. Yani "cozzzz kahvesi". Kahve yavaş yavaş kaynatılarak hazırlandıktan sonra müşteri Kopi Joss istediğinde bir bardağın üstünde mangal kömürü sığacak kadar boşluk bırakılıp servis ediliyor. Hani kafelerde sorarlar ya:" süt için pay bırakayım mı?". Aynı hesap. Kahve önünüze konduktan sonra mangalda yanmakta olan kömürlerden birini alıp kahvenize cozzz ediyorlar. Endonezyalılar mangal kömürünün kahvedeki sertliği azaltıp içimini çok yumuşak ve kolay hale getirdiğini söylüyorlar. Karar sizin. Kopi Joss. "Kopi" Endonezya dilinde kahve demek. "Joss"'u ise tercüme etmeye gerek yok kahveye mangal kömürü daldırırken çıkan cozzzzzz sesi. Yani "cozzzz kahvesi". Kahve yavaş yavaş kaynatılarak hazırlandıktan sonra müşteri Kopi Joss istediğinde bir bardağın üstünde mangal kömürü sığacak kadar boşluk bırakılıp servis ediliyor. Hani kafelerde sorarlar ya:" süt için pay bırakayım mı?". Aynı hesap. Kahve önünüze konduktan sonra mangalda yanmakta olan kömürlerden birini alıp kahvenize cozzz ediyorlar. Endonezyalılar mangal kömürünün kahvedeki sertliği azaltıp içimini çok yumuşak ve kolay hale getirdiğini söylüyorlar. Karar sizin.


Malezya Güneydoğu Asya'da deniz, dalış, dağ, orman, şehir, kültür turizmine uygun gezecek çok yeri olan ve Türklerden vize istemeyen bir ülkedir. Genel olarak seyahat etmesi hem kolay hem de Türk cebine uygun gelen fiyatlara sahip bir yerdir. Ülkeye girişte Türkiye Cumhuriyeti pasaportlarına 90 gün kalma hallı verilir. Ülkenin nüfusu 28 milyondur. Yönetim biçimi biraz karışıkça: Federal Parlamenter Monarşi'dir. Bu ne yaa? diyebler için açıklamsı. Federal, yani bölgesel devletçik yapısı olan ama meclise bağlı. Parlementer, yani seçimle işbaşına gelen milletin temsil sistemiyle yönetilen. Monarşi: İşte burada hoppala diyoruz hem demokrasi hem krallık? Monarşi var ama gücü sembolik. Ülke idari olarak 13 ayrı bölgeye ayrılmış olsa da ben seyahat açısından ikiye ayıracağım: Batı Malezya ve Doğu Malezya. Aynı ülke içinde olsalar bile Batı-Doğu Malezya arasında seyahat için giderken pasaport kontrolü gerekiyor. Malum federal yapı. Bu bölümdeki yazılar ülkeye yaptığım yedi ziyaret sırasında toplanan gezi notlarımdan. Penang adası, Malezya'nın kuzey batısında hareketli, canlı mekan. Bu adaya Çin yeni yılı kutlamaları sırasında vardım. Adada geniş bir Çinli Malezyalı topluluğu var, yani görünüşte yeni yılda Çinlilerin ne yaptığını görmek için ideal bir yer. Çinlilerin yeni yıla girerken bütün aile bireyleri bir araya geliyor, iki gün boyunca yiyip içiyorlar. Dışarıya adım atmıyorlar. Şehrin sokakları bir Konfiçyüs'ün kuluna rastlamak mümkün değil. Sadece yeni yıl için adaya uğradığım için tabi büyük hayal kırıklığı. Ancak yeni yıl resmi olarak bittiği an şehirde kutlamalar başlıyor. Aslan dansı yapanlar Çinlilere ait işyerlerini ziyaret edip bahşiş topluyorlar. Dans edenlerin yanında 5-6 kişi bayağı ağır olan davulu taşıyor, böylece dansçılar 8-10 kişilik gruplar halinde dolaşıyorlar. Aslan dansı bizdeki ramazan davulcusu gibi bir şey, dansçılar önceden sizi ziyaret edip Çin yeni yılında gelecekleri saati ayarlıyorlar. Sonra sokak sokak dolaşıp dans ediyorlar. Dans bittikten sonra çatapat atılması adetlerden biri. Dansin amaci yapildigi yere para getirmesi. Çinlilerin paraya istekleri ve tapınmaları o kadar ki ölen bir Çinli gömülürken yanına öteki dünyada harcasın diye tomar tomar dolar konuyor, ortası delik altın para konması da adetten. Her sabah dükkanlarını açan Çinliler bir tütsü yakıp "para akışını" açıyorlar. Georgetown'in Cinlilerin yogun oldugu mahallelerinde tutsu yakilan "ruhevleri" olagan bir goruntu. Cinlilerin inanislari Konficyus, Taoizm ve Budizmin Cin suzgecinden gecmis hali. Bayramlarda ise yaktiklari tutsuler "aileboyu" oluyor, 1.5 metrelik, yakanin boyundan buyuk ve gun boyu yanan tutsuler. Amaçlarına ulaşmak için çalışıyorlar da. Malezya ve Endonezya'nın ekonomisi %70 Çinlillerin elinde. Malezya hükümeti senelerdir Malayları resmi olarak kayırıyor: devletten iş alacak herkesin Malay ortağı olmak zorunda, çalışan sayısının belli bir kısmı Malay olmak zorunda. Politikanın adı pozitif ayrımcılık. Bu desteğe rağmen Malaylar halen ekonomik olarak geri durumdalar, hırslı değiller çünkü, kalender ellerindeki ile yetinen insanlar. Ama bu onların Çinlilere kin beslemesini engellemiyor. Malezya'ya Çinli ve Hintlileri İngilizler getirmiş. O zamana kadar ülkede sadece Malaylar yaşıyormuş. Malayların ticarette başarılı olamadıklarını gören İngilizler ticaret için Çinlileri, kauçuk ve çay bahçeleri için Hintlileri getirmişler. Getirilen bu işçiler o kadar çökmüş ki ülke bağımsız olduğunda Malaylar azınlıkta kalmış. Malezya ilk bağımsız olduğunda Singapur Malezya'nın bir eyaleti imiş. Malaylar kendi ülkelerinde azınlıkta kaldıkları için rahatsız olmuşlar ve yapılacak bir seçimde çoğunluk olan Çinlilerin hükümeti de ele geçireceğini görmüşler ve nüfusunun çoğunluğu Çinli olan Singapur'u Malezya'dan "kesmişler". Singapur'un bugün bağımsız bir devlet olmasının tek sebebi Malayların paranoyası. Singapur bağımsız olduğunda döviz kurları eşitmiş, 1 Singapur doları eşittir bir Malezya Ringıt'i. Bugün 1'e 3. Ekonomik olarak geride kalmayı kendilerine yediremeyen Malaylar arada Singapurla sorun çıkarıyorlar: sularını kesmekle tehdit ediyorlar, otomobille Malezya'ya geçenlere benzin satmıyorlar vs vs. Aynı içerlemenin etkileri ahenk içinde imiş gibi görünen Malezya toplumunda var. Toplumu oluşturan Malay, Çinli ve Hintli toplulukları arasında derin çatlaklar var, bu üç topluluk bir arada ama birbirinden tamamıyla kopuk olarak yaşıyor. Penang'ı anlatacaktım, laf nereye geldi, neyse ben yine Penang'a döneyim, adanın en büyük şehri Georgetown sokaklarında şöyle bir gezinelim. Eski dukkan-evler ve koloni mimarisinin ornekleri sehrin eski kismini kapsiyor. Eski kısımda dolaşmak zevkli, her an karşınıza farklı ve güzel bir manzara çıkabiliyor. Gerçi farklı bir manzara için yerimden kalkmam gerekmiyordu: Çin yeni yılında bütün akrabalar bir araya geldiği için misafirevleri ve oteller dolu oluyor. Georgetown'a gelmeden internetten bir misafirevinde yer ayarladım, son kalan odayı ayırttım. Yer ayırttığım misafirevinin en son dolmasının sebebini sokağa varınca anladım: sokağın adı Love Lane ve yeni yıl tatilinde bile geceleri aşk satan otellerle dolu. Bisiklet taksilerin sürücüleri hepsi erkek olan yolcularını bir otele getirdikten sonra kapıda 1 saat bekleyip aynı yolcularla devam edince dank etti. Benim misafirevinin 72 yasındaki sahibi Jimmy'e göre hükümet bu tür otellerle uğraşmayı bırakmış, "görünürde bastırıyorlar ama aslında çok bastırsalar herkes Tayland'a gidiyor, onun için sadece lafta seks satanlarla savaşıyorlar " diyor. Georgetown, mutfağıyla ünlü. Hint, Çin ve Malay mutfağının en iyilerini sokakta tadabileceğiniz bu şehirde geceyi işkembe çorbasıyla açtım daha sonra Malay usulü deniz ürünleri izgara ve hint tatlıları ile kapattım. Uc tezgah dolasip 4 dolara ufak bir Asya lezzet turuda yapmis oldum. Taksi surucusu Cafer'e gore alti saat uzakliktaki Kuala Lumpur'dan gelip paket yemek alip geri gidenler var, yemekleri o kadar unlu. Iki gun hayalet kasaba olan Georgetown ucuncu gun oylesine kendine geldi ki sokaklarda yurumek zorlasti. Kalabalık geçen birkaç gün sonunda kendimi küçük bir şehre atmam zorunlu olmuştu, internete girdim, Penang'ın güneyinde misafirevinde boş oda olan bir şehir aradım, varmış. Piyangodan İpoh şehri çıktı, hadi yola. Şehrin bazı mahalleleri saat beste terkedilmiş gibiler, sanki ölü sıfatını haketmek için yapmışlar. Yukarıdaki sokak yine de ilginç çünkü yanyana üç dükkanın biri Hintli, diğeri Malay, sonuncusu ise Çinli, tam Malezya mozaiği. Akşam saatlerinde merkezdeki iki cadde kapatılıp açık hava lokantası haline getiriliyor. Şehrin 1) suyu 2) tavuk-pilavı ünlü. İpoh eskiden Malay yarımadasının en gelişmiş şehri imiş, şehrin zenginliğinin ana nedeni kalay madenleri bitince gerilemiş. Bugün bile park ve bahçeleri kıskanılacak kadar iyi durumda. İpoh'tan Malezya'nın en çok yerli turist çeken bölgesi Cameron yaylalarına çıkıyoruz. Elimdeki rehbere göre Cameron dağları 1885 yılında "keşfedilmiş". Sanki o zaman kadar kimse orada yaşamıyormuş. Dağları Keşfeden kişi William Cameron adını da vermiş. Malezya'da yaşayan İngiliz koloni yönetcileri Cameron dağları ile bir taşla iki kuş birden vurmuşlar. Birincisi Malezya'nın boğucu havasından kaçabilecekleri bir yer, ikincisi çay yetiştirilip iyi para yapılacak bir bölge. Bölgedeki bir çok çay işletmesinin sahipleri halen İngiliz. En büyük yerel çay markası Boh'un sahibi İskoç aile artık Londra'da oturuyor. 1800'lerin sonunda İngilizler çay bahçelerini kurarken çalışmaya istekli Malay bulamamışlar, onlar da Hindistan'dan Tamillleri getirmişler. O zaman getirilenlerin torunları halen çay bahçelerinde çalışmaya devam ediyor. Cameron dağlarındaki en büyük şehir Tanah Rata, adının anlamı Düz Yer. Adının tersine o kadar engebeli bir yerki otobüs terminalı için bile yer bulamamışlar, çok küçük bir yere yapmışlar, otobüsler çok zor girebiliyor. Çay yetiştirilmeyen yerler ya çilekbahçesi ya da sık orman. Yağmur çok sık yağdığı için en kısa yürüyüş bile çamura bata çıka üzüyor, dize kadar çamura batıp ayakkabıyı çamurdan sökmek zaman alıyor tabi. Hazırlıklı gitmekte fayda var. Bölgede Malaylardan önce yaşayan yerliler halen kendilerine ait köylerde geleneksel yaşamlarına devam ediyor. Tanah Rata'daki turizm firmalarından birinden yarım günlük bir çevre turu aldım. Yola yakın bir yerli köyünde durup içinde biraz yürüdük. Aşağıdaki Orang Aslı Sakeh kabilesinden. Tamamıyla batı giysilerini giyse de zamn zaman boruyla avlanmaya devam ediyor. Daha çok silahla vurmaya değmeyen küçük kuşlar ve maymunlar için kullanıyorlarmış, Hayalimdeki eski usullerle avlanan yerli görüntüsünü alt üst etti kendisi. Yerli koylerinde yasam son derece basit, tamamiyla bambudan yapilmis bu evde -ki evin tamamini goruyorsunuz- yedi kisi yasiyor. Bolgede surungen ve bocekler son derece cesitli. Rehber, israrla elindeki akrebin cok fazla zehirli olmadigini soylese de elimde dolasmasina izin vermek hic icimden gelmedi, nedense. Bölgeye tatile gelen çok sayıda Japon emekli var. kısa süreli kiraya vemek için yapılmış apartmanların eşya dahil aylık kirası 120 ila 500 dolar ve bir aylık kısa bir süre için bile kiralanabiliyor. Japon emeklilerin en büyük iki şikayeti yemekler ve sağlık hizmetleri imiş. Oysa akşamları kaldırımlara kurulan lokantalarla canlanan Tanah Rata'da lezzetli yemekler bulmak mümkün. Bazı apartmanların ucuz olma sebebi yol seviyesinin aşağısında olmaları sebebiyle Feng Shui lerinin kötü etkilenmesi imiş. Kuala Lumpur borsasının 2009 Feng Shui haritasını ülkenin en büyük iş gazetesi The Edge'de görünce tamam dedim zenginliğin haritası bile çıktı. Ciddi olarak takip edenler var. Cameron daglarinin havasini alip biraz gevsedikten sonra baskent Kuala Lumpur'a dogru inelim hadi. Cameron dağlarından sonra başkent Kuala Lumpur'dayız. Kuala Lumpur şehri kalay madenleri nedeniyle İngilizlerin yönetimi altında iken önem kazanmış ve Malay yarımadasının yönetim merkezi olmuş. O zamandan beridir de önemini korumuş: bugün 1.5 milyonluk Kuala Lumpur Malezya'nın en büyük kenti, başkenti ve ticaret merkezi. her büyük şehrin olduğu gibi Kuala Lumpur'unda sorunları var, o kadar ki hükümet düzeltmekten umudu keserek başkentteki yönetim birimlerini yeni kurduğu yakındaki Putra Jaya kentine kaydırmaya başlamış. Kuala Lumpur'a sadece iki günlüğüne gelirseniz ve tur otobüsünün serinliğinden inip havalandırılmış müzelerde fotoğraf çekip havalandırılmış alışveriş merkezlerine girerseniz, şehir size modern ve sevimli gelebilir. Ben yürüdüm. Bir şehri anlamanın en iyi yolu kaldırımlarını arşınlamaktır deyip 33 derece sıcakta %90 nemde dört gün boyunca Kuala Lumpur'u hatmettim. Hadi beraber gezelim. Kuala Lumpur'da turistlerin göreceği yerler kısaca: Merdeka meydanı, Jamek mescidi, Merkez pazarı, Çin Mahallesi, Petraling caddesi, Küçük Hindistan, KLCÇ, Petronas kuleleri, Jalong Alor caddesi, Bükit Bintang ve Milli müze olabilir. Şehirde her saat trafik sıkışabiliyor, hem o yüzden hem de turist gördüğü zaman taksimetreyi açmamak için binbir bhane bulan taksicilerle uğraşmamak için yürüyoruz, sıcaktan kaynama noktasına gelince KL raylı sistemine biniyoruz. KL'de metro, tren ve tekraylı sistemler şehrin değişik noktalarında çalışıyor. Ortak noktaları birbirlerine bağlı olmamaları, yani aktarma yapmanız mümkün değil, illa uzun bir mesafe yürümeniz lazım, tabi biletlerde birbirinde geçmiyor. Raylı sistemlerin giriş çıkışları da karışık. Anlayacağınız bu ulaşım sistemlerini inşa ederken sanki hiçbir firma diğeri ile konuşmamış gibi. Bu da Malezya toplumundaki çatlakların ulaşıma yansıması herhalde. Raylı sistemi kullanarak Pazar Seni durağında inerseniz, durağın kuzeyinde merkez çarşıyı görebilirsiniz. Turistlere yönelik bir çok hediyelik eşyanın satıldığı u çarşıda fiyatlar uygun. Çarşının sol tarafında şu kanalının diğer yanında Masjed Jamek güzel mimarisi ile kısa bir ziyareti hakediyor. Masjed Jamek'ten iki dakika ötede Merdeka meydanı geniş ve bir bayrak direği dışında boş. Meydanın hemen arkasındaki "sürahi çiçeği" anıtı niye oradadır, bağımsızlıkla ne ilgisi var, ben anlamadım. Ama alan gelen turistleri eğlendirdiği bir gerçek. Geri yürüyüp Pasar Seni durağına yaklaşırsak doğu yönünde Çin mahallesiyle küçük Hindistan mahallesinin başladığı caddelere girebiliriz. Geceleri Çin mahallesindeki Petaling caddesi açık hava pazarı haline geliyor, yemek ve küçük bir alışveriş için ideal. Pasar Seni durağından şehrin ana tren istasyonu KL Sentral'e oradan da tekraylı sisteme aktarma yapıp KLCÇ deki Petronas kulelerine geçebiliriz. Petronas kuleleri arasındaki izleme platformuna çıkıp şehre tepeden bakmak bedava, ancak bileti önceden almanız lazım. Yoksa 3-4 saat bekleyebilirsiniz, şansınıza kalmış. Petronas kulelerinden kısa bir yürüyüşle, kaldırımı olmayan milyar dolarlık diğer kulelerin yanından alışveriş merkezi Bükit Bintang'a varıyoruz. Bizi devasa Berjaya Times alışveriş merkezi karşılıyor. Bukit Bintang'ın bir paralelindeki caddede ise ucuz elektronik aletlerin satıldığı Çinlilere ait bir alışveriş merkezi var. Siz yukarı katlarda dolaşırken ben yeni fotoğraf makinalarıyla uzun uzun oynayayım, "benim makinam var, şu anda ihtiyacım yok" deyip satıcının canını sıkayım. Akşama hemen yakındaki Jalang Alor'da açık havada yola atılan masalarda lezzetli balık yemekleri sunuluyor. Çin yemekleri de var. Kesilmiş ve temizlenmiş meyva satanlar benim favorim, 1 Ringıt'e ( 40 kuruş) bu gibi ananas, mango, karpuz vb yiyelim, sıcakta iyi gidiyor. 15. yy. da Endonezyalı bir prens tarafından kurulan Melaka şehri ilk önce Çinli tüccarların ilgisini çekmiş. Şehirde nereye yerleşeceklerini Feng Shui kurallarına uygun seçen Çinlilerin torunlarının çoğu bugünde aynı mahallede yaşıyorlar. Melaka şehri 16. yy. da ise Portekizlilerin ilgisini çekmiş. Portekizliler dünyanın önemli tıcaret yollarından birinin üzerinde yeralan Melaka'yı ele geçirmişler, ve katolikliği yaymak için çalışmaya başlamışlar. Hristityanlığı yaymaya çalışmaları çevredeki sultanlıkları rahatsız etmiş ve Portekizlili yerleşimcilere sık sık saldırmışlar. Melaka bu yüzden ticari önemini kaybetmiş. İşte bu sırada Hollandalılar devreye girmiş ve 17. yy. da Melaka'yı ele geçirmişler. Sadece ticarete önem vermeleri sebebiyle Portekizlilere göre daha rahat etmişler. 19. yy'da Melaka'yı İngilizlerin yönetimi altındaki Endonezya toprakları ile değiş tokuş etmişler. Malezya bağımsızlığını kazanana kadar İngilizlerin yönetimi altında kalmış. Şehirde halen 15. yy'da gelen Çinlilerin özel yemekleri yapılıyor, Portekizlilerin torunları balık yemeklerini sunmaya devam ediyor. Özellikle eski evlerin mimarisi turistleri çekiyor. 2008 yılında Dünya Mirası listesine girmesi turist sayısını epey arttırmış. Melaka'nın zaten renkli sokaklarının süper renkli karakterleri bisiklet-taksiler. Birçok bisiklet-taksinin olduğu şehirde taksiciler daha çok müşteri çekmek için bisikletlerini süslemişler, sonra hızlarını alamayıp daha çok süslemişler. Bisikletin altina bagladiklari aku ve hoparlorleriyle sokaklari hem renk hem muzik cumbusune bogan bu bisikletler, geceleri uc tekerli disko haline geliyor: yanip sonen isiklar, 1980'lerden gumbur gumbur muzik ve devamli gulen bisiklet suruculeri Melaka'yi daha da sevimli hale getiriyorlar. Malezya'nın doğu kıyısı ülkenin tam ortasından geçen yüksek dağlar yüzünden ülkenin diğer kesimlerinden uzun süre izole kalmış. Bu bir bakıma iyi olmuş, çünkü ülkenin diğer kesimleri Malay özelliklerini biraz kaybedip Çin ve Hint özelliklerini de taşımaya başlamışlar. Kota Bharu şehri Malaylara göre Malayların son kalesi. Şehri son derece tutucu olan PAS partisi yönetiyor. Şehrin ambleminde " Büyük İslam Şehri Kota Bharu" yazıyor. Kuala Lumpur'dan Kota Bharu'ya otobüs 10 saate yakın sürüyor ( 42 Malezya Ringiti). Kota Bharu küçük bir yer ve kalacak yerler ile görülecek yerler birbirine çok yakın. Müzelere girmezseniz şehri dolaşmanız 2 saati geçmez. Kota Bharu, Malay el sanatları, Batik ve uçurtma yapmı ile ünlü. Merkezde bu konuyla ilgili iki müzede tek ziyaretçi bendim, ama öğle vakti sıcakta fazla hareket beklemek hata olurdu zaten. Şehrin ana caddesinde İstanbul Modası isimli giyim mağazası dikkati çekiyor. Bu cadde de geceleyin daha çok yemek ağırlıklı bir pazar kuruluyor. Şehirde vakit harcamak istemeyenler yakındaki Perhethian adalarına geçiyorlar. Bu adalar iyi korunmuş doğaları ve güzel kumsalları ile tanınıyorlar. Doğu Malezya'da muson yağmurları geçen hafta sona erdiği için adalardaki bir çok tesis halen kapalı, dolayısıyla adalara gitmek yerine 4 saat güneydeki bir başka Malay şehri olan Kuala Terengganu'ya geçiyorum. Kota Bharu'dan otobüs 3.5 saatte ( 14 Malezya ringiti) Kuala Terengganu merkezine varıyor. Kuala Terenganu şehrinin küçük ama oldukça eski bir Çin mahallesi var. Yarımadada Çinlilerin ilk yerleştiği yerlerden biri burası imiş. Kuala Terenganu, bu günlerde yakındaki Taman Negara yağmur ormanlarına gezi düzenlemek isteyenler için iyi bir destek merkezi. Şehirdeki turizm şirketleri ormanda bir kaç günlük geziler ya da nehirde tek günlük geziler düzenliyor. Çoğu Malezya şehrinde olduğu gibi hava kararınca hareketlenen büyük bir gece pazarı var. Kuala Terengganu'da kuzeydeki Kota Bharu gibi Malay kültürüyle övünüyor ve oldukça tutucu bir yer. Ülkedeki azınlık Çinliler ekonomiyi ellerinde tutuyorlar. Malaylar, devletten destek aldıkları halde ( Çinli ve Hintli Malezya vatandaşları, Malay Malezya vatandaşlarıa göre 2 kat vergi ödemek zorunda) iş yapmada pek başarılı değiller, ancak Kuala Terengganu gibi şehirlerde liderliği ellerinde tutabiliyorlar. Ondan dolayı Malayların çok olduğu bölgeler genelde daha tutucu oluyor. Buradan doğu kıyısındaki son durağım Kuantan şehrine geçiyorum. Kuala Terenganu, bu günlerde yakındaki Taman Negara yağmur ormanlarına gezi düzenlemek isteyenler için iyi bir destek merkezi. Şehirdeki turizm şirketleri ormanda bir kaç günlük geziler ya da nehirde tek günlük geziler düzenliyor. Çoğu Malezya şehrinde olduğu gibi hava kararınca hareketlenen büyük bir gece pazarı var. Kuala Terengganu'da kuzeydeki Kota Bharu gibi Malay kültürüyle övünüyor ve oldukça tutucu bir yer. Ülkedeki azınlık Çinliler ekonomiyi ellerinde tutuyorlar. Malaylar, devletten destek aldıkları halde ( Çinli ve Hintli Malezya vatandaşları, Malay Malezya vatandaşlarıa göre 2 kat vergi ödemek zorunda) iş yapmada pek başarılı değiller, ancak Kuala Terengganu gibi şehirlerde liderliği ellerinde tutabiliyorlar. Ondan dolayı Malayların çok olduğu bölgeler genelde daha tutucu oluyor. Buradan doğu kıyısındaki son durağım Kuantan şehrine geçiyorum. istedikleri gibi hareket ediyorlar. Semenggoh Doğa Rezervi'ne gelenler ziyaretçilerin gezmesine izin verilen alanlar ise oldukça kısıtlı. Çevredeki kasabaları da sayarsak nüfusu 700 bini bulan Kota Kınabalu'da merkezin yanındaki mahallelerde bile tatil yeri havası var. Şehir merkezinde lokanta ve barların olduğu kısım özellikle geceleri çok canlı. Nem ve sıcaklığı sevmiyorsanız gündüzleri uğramasanız daha iyi olur. Deniz kiyisi boyunca halkin dolasabilecegi guzel alanlar var. Bu alanlar şehrin eski yapılarıyla iç içe. Modern havalandırmalı bir mekandan dökülen bir depoya oradan açık hava pazarına oradan balık pazarına ve tekrar beş yıldızlı otellerin yanına varmak için yapmanız gereken sadece 200 metre yürümek. En temiz ile en kirli, en ucuz ile en pahalı yanyana. Denizden şehir merkezine paralel sokaklarda açık hava lokantaları sıralanmış. Müz yaprağına sarılmış tatlı pirinç ve balık, ya da tavuk ayağı ile müz sevenler kendilerini evlerinde hissedecekler. Merak etmeyin geri kalanlarımızı doyuracak kadar çok Çin ve Hİnt lokantası var. Aşağıdaki satıcı gibi, bu bölgenin İnsanları fotoğraf çektirmeyi seviyorlar, Yemeğimizi yedikten sonra yine denize paralel sokaklardan birine girip giysi alışverişimizi yapabiliriz. O kadar dolaştık, tuvalet aranıyorsanız, ne kadar uzakta olduğunuzu kesin olarak bilmek sizi rahatlabilir, metresi metresine yazmışlar. Hasta olunca ne yaparsınız? Doktora gidersiniz. Peki annesiz kalan ya da hastalanan orangutanlar ne yapar? Sepilok'taki Orangutan Rehabilitasyon Merkezi'ne giderler. Bu hafta yeniden doğaya döndürülmek üzere bakılan onlarca orangutanın olduğu Borneo'nun Sandakan şehrine 25 kilometre mesafede yağmur ormanlarnin içindeki Sepilok'u ziyaret ettim, gördüklerimi yazacağım. Ama önce ilk başa, yola çıkmaya, dönelim. Kota Kınabalu şehrini yeterince gördükten sonra Sandakan şehrine geçmeye karar verdim. Ertesi gün yola çıkmak üzere otobüs biletimi aldım. Otobüs sabah altıda kalktığı için ve o saatlerde taksi bulmak kolay olmayacağı için bir taksiyle sabah beste beni alması için anlaştım. Kaldığım hostelin bahçesi yüksek bir duvarla çevrili ve akşam saat ondan sonra kapı kilitleniyor. Sabahleyin kapıyı açmak için uğraşmayayım diye resepsiyona saat beste ayrılacağımı söyleyip hesabımı kapattım. Herşeyi ayarlamanın rahatlığı içinde yattım. Borneo horozları megaloman. Günün her saati yerli yersiz ötmelerini başka türlü açıklayamam. Dün doğarken, batarken, okullar açılırken, yakındaki havaalanına uçaklar inerken, kalkarken, kamyon geçerken. Sokaktan gelen her gürültü yakındaki bahçelerdeki horozlar için bir yarışma meselesi haline geliyor: "Efenim, kim benden daha fazla gürültü yapabilir, burası benim bölgem öteyim de gör". Yandaki bahçedeki horozda aynı fikirde olunca Fener-Gassaray maçında tribünlerin atışması gibi şenlik bir şenlik. Binayı iki kez tavaf edip baktım. Yok. Odalardan birine girip uyumuş olmalı. Hangisine? Nasıl bulacağım adamı? En iyisi ismini bağırmalı. İsmi ne yaaa? Tamam başka bir şey söylemeli. Bekçi ingilizce bilmiyor ki. Hostelde kalan diğerlerini uyandırmamak için ilk önce sessiz olarak sonra da bağıra çağıra "resepsiyon, anahtar, kapı" deyip etrafta dolandım. Misafirlerden birini uyandırmayı başardım, kapı aralığından kafasını uzatan biri "sessiz ol, uyuyoruz" dedi. Sessiz olsam bekçiyi bulup dışarıya çıkamam ki. Biraz daha içeride dolandım, bahçeye çıktım. Taksi şoförü parmaklıklar arasından saatini gösterip geciktiğime dair bir şeyler söyledi. Fazla blgi, bende biliyorum. Otobüsü yakalamak için tekyol duvardan atlamak kaldı. Duvar iki metreden biraz yüksek ve üzerinde hırsızlara karşı cam döşeli olanlarından. Bir an Cüneyt Arkın bunun beş katını zıplayıp geçerdi deyip duvara hamle ettiysem de etrafta kamera olmadığından dolayı ölsa gerek bir işe yaramadı, sadece camların büyük olduğunu gördüm. Seyrettim onca aksiyon filmine verdiğim paraların ise yarayacağı gün buymuş. Duvar kenarına kuruması için bırakılmış paspaslarla duvarın üzerindeki camları örttüm. Bahçedeki uzun banklardan birini duvar dayayıp çantamı duvara koydum arkasından paspaların üzerine basarak duvara çıktım. Paspasların üzerinde dünya bir başka oluyor, düzelteyim duvarın üzerinde dünya bir başka oluyor. Önceden görülmeyen detaylar birden gözünüzün önüne geliyor. Mesela sokağın karşısındaki villada sabahın beşinde sigara içip bahçesinde çimlerin tam ortasına işeyen zat beni görünce bayağı bir afalladı ama bacaklarını ıslatmamayı becerdi. Prostat sorunu olmadığını söyleyebilirim. İşini bitirince dönüp içeri girdi, ya hırsız var diye polisi çağırmak için yada sabahın beşinde yan bahçe duvarından seyredilmenin şaşkınlığından. Kendi kendine ne dedi çok merak ediyorum: " bi tek zevkim var o da gün doğumunu elimde sigaram bahçemin ortasına işeyerek karşılamak onu da yapamadım ya", ya da " çok içtim çoook, hayal görmeye başladım, sanki duvarın üzerinden koca çantalı biri atladı". Duvardan yere atlamak konusunda soğuk denize girmede yaşanan tereddüte benzer iki dakikadan sonra iskeleden atlar gibi kendimi bıraktım. Birinin haykırmasıyla yere değmem bir oldu. Etrafa baktım, şoför dışında kimse yok, demek ki bağıran benmişim. Dört el-ayak herneyse kapaklandığım yerden kalkıp pantalonumdaki toz ve tavuk pisliği kalıntılarını temizledim. Sırt çantamı duvarın üzerinden alıp sakin bir şekilde olanı biteni hafif gülümser bir şekilde seyreden taksicinin açtığı bagaja attım. " Otobüs terminaline" dedim. Sandakan yolu tamamiyla yesil. Yesilin uc tonu yol boyunca arada yer degistirip sonra tekrar karsiniza cikiyor: ormanin yesili, kaucuk ve palmiye agaclarinin yesili ve muz agaclari. Yerleşim birimlerinin yakınlarında orman yerini muz ağaçlarına bırakmaya başlıyor, köye ya da kasabaya ne kadar yaklaşırsanız müz ağaçları o kadar çok artıyor. Artacak tabi, o kadar çok yemekte müz yaprağı kullanılıyor ki şaşırtıcı. Neredeyse muzdan çok yaprağını kullanıyorlar: pilav müz yapraklarına sarılıp buharda pirisilmiş geliyor, balık müz yaprakları üzerinde ızgarada pişiriliyor, bazı lokantalarda müz yaprağı masa örtüsü ve aynı zamanda tabak olarak kullanılıyor. Ertesi gün dünyada sadece dört tane bulunan orangutan rehabilitasyon merkezlerinin en iyisi olan Sepilok'a gitmek için erken kalkıyorum. Bu otelde bekçi uyanık, zaten duvar da yok. Sandakan'dan yarım saat uzaklıktaki Sepilok Orangutan Rehabilitasyon Merkezi dünyadaki aynı işle meşgul dört merkezin en iyisi. Annesiz kalan, yaralanan ya da hastalanan orangutanlar 40km karelik bir alanda kurulu bu merkezda iyileşinceye kadar doğal ortamlarında bakılıyorlar. Merkezde günde iki kez ( saat 10'da ve 15'te) orangutanlar besleniyor. Bu onların ana yemeği değil, ormanda bulduklarına ek olarak düzenlenmiş. Dolayısıyla ormanda yiyecek bolsa beslenme alanında orangutan görmek mümkün olmuyor. Orangutan besleme alanına merkez girişinden içeri yaklaşık bir kilometrelik kadar tahta yolda yürüyüp ulaşıyorsunuz. Besleme bittikten sonra dileyenler yağmur ormanının içinde toprak patikalara da -merkezde kayıt olduktan sonra- girebiliyorlar. Merkezde yaklaşık yüz kadar orangutan var, ancak besleme alanına ne kadarının tenezzül edeceği tamamen şans. Merkez açılır açılmaz ilk damlayan ben oldum. İçeride biraz dolaştıktan sonra besleme alanında yerimi alıyorum. Besleme alanının civarına benim gibi erken gelen orangutan arada ağaçlara çıkıp, arada yanımıza gelerek vakit geçiriyorlar. Merkezin diğer ziyaretçilerinin çoğu Malay ve herhangi bir terleme belirtisi göstermiyorlar. Bense sabahın dokuz buçuğunda ikinci büyük şu şişeme geçmiştim. Nemden dolayı AVDSKC görüntüsünü alıncaya kadar ağaçlarda çekingen bir şekilde bizi seyreden orangutanları fotoğraflıyorum. Arada kalkıp kaidemin banklarda bıraktığı şu birikintilerine bakıp rorschach testi yapıyorum, iyiymişim, geçecekmiş. İyi bir tellak olsaydı da şu kadar ter boşa gitmeseydi. Orman karanlık olduğu için daha iyi foto çekebimek için mini tripodumu hazırlayıp diğer on kişiyle birlikte besleme platformu önündeki yerimizi rahatça almıştık ki fotoğraf gezisinde olduğunu sandığım iki otobüs dolusu Fransız turist her birinin omzunda en az bir bazuka kadar büyük fotölenslerle etrafımı sarıyor. Boyunlarındaki makinaların değeri en az küçük bir Afrika ülkesinin yıllık gideri değerinde. Bazıları onlarca çebi olan fotoğrafçı yeleklerinden giyiyorlar. Dijital makina çıkalı beri o ceplere ne koyuyorsunuz diye düşünüyordum ki yediğim dirsekle kendime geldm. Gelenlerin iyi fotoğraf çekmek için yapmayacakları şey yok gibi. Kendi aralarındada en iyi yer kavgası yapıyorlar, kaybeden üç kişiyi oracıkta gömüyorlar. İnanın Fransızlar ikinci dünya savaşında ülkelerini korumak için daha az emek vermişlerdir, fotoğraf çekmeye verdikleri önemi savunmaya verselerdi tarih başka yazılırdı. Yani önceliklerini iyi koymayı biliyorlar. Küçük Afrika ülkesi deyince, Ruanda on sene önceki olaylar sırasında soykırım suçu işleyenlere yardım ettiği için Fransa'yı mahkemeye verdi, bazı Fransızlar Avrupa'daki mahkeme kararı çıkmadan önce Fransa'dan taşındılar. Şu an görünen o ki Ruanda'nın istediğine yakın bir karar çıkacak, yani Fransa soykırım suçlusu ilan edilebilir. Bu adamların sağı solu belli olmaz, bak soykırıma da meyılliler deyip yerimi çaresiz Fransızlara bırakıyorum. Orang-utan'ın yerel dildeki anlamı orman-adamı. İnsanlarla genetik yapıları %95 aynı. Ağaçlarda mutlu bir şekilde yemek yiyen, uyuklayan, arada düşünür gibi duran orangutanları görünce bu yakın hissetmemek mümkün değil. hepsinin canı sıkılıp ağaçların arasında gözden kaybolana dek seyretmeyi sürdüyorum. Şehir nüfusunun çoğu Çinli ve Tayvan'lılarla aynı kökeni paylaşıyor. Şehirde birçok Çinli tapınağı yer alıyor. Borneo, bir İngiliz ailenin "kişisel devleti" iken devletin başı ve sahibi Brooke ailesi Sibu bölgesinde keresteciliği başlatmak için Çin'den göçmenlerin gelmesini teşvik etmiş. Şehrin bugünkü etnik yapısı yüz sene önceki bu davetin bir sonucu. Sibu, nehir üzerindeki konumu nedeniyle önemli bir ticaret merkezi. Malezya'nın en büyük kapalı "halk pazarı" ve en büyük şehir meydanı Sibu'da. Bu iki bilgi şehrin ekonomisi hakkında bize iyi bir fikir veriyor. Sibu'ya gelmemin sebebi Borneo'nun içine ulaşabilmek. Sibu'dan sonra karayolu sona eriyor. Burası bir anlamda yolun sonu. Halbuki önümüzde gezilmesi bekleyen çok geniş bir coğrafya var. Bir sonraki yolculuğumuz Borneo'nun kalbine, nehirden başka ulaşım yolunun olmadığı Kapit şehrine. Şimdilik gün batımında balık tutanları seyrederek biraz gevşeyelim, yol yarına. Sibu'dan bindiğim araç yaklaşık 80 kişi taşıyabilen, küçük ama çok hızlı bir tekne. Saatte 55 km hiza çıkabiliyor. Başka ulaşım aracı olmadığı düşünülürse oldukça hızlı. Sibu şehri çıkışında onlarca kereste fabrikası görüyoruz. Sibu bölgenin endüstri merkezi olduğu için beklenen bir görüntü, ancak kerestehaneler bayağı bir süre yol olmayan yerlerde de devam ediyor. Sibu'dan yirmi kilometre daha Borneo iclerine girince kerestehaneler once kuculup sonra yokoluyor. Yerlerine agaclarina arasina sikismis aralarinda uzun mesafeler olan tek baslarina evler aliyor. Buralarda kacak Filipinli ve Endonezyali iscilerin calistigi soyleniyor, polis kontrolu olmadigi icin kanunsuz agac kesiminde calisiyorlar. Evlere giden iskelelerdeki kayik sayisi ev sakinlerinin sayisini el veriyor. Bazilarinin iskelesi kalabalik. Insanlar yikanma ve camasir yikama ihtiyaclarini bu sularda karsiliyorlar. Bölgede geleneksel olarak kurulan "uzunevler" tek çatı altında yaşayan bir köy aslında. Yukarıdaki resimdeki yaklaşık 150 metre uzunluğunda bir "ev". Her kapı bir aileye ait ve ortak: kapıyı açtığınızda köy meydanına çıkıyorsunuz, o kapıdan girip 10 metre yürüyüp ikinci kapıyı açtığınızda bir aileye ait olan özel bölümdesiniz. Köyün ana meydanına girebilmeniz dahi koyun şefinin iznine bağlı. Evlerin bu şekilde yapılmasının sebebi savunma kolaylığı. Şimdi tekneyi kullanan su sakin görünümlü İban köylüsü elli sene öncesine kadar kafatası avlayan bir kültürden geliyor. Uzunevlerin bazılarında halen gençliğinde avladığı kafataslarını saklayan yaşlılara rastlamak mümkün. Kapit'den bir onceki köyde yolcu indiyoruz. Uzaktan sakin gorunen koy birden canlaniyor, nasil canlanmasın dış dünyaya tek bağlantilari günde iki kez ugruyor. Insanlar akrabalarini karsilayip onlarin getirdigi erzaklari yukleniyorlar, sonra nerede oldugunu goremedigim evlerine -nehir uzerinde bir yerlere- yollaniyorlar. Sabah güneş henüz yakmaya başlamadan kalkıyorum. Amcacım şehir meydanında bir "kopi" içip sabah iskeleye gelenleri seyretmek. Kopi, kahvenin Malezya usulü demlenmiş olanı, uzun sürahi içinde filtre ile iki dakikada hazırlayıp getiriyorlar. İçecekseniz aman şeker koymasınlar, onlar koyarsa ellerinin ayarı yok beş kaşıktan aşağı kesmez. Hafif bir muzik sesi duyuyorum. Muzigin geldigi yana baktigimda nufusun cogunu olusturan Cinlilerin tai-chi icin toplandigini goruyorum. Kasaba henuz uyanmaya basliyor. Parklar canlaniyor. Sabah sabah yikanan camasirlar balkonlara asiliyor. Sabah kahvaltisi icin pilav ve tavuklar hizli hizli yeniyor. Geceden islerini yetirtiremedigi belli iki tomruk gemisi islerini hizla bitirmeye calisiyorlar. Birazdan buradan nehrin yukarisina mal goturen tekneler gecmeye baslayacak, nehrin trafigini etkilememeleri gerekiyor. Saat ona yaklasinca cocuklar grup halinde "en yukaridan kim suya atlayacak" yarisina giriyorlar. Bolgenin en buyuk binasi yerel yonetime ait. Binanin zengin gorunumu orman gelirlerinin ne kadar oldugunun bir gostergesi. Sehrin sokaklari arac dolu, ama kasabanin her iki yanindaki 10 kilometrelik yol disinda arac surebilecekleri bir yer yok. Gosteris merakinin akla zaferi diyelim. Alisverislerini tamamlayan Rejang nehri sakinleri "orada bir yerledeki" evlerine donuyorlar: cimento, tup, pirinc vb. Hersey tek tek tekne ile tasinmak zorunda. Ticari gemilerde gelmeye basliyor, ogleye dogru sicaklik ve nem dayanilmaz hale geliyor. Kendime golge bir yer arayip, aciyorum kitabimi. Hayat buralarda yavas ve sanki yuzyillardir ayni. Oysa bizim daha gidecek yolumuz var, yarin sabah Kuching'e gitmeli ama once bir kopi daha, sekersizzzzz olsun. Adımlarımıza dikkat edelim biraz, Melanau'lara ait evlerin merdivenleri biraz dikçe. Evler, kabilelerin yaşadığı bölgelerin özelliklerine göre değişiklikler gösteriyor. Örneğin aşağıdaki "uzunev" pirinç üretimi yapan ve düz alanlarda yaşayıp arada şu baskını ve diğer kabilelerin saldırısına uğrayan kabilelere ait. Yerden yüksek giriş hem suya hem düşmana karşı savunma sağlıyor, tabi merdivende öyle. Evin içinde kabileye ait bireyler günlük yaşamlarına devam ediyor. Bunun için kendilerine maaş ödeniyor. Yemeklerinin bir kismi evde pisiyor. Isterseniz kucuk bir ucret karsiligi siz de tadina bakabilirsiniz. Ev sahipleri sizi iceride dolastirip hayatlarini anlatiyorlar, sorularinizi cevapliyorlar. Yeterince vakit gecirdiniz mi? Yandaki eve misafir gidebilirsiniz. Burada el sanatlari ile ugrasan bir kabile uyesi susleme yapiyor. Denemek ister misiniz? Hadi simdi bicakla oynayip bir yerimi kesmeyeyim dediniz, o zaman bir seyler daha yiyin. Ya da siradaki baska bir eve daha ugrayin. Hiim, biraz daha yemek. Bu koyun insani doyurucu bir etkisi var. Aksamustu Borneo folk danslarinin tanitildigi bir gosteriye ugrayabilirsiniz. Mesela asagaki dansci kafatasi avcisi Iban'lardan. Son derece hareketli baska bir dans ise sadece hasat toplama zamani yapilan Dawai dansi. Artik aksam oldu, sehire geri donme zamani. Yine bekleriz. Bako milli parkına karadan yol yok. Bako pazarının önünde bir tekne kiralamak gerekiyor. tekneye binerken dikkatli olunması gerekiyor dengenizi aman kaybetmeyin çünkü tuzlu su timsahları var. Su uzerine kurulu balikci evlerinin yanindan gecerek denize dogru ilerliyoruz. Biraz ileride evlerini gordugumuz balikcilari is uzerinde goruyoruz. Gelgitlerde balik yakalamak icin kullandiklari aglari onarmakla mesguller. Yirmi dakikalik bir yolculuktan sonra gokyuzunun agaclardan zor gorundugu oldukca nemli ve son derece yesil yagmur ormanina variyorum. Orman içinde bütün gün sürecek bir patika seçip yürümeye başlıyorum. Park görevlileri karanlık basmadan gelinmesi konusunda bütün ziyaretçileri sıkı sıkı tembihliyor. Ağaçlar sanki benim gibi terden sırıksıklama olup tutunacak yer arayanlara el vermek ister gibi binlerce kökünü yola sermiş. Yürümeye başladıktan on dakika sonra ağaçlarda probiscus maymunlarını görüyorum. Probiscuslar çekingen bir tür, dallardan inmeden uzaktan yürüyüşçüleri seyretmeyi tercih ediyorlar. Ancak yarım saat ötede karşılaştığım makak maymunlarında durum tam tersi, bu meraklı tur neredeyse objektifin içine girecek. Park icinde bes-alti saat dolastiktan sonra kiyiya geri donuyorum. Gelgitle sular epeyi cekilmis, dort saat once gordugum adacik simdi kara olmus. Yolda gumussirt maymunlari dinlenirken buluyorum. Oylesine yayilmislar ki. Yol vermeye niyetleri yok gibi. Yarim saat kadar dinlenen maymunlara bakip -aslinda caktirmadan soluklaniyorum, cok nemli ve sicak- fotografliyorum. Denizin yanındayken paçaları sıvayıp biraz serinleyeyim diyorum, şansıma orada tabelaları boyayan park görevlisi müdahele ediyor: " suyun dizkapağına geldiği yerlerde timsahlar var, istersen park merkezinde serinle". Önerisini hemen kabul ediyorum. Park merkezine donuste onlarca maymunu ziyaretciler arasinda gorunce sasiriyorum. Geri dönmek için kafeye toplanan ziyaretçilerle maymunlar arasında kedi-fare oyunu oynanıyor. Yalnız burada kedi rolünde maymunlar var. Kafede yemek yiyen, bir şey içen müşterinin dört beşi birden yaklaşıyor, müşterinin dikkati dağılınca maymunlardan biri masaya fırlayıp şaşırtıcı bir hızla ne varsa çalıyor: kola, bisküvi, yemek, gözlük vb. Maymunlarin sodali icecegi bu kadar sevdigini bilmezdim dogrusu. Ya da biskuviye olan duskunluklerini. Icecegime iki elle sarilip sirt cantami bacaklarim arasinda garantiye aliyorum. Ne olur ne olmaz, ne de olsa Bako milli parki hizli maymunlarin mekani. Sehirde balik lokantalarinin coklugu dikkat cekiyor. Tabi bu durumda balikhaneye ugramadan gecilmez. Miri'nin nufusu Malay, Iban, Cinli ve kucuk bir Hintli grubundan olusuyor. Pazarda kucuk bir gezinti dunya turu gibi. Borneo'nun en buyuk Taoist tapinagi Miri'de. Duvarlarindaki bazi resimlerin ne anlama geldgini cidden merak ettim. Miri'deyken karizmatik olmayi ogrenmek istemez misiniz? Onun da okulu var, merak etmeyin. Özetle, eğer Malezya'da ev kiralamayacaksanız Türkiye'ye göre ortalama %30 daha ucuza gezmeniz mümkün. 20-30 Malezya ringit ödeyerek hostellerde kalabilirsiniz. Sokak yemekleri 5 ila 10 MYR kadar tutmakta. Günlük ulaşım masraflarınızı da eklersek. 100 MYR kadar harcayarak ekonomik bir Malezya tatili yapabilirsiniz. Para ödemek isteyene hizmet etmek isteyen çok olur. Bu kategori 400 MYR'den başlar yukarı çıkar da çıkar. Ülke eski İngiliz sömürgesi olduğundan lüks isteyen batılılara iyi seçenekler sunmasını bilir. Malezya'yla ilgili güzel bir nokta ucuz havayolu Air Asia'nın merkezinin bu ülkede olması dolayısıyla bir çok ucuza uçuş imkanı sağlamasıdır. Malezya'da yaygın bir uçak ağı var, çoğu zaman uygun fiyata bilet bulmak mümkün. Uçak olmazsa her zaman otobüslerde yer bulabilirsiniz. Otobüslerde kalite firmalar arası çok değişiyor aynı paraya birisi süper rahat araçlarda sizi taşırken diğeri külüstürlerle idare edebiliyor. Yani en iyisi otobüs firmasını bilet almadan önce bir yerele sormanız. Borneo'nun Miri şehrine Niah mağaralarını görmek için gittim, şehire vardığım ilk üç gün yağmur yağdı. Niah mağaraları da su altında kaldığı için bu küçük şehirde pek bir şey yapamadan bekledim. Neyse ki kaldığım misafirevinin -Çin asıllı Borneo sakini Malay- sahipleri dünya tatlısı Pee İng ve Johnny sayesinde zaman çabucak geçti, hem Malezya'yı daha iyi tanıdım hem de Çinlilerin adetlerini. Borneo'daki Çinliler kendi geleneklerini sıkı sıkı devam ettiriyorlar, bazı geleneklerse hafif değişime uğramış ve yerlilerden etkilenmiş. Aşağıda anlattığım geleneklerin bir kısmıda etkilenenlerden. Çinlilerin isim ve soyad konusunda halen korunan eski gelenekleri var. Pee İng, kendi Çinli ismini kullanıyor, bazı Çinlilerin -kocası Johnny gibi- iki ismi var biri Çince biri İngilizce. Çinlilerde evlenince kadın kendi soyadını kullanmaya devam ediyor, ancak çocuklar erkeğin soyadını alıyor. Yani annelerin soyadları çocuklarınınkinden her zaman farklı. Çocukların bir de orta ismi oluyor ki buna ailenin büyükleri karar veriyor. O nesil aynı ailede doğan bütün erkek çocuklar için ve bütün kız çocuklar için ortak bir göbek ismi seçiliyor. Bu seçim işlemi yaklaşık her elli senede bir yenileniyor, bu şekilde aileden birinin tam ismi söylendiğinde aşağı yukarı ne zaman yaşadığını hiçbir kayıda bakmadan söyleyebiliyorlar. Bu bilgiler aynı zamanda ailelerin sakladıkları kütüklere yazılıyor: bazıları ciddi kütük -tahtadan- , bazıları deri, çünkü 2000 ila 2500 sene önceye gidenleri var. Mesela Johnny son 2000 senede ailesinde doğan herkesin adını söyleyebiliyor. Pee İng ise "böyle şeyler eskide kaldı, şimdi kayıt tutmak daha kolay, ne diye başkasının seçtiği ismi çocuğuma vereyim" demiş ve öyle yapmış. Ama gelenek dışına çıkması sadece bu alanda kalmış. Her iki hamileliğini ve sonrasını tam geleneklere göre yaşamış. Çin adetlerine göre loğuşa kadınların şu içmesi yasak, ya pirinç şarabi içebiliyorlar ya da meyve ile kaynatılmış şu. Ama yemekleri illaki pirinç şarabi ile yapılmak zorunda ve bir ay boyunca günde yaklaşık bir litre şarap içmeleri gelenekten. Pee İng'e soruyorum, " eee, sen içince bebeği emzirdiğinde o da sarhoş olmadı mı?" . Gülüyor " oldular herhalde, ilk bir ayları çok sakin geçti, ben zaten yerimden zor kalkıyordum". " Zaten kalksamda yapacak bir şey yok çünkü dışarı çıkmamız yasak, hatta öyleki evin içinde merdiven inip çıkmak bile yasak. Evde merdiven çıkmak zorunda kalmayacağım, tuvaletin olduğu kattaki odaya yerleştim. Tabi her türlü ev işi yapmamız da yasaktı. Annem kaldığım odanın tüm perdelerini sıkı sıkı kapattı, gelenekler böyle. Bazı arkadaşlarım gelenekleri harfiyen yerine getirdiler, onlar evde soba da yaktı, burası zaten sıcak bir de soba. Ama inanışımıza göre hamilelikten sonra vücuttaki zehirleri atmanın en iyi yolu terlemek ve su içmemek." . Endonezya Pontianak'ta kaldığım otelin resepsiyonunda Kalımantan'ın esas yerli kabilelerinden biri olan İban soyundan gelen Paul çalışıyordu. İbanlar ünlü kafatası avcıları: kabilede erkekler topladıkları kafatası sayısına göre saygı görüyorlarmış. Evlenmek için en az bir kafatası avlamak şartmış. Borneo'daki Rejang nehri üzerindeki iki büyük kale adayı düşmanlardan korumak için değil, İbanların diğer kabilelerin kafataslarını toplamalarını engellemek için kurulmuş. Tabi artık -bilindiği kadarıyla- kafatası toplayan İban yok, en son avcıların 1970'lerde "emekli" oldukları söyleniyor. Paul'le biraz kafa bulmak için " sen kafatası topluyor musun?" diyorum. Ciddi ciddi cevap veriyor " bizim artık dinimiz var, din öldürme diyor, toplamayı bıraktık". Paul'ün tüm köyü altmış sene kadar önce katolikliği seçmiş, ondan önce ormana ve ruhlara tapıyorlarmış. Paul'ün akrabaları Kalımantan'da nehir üzerinde küçük bir köyde yaşıyorlar, her haziranda Paul köyüne dönüyor. Yolculuk kesintisiz olarak iki gün sürüyor. Paul'e Borneo'da gördüğüm bütün vücudu dövmeli Dayak yerlilerinden bahsediyorum. " Bizde de öyleydi, insanlar büyük avları ya da kabile içindeki durumlarını derilerine dövme ile işaretlerlerdi. Yaşlı İban'lar halen öyle. Yeni nesil bıraktı öyle şeyleri, aslında iyi ki de bıraktı. Bazı gelenekler acı verici. Mesela 'palang' 'i duydun mu?" . " Nedir palang?" diyorum merakla. Gülerek anlatıyor " Belli bir yasa gelince karını yeteri kadar mutlu edememeye başlarsın. İşte o zaman karın senden palang ister. Palang penise takılan demir bir çubuktur." " Nasıl yani?". " Bende yok. Köyde yaşlılarda var, eski kafatası avcıları. Tabi bazı gençlerde de. Palang takmak için çok soğuk bir nehir bulursun, belden aşağın hiçbir şey hissetmeyinceye kadar bir kaç saat suda otururursun, sonra da palang'ı ittirerek delik açarsın ve takarsın. " Dinlemesi bile acı verici işlemi duyunca "Paul, bu geleneğin eskide kalması iyi olmuş be" diyorum. İyice sırıtıyor " öyle, öyle ". Evet, kulağa garip geliyor. Ama hemen karar vermeyin öyle, yerliler bunun 1001 derde deva olduğunu söylüyorlar, meraklısı çok kuş tükürüğünün 10 gramı 20 ila 100 dolar arası alıcı buluyor. Kuş tükürüğü deyip geçmeyin, en iyisi hikayesini biraz açmalı, belki sonra içmek istersiniz. Asya'nın ünlü yemeklerinden birisi "Kuş Yuvası Çorbası" . Bu çorba Türkiye'de yaşamayan kırlangıca benzeyen bir kuş 'un tükürükleriyle yaptığı yuvalarla yapılıyor. Binlerce kuş yuvası toplandıktan sonra temizlenmeleri gerekiyor. İlk önce üç gün kadar suda bekletiliyorlar, sonra cımbızla tek tek içlerindeki tüyler ve diğer çöpler toplanıyor. Amaç sadece kuş tükürüğünün kalması. Kuş yuvası çorbasının ana müşterileri Çinliler, yuvalar en çok Hong Kong, ABD ve Çin'e ihraç ediliyor. İnanışa göre çorba deriye iyi geliyor, içene canlılık veriyor, yerliler daha bir çok şey sayıyor. Swiftletler yuvalarını taşlık yüksek yerlere yapıyorlar. Bu yerlerden biri Borneo'da Niah kasabasına yakın Niah mağaraları. 105 dönüm büyüklüğündeki Niah mağarasının tavan yüksekliği yer yer 75 metreye kadar yükseliyor. Swiftletlerin yavrulama mevsiminde mağara tavanına uzatılan bambu sırıklar yardımıyla yuvalara henüz yumurtlanmadan ilk hasat yuvalar toplanıyor. Yukarıdaki resimde tavandan sarkan ince şeyler bambu sırıklar, aşağıdaki resimdeki siyah gri şeyler ise kullanılmış, toplanmamış yuvalar. Yuva toplarken en ufak bir dikkatsizlik ya da iplerin kopması, bambunun kırılması 75 metreden aşağı düşmek demek. Buna karşın kuş yuvası toplayanlar çok istekli nasıl olmasınlar ki: yuvanın kalitesine göre kilosu 2000 dolardan 10000 dolara kadar alıcı buluyor. Niah mağarasındaki yuvalar en iyi kalite. "Şu yolculuk masraflarını çıkarayım, 75 metreye iki dakikada tırmanırım" dediğinizi duyar gibi oluyorum. O sırığa çıkmadan önce toplama iznine sahip adamdan izin almanız yada çelik yelek giymeniz gerekecek. Kuş yuvası çorbası mafyası dünyanın en tehlikelilerinden. Borneo'da hersene onlarca kişinin kavga edip yaralandığı kuş yuvası toplama dönemi Tayland ve Endonezya'da çok daha çetin geçiyor. Kuş yuvası çorbası mafyası, alanlarını korumakta çok kararlılar çünkü yuvalar çok değerli ve kazandığınız parayı kayıtdışı tutup vergi kaçırmanız mümkün. Tayland'daki mafyanın kendine ait sürat tekneleri ve küçük orduları var, geçen sene bölgelerine yanlışlıkla giren üç balıkçı vurularak öldürülmüş. Endonezya'da da durum farklı değil. Beyaz yuvaların kilosu 2000 dolar civarı, kızıla çalan yuvalar ise 10000 dolara kadar çıkıyor. Beyaz yuvalarda pislikler çamaşır suyuna konarak kapatılabiliniyor, kızıla çalan yuvalarda bu mümkün değil. Çorbanın sabaha karşı, gün doğmadan. içilmesi halinde yararının en fazla olacağı söyleniyor. Biz sabah saat üçte kalkmayı denemeden öğlenleyin Kuching şehrinde kuş yuvası çorbacılarından birine giriyoruz. Menüden en en en ucuz kuş yuvası çorbasını seçelim. Kuş yuvasının kalitesine göre bir taş çorba 37 dolar ila 110 dolar arası: ehem 37'lik neyimize yetme. Aslında 37 dolara Malezya'da 37 ogün doyabilirsiniz. Ama meraklısı için kuş yuvasının yerini hiçbir şey tutmuyor. Biz de deneyeceğiz ya. Samimiyim, tükürük çorbamdan istediğiniz kadar içebilirsiniz, valla. Oturduğum kafenin havalandırmalı serinliğinde dışarıya doğru bakıyorum, bu sıcakta dışarıya adım atmaya niyetim yok. Düşmancasına yakıcı öğle güneşini önlemek için yerden yarım metre yüksekliğe kadar indirilmiş pancurlar yoldan geçenlerin sadece ayaklarını görmeme izin veriyor. Bir adım, beş adım, on adım, 20 adım, hah işte sahibi. Ayakların sahiplerini ancak kafenin geniş kapısının önünden geçerken görebiliyorum, bu saatte yayaların çoğu kadın. Kimisi küçük adımlarla yürüyor, kimi ayaklarını yere sürtüyor, kimi tedirgin bir aceleyle geçiyor. Flip-floplar. Yüksek topuklular. Kapalı ayakkabılar. Biraz daha böyle vakit geçirince belli bir ayakkabıyı belli bir etnik kökenle eşleştirebildiğimi görüyorum. Hintliler flip-flop, Çinliler yüksek topuklu ve Malaylar kapalı ayakkabı giyiyor. Malezya toplumunda kökene göre farklı olan sadece ayakkabı değil, roller ve meslekler de kökene göre değişiyor. Malezya toplumunda dışarıdan bakan gözlere hemen gözükmeyen, iktidar yanlısı basın tarafından özenle üzeri örtülen derin çatlaklar var. Toplum dört ana gruptan oluşmuş: Malaylar ( %60), Çinliler (%28), Hintliler (%8) ve geri kalanı yerli ırklar. Malaylar 15. yy'a kadar Malay yarımadasının tartışmasız hükümdarlarıymış. Melaka boğazının ticari potansiyeli ilk önce Portekizlileri daha sonra Hollandalıları ve en sonunda İngilizleri çekmiş. Hepsi yarımadada izlerini bırakmış. Özellikle Malay yarımadasının batı kıyısında bu üç devletten birine ait bir iz, bir yapıya mutlaka rastlıyorsunuz. Eskinin mirası deyip bu yapıları ve izleri korumaya çalışıyorlar. Başka bir miras daha varki korunursa -ki korunuyor- çok sorunlara gebe. İngilizlerin 19. yy'da düzenlediği topllum yapısı halen varlığını koruyor. Malayların iyi çalışmadığını düşünen İngiliz idaresi kalay madenlerini işletmek için Çin'in güneydoğu bölgesinden işçi getirmiş. İngilizlerin açtıkları çay ve kauçuk işletmelerinde ise Hindistan'dan getirilen işçiler kullanılmış. Bu işçilerin çoğu geri gitmemiş, yerleşmişler. 1957 yılında Malay yarımadası bağımsızlığını kazanmış, adı Malaya imiş ve toprakları Malay yarımadası ile sınırlıymış. 1963 yılında İngiltere, Borneo topraklarını Malaya ve Singapur ile birleştirip 15 eyaletten oluşan Malezya'yı kurmuş ve resmi olarak bağımsızlığını vermiş. Malezya nüfusunda Singapur'unda dahil olması ile birlikte Çinli ve Malay sayısı eşitlenmiş. "Kendi vatanımızda azınlılkta kaldık" diyen Malaylar, 1968 yılında Malezya'nın bir eyaleti olan Singapur'u Malezya devletinden atmışlar. "Kendi vatanımızda azınlılkta kaldık" psikolojisinin devamı olarak kanunlarda herşeyi Malaylar lehine yöntmuşlar, halen de öyle. Ayrımcılık toplumdaki ayrı kökenli insanlar arasında kuşku ve kin yaratmış. Malezya'daki Malay, Çin ve Hint kökenli vatandaşlar birbirinden tamamıyla farklı hayat şekilleri sürüyorlar. Malaylar İslama dayalı hayatlarında ya çiftçi ya da devlet memuru olmak istiyorlar. Hırsları pek yok. Çinliler, toplumun tüccarları, para onlarda. Malaylar özellikler Çinlillerden nefret ediyorlar, zenginliklerini azaltmak için uğraşıyorlar. Hintliler, çay ve kauçuk işleriyle uğraşıyorlar ya da okuyup iyi bir meslek sahibi oluyorlar. Çinli bir esnafla konuşurken Malezya'da değişik kökenden gelenlerin ilişkileri nasıl diye sordum : Malaylarlar bizim sorunumuz yok, onların bizle var. Hintliler için ise eski bir Çin atasözü der ki 'karşına birden bir Hintli ve bir yılan çıkarsa, ilk önce Hintliyi öldür' ". Malezya'da vergiler ve bazı kanunlar kökeninize göre değişiyor: Malaylar %15 vergi öderken, Çinliler ve Hintliler %27 ödüyor. İşe alınmada Malaylar öncelikli. Çinliler işyeri açtıklarında eğer Malay ortakları yoksa sorunla karşılaşıyorlar. Kanunlar Malaylardan yana. Malayca "bumiputra" -toprağın asıl sahipleri- Malezya'da kanuni olarak birinci sınıf vatandaş. Malaylar anayasa'ya göre müslüman olmak zorunda, başka dinden biri anayasaya göre vatandaşlıktan çıkıyor ve bütün avantajlarını kaybediyor. Bir Malayla evlenmek isteyenin mutlaka müslüman olması gerekiyor ya da evlenmeden din değiştirmesi. Yüksek öğrenim kurumlarında ve devlete ise alınırken Malaylar yine avantajlı. Bu yüzden Malezya toplummu çok kaygan bir zeminde. Bu üç büyük grup üyeleri ile birebir konuştuğunuzda karşı gruptan nefret ettiklerini açık açık söylüyorlar. Etrafta bir başkası varken de " uyum içinde yaşayan barış toplumu" olmalarından dem vuruyorlar. Üniversiteye girebilmek için bütün Malezya vatandaşlarının Malayca bir sınavdan geçmesi gerekiyor. Yani en azından bütün üniversiteliler Malayca biliyor. Ama üniversite mezunu Çinliler Malayca bilmediikleri iddiasıyla günlük yaşamlarında ya Çince ya İngilizce konuşuyorlar. Yani pasif bir şekilde Malaylara direniyorlar. Geçen sene Hintliler ayaklanıp birkaç kenti talan etmişler, haberler gazetelerde pek yankı bulmamış çünkü hükümeti eleştirenler "iç güvenliğin sağlanması" kanununa göre yargılanmadan, sorgulanmadan 6 seneye kadar gözaltına alınabiliniyor. İnternette yazdığı bir blogda Malay hükümetine karşı çıkan bir gazeteci bu ay 6 yıl sonra salıverildi, ne resmi bir suçlama ne bir kanıt. Çinlilerin lokantaları Malaylardan ayrı, yemeğin helal olmama durumundan. Hintlilerin ki ise Malaylardan ve Çinlilerden ayrı, vejeteryan olma durumundan. Çinliler ve Malayların giyimleri farklı -biri oldukça kapalı, biri açık- dolayısıyla giyim alışverişi yaptıkları yerler farklı. Hintliler zaten ayrı giyiniyor. Ülkede birçok özel Çinli okulu var, Malay - Çinliler burada da ayrı. Yediği, içtiği, giydiği ve okuduğu farklı olan bir "millet" Malezya. Ya da millet yerine "tarihin İngiliz destekli garip bir cilvesi" mi desek. Ayakkabılardan başlamıştık, konu nerelere uzandı. Biz yine bu önemli konuya dönelim, evet ne diyorduk: ayakkabılar... Kota Bharu'da sokakta yürürken yukarılardan kuş cıvıltıları öylesine çok geliyor ki şaşırıyorsunuz. Havanın sıcak olduğu öğle vakti dışarıda tek kuş yokken bile bir cıvıltı bir cıvıltı.. Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.


Endonezya'da ada bol: 19000 tane. Ülkeyi uçakla boydan boya geçmek 4.5 saat sürüyor. Ekonomi pek gelişmediği için de ulaşım zor. Bu sebepten dolayı bölgeler arasında inanışlar, gelenekler çok farklı oluyor. Köylülere göre kendileri koyu Hristiyanlar ve evleri de onlar ölünce kendilerini öteki dünyaya taşıyacak olan aracı temsil ediyor. İnançları yarım ondan yarım bundan. Bu kültür zenginliği evlerin şeklini etkileyerek ortaya masalsı manzaraların çıkmasına yol açmış. Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.


Mozambik'in başkenti Maputo'da dışarıdan bakınca normal gözüken bu ev 1892 yılında Eyfel kulesini de tasarlayan Gustav Eiffel'in eseri. Aynen Eyfel kulesinde olduğu gibi tamamıyla demirden yapılan bu ev zamanın Mozambike valisi için ısmarlanmış. Ancak klimanın henüz icat edilmediği bir zamanda tropik güneşin altında demir bir evde yaşamak kolay olmamış. Ev kısa sürede terk edilmiş. Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.


İstisnasız tüm Güneydoğu Asya şehirlerinde haftanın belirli günleri kurulan semt pazarları vardır. Kimileri küçük, kimileri büyük, kimileri de Bangkok'taki Chachutak Haftasonu Pazarı gibi devasa olur. 88 futbol sahası genişliğindeki bu pazar en alışveriş meraklısına bile pes dedirtecek kadar büyük. Yaklaşık 8000 tezgahın açıldığı bu pazar şehrin en çok görülmesi gereken ilk on yeri arasına bile girmiş. Semt pazarlarına alışık olan bizlere çok farklı gelmese de özellikle batı Avrupalı pazar görmemiş turistleri ve ucuz alışveriş peşinde koşan Bangkok'lulara hitap eden bir yer. Yaklaşık 8000 tezgahın açıldığı bu pazar şehrin en çok görülmesi gereken ilk on yeri arasına bile girmiş. Semt pazarlarına alışık olan bizlere çok farklı gelmese de özellikle batı Avrupalı pazar görmemiş turistleri ve ucuz alışveriş peşinde koşan Bangkok'lulara hitap eden bir yer. Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.


2012 yılına kadar Penang denince akla şehrin Çin, Malay, Hint, Arap, Portekiz karışımı olan mutfağı ve yıkılmaya yüz tutan UNESCO dünya mirası eski evleri gelirmiş. Ancak şehre çok fazla turist ilgi göstermemiş. Georgetown festivali 2012 yılında Litvanyalı sokak resimleri sanatçısı Ernest Zacharevic'i şehrin sokaklarında resimler yapması için görevlendirmiş. 2014 yılındaysa Rus sanatçı Julia Volchkova aynı iş için görevlendirilmiş. Ve bu çalışmalar Penang'ı bir Asya gezisinin olmazsa olmazları arasına sokmaya yetmiş. Duvar resimlerinin ilgi çektiğini gören işletmeler de kendileri yeni resimler için sanatçılara destek olmuşlar. Hadi sizinle beraber biraz Penang sokaklarını dolaşalım, duvarlara bakalım. Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.


Güneydoğu Asya'da dolaşırken hemen her binanın yakınında ruh evlerinden en az bir tanesiyle karşılaşacaksınız. Tanıştırayım: ruh evi böyle bir şey. Tayland'da kırmızı Fanta, illaki pipetli. Bayram seyransa bu adak işi biraz abarabilir. Tamam adaklar yapıldı. Hemen her binanın yanında açık havada biraz yiyecek var. Ve yarına kadar da orada duracaklar, çünkü ancak yarın yeni adak geldiğinde temizlenecekler. Doğal olarak geceleyin adakların başına yakındaki kedi. köpek ve özellikle fareler çörekleniyor. Bölgede yağmur yağdığında kovayla indirdiği için her yerleşim biriminde yağmur suyu tahliye kanalları var. Alın size fare otoyolu. Yiyecekte bol. Güneydoğu Asya'da bol bol fare göreceksiniz, şaşırmayın. Tayland'da kırmızı Fanta, illaki pipetli. Bayram seyransa bu adak işi biraz abarabilir. Tamam adaklar yapıldı. Hemen her binanın yanında açık havada biraz yiyecek var. Ve yarına kadar da orada duracaklar, çünkü ancak yarın yeni adak geldiğinde temizlenecekler. Doğal olarak geceleyin adakların başına yakındaki kedi. köpek ve özellikle fareler çörekleniyor. Bölgede yağmur yağdığında kovayla indirdiği için her yerleşim biriminde yağmur suyu tahliye kanalları var. Alın size fare otoyolu. Yiyecekte bol. Güneydoğu Asya'da bol bol fare göreceksiniz, şaşırmayın. Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.


Çince öğrenmek zaman alan bir şey. Bir örnek vereyim. Türkçe "sat" fiilinin karşılığı Çince'de Goumai, Türkçe "satın al" fiilinin Çince karşılığı da Goumai. Üstüne üstelik Çince yazılışları da aynı. Çince de aynı kelime 5 ayrı tonlamayla söylenebiliniyor ve her seferinde ayrı bir anlama sahip olabiliyor. Yazılırken aynı işaretlerle ifade edilen kelimeleri ayırdetmenin tek yolu tüm cümleyi okuyabilmek. Çince çok ufak ayrıntıların çok büyük anlam farklılıklarına yol açabileceği bir dil, onun için Çince öğrenmek zahmetli ve uzun süre alan bir şey. Çince bilenlere buradan şapka çıkarıyorum. Türkçe "sat" fiilinin karşılığı Çince'de Goumai, Türkçe "satın al" fiilinin Çince karşılığı da Goumai. Üstüne üstelik Çince yazılışları da aynı. Çince de aynı kelime 5 ayrı tonlamayla söylenebiliniyor ve her seferinde ayrı bir anlama sahip olabiliyor. Yazılırken aynı işaretlerle ifade edilen kelimeleri ayırdetmenin tek yolu tüm cümleyi okuyabilmek. Çince çok ufak ayrıntıların çok büyük anlam farklılıklarına yol açabileceği bir dil, onun için Çince öğrenmek zahmetli ve uzun süre alan bir şey. Çince bilenlere buradan şapka çıkarıyorum. Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.


Afrika'da gecekondu mahallelerinde altyapı yok: su yok, evlerde tuvalet yok. Binlerce kişiyle birlikte dar bir alanda yaşıyorsunuz. Gece büyük tuvaletiniz geldi. Evde tuvalet yok. Bahçeye yapsanız, kirlenir. Sabaha temizlemeniz lazım. En iyisi hacetinizi bir torbaya yapmak ve başınızdan savmak için gece karanlığında komşuların evlerinin üzerinde fırlatıp atmak. Artık bok torbası nereye düşer, ne yapar sizin derdiniz değil. Geceleyin Afrika'da bir gecekondu mahallesinden geçerseniz yine de dikkatli olmakta fayda var. Bu konuyla ilgili iki kısa video ekliyorum, ikisi de İngilizce ama tercümeye gerek yok. Sorunu ve çözümleri özetliyorlar. Bu halk için hazırlanmış " tuvalet torbalarını fırlatıp atmayın" videosu, Gana'dan. Bu Kenya'dan. Gecekondu mahallesi en kötülerinden. Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.


Tayland'ın Chiang Mai şehrinde her sene dilek feneri festivali yapılıyor. 2018 yılında 23 Kasım günü kutlanacak olan Yi peng festivalinde ve yılbaşlarında milyonlarca fener gökyüzüne bırakılıyor. Binlerce fenerin havada yükselmesi ve sabaha kadar devam etmesi ortaya çok fotojenik manzaralar çıkarıyor. Yaktıktan sonra havaya yükselen ve rüzgar nereye yönlendirirse oraya giden bu fenerleri kullanmak bana kalırsa herkese göre değil. İçtikten sonra feneri yakarken arada kendi yakan, ya da fenerin yükelirken yaktığı ateş alan ağacı üfleyerek / elle söndürmeye çalışan insanlara bu kutlamalar sırasında Chiang Mai'de sık rastlıyorsunuz. Fenerler bildiğin tehlikeli. Yi Peng festivalinin şehir içindeki merkezi Wat Phan Tao tapınağı. Şenlikler burada Budist rahiplerin dualarıyla başlıyor, ve gece boyunca yakılan fenerlerle devam ediyor. Tapınağı tahta. İyi mi? Binayı Buda koruyor diyorlar ya, bakalım. Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.


Japonya geri dönüşümü ciddiye alan bir ülke. Çöpe atılan her madde için istenen ilk şey: temiz olması! Japonlara göre çöpe atılacak şeyler temiz olmak durumunda. 1) Çöp dediğin şey temiz olmalı. Napıyoruz o zaman? Elbette temizliyoruz. Çöpe atılacak şeyler olabildiğince temizlenmiş olmalı. Örneğin bildiğin PET su şişesi. İçtin. Hooop çöp yok. Bir kere o şişe kirli, çünkü içinden içtin. Bu kirli şekilde çöpe atmayacaksın değil mi? Şişenin etrafındaki etiket sökülür, kapağı PET olmadığı için ayrılır ve yananlar kısmına konur. PET şişe yıkanır, bulaşıkların yanında bu iş için özel alınmış "PET şişe kurutma" tepsisine konur. Temiz ve kuru PET şişeniz dönüşüme hazırdır. Çöpler beşe ayrılıyor: a) yanan, b) yanmayan c) büyük boy d) şişe ve alüminyum kaplar e) eski giysiler ve kağıt. 4) Çöp dediğin evde atılır. Dışarıda bir şekilde elinde çöp kaldıysa eve kadar taşımak zorunda kalabilirsin. Diyelim karnın acıktı, ülkede çok bulunan kombinilerden birine gittin. Aldın bir şeyler. Yakındaki bir parka gidip açık havada yedin. Çöp nerede? Sokakta olacak hali yokya, evde elbette. Japonya'da sokaklarda az miktarda çöp kutusu var, çoğu kombinilerin önünde. Birine denk gelmezseniz öğlen yediğiniz ramen çorbası artıkları akşama kadar çantanızda size yarenlik edecektir. Çoook etti netekim. Kısa bir kaç örnekle bu iş nasıl çalışıyor, açıklayayım. İngilizce çöp dönüşüm kılavuzu yayınlayan nadir şehirlerden Yokohama'nın belediyesi bakın neler istediğini nasıl anlatmış. Mesela yemeklik yağ nasıl dönüştürülür? Yemeği kızarttınız, yağ eskimiş, artık kullanılmaz. Evdesiniz. Ne yaparsınız? Lavabodan dökmek? Ihhhhhhhh. Japonya'dasınız. Yağı gazete kağıdına emdirip sonra çöp atacaksınız. Peki çocuk bezleri? İki sene önce o zaman 2 yaşında olan oğlumuzla beraber Japonya'yı ziyaret etmiştik. Kyoto'da 10 gün kaldığımız ev sahibi " sakın çöpleri atmayın hepsini balkondaki büyük çöp kutusuna koyun, siz gidince biz onları "işleriz"" demişti. Bizse " çocuk bezi. 10 gün. Günde iki kahverengi, dört sarı çıksa. 10 gün sonra çöpleri işleyen mevta olur ? Emin misiniz " demiştik. Çöp dönüşüm kılavuzundan görüyoruz ki " Çocuk bezleri açılır, sonra üzerindeki pislikler tuvalete atılır, sonra bez tekrar kapatılır ve çöpe atılır". Kyoto'da bizim çöpü "işleyen" arkadaş, özür diliyoruz. Kaç kere eğilip sana selam vermemiz lazım? Burnun düşmüştür herhalde. Bu konu da daha da yazılır da. Sizi daha fazla baymadan kısa keseyim. 1) Çöp dediğin şey temiz olmalı. Napıyoruz o zaman? Elbette temizliyoruz. Çöpe atılacak şeyler olabildiğince temizlenmiş olmalı. Örneğin bildiğin PET su şişesi. İçtin. Hooop çöp yok. Bir kere o şişe kirli, çünkü içinden içtin. Bu kirli şekilde çöpe atmayacaksın değil mi? Şişenin etrafındaki etiket sökülür, kapağı PET olmadığı için ayrılır ve yananlar kısmına konur. PET şişe yıkanır, bulaşıkların yanında bu iş için özel alınmış "PET şişe kurutma" tepsisine konur. Temiz ve kuru PET şişeniz dönüşüme hazırdır. Çöpler beşe ayrılıyor: a) yanan, b) yanmayan c) büyük boy d) şişe ve alüminyum kaplar e) eski giysiler ve kağıt. 4) Çöp dediğin evde atılır. Dışarıda bir şekilde elinde çöp kaldıysa eve kadar taşımak zorunda kalabilirsin. Diyelim karnın acıktı, ülkede çok bulunan kombinilerden birine gittin. Aldın bir şeyler. Yakındaki bir parka gidip açık havada yedin. Çöp nerede? Sokakta olacak hali yokya, evde elbette. Japonya'da sokaklarda az miktarda çöp kutusu var, çoğu kombinilerin önünde. Birine denk gelmezseniz öğlen yediğiniz ramen çorbası artıkları akşama kadar çantanızda size yarenlik edecektir. Çoook etti netekim. Kısa bir kaç örnekle bu iş nasıl çalışıyor, açıklayayım. İngilizce çöp dönüşüm kılavuzu yayınlayan nadir şehirlerden Yokohama'nın belediyesi bakın neler istediğini nasıl anlatmış. Mesela yemeklik yağ nasıl dönüştürülür? Yemeği kızarttınız, yağ eskimiş, artık kullanılmaz. Evdesiniz. Ne yaparsınız? Lavabodan dökmek? Ihhhhhhhh. Japonya'dasınız. Yağı gazete kağıdına emdirip sonra çöp atacaksınız. Peki çocuk bezleri? İki sene önce o zaman 2 yaşında olan oğlumuzla beraber Japonya'yı ziyaret etmiştik. Kyoto'da 10 gün kaldığımız ev sahibi " sakın çöpleri atmayın hepsini balkondaki büyük çöp kutusuna koyun, siz gidince biz onları "işleriz"" demişti. Bizse " çocuk bezi. 10 gün. Günde iki kahverengi, dört sarı çıksa. 10 gün sonra çöpleri işleyen mevta olur ? Emin misiniz " demiştik. Çöp dönüşüm kılavuzundan görüyoruz ki " Çocuk bezleri açılır, sonra üzerindeki pislikler tuvalete atılır, sonra bez tekrar kapatılır ve çöpe atılır". Kyoto'da bizim çöpü "işleyen" arkadaş, özür diliyoruz. Kaç kere eğilip sana selam vermemiz lazım? Burnun düşmüştür herhalde. Bu konu da daha da yazılır da. Sizi daha fazla baymadan kısa keseyim. Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.


Tokyo'da araba sayısı az. Sebebi devletin özel arabaları bir hak değil de lüks olarak görmesi ve otomobillerin arabası olmayanların hayatlarını negatif etkilemelerini engellemesi. Şehrin nüfusu 35 milyon kadar ama trafik sıkışıklığı az. Tokyo'da gideceğiniz here yere hızlı ve temiz bir şekilde metro ile gitmeniz olası. Kendi özel aracınızı kullanacaksanız eşek yüküyle para ödemeniz lazım: madem şehri kullanan insanlardan yol ve temiz havayı çalıyorsunuz bedelini ödemelisiniz. Sokağa araç park etmek mümkün değil. Her aracın kendine ait bir park yeri var. Eğer aracanızla bir yere gider ve otoparka girerseniz fiyatlar can yakıcı mesela aşağıdaki otoparkta 20 dakika 15 TL. Sabah 8 akşam 5 park edeceğim derseniz yaşadınız indirim var 150 TL. Otoparklarda basit bir otomatik sistem var. Arabanızı geri olarak park ediyorsunuz, arka lastiğin yakınında yerde metal bir plaka var, siz park edince otomatik olarak havaya kalkıyor. Parkın girişindeki otomatta park ücretini ödeyince plaka yere iniyor, aracınızla çıkıyorsunuz. Ülkede günlük araç kirası pahalı: günlük 80 dolardan başlıyor, üzerine bir de park parasını eklerseniz tren ve otobüsle seyahat çok daha mantıklı oluyor. Tokyo'da gideceğiniz here yere hızlı ve temiz bir şekilde metro ile gitmeniz olası. Kendi özel aracınızı kullanacaksanız eşek yüküyle para ödemeniz lazım: madem şehri kullanan insanlardan yol ve temiz havayı çalıyorsunuz bedelini ödemelisiniz. Sokağa araç park etmek mümkün değil. Her aracın kendine ait bir park yeri var. Eğer aracanızla bir yere gider ve otoparka girerseniz fiyatlar can yakıcı mesela aşağıdaki otoparkta 20 dakika 15 TL. Sabah 8 akşam 5 park edeceğim derseniz yaşadınız indirim var 150 TL. Otoparklarda basit bir otomatik sistem var. Arabanızı geri olarak park ediyorsunuz, arka lastiğin yakınında yerde metal bir plaka var, siz park edince otomatik olarak havaya kalkıyor. Parkın girişindeki otomatta park ücretini ödeyince plaka yere iniyor, aracınızla çıkıyorsunuz. Ülkede günlük araç kirası pahalı: günlük 80 dolardan başlıyor, üzerine bir de park parasını eklerseniz tren ve otobüsle seyahat çok daha mantıklı oluyor. Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.


Japonya ucuz bir yer değil. Ama pahalı olmak zorunda da değil, özellikle yemek konusunda. Ülkede aşırı pahalı yiyecekler olduğu doğru: bifteğe 22,000 TL vermek isteyen faniler burada arzularına kavuşacaklardır. Bu yazı diğer ölümlüler ve 20 TL'ye Japonya'da doymak isteyenler için. Buradan itibaren fiyat olarak Japon Yeni'ni kullanacağım. Bugün itibarıyla 20 Japon Yeni= 1 TL. Şaşırdınız mı? Bizden değersiz parası olan bir süper ekonomi? Japonya bugün kişi başı gelir olarak Türkiye'yi beşe katlamış durumda. Halk refah içinde. Ancak Japonların derdi büyük: fiyatlar son 20 senedir, düşüyor. Bir daha yazayım: dertleri fiyatların düşmesi. Bu sene 100 yene aldığın mal seneye 99 yen, sonraki seneye 98 yen. Bir tüketici olarak bu durumda ne yaparsınız? Beklersiniz. Bizdekinin tam tersi bekledikçe fiyatlar artacağına düşüyor, maaşın düşmediği sürece zenginleşiyorsun. Fiyatların düşmesinden dolayı Japon piyasası 20 yıl öncesine göre durgun. Dışarıya mal satıp ihracatla ekonomiyi ayakta tutuyorlar, değeri düşük para işlerine geliyor. Son 5 senede ABD dolarına karşı Japon yeni %30 değer kaybetsin diye atmadıkları takla yemedikleri suşi kalmadı. Sonuç olarak paraları değer kaybetti ama Japonya'nın ihracatını fazla etkilemedi: ekonomi yavaş. Ortalama bir Türk'ün 5 katı kazanan bir Japon yemek yerken ne kadar öder? Valla canı isterse deve yüküyle öder canı acımaz, isterse de çoğunluğun yapacağı şekilde 20-30 TL öder. Açalım. Fiyatlara bakarsanız 30 Yen'den başlayıp 150 Yen'e doğru gidiyor. Gerçi 30 Yen verdikleriniz "bilmemne balığının kulak kıkırdağının arkası" falan gibi seçme et parçaları oluyor ama sonuçta protein. Bir de yukarıda yazıyorum ya et fila diye onun çoğu tavuk eti, böyle biline. Dana, koyun eti böyle yerlerde oluyor ama fiyatı daha uygun olan sakatatlar çoğunlukta : mesela ciğer şişi gibi, . Ama çoğu zaman "et" = "tavuk eti". Japonların çoğunu süt ve süt ürünlerinde bulunan laktoz bozuyor: mide rahatsızlığı ve ishal yapıyor. Onun için süt ürünlerini bize kıyasla daha az tüketiyorlar. Ama her yerde var. Size uzun denemeler ve hayal kırıklıkları sonucu ulaştığım "şekersiz" yoğurtu takdim etmek isterim. Japonca bilmeden raftan rastgele seçilen yoğurtların bir çoğunda katkı bıdı bıdıları var: şeker, çikolata, yeşil çay, fasulye vb. Kenarında köşesinde "Bulgarian xxxx" yazan yoğurtlar bizim ağız tadımıza uygun, yukarıdaki de şekersiz. Afiyet olsun: 400 gr 120 Yen. Bir de Kicthen Origin ve benzeri al-götür dükkanlar var. Bunlarda bizim esnaf lokantası örneğinde olduğu gibi sıcak yemekler ve evde ısıtılabilir hazır yemekler var. Fiyatlar makul 50 Yenden 600 Yen'e kadar çıkan geniş ürün yelpazeleri var. Yemeğin ne olduğunu bilmiyorsanız ya da Japan yemeğini nasıl seçeceğim derseniz bu yerler tam size göre. Buradan itibaren fiyat olarak Japon Yeni'ni kullanacağım. Bugün itibarıyla 20 Japon Yeni= 1 TL. Şaşırdınız mı? Bizden değersiz parası olan bir süper ekonomi? Japonya bugün kişi başı gelir olarak Türkiye'yi beşe katlamış durumda. Halk refah içinde. Ancak Japonların derdi büyük: fiyatlar son 20 senedir, düşüyor. Bir daha yazayım: dertleri fiyatların düşmesi. Bu sene 100 yene aldığın mal seneye 99 yen, sonraki seneye 98 yen. Bir tüketici olarak bu durumda ne yaparsınız? Beklersiniz. Bizdekinin tam tersi bekledikçe fiyatlar artacağına düşüyor, maaşın düşmediği sürece zenginleşiyorsun. Fiyatların düşmesinden dolayı Japon piyasası 20 yıl öncesine göre durgun. Dışarıya mal satıp ihracatla ekonomiyi ayakta tutuyorlar, değeri düşük para işlerine geliyor. Son 5 senede ABD dolarına karşı Japon yeni %30 değer kaybetsin diye atmadıkları takla yemedikleri suşi kalmadı. Sonuç olarak paraları değer kaybetti ama Japonya'nın ihracatını fazla etkilemedi: ekonomi yavaş. Ortalama bir Türk'ün 5 katı kazanan bir Japon yemek yerken ne kadar öder? Valla canı isterse deve yüküyle öder canı acımaz, isterse de çoğunluğun yapacağı şekilde 20-30 TL öder. Açalım. Fiyatlara bakarsanız 30 Yen'den başlayıp 150 Yen'e doğru gidiyor. Gerçi 30 Yen verdikleriniz "bilmemne balığının kulak kıkırdağının arkası" falan gibi seçme et parçaları oluyor ama sonuçta protein. Bir de yukarıda yazıyorum ya et fila diye onun çoğu tavuk eti, böyle biline. Dana, koyun eti böyle yerlerde oluyor ama fiyatı daha uygun olan sakatatlar çoğunlukta : mesela ciğer şişi gibi, . Ama çoğu zaman "et" = "tavuk eti". Japonların çoğunu süt ve süt ürünlerinde bulunan laktoz bozuyor: mide rahatsızlığı ve ishal yapıyor. Onun için süt ürünlerini bize kıyasla daha az tüketiyorlar. Ama her yerde var. Size uzun denemeler ve hayal kırıklıkları sonucu ulaştığım "şekersiz" yoğurtu takdim etmek isterim. Japonca bilmeden raftan rastgele seçilen yoğurtların bir çoğunda katkı bıdı bıdıları var: şeker, çikolata, yeşil çay, fasulye vb. Kenarında köşesinde "Bulgarian xxxx" yazan yoğurtlar bizim ağız tadımıza uygun, yukarıdaki de şekersiz. Afiyet olsun: 400 gr 120 Yen. Bir de Kicthen Origin ve benzeri al-götür dükkanlar var. Bunlarda bizim esnaf lokantası örneğinde olduğu gibi sıcak yemekler ve evde ısıtılabilir hazır yemekler var. Fiyatlar makul 50 Yenden 600 Yen'e kadar çıkan geniş ürün yelpazeleri var. Yemeğin ne olduğunu bilmiyorsanız ya da Japan yemeğini nasıl seçeceğim derseniz bu yerler tam size göre. Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.


Japonların 4 değil, 72 mevsimi olduğunu biliyor muydunuz? Japonya'da kullanılan halk takvimine göre 5 gün süren "küçük mevsimler" var. Bu küçük mevsimler doğada o sıralar görülen olaylara bağlanmış: mesela 21-25 Mayıs arası " ipek böcekleri dut yaprakları üzerinde şölene başlar" mevsimi. Üç tane küçük mevsimi bir araya getirip büyük mevsim "sekki" yapıyorlar. Bu ara Shoman mevsimi. Aşağıya bu takvimi koydum, üzerine tıklayıp büyütüp yakından inceleyebilirsiniz. Japonya'da hala devam eden bir başka gelenek ise takvim yılının imparatorun tahta geçişine göre ayarlanması. Bugün tarih 24/05/2019, Japonya'da bilet alırsanız üzerinde 24/05/01 gördüğünüzde şaşırmayın, çünkü geleneksel Japon takvimine göre bugün Reiwa 1 yılının 24 Mayıs'ı. Oysa 30 Nisan 2019'u Japonlar 30/04/31 olarak yazıyorlardı. Ne değişti de yıl hanesi bir ayda 31'den 01 'e indi? Cevap: Yeni imparator tahta çıktı. 30 Nisan'a kadar Heisei devri vardı, şimdi yeni imparatorun devri olan Reiwa başladı. Japonların takvim olayı biraz farklı anlayacağınız. Japonya'da hala devam eden bir başka gelenek ise takvim yılının imparatorun tahta geçişine göre ayarlanması. Bugün tarih 24/05/2019, Japonya'da bilet alırsanız üzerinde 24/05/01 gördüğünüzde şaşırmayın, çünkü geleneksel Japon takvimine göre bugün Reiwa 1 yılının 24 Mayıs'ı. Oysa 30 Nisan 2019'u Japonlar 30/04/31 olarak yazıyorlardı. Ne değişti de yıl hanesi bir ayda 31'den 01 'e indi? Cevap: Yeni imparator tahta çıktı. 30 Nisan'a kadar Heisei devri vardı, şimdi yeni imparatorun devri olan Reiwa başladı. Japonların takvim olayı biraz farklı anlayacağınız. Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.