Kış geldi çattı. Kış mevsimi deyince aklınıza ilk olarak karla kaplı dağlar geliyor mu? Bembeyaz örtüyle süslenen dağların eteklerindeki kış tatillerini seviyor musunuz? Peki kayak yapıyor musunuz? Ülkemiz kayak merkezleri açısından oldukça zengin. Eğer ülkemizdeki kayak merkezlerini bir kalemde okumak isterseniz bu yazımda Türkiye kayak merkezleri listesi ve Türkiye kayak merkezleri ile ilgili tüm bilgileri bulacaksınız. Ayrıca kayak tatiline çıkmadan önce kayak malzemelerinizi edinmenizi, eğer kiralayacaksanız da size uygun malzemeler konusunda bilgilenmenizi de öneririm. Kar güzeldir. Soğuktur ama zindelik ve dinginlik verir. Lapa lapa yağan kar altında yürümek, sıcacık yanan sobanın, şöminenin yanında içeriden dışarıyı seyretmek çok ama çok keyiflidir. Kar soğuğu ve tertemiz kar kokusunun yeri bambaşkadır. Bembeyaz kar örtüsü her yeri adeta temizler, masumlaştırır. Karda yürümenin keyfine ve üzerleri karla giydirilmiş ağaçların manzarasına doyum olmaz. Ayrıca benim gibi yaşı belli bir seneyi aşmış birçok okuyucu için aşağıdaki nostaljik resim çok şey ifade eder. Her ne kadar Akdeniz ikliminde kar görmesek de bizim için kış aşağıdaki resim demektir ve bu resim bizi alır götürür. O nedenle hem çocuklar hem de bizim gibi çocukluklarını arayanlar için kar her zaman eğlencedir. Kayak ise kar keyfini doğada adrenalin hazzı ile birleştiren hem spor hem de büyük eğlencedir. Kayak genelde içinde rekabet ve hırs barındırmayan, ailecek ve doğada yapabileceğiniz çok keyifli bir spordur. Aslında daha çok bir kültürdür ve hatta Alpler gibi bazı yerlerde bir yaşam tarzıdır. O nedenle, "Türkiye'de nerede kayak yapılır?" sorusunu, "Yaşadığınız şehirde kayak yapma imkanınız varsa orada kayak yapılır", diyerek yanıtlamalıyız. Oturduğunuz yere yakın bir yerde kayak yapma imkanınız varsa mutlaka değerlendirin. En azından hafta sonları ailecek gidin. Kayak yapmasanız bile ortamın keyfini çıkartın. Kayak hevesi zaten kendiliğinden sizi içine çekecektir. Ancak bu yazıda şehirler arası seyahat etmeye değeceğine inandığımız ve konaklama imkanlarının da yeterli olduğunu düşündüğümüz, göreceli olarak büyük kayak merkezleri kaleme alınmıştır. Kayseri'nin 25 km güney batısında bulunan 3.916 m zirveli volkanik Erciyes Dağı'nın eteklerinde yer almaktadır. Kayak merkezi Erciyes A. Ş. olarak Kayseri Büyükşehir Belediyesi tarafından 2011 yılında Türkiye'deki ilk ve tek dağ yönetim şirketi olarak kurulmuş. Erciyes kayak bölgesine Kayseri'den ve havaalanından 20-25 dakikalık bir mesafede şehir içi otobüsleri ile ulaşabilirsiniz. Eğer kayak merkezindeki otellerde kalacak olursanız otelin havaalanı ring seferlerini de kullanabilirsiniz. Kayak merkezi otelleri şehir içi otellere göreceli olarak daha pahalı. O nedenle üşenmeyenler için konaklama şehir içinde de tercih edilebilir. Bu şekilde sabahları muhteşem Kayseri pastırmalı yumurtaları ve akşamları Kayseri mantılarını da menüye katmış olabilirsiniz. Erciyes kayak bölgesi, Erciyes Dağı etrafını çevreleyen ve Develi Kapı, Tekir Kapı, Hisarcık Kapı ve Hacılar Kapı gibi alternatif başlangıç rotalarından çıkış yapabileceğiniz imkanlar sunuyor. Tekir Kapı'yı ve Tekir Gondol pistini özellikle kayağa başlangıç seviyesi kayakçılar için tavsiye edebiliriz. Oteller de daha çok bu bölgede yer alıyor. Dolayısı ile ilk kez Erciyes deneyimleyecekseniz Tekir Kapı ile başlayabilirsiniz. Yeme-içme için tesisler daha çok bu kapıların civarında. Ancak alkollü içecek talep edenler için sadece Develi Kapı'da bu hizmetin sunulduğunu, diğer kapılarda yer almadığını belirtmek yerinde olabilir. Erciyes 2.100 m ve 3.360 m rakım arasında aslında oldukça yüksek bir bölgede yer alıyor. Bu da soğuk hava nedeni ile genelde iyi kar anlamına gelmekle beraber kapalı ve sisli hava şartları ile çoklukla karşılaşabiliyorsunuz. Mümkünse tavsiyemiz Erciyes'e erken plan yapmak yerine iyi havayı yakalamayı deneyebilirsiniz. Bölge tamamı ile birbirine bağlı 14 adet lift, 20 km kolay, 23 km orta ve 12 km zor, toplam 55 km'lik pistlerden oluşuyor. Bu anlamda Türkiye'deki en doyurucu pist uzunluğuna sahip olduğunu söyleyebiliriz. Ancak etraf tamamı ile kır ve tek ağaç yok. Dolayısı ile kar manzarası haricinde doğa güzelliği bekleyenleri etraf çok da tatmin etmeyecektir. Bu arada Hacılar Kapı'dan çıkılan Lifos pistinin FIS akredite yarış pisti olduğunu ve Develi Kapı'dan çıkılan Kültepe pistinin de yine FIS Akredite Snowboard pisti olduklarını belirtelim. Bölge hakkında https://www. kayserierciyes. com. tr/ adresinden canlı takip yapabilir, pistler, hava durumu, konaklama, ulaşım gibi birçok konu hakkında bilgi alabilirsiniz. Öneri: Bölgede kasksız kayılmasına izin verilmiyor. Kaskınız varsa giderken unutmayın. |Avrupa'daki emsal bölgelerle kıyaslandığında orta halli hatta küçük dahi kaldığını söyleyebiliriz. |Kolay, orta ve zor pistler tatminkar. Yapay kar makineleri mevcut. Tekir Kapı'da gece kayak imkanı var. |14 adet lift var ve yeterli. Liftler hızlı. Yeni başlayanlar için yürüyen bantlar var. Tekir Kapı ve Hacılar Kapı'da 2 adet gondol güzel hizmet veriyor. Ancak kötü hava koşulları nedenleri ile bazı liftler çok sık kapatılıyor. |Erciyes zirve manzarası haricinde bir şey yok. Etrafta hiç ağaç yok. Gerçekten çocukluğumuzun (70'li, 80'li yıllar diyelim :-) ) Türk filmlerinde kayak denince ilk gördüğümüz yerdi Uludağ. O zamanlardan beri içimize işleyen "Kayak zengin sporudur" yanılgısının da sebebi belki de bu filmler olmuştur. Eskiden Uludağ'da otellerin kendi imkanları ile yaptıkları kendi liftleri vardı. Otellerde kalanlar ancak o liftlerden faydalanabiliyorlardı. Uzun bir süre tek skipass sistemine direnmelerine rağmen son yıllarda nihayet birlik oluştu ve tek skipass kullanımı başladı. Ancak eski bireysel yapı nedeni ile liftler hala birçok yerde birbirlerine anlamlı şekilde bağlantılı değil. Uludağ sadece kayak için değil, bir eğlence ortamı olarak da hizmet sunuyor. Bu nedenle lift direklerinde dahi etrafa bas bas yayılan müzik gürültüsü, otellerin yeme içme karmaşası birçok zaman kayak keyfinin çok önüne geçebiliyor. İkinci bölge orta ve ileri seviye kayakçılar için daha çok tercih ediliyor. Özellikle Tutyeli, Maden ve Kuşaklıkaya pistleri. Evet, Uludağ'a gelip de bu pistleri görmeden dönmeyin deriz. Uludağ'a ulaşım için önerimiz her zaman aslında Bursa şehir içinden teleferik rotasıdır. Hem hesaplı kar ve yol riskini göze almamış olursunuz. Uzun süreli kalacaksanız bile aracınızı aşağıda teleferik yanına otoparkta bırakabilirsiniz. Uludağ yeme içme ve konaklama olarak rahatlıkla pahalı diyebiliriz. Günü birlik gittiğinizde kafeler pahalı, mevsimde oteller pahalı. Gerekçe olarak kısa süren mevsimden tüm masraflar çıkartılmaya çalışılıyor olabilir. Bilemiyoruz. Ama gönlümüzden geçen Avrupa'daki emsallerine benzer şekilde Uludağ sezonu tüm yıla yayılan cazibe merkezi haline getirilebilirse otellerin de tüm boyunca hizmet vermesi sağlanabilir ve sezonluk yüksek fiyatlar belki biraz törpülenebilir. Kayak alanı büyüklüğü olarak açıkçası çok tatminkar değil. Birinci bölge ve ikinci bölge ile birlikte 10 km kolay, 15 km orta ve 3 km zor olmak üzere toplam 28 km'lik pistler bizce özellikle hafta sonunda çok yetersiz kalıyor. Yine her iki bölgede 14 adet teleski, 9 adet telesiyej ve 1 adet gondol hizmet veriyor. Bölge hakkında https://www. uludaginfo. com/ adresinden canlı takip yapabilir, bilgi alabilirsiniz. |Çok kalabalık olan bölge için 28 km pist uzunluğu bizce yetersiz. |Pistlerin bakımı ve doğa manzaraları güzel. Pistler çok kısa. Kalabalık günlerde liftler önünde çok bekleniyor. Pistler birbirine çok anlamlı bağlı değil. |Bölgedeki 24 adet liftlerin 14 adedi teleski. Cennetkaya, İtalyan, Belvü, Alkoçlar gibi uzun pistlerin dahi teleski olması yadırgatıyor. Bu liftlerin hiç olmazsa telesiyeje geçiş yapılması gerekir. Liftler birbirine anlamlı bağlı değil. |Daha ucuz başka yerleri tavsiye ederiz. |Daha uzun ve alternatifi bol pistleri olan bölgeleri tavsiye ederiz. |Çok uygun değil. Arazi içi çukur bölgeler riskli. Erciyes'i tavsiye ederiz. |Birinci bölge yeşil ve keyifli. Ancak ikinci bölgede ağaç yok. Kayak harici aşağı yamaçlar yeşil. Yürüyüşler için uygun. |Çeşit çok ama pahalı. Pist çevresi kafelerde alkollü alkolsüz içecek çeşitleri mevcut. 2011 Dünya Üniversitelerarası Kış Olimpiyatları'na ev sahipliği yapması ile beraber Palandöken uluslararası arenada kendine iyi yer bulmaya başladı. Şimdilerde ise 2026 Kış Olimpiyatları'na hazırlanıyor. Bölge aslında yine Erciyes gibi kımkır. Neredeyse tek ağaç yok. O nedenle çok da doğa manzarası cazibesi yok. Peki nesi var? Bir kere Türkiye'nin en yüksek kayak zirvesi 3.140 metredeki Ejder'in adı da manzarası da muhteşem. Türkiye'de kayak yaptım diyebilmek için bir kere Ejder'e çıkmadan olmaz. İkincisi şehre ve havaalanına gerçekten çok yakın. Hatta iddialarına göre dünyadaki en yakın kayak merkezi. Gerçekten 10-15 km ve 10-15 dakikada pistlere ulaşabiliyorsunuz. Bu bir açıdan da şehirde konaklama açısından da bir imkan sunuyor ama tavsiye etmeyiz. Kayak bölgesi otelleri daha güzel. Akşamları ya da kayak yapmadığınız bir günde Erzurum şehir gezisi yapabilir, eski Erzurum evlerini gezebilir ve cağ kebabından tadabilirsiniz. Bu da üçüncü cazip unsurlardan birisi bizce. Bölgenin tesis olanakları güzel. Çok yoğun dönemlerde ciddi pahalı olabiliyor. Ancak mümkünse sakin dönemleri tercih etmenizi öneririz. Öte yandan bölge rakım olarak yüksekte olduğu ve Erzurum hep soğuk olduğu için kaliteli kar garantisi daha yüksek. Uzun dönemli plan yapabilirsiniz. Sezon da uzun. Erzurum'un üniversite şehri olması ve geçmişinde üniversite olimpiyat tecrübesi olması nedeni ile bizce kayak konusuna Türkiye'de en profesyonel yaklaşan organizasyon burası. Kaliteli kayak eğitmenlerini ve envai çeşit kaliteli kayak ekipmanlarını burada bulabiliyorsunuz. Aynı şekilde devamını diliyoruz. Son olarak mevcut kayak alanı ile yetinmeyen sürekli kendini geliştiren bir akıllı zihniyetin bir parçası olarak Palandöken'e Konaklı'nın da eklenmesi bizce Erzurum'u kayak konusunda liderliğe taşıyor. Aynısını onca kalabalığa rağmen yıllardan bu yana tek çivi çakmamış olan Uludağ'a ve Kartalkaya'ya da öneriyoruz. Palandöken ve Konaklı'da her seviyeye uygun pistler var. Palandöken'de 13 lift ile toplam 43 km'lik pistlerde kayabiliyorsunuz. Bu pistlerin 19 km'si kolay, 11 km orta seviye ve 13 km zor pistlerden oluşuyor. Konaklı'da ise çalışan 6 lift ile toplam 22 km'lik bir pist imkanı sunuluyor. Bunların 6 km'si kolay, 3 km orta ve 13 km zor pistlerden oluşuyor. Her iki bölge toplamına 19 lift ve 55 km pist uzunluğundan oluşuyor diyebiliriz. Bölge hakkında https://www. ejder3200. com adresinden canlı takip yapabilir, bilgi alabilirsiniz. |Alternatif zorluk seviyedeki pistler ve Konaklı alternatifi bölgeyi cazip kılıyor. |Liftler yeterli ve hızlı. Yeni başlayanlar için yürüyen bantlar var. |Ejder keyfi güzel ama tepelerden Erzurum manzarası haricinde kayda değer başka bir şey yok. Aşağıda yeni bölgelerdeki yeni dikilen ağaçlar haricinde etrafta başka ağaç yok. |Otellerde sınırlı. Erzurum'da akşam yemeği seçenek olabilir. |Bölgede gerek ucuz gerekse lüks ve pahalı alternatifler mevcut. Meşhur Sarıçam ormanlarının arasındaki pistleri ile bizce Türkiye'de en güzel kayak bölgesi Sarıkamış. Kars kazı, kaşar peyniri ve balı güzel. Dolayısı ile bu bölgenin kayak keyfine gurme keyfi de eklenince daha bir cazip hale geliyor. Kayak konusuna geçmeden önce Kars ve Sarıkamış yöresi doğal güzelliklerinin ve gurme zenginliğinin yanı sıra tarihi ve doğal cazibe alternatifleri de sunuyor. Biraz mesafeli olsa da oralara kadar gitmişken Ani harabelerini görmek, Çıldır Gölü'nden balık yemek, hatta kış zamanı donmuş göl yüzeyinden delik açarak balık tutmak, yine aynı donmuş buz yüzeyinde atlı kızaklarla romantik gezintiler yapmak mümkün. Türkiye'nin başka bir yöresinde deneyimleyemeyeceğiniz bu fırsatları oralara gitmişken kaçırmayın deriz. Hepsi çok keyifli. Sarıkamış 1914 yılında 78.000 askerimizin donarak şehit olduğu en acı kahramanlık destanlarından birine de ev sahipliği yapıyor. Gitmişken şehitliği ziyaret ederek kahraman şehitlerimize dua okuyabilirsiniz. Kars'a uçak seferleri ile ulaşarak oradan otellerin ring servisleri ile Sarıkamış kayak bölgesine ulaşabilirsiniz. Ancak eğer vaktiniz varsa son zamanlarda popülaritesi artan Doğu Ekspresi ile Kars'a gitmek hem başka hem de çok keyifli bir deneyim olabilir. Aynı şey tabii ki Erzurum için de geçerli. Bölgede 4 telesiyej var gibi gözükse de tüm pistler aslında zirvedeki Cıbıl Tepe etrafındaki 2 telesiyejden oluşuyor. Onların bile Cıbıl Tepe zirvesinde bağlantıları çok kötü. Bir pistten bir piste ulaşabilmek için bir süre yürümek dahi gerekiyor. Telesiyej hızları kesinlikle çok yavaş. Bölge zaten soğuk. Kayarken değil ama çıkarken donuyorsunuz. 30 km pist var deniliyor ama nedendir bilinmez sömestr tatilinde bile pistlerin yarısı açık olmuyor. Teknik alt yapı yetersiz. Otellere dönüş pisti uzun ama yürüyerek dönüyorsunuz. Yaz boyunca dozerlerle biraz meyil verilse kışın herkesi mutlu edebilecekler. Kafeler çok zayıf. Cıbıl Tepe'de güzel manzaralı bir kafe vardı. Yandı ve yerine yenisi tekrar yapılmadı. Artık yok. Bununla birlikte Cıbıl Tepe sakin eğimli bir tepe. Siyah pistlerin siyah olduklarına bakmayın. İleri ve hatta orta seviye kayakçılar için bölge maalesef tatminkar değil. Kış boyunca sıfırın altında soğuğun sürekli devam etmesi nedeniyle ilk yağan kar hiç eriyip buzlanmıyor. İşte o meşhur muhteşem kristal kar da Sarıkamış'ın artıları arasında. Bölge hakkında http://sarikamisdagas. com. tr/ adresinden canlı takip yapabilir, bilgi alabilirsiniz. |Çok az. Bölge küçük ve liftler çok yavaş. |Türkiye'nin en yeşil kayak bölgesi. Ama dağ ve kayalık manzarası yok. |Kars'da sabah kaşarlı omlet ve bal, Çıldır'da balık, akşam Kars kazı gibi yöresel gurme çeşitliliği açısından zengin. Ama otellerde yemek vasat. |Bölgede yeni otellerin açılması ile alternatifler çoğalıyor. Bolu Köroğlu Dağları'nda kurulu Kartalkaya, İstanbul Sabiha Gökçen'e ve Ankara Esenboğa havalimanlarına 2,5 saat mesafede. Gerek Ankara'dan gerekse İstanbul'dan otoyol ile ulaşımı kolay. Bolu'dan sonra yol Uludağ çıkışı gibi zorlu değil ama manzara muhteşem. Yolda giderken yavaş yavaş doğa sizi kayak atmosferine alıyor zaten. Bizce doğa güzelliği olarak Türkiye'deki en güzel kayak merkezlerinden. Kesinlikle görülmeli. Kartalkaya aynı Uludağ gibi eski bir kayak merkezi. İşletme konusu geçmişte oteller ile başlamış ve hala öyle devam ediyor. Erciyes ve Erzurum'daki gibi belediye kontrolünde değil. Böyle olunca otellerin önceliği ve yatırımları maalesef otel konaklayıcısına olmuş, kayağa olmamış. Her şeyden önce bölgede birlik yok. Eski iki otel ve iki ayrı bölge için iki ayrı skipass. Ya birinden kayabiliyorsunuz ya da diğerinden. Aslında bağlanma noktaları var ama birlik olamamışlar. Bu çok kötü. Diğer konu ise bölgede liftler. Kartal pistlerde 7 adet ve Doruk pistlerde de 5 adet olmak üzere (4 adet baby liftleri saymıyorum) toplamda 12 adet lift var. Bunların sadece 3 tanesi telesiyej yani sandalyeli lift. Diğerleri hala maalesef teleski, yani T-bar lift. Avrupa'da 100 m'den uzun teleski neredeyse kalmadı artık. 1000 m teleski lift olamaz. Hangi devirde yaşıyoruz? Benzer eleştirileri Uludağ için de yapmıştım. Kusura bakmasınlar ama Uludağ ve Kartalkaya en kalabalık İstanbul, Ankara, Bursa gibi metropollerden sürekli müşteri çeken zengin kayak merkezleri. Artık kendilerini geliştirmeli, müşteri beklentilerini iyileştirmeli ve çağa ayak uydurmalılar. Sadece teleski nedeni ile ilk kez gitmeyi planlayan ve bölgeyi bilmeyen özellikle snowboardçular varsa kendilerini bu konuda buradan uyarmış olayım. Kendim kayakçıyım. Buna rağmen teleskileri hiç sevmem ama birçok snowboardçu için kabus olduğunu iyi biliyorum. Oteller iyi ama bölge pahalı. Özellikle sömestrde ve hafta sonlarında hem aşırı pahalılıktan hem de kalabalıktan dolayı tavsiye etmiyoruz. Sakin bir zamanda gidin. Ama bölge yönetimi belediyeye geçerse, liftler birleştirilip telesiyej ve gondol gibi daha modern donanımlarla bölge genişletilirse Kartalkaya'nın önüne Türkiye'de hiçbir yer geçemez. Kartal pistleri için https://kartalotel. com/kayak/ adresinden, Dorukkaya pistleri için ise https://www. kayahotels. com adreslerinden canlı takip yapabilir, pist haritalarına ulaşabilirsiniz. |Pistler toplamda yaklaşık 20km. Daha fazla değil. |Pistler güzel ve geniş. Ama çeşitlilik yok. |Pahalı. Öğrenmek için başka yer deneyin. |Adam gibi zor pist yok. Gün geçmez. |T-barlar yüzünden burası size göre değil. |Otellerle sınırlı. Yöresel bir şey yok. Pahalı. Isparta'nın Davraz zirvelerinde, Isparta'ya 26 km uzaklıkta küçük ama şirin bir kayak bölgesi Davraz. Isparta Süleyman Demirel Havalimanından yaklaşık 55 km ve 1 saatlik sürüş mesafesinde. Hafta sonu için Antalya'dan, Konya'dan hatta İzmir'den gidilebilir. Bölgede 4 adet lift var. Yapımı devam eden 5. si bu yıl hizmete girer mi bilemiyoruz. 12 adet pistlerin toplam uzunlukları yaklaşık 23 km. Bölge ağaçlık değil. Çok kıraç. Hızlı sıcaklık değişimleri ve rüzgar pist yüzeyini zorlu yapabiliyor. O nedenle pistler çok da keyifli değil açıkçası. İlk tesisin çıkışının hemen önünde harika bir baby pist var. Burada kayak öğrenebilirsiniz. Hemen yanı başında kafesi, güzel atmosferi ve manzarası ile çok güzel. Sınırlı sayıda oteller çok güzeller. Kayak sonrası sauna, hamam, havuz keyfi. Şömine önü muhabbetleri ve çok lezzetli ikram ve yemekleri ile çok güzel. Kısacası çok değil ama hafta sonu kaçamakları için Davraz güzel. Bölge hakkında https://davrazkayakmerkezi. org/ adresinden canlı takip yapabilir, bilgi alabilirsiniz. |Bölge küçük. Sezon geç başlıyor, erken bitiyor. |Yeni başlayanlar için güzel kar ve havada ideal.. |Off pistler var ama kar her zaman iyi değil. |Tepeden bakarken aşağıda Eğirdir manzarası güzel. Ama etraf kır. Hiç ağaç yok. Bunlarla birlikte Türkiye'de günü birlik gidebileceğiniz Antalya'da Saklıkent, Gümüşhane'de Zigana, Kastamonu'da Ilgaz, Ankara'da Elmadağ gibi çeşitli kayak bölgeleri var. Hatta Kocaeli Kartepe'yi de içinde tek konaklama tesisi olması, özellikle hafta sonu kalabalığı nedeni ile 21 km'lik pistlerine ve 4 adet liftlerine rağmen bu grupta değerlendiriyoruz. Sakin bir hafta için günü birlik görebilirsiniz. Türkiye kayak merkezleri yazımızın başında da belirttiğimiz gibi kar ve kayak güzeldir. Eğlencelidir. Temiz havada yapılan spor gibisi yoktur. Türkiye'de kayak severlerin ve kayak turizmine yapılan yatırımların artmasını ve Türkiye kayak merkezleri denince dünya standartlarında olmasını diliyoruz. Unutmadan söyleyelim. Uygun kayak kıyafetiniz ve kaskınız olmadan asla kaymayınız. Emniyetle ve güvenli yapılan spor eğlencedir. Kendinizi ve sevdiklerinizi riske atmayınız. Çok güzel bir yazı olmuş. Mesut'un ellerine sağlık. Benim bile karlı dağlara gidesim geldi. Evet benim de karlı dağları koklayasım geldi bu yazıdan sonra. Mesut sağolsun, kalemine sağlık. Hepimizi özendirdi. Kayak yapmayı seven biri olarak sevgili Yaprak'ın bu güzel sitesinde kayak yazıları ile yer almak heyecan verici. Üstüne güzel yorumlar da olunca çok keyifli oluyor. Umarım okuyucuların çok işine yarar ve keyifli tatiller geçirirler. Beğenmenize çok sevindim. Faydalı oluyorsa ne mutlu.


Cittaslow 1999 yılında İtalya'da kurulan bir belediyeler birliği. Günümüzde 30 ülkeye yayılan Cittaslow yani Sakin Şehir hareketi, şehirlerin geleneksel yaşam ve üretim biçimlerini korumasını hedefliyor. Birliğe üye olmak isteyen kentler, birliğin düzenlediği kriterler üzerinden değerlendiriliyor. Bu yazımda Türkiye'nin Cittaslow Sakin Şehirleri listesi yapacak ve bu şehirler hakkında bilgiler vereceğim. 1986 yılında Roma'nın Piazza di Spagna 'nda bir fastfood dükkanı açıldı. Başta gazeteci Carlo Petrini olmak üzere çok kişi, mutfağıyla gurur duyan İtalya gibi bir ülkenin kalbinde böyle bir dükkanın açılmasına karşı çıktı. Tepkiler sonuç verip dükkan kapandıktan sonra Slow Food sivil toplum örgütü oluştu. Slow Food Hareketi yemek kavramının karın doyurmakla sınırlı olmadığını, yemek yemenin, tohum aşamasından sunumuna kadar iyi, temiz ve adil olması gerektiğini savundu. Bunun üzerinde 1999 yılında bu felsefe kentsel boyuta getirilerek Cittaslow Birliği kuruldu. Sakin Şehir kavramı, küreselleşmenin sebep olduğu sıradanlaşmaya karşı duran kentlerin kendi değerlerine sahip çıkarak kalkınma fikrini destekliyor. Kentlerin kendi yerel yemeklerine, esnafına, gelenek, görenek ve tarihine sahip çıkarak kendi şehirlerini dünyadaki diğer milyonlarca şehirden ayırt eden özelliklerin gün yüzüne çıkarılmasının önemine vurgu yapıyor. Küreselleşmenin etkisiyle şehirler hızlı çalışılan, hızlı yaşanılan ve üretmekten çok tüketen, kendi kendine yetmeyen yaşam alanları haline geldi. Yaşamın hızlanması sonucunda insanlar sosyalleşmekten uzaklaştı. Daha hızlı yemek yemeye, daha hızlı alışveriş yapmaya, daha çok koşturmaya başladılar. Bu yaşam tarzı insanlarda depresyon ve birçok hastalığa neden oldu. Kentler hem doğayı hem insanları tüketir hale geldi. Tüketim odaklı hayatın insanlara mutluluk ve huzur getirmemesi, kentsel boyutta Cittaslow hareketinin ortaya çıkmasına sebep oldu. Sakin Şehir felsefesi; yaşamın, yaşamaktan zevk alınacak bir hızda yaşanmasını savunuyor. Bu hareket, insanların birbirleriyle iletişim kurabilecekleri, sosyalleşebilecekleri, kendine yeten, sürdürülebilir, el sanatlarına, doğasına, gelenek ve göreneklerine sahip çıkan, aynı zamanda da alt yapı sorunları olmayan, yenilenebilir enerji kaynaklarını kullanan, teknolojinin kolaylıklarından yararlanan kentlerin hedefiyle başladı. Sakin Şehir sembolü olan salyangoz logosuna sahip olmak için 7 farklı kategoride 70'e yakın kriterden en az % 50'sini karşılamak gerekiyor. Nüfusu 50.000'den az, geleneksel yapısını koruyan, fastfood dükkanları yerine yerel yemeklerin sunulduğu restoranları destekleyen, organik ürün üreten, el sanatlarını koruyan ve diğer kriterleri gerçekleştiren yerleşimler, merkezi İtalya'nın Orvieto kentinde bulunan Uluslararası Cittaslow Birliği'ne başvuruyorlar. Gerekli kriterleri karşılayan, somut planlar sunanlar da salyangoz logosunu almaya hak kazanıyor. Ahlat, Türk'ün Anadolu'ya, oradan Avrupa'ya açıldığı, İslam'ın Batı'ya yayıldığı kapı. Sultan Alpaslan'ın karargahı, otağı ve yurdu olmuş. Bilinen en büyük Türk İslam mezarlığını bünyesinde barındırıyor ve UNESCO Dünya Kültür Miras Geçici listesinde yer alıyor. Antik Çağ'dan beri üzerinde yerleşim olduğuna inanılan Akyaka, yakın zamana kadar Muğla'nın gözlerden uzak küçük bir balıkçı köyü idi. Günümüzde ise kitesurf cenneti olması, Azmak Çayı ve Sedir Adası ile turizmde adını duyuruyor. Yemyeşil çam ormanlarının kokusu, mavi yolculuğun değişmez adresi Gökova Körfezi'nin dantel gibi işlenmiş koyları, akvaryum niteliğinde azmakları, bu azmaklardaki benzersiz su altı florası ile Akyaka bütün duyulara hitap eden bir sakin şehir. Akyaka vizyonu: Doğaya saygılı, mimari yapısını koruyan, hizmet alt yapısı güçlü, sürdürülebilir ve alternatif turizme odaklı, insanların birlik ve beraberlik içinde ortak hareket edebildiği Akyaka. Malatya'ya 110 kilometre uzaklıkta bulunan Arapgir ilçesi, engebeli ve dağlık bir bölgeye sahip olan, 1.250 rakımlı bir yerleşim. Köprüleri, medreseleri, kervansarayları, Osmanlı dönemi askeri ve sivil okul binaları, dergahları, keşiş konakları gibi pek çok tarihi yapı ile kanyonları, üzüm bağları ve mor reyhan tarlaları gibi doğal güzellikleriyle de dikkat çekiyor. Sarıçiçek bölgesinde 750'nin üzerinde, Kayaarası Kanyonu ve Kozluk Bölgesi'nde 441 endemik bitki çeşidi var. Isparta ili sınırlarında yer alan Eğirdir, her mevsim ve günün her saatinde renk değiştiren Eğirdir Gölü, tapusu Eğirdir halkı tarafından Yüce Önder Atatürk'e verilen Can Adası, Türk Silahlı kuvvetlerinin Dağ Komando Okulu, dünyada eşine az rastlanan Kasnak Meşesi ve Sığla Ormanları, Türkiye'nin en önde gelen Kemik Hastalıkları Hastanesi, elması ve sadece Eğridir'de görülen Apollon kelebeği ile tarih ve doğa zengini bir ilçe. Antalya'nın Finike ilçesi M. Ö 5. yüzyılda Phoinikos adıyla kurulmuş. Antik dönemden bu yana da önemli bir liman yerleşimi olmuş. Finike'nin ekonomisi başta meyve sebze, narenciye üretim ve ihracatı olmak üzere tarım, ekolojik turizm ve balıkçılığa dayalı. İlçede yapılan Yalnız Değilsin, Sokak Sağlıklaştırma, Kent Meydanı, peyzaj alanı düzenlemeleri ve üretici pazarlarının kurulması gibi projeler Cittaslow ağına dahil olmasında etkili oldu. İsmini deniz foklarından alarak yerli halk arasında Phokaia olarak anılan Foça, antik çağlarda bir İyon yerleşim merkeziymiş. Helenistik dönemden kalan tiyatrosu, Athena Tapınağı ve Kutsal Alanı, Liman Kutsal Alanı, Pers Anıt Mezarı, Orak Adası, Siren Kayalıkları ve İncir Adası derken Foça'da hem tarih hem de Ege Denizi'nin cazibesinin bir sentezini bulmak mümkün. M. Ö 1400 yıllarında Gaşgalılar tarafından küçük bir köy olarak kurulan Gerze, daha sonra Paflagonya Devleti'nin eline geçmiş. Sırasıyla da Hitit, Frig, Kimmer, Lidya, Pers, Büyük İskender, Roma ve Bizans İmparatorlukları'nın egemenliğine girmiş. 1214 yılında I. İzzettin Keykavus zamanında Selçuklu Devleti'nin hakimiyetine giren Gerze, bir dönem Trabzon Rum İmparatorluğu'nun eline geçmiş. 1459 yılında da Fatih Sultan Mehmet tarafından Osmanlı İmparatorluğu'na bağlanmış. 1896 yılında Sinop İli'nin nahiyesi yapılan Gerze, 1920 yılında aynı ile bağlı ilçe haline getirilmiş. Türkiye'nin en mutlu ili Sinop'un en mutlu ilçesi Gerze, Cittaslow unvanını canla başla sahip çıktığı doğasına, her biri göz nuru olan el sanatlarına, tadı damağınızdan hiç gitmeyecek yöresel yemeklerine ve sıcacık insanlarının misafirperverliğine borçlu. Adanın en eski yerleşiklerinin Pelasglar olduğu biliniyor. Roma egemenliğine kadar Atina yönetiminde kalan ada, 1455'te Fatih Sultan Mehmet tarafından Osmanlı İmparatorluğu topraklarına katılmış. 1922-1923 yılları arasında Yunan işgalinde kalmış, 1923 yılında Lozan Antlaşması ile Türkiye Cumhuriyeti'ne bağlanmış. Osmanlı döneminde ismi İmbros'tan İmroz'a dönüştürülen ada, Gökçeada ismini 29 Temmuz 1970 yılında almış. Türkiye'nin en batı noktasında yer alan ve en büyük adası olan Gökçeada, nostaljik evleri, doğal yaşamı, organik ürünleri ve alternatif spor olanakları ile son yıllarda önemli bir turizm merkezi haline geldi. Gökçeada, 2011 Haziran ayında aldığı Cittaslow unvanı ile dünyanın ilk sakin adası oldu. Bolu'nun şirin ilçesi Göynük, yüksek tepeler arasında, akarsuların geçtiği vadilerde, karşılıklı yamaçların tabanına ve eteklerine kurulmuş. 1323'den sonra Osmanlı topraklarına katılan yerleşim, tipik bir Osmanlı kasabası görüntüsünde. Göynük, Anadolu'daki Türk yaşayış şeklinin hala devam ettiği ender ilçelerden birisi. Mimari dokusu tarihle harmanlanarak günümüze kadar bozulmadan ulaşmış. 1987'de Kentsel Sit Alanı ilan edilen Göynük, tarih, kültür, doğa, inanç ve termal turizmi ile bir marka şehir. Ankara merkeze yaklaşık 90 km uzaklıkta bulunan Güdül ilçesi, doğası, mimarisi, tarihi, kültürü, örf, adet, gelenekleri ile bozulmamış bir yapıya sahip. Özellikle de İnönü Mağaraları, Sorgun Göleti ve Kirmir Vadisi ile dikkat çekiyor. Ayrıca kendine has leblebisi, bıçağı, güveci, termal tesisleri, 75.000 saf ırk Ankara keçisi var. Şanlıurfa'nın ilçesi Halfeti, birçok medeniyete ev sahipliği yapmış, tarihi değerlere sahip olan küçük sakin bir ilçe. % 80'i Birecik Barajı'nın yapımı ile sular altında kaldı ve Fırat Nehri'nin altında kalan taş mimarisi nedeniyle Kayıp Kent olarak da anılmaya başlandı. Burası günümüzde yerli ve yabancı turistlerin yoğun ilgi gösterdiği bir belde. Buraya geldiğinizde Fırat Nehri üzerindeki yüzer restoranlarda yöreye özgü şabut balığı kebabı, patlıcan kebabı, domatesli kebap, haşhaş, urfa, soğanlı kebap, çağırtlak kebabı, dolma eziği, adana, erik tavası, incir kebabı, mukaşşerli pilav, tarhana çorbası, sargı burma tatlısı, sütlaç, peynir helvası, semsek tadabilirsiniz. Ayrıca ev yapımı nar ekşisi, biber, kabak, patlıcan ve bamya kurutması, ülke çapında ünlü isot biberi, damıtma usulü ile yapılan zahter suyu, kurutulmuş üzüm, kayısı ve yörenin en ünlü ürünü olan fıstık almadan dönmemenizi öneririm. Anadolu Selçuklu Devleti'ne, İznik Rum İmparatorluğu'na başkentlik eden İznik, 14., 15. ve 16. yüzyıllarda bir sanat merkezi haline gelmiş ve dünyaca ünlü çiniler ve seramikler üretmeye başlamış. İznik günümüzde de çinileri ile adını duyuruyor. Geleneksel çini sanatı, 2016 yılından beri UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras listesinde bulunuyor. İznik ayrıca UNESCO Dünya Miras Geçici listesinde bulunuyor. Doğal ve tarihi güzelliğiyle yeryüzü cenneti Köyceğiz, gerçekten yaşanılabilir, huzur ve dinginliğe sahip olan sakin bir şehir. Köyceğiz Gölü ve gölün sahille birleştiği bölgede kurulan Karia'nın önemli limanlarından ve ticaret merkezlerinden Kaunos Antik Kenti, ilçenin turizmdeki önemini arttırıyor. Bolu'nun bir ilçesi olan Mudurnu, eski Osmanlı evleri bakımından önemli bir özelliğe sahip. Yeşilin hakim olduğu ilçe, 165 adet ev ve 8 cami, çeşme ve hamam olmak üzere toplam 173 adet mimari değeri yüksek yapı nedeniyle Kentsel Sit Alanı ilan edildi. Türk sivil mimarisinin en güzel örneklerinden birisi ise Armutçular Konağı ve Keyvanlar Konağı. Ana gelir kaynağı hayvancılık olan Mudurnu'da hünerle işlenen iğne oyası önemli bir gelir kaynağı. Pişmaniye adıyla bildiğimiz Mudurnu Saray Helvaları'nın üretim merkezi burada. Demirciler çarşısında eskilerin el işlerini bu güne taşıyan birkaç esnaf bulmak da mümkün. Perşembe, eski ismiyle Vona, Ordu ilindeki Vona Yarımadası'nda yer alıyor. Uzun zaman Roma ve Bizans hakimiyetinde kalan Vona, 1461 yılında Fatih Sultan Mehmet'in Trabzon İmparatorluğu'nu ortadan kaldırmasından sonra Osmanlı İmparatorluğu'nun hakimiyetine girmiş. Perşembe ilçesi; Hoynat Adası, Yasonburnu Yarımadası ve Kilisesi, türbeleri, camileri ve emsalsiz limanıyla Ordu'nun en güzel ilçelerinden birisi. Perşembe'den meşhur tekne helvasından yemeden ve tenha kıyılara hakim Kordontepe'nin yeşillikleri arasından bakmadan ayrılmamalısınız. İzmir'in güneybatısında yer alan Seferihisar ilçesinin en eski yerleşimi olan Teos Antik Kenti'nin kuruluşu M. Ö 1000 yıllarına dayanıyor. Mitolojiye göre Zeus ile Semele çiftinin oğulları olan Şarap Tanrısı Dionysos'un oğlu Athamas tarafından kurulduğu iddia ediliyor. Teos'un bilinen en büyük özelliklerinden biri de dönemin sanatçılarının burada yaşamış olması ve tarihte ilk Aktörler Sendikası'nın Teos'ta kurulmuş olması. Seferihisar, Cumhuriyet dönemi öncesinde, 1884 yılında ilçe olmuş. Günümüzde ilçe genelinde ekonominin temelini zeytin, narenciye, enginar yetiştiriciliği, seracılık ve hayvancılık oluşturuyor. Artvin'in ilçesi Şavşat, M. Ö 900-650 yılları arasında Urartu ve Kimmerler, sonra sırasıyla Saka Türkleri, Romalılar ve Sasaniler'in egemenliği altına girmiş. Yavuz Sultan Selim'in Trabzon Valiliği sırasında Rize ilinin Osmanlı İmparatorluğu'na katılması ile Osmanlı topraklarına katılmış. Yavuz Sultan Selim'in Trabzon'dan ayrılması üzerine Şavşat, Ardanuç, Oltu, Tortum ve Artvin yeniden Osmanlı Devleti'nden ayrılmış. Şavşat akarsu bakımından oldukça zengin bir ilçe. Çok sayıda buzul gölü var. Göllerin en büyüğü ise Karagöl Dağları'nda bulunan ve bu dağa kendi adını veren Karagöl. Sulama amaçlı faydalanılan gölde bol miktarda alabalık var. Eski adı Dablar olan Taraklı'nın Helenistik dönemde Bytinia adını alan bölge içinde olduğu biliniyor. Osmanlı İmparatorluğu'nun kuruluşundan önce, Ertuğrul Gazi zamanında, Osman Bey'in Komutanı Samsa Çavuş, Sakarya Vadisi'ndeki Sorkun, Yenice Tarakçı ve Göynük taraflarına akın düzenlemiş. Hristiyan ahalinin yaşadığı bu toprakları Bizanslılar'dan alarak Osmanlı Beyliği'nin topraklarına katmış. Sakarya il merkezine 65 kilometre uzaklıkta olan Taraklı, etrafı dağlarla çevrili dar bir vadide kurulmuş. Osmanlı'nın ilk yerleşim yerlerinden biri olan ilçede Osmanlı şehir dokusu da korunmuş durumda. Taraklı'dan kendisine özgü tatlısı uhut ve köpük helvası yemeden dönmemelisiniz. Uzundere M. Ö 650-120 yılları arasında, Küçük Arsaklıklar çağında Tavlar Ülkesi denilen Çoruh Nehri boyundaki 9 sancak merkezinden biriymiş. Bu nedenle asırlardır süregelen varlığı ile birçok medeniyetin izlerini taşıyor. Erzurum'un Uzundere ilçesi; Türkiye'nin en yüksek şelalesi olan Tortum Şelalesi, yelken, rafting ve kano gibi su sporlarının yapıldığı Tortum Gölü ve Çayı, Öşk Manastırı gibi değerlere sahip. Dünyanın en zengin biyololojik çeşitlilik bölgelerinden biri olan Kafkasya Ekolojik Bölgesi'nin batı ucunda, Çoruh Vadisi'nde yer alan Uzundere, birçok endemik bitki, memeli, kuş ve kelebek cinsinin yuvası. Tarihi M. Ö 4000'li yıllara dayanan Vize, Kırklareli'nin doğusunda, tarihi, doğal ve kültürel güzellikleri ile ön plana çıkan bir ilçe. Trakya'nın bilinen tek antik tiyatrosu da Vize'de yer alıyor. Vize'den ıhlamur çayı içmeden, ısırgan otu çorbası ve ıhlamur çiçeği balını tatmadan dönmemelisiniz. Isparta'ya 105 km uzaklıkta olan Yalvaç, Sultan Dağları'nın güney eteklerinde 1.415 km 'lik bir alan üzerine kurulmuş. Denizden ortalama 1.100 m yüksekte yer alıyor. İlçenin tek gölü Hoyran Gölü. Yalvaç'ta semercilik, keçecilik, dericilik, saraççılık, minyatür at arabası imalatçılığı, nalbantçılık halen yaşatılan geleneksel el sanatları arasında yer alıyor. Yalvaç'ta trekking, foto safari gibi doğa sporları yapıp antik kentte kültürel bir yolculuğa çıktıktan sonra güllaç ve kesmikli baklavanın tadına bakmalı, 800 yıllık çınar ağacının altında çayınızı yudumlamalısınız. Aydın'ın 41 km güney doğusunda bulunan Yenipazar, Büyük Menderes Havzası'nın ortasında yer alıyor. Strabon buradan Karya yerleşimi olarak söz ediyor. M. Ö 7. yüzyılda Kimmerler'in saldırısına uğrayan kent, Lidya kralı Alyattes'in Kimmerler'i yenmesi sonucu Lidyalılar'ın eline geçmiş. M. Ö 6. yüzyılda İonya birliğine katılmış, sonra Persler'in egemenliğine girmiş. Ekonomisinde pamuk, narenciye, zeytin, biber, sera sebze-meyveciliği ve hayvancılık ön planda. Bilmediğim bir şeyi sayende öğrendim. Eline sağlık canım. Bilgilendirici bir yazı olduysa ne mutlu.


Dünyamızın ¾'ü sularla kaplı. Eğer bu kocaman alanı biraz da olsa keşfetmek istiyorsak su sporları arasında en özeli olan su altı dalışı yapmak en iyi yöntem. Ülkemize gelirsek... Üç yanımız denizlerle çevrili olduğundan su altı güzellikleri açısından oldukça şanslıyız. Eğer ülkemizin kültürel ve tarihsel zenginliklerine ilaveten su altı zenginliklerini de görmek istiyorsak karada yaptığımız gezilere su altının keşiflerini eklememiz gerekecektir. Bu yazıda sizlere tüplü dalış noktalarını yakından tanıtacak, Türkiye'nin en güzel denizi, Türkiye'nin en güzel plajları ve Türkiye'nin en popüler dalış noktaları hakkında bilgiler vereceğim. Hepimiz covid-19 pandemisi ile savaştığımız bu günlerde uzun süre evlerde kaldık. Bu dönemi değerlendiren dalış kulüpleri ise sosyal mesafe ve hijyen kurallarını titizlikle uygulayan önlemler aldı. Biliyoruz ki bu önlemler uygulandığı sürece dalış yapmak oldukça güvenli. Çünkü koronavirüs denizden bulaşmıyor! Ayrıca denizler artık eskisinden daha canlı. Yani tam tüplü dalış yapma zamanı! Bu yazıda da Akdeniz'den başlayarak Ege Denizi, Marmara Denizi ve Karadeniz'e kadar denizlerdeki dalış noktaları ile tatlı su dalışlarını kapsayan Türkiye'nin en güzel dalış noktaları listesini bulacaksınız. Öncelikle dalış ile ilgili kısa bir bilgi vermek isterim: Tüplü dalış, kurallarına uyduğunuz sürece oldukça güvenli bir rekreasyonel faaliyettir. Bu kuralları öğrenmeniz için dalış merkezlerinden eğitim almanız şarttır. Eğitim sonrasında federasyon tarafından onaylanan bir bröve alırsınız. Dalış yapacağınız kulübe göstereceğiniz bröveniz yeterli bilgiye sahip bir dalgıç olduğunuzun ispatıdır. Bröve seviyenize göre dalış yapacağınız derinlik ve dalış tekniğiniz farklılık gösterecektir. Dalışa yeni başlamayı düşünenlere ise discover scuba denilen deneme dalışı yapmalarını öneririm. Bu dalışla eğitmeninizle birlikte sığ sularda bir dalış deneyimi yaşayabilirsiniz. Tecrübeli bir dalgıç olmaya karar verdiyseniz kendi dalış malzemelerinizin olması konforunuzu artıracaktır. Eğer kendi malzemenizi satın almazsanız kulüplerde bulunan malzemeleri kullanabilirsiniz. Kısaca özetlemek gerekirse güvenli ve keyifli dalışlar yapmanız için yeterli bilgi, beceri, tecrübe ve doğru ekipmana sahip olmanız gerekmektedir. - Yeteneklerinizin ve eğitiminizin sınırları içinde dalın. - Her dalıştan önce şartları değerlendirip bu dalışın size uygun olup olmadığına karar verin. - Malzemenize aşina olun. Her dalış öncesinde ve dalış süresince kontrol edin. - Dalış eşi sistemine ve yararlarına saygı duyun ve uyun. - Kendi sağlık ve güvenliğinizin sorumluluğunu her dalışta alın. - Her dalışta ve her zaman çevreye duyarlı olun. Türkiye'nin en güzel dalış noktaları listesini hazırlarken çok kişiye danıştım. Her bir dalış noktasında da su altı fotoğrafçılarından, dalış eğitmenlerinden, dalış kulüplerinden destek aldım. Yani bu liste Türkiye'nin uzman isimlerinin katkılarıyla oluşturuldu. Her birine emeği için çok teşekkür ediyorum. Yazımda Erkan Balk'ın Türkiye'nin tatlı sularında çektiği videosunu paylaşmaktan da gurur duyuyorum. Bu video 39 ülke, 295 yarışmacının katıldığı uluslararası 7. Mares UNDERWATER PHOTO MARATHON 2019 yarışmasında video kategorisinde dünya 2. si seçildi. Hatay'da dalış yapmak dalgıçlara nirvana yaşatıyor. Dünyanın en uzun sahillerinden birisi olan 14,4 km uzunluğundaki Samandağ ve bu sahilin yanı başında bulunan, 1.736 metre yüksekliği ve 12 km taban uzunluğu ile bugüne kadar gelen bütün uygarlıklarda kendine yer bulmuş olan Keldağ, Hatay'ın en önemli dalış bölgeleri arasında yer alıyor. Dünyanın önemli kırık fay hatlarından birinin üzerinde olması bölgeyi su altı oluşumları bakımından zengin kılıyor. Türkiye'de Kızıldeniz'e en yakın nokta olması da burayı diğer dalış noktalarından ayırıyor. Bu anlamda Keldağ ve Samandağ kıyıları su altı fotoğrafçıları için bir cennet, bilim insanları için bir laboratuvar gibi. Bölgede tam 8 tür vatoz var. Özellikle ekim-aralık ayları arasında çiftleşmek için toplandıkları vatoz tarlalarında çok sayıda görülüyorlar. Köpekbalıkları kışın yavrulamak için geliyor. Derin sularda orfoz, lahoz, akya, mercan gibi iri balıklara rastlanıyor. Keldağ ve Samandağ'da her seviyede dalıcıya uygun duvar, baca, mağara, kovuk, balkon, akıntı dalışı, derin dalış gibi farklı heyecan ve adrenalin yaşatan dalışlar yapılabiliyor. Rambo dalış noktası, Alanya dalış noktaları içinde limana tekneyle 20 dakika mesafesi ile en uzak nokta. Kleopatra Plajı'na yakınındaki Rambo, 13 metre derinlikte, 4-5 dalıcının yan yana girebileceği genişlikte ve 6-7 metre uzunluğunda bir tünelden geçilerek girilen yarısı hava dolu bir mağara. İçinde binlerce yıl içinde oluşmuş sarkıt ve dikitler yer alıyor. Mağarada su yüzeyinin üstündeki hava boşluğu kimi yerlerde 8-10 metreyi buluyor. Mağarada dalarken suyun bulanmaması için dalıcıların zeminden 1 metre yukarıda yüzerliklerini korumaya dikkat etmeleri gerekiyor. Bu mağara Alanya'nın gözde yerlerinden sayılan meşhur Damlataş Mağarası'nı andırıyor. Daha önce mutlaka müzeye gitmişsinizdir. Ancak su altında bir müze hele bir de su altında tarihimizin kokusunu alabileceğiniz bir müze gördüğünüzü sanmıyorum. Side Su Altı Müzesi'nde 2015 yılında 117 farklı heykel dalgıçlar tarafından denizin 1,5 mil açığında su altındaki yerlerine yerleştirildi. Heykeller 7, 11, 18, 24 metre derinliklerde bulunuyor. Çanakkale Savaşları teması, Mevlana semazen teması, deve kervanı gibi geçmişimizden izler bırakan heykellerin yanı sıra Denizler Tanrısı Poseidon (yaklaşık 3 metre boyunda ve 5 ton ağırlığında), çiçek bahçesi gibi heykeller de su altı tutkunları için indirildi. Side Su Altı Müzesi'ne her yıl 5 milyon dalgıç dalıyor. Bölge aynı zamanda birçok balık türünün göç bölgesinde bulunuyor. Side Su Altı Müzesi Avrupa'nın en büyük, dünyanın 2. en büyük su altı müzesi olması ile de oldukça fazla öneme sahip. 4 Temmuz 1941 yılında Fransız hükümetine ait St. Didier gemisi Antalya yat limanı açıklarında İngiliz uçakları tarafından batırılmış. Gemi 10 metre genişlikte ve 96 metre uzunlukta. Geminin maksimum derinliği 30 metrede bulunuyor. İçinde savaş mühimmatı olan 4 panzer, silahlar, gaz maskeleri görülüyor. Burası tecrübeli dalıcıların mutlaka dalması gereken Türkiye'nin sayılı batıklardan birisi. Antalya dalış deneyimi her dalgıç için unutulmaz bir tecrübe oluyor. Topçu Yüzbaşı Mustafa Ertuğrul komutasındaki Topçu Bataryası tarafından 13 Aralık 1917 tarihinde batırılan Paris 2 gemisi Kemer marinanın 500 metre açığında bulunuyor. Gemide 6 adet uçaksavar topu ve 2 torpil kovanı var. Burası dalgıçların ve su altı fotoğrafçılarının ilgi odağı haline gelen bir dalış noktası. Kemer'de bu dalış noktasına ilaveten Fener sığlık, Club med önü, Koca burun, Döküntü taşlar, Kiriş Koyu, Pati batığı dalış noktaları bulunuyor. Üç Adalar bölgesinde sığlık, mağara, duvar, batık, akıntı dalışları ve gece dalışları yapılabiliyor. Bu bölgede Kanyon, Piramit taşlar, Kaplumbağa noktası, Uçak batığı, Martı Adası, Mağara önü, X reef, SG 120 batığı, Akvaryum, Derin mağara, Küçük ada, Adventure reef dalış noktaları var. Piknik Adası'nın kuzeye bakan tarafında bulunan Piramit taşlar oldukça popüler bir dalış yeri. Kıyıdan derine doğru sanki Pamukkale travertenleri gibi kademe kademe derinleşiyor. 10 metre derinlikte kumluk ve eriştelik var. Buradan kıyıya dik olarak açıldığınızda piramitler gibi yükselen 3 adet büyük kaya adeta vahanın ortasında yükselir gibi görsel güzellik sunuyor. Orfoz, lahoz, akyalar, kayaların içlerinde sincap balıkları, aslan balıkları, kumluk alanda deniz kaplumbağaları, vatozlar, kayaların üstlerinde deniz tavşanları görülüyor. İsmini üzerinde yetişen yabani pırasalardan alan Pırasalı Ada'da insan yerleşkesi yok. Adada sadece değişik kuş türleri yaşam sürdürüyor. 7.350 m 'lik bir alana sahip olan ada Çıralı'ya 5,3 deniz mili, Adrasan'a 3,7 deniz mili uzaklıkta bulunuyor. Güney kısmında su altında uzanan reef takımı ve çok çeşitlilik gösteren bir habitat mevcut. Bu habitatta orfoz, lahoz, asker balığı, papaz balığı, gün balığı, balon balığı, vatoz, iskorpit ve çeşitli kaya balıkları, yengeç türleri, karavida, ahtapot, kalamar, mürekkep balığı, deniz tavşanı, kabuklular, mercanlar, deniz bitkileri ve daha birçok türe rastlanıyor. Ada zamanında ticari gemilerin uğrak yeri olmuş. Kültürel miras açısından değerli antik çapalar ve amforalar bunun ispatı. Adayı ilginç kılan bir diğer nokta ise adanın kuzey doğusundaki mağara. Mağaranın duvarları tül mercanı da dahil olmak üzere çok sayıda mercan türüne, karanlıkta yaşayan deniz süngerlerine ev sahipliği yapıyor. Mağaranın ağzı akıntıyı çok alan bir bölge olduğu için besin oldukça fazla. Bu nedenle de çok zengin bir balık popülasyonuna sahip. Derinlerde orfoz ve lahozlar boy gösterirken orta suda avlanan palamut ve akyaları görmek mümkün. Mağaranın içindeki hava boşluğu olan bölüme çıkıldığında su kesiminde deniz şakayıkları görülüyor. Kaş'tan gidilen ve Meis Adası yakınlarında bulunan Flying Fish, ismini Sparviero lakaplı İtalyan Savoia-Marchetti SM79 modeli bir bombardıman uçağı batığından alıyor. Tepesi 4 metreden başlayan bankonun güney doğu ucunda 55-71 metre arasında yatan uçak, II. Dünya Savaşı'nda Meis'i bombalarken uçaksavar ateşiyle düşürülmüş. Derin bir dalış noktası olduğu için amatör dalgıçlara uygun olmayan Flying Fish, dalış sporuna gönül verenler tarafından bir cennet olarak kabul ediliyor. Akıntı dayanılır seviyede olduğunda buradaki gümüş balıkları, sinarit, orfoz, akya, barakuda, palamut ve duvarlardaki kırmızı berber balıklarını izlemeye doyum olmuyor. Ancak buranın rekreasyonel dalış sınırlarının altında olduğu ve eğitmen eşliğinde yapılabilecek derinlik limitlerini aşmadan yani uçak seviyesine inmeden dalınması gerektiğini hatırlatıyoruz. Bir Kaş klasiği olan Kanyon'a ulaşmak için önce iki ada arasındaki sığ boğazdan akıntıya karşı geçmek gerekiyor. Sonra karşınıza 20 metreye düşen iki dimdik duvar şeklinde Kanyon çıkıyor. Aşağıya adeta uçarken duvarlardaki kırılgan oluşumlar her dalgıcı büyülüyor. Kanyonun dışındaki Dimitri batığı ise 1968 yılında adalara vurup etrafına pamuk balyaları saçan küçük bir yük gemisi. Batık yolunda 30 metrelerde Kaş'a ve su altı topluluğumuza çok emeği geçen Gökhan Türe anısına yerleştirilen bir eser de dikkat çekiyor. Fethiye Limanı'ndan 3 mil uzakta yer alan Afkule, bölgenin en güzel dalış noktası. Burası yarım bir silindiri andıran 15 metre genişliğinde, derinliği 40-60 metrelere ulaşan muhteşem bir mağara. Sadece tecrübeli dalıcılara uygun. Dik duvarların önünde mağaranın su üstünde kalan geniş ağzından dalışa başlanıyor. Gece veya gündüz fenerinizi 90 derece aşağıya inen duvara tuttuğunuzda pembe renkli yumuşak mercanların içindeki sarı renkli sert mercanların seyrine doyum olmuyor. Duvara arkanızı dönüp derin maviliklere baktığınızda ise uçup gidiyorsunuz. Duvarlarda ıskarozlar, kupezler, antiaslar, karagözler ve orfozlar dans ediyorlar. 25-30 metrelere inip sol köşedeki dar yarıktan içeri girdiğinizde kırmızı renkli mağara karidesleri kaçışmaya başlıyor. Sonra girişi 10-12 metreden başlayan üstü açık son mağaraya girebilirsiniz. Burası da tam bir silindir gibi. İçeride birkaç tur attıktan sonra yüzeye çıkarsanız buraya Türk Hamamı deniyor. Burada mavi sudan çıkıp masmavi göğe bakmanın seyrine doyum olmuyor. Fethiye'nin en güzel dalış noktalarından birisi olan Aşı Koyu 'nda 5 adet mağara var. Soğuksu, Betty, Zoe, Sam, Küçük Mağara. Betty, Zoe ve Sam benim köpeklerimin isimleri. Soğuksu, Betty, Zoe mağaraları tecrübeli dalgıçlar için, Sam ve Küçük Mağara her seviyedeki sertifikalı dalıcıya uygun. Buradaki mağaralara fenersiz dalınmaması, hatta yedek fenerinizin olması tavsiye ediliyor. Ayrıca koyun girişinde doğu yönünde Kamil Adası olarak bilinen küçük adacık da mükemmel bir dalış noktası. Burası her seviyedeki sertifikalı dalıcıya uygun. Dalyan'dan gidilen Bozburun Duvar, beyaz kumu ve engebeli kayaları ile göz alıcı bir dalış noktası. Burada sığ sulardan dalışa başlanıyor. Büyük düşüş 9 metreden başlıyor, 60 metreye kadar iniyor. Bu büyük uçuş hissini yaşamak isteyen her dalgıç Bozburun Duvar'a hayranlık duyuyor. Suyun altında deniz hareketliliğinin yarattığı dramatik kaya oluşumları çeşitli canlılara ev sahipliği yapıyor. Bu canlılar arasında İztuzu Plajı'nda yumurtlayan caretta carettalar da var. Datça yakınlarındaki Akvaryum koyu adından da anlaşılacağı gibi akvaryumu andıran pırıl pırıl suları ile dalgıçların gözbebeği. Bu dalış noktası özellikle gece dalışları için çok tercih ediliyor. Nadir görülen tiger mürenler de dahil olmak üzere pek çok su altı canlısı gece dalışlarında burada adeta şov yapıyor. Bodrum Körfezi'nin tam orta noktasında, Karaada ile Gümbet burnunun arasındaki bir noktada duran 2 adet su altı dağından büyük olanı Büyük Resif olarak adlandırılıyor. Büyük Resif'in Karaada'ya bakan tarafında dik bir duvardan apiko iniş dalgıçların çok sevdiği bir serbest düşüş hissi veriyor. Burayı cazip kılan ise sezon boyu sürekli yön değiştiren akıntıların resifin üzerine sürüklediği plankton yönünden zengin sular ve bu besleyici besin kaynağından yararlanmak için kayaların etrafında toplaşan yerleşik ya da gezgin su altı canlıları. Lahoz, orfoz, sinarit, turna, tombik, akya ve ton balığı gibi gezin avcılar mevsimleri geldikçe küçük ya da çok kalabalık sürüler halinde resifin etrafında avlanıyorlar. Müren, melanur, iskorpit, karagöz, sarpa gibi yerleşik balıklar ve ahtopot, yengeç ve zaman zaman böcek ve karavidalar ise yıl boyu kayalıklar arasında yaşıyorlar. Bazı dönemlerde deniz tavşanları da kayaların üzerinde dolaşıyorlar. Çok sık olmasa da deniz kaplumbağaları ve akdeniz fokları da bölgenin ziyaretçilerinden. Bir balık sürüsünün peşinden körfeze giren yunuslar da bölgede gözlemleniyor. Her seviye dalıcıya uygun kısımları olan dalış noktası ulaşım kolaylığı, canlı zenginliği ve muhteşem panoraması ile her dönemde Bodrum dalış noktaları içinde dalgıçların bir numarası olmaya devam edecek. Türkiye'nin nadide turistik yerlerinden birisi olan Kuşadası'nda Ada Banko, Uçak Batığı Airbus A-300, Adakule Mağaraları gibi her seviyeden dalgıca uygun dalış noktaları bulunuyor. 1956 yılında Almanya'nın Nürnberg kentinde 75 metre uzunluğunda ve 13,5 metre genişliğinde yük gemisi olarak inşa edilen Monem, Çeşme'ye deniz yolu ile 15 dakika uzaklıkta yer alıyor. Ekonomik ömrünü tamamlayan kuru yük gemisi 2004 yılının kasım ayında sökülmek üzere Aliağa'ya giderken fırtınaya yakalandı, çekme halatı koptu ve Çeşme açıklarında battı. O zamandan beri deniz canlılarının barınağı ve dalgıçların merakla daldığı bir nokta haline geldi. Düz bir şekilde karinasının üzerinde uzanan gemi, Türkiye'de dalış yapılabilen en büyük batık. Batığın oturduğu en derin yer 18 metrede bulunuyor. Yıl boyunca uygun havalarda her bröve seviyesinden yüzlerce dalgıca konukseverliğini sunuyor. Tüplü dalış eğitimi almayan kişiler ise burada şnorkel yapabiliyor. Sığacık'ta Killik Burnu ve Sırtlan Burnu arasında kalan Kanyon dalış noktası, mavi-yeşil algler, kahverengi algler, deniz çayırları ve korallijen habitatın yer aldığı özel bir ekosistem. Korallijen ile kaplanmış duvarlar dalıcılara renk cümbüşü içerisinde muhteşem bir dalış sunuyor. Korallijen habitat için mercan resiflerinin Ege Denizi ve Akdeniz ekosistemindeki karşılığı denilebilir. Bu habitat, kalkerli kırmızı algler tarafından denizsel kayalık zeminler üzerinde binlerce yıl boyunca oluşuyor. Korallijen habitat çok sayıda omurgasız canlı ve balıkların bir araya geldiği eşsiz bir biyoçeşitlilik sunuyor. Sığacık'taki Lego Hill Reef, ünlü Ekmeksiz Plajı'nın sırtlan burnuna doğru 250 metre açığında yer alıyor. Geniş bir alana yayılan resifin duvarı 14 metrelerden başlayıp 44 metrelere kadar uzanıyor. Ege Denizi'nin canlılarının çoğunun resital yaptığı Lego Hill dalış noktası, her dalışta ayrı bir görsel şölen sunuyor. Uygun hava şartlarında tercih edilen bu bölge Seferihisar fay hattı boyunca çökmeyle oluşmuş. Kumluk zemin ortasında yükselen duvarda kovukların varlığı ve duvarın maviliğe doğru kayboluşu güzel bir manzara oluşturuyor. Burada sinarit, lahoz, müren, çipura, orfoz, barakuda sürüleri, deniz tavşanı türleri ve tunikat gibi deniz canlıları görülüyor. Tecrübeli dalıcılara uygun olan Lego Hill su altı fotoğrafçılarının da sıkça daldıkları güzel bir dalış noktası. Ayvalık özellikle Akdeniz'in kırmızı ve sarı gorgon dallarının Doğu Akdeniz'de en sık görüldüğü yer. Bölgede mercanların bulunduğu noktalar dahil 60'a yakın dalış noktası var. Her hava koşuluna uygun bir dalış bölgesi seçeneği bulunuyor. En popüler dalış noktaları içinde Deli Mehmet, Kerbela, Tokmaklar, Ezerbey Taşları sayılabilir. Ayvalık Limanı'ndan çıkıldığında irili ufaklı bir çok adaya rastlanıyor. Bu adaların kenarları her seviyeden dalgıca uygun olmakla birlikte mercanlara yapılacak dalışlar yaklaşık 30 metreler civarında olduğu için sadece deneyimli dalgıçlar için uygun. Türkiye'nin en özel doğal ve tabiat güzellikleri arasında yer alan Gökpınar Gölü, Anadolu'nun saklı kalmış cennet köşelerinden birisi. Sivas merkeze 147 km, Gürün ilçesine 10 km uzaklıkta olan Gökpınar Gölü 1.470 metre rakımda yer alıyor. İsmini turkuaz rengi maviden alan göl, doğal akvaryum olarak adlandırılıyor. Gölün serin sularının ısısı yaz-kış değişmiyor ve 11 C. İrtifa, soğuk su ve tatlı su dalışı yapılan 10 metre derinlikteki gölde su altı fotoğrafçıları flaş bile kullanmadan günün her saatinde güzel kareler yakalayabiliyor. Ülkemizin ender güzelliklerinden olan Gökpınar Gölü'nde bitki olarak su altı yosunları, balık olarak kırmızı benekli alabalık ve gökkuşağı alabalıklar dalış sırasında dalgıçlara eşlik ediyor. Eskişehir'de Sakarya Nehri'nin doğduğu yer olan Sakaryabaşı, doğal su kaynaklarının olduğu bir bölge. Burada yaz-kış su sıcaklığı 18-21 C arasında seyrediyor. Su altı içinde birçok canlıyı barındırıyor. En çok sazan, yayın balığı, alabalık, kaplumbağa, yengeç, su yılanı, kabuklular ve endemik karides görülüyor. Bölgede dalışı Çifteler Sakaryabaşı Dalış Kulübü yaptırıyor. Dalış noktaları arasında Karaburgu, Kırkkız, Gökgöz, Başkurt sayılabilir. Karaburgu ise bölgede en tazyikli su çıkışının olduğu nokta. Tavşan Adası ya da Balıkçı Adası olarak da bilinen Neandros, İstanbul'da Büyükada'nın 2 km kadar güneyinde bulunuyor. 9 adet olan Prens Adaları'nın en küçüğü Neandros'un boyu yaklaşık 90 metre. Osmanlı döneminde balıkçılık yapmak için Andros Adası'ndan Heybeliada'ya göç eden Androslular bu küçük adayı kendi adalarına benzeterek ismini anmak için Yeni Andros anlamına gelen Neandros demişler. Adanın adı bu şekilde nesilden nesile gelmiş. Adanın güney batı ve güney kesimi eğimli olarak derin sulara kadar iniyor. Burada Marmara'da rastlanabilecek her türlü dip balığı ve yumuşak mercanlar görülüyor. İçinde yaşayan güvercinler sebebi ile Güvercinlik Çatlağı ismini taşıyan çatlak, Büyükada'da suyun altına doğru 5-6 metrelerde dip olacak şekilde devam ediyor. Her seviyeden dalgıç için uygun olan dalış bölgesinde tecrübenize göre belirleyeceğiniz bir parkur üzerinde rengarenk bir dalış gerçekleştirebiliyorsunuz. Büyükada'da ayrıca Viran Bağları, Kurşun Burnu, At Mezarlığı gibi bir çok dalış bölgesi bulunuyor. Ege Denizi'nin kuzey kesiminde yer alan Saros Körfezi, Kuzey Anadolu fay hattının uzantısı olan iki kırık arasında çökmüş bir graben alanı sayılıyor. Bölgede her seviyeden dalıcının eğitim ve dalış amacıyla geldiği Güneyli Limanı'nda dalış noktalarına bot veya tekne ile gidiliyor. Minnoş, Despot ve bir çok topuk üzerinde dalışlar gerçekleştiriliyor. Saros Körfezi'ndeki İbrice Limanı, her seviyeden dalıcıya hitap ediyor. Limandan kıyı dalışı yapılabildiği gibi Tüneller, Asker Taşı, Sahil Güvenlik batığı, Minare gibi yakında bulunan pek çok dalış bölgesine de gidilebiliyor. Doğayla iç içe kamp yapabileceğiniz Kömür Limanı'nda her seviye dalıcı eğitimini alabilir ve dalışlarını gerçekleştirebilir. Kömür Limanı'nda bulunan duvar bir çok dalıcı için tatmin edici bir dalış imkanı sunuyor. Kabatepe Limanı'ndan çıkış yapan dalış tekneleri ile Çanakkale Savaşı'nda batmış olan bazı batıklara dalış yapılabiliyor. Bu batıklar arasında su arıtma gemisi batığı, Lundy batığı, Gana batığı sayılabilir. 30 metrede bulunan İngiliz gemisi Lundy'nin Çanakkale'yi geçemeyeceklerini anlayan İngilizler tarafından batırıldığı sanılıyor. Diğer olasılık ise geminin torpillenerek veya mayına çarparak batmış olması. Gemi 16 Ağustos 1915'te batmış. Bu batık dalgıçlar tarafından oldukça beğeniliyor. Van Gölü, Nemrut Volkanik Dağı'nın patlaması ve vadi önlerinin kapanmasıyla oluşmuş. Kıyıları birçok uygarlığa ev sahipliği yapan gölün yaklaşık 600.000 yıllık bir geçmişi var. En derin yeri 451 metre olan 1.648 metre rakımdaki Van Gölü, ülkemizin en büyük gölü olmasının yanı sıra dünyanın da en büyük sodalı su gölü. Suyu sodalı ve tuzlu olan Van Gölü'nde sadece inci kefalinin yaşadığı sanılıyordu. İl Jandarma Komutanlığı Su Altı Timi'nin 2018 yılında yaptığı bir dalış sırasında mikrobiyalit üzerinde rastladıkları yeni tür bir balık ile gölde yaşayan balık türü sayısı 2 oldu. Kaya benzeri yapılar olan mikrobiyalitler adeta bir heykeltraşın elinden çıkan sanat eserleri gibi son derece etkileyici oluşumlar. İnci kefalinin göçü de su altı fotoğrafçıları için çok özel bir konu. Su altındaki Selçuklu mezar taşları ve Akdamar isimli batık bir şilep de diğer dalış noktaları arasında yer alıyor. Ordu ve Giresun dalışlarını iç içe sayabiliriz. Bölgenin en iyi dalışları Giresun Adası, Ordu Hoynat Adası, Ordu Yason Burnu civarında oluyor. Kıyılar sığ ve açık denizden gelen dalgaların etkisinde. Ancak dalgasız havalarda dalışlar sırasında bir çok kıyı canlısı görülüyor. Taşlıklarda çok sayıda yengeç türü, horozbina ve kaya balıkları, kıyı sularda tekir, karagöz, kefal ve lapin balıkları çok bol. Ayrıca deniz anaları her zaman görülüyor. Dalış için en iyi sezon ise temmuz-eylül ayları arasında. Müthiş bir yazı. Müthiş emek. İnanılmaz fotoğraflar. Büyülendim. Bu yazıda gerçekten çok emek var. Su altı fotoğrafçılarımız da olağanüstü bir iş yaptılar. Mürücüm, çok sağol beğenmene çok sevindim. Herkes çok emek verdi bu yazı için ama güzel bir kaynak oldu. Çok güzel bir yazı olmuş Yaprakcım, eline sağlık. Çok sağol Sevilcim. Çok emek verdim ama güzel bir rehber oldu. Thank you for your kind comment. Çok güzel bir yazı gerçekten çok teşekkürler. Yol gösterir nitelikte. Özellikle de dalış okullarının ve su sıcaklıklarının ek bilgi olarak yer alması çok düşünceli bir hareket olmuş.


UNESCO, üye ülkeleri arasında eğitim, bilim ve kültür alanlarında işbirliğini geliştirmek, fikir alışverişini tesis etmek, ilgili konularda standart belirlenmesine katkıda bulunmak ve de dünya barışına katkıda bulunmak amacıyla kurulan bir koruma alanları yönetim birliği. UNESCO Dünya Miras Komitesi tarafından yönetilen uluslararası Dünya Mirası Programı, bütün insanlığın ortak mirası olarak kabul edilen evrensel değerlere sahip kültürel ve doğal varlıkları dünyaya tanıtmak, toplumda söz konusu evrensel mirasa sahip çıkacak bilinci oluşturmak ve çeşitli sebeplerle bozulan, yok olan kültürel ve doğal değerlerin yaşatılması için gerekli işbirliğini sağlamak amacıyla çalışmalar yapıyor. Bu yazımda sizlere UNESCO'dan, Türkiye'den yaratıcı şehirler ağına ve öğrenen şehirler küresel ağına dahil edilen kentlerden, UNESCO Dünya Mirası listesine, UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras listesine, UNESCO Acil Koruma Gerektiren Somut Olmayan Kültürel Miras listesine giren eserlerden bahsedeceğim. Birleşmiş Milletler teşkilatına bağlı bir ihtisas kuruluşu olan ve 1945 yılında kurulan UNESCO'nun 195 üye devleti ve 10 ortak üye devleti var. Merkezi Paris'te bulunan kuruluşun Genel Konferansı 2 yılda bir Paris'te toplanıyor. İnsanlar arasında dil, din, ırk ve cinsiyet farkı gözetmeden insan hak ve özgürlüklerine saygıyı temel ilke olarak benimseyen kuruluş, üye devletlerinde bulunan komisyonları aracılığıyla çeşitli çalışmalar yapıyor. Bu çalışmalar içinde dünyada okur yazar oranını yükseltmek, ülkelerin eğitim düzeylerini düzenlemek, temel ve teknik eğitimde görev alacak öğretmenleri yetiştirmek, önemli sanat olaylarını desteklemek, tiyatro, sinema televizyon ve basın gibi sanatla ilgili iletişim araçlarının gelişmesi amacıyla araştırmalara yardım etmek var. Görevlerinin en önemlilerinden bir tanesi de üye ülkelerde bulunan tarihi eserleri, yapıları dünya mirası kabul ederek koruma altına almak. UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı Programı da özel bir öneme sahip. Bu girişim çeşitli bölgelerden, farklı gelir seviyeleri, kapasite ve nüfusa sahip şehirleri yaratıcı endüstriler alanında çalışmak üzere bir araya getiriyor. Yaratıcı Şehirler Ağı, şehirler tarafından kendi yetenek ve enerjilerini yönlendirecekleri yaratıcı endüstri sektörü tercihlerine göre seçilebilecek 7 tema etrafında şekillendiriliyor. Bu temalar edebiyat, film, müzik, zanaat ve halk sanatları, tasarım, gastronomi ve medya sanatları olarak belirlendi. Türkiye'den de Gaziantep Gastronomi (2015), Hatay Gastronomi (2017), İstanbul Tasarım (2017), Kütahya Zanaat ve Halk Sanatları (2017), Afyonkarahisar Gastronomi (2019), Kırşehir Müzik (2019), Bursa Zanaat ve Halk Sanatları (2021) temalarında yaratıcı şehir olarak kabul edildi. Bir de UNESCO Öğrenen Şehirler Küresel Ağı var. Öğrenen şehirler, diğer şehirlere var olan sorunlarına çözüm bulmak konusunda destek oluyor, diğer şehirlerle kalkınma konusunda fikirler paylaşıyor. Eskişehir, Konya, Hatay, Afyon, Balıkesir, İzmir, Bursa, Sakarya, Yozgat; UNESCO Öğrenen Şehirler Küresel Ağı'nda bulunuyor. Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası yapı topluluğu; cami, darüşşifa ve türbeden meydana gelen bir külliye. Anadolu Selçuklu Devleti'ne bağlı Mengücek Beyliği döneminde inşa edilmiş. Ulu Camii Süleyman Şah'ın oğlu Ahmet Şah tarafından, Darüşşifa ise eşi Melike Turan Melek tarafından yaptırılmış. 1228 yılında başlanıp 1243 tarihinde tamamlanan yapı kompleksinin Baş Mimarı ise Muğis oğlu Ahlatlı Hürrem Şah. Anadolu'nun Elhamrası gibi ifadelerle tanımlanan yapı topluluğu, mimari özelliklerinin yanı sıra sergilediği zengin Anadolu geleneksel taş işçiliği örnekleriyle de İslam mimarisinin baş yapıtları arasında yer alıyor. Avrupa ve Asya'yı birbirine bağlayan stratejik konumu nedeniyle tarih boyunca önemini koruyan, Roma, Doğu Roma ve Osmanlı gibi büyük imparatorluklara başkentlik yapan İstanbul; 1985 yılından beri 4 bölge olarak Dünya Miras listesinde yer alıyor. Bu bölgeler Hipodrom, Ayasofya, Aya İrini, Küçük Ayasofya Camisi ve Topkapı Sarayı'nı içine alan Sultanahmet Kentsel Arkeolojik Sit Alanı; Süleymaniye Camisi ve çevresini içine alan Süleymaniye Koruma Alanı; Zeyrek Camisi ve çevresini içine alan Zeyrek Koruma Alanı ve İstanbul Kara Surları Koruma Alanı'nı içeriyor. Kapadokya bölgesi, milyonlarca yıl önce Erciyes, Hasandağ ve Güllüdağ volkanik dağlarının püskürmesiyle oluşmaya başlamış. Daha sonraki patlamalarda bazalttan oluşan sert kayalar, yumuşak tüf tabakasının üzerini kaplamış ve bu tabakayı korumuş. Volkanlardan püsküren bu maddelerle şekillenen plato, başta Kızılırmak olmak üzere akarsu ve göllerin tabakaları aşındırmasıyla da bugünkü şeklini almış. Roma İmparatorluğu'nun zulmünden kaçan ilk Hristiyanlar, buranın yer altı şehirlerine yerleşmeye başlamışlar. Bölgede 300'e yakın yer altı şehri ve 1.000'den fazla kilise olduğu söyleniyor. Kapadokya'da Göreme Milli Parkı, Derinkuyu ve Kaymaklı Yeraltı Şehirleri, Karain Güvercinlikleri, Karlık Kilisesi, Yeşilöz Theodoro Kilisesi ve Soğanlı Arkeolojik Alanı, UNESCO Dünya Miras listesinde yer alıyor. Çorum'un Boğazkale İlçesi'nde bulunan Hattuşa Antik Kenti, M. Ö 17-M. Ö 13. yüzyıllar arasında Hitit İmparatorluğu'nun başkenti ve Anadolu'daki ilk başkent olarak Anadolu'da yüzyıllar boyunca çok önemli bir merkez olmuş. 6 kilometreyi bulan surları, UNESCO'nun Dünya belleği listesinde yer alan çivi yazılı Hitit tabletleri, anıtsal kapıları ile dikkat çekiyor. Hattuşa Antik Kenti, ülkemizde UNESCO'nun hem Dünya Kültür Mirası hem de Dünya Belleği listelerindeki tek antik şehir olma unvanını taşıyor. Burası ilk sahipleri olan Hattiler tarafından Hattuş olarak adlandırılıyormuş. M. Ö 1700'lerde Kuşşara şehrinin kralı Anitta burayı almak için defalarca kuşatmak zorunda kalmış. Aldıktan sonra da ona çok direnen ve çok zaiyat veren şehri kızgınlıkla yakıp yıkmış. Kentin üzerine üzerlik otu diktirmiş, kimsenin burada bir daha şehir kuramaması için lanette bulunmuş. Ancak yaklaşık 100 yıl kadar sonra I. Hattuşili burada tekrar bir şehir kurmuş, adına Hattuşa adını vermiş, burayı 400 yıldan uzun bir süre hüküm sürecek olan bir uygarlığın başkenti haline getirilmiş. Günümüzde görülebilen ve büyük çoğunluğu Büyük Kral IV. Tudhaliya dönemine ait olan kalıntılar arasında tapınaklar, kraliyet konutları ve surlar bulunuyor. Nemrut Dağı yamaçlarında hükümdarlık yapmış olan Kommagene Kralı I. Antiochos, M. Ö 62 yılında Nemrut Dağı'nın 2.150 metre yükseklikteki en yüksek noktasına kendisi için bir anıt mezar yaptırmış. Kralın mezarının varlığı bilinse de henüz keşfedilemedi. I. Antiochos'un tanrılara ve atalarına minnettarlığını göstermek üzere yaptırdığı mezarın bulunduğu bölge, anıtsal heykelleri ve benzersiz manzarası ile Helenistik dönemin en görkemli kalıntıları arasında sayılıyor. Burada yer alan anıtsal heykeller; doğu, batı ve kuzey teraslarına yayılmış. İyi korunmuş durumda olan 8-10 metre yükseklikteki dev heykeller, kireçtaşı bloklarından yapılmış. Doğu terası kutsal merkez sayılıyor. Bu nedenle en önemli heykel ve mimari kalıntılar burada bulunuyor. Roma İmparatorluğu'na bakan batı terasında, Roma mitolojisi tanrıları Jüpiter, Merkür ve Mars heykelleri, Pers İmparatorluğu'na bakan doğu terasında ise Pers tanrılarının heykelleri var. Antiochos bu heykellerle Kommagene Krallığı'nın hem doğu hem de batı medeniyetlerini yansıttığını vurgulamış. Doğanın mucizesi Pamukkale, termal kaynakların sunduğu şifayla binlerce yıl insanlığı kucaklamış bir yerleşim. İsminin kelime anlamı Pamuk Kalesi. Bu ismi, sıcak su kaynaklarının oluşturduğu beyaz kalker çökeltilerinden alıyor. Pamukkale, yanı başındaki Hierapolis Antik Kenti'yle birlikte UNESCO Dünya Kültür Mirası listesinde yer alıyor. Hierapolis, arkeoloji literatüründe Holy City yani Kutsal Kent olarak adlandırılıyor. Bunun nedeni de kentte bilinen birçok tapınak ve dinsel yapının varlığı. Bergama Kralı Eumenes II tarafından M. Ö 2. yüzyıl başlarında kurulan kent, Bergama'nın efsanevi kurucusu Telephos'un karısı Amazonlar kraliçesi Hiera'dan dolayı Hierapolis adını almış. Kent, Roma İmparatoru Neron Dönemi'ne kadar (M. S 60) Helenistik kentleşme ilkelerine bağlı kalarak özgün dokusunu korumuş. Neron Dönemi depreminde büyük zarar görünce tamamen yenilenerek tipik bir Roma kenti görünümünü almış. Metal ve taş işlemeciliği, dokuma kumaşları ile ünlü olan kent, Büyük Konstantin döneminde Frigya bölgesinin başkentliğini yapmış. Bizans döneminde Piskoposluk merkezi olmuş. Xanthos ve Letoon, Likya'nın Patara, Pınara ve Myra gibi başlıca antik kentleri ile komşu illerin mimarisini doğrudan etkilemiş. Antik Dünyanın Yedi Harikası'ndan biri olarak gösterilen Halikarnas Mozolesi, Xanthos'un Nereid Anıtı'ndan doğrudan etkilenmiş. İki bölgede de bulunan birçok yazıt ve mezar anıtları aracılığıyla Likya uygarlığı hakkında bilgi sahibi oluyoruz. M. Ö 8. yüzyıla ait kalıntılar bulunan Xanthos Antik Kenti, Antik Çağ'da Likya'nın en büyük idari merkezi imiş. M. Ö 545'te Persler'in egemenliğine girene kadar bağımsız olmuş. Bundan yaklaşık olarak 100 yıl kadar sonra tamamıyla yanmış. Bu yangından sonra tekrar inşa edilmiş. Bir dönem Likya Birliği'nin başkenti olmuş. Şehirde Likya anıt mezarlarını, Likya akropolünü ve Bizans manastırını görebilirsiniz. Xanthos'a 7 km uzaklıkta bulunan Letoon, Antik Çağ'da Likya'nın dini merkezi imiş. Zeus'tan hamile kalan Leto'nun adına kurulduğu rivayet edilen antik kentteki kalıntılar M. Ö 7. yüzyıla tarihleniyor. Kutsal ve politik bir yer olan kentte Leto, Apollon ve Artemis tapınakları, bir manastır, bir çeşme ve Roma Tiyatrosu kalıntıları bulunuyor. Karadeniz kıyılarını Batı, Kuzey ve Orta Anadolu'ya bağlayan yol üzerinde bulunan ve ismini bölgede yetişen ve nadir bir bitki olan safran çiçeğinden alan Safranbolu, coğrafi konumu nedeniyle çok eski devirlerden beri yerleşim görüyor. 14. yüzyılın başlarından bu yana Türklerin hakimiyetinde olan Safranbolu, özellikle 18. yüzyılda Asya ve Avrupa arasındaki ticaretin önemli bir merkezi olmuş. Safranbolu evleri komşuların birbirine saygılı olarak manzaralarını kapatmayacak şekilde yapılmış. Osmanlı mirası olan 2.000'e yakın ev buraya kişilik kazandırmış ve geçmişine açılan birer pencere olmuş. Türk kentsel tarihinin bozulmamış bir örneği olan bu şehir, geleneksel şehir dokusu, ahşap yığma evleri ve anıtsal yapılarıyla bütünü sit ilan edilmiş ender kentlerden biri. Çanakkale'de Kazdağları'nın eteklerindeki Troia Tarihi Milli Parkı içinde bulunan Truva Antik Kenti, dünyanın ilk güzellik yarışmasının yapıldığı, tarihteki ünlü Troya Savaşı'nın geçtiği, Truva atı efsanesinin hayat bulduğu, Yunan edebiyatının temelini oluşturan Homeros'un ünlü İlyada ve Odysseia destanının doğduğu yer. Truva Antik Kenti'nde aynı bölgede farklı dönemlerde 7 kez yerleşim kurulduğu ve farklı dönemlere ait 33 katman olduğu saptanmış. Bu karmaşık tarihsel ve arkeolojik yapısının daha kolay incelenebilmesi için kent tarihsel dönemlere göre sırayla 9 ana bölüme ayrılarak inceleniyor. Selimiye Camii, Kanuni Sultan Süleyman'ın oğlu II. Selim tarafından büyük usta Mimar Sinan'a yaptırılmış. Selim II 'in ölümüyle birlikte 1575'te ibadete açılmış. İnce ve zarif 4 minareye sahip büyük kubbesi, iç tasarımında kullanılan ve döneminin en iyi örnekleri olan taş, mermer, ahşap, sedef, çini motifleri, ince işçilikleri, kubbe ve kemerlerindeki kalem işleri, mermer döşemeli avlusu, el yazması kütüphanesi, eğitim kurumları, dış avlusu ve arastası ile bir sanat türünün zirvesini temsil ediyor. Selimiye Camii'sinde ilk kez Ayasofya'nın kubbe çapı geçildiğinden caminin ayrı bir önemi var. Mimar Sinan'ın gökyüzünü arşınladığı ve her köşesinde ayrı bir detayın gizli olduğu bu muhteşem eser, ustanın en önemli yapıtı olarak biliniyor. Mimar Sinan bu eseri 80 yaşındayken yaptığı için burası mimarın ustalık eseri olarak da anılıyor. Çatalhöyük Neolitik Alanı, 9.500 yıllık tarihi ile dünyanın en önemli arkeolojik alanlarından biri. Tarihi M. Ö 7400 yıllarına uzanan Konya sınırları içindeki Çatalhöyük'ün insanlığın bir aşamasının eşsiz bir tanıklığını teşkil ettiği, döneme has bir yerleşim tarzı ile toplum anlayışı ve eşitlik ideallerine dayanan bir kentsel plana sahip olduğu belirtiliyor. Yaklaşık 8.000 insanı barındırmış olan bu Neolitik yerleşim, tarih öncesinde yerleşik düzene geçen, toplayıcılık ve avcılıktan kurtularak ekip biçen ve üreten yerleşmelerin en önemlilerinden birisi. Burası insanlığın avcı toplayıcılıktan ilk kent modeline geçiş aşamasını temsil ediyor. Orta Doğu ve Anadolu'da diğer Neolitik alanlar bulunmuş olmasına rağmen, Çatalhöyük Neolitik Kenti kalıntıların boyutu, yaşayan toplumun yoğunluğu, güçlü sanatsal ve kültürel gelenekler ve zaman içindeki sürekliliğin benzersiz bileşimi ile olağanüstü evrensel değer taşıyor. Çatalhöyük'ün diğer Neolitik yerleşimlerden temel farkı ise bir köy yerleşmesini aşıp kentleşme evresini yaşamış olması. İki höyükten oluşan Çatalhöyük Neolitik Kenti'nin daha uzun olan Doğu Höyüğü, M. Ö 7400 ve 6200 yılları arasına tarihlenen 18 Neolitik yerleşim katmanından oluşuyor. Bu katmanlarda sosyal örgütlenmeyi ve yerleşik hayata geçişi simgeleyen duvar resimleri, rölyefler, heykeller ve diğer sanatsal öğeler yer alıyor. Batı Höyüğü ise M. Ö 6200 ve 5200 yılları arasına tarihlenen Kalkolitik Dönem'e ait kültürel özellikler gösteriyor. M. Ö 3. yüzyılda Bithynialılar ve Prusiaslılar tarafından kurulan, 1326 yılında Orhan Bey tarafından alınarak Osmanlı egemenliğine giren ve Osmanlı'nın ilk başkenti olan Bursa, Osmanlı İmparatorluğu'nun doğuşuna tanıklık etmiş bir kent. Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğu'nun Doğuşu Dünya Miras alanı, Orhangazi Külliyesi ve çevresini içine alan Hanlar Bölgesi, Hüdavendigar Külliyesi, Yıldırım Külliyesi, Yeşil Külliye, Muradiye Külliyesi ve Cumalıkızık Köyü olmak üzere 6 bileşenden oluşuyor. Ülkemizin tarih zengini ilçesi Bergama, Orta Çağ'ın sonlarına kadar bilim ve kültürün en önemli aktarım aracı olan yazı ruloları ve kitapların imalatında kullanılan parşömenin ana vatanı. Bergama Zeus Sunağı, Berlin Müzesi'nde sergileniyor olsa da aslında onun ana vatanı da burası. Helenistik, Roma, Doğu Roma ve Osmanlı Dönemleri'ne ait katmanları içerisinde barındıran Bergama Çok Katmanlı Kültürel Peyzaj Alanı; Pergamon, Kibele Kutsal Alanı, İlyas Tepe, Yığma Tepe, İkili, Tavşan Tepe, X Tepe, A Tepe ve Maltepe Tümülüsleri olmak üzere 9 bileşenden oluşuyor. Mezopotamya ile Anadolu medeniyetlerinin geçiş bölgesinde olan Diyarbakır'ın tarihi çok eski devirlere dayanıyor. Yontma taş ve Mezolitik devirlerde bu bölgede var olan mağaralardan burada yerleşim olduğu anlaşılmış. Bölgede Hurriler, Mitanniler, Hititler, Asurlar, Medler, Persler, Büyük İskender, Romalılar, Bizanslılar, Araplar, Selçuklular ve Osmanlılar hüküm sürmüş. Bölgede hüküm süren medeniyetlerin, kültürlerin ve dönemin ihtiyaçları doğrultusunda şekillenerek özgünlüğünü ve 7.000 yıllık tarihsel varlığını sürdüren Diyarbakır Kalesi, Surları ve Burçları hala orijinal özgün kültür varlıkları olarak yaşıyor. Bu eserler dünya tarihi için önemli bir evrensel miras özelliğini korumaya devam ediyor. Hevsel Bahçeleri, bahçe kültürünün çok önemli olduğu bir coğrafyada tarihi boyunca halkın kullanımına açık sivil bir bahçe olmuş. 30'dan fazla uygarlığın izlerini taşıyan bir bölgede 10.000 dönümlük alana yayılıyor. 8.000 yıl gibi çok uzun süredir bahçe olarak varlığını sürdürüyor. Tarımsal değerinin dışında kültürel ve tarihi olarak da özgün bir yere sahip. Hevsel Bahçeleri, dünyada ilk tarımın yapıldığı yerlerden biri, bilinçle insanın toprağa ilk tohumu bıraktığı alan kabul ediliyor. Buradaki verimli topraklar yöre insanına tahıl, sebze, meyve sunuyor. Sucul bir ekosisteme sahip ve 28 tanesi endemik olmak üzere 51 balık türüne ev sahipliği yapıyor. 200'e yakın kuş türüne yuva oluyor. Aynı zamanda orman ekosistemine de sahip ve oldukça çeşitli ağaç türleri var. Dünyanın en önemli antik şehirlerinden birisi olan İzmir'in en güneyindeki güzel ilçesi Selçuk ilçesindeki Efes'in tarihi M. Ö 7000 yıllarına dayanıyor. Antik dönemin en önemli merkezlerinden biri olan Efes, tarih öncesi dönemden başlayarak Helenistik, Roma, Doğu Roma, Beylikler ve Osmanlı dönemleri boyunca yaklaşık 9.000 yıl kesintisiz yerleşim görmüş. Tarihinin tüm aşamalarında çok önemli bir liman kenti ve kültürel ve ticari merkez olmuş. Efes Antik Kenti'nin ilk yerleşimi Selçuk ilçesindeki Çukuriçi Höyük'te başlamış. Şehir M. Ö 560 yılında antik dünyanın 7 harikasından birisi sayılan Artemis Tapınağı çevresine taşınmış. Efes, zirvesine en yoğun nüfuslu olduğu Roma döneminde ulaşmış. Zengin Küçük Asya eyaletinin başkenti olarak Roma İmparatorluğu'nun mega kentlerinden birisi haline gelmiş. Küçük Asya'nın ilk ve en büyük metropolü unvanını almış. Efes Antik Kenti; Çukuriçi Höyük, Ayasuluk Tepesi ve Meryem Ana Evi olmak üzere 4 bileşen ile UNESCO Dünya Kültür Mirası listesinde yer alıyor. Türkiye-Ermenistan sınırında yer alan Ani Antik Kenti, Erken Demir Çağı'ndan 16. yüzyıla kadar yerleşimin sürekli olduğu, tarih boyunca hem ticaret hem din hem de askeri merkez olan nadir şehirlerden birisi. 1001 kilise kenti olarak da anılan Ani; Ermeni kültürü, sanatı, mimari ve kentsel tasarım gelişiminin olağanüstü kalıntılarını taşıyor. Orta Çağ'ın şehircilik, mimarlık ve sanat açısından gelişiminin tüm zenginlik ve çeşitliliğinin bir arada görüldüğü kent; Mezopotamya, Orta Asya ve Kafkaslar'dan gelen çok uluslu ve çok dinli toplulukların buluşma yeri olmasının özelliklerini yansıtıyor. Afrodisias Antik Kenti, Antik Çağ'da sayılı heykeltraşlık merkezlerinden biriymiş. Babadağ eteklerindeki mermer ocaklarından çıkartılan beyaz, mavi, gri mermerler burada işlenirmiş. Mavi mermerden yapılan Afrodit heykelcikleri Roma İmparatorluğu'nun her köşesine gönderilirmiş. Heykeltraşlık haricinde tıp, edebiyat, felsefe de çok önemli olduğundan burası bilim, sanat, kültür başkenti sayılırmış. Afrodisias Antik Kenti, kuzey doğusunda yer alan antik mermer ocakları ile birlikte UNESCO Dünya Kültür Mirası listesinde yer alıyor. Göbeklitepe, insanlık tarihi bilgilerimizdeki ezberleri bozan, tarihi sil baştan yazdıran bir yer. Burası dünyanın bilinen en eski kült yapılar topluluğu. Olağan dışı buluntuları ile kutsal bir merkez olduğu kanısı uyandırıp M. Ö 10500-8600 arasına tarihlendiriliyor. Göbeklitepe'nin bize bıraktığı izler sayesinde insanoğlunun avcı-toplayıcı bir yaşam tarzından yerleşik hayata çiftçi-üretici düzene geçmek üzereyken sandığımız gibi mütevazı ve basit bir yaşam tarzıyla yetinmediklerini, aksine görkemli bir evre yaşadıklarını görebiliyoruz. Büyük olasılıkla da tarım ihtiyacıyla yerleşik hayata geçmediklerini, yerleşik hayata geçince tarım ihtiyacının doğduğunu öğreniyoruz. Bu bağlamda Göbeklitepe, 2018 yılından beri UNESCO Dünya Mirasları listesinde yer alıyor. Türkiye'nin en büyük höyüklerden biri olan Arslantepe Höyüğü, Malatya'nın 7 km kuzeydoğusunda yer alıyor. Anadolu'nun en eski şehir devleti Arslantepe Höyüğü'nde kurulmuş, aristokrasi burada doğmuş, Doğu Anadolu ve Mezopotamya uygarlıklarında devletin oluşum sürecine burada tanık olunmuş, laik sistemin temeli ilk olarak burada atılmış. Höyük, M. Ö 5000 yıllarından M. S 11. yüzyıla kadar iskan edilmiş. Geç Kalkolitik dönemden Demir Çağı'na kadar geçen tarihsel sürecin buluntularına rastlanan Arslantepe; Hitit, Roma, Bizans gibi pek çok medeniyetin izlerini bünyesinde barındırıyor. Höyükte bulunan kerpiç saray ve 2.000'den fazla mühür ile buranın Anadolu'nun en eski şehir devleti olduğunu öğreniyoruz. O dönemde yazı yokmuş ama mühürleri imza gibi kullanmışlar. Burası yüksek tarım potansiyeli, sulak alanları ve nehrin taşkınlarından korunan yapısı sayesinde binlerce yıl insanoğluna kucak açan bir yerleşim olmuş. Gordion Antik Kenti, Ankara'ya 94 kilometre uzaklıkta, Polatlı'nın 29 kilometre kuzeybatısındaki Yassıhüyük'te bulunuyor. Gordion, Anadolu'yu kat eden ana yolların kavşağında bulunması, ırmak ve diğer kaynaklar sayesinde suyun bolluğu, çevresinin kuru tarım ve hayvancılığa uygun açık araziyle çevrili olması sayesinde tarih boyunca önemli bir yerleşim olmuş. M. Ö 1200 yıllarında Anadolu'da Frig denilen bir kavim göçü başlamış. Frigler, Gordion'a yerleşmiş ve Gordion'u başkent yapmış. Gordion'da bulunan tümülüsler, tarihi eserler ve antik kent kalıntıları UNESCO Dünya Mirası listesinde bulunuyor. Anadolu'daki ahşap destekli camilerin erken örneklerini Orta Çağ'dan günümüze yansıtan Afyon Ulu Camii, Arslanhane Camii, Eşrefoğlu Camii, Mahmut Bey Camii ve Sivrihisar Camii ; farklı şehirlerde bulunmalarına rağmen sahip oldukları ortak özelliklerle Anadolu yaşantısına dair izleri taşıyor. Hipostil planlı anıtsal ahşap cami tipolojisinin, döneminin Anadolu'daki en önemli temsilcilerinden olan bu camiler, sahip oldukları ahşap oymacılığı sanatının örnekleriyle de öne çıkıyor. Bu tarihi camiler aynı zamanda Türkiye'nin Dünya Mirası listesindeki ilk seri kültürel varlıkları oldu. - İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi - Acil Koruma Gerektiren Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi - En İyi Uygulama Örnekleri Listesi Meddahlık, taklit ve canlandırmalarla dinleyiciyi eğlendirmek amacıyla öykü anlatma sanatı olarak tanımlanıyor. Bu sanatı icra edenlere Arapça öven, metheden anlamında meddah deniliyor. Meddah sanatını icra ederken bir sandalye üzerine oturuyor, değnek ve mendil gibi aksesuarlar kullanarak öyküsünde canlandırmalar ve taklitler yapıyor. Mevlevi Sema Töreni, Allah'a ulaşma yolunun derecelerini sembolize eden, içinde dini öğe ve temalar barındıran ve bu haliyle ayrıntılı kural ve niteliklere sahip tasavvufi bir tören. Mevleviliğe özel bu seremoni, Mevlana Celaleddin-i Rumi zamanında belli bir kurala bağlı kalmaksızın yapılırken Sultan Veled ve Ulu Arif Çelebi zamanından başlayarak disiplinli bir şekilde icra edilmiş. Bu kurallar Pir Adil Çelebi zamanına kadar geliştirilmiş ve son şeklini alarak günümüze kadar gelmiş. Tören birbiriyle bütünlük içinde farklı tasavvufi anlamlar içeren naat, ney taksimi, peşrev, Devr-i Veledi ve 4 selam bölümünden oluşuyor ve Mevlevi müziği ile icra ediliyor. Mevlana'nın ölüm günü olan 17 Aralık, Şeb-i Arus yani düğün gecesi olarak kutlanıyor. Sema gösterileriyle taçlandırılan törenler her yıl gösterileri izlemeye gelen binlerce kişiyle dolup taşıyor. Ne de olsa onun ölüm gününde ağlamak yakışık almaz, düğün gününde gama kedere yer yoktur. Anadolu'nun kültürel belleğinin yanı sıra kültürel çeşitlilik ve zenginliğinin de önemli bir ifadesi olan aşıklık geleneği, yüzyılların deneyimlerinden süzülerek biçimlenmiş, şiiri, müziği ve hikaye anlatımını içeren çok yönlü bir sanat. Kendine özgü geleneği ve icrası olan aşıklık geleneğinin en önemli niteliği, döneminin yaşayış ve hayata bakış tarzını, etik ve estetik değerlerini yansıtarak geniş halk kitlelerine hitap edebilmesi. Bu geleneği icra edenler içinde Aşık Veysel ve Neşet Ertaş'ı sayabiliriz. Karagöz, deve veya manda derisinden yapılan ve tasvir adı verilen bir gölge oyunu türü. İnsan, hayvan veya eşya şekilleri çubuklara takılıp arkadan yansıtılan ışıkla beyaz perde üzerinde hareket ettiriliyor. Sanatçının performansına dayalı olan Karagöz, Karagöz ve Hacivat arasında geçen karşılıklı komik diyaloglar ve atışmalara dayanıyor. Güldürü özelliği kelime oyunları, danslar ve hareketlerle sağlanıyor. Orta Asya'dan Balkanlar'daki uluslara kadar çok geniş bir bölgede yerel renk ve inançlarla kutlanan Nevruz, her ulusun kendi kültür değerleriyle özdeşleştirip sembolleştirdiği, özü itibariyle baharın gelişinin kutlandığı coşkuyla karşılandığı bir gün. Farsça nev ve ruz kelimelerinden gelen Nevruz, ülkemizde Nevruz-i Sultan, Sultan Nevruz, Navrız, Newroz, Noruz, Mart Dokuzu, Gün Dönümü, Yılsırtı, Yumurta Bayramı gibi adlarla anılıyor. Yeni gün anlamına gelen ve bahar bayramı olarak da bilinen Nevruz, pek çok toplum için bir yılbaşı niteliği taşıyor. Geleneksel sohbet toplantıları; sıra gezmeleri, sıra name, barana sohbetleri, yaran, sıra yarenler, kürsü başı sohbetleri, velime geceleri, cümbüş, delikanlı teşkilatı, gençler kurulu, gezek, keyf/ kef, muhabbet, oda teşkilatı, oturmah, sohbet, erfane olarak da adlandırılan farklı yörelerde farklı sayıda erkek gruplarının yılın özellikle kış aylarında ve belli kurallar çerçevesinde bir araya geldikleri sosyal dayanışma işlevli toplantıların genel adı. Zügürt Ağa, Eşkıya gibi birçok filmlerde yer verilen sıra gecesi sahnesi, sıra gecesine ilgi çekmeyi başardı. Sıra gecesi adı altında düzenlenen televizyon programlarının bir kısmında sıra gecesi içindeki sohbet, oyunlar ve müzik gibi bölümler yansıtılmaya çalışılmışsa da birçoğunda sıra gecesinin sadece müzik faslı bölümü yer aldı. Halbuki müzik sıra gecesinin sadece bir bölümü. Semah, Alevi-Bektaşi toplumunun ibadeti olan Cem'in belli bir aşamasında zakirlerin çaldığı bağlama eşliğinde kadın ve erkek canların çalınan ezgilere uygun yaptıkları bir ritüel. Söylenen sözler ve müziğin ritmine uyarak yapılan mistik ve estetik hareketler ile Tanrı'ya ulaşma yolu. Semah dönmek, Cem törenleri içinde yapılan 12 hizmetten birisi. Coğrafi bölgelere göre samah, semağ, zamah, zemah gibi farklı isimlerle anılıyor. Bölgelere göre semahların müzik ve ritim yapısı açısından farklı örnekleri ile karşılaşılıyor. İki insanın birbiriyle hiçbir araç ve gereç kullanmadan eşit şartlarda belli bir alan, belli kurallar ve belli bir zaman içinde gerçekleştirdiği zihinsel ve fiziksel mücadele şeklinde tanımlanan güreş, insanlık tarihinin en eski sporlarından birisi. Tarihin her döneminde ilgi gören ve geleneksel olarak uygulanan güreş, ülkemizde ata sporu olarak anılıyor. Osmanlı'da pek çok yerde yapılan güreşler Edirne'de kalıcı olmuş. 650 yıldır geleneksel olarak devam ediyor. Kadın ve erkek gruplarının toplu olarak iş paylaşımı ve katılımıyla büyük kazanlarda ve açık ateşlerde buğday ve etin birlikte pişirilmesiyle yapılan tören yemeğine keşkek, bu yemeğin etrafında gerçekleşen ritüellere de Tören Keşkeği Geleneği adı veriliyor. Keşkek geleneği, toplumsal katılımın yüksek olduğu törenlerde ortak iş gücü ve paylaşıma dayalı olarak gerçekleştirilen dayanışmacı bir sosyal pratik. Keşkek pişirilmeden önce buğday ve etin uzun süre boyunca dövülmesi ve pişirilme sırasında ise yemeğin ortak bir ritimle karıştırılması geleneğin sembolik yönlerini oluşturuyor. Yaklaşık 500 yıllık geçmişe sahip mesir macunu, dünyada eşine az rastlanan geleneklerden birisi. Her yıl 21 Mart Nevruz günü başlayan temsili karma törenini takip eden hafta sonunda düzenlenen saçım töreniyle Mesir Festivali'nde final yapılıyor. Şifalı bir yiyecek olduğu kabul edilen mesir macununun ortaya çıkışı tarihsel bir öyküye dayanıyor. 1522 yılında Yavuz Sultan Selim'in eşi ve Kanuni Sultan Süleyman'ın annesi olan Ayşe Hafsa Sultan hastalanmış. Dönemin ünlü hekimi Merkez Efendi, 41 çeşit baharatı karıştırarak elde ettiği ürünü Sultan'a yedirmiş. Mesir macunu ismiyle günümüze kadar ulaşan bu şifalı karışım, Hafsa Sultan'ı kısa sürede sağlığına kavuşturmuş. Yardımsever kişiliğiyle bilinen Hafsa Sultan, iyileşmesini sağlayan mesir macununun her yıl Nevruz haftasında halka dağıtılmasını istemiş. Bunun üzerine her yıl Nevruz günü 41 çeşit baharat karılarak hazırlanan ve küçük kağıtlara sarılan mesir macunu, Manisa'daki Sultan Camisi'nin kubbe ve minarelerinden halka saçılmış. O günden bu güne her yıl aynı dönemde Sultan Camisi etrafında toplanan halka şenlikler yapılarak mesir macunu dağıtılıyor. İlk kahve ağacının Etiyopya'da bulunduğu ve dünyaya Etiyopya'da Mocha'dan yayıldığı söyleniyor. Kahvenin Osmanlı sarayına girişi ise I. Selim ya da Kanuni dönemine denk geliyor. Yemen Valisi Özdemir Paşa Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti İstanbul'a kahverengi kahve çekirdekleri yollarmış. Hatta Kahve Yemen'den gelir atasözü o günlerden günümüze ulaşıyor. Türk kahvesi kültürü ve geleneği ise kahvenin İstanbul'da kahvehanelerde servis edilmeye başlandığı 16. yüzyıla uzanıyor. Türk kahvesinin Avrupa sahnesine çıkmasının ardında ise bir savaş var. 1683 Viyana kuşatmasında Avusturyalılar, Osmanlı ordusunun geri çekilirken bıraktığı kahve çuvallarını deve yemi sanarak Tuna Nehri'ne dökmeye kalkmış. Türk kültürünü yakından tanıyan gezgin ve casus Franz Kolschitzky ise kilolarca kahveyi nehrin sularından kurtarmış. Ardından St. Stephan Katedrali'nin yanında Avrupa'nın ilk kafesi olduğu düşünülen The Blue Bottle Coffee'yi açmış. Kahve ağaçlarının gelişmesi için en ideal şartlar, yeryüzünün Ekvatoral kuşak denilen ve kuzeyde 25 derece, güneyde 30 derece paralelleri arasında yer alan bölgesinde yer alıyor. Yüksek bölgelerde ve daha zengin topraklarda narin Arabica kahve, daha alt seviyelerde ve yüksek sıcaklıklarda dayanıklı Robusta türü kahve yetişiyor. Türk kahvesi daha yumuşak içimli ve aromatik olan Arabica çekirdeklerinin kavrulup pudra gibi öğütülmesiyle elde ediliyor. 500 yıldır süregelen bu lezzet hammaddesi bize ait olmasa da kendine özgü pişirme tekniği ile uluslararası tescilli ilk markamız oldu. Ebru, kitap süsleme sanatı ve kitap ciltlerinde yan kağıdı olarak tarihsel süreçte geleneksel bir sanat haline gelmiş. 13. yüzyılda ilk Ebru formları Orta Asya'da görülmüş. İran aracılığıyla Anadolu'ya yayılmış. Osmanlı döneminde Türk hat ustaları ve sanatçıları yeni formlar yaratmış ve tekniklerini geliştirmişler. Lavaş, Katırma, Jupka ve Yufka, oklava ya da elle açılan yuvarlak veya oval biçimli ince ekmek türlerinden olup Azerbaycan, İran, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye'de yaşayan halklarca sadece yemek amaçlı bir tüketim maddesi değil aynı zamanda bu coğrafyada geçmişten günümüze aktarılan ortak bir yapma ve paylaşma kültürünü simgeliyor. Hamur haline getirilmiş killi toprağın pişirilmesiyle yapılan, çeşitli renk ve motiflerle süslenmiş sırlı seramik ev eşyaları veya duvar panolarına çini deniyor. Çinicilik ise minai, lüster, perdah, sıraltı gibi kendine özgü yapım ve süsleme teknikleriyle 12. yüzyıldan beri yaşayan geleneksel Türk çini sanatının etrafında şekillenen zanaatkarlığı ifade ediyor. Ruz-ı Hızır olarak adlandırılan Hıdırellez günü, Hızır ve İlyas Peygamber'in yeryüzünde buluştukları gün olması nedeniyle kutlanıyor. Bugün Hristiyanlarca baharın ve doğanın uyanmasının ilk günü olarak kabul ediliyor. Ortodokslar bugünü Aya Yorgi, Katolikler St. Georges Günü olarak kutluyorlar. Hızır ve İlyas sözcükleri birleşerek halk ağzında Hıdırellez şeklini almış. Hıdırellez günü Gregoryen takvimine göre 6 Mayıs, eskiden kullanılan Rumi takvim olarak da bilinen Julyen takvimine göre ise 23 Nisan gününe denk geliyor. Ülkemizde Hıdırellez Bayramı 6 Mayıs tarihinde kutlanıyor. Dede Korkut, Oğuz Türkleri'nin eski destanlarında yüceltip kutsallaştırılmış, bozkır hayatının geleneklerini ve törelerini çok iyi bilen, kabile teşkilatını koruyan yarı-efsanevi bir bilge. Aynı zamanda da Türkler'in en eski destanı olan Dede Korkut Kitabı'ndaki hikayeleri anlatan ozan. Dede Korkut kültürünü oluşturan destan, masal ve müzik içerisinde yer alan, dilden dile ve kuşaktan kuşağa aktarılan değerler, ülkemizin kültürel belleğinde canlılığını koruyor. Geçmişle bugün arasındaki kültürel bağın güçlenmesine, kültürel devamlılığın, aidiyet ve kimlik anlayışının geleceğe taşınmasına katkıda bulunuyor. Birikimi ve değerleri sınırları aşan Dede Korkut mirası, bu yönüyle Türkçe konuşan ülkelerde birleştirici bir unsur olarak son derece önemli. Türkler tarih sahnesine ok ve yay ile girmiş. Göktürklerde ok adanmışlığın, yay ise üstünlüğün sembolü. Ok ve yay kutsal bir niteliğe sahip. Ok ve yay üzerine edilen yeminlerin özel bir önem taşıyor. Mesela Dede Korkut masallarında bir Türk'ün Alp sayılabilmesi için uçan kuşu okla avlayabilmesi şartı var. Minyatür, kendine has boyama tekniği ve anlatım dili ile çok ince işlenmiş küçük boyutlu resimler ve bu türdeki resim sanatları için kullanılıyor. Yaygın olarak el yazması kitaplardaki metni görselleştiren, metinde yer alan bilgileri daha açık hale getiren kitap resimleri minyatür olarak biliniyor. Minyatür sanatının en önemli özelliklerinden birisi, anlatılmak istenen konunun eksiksiz olarak aktarılması. Bu nedenle minyatür sanatında perspektif kullanılmıyor. Minyatür kelimesinin Latince "kırmızı ile boyamak" anlamına gelen "miniare" kelimesinden türediği, daha sonra Fransızca'ya "miniature" olarak geçtiği düşünülüyor. Batı el yazmalarındaki kitap resimleri dışında 13-19. yüzyıllar arasında İslam dünyasında tasvir, tasvir-i humayun, şebih, suver, tarrahi, resm, resim, hurda nakış, meclis, kalemişi gibi adlar altında gerçekleştirilen sanat üretimleri de Türkçe'de 19. yüzyılın sonundan itibaren minyatür adıyla anılmış. Türk strateji ve zeka oyunu Mangala, Türkler vasıtasıyla Avrupa'da yayılan bir oyun. Üzerinde farklı sayılarda çukurlar bulunan, genelde tahta bir tabla üzerinde, sayılı misket veya taşlarla oynanıyor. Satrancın batı ülkelerindeki rolünü Asya ve Afrika ülkelerinde satrançla birlikte mangala görüyor. Hatta satrancın atasının bu oyun olduğu ileri sürülüyor. Hat, Arapça çizgi demek. Hüsn-i hat, Arap harfleri çevresinde oluşturulan güzel yazı sanatına deniyor. Hat sanatı Arap harflerinin 6-10. yüzyıl arasında geçirdiği bir gelişme dönemiyle ortaya çıkmış. Türk çayı Türk kültüründe köklü yere sahip. Geleneksel olarak semaverle demleniyor, hanedan ailesinin sembolü olarak görülen ince belli cam bardakla içiliyor. Kahvaltıda ve yemek sonrasında evde, misafirlikte, iş yerlerinde, kafe ve restoranlarda tüketiliyor. Türkiye'de çay geleneksel bir aileye benzetiliyor. Hikayeye göre alt demlik kaynana gibi; sürekli kaynıyor, hatta taşıyor. Üst demlik gelin gibi; alt demlik kaynadıkça harareti artıyor ama zamanla olgunlaşıyor ve demleniyor. Bardak koca gibi; her iki çaydanlıktan nasibini alıyor, biraz kaynanadan, biraz gelinden alıp dengeleniyor. Çocuklar çayın şekeri gibi; tat veriyorlar ama çok fazla şeker de çayın lezzetini bozuyor. Görümce çay kaşığı gibi; arada bir karıştırıp gidiyor. Kayınpeder çay tabağı gibi; çayın demine, suyuna karışmıyor, sadece dökülenleri toplayarak etrafa zarar vermesini engelliyor. Çay süzgeci ailenin sahip olduğu değerler gibi; aileyi dış müdahalelerden koruyor. Suyu ısıtan ateş ise hoşgörü gibi; o olmadan çay da olmuyor. İpek üretimi M. Ö 2700 yıllarında ipek böceği yetiştiriciliğiyle Çin'de başlamış. Bulunduğumuz coğrafyadaki ipek üretiminin ise 1.500 yıllık tarihi var. M. S 6. yüzyılda ipek böceği yumurtalarının Bizans'a kaçırılmasıyla beraber Akdeniz bölgesinde de ipek üretimi yaygınlık kazanmış. Bir çeşit kelebeğin yumurtalarından larva halinde çıkan tırtıllar, dut yapraklarıyla beslenerek 1.5 ayda 7-8 cm büyüklüğe ulaşır. Kozasını oluşturur, kendisi kozanın içinde kalır. 2-3 hafta sonra kelebek haline gelerek kozayı parçalayıp dışarıya çıkar. Tohumlarını dut yaprağının üzerine bırakır ve yumurtladıktan 4 gün sonra ölür. Eğer ipek üretimi için ipek kozası elde edilmek isteniyorsa kelebek kozayı parçalamadan önce 80 C suyun içine koymak gerekir. Haşlama, dövme, iplik çekme ve çile yapma işlevlerinin ardından ham ipek elde edilir. Nasreddin Hoca, 1208 yılında Eskişehir ilinin Sivrihisar ilçesinin Hortu Köyü'nde doğmuş. Katiplik, kadılık, mahkemelerde bilir kişilik yapan Hoca'nın fıkralarında Anadolu insanı hep kendinden bir parça bulmuş, bu fıkralar yüzyıllardır anlatılmaya devam etmiş. Nasreddin Hoca denince insanlar hem güldürmeyi hem de kimsenin gönlü kırılmadan kalplerine bir şeyler yerleştirmeyi anlıyor. UNESCO listesine acil koruma gerektiren somut olmayan kültürel miras listesinden giren değerlerimiz de var. Islık dili; parmak, dil, diş, dudak ve yanaklar yardımıyla oluşan ıslığın kelime değeri kazanmasıyla kurulan iletişim sisteminin adı. Günlük hayatın ihtiyaçlarının karşılanmasında işlevsel olan ıslık dili, böylece insan yaratıcılığının bir örneği olup ezgisel ve ritimsel niteliği ile de estetik bir boyut kazanıyor. Islık dili özellikle Giresun olmak üzere Karadeniz'in birçok yöresinde yaygınlık gösteriyor. Günümüzde Türkiye'nin Doğu Karadeniz Bölgesinde 10.000'e yakın insanın ıslık dilini konuşabildiği ve/veya anlayabildiği tahmin ediliyor. Bitlis'in Ahlat ilçesi, Neolitik Çağ'dan beri uygulanan taş işletmeciliği zanaatı ile ön plana çıkıyor. Geleneksel Ahlat taş işçiliğinde işlenmeye uygun taşlar çeşitli aletler yardımıyla elde şekillendiriliyor ve ibadethane, çeşme, köprü, mezar taşı gibi askeri ve sivil mimaride kullanılıyor. Bu işçilik nesiller boyunca aktarılıyor. Yine çok emek vermişsin. Emeğine sağlık canım. Çok sağol anneciğim. Yazı için çok araştırma yaptım, beğenmene çok sevindim.


Muğla'nın Fethiye ilçesine bağlı bir mahalle olan Ölüdeniz fırtınalı havalarda bile kıpırtısız olan turkuaz suları ve Babadağ'dan atlayan yüzlerce yamaç paraşütü ile tanınan, ülkemizi yurt dışında bile turizm cenneti olarak temsil eden, gurur kaynağımız olan bir beldemiz. Bu yazımda size Ölüdeniz'de butik otel konseptiyle hizmet veren şık ve keyifli White Otel ile ilgili bilgiler vereceğim. Eğer Ölüdeniz'e geldiğinizde hayatın içinde olmayı istiyorsanız White Otel en iyi tercihlerinizden birisi olacak. Biliyorum ki Covid-19 pandemi günlerinde hepimiz otellere gitmekten korkar olduk. Ancak ailemle birlikte White Otel'de güvenle konakladık, otelin korona önlemlerini gayet başarılı uyguladığını bizzat gözlemledik. Otel hepimizden tam puan aldı. Nasıl mı önlem alınmıştı? Otele her girişte ateşimiz ölçüldü. Personel sürekli maskeliydi. Açık büfe kahvaltı ve akşam yemeği paravan ile çevriliydi. Biz seçtik, bir personel paravan arkasından servis yaptı. Bu kadar önlemden sonra da kişisel güvenliğinizin artık kendi elinizde olduğunu düşünüyorum. Siz kişisel hijyeninize ve sosyal mesafenize dikkat ettiğiniz sürece burada yapacağınız tatilin tadını çıkarabilirsiniz. Ölüdeniz hem eşsiz doğası hem gökyüzünde süzülen yamaç paraşütleri hem de hareketli gece hayatı ile adını duyurmaya devam ettikçe yerli ve yabancı turistlerin gözdesi olmaya da devam edecek. Eğer bu güzel beldeye geldiğinizde her yere yürüyerek ulaşmak ve aktivitelerden uzak kalmamak istiyorsanız White Otel oldukça iyi bir tercih olacaktır. White Otel 59 odalı bir butik otel. 6 triple + 53 double tipi odası var. Oda + kahvaltı veya yarım pansiyon olarak hizmet veriyor. Havuz başında küçük ve şık bir barı var. Otelin en önemli özelliği kesinlikle lokasyonu. Capcanlı bir hayat elinizi uzatacağınız kadar yakın. Ancak sadece lokasyondan bahsetmek de buraya haksızlık etmek olur. Çünkü otelin havuzu ve dağ manzarası ile oldukça etkileyici bir havası var. Burası ruhu olan, insanı dinlendiren bir otel. Hatta bazen dışarıda hareketli bir hayat olduğunu bilseniz bile çıkasınız gelmiyor. Kuş cıvıltıları, cırcır böcekleri ve çam ormanlarının kokuları eşliğinde kendinizi havuzun serin sularına atmak ve dağlara saygı duruşunda bulunmak istiyorsunuz. Umarım siz de bir gün bu güzel otelde konaklar, bizim aile tatilimiz kadar keyifli bir tatil yaparsınız. Gerçekten çok güzel bir oteldi. Herkese tavsiye ederim. Senin de yazı için eline sağlık. Ailece keyifle konakladığımız bir otel oldu. Tekrar gidelim.