Hem deneyimlediğim tecrübeler hem de kendi denemeye fırsat bulamadığım adresler sadece defterimde kalmasın, gidecek olanlara yol göstersin diye düşünerek Puglia'dan ipuçları paylaşmak istiyorum.. Gitmeden önce instagram'da #weareinpuglia #gezicigunluk puglia #puglia2016 gibi etiketlere @igerspuglia gibi hesaplara ilham ve rota için göz atın. Bölgenin havalimanı bulunan şehirleri Bari ve Brindisi ancak Roma, Napoli, Salerno gibi şehirlerden de tren, otobüs ya da araba ile ulaşabilirsiniz. Puglia Bölgesi'nin şehirleri Foggia, Bari, Brindisi, Lecce ve Taranto. Bu şehirlere bağlı en bilinen ve ziyaret edilen kasabaları ise; Alberobello, Locorotonda, Martina Franca, Ostuni, Cisternino, Trani, Otranto, Gallipoli. Oldukça geniş bir alana yayılan ve çok fazla zenginlik barındıran bölgenin tamamını bir hafta gibi kısa bir sürede tamamen keşfetmek imkansız. Bu yüzden bu şehir ve kasabalar başta olmak üzere kısa araştırmalar yapıp kendi rotanızı oluşturun. Bölgede çok güzel, bir kısmı pek keşfedilmemiş plajlar var. Tümünü birarada gösteren Puglia Plajları kitaplarından bir tanesini bir kitabevinden edinerek harika plajlar keşfedebilirsiniz. Ayrıca Puglia Plajlarını toplu halde gösteren telefon aplikasyonları da indirebilirsiniz. Çok yapılan bir yanlış Matera'nın da Puglia bölgesinde olduğu üzerine.. Matera, Basilicata bölgesine bağlı bir il aslında. Şehrin tıpkı Kapadokya gibi "tüf" kayalar üzerinde, kayalardan oyularak oluşturulmuş ve UNESCO korumasında olan "Sassi di Matera" Bölgesi'ne Bari'den ulaşmak mümkün. Hava sıcaklığı sebebi ile yaz değil, bahar aylarında yağılacak bir Puglia gezisine dahil etmek daha mantıklı. Bari havalimanından direkt otobüsler ile ya da Bari Centrale tren istasyonundan kalkan "Ferrovie Appulo Lucane" tren işletmesi ile 1- 1,5 saatte gidilebiliyor. Sassi'lere en yakın tren istasyonu Matera Sud istasyonu. Daha fazla detay için www. ferrovieappulolucane. it sitesine göz atın. Puglia'yı baştan başa dolaşmak için araç kiralayabilir ya da bölgenin tren ağını kullanabilirsiniz. Trenitalia trenleri sadece büyük şehirler arasında, bölgesel tren işletmeleri de Trenitalia'nın gitmediği kasabalar ile şehirler arasında bağlantı sağlıyor. www. trenitalia. it ve www. fseonline. it sitelerinden tren gün ve saatlerini kontrol ederek rotanızı bu veriler doğrultusunda çıkarın. Yerel tren ağları Pazar günleri genellikle hizmet vermiyor. Trenitalia biletleri istasyonlardaki makine ve gişelerden alınırken FSE gibi yerel ağların biletleri genellikle istasyonlardaki gazete bayilerinde satılıyor. Peronları bazen apayrı bir noktada olabiliyor.. İneceğiniz istasyonu kaçırmamak için gidiş yönüne doğru ön vagonlarda oturup istasyondaki tabelayı görmek etkili bir yöntem. Küçük istasyonlarda sadece en ön vagonlardan görülebilen küçük bir tabela olabiliyor. Doğru Peron, doğru durak konusunda çevrenizdekilere sormaktan çekinmeyin. Roma, Venedik, Floransa kadar turistik şehirlerde bile İtalyanlar'ın İngilizce konuşmak konusunda istekli olmadığını düşünenler bu bölgede biraz daha fazla zorluk yaşayabilirler!. Genel olarak otel turistik bölgelerdeki restoranların bazıları dışında birazcık İtalyanca gerekiyor. Tren istasyonları, lokal restoranlar, dükkanlar, sokaktaki halk, kasabalar, kafeler... en azından ufak tefek ihtiyaçlarınızı karşılayacak kadar İtalyanca kelime öğrenmeye ya da defterinize not etmeye çalışın. Google translate uygulamasını telefonunuza indirip çok zorda kalırsanız buradan sesli sözlük bölümünü de kullanabilirsiniz. Bir süre önce blogda yayınladığım "İtalyanca Turist Sözlüğü"ne de göz atmayı unutmayın. Bölgenin kendine has zengin bir mutfağı var. Yemekler, tadılacaklar ile ilgili fikir sahibi olun, gerekirse basit İtalyan yiyeceklerini menüden okuyabilmek için isimlerini defterinize not edin. Menülerde et yemekleri arasında "cavallo ya da carne equine" görmeniz olası. Puglia bölgesinde at eti sıklıkla tüketiliyor. Konaklama için eğer araçsız yolculuk yapıyorsanız tren istasyonuna kolayca ulaşabileceğiniz lokasyonları seçmenizde fayda var. Çok noktalı bir seyahat olacağı için valizi kolayca istasyona götürüp getirebilmek önemli. Havalimanından merkeze tren, otobüs ve shuttle var. Tren ve otobüs yaklaşık 15-20 dakikada 5 'ya gidiyor. AMTAB'ın 16no. lu belediye otobüsü ise yaklaşık 1 saatte 1,5 'ya merkeze varıyor. Varış saatinize ve araçların hareket saatine göre her seçenek değerlendirilebilir. Şehiriçinde ulaşım AMTAB otobüsleri ile sağlanıyor. Bilet 1 ve günlük sınırsız bilet de 2.20 . Ancak sadece kısa süre kalıp şehirin ana merkezini dolaşacaksanız ulaşım kullanmak hiç gerekmiyor. -Bisiklet ile gezmek isterseniz "Bari in Bici"nin 30 istasyonu var ve ilk 30 dakika kullanım ücretsiz. Bari Vecchia sokaklarında kaybolmak, Lungomare nda yürümek, Catedrale di San Sabino, Basilica San Nicola, Teatro Petruzelli, Piazza del Ferrarese, Svevo Kalesi, Mercato del Pesce, Piazza Mercantile ilk görülecek yerler arasında. Ana alışveriş Caddeleri Via Sparano di Bari ve Corso Cavour. Saat 1-5 arası dükkanların büyük kısmında siesta uygulaması var;kapalı oluyorlar ama tekrar açılınca akşam 8'e kadar açık kalıyorlar, bir kısmı Cumartesi öğleden sonra açmıyor. Kitap ve müzik alışverişi için La Feltrinelli var. Diğer plak dükkanları: New Records, Centro Musica ve Wanted Record. Modern Sanat Müzesi Galleria Doppelgaenger'de 24 Eylül 2016'ya kadar Daniela Corbascio sergisi var. Bari ve yakınındaki plajlar; Pane e Pomodoro / Lama Monachile / Cala Porta / San Vito / Ponte dei Lapilli / Torre Quotte / Cala Paura / Copacabana. Kahve/Tatlı Alternatifleri: Veronero Caffe / Pasticceria Portoghese / Bacio di Latte / Stoppani / d'Amoia / Torrefazione Cafe Oriental / Petruzelli Tiyatrosu'nun cafe'si. Yerel mutfak örnekleri sunan yerler arasında Osteria Vini e Cuccina ve Osteria delle Travi "il Buco", aynı mantık ve tarzda adresler. Osteria del Borgo Antico ve La Locanda del Federico alternatifler. En iyi 5 pizzacıdan biri olan Di Cosimo, kocaman panzerottolar da yapıyor. / Panificio Fiore'de foccacia en iyisi. / Hamburger için adres HAMP: Hamburgheria di Puglia. / Panificio Dirello ve Panificio Milanese'de panzerottolar.. Akşam için bar alternatifleri: Birrificio Bilabi Bari / Factory / Speakeasy / Kendime not: Gelecek sefer Puglua'nın artisan birası MataBirra'yı dene. Bari'den tren ile ortalama yarım saatte ulaşılıyor. Gitmek için Lecce yönündeki Trenitalia trenlerine binmek gerekiyor. Biletler 1.10 ile 4,5 arasında. Her iki kasaba ve civarında yüzmek için güzel plajlar ve konaklama alternatifler var. Monopoli'de Porto Vecchio görülmeli, şehrin labirent gibi beyaz sokaklarında dolaşılmalı. Polignano A Mare'de ise Lama Monachile Plajı, Balconata di Santo Stefano manzara terası, Şairler sokağı görülüp tarihi merkezinde dolaşılmalı. Monopoli'de iyi yemek için adres. Osteria Perricci. Deniz mahsulu ağırlıklı menüsü var. Polignano a Mare'de deniz mahsulu gastro pub Pescaria çok iyi rahat alternatif. Şık ve farklı bir deneyim için ise Grotta Palezzese. Eğer Bari'ye dönecekseniz trenitalia web sitesinden Bari'ye gidecek son trenin saatini kontrol ederek dönüşünüzü buna göre planlayın. Polignano ya da Monopoli de en az bir gece konaklamak bir alternatif olabilir. Bari ile Lecce arası trenitalia hizmeti trenler ile trenine göre 1.5/2 saat sürüyor. Bilet fiyatları 10,5 'dan başlayarak yukarı doğru gidiyor. Piazza del Duomo, Sant'Orono Meydanı ve kolonu, Antik Roma Tiyatrosu, Basilica Santa Croce, Porta Napoli ilk görülecekler arasında. Siesta saatlerinde neredeyse tüm dükkanlar kapalı ve şehir bomboş. Bu saatlere dinlenmek ya da yakın çevrede yüzmeye gitmek mantıklı. Castello di Carlo'nun karşısından 32 no. lu otobüs ile San Cataldo'da denize girmeye gidilebilir. Bölgeye yakın olan en güzel deniz Maldive de Salento. Lecce'den STP otobüsleri ile Gallipoli ve Otranto'ya geçmek 2.80 . FSE otobüs ve trenleri ile de 2.60 'ya gitmek diğer alternatif. Via Libertini No.76'daki turizm ofisinden bisiklet kiralanabiliyor. En popüler mola adresleri Sant'Oronzo Meydanı'ndaki Caffe Alvino, Duomo'nun karşısındaki çay salonu Syrbar, Natale'de dondurma.. Trattoria di Nonna Tetti'ye alternatif yeme içme adresleri; Osteria degli Spiriti / Torre di Merlino / Alle due Corti ve bunlara göre daha uygun fiyatlı olan il Quinto. Via Umberto üzerinde şarap barları "enoteca"lar ile Via Federico d'Argana ve çevredinde barlar var.. Bölgenin en meşhur el sanatı olan, kağıt ve tutkal kullanılarak obje ve heykellerin yapıldığı "Kartapesta" örnekleri şehrin içindeki küçük sanatçı atölyelerinde.. En bilinenlerden biri Bottega d'arte di Riso Claudia. Ferzan Özpetek Filmlerinden etkilenerek gidenler için bir ipucu: MineVaganti'nin çekildiği mekanlar / Palazzo Famularo Via Guglielmo Paladini 35 / Masseria Ceppano / Punta della Suina / Villa Materdomini / Porta Rudiae / Basilica di Santa Croce-Palazzo dei Celestini / Piazza Sant'Oronzo / Piazzetta Carducci / ve Via Vittorio Emanuele II filmde kullanılan sokak ve meydanlar.. Itria Vadisi içinde bulunan Alberobello'ya bölgesel tren ve otobüsler ile ulaşım sağlanıyor. FSE tren ve otobüslerini kullanarak Bari, Lecce ya da Puglia içinde diğer yerlerden buraya ulaşmak mümkün.. Trullo denen koni çatılı evler tüm Itria Vadisi içinde Alberobello'dan başka, Martina Franca, Locorotondo, Cisternino ve Fasano'da da bulunuyor. Bölgede bu evlerden başka bir de Masseria denen çiftlik evleri var. Kendi yetiştirdikleri ürünlerle yapılan gıdaları sunan bu çiftlik evlerinin çoğu aslında birer otantik konaklama alternatifi. Gerçek trulloların olduğu ve Unesco korumasında olan evler Aia Piccola ve Rione Monti olmak üzere iki mahallede yoğunlaşmış. Rione Monti daha turistik, Aia Piccola'da ise gerçek konut olarak kullanılan trullolar var; sokakları dar ve dolambaçlı.. Monte Pertica ise turistik tepe. Terazza Belvedere'den tüm Rione Monti evleri birarada görünüyor. 1030 trullonun olduğu Rione Monti'nin en görülesi sokakları; Via.. Monte San Marco / Monte San Gabriele / Monte San Michele / Monte San Sabatino / Monte Santo / Monte Adamello / ve Via Cadore. Aia Piccola'nın en görülesi sokakları da; Via.. G. Verdi / C. Colombo / G. Galilei / La Marmora / ve Via Duca degli Abruzzi. Trullo Siamese, Trullo Sovrano ve Trullo Chiesa Sant'Antonio görülecek önemli yapılar.. Perşembe günleri Largo Martellottoa'da haftalık pazar kuruluyor. Eğer Puglia'dan Amalfi kıyılarına geçme planınız varsa geçiş noktası olarak kullanabilirsiniz. Taranto'nun midyesi meşhurmuş. Şehirde Michelin'in de önerdiği iyi restoranlar var. Oblo' ve Trattoria Gatto Rosso iyi örnekler.. Eski işletmelerden lokal bir tercih de istasyon yakınında Trattoria dell'Orologio. Şehrin önemli buluşma noktaları Bernardi Pastanesi ve Caffe Italiano. Trani, Puglia bölgesinin en zengin yerleşmlerinden biri. Film setini andırıyor. Bari'den 30-45dk. da tren ile ulaşılabiliyor. Restoran alternatifi: Ristorante Gallo. Gallipoli, tarihi merkezi çok güzel olan küçük ve tipik bir sahil kasabası. Gidilirse merkezindeki plajlar, balık pazarı, katedral ve Antonietta di Pace caddesi görülmeli. Otranto, buraya yapılan sefer nedeni ile Osmanlı'dan izler taşıyor ancak Osmanlı çok iyi anılmıyor. Tarihi meydana açılan sokakları görülmeli.. Ostuni, mimarisinden dolayı "Beyaz Şehir" olarak anılıyor. Denize çok yakın olan Ostuni'de ana meydan Piazza della Liberta, San Franceso Kalesi ve Via Cattedrale sokağı görülmeli.. "Mamma li Turchi!" yani.. Annecim, Türkler geliyor!.. :)) Bu sözü bir kenara yazın, Puglia'da gezerken birilerinden duyarsanız şaşırmayın!.


Daha açılmadan, ismi ile heyecanlanmış, anonsumu da yapmıştım açılacak diye.. Sahibi, işletmecisi, baristası hep aynı: Kaan. Kendisi aslında şef. Kahve de bir diğer tutkusu. İşin içinde bir şef olunca -hem de takıntılı bir şef- Rafine'nin tatlıları ve sandviçleri de tebrik konusu. Kabak ile yapılan efsane cheesecake hem tadı hem sıradışı sunumu ile unutulmazlar listesinde. Rozbif ve cheddar peynirli sandviçe gelince bırakın kahveyi sırf bunun için bile Rafine'ye müdavimim!.. Yiyeceklere kaptırıp kahveyi unutmayalım; birçok farklı demleme ve birçok farklı çekirdek türü var Rafine'de.. Barista mükemmeliyetçi. İddiasız ama şimdilik!.. Hırslı ve hevesli.. Rafine olacak.. iyi olacak.. Uzak değil, yakında bir gün kendi çekirdeğini de kavuracak..


Kitabevi, kafe, restoran kombinasyonlu takılma mekanı. Feltrinelli'nin konsept mağazası. Süper dinamik bir mekan. Fikrin sahipleri, günün her saatinde uğranabilecek mutluluk veren bir mekan yaratmayı başarmışlar. Mutfak, kahvaltıdan akşam yemeğine dek her detayı düşünmüş ve anladığım kadarıyla şeflerine de oldukça güveniyorlar. Şehirde yaşasak belki ama burada geçirecek sınırlı gün varken yemek saatimi burada harcar mıyım, emin değilim. Ama akşamüstü uğrar, kitabımı alır, bir kahve ya da pek övündükleri "artizanal" biralarından içer, biraz vakit geçiririm.. İlk ziyaretim de aynen böyle oldu zaten. Kitap bölümündeki indirimlilerin arasında hevesli bir kurcalamanın ardından Paris'te es geçtiğim Banksy kitabını indirimli fiyattan arşivime kattım. Bir kitapçıda moda, fotoğraf ve resim alanında yeterince referans kitap varsa ve sokak sanatları kitabı sorup olumsuz cevap almıyorsan tamamdır zaten.. Saat 18:00'den sonra başlayan Milano'nun olmazsa olmazı aperitivo da unutulmamış. La Feltrinelli zaten bizdeki D&R'a eşdeğer bir zincir. Duomo bölgesinde de hatırı sayılır büyüklükte bir şubesi var ama bu yeni konsept çok daha hoş olmuş. Duyduğuma göre artık Roma, Floransa gibi diğer çok sevdiğimiz İtalyan şehirlerinde de varmış RED, benden söylemesi.. Paylaşımınız için teşekkürler, kaliteli paylaşımlarınızın devamını bekliyoruz. Kolay gelsin!


Yokuşları, asansörleri, renkleri, fayansları, tramvayları, manzara terasları, yemekleri, loş lokantalardan sızan fadoları ile bize 4 günde kendini epey sevdiren Lizbon'a dair notları paylaşmaya hazırım!. Aslına bakarsanız bu şehre dair bir slogan kullanacak olsam "Beklediğini değil, ummadığını veren sürprizli şehir Lizbon!" gayet uygun olurdu. Benim için kesinlikle şaşırtan, sürprizi bol, eğlenceli ve beklentilerimden farklı bir deneyim oldu. Çoğunluğun yorumunu baz alarak "İstanbul'a çok benzeyen" ve güneşle yıkanmış bir şehir beklerken, kaldığımız süre boyunca fırtına ve kovayla dökülen cinsten aralıklı yağmurlara maruz kalmanın şok etkisi yarattığını ve yürüdükçe içimden "yok ya, İstanbul'a hiç benzemiyor" cümlesini sürekli tekrarladığımı baştan söylemeliyim! Bunun dışında da gitmeden isminin yanına yıldız koyduğum mekan ve bölgelerden değil, hiç ummadığım yerlerden etkilenerek çok güzel anılar edindim.. Renkli bir şehir Lizbon.. Ama asla süslü püslü değil. Net. Samimi. Onun için ben de notlarımı ona yakışır şekilde net ve en kestirme haliyle paylaşmalıyım. Ulaşım ve Konaklama ile başlıyorum.. Havalimanından şehir merkezine ulaşmak için birkaç alternatif var; en kısa ve zahmetsiz olanı Aerobus otobüslerini kullanmak. Havalimanı kapısına çıkar çıkmaz kapının önündeki duraktan bineceğiniz otobüs sizi şehir merkezine yaklaşık 25 dk. içinde 4 'ya ulaştırıyor. Otobüs iki rotada tam tur yapıyor ve birden fazla noktada duruyor; dolayısıyla gideceğiniz yere göre en uygun yeri seçebilirsiniz. Bu otobüsün bir diğer alternatifi metro. Havaalanından kırmızı hat geçiyor; buna binip daha sonra diğer renkteki hatlara aktarma yaparak da şehir merkezine bir metro bileti bedeli ile (1.45 ) ulaşmak mümkün. Ancak bu biraz daha uzun; yaklaşık 40 dakika sürüyormuş ve aktarmayı da hesap edince biz tercih etmedik.. Bir diğer alternatif taksiler.. Herkes taksilerin fiyatının gayet uygun olduğu konusunda hemfikir. Özellikle Avenida Liberdade ve daha yukarılarda konaklayacaksanız ya da kalabalıksanız taksi de uygun bir alternatif olacaktır.. Lizbon'da şehiriçi ulaşım için ise metro, otobüs, asansör ve funiküler sitemlerine ilaveten bol bol tabanvay kullanılacak!. Ulaşım ağını kullanmak için önecelikle üzerinde "Viva Viagem" yazan kartlardan edinmek gerekiyor. Bu kartlara günlük sınırsız ulaşım ya da kullandıkça azalan belirli bir bakiye yüklenebiliyor. Biz kafamız rahat etsin diye 24 saat geçerli 6.15 'lik sistemi tercih ettik. Viagem kartı ilk alışta bunun için de 0.50 bir ücret ekleniyor ama sonraki günlerde aynı karta yeni yükleme yaptırarak devam ediyorsunuz. Kart ve yükleme metro girişi, gazete bayi gibi yerlerde kolayca bulunuyor; bazı tramvay modellerinde araç içinde bile bilet makinası vardı.. Hava koşulları sebebiyle karşı kıyıya giden feribotlar haricinde tüm ulaşım araçlarını rahatça kullandık; en çok en yokuşlu ve en çaresiz durumlarda kullandığımız "elevador" ları sevdik. Sizi bir mahalleden alıp dimdik bir yokuştan üst mahalleye bırakıveriyor. Elevador Bica, Gloria ve Lavra mutlaka bir noktada imdadınıza yetişecek diye düşünüyorum.. En kötü ihtimalle, çok tatlı ve fotografikler!. - Öncelikle kendinize bir Lizbon not defteri hazırlayın; şehri bölgelere ayırıp defterinize kaydedin.. - Baixa, Rossio ve Chiado üçgeni şehrin merkezi. Bu üçgende; Comercio Meydanı, Rossio Meydanı, Rua Agusta Caddesi, Santa Justa Asansörü, Igrejo de Sao Domingos Kilisesi, Dona Mario II Ulusal Tiyatrosu, Gloria, Lavra ve Bica funikülerleri ilk görülecekler listemdeydi ama bunları görmek için rota planlamaya hiç gerek yok. Zaten hepsi yürürken kendiliğinden karşınıza çıkıyor.. Bir itiraf: Biz Santa Justa Asansörü önündeki daimi uzun kuyruğu gördükten sonra hiç tepesine çıkmadık.. zatem şehirde bu kadar çok manzara noktası varken şart mıdır çıkmak, onu da bilemiyorum.. Tamamıyla turistik bir aktivite. Yine bu civarda bulunan ve 1900'ler kültür ve cemiyet hayatının önemli merkezlerinden olan 17. yüzyıl Fas mimarili saray Casa do Alentejo, şimdilerde restoran ve etkinlik alanı olmanın yanısıra oldukça popüler bir instagram köşesi. - Lizbon'un en güzel detaylarından biri "Miradouro"lar. Şehrin inişli çıkışlı konumuna uygun mimarisinin sonucu olarak sık sık karşınıza çıkan manzara teraslarına "miradouro" deniliyor. Ben gitmeden önce; Sao Pedro Alcantara, Santa Caterina, Santa Luzia, Nosso Senhora do Monte ve Portas do Sol'u not almıştım ancak gidince gördüm ki her yerde çok güzel miradourolar var. Aslında en güzeli yürürken "miradouro" yazan bir tabela görünce üşenmeden sapmak ve kendi en güzelinizi bulmak. Ben en çok Graça semtindeki Sophia de Mello Breyner Andresen'i sevdim mesela.. Hem çok yüksek bir seviyeden görüş sağlıyor hem bu terasa çıkan merdivenli yol inanılmaz güzel hem de sonrasında meydanda mola vermek için tatlı bir adres var: Yazar Natalia Correia'nın 1968'den beri hizmet veren cafesi Botequim, tam yol kenarında oturup kahve/porto şarabı keyfi yapmak için tatlı bir seçenek. (Ayrıca Cafe de Garagem, Lost In ve bir otoparkın terasında yer alan Park Bar da cepte olsun. Bunlar da manzara terasları dışında keyifle mola verebileceğiniz, güneşi batırabileceğiniz diğer güzel manzaralı alternatifler.. - Alfama, Graça ve Santos'a da benim için haritanızda/defterinizde minicik bir işaret koyun. Çünkü bu üç semt benim şehirde en sevdiklerim!. Alfama şehrin en eski, en tipik ve dolayısıyla en fotografik semti. Tıpkı Balat gibi düşünün.. her sokağında başka bir renk ve sürpriz.. Santos, konaklama notlarında da bahsettiğim üzere şehrin şu sıralar en popüler en keyifli bölgelerinden biri. Time Out Market'den başlayarak LX Factory yönüne doğru uzanan bölgede çok keyifli detaylar, vakit geçirecek çok güzel yerler var.. Graça ise daha tepelerde kendi halinde minik, gizli bir cevher.. Turistik rotaların dışında, lokal hayata yakın, renkli, duvarları graffitili çok tatlı bir semt. Ama vakit kısıtlıysa ve seçim yapmak gerekiyorsa önce Alfama! Mutlaka gezilmeli!. - Alfama'da rastgele yürüseniz bile kesinlikle çok güzel sokaklardan geçeceksiniz ama Portas do Sol Meydanı, Se Katedrali, Vhils'in yaptığı mozaik Amalia Rodriguez eseri ve Sao Jorge Kalesi gibi önemli noktalar rotanızda olsun.. - Santos, Cais de Sodre istasyonundan itibaren başlıyor; Bairro Alto ile sırt sırta ama onunla kıyaslayınca ne kadar sakin ve farklı.. Semtte pek çok güzel restoran, cafe, bar, vintage dükkan ve tasarımcı dükkanları var. Kahvaltı için Hello Kristof, Dear Breakfast, Vhils muralli avlusu ile Agua no Bico; The Mill ve semtin en yenilerinden Fauna e Flora iyi seçenekler.. Vintage mağaza Reuse, müthiş çay dükkanı Companhia Portogueza do Cha ve Portekize özgü gurme ürünler satan d'Olival ise Santos-Sao Bento hattında sevdiğim dükkanlar.. Ama elbette yürüdükçe, sokakları gezdikçe daha ne hoş dükkanlar ve kafeler var... Cin barı Matiz Pombalina'nın da adını şuraya bıraktıktan sonra sizi kendi keşfedecekleriniz ile başbaşa bırakıyorum. - Principe Reale, bir başka sevdiğim semt. Bir sürü güzel dükkan ve yemek içme-eğlence için keyifli mekan var.. Tarihi ve -bana göre- fotografik Pensao Londres, bir öğle yemeğini ayırıp çok keyif aldığımız A Cevicheria, saray gibi konsept mağaza Embaxiada; orijinal ve nostaljik bar Pavilhao Chines ilk aklıma gelenler.. Yokuştan aşağı inmeye başladıkça yine fotografik ve yürümesi zevkli sokaklar sizi Rua Nova da Piedade'ye ulaştırıyor.. Bu sokak ilginç. İtalyan dondurmacısı Nannarella, Roma pizzası Nanna ve Avusturya sosisçisi Wurst ile bambaşka rüzgarlar estiriyor sonra da Sao Bento ve Santos ile kavuşturuyor.. - Bairro Alto, yani yukarı mahalle, daha çok gece hayatının merkezi gibi.. Graffitili dar sokakları arasında sayısız bar var. Gündüz sakin, akşamları bir o kadar kalabalık ve gürültülü.. Gitmeden çok övüldüğü için beklentimi biraz yüksek tutup pek umduğum gibi bulmasam da mutlaka bir akşam sokaklarında rastgele dolaşmak lazım; yaz aylarında eğlencenin sokaklara taştığı ve çok eğlenceli olduğu söyleniyor.. - LX Factory ise şehrin modern yüzünden farklı bir kesit. 1800'lerde iplik ve kumaş fabrikası olarak kullanılan bu endüstriyel alan şimdilerden tasarım dükkanları, yeme içme ve müzik mekanları ve sokak sanatı ile harmanlanmış bir eğlence ve aktivite alanına dönüştürülmüş.. İçinde bir sürü güzel mekan var ama en etkileyici üç tanesini söylüyorum: Akşam yemeği için Taberna 1300; o muhteşem, fantastik kafe/kitabevi Ler Devagar ile yarısı tasarım/yarısı kahve konsept dükkan Slow Public. Bir de Milano'lu street art sanatçısı Millo'nun işlerini görmek gülümsetiyor.. - Çok meşhur 28 no. lu tramvay, gezmesi değil, fotograflaması zevkli bir Lizbon efsanesi bence!. İlk durağı Martim Moniz'de uzun uzun kuyrukta beklemek yerine 12 numaraya atlayıp Alfama tarafına çıkmak, buralarda yürüyüp 28 numaranın rayları boyunca gezinmek çok daha zevkli!. Kaldı ki bizim evimizin önünden de geçmesine ve defalarca binmemize rağmen 28 numarada tek tramvayla tam tur yapmayı hiç başaramadık. Ya yolda kazı var, ya yarı yolda indirip başka tramvaya ve hatta 28 no. lu minibüse aktarma yaptırıyorlar.. İlle de bununla gezeceğim diye hiç takıntı yapmayın ama dediğim gibi özellikle Alfama'da raylarını takip ederek çok daha keyifli ve fotografik bir gezinti yapabilirsiniz. Favori sokağım Escolas Gerais. Burada yol iyice daralıyor ve tramvay fotograf için güzel bir ortam oluşturuyor.. Ayrıca sokağın içindeki Copenhagen Coffee Lab yorulunca mola vermek için harika bir seçenek. - Belem Bölgesi, şehrin mutlaka birkaç saat ayrılması gereken turistik aktivitelerinden biri. Kolayca ulaşmak için Comercio Meydanı ya da uygun başka bir noktadan 15 no. lu tramvaya binebilirsiniz. Yaklaşık yarım saat sonra Belem'desiniz. Belem Kulesi, Kaşifler Anıtı, 16. yüzyılda yapılan Jeronimo Manastırı ilk görülecekler arasında. Meşhuuuur Pasteis de Belem ise pek çok kişi için Belem denince ilk akla gelen şey!. Formülü gizli, orijinal Belem turtasını orijinal adresinde tatmadan olmaz! Kapısının önünde dev bir kuyruk olduğunu duymuştuk ama biz sabah erkenden Belem'e gittiğimiz için oldukça sakin saatlerine denk geldik. İçi labirent gibi kocaman pastanede mavi fayanslı duvarların kenarında bir masaya oturup 2'şer Pasteis de Belem ve birer kahve ile güne güzel bir başlangıç yaptık. Eğer Belem'e daha fazla vakit ayırmayı düşünürseniz CCB Centro Cultural de Belem, etkileyici dış cephesi ile MAAT Müzesi de rotaya eklenebilir. Ancak uyarmalıyım ki Belem o kadar da küçük bir bölge değil; iki farklı nokta arasında yürümek, birkaç fotograf çekmek epey zaman alıyor; zaman planlamasında bunu dikkate almak lazım. Akşam saatlerinde gitmeyi seçerseniz fotograf açısından daha verimli sonuçlar oluşabilir.. Ayrıca meydana kurulan seyyar tezgahlardan atıştırarak günü batırmak da güzel oluyormuş. Biz vahşi hava koşullarına denk geldiğimiz için akşamüstü uğramaya cesaret edemedik! - Şehirdeki en önemli müzelerden biri Gulbenkian Müzesi. Ermeni asıllı ve aslen Üsküdar doğumlu Gulbenkian'ın 6000 parçalık muhteşem koleksiyonu içinde orijinal İznik çinileri de var. Salı hariç hergün 10:00-18:00 arası ziyaret edilebilen müzenin giriş ücreti 11,50 . - Rossio Meydanı civarından geçerken mutlaka yapılması gerekenlerden biri meşhur vişne likörü "ginjinha" içmek. Bu likörün kendine has bir bardağa dökülüş şekli var.. Servisi yapan kişi, minik bardağa şişeden dökerken kapağı hızlıca açıp kapatarak 1-2 tane de vişne tanesi atıyor.. Bana göre hayranı olunacak bir tat değil ama Lizbon kültürünün bir parçası olduğu için tanışmak lazım. Birbirine yakın iki meşhur adres var. Tam meydandaki A Ginjinha ve hemen yakınındaki Ginjinha Sem Rival. Daha önce Anthony Bourdain'in programında Sem Rival'de arka arkaya 4-5 tane içip kafayı buluşunu izlemiştim; biz de burayı daha lezzetli ve lokal bulduk.. . Ama siz Bourdain gibi abartmayın; deneyip yolunuza devam edin.(Hadi pek rehberlerde rastlamayacağınız bir bonus/lokal alternatif de benden: Ginjinha Rubi. - Lizbon denilince ilk akla gelenlerden biri de "Pastel de Nata" tatlısı.. Belem'deki ile aynı aslında; yani adına Pastel /Pasteis de Nata/Belem olarak rastlayacağınız herşey bu tatlı. Tadını "çıtır milföy üzeri pirinçsiz fırın sütlaç" diye tarif edebilirim. Bence mutlaka ama mutlaka ılık yenmesi gerekiyor. Hafif tatlı-tuzlu karışımlı lezzetleri sevenler çok beğenecektir. Şahsen ben daha önce Paris'te bir Portekiz pastanesinden tatmış olmama rağmen burada yediklerime kesinlikle bayıldım! Portekizliler bunu kahve ile birlikte kahvaltıda yiyormuş aslında; biz de denedik.. Şahsen kahvaltı değil de gezinirken ve hafif acıkmışken kahve molasında yemeyi daha çok tercih ederim. Üzerine pudra şekeri ve tarçın dökerek yeniliyor. En güzeli nerede yenir derseniz bence bir kere Belem'deki tarihi adresinde, bir kere de Manteigaria'da mutlaka denemelisiniz. Belem'deki daha kalın hamurlu ve kıtır kıtırdı; Manteigaria'daki ise daha ince ve hışır hışır hamurlu.. Ben ikisini de ayrı ayrı beğendim.. Her ikisinde de yapılışını camekan arkasından izleyebiliyorsunuz.. Bu tatlıyı çok sevdim, başka yerde de deneyeyim derseniz son bir isim: Fabrica da Nata. - Bacalhau herşeydir!. Lizbon'a gitmeden önce bunu beynime iyice kazımış, gittiğim her yerde de Bacalhau'dan başka bir şey göremeyeceğime kendimi alıştırmıştım. Başta da dedim ya; şehir beni şaşırttı diye.. Bacalau sandığım kadar tüm menüleri işgal etmemişti. Her restoranda her sokak yemeğinde var ama yiyecek başka birşey bulamayacak kadar değil!. Nedir bu bacalhau? Sadece morina balığı. Oldukça sert etli bu balık konservelerden sokak lezzetlerine, Lizbon mutfağının önemli yemeklerine kadar herşeyin içinde oldukça önemli yer işgal ediyor ama dediğim gibi bu, yiyecek başka hiçbir şey yok demek değil.. mesela biz gitmeden önce fotografını bol bol gördüğüm kroket tarzı Pasteis de Bachalau'dan hiç yemedik ama Bacalhau'nun A Cevicheria'da yediğimiz tarzda marine edilmiş versiyonuna ve sirkeli sarımsaklı konserve versiyonlarına bayıldık.. - Bacalhau'dan sonra en bol rastlayacağınız balık sardalya.. Ama sadece balık yok.. Et de çok tüketiliyor. En meşhur Lizbon tabaklarından birinin adı Bitoque. Bonfile tarzı et üzerine kızarmış yumurta eklenerek servis ediliyor.. İçinde kara lahana ve domuz sosis olan ve hemen her menüde bulunan yeşil çorbalarının adı Caldo Verde. Koyun sütünden yapılan meşhur peynirleri Queijo da Serra. Bu peynir ya da zeytin, tereyağ ve kroket tarzı atıştırmalıklar genellikle masaya direkt getiriliyor. - Time Out Market Lisboa mutlaka uğramanız gereken adreslerden.. Lizbon'a özgü tüm lezzetleri bir arada bulabileceğiniz marketin dört bir yanı taze taze yemek hazırlanan farklı tezgahlar ile çevrili. Ortada da hepsinin ortak kullandığı masalar var. Önerim birkaç tezgahtan birkaç lezzet denemeniz; tüm tezgahların önünde durup incelemeniz.. Bu ziyaret şehrin yemek kültürü ile yakından tanışmanıza olanak veriyor.. Buradaki favorilerim TartarLa'nın taburelerinde somonlu bir tabak; Santini'den dondurma; Conserveire de Lisboa'dan konserve; Manteigaria Silva'dan şarap/şarküteri. - Mutlaka Cervejaria Ramiro! Ne yapıp edeceksiniz; o Ramiro'ya gideceksiniz. Yoksa sizden önce gidenlerin dilinden kurtulamazsınız asla!. Yıllardır Lizbon denilince en çok duyduğum kelime buydu benim: Ramiro!. Herkes çok haklı, burası muhteşem!. Biz dört gün içinde iki kez gittik. Rezervasyon kabul edilmiyor; kapıya gidip sıranın çabuk gelmesi için dua etmekten başka seçeceğiniz yok. Biz ilk akşam saat 18:30 gibi kapısına gittiğimizde kapıya banka gibi numaratör koymuşlardı.. Dilinizi seçiyor, numaranızı alıyorsunuz; bir süre sonra seçtiğiniz dilde numaranızı anons ediyor. Eğer deniz mahsullerinin her türlüsü ile aranız iyi ise burası size cennet gibi gelecek!. Açıkçası ben bazı deniz ürünlerine karşı mesafeliyim; dolayısıyla sorun yaşamamak için gitmeden menüsünden dersimi çalıştım, sevebileceğim şeyleri not aldım. Eğer benim kafadaysanız önerim, masanızda mutlaka sarımsaklı tereyağlı karides "Gamba a la aguillo" ve ızgara kaplan karides "Gamba Tigre Gigante Grelhada" olsun. Yanında da mini mini bardaklarda bira ve bittikçe yenisi getirilen tereyağlı kızarmış ekmek. Tam buraya bir kalpli göz emojisi lütfen! Yemeğin finali tatlı ile değil, ilginç bir şekilde mini biftekli sandviçle olmalı!. Bu tam bir Lizbon ritüeli. Bol sarımsak ile pişirilmiş biftekli mini sandviçe "prego" deniliyor ve Ramiro'da mutlaka yemeğin üstüne tatlı niyetine bu yeniyor. Sebep: Bu kadar deniz mahsülü yiyince insanın canı biraz et istiyormuş!.. Bu ritüeli Lizbon'da geçen gezi programlarının hepsinde yutkunarak izledikten sonra sonunda yapabilmiş olmak çok keyifli!. - Tatmanızı ısrarla rica ettiğim bir Lizbon lezzeti ise: Arroz de Marisco. Lütfen bu yemeğin adını not edelim ve mümkünse Cervejaria Trinidade'da deneyelim. Lizbon'da hemen hemen hiç kötü yemek yemedik ama bu en iyilerinden biriydi. Dışarıdan pek belli olmasa da 13. yüzyıl manastırı içinde servis veren bu tarihi birahanenin inanılmaz güzel bir ambiansı, muhteşem seramik duvarları var. Menüsünün çok turistik olabileceğini düşünmüştüm ama ahtapot salatası ve arroz de marisco bu düşünceyi anında çürüttü. Risotto ile Paella'nın buluşması olarak tanımlayabileceğim yemek bol deniz mahsüllü nefis tadı ve güzel servisi ile güzel anılar arasında yer edindi. - Konserve bu şehirde ciddiyetli iş. Alıp eve getirmenin ötesinde bir mekana gidip bir bardak içki ile bir iki konserve de açtırarak takılabiliyorsunuz.. Baya keyifli bir şey.. Biz bunu meşhur Pink Street olarak bilinen tırnak içinde meşhur cadde üzerindeki Sol e Pesca'da yaptık. Yine Anthony Bourdain'den öğrendiğim bu salaş mekanda oltaya takılı menüden içeceklerimizi; arkamızdaki vitrinden de birkaç konserveyi seçtik, hoş servislere dönüştürüp masamıza getirdiler.. Alfama ve Time Out Market içinde de benzer şekilde takılanlar gördük.. Fırsatınız olursa deneyip keyif alabilirsiniz. - Lizbon'da yaygın bir kahve kültürü var. En çok espresso tüketiliyor ama lokal adı "bica". Eğer yerli gibi sipariş vermek isterseniz "uma bica por favor" demeniz gerekiyor. Veya "um espresso por favor" da iş görür. Şehrin en ünlü kahve molası adresi tarihi Cafe A Brasileira. Pek çok turist önündeki Fernando Pessoa heykeli ile fotograf çektirip dışarıdaki masalarda otururken biz her akşam tıpkı lokaller gibi bar tezgahına yanaşıp yemeküstü birer "bica" içmeyi ihmal etmedik. Masalarda oturunca durum nedir bilemiyorum ama bar tezgahında iki espresso toplam 1.40 . (Bir Avrupa şehri için gayet mutlu eden bir rakam!. - Bunun dışında defterime not aldığım tarihi adreslerden Cafe Nicola (1920); Pasteleria Suiça (1922) ve Pastelaria Versailles ne yazık ki biraz da hava koşullarının aksattığı programımıza dahil olamadı ama tarihi dükkanlardan A Carioca ve Casa Pereira'ya uğrayıp sattıkları kahve ve ekipmanları görmeyi ihmal etmedik. - Modern ve yenilikçi kahve dükkanları ise oldukça fazla.. Copenhagen Coffee Lab, Fabrika Coffee Roasters, Wish Slow Coffee en kolay ulaşıp, mutlu ayrılabilecekleriniz.. ama bir sürü var.. özellikle de bizim Santos civarında.. - Merkezde pek çok tarihi dükkan var. Kahveciler, şekerlemeciler, şapkacılar, eczaneler, kitapçılar... Tarihi dekorasyonunu, tabelasını, geleneksel işletme anlayışını koruyan bu dükkanlardan birkaçına girip gezebilirsiniz. - Kahve ve kahve ekipmanları satan Casa Pereira (1930) ve A Carioca; - Şapka dükkanı Chapelaria Azevedo Rua(1886); - Ginjinha içilen dükkanlar; - Eldivenci Luvaria Ulisses; - 1732'den beri açık ve dünyanın en eski kitabevi ünvanına sahip Livraria Bertrand 1913'de kurulan Livraria Sa2 Da Costa bu anlamda çok daha tatmin edici bir kitapçı. - Şekerlemeci Confeitaria Nacioanal (1829) - ve hala Fernando Pessoa'ya ayrılmış bir masası bulunan Martinho de Arcada(1782)... Lizbon'un tarihi dokusunu ve özelliklerini koruyan bu dükkanlarını tanıtarak şehrin tarihi ticaret kimliğini korumaya çalışan bir de birlik var; beni keyiflendiren pek çok yeri ben bu sayede öğrendim.. Lizbon'a gittiğinizde kitabını alabilir ya da instagramdan @lojascomhistoria_lisboa hesabını takip ederek bu konuda daha ayrıntılı bilgi sahibi olabilirsiniz. Lizbon'da Alışveriş İşte bu benim en sevdiğim kısımlardan biri. Lizbon mağaza mağaza dolaşıp deliler gibi alışveriş yapmaya teşvik eden bir şehir değil ama kendine göre öyle sembol ürünleri var ki onlardan almadan dönmek neredeyse imkansız! - A Vida Portoguesa Portekiz'in yerel ürünlerini tek çatı altında toplayan lokal bir konsept mağaza. Sadece bu mağazaya girmek bile bu şehirde alabileceğiniz ya da odaklanabileceğiniz şeyler hakkında fikir verecek. Rua Anchieta'daki gibi büyük bir şubesine giderseniz harika ambalajlı ürünler arasında epey vakit geçirebilirsiniz.. - Embaxiada neredeyse saraydan bozma diyebileceğim Arap mimarisi 19. yüzyıl binası içinde konumlanan konsept bir alışveriş merkezi. Her oda başka bir marka ve ürün grubuna ayrılmış; orta alanda ise hoş bir lokanta var. Biz burada dekorasyon ürünleri satan bölümden Ceramicas Ceramirupe markalı tabaklar almaktan kendimizi alıkoyamadık. - Benamor 1925'te kurulan yerel bir kozmetik markası.. El ve vücut kremleri, mumlar Alfama civarında son derece ikonik bir mağazada, son derece ikonik ambalajlar içinde sunuluyor.. Bu da benim gibi bir ambalaj delisi için "bu dükkana mutlaka uğra!" sinyali veriyor.. Piyasaya sürdükleri ilk ve mucizevi güllü yüz kremi ve limonlu el kremi benimle İstanbul'a dönenlerden.. - Lizbon'a gitmeden önce oradan seramik karolar alıp eve seramik bir masa yapma hayalim vardı.. hem de yıllardır!. Onun için Cortico & Netos gitmeden yerini işaretleyip heyecanla koştuğum adreslerden biri. Bu dükkanda geleneksel "azulejos" desenlerinin yeni versiyonlarını bol çeşitle bulabiliyorsunuz. İster kolilerce, ister teker teker.. Defolu olanlar 1 'dan başlıyor.. Tam bu noktada önemli bir parantez: Elbette pazarlarda ve eskici dükkanlarında orijinal eski azulejos'lar da bulabilirsiniz ama bunları almak ne kadar doğru olur, bilemiyorum. Pek çok kötü niyetli kişi eski binalardan şehrin dokusunu bozup bu kültürü yok etmek pahasına eski karoları söküp satabilir. Eski karoları almak bunları desteklemek yerine geçiyor.. Dünya kültür mirası konusunda biraz duyarlı olan her insan bu detaya dikkat edip eski yerine muadiline yönelecektir.. Ben de bu dükkandaki defolu seramiklerden (1-6 arasında) bir çeşit yapıp "Portekiz işi azulejos" hevesimi tatmin ettim. Size de böyle bir niyetiniz varsa bu dükkana uğramanızı öneriyorum.. / Surrealejos ise bu dükkana yakın küçük bir tasarım atölyesi. Son derece sıradışı desenler ile seramik karolar hazırlıyor; mutlaka uğrayıp bakmak lazım. - Ceramicas Na Linha yine gitmeden önce takip ettiğim Lizbon hesaplarında çok sık rastladığım bir seramik dükkanı. Fiyatları kilo hesabı, seçenek bol.. Ne yazık ki bütün seramikler bir arada olunca çok güzel oluyor, insan tüm dükkanı paket yaptırmak istiyor ama lanet olsun bagaj kurallarına!.. 2 balıklı, 1 çizgili, 1 puantiyeli ile işlem tamam!. Bu dükkan kadar sevdiğim bir diğer adres de Feira da Ladra'nın sokağındaki Armazem das Caldas.. "Bordallo Pinheiro" tarzı seramikler satan bu dükkanda da bagaj hakkını aşmalık harika parçalar var!. Bu arada eğer seramiğe özel bir merakınız varsa 1800'lerde yaşayan ve bambaşka bir tarz yaratan ünlü seramik sanatçısı Bordallo Pinheiro'yu gitmeden daha detaylı araştırabilirsiniz. - Seramik konusunu son bir marka ile kapatıyorum. Vista Alegre yerel ve tarihi bir porselen markası. Ürünleri ucuz değil ama son derece kişilikli.. Ben almadım çünkü tabak-çanak bütçemi aşıyordu ama önünden her geçişte vitrinine baktım ve hatta en son havaalanındaki dükkanlarda uzun uzun bakışıp vedalaştım!. Fernando Pessoa figürlü fincanları ve Bordallo Pinheiro balık serisi muhteşem!. - Feira da Ladra, Alfama Campo de Santa Clara'da Salı ve Cumartesi günleri kurulan büyük bir bit pazarı. Aslında isim biraz tebessüme sebep; zira ladra kadın hırsız demek!. Burası İtalya'da, Marsilya'da, Madrid'de de örneklerinin bulunduğu üzere biraz "çal-sat" pazarı konseptli!. Daha doğrusu sanırım eskiden daha çok böyleymiş ama zamanla popülerleşince gerçek bir bit pazarına dönüşmüş.. Hem yeni satan tezgahlar, hem hediyelikçiler, hem de eskiler var.. Bir Cumartesi sabahı mutlaka uğramalı, sonra da Alfama sokaklarında kaybolmalı.. - Seyahatlerimizin önemli alışveriş kalemlerinden biri plaklar biliyorsunuz.. Lizbon'da da birkaç plak dükkanı ziyaret ettik.. Peck A Boo, Carpet and Snares, Discolecça ve Flur ile Fnac Chiado şubesi uğradiğımız adreslerdi.. En çok nehir kenarındaki Flur'u beğendik.. - Konserve cenneti Lizbon'dan en az birkaç kutu konserve almadan dönmek büyük hata olur!. Gerçekten kafanızdaki konserve imajını unutun ve gurme seviyesinde bir beklenti ile birkaç çeşidi valize atın.. Conserveira de Lisboa, Loja das Conservas ve Comur Conserveira de Portugal ile A Vida Portoguesa çok çeşit bulabileceğiniz adresler. Biz pek çok farklı çeşit ve marka aldık ve şu ana kadar açtıklarımızdan bu kötüymüş dediğimiz hiç olmadı.. Tricana, Lucas, Minerva, Tenorio, Porthos ambalajları muhteşem!. Comur da çok güzel ama biraz fazla pahalı; oysaki marketlerde bile harika çeşitler ve uygun fiyatlar var.. Sardalya, ton, bacalhau, somon... hepsi muhteşem.. Şu an gitsem 10 kutu Tricana füme ahtapot alırım mesela!.. - Ben instagramda Lizbon alışverişimi paylaştığımda başka pek çok güzel öneri de geldi; fikir edinmek için o postu okuyup altındaki önerileri de dikkate alabilirsiniz aslında. Çünkü daha bunun seramik balığı, meşhur taze şarap vinho verde'si, Porto şarabı, magneti falan var.. Dedim ya, Lizbon'da alacak enteresan şey çok!. Lizbon Kaçamakları Hiç tahmin etmediğim kadar korkunç bir havaya denk gelince hayal ettiğimiz yakın çevre gezilerini iptal etmek durumunda kaldık.. Ama sanırım Lizbon'a giden hemen herkes bunlardan bir ya da birkaçına rahatça gidebilir.. Şehrin sayfiyesi Cascais, renkli sokakları ve meşhur Pena Sarayı ile Sintra, Avrupa'nın en batı ucu Cabo do Roca, ve şehre en yakın sevimli kasaba Obidos... hepsi bana verilen "mutlaka git" tavsiyelerindeydi ama bu sefer kısmet değilmiş.. Yeniden gitmek için sebep olsunlar.. Siz mutlaka gidin.. Hatta Sintra'ya gittiğinizde Pena Sarayı ziyareti sonrası Sintra'nın tarihi merkezine inip Piriquita'da meşhur bademli kremalı milföy "travesseiros" tatlısı yiyip bana selam yollayın!. Çünkü buna baya konsantre olmuştum! Hazır merkezden kaçmaktan bahsetmişken şehrin içinde ama bambaşka havada, karşı kıyıda bir adresten bahsetmek istiyorum. "Biri Phil'i Doyursun" programında öğrendiğim bu restoran Ramiro'dan sonra mutlaka gitmeyi kafama koyduğum ikinci adresti.. Restaurante Ponto Final. Cais do Sodre'den feribota binip Cacilhas'ta iniyorsunuz.. Kıyıdan minik bir yürüyüş.. az sonra taş iskele üzerine kurulmuş sarı masalardasınız.. Sardalya balığı ve yukarıda tarif ettiğim pirinçli güveçten sipariş ediyorsunuz.. Ne güzel anlatıyorum ama gitseydik muhtemelen fırtınada nehre uçardık!.. Hayallerimde kalan bu güzel restorana gidip Lizbon'a karşıdan bakarak yemek yediğinizde en az kendim gitmiş kadar mutlu olabilirim!.. Bu arada Lizbon kaçamaklarından bahsederken çok gelen bir soruyu da cevaplamış olayım.. Lizbon'da denize girebilir miyiz? Evet, şehrin kendi plajları var, girebilirsiniz. Ama denize girmek için biraz yol yapmanız gerekiyor.. Lizbon manzaralarında gördüğünüz mavilik deniz değil, nehir.. Şehrin ortasından geçen ve İstanbul boğazına benzetilen mavilik Tejo Nehri.. Ama Lizbon plajları diye ufak bir google araması yapınca aradığınız sonuçlara ulaşacaksınız.. Sevdiğim Anlar.. Lizbon yazmakla, anlatmakla bitmiyor.. Bende iz bırakan her detayı aktarmak istiyorum.. Çok sevdiğim anlar var.. - - Günbatımı saatleri.. @evisual'ı kıyıdaki plakçıda bırakıp Alfama'ya sahil tarafında bir aralıktan giriyorum.. Yürüdükçe bir bir sokak lambaları yanıyor, kepenkler iniyor, dükkanlar kapanıyor, ellerinde alışverişleri ile insanlar telaşlı adımlarla yürüyor, bir berberde günün son traşları yapılıyor, merdivenli sokaklardan aşağı karanlık siluetler iniyor, fado mekanlarında masa örtüleri yayılıyor, mumlar tek tek yakılıyor, omuzu örgü şallı iki kadın kapıda sigara içiyor, bakkal tipli dükkanda ayaküstü minik kadehler yuvarlanıyor, bütün gün aradığım rengarenk duvar resmi köşeyi dönünce birden karşıma çıkıveriyor.... Alfama hep güzel ama tam bu saatlerde bir başka!.. Hava kararmak üzereyken tek başıma Alfama'da yürümek Lizbon'da yaptığım en güzel şeylerden biri.. - Belli ki fado benim müziğim değil; ne gitmeden önce, ne de dinleyeceğimiz akşam fado için heyecanlı değilim.. Gitmeden arkadaşım Şeyda ile bunu konuşuyoruz; bana şöyle bir şey anlatıyor; Fado o yörenin insanı için biraz hüzünlü biraz da kutsal birşey.. fado mekanları hep kalabalık, kapıdan bakanlar da var.. Konuşan, gürültü yapan olsun istenmiyor.. O yüzden fado videolarını bile izle bak, altta hep "şşşşşşş!" diye konuşanları susuturmaya çalışan bir müdahale var.." O fado dinlemeye gittiğimiz akşam.. Masamızda birkaç meze, bir litre de vinho verde.. en çok Şeyda'yı anıyorum.. Fadocular söylerken bir kız mekanda aşağı yukarı yürüyüp sinirli bir şekilde konuşanların masasına doğru bir "şşşş" fırlatıyor!.. Fado'yu hala durup dururken dinleyecek, özleyecek kadar sevmiyorum ama bu tatlı detayı ve Alfama'da olup fado dinliyor olma halini seviyorum.. - Kapısının önüne gidip zili çalıyoruz.. Az sonra kapı açılıyor; önce içeriden bir uğultu sonra da bizi buyur eden papyonlu adamın sesi duyuluyor.. Birkaç loş ve dolu salondan geçip barın olduğu salona alınıyoruz.. Burada biraz bekleyeceğiz; yer açılacak, oturacağız.. İki dakika sonra papyonlu garsonumuz bizi zarif bir el hareketi ile kadife koltuklu küçük bir odaya buyur ediyor, en köşeye kuruluyoruz.. Kapsamlı kokteyl menüsünü incelemektense duvarları objeleri incelemeyi tercih ederim.. Salon metreküp bazında tamamen eski eşyalar, binlerce ilginç obje ile dolu!. İçeride kaldığımız sürenin tamamı inceleyerek ve çok keyifli geçiyor.. Çıkmadan önce de görmediğimiz diğer salonları geziyor her bölümde de tekrar tekrar hayret ediyoruz. Burası Pavilhao Chines. Yarı müze diyebileceğim enteresan bir kokteyl bar.. Çok övülen ve mutlaka görülsün denilen meşhur Pensao Amor'dan çok daha ilginç ve benim Lizbon'da "iyi ki.." dediklerimden.. - Sebebi rutubetmiş.. Afrikalı göçmenler ile kolayca bu yakaya taşınan seramik kaplı duvarlar, binalar rutubetten etkilenmesin diyeymiş.. Gitmeden önce seramik kaplı duvarların Lizbon'da bu kadar yoğun olduğunu bilmiyordum.. Bu beni şaşırtan detaylardan biri oldu. Sanki Porto seramikliymiş de Lizbon'da sembolik birkaç yapı varmış gibi geliyordu.. Oysa sokaklar boyunca binlerce renk ve desen.. Herbirini ayrı sevdim, inceledim, fotografladım, telefonuma duvar kağıdı yaptım, yetmedi videolarını çektim.. Ben Lizbon'un "azulejos" duvarlarını çok sevdim!.. - Bazen de not aldıkların değil yürürken tesadüfen keşfettiklerinle mutlu oluyorsun.. Chiado'dan ilgimizi çeken ara sokaklara dala çıka Bairro Alto'ya doğru ilerliyoruz.. Yarı açık bir kapıdan gelen sesler ilgimizi çekip içeri giriyoruz: By the Wine Jose Maria da Fonseca. 1800'lerden beri şarapçılıkta olan bir aile, mahzen konsepti, tüm tavanı şişelerle kaplı etkileyici bir mekan, yiyen, içen, sohbet eden insanlar.. Peynirler, istiridyeler, marine somon, şarap.. Ye, iç takıl, şarap al.. Ne keyifli bir keşif.. - Sokaklar hiç ummadığım kadar sanatla dolu.. Graffitiler, muraller heryerde!. Alfama ve Graça'da, Santo'da bol bol Vhils işi görüyorum.. Atıklardan ürettiği 3 boyutlu duvar resimleri ile tanınan Bordalo II işleri ile tanışıyorum.. Her sokakta karşıma yeni bir sürpriz çıkmasına giderek daha çok alışıyorum... - Pastelaria-Leitaria Nita. Bizim evin sokağında sıradan bir mahalle pastanesi.. Hepsinde olduğu gibi bir tarafı tezgah, diğer tarafında duvara dayalı masalar var; gün boyu yaşlılar oturuyor.. Sadece kendi dilinde konuşan güleryüzlü amcanın elinden bir kek, bir kahve bazen dünyanın en güzel kahvaltısı olabilir.. Üstelik böyle pastanelerden şehirde ne çok var! Bazen herhangi birine dalıp böyle sıradan, minicik detaylar ile mutlu olmak ne güzel!.. Koca bir seyahatin içinde bana şehirle bütünleştiğimi, gerçek hayatın içine birkaç dakikalığına dahil olabildiğimi hissettiren anlar en kıymetlileri.. Hiçbir seyahat sadece "mutlaka görülecekler listesi"nden, restoran adreslerinden ibaret değil.. Herbirimiz için bizi mutlu edecek, sadece kendi bulabileceğimiz, sadece bize bir şey ifade eden küçük hazineler var.. Gitmeden yaptığım derin araştırmaları, o şehrin içinde saklı kendi sürprizlerimi bulmak için peşine takıldığım küçük ipuçlarını çok seviyorum.. Lizbon da bu anlamda beni gitmeden çok heyecanlandırdı, daha çok yürümek daha çok görmek için çok motive etti.. Ne çok şey yaptık.. defterde kalan, "bir sonraki sefere.." dediklerimiz de oldu ama hiç sorun değil.. Zaman geçtikçe izi kalan sadece o en mutlu ve bize özel anlar olacak.. Ve Lizbon bizi yeniden buluşmaya, kendini bize daha çok anlatmaya mutlaka çağıracak.. Dilerim arayı çok fazla açmadan çağırır. Gelecek sefer için Porto'yu, sahil şeridini, köy ve kasabaları da içine katarak kapsamlı bir Lizbon planı var aklımda.. Bu güzel yemeklere çok alışmışken ve konservelerimizin bitmesine çok az kalmışken Lizbon bizi çabuk çağır!. Tüm seyahatlerimden önce ilk olarak bir rehber kitap edinir, not alarak okur, sonra blog yazılarını dolaşırım. Bugüne kadar başka hiçbir blog yazısından bu kadar çok not aldığımı hatırlamıyorum. İçimdeki Portekiz heyecanını büyüttünüz yazınızla. Çok teşekkürler. Çok sevindim. Umarım seyahatiniz en az benimki kadar güzel geçer. harika bir coğrafyaya gidiyorsunuz. iyi seyahatler!


Karadeniz'in bu bölümüne ilk kez ayak basıyorum.. Heyecanlıyım.. Beklentiliyim.. ama yola çıkarken bu seyahatin finalde bana "hayatımın en güzel seyahatlerinden biriydi" cümlesini kurduracağından bihaberim! Doğu Karadeniz denince akla gelecek standart rotalardan biri değil, daha az tercih edilen, çok bilinmeyen ama muhteşem bir rotamız var.. Bunu nasıl açıklasam bilemiyorum.. Yine ilk kez gitsem tamamen aynısını yine yaparım.. ama şimdi tekrar gitsem yine risk alır bambaşka bir bilinmeyen rotadan giderim.. Çünkü artık biliyorum ki "Doğu Karadeniz" denince yapılabilecek tek bir plan yok.. Orada bir yerlerde gizlenmiş onlarca farklı seçenek, onlarca nefis köy, onlarca masal gibi yayla, üzerinden ilk kez geçilecek kilometrelerce yol var.. İnanılmaz güzelsin Karadeniz.. eşsizsin.. Klişe fotoğraflara sığdırılamayacak kadar eşsizsin.. Sende bir seyahati unutulmaz kılacak her şey var.. Lazım olan sadece sendeki gerçek güzelliğin peşine düşmek isteyecek birileri.. Bu, bu sefer bizdik.. Dilerim başkaları da olur.. İsterim ki sana koşarak gelen herkes seni çok sevsin, anlasın; senin içinde kendi Karadeniz'ini bulsun.. Bir başkasınınkinin aynısını değil; kendi özgün Karadeniz hikayesini bulsun.. Umarım Karadeniz seyahatimize dair aşağıda paylaşacağım tüm detaylar herkesin özgün rotasını oluşturup, unutulmaz anılarla harika bir seyahat gerçekleştirmesine yardımcı olur.. Bölgeye havayolu ile ulaşmak için Trabzon Havalimanı, Batum Havalimanı akla gelen ilk alternatifler.. Ancak rotanızı nasıl şekillendirdiğinize göre Karadeniz'deki diğer şehirlerin havalimanları ve hatta Kars, Erzurum gibi havalimanlarını da kullanmak elbette mümkün.. Havayolu ile bölgeye ulaştıktan sonra rahatça gezmenin yolu elbette araç kiralamak. Nasıl bir araç kiralayacağınız konusu oldukça önemli. Önerim, yola çıkmadan önce gitmeyi planladığınız yerlerin listesini yapıp, yol durumu hakkında bilgi edinmeniz. Rotanızda rakımı yüksek köyler, yaylalar gibi yolu oldukça bozuk yerler varsa normal bir binek araç kiralamanız yanlış bir seçim olur. Bu konu gerçekten hayati derecede önemli!. Yolda kalanlar, çıkamayanlar, yayla hayallerine veda etmek zorunda kalanlar çok duyduk, rastladık; lütfen "ben çıkarım" demeyin ve bu konuya önem gösterin!. EĞER BOZUK YOLLARDAN GEÇECEKSENİZ, ALTI YERDEN YÜKSEK, ÇEKİŞ GÜCÜ YÜKSEK, ARAZİ ŞARTLARINA UYGUN BİR ARAÇ KİRALAYIN! Araç kiralamak için web üzerinden kolayca sitelerine ulaşabileceğiniz global kiralama şirketlerinin yanısıra bölgedeki yerel acentelere de ulaşabilirsiniz. Bizim gideceğimiz yerler sebebiyle çekiş gücü yüksek bir araca ihtiyacımız olduğu için önce bilindik sitelerden böyle araçlar araştırıp seçeneklerin azlığını ve fiyatları görünce şansımı yerel acentelerde denemeye karar veriyorum. Kısa bir araştırma ile iyi bir hizmet alabileceğimize kanaat getirdiğim bir acenteden bir Duster ayırtıyoruz. Bu araç, planlama sırasında gideceğimiz yerlerde irtibat kurduğum kişilerin ortak olarak önerdiği, buralarda rahat gezersiniz dediği bir model.. Gerçekten de sorunsuz olarak gezebiliyoruz.. Bütçeye ve rotaya göre daha iyisi de tercih edilebilir ama bizim için gayet yeterli oluyor. Aracı, Trabzon havalimanından teslim almak kaydı ile Aydemir RentACar 'dan kiralayarak gayet düzgün, memnun kaldığımız bir hizmet alıyoruz. Kiralama öncesinde birkaç farklı işletmeyi kıyaslamak, önceden kiralayanların değerlendirmelerini okumak yerinde olur. Araç rezervasyonunu gitmeden en az 15 gün önce yapmanızı öneririm. Binek araç bulmakta sorun yok ama araziye uygun araç bulmak biraz daha zor ve biraz daha maliyetli.. Ancak gezinizin sorunsuz geçmesi gerçekten doğru aracı seçmenize bağlı!. Karadeniz sahil yolu ve ana arterler oldukça düzgün. İç bölgelere doğru ilerledikçe yollar bölgenin doğası gereği virajlı olmaya başlıyor.. Öyle ki, özellikle Artvin denilince aklıma ilk "viraj" geliyor.. Keskin ve sayılamayacak kadar çok fazla viraj!.. Artvinliler çok tercih ettikleri o pikap model kamyonetleri ile bu çılgın virajlarda yol düzmüş gibi vızır vızır gidiyorlar hem de!. Yolları yazının içinde ara ara anlatıp detay vereceğim.. Lütfen daima çok dikkatli yol alın.. Görülecek yer alternatiflerini, konaklamaya müsait yer alternatiflerini alt alta sıralayıp kalacağınız gün sayısına göre uyarlayabileceğiniz onlarca farklı rota var!. Benim önerim mutlaka görmek istediğiniz yerlerden başlayarak bir liste yapmanız ve bunu, gideceğiniz mevsim, dönem, hava şartlarına göre gözden geçirerek netleştirmeniz olacak. Biz Doğu Karadeniz'e uzunca bir süre ayırmayı istediğimiz için buna en uygun olan 9 günlük bayram tatilini seçiyoruz gitmek için. Burada minik bir parantez de açayım: .. Ve bunu yaparken de iki noktaya dikkat ediyoruz: Birincisi, bayram sebebiyle çok yoğun kalabalıkların tercih edeceği belli başlı yerlerden kaçınmak.. ikincisi, "bu mevsimde aşırı nemlidir, bunaltıcıdır" uyarılarını dikkate alarak buharlaşmadan gezebilmek.. İşte bu iki noktayı esas alarak oluşturduğumuz planımız, seyahatin büyük kısmında Artvin'e odaklanarak buraya bağlı ilçe ve köylerde gezip, finali Rize Çamlıhemşin ile yapmak.. Seyahatimizi üç bölüme ayırıyoruz.. Borçka, Şavşat ve Çamlıhemşin. İlk aşama olan Borçka'dan araç ile çevredeki en fazla 2 saatlik yolculuklar şeklinde ulaşabileceğimiz pek çok noktaya keşif gezileri yapıyor, görmek istediğimiz öncelikli yerleri geziyoruz. Borçka'nın ardından ikinci aşamada Şavşat'a bağlı bir köyde kalarak gerçek köy hayatı, bu köye bağlı yayla deneyimi yaşıyor, doğa ile iç içe 2 gün geçiriyoruz. Seyahatin üçüncü ve son bölümünde ise yaptığımız onca yolun yorgunluğunu atmak, yavaş yavaş dönüş yoluna geçmek üzere Çamlıhemşin var.. Biraz araştırınca siz de farkedeceksiniz ki sırf Artvin'de bile gezip görmeğe değer sayısız alternatif var.. Bunların bazıları meşhur, bazıları henüz kitle turizmi ile tanışmamış ama kesinlikle görülmeye değer yerler.. 10 gün asla tamamını görmeye, tadını çıkarmaya yeterli değil.. Ama tekrar tekrar gidip, her seferinde başka başka köşelerine yer verip tadını çıkarmak için ideal. Aracımız Artvin'e doğru ilerlerken yeşilin dozu yavaş yavaş artmaya başlıyor.. Ardeşen'den itibaren renkler çoşmaya, yeşilin tonları belirginleşmeye başlıyor; içinden geçtiğimiz tünellerin bile üzerini kaplayan yeşillik insanı giderek Karadeniz'de olmanın nasıl bir şey olduğuna alıştırıyor.. Havalimanından ilk konaklama noktamız olan Borçka Klaskur Köyü'ne kadar yaklaşık 200 km. yolumuz var. Yollar virajlar sebebiyle kolay kat edilmiyor; ancak yakın zamanda tamamlanan Cankurtaran tüneli yolu hem çok kısaltıyor hem de çok daha güvenli hale getiriyor.. Tünelden geçerek Borçka üzerinden Klaskur'a ulaşıyoruz.. Klaskur, seyahatimizin birinci bölümü için kendimize üs olarak seçtiğimiz köy. Hem çevrede yapacağımız gezilere kolay ulaşılabilir bir noktada olalım, hem de betonlar arasında değil, doğal bir ortamda bulunalım istediğimiz için, rotamızın olmazsa olmazlarından Borçka Karagöl'e 13 km.; Macahel Vadisi'ne de 30 km. uzaklıkta bulunan bu köyü tercih ediyoruz. Yine hemen bir parantez; Şimdiki adı Aralık Köyü olan Klaskur, Gürcüce "aralık" demekmiş zaten.. Köye doğru iki kayalık tepenin arasında akan dere boyunca ilerlerken bu ismin coğrafi yapısından geldiğini tahmin etmek zor değil.. İlk bakışta çok fotoğrafik, dünya şirini görünmeyecek gözünüze ama bu civarda kalırsanız burada olmanın avantajlarını yaşayacaksınız.. Karagöl'e yakın olması sebebiyle burada pek çok pansiyon ve dağ evi bulunuyor.. Ben nerede kalalım sorusuna cevap ararken şunlara dikkat ediyorum: Mütevazı bir yer olsun; bütçemizi zorlamasın.. Yerel mimaride yapılmış ahşap bir yer olsun, mimarisi ile gözümüzü tırmalamasın!. Bu düşünceyle bir aile işletmesi olan Klaskur Adaş Dağ Evi'ni buluyorum ve gitmeden de telefon edip hem konaklama ile ilgili hem de bölge ile ilgili ayrıntılı bilgi alıyorum. Kalacağınız her yeri mutlaka telefon ile arayıp hem detaylı sorular sormanızı hem de ulaşım, çevrede gezilecek yerler vb. gibi konularda fikir almanızı mutlaka öneririm.. Planlamanızı yaparken orada yaşayanların değerlendirme ve yönlendirmeleri çok işinize yarayacaktır.. 5 gece boyunca Klaskur Köyü'nde kalıyor, her gece dere sesi ile uyuyup sabah dere sesi ile uyanıyoruz.. Çok ilginçtir; köyden güzel bir dere geçiyor ve bu köyde kalmayan hiç kimse bunu bilmiyor.. Karagöl'e giden "turistler" gaza basıp önünden geçiyor ama şu köyde ne varmış diye durup bir bakmıyor!.. O zaman da bizim dağ evinin tam karşınında, suyun içindeki kaya, her sabah kalkınca üzerinde oturup terapi yapmak üzere bize kalıyor!.. Bu seyahat öyle büyük şeylerle değil, orada burada bulduğunuz böyle minicik sürprizlerle yavaş yavaş yüreğimize işliyor işte.. Borçka Karagöl Pek çok kişinin Karadeniz fotoğraf albümünde gördüğünüz Karagöl buralara gelip de görmeden dönülmeyecek bir doğa harikası.. Ancak ne yazık ki çoğu kişinin gelip sadece iki fotoğraf çekip gitttiğini, gerçek güzelliğini göremeden, tadını çıkaramadan "gördük mü, gördük!" diyerek geldiği hızla gittiğini düşünüyorum.. Çok yakınında konaklamamızın bir ödülü olarak gölü ve çevresini yağmurlu, güneşli, sisli, tenha ve kalabalık her türlü görebilmiş, keyfini çıkarmış olmanın mutluluğunu yaşıyorum.. Ne yazık ki sosyal tesisin de bulunduğu giriş alanı, yani o bol bol fotoğrafı çekilen yer biraz hayal kırıklığı.. Kalabalık, gürültü, mangal dumanı, lunapark gibi aktiviteler, ses ve görüntü kirliliği.. Ama gölün çevresinde yürüyüş yapacak vaktiniz varsa asıl muhteşem deneyim o zaman başlıyor.. Yeşilliğin içinden, tahta köprülerden sakin bir yürüyüş, ara ara sunduğu fotoğraf kareleri ve renkleri ile size göz kırpan muhteşem göl.. Tur ile geldiyseniz elbette yapacak bir şey yok ama bireysel olarak geldiyseniz en az 1-2 saatinizi ayırarak çevresinden bir keşif yürüyüşü yapmalısınız../ Karagöl yolu virajlı, dar ama zemini düzgün bir yol; normal otomobil ile ulaşabilirsiniz. Son kilometreleri Arnavut kaldırımı şeklinde düzenlenmiş bu yolun köy içlerinden de geçtiğini düşünerek lütfen yavaş gidin!.. Milli park girişinde normal araç için 11 TL. makbuz kesiliyor.. İçeride otopark, tuvalet ve yeme içme tesisi var. Karagöl'e gitmişken yol üzerinde Muratlı tabelasından saparsanız geçmiş yıllarda baraj suları altında kalan Muratlı çay fabrikası ve hemen yanındaki caminin minaresini göreceksiniz.. Cami bir anlık Halfeti etkisi yaratıyor; tam karşısında kıyıda masa ve banklar var.. Basında bu caminin imamının bir süre ezan okumak için kayıkla minareye gittiğini okumuştum ama şu anda kıyıda yapılan yeni bir cami mevcut.. Görmek çok şart değil ama fazladan vaktiniz olursa uğrayabilirsiniz.. Karagöl yolunda manzaraya karşı çay, mısır ya da kahvaltı molası verebileceğiniz işletmeler de göreceksiniz ama benim önereceğim özel bir yer daha olacak: Cankurtaran tünelinden çıkıp Borçka'ya doğru ilerlerken yol üzerinde rastlacağınız seyyar bir çay bahçesi, üzerinde Çamlıbahçe yazan mavi bir kamyonet var.. Sahibi Yaşar Topal ile tanışıp sohbet etmek isteyeceksiniz. Kendisi üniversite okuduktan sonra şehirde kalmak yerine köyüne dönüp zor bir araziye kurulu çaylığında çay üretmeye devam etmiş.. Yabancı turistlere couchsurfing ile evini açıp buralara gelenleri ağırlıyor ve ayrıca bu bahsettiğim mobil çay bahçesini işletiyor.. Biz bölgede kaldığımız sürece her geçişimizde uğrayıp çayını içiyor, keyifli muhabbetine ortak oluyoruz.. Borçka'nın Yaylaları Karadeniz gezisinde öğreneceğiniz ilk şey her köyün bir yaylası olduğu.. Hatta bazen birden fazla yayla; yayla hayatından tekrar köye geçerken arada belli bir süre kalınan ara yaylalar da var... Aslında öyle çok yayla var ki.. Bulutların üstüne doğru çıktıkça sanki her yer yayla!.. Şimdilerde bu sistem biraz değişse de havalar ısınınca hayvanlarla birlikte yaylalara çıkılıyor; yaz yaylada serin geçiyor, hayvanlar aşağıda bulamadıkları taze otlara kavuşuyor.. Yayla acayip bir şey!. Daha yayla kelimesini duyunca yüzü parlamayan kimse görmedim!. Hangisi olursa olsun, yaylaya çıkacağınızı duyan coşuyor, o anda "ah, keşke şimdi ben de çıksam" cümlesinin aklından geçişini adeta alnından harf harf okuyorsunuz!. Yayla şahane bir şey!.. Hele ki turizmin ulaşmadığı, gerçekten sadece orada yaşayanların gittiği gerçek bir yayla bulabilirseniz.. ne şanslıyız ki bu seyahatte böyle yaylalar görme şansı buluyor; bir günlüğüne de olsa bu muhteşem ruh haline ortak oluyoruz.. Tüm günü kaldığımız köye yakın bir yaylada geçirmeye karar verip yanımıza kitaplarımızı, müziğimizi, yaylada yeme içme mekanı olmadığı için atıştırmalık birkaç şeyi falan da alıp yola koyuluyoruz. Yayla demek yukarı tırmanmak, hem de çok bozuk bir yoldan tırmanmak demek!. Bozulmamış, orijinal yayla demek yolu asfalt olmayan, berbat bir yol demek!.. Yayla demek 10 kilometrecik yolu tam iki saatte çıkmak demek!.. O yüzden yayla mı görmek istiyorsunuz? Normal araba ile asla!. Hiç bulaşmayın!. Yayla gezmek istiyorsanız 4 çeker araç olmadan kendinizi o yollara asla vurmayın!.. "Yol boyu su kaynaklarında durup buz gibi su içerek, yükseldikçe havayı içimize çekip "oh bee!" diyerek yaklaşık 2 saatte yaylaya varıyoruz.. Her yer yemyeşil çimen, ot.. Gökyüzü açık, tam sırta sıralanmış, hatta adeta özenle dizilmiş yayla evleri, inekler, keçiler ile manzara adeta Heidi'nin Alpler'deki köyü!.. Hayretler içindeyiz!.. Arabayı manzarayı da bozmayacak bir kenara park edene kadar karşılaştığımız herkes "hoşgelmişsiniz yaylamıza" diyor, memleket soruyor, "istanbul'un neresinden" diyor, gülümseyerek "hadi gezin, güzeldir buralar" diyor, hatta şuradan manzara güzel diye yol tarif ediyor.. Bu sıcak karşılama, cennet gibi manzara aklımızı daha o dakikalarda alıyor.. Arabayı park edip içinden ıvır zıvırımızı alıp yeşil bir tepeye doğru yürüyoruz.. Burada biraz uzanalım, manzaraya bakalım, kitap okuyalım istiyoruz.. kenarda oturan iki abi görüp soruyorum: şurada oturabilir miyiz? Gülüyorlar.. "İstediğiniz yerde oturun, yayladır.. isterseniz gidin şu evin önünde bile oturun!".. Biz de gülüyoruz.. Şehirden gelmiş koca çayırda ne yapacağını bilemeyen, bu güzelliğin içinde istediğimiz yere oturabileceğimize inanamayan iki şapşalız!. Çimene yayılıp bir süre kalıyoruz.. Baktığımız her yer başka manzara, başka güzel.. Bu güzelliğe dalmışken karşıdaki evden bize sesleniyorlar: Gelin, çay yaptık, siz de için.. Rahatsız etmekten çekinerek gidip oturuyoruz.. Önce çaylar geliyor, sonra önümüze bir sini konup üzerine lavaş, peynir, bal bırakılıyor.. Yoğurt da yer misiniz sorusunuz daha cevap bile veremeden bir kavanozun kapağı açılıp tabağa mis gibi kaymağıyla birlikte iki kaşık koyuluyor.. Sonrası sohbet, muhabbet.. Kalkarken mahcubiyetle teşekkürümüze karşılık bir de yanımıza biraz yayla peyniri vermesinler mi!.. Bir süre evler arasında geziniyor, içlerinden gelen seslerle gülümsüyor, manzarada iç çekiyor isimli cisimli keçilerle tanıştırılıp oğlak Temmuz'un başını okşuyoruz.. Az önce tanıştığımız Ahmet Abi ile sözleştiğimiz üzere onun peşine takılıp buz gibi bir su kaynağına gidiyoruz.. Su içiyoruz, onun anlattıklarını dinliyoruz, an be an değişen manzarada deliriyoruz... Bulutlar yürüyor, evler, dağlar bir görünüp bir kayboluyor.. Kaynaktan dönerken bir mola da onun evininin önünde verip eşinin yaptığı muhteşem yayla çayından içiyoruz.. Kitaplarda bulamayacağımız ne güzel şeyler anlatıyorlar buralara dair.. Çaylar tazeleniyor, muhabbet koyulaşıyor, bulutlar manzarayı sürekli yeniliyor.. Artık yaylaya veda vakti; içtiğimiz yayla çayından bir tutam paketlenip "İstanbul'da içip anarsınız" diyerek yanımıza veriliyor.. Üzerinde tesis, konaklama birimi olmayan, sadece insanların yaşadığı, yol tabelasız bir yaylanın ayrıntılı tarifini vererek "koşun, hemen gidin!" demeye hakkım olduğunu düşünmüyorum.. Hem anlattığım bu hikayeyi bizzat yaşayabilme ihtimalinizi korumak, hem de oradaki huzura saygı göstermek adına.. Çünkü bir gün içinde bir değil, 25 araba gittiğinde kimsenin sizi bu şekilde buyur etme, gönülden ağırlama ihtimali olmayacak.. Yine de "gerçekten" bu güzelliği yaşamak isteyenlerin yazının içinde gerekli ipuçlarını bulacağına ve gittiğinde de "yaylanın hak ettiği saygıyı göstereceğine" eminim!. Yaylalarla ilgili her ne kadar gitmeden önce planlama yapsanız da son kararı oraya gittiğinizdeki güncel şartlara göre vermenizi öneririm.. Hava ve yol durumu değişken.. Yayla yolları bozuk olduğu kadar karmaşık aynı zamanda.. Eğer gideceğiniz yaylada bir ev pansiyon, bir konaklama birimi varsa yol ayrımlarında tabela olabiliyor ama onun dışında durum genelde "ormanda karşıma iki yol çıktı... bana soldaki doğru gibi geldi.." şeklinde ilerliyor.. Yanlış yola sapmak, sisin içinde kalmak, hem de uçurum kenarında!... bunlar hep olası; gitmeden inanamıyorsunuz ama durum böyle.. Oralarda yaşayanlara sorun, tarif alın, hatta tarifi birkaç kez alıp emin olun.. Tecrübeyle sabittir, onlar yolu biliyor ama tarif ederken yanlış anlatabiliyor!.. Hep tedbirli olmanız için zorluklardan bahsettim ama yayla öyle bir şey ki.. Bir kere o yüksekliğe çıkıp bulutların üstünde olmanın tadına varınca bir daha aşağı inmek de istemiyor insan!.. Bize öyle oldu.. "yaylamania" diye bir hastalık icat ettim.. Hep oralarda olayım istedim.. aşağılarda nefes alamadım!.. Yemeğin yanında da Burhan Abi'nin sohbeti, üstüne ikram ettiği Gürcü şarabı ve kendi yaptığı konyağı.. Bu seyahatte en sevdiğim deneyimlerden biri bu.. Gerçekten bir eve misafir olup masalarına oturmak, o gün yemekte ne varsa yiyebilmek o kadar değerli ki.. Burası yemek bitince "hesap lütfen!" diyeceğiniz bir restoran değil.. Sahibesinin sizi karşılarken ve yolcu ederken yanaklarınızdan öptüğü bir ev.. Utana sıkıla ne ödemeniz gerektiğini anlamaya çalışırken "ne desek ki, vermeseniz de olur.." diyen bir yuva.. Burhan Abi ve ailesini, bu yayla evindeki bu harika öğle yemeğini çok seviyor, bir gün kalmak üzere gelmeye daha orada karar veriyoruz.. Macahel Köyleri Doğu Karadeniz denince en merak edilen, en büyülü yerlerden biri Macahel bölgesi.. Hep duyar, gitmek isterim ama tam olarak nasıl bir yer, gitmeye karar verip araştırınca anlamaya başlıyorum.. Macahel aslında bir kısmı Gürcistan bir kısmı Türkiye sınırında kalmış toplam 18 köyden oluşan bölgenin genel ismi.. 12 köy Gürcistan tarafında kalırken 6 tanesi Türk tarafına geçiyor.. Ana köy Camili; diğerleri Efeler, Kayalar, Maral, Düzenli ve Uğur. Bölge, Türkiye'nin tek biyosfer alanı ünvanı alan temiz doğası ve arıcılık faaliyetleri ile o kadar ünlü ki, zaten hakkında ayrıntılı bilgiye kolayca sahip olabileceğiniz için bunları tekrar anlatmak yerine bizim bölgeyi nasıl gezdiğimizden bahsedeceğim.. Burası çok geniş bir bölge.. Karagöl yolundaki ayrımdan Camili tabelasını takip ederek ulaşabiliyorsunuz.. Gideceğiniz yol 20-30 kilometre ama inanılmaz virajlı bir yol.. Gayet düzgün bir asfalt yol; yani normal araba ile gidebilirsiniz ancak yine dikkatli sürmek gerekiyor.. Zaman zaman yolun bir tarafı uçurum.. Yolu zorlaştıran, yolun durumundan çok hava şartları.. Özellikle akşam 5'ten sonra sisin artması ve görüş mesafesinin azalması nedeniyle ulaşımın daha da zorlaştığı söyleniyor.. Yola çıkmadan önce yine bilenlere danışmak lazım.. Yolun yarısına kadar tırmanıyor, sonra da Macahel'e doğru biraz iniyorsunuz.. Yani aşırı yüksek rakımlı bir yer değil.. Belki de eşsiz doğa şartlarını oluşturan bu ideal yüksekliğidir.. Yol boyunca 2000 mt. de en yüksek noktada mola verip manzara izleyebileceğiniz bir yer var; orada durup manzara izlemeyi atlamayın.. Gerçekten büyüleyici!.. Biz öğle saatlerinde ulaşıp yemeğimizi Maral Köyü'ndeki İremit Pansiyon'da yemek üzere plan yapıyoruz.. Yoldan Sevda Hanım'ı arayıp bizi kabul edebilir mi diye kontrol ediyorum.. Burası da yine konaklayanlara ve tur gruplarına yemek ve kahvaltı veren bir köy evi. Yöresel yemeklerden oluşan bir menü hazırlayıp sabit bir fiyat ile sunuyorlar.. Yemek sonrası az ilerideki İremit Camii'ni geziyoruz.. Burası 1851'de yapılmış ama bulunduğu yamaçtaki zorlu şartlar yüzünden sökülüp daha aşağıdaki şimdiki yerine taşınmış.. İçi tamamen el oyması, rengarenk el boyaması ahşap, dışı teneke.. Cami ziyareti sonrasında Maral Şelalesi'ne doğru yine tangır tungur bir yolculuk yapıyoruz.. Macahel'in ikinci kötü yol tecrübesi de bu.. Yolun bazı kısımları gerçekten kötü; normal araçla gidenler gördük ama bence asla mantıklı değil!.. Aracı şelaleye 10 dakika yürüme mesafesinde bırakıp zorlu bir yürüyüş yolundan bir miktar daha devam ediyorsunuz. Ayakkabınız, kıyafetininiz koşullara uygun değilse bu yürüyüşü de önermiyorum.. Ayakkabı ve kıyafet için ayrıntılı bilgiyi DOĞU KARADENİZ VALİZİNDE NELER OLMALI? yazısından okuyabilirsiniz. Şelale yürüyüşünün yarı yolunda ahşap kazıklar üzerinde güzel bir mola noktası var. Burada bir çay molası şart!.. Ben çok da şelale meraklısı değilimdir; yolda da yürürken epey söyleniyorum ama şu çay molası tüm yorgunluğu unutturuyor.. Mola sonrası aşağı doğru yürüyüp şelaleye inebilir, mayonuz yanınızdaysa suya girebilirsiniz.. Şelale ziyaretinden sonra dönüşte köy okulunu da görüp Camili merkezine dönüyor, köy içinde biraz yürüyor ve bu kez buradaki restore edilmiş camiyi görmek istiyoruz.. İremit Cami tamamen orijinaldi ama bunu yakın zamanda boyayıp havasını değiştirmişler.. Biz önceki halini görmediğimiz için bunu da beğeniyoruz ama bilenlere bakılırsa ne yazık ki restorasyonun tüm orijinalliği bozduğu söyleniyor.. Buralarda bal alabileceğiniz pek çok yer ve eğer İremit Pansiyon'a gidemezseniz yöresel yemekler tadabileceğiniz Tema Konuk Evi var.. Biz geri dönüş yoluna geçmeden önce bir kahve molası vermek üzere Efeler Köyü "Baraka"ya uğramak istiyor ve yine sağdan mı soldan mı bilinmez ilginç toprak yollardan geçerek ulaşmayı başarıyoruz.. Baraka minicik, şirin mi şirin bir kafe.. Tam yaylalara geçiş yolu ile Bumbulay yolunun ayrımında bulunuyor.. Parantezi kapattıktan sonra yola çıkıyoruz ama "sonra sis basıyor" denilen saati aştığımız için Macahel'den sis içinde dönmek nasıl bir şeymiş onu da yaşıyoruz.. Görüş mesafesi en fazla 1 metre, yol virajlı... Sonuçta başarıyoruz ama elimizde adrenalini çok yüksek bir anı kalıyor!.. Bu gezi sırasında başka gezginlerle karşılaştıkça fikir alışverişi yapılıp birbirinize gezdiğiniz yerleri de anlatıyorsunuz.. İlginçtir; günübirlik giden pek çok kişiden " Ya biz Macahel'e gittik, hiçbir şey yoktu!" cümlesini duyduk.. Böyle bir şey mümkün olabilir mi? Mümkün!. Çünkü Macahel bu meşhur isminin peşine takılıp gittiğinizde direkt gözle görülür bir şey sunmuyor size.. Ya bizim gibi basit bir plan dahilinde gezmeniz lazım ya da burada konaklayıp, buradaki yavaş hayata dahil olmanız lazım.. Bazen duyuyorum, "tur Macahel'e gitmedi" diye yakınıyorlar.. O şekilde gitmemekle kaçırdığınız hiçbir şey yok.. Arhavi Çevresi, Mençuna Şelalesi ve Çifte Köprü Arhavi tüm yamaçları yemyeşil çaylıklar ile kaplı bir başka cennet.. Bu arada çay ekilen bahçelere buralarda "çaylık" deniyor. Rize gibi Artvin Borçka ve Arhavi'de de oldukça fazla çaylık göreceksiniz.. Şöyle ufak çaplı bir araştırma yapınca Arhavi'nin de şahane köy ve yaylaları olduğunu farkedeceksiniz.. Köylerden Arılı, Dikyamaç Boyuncuk.. Yaylalardan Orta, Sırt Yayla, Aşağı ve Yukarı Alacagil, Sazlık, Taşlık, Kocakarı sadece birkaç örnek.. Mesela zorlu yolu ile Sırt Yayla'nın "bulut denizi" dillere destan.. Biz rotamıza Arhavi yaylalarını değil ancak en popüler olan iki noktayı ekleyebiliyoruz bu seferlik.. Osmanlı'dan kalma Çifteköprü ve Kamilet Vadisi boyunca harika bir yoldan giderek ulaşılan Mençuna Şelalesi.. Yan yana fotografik iki köprünün bulunduğu Çifteköprü'ye ulaşmak kolay; yolu düzgün.. Ancak Mençuna Şelalesi bir başka macera!.. Problem araç yolundan çok, araçtan indikten sonra gideceğiniz yaya yolunda.. Bir kısmı korkuluklu ahşap merdivenli yol olsa da, ıslak, kaygan, dik yokuş, toprak yol, basamaklar, zaman zaman bir tarafı boşluk daracık patikalar, 500 adım olduğu söylense de inanılmaması gereken yorucu bir deneyim bekliyor olacak.. Ayaklarda uygun ayakkabı, çantada su, mayo, yağmurluk olmalı!.. Yol boyunca manzaralı banklar, çeşme, dinlenecek noktalar var ama bu yol zorlu bir yol.. Üstelik finalde de şelaleye geçmeden önce sallanan asma bir köprüden geçmek gerekiyor.. Yarım günü alan bu maceranın finalinde şelaleyi görmek gerçekten güzel; biraz turistik bir fiyata bir bardak yayla çayı da içebiliyorsunuz üstelik.. Burası doğu Karadeniz'in en ünlü ve en fotografik şelalelerinden biri.. Gelgelelim çok kalabalık!. Tıpkı Karagöl gibi burası da aşırı kalabalık sebebiyle doğaya konsantre olmakta zorlanacağınız yerlerden.. Suya girip yüzülebiliyor ancak lütfen diğer bölümlerinde suyun içinde yürümeye çalışmayın. Fotoğraf uğruna yapılan bu düşüncesiz davranışlar oldukça tehlikeli!.. Bir günümüzü de Artvin merkez ve Ardanuç'a doğru ilerleyerek bu rota üzerindeki görülecek yerlere ayırıyoruz.. Artvin'e gelmeden Çoruh Nehri üzerinde zipline yapılan Çoruh Zipline'e uğruyoruz önce.. Burası Karadeniz'de zipline yapabileceğiniz en uzun parkur.. Hem 380 mt uzunluğunda hem de çift emniyet sistemi ile en güvenlisi olduğu söyleniyor.. Yine de bu tarz maceraların insanı olmadığımı düşünerek izlemekle yetiniyorum.. Yemyeşil ilçelerden sonra virajlı yolları aşıp Artvin merkeze ulaşınca -ne yalan söyleyeyim- biraz hayal kırıklığına uğrayacak, betona teslim merkezi pek sevmeyeceksiniz diye düşünüyorum.. Direksiyonu hemen Atatepe'ye kırmalısınız onun için!.. Düzgün ama yine bol virajlı bir yoldan kıvrıla kıvrıla şehri en tepeden gören Atatepe'ye ulaşacaksınız. Atatepe'de şimdiye kadar yapılmış en büyük Atatürk heykeli 22 metrelik endamı ile adeta dağların üzerinde, bulutların arasında yürüyor.. Buralara kadar gelip burayı gördüğümüz için ayrıca çok mutluyuz.. Atatepe'de bir sosyal tesis de var ama buralarda hiç oyalanmadan Ardanuç'a doğru yol alalım, orada meşhur "cağ döner"i tadalım diye düşünüyoruz.. İstikamet Dede Cağ Döner!. Bu konudaki detayları sonraya bırakıyorum.. Döner sonrası "bu enerjiyi atmak için en iyisi dönüş yolundaki Cehennem Deresi Kanyonu'na uğramak olacak" diyerek yeni bir maceraya girişiyoruz.. Günlerdir şelalelere yürümek, inip çıkmaktan antrenmanlıyız, kanyonu da tamamlarız diye düşünüyoruz.. Bu kanyondan resmi kaynaklar Arizona Kanyonu'ndan sonra dünyanın en büyük ikinci kanyonu olarak bahsediyor.. Bana tam olarak bunu hissettirmese de oldukça heybetli!.. Giriş ücretli değil; hatta kapıdaki eskimiş bir tabela dışında hiçbir yönlendirme, ziyarete uygun hale getirmek için hiçbir düzenleme yapılmamış.. Kanyonun ortalarına kadar yürüyor ama tepeden kaya düşme tehlikesini göze alamadığımız için yolu tamamlamama kararı alarak geri dönüyoruz.. Yürüyüş boyunca yanımızdaki kurumuş su yolu yerine adında geçtiği gibi dere akıyor olsaydı inanıyorum ki sonuna kadar yürümek isterdik.. Mutlaka görmelisiniz diyemem ama bu tarz maceraları sevenler yine de uğramak isteyecektir.. Kanyon yorgunluğunu atmak için harika bir fırsat çıkıyor karşımıza: 125. Yıl Atatürk Çeşmesi Mesire Yeri. Meraklılığımızı, bazı tabelalardan sırf meraktan içeri dalmamızı, yolu seyahatin ta kendisi saymamızı seviyorum. Yine böylelikle harika bir köşe keşfediyoruz. Üstelik çay da var.. O halde 10 dakika mola!.. Baraj buralarda coğrafyayı değiştirmiş.. Dünyanın en verimli köyleri sular altında kalmış, insanlar yerlerinden olmuş, hayatları mecburen değişmiş.. Berta Vadisi'nde kiraz bile yetişen çok verimli bir köyü anlatıyorlar mesela.. Tarımın gizli kahramalarından.. Sular altında; artık yok.. HES'ler, maden ocakları, barajlar, yollar... Haberimiz oluyor ya da olmuyor buraları çok değiştiriyor.. Karşımızda baraj ile oluşmuş, inanılmaz renklerde, inanılmaz bir manzara var.. Çayımız şahane.. ama yine de o çayı bu muhteşem manzarada içerken bu bahsettiğim keşkeleri düşünmeden edemiyorsunuz.. Hemen bu yol üzerinde ana yoldan ayrılıp 3 km. yukarı tırmanırsanız Dolishane Kilisesi'nin olduğu Hamamlı Köyü'ne ulaşıyorsunuz.. Hazır bu kadar gelmişten çıkıp bakıyoruz elbette.. Köy çok sakin, kilise çok bakımsız kalmış ama yine de bu toprakların kültür mozaiğine çok güzel bir örnek. 10. yüzyıl başlarında Bagratlı Kralı Sumbath yaptırmış ve 17. yüzyıl sonlarında camiye çevrilerek bir süre bu şekilde kullanılmış.. Çıkmışken köydeki ağaçlardan meyve yemeyi de ihmal etmiyoruz.. Erik, kızılcık, armut... Dalından kopardığın meyveyi yiyebilmek ne büyük mutluluk!.. Aslında Kafkasör, daha gitmeden elediğim yaylalardan biriydi.. Her yıl burada düzenlenen boğa güreşi şenliği ile bilinen, şehre çok yakın, yayla özelliğini bir bakıma kaybetmiş bi' yayla rotamızdaki diğer yerler kadar heyecan yaratmamıştı.. Ancak bazen birşeyler sizi çağırır ya.. işte bu da tam olarak öyle oluyor.. Dönüş yolunda Karadeniz sarhoşuyuz.. Kaldığımız dağ evini arayıp "akşam yemeğe yetişemeyiz, bize yemek hazırlamayın" diyerek yayla iniş yolundaki Kuşçu'nun Yeri'nde batırıyoruz günü.. Sağ yanımızda güneş dağlardaki ışığını södürürken sol yanımızda, uzaklarada Artvin'in ışıkları karanlıkta göz kırpmaya başlıyor.. Radyoda -tesadüf bu ya- "bir başkadır benim memleketim" çalıyor.. Seyahatimizin ilk bölümü böyle film tadında tamamlanıyor işte.. Ertesi sabah son kez Klaskur'da uyanıp erkenden o sağlam ve leziz kahvaltımızı yapıyor ve maceranın ikinci kısmına doğru yola çıkıyoruz.. Şavşat, Artvin'in içinde bir başka dünya.. "Citta Slow" olarak bildiğimiz yavaş şehir ünvanı almış ilçede özgünlüğünü koruyan onlarca köy, görülecek pek çok gizli köşe var. Sanırım en bilinen turistik değeri de Şavşat Karagöl. Tıpkı Borçka'daki heyelan sonucu oluşmuş Karagöl gibi bir göl de burada var. Aslında Karadeniz'in tamamında heyelan ile oluşmuş pek çok "karagöl" bulunuyor.. Burası yolu daha uzak ve zahmetli olduğu için Borçka'dakine göre daha sakin olarak yorumlanıyor.. Drone fotoğraflarına bakarsanız tepeden kocaman mavi bir kalbi andırıyor.. Biz aynı seyahat içinde birbirine benzeyen iki aktiviteye yer vermek istemediğimiz için bunu bir sonraki ziyaretimize saklıyoruz.. Zaten Şavşat başlıbaşına ayrı bir seyahat konusu bana göre.. Bir başka seyahatte de Şavşat'a odaklanmayı, buraları daha iyi tanımayı planlıyorum.. Bu seferlik Şavşat planımız sadece çok özel bir köyde geçireceğimiz iki günden ibaret.. Arabaya atlayıp kendimizi yollara vurmak yok, keşif yok.. Yavaş şehir Şavşat'a yakışır şekilde durmak, yavaşlamak, anı yaşamak var.. Plan basit, saf ve kusursuz!. Şavşat tabelasından saptıktan sonra vadi boyu yine su kenarından Bazgiret'e doğru yol alıyoruz. Yol üstünde Soğuksu mevkiindeki tezgahlarda durup "gerçek yerli mısır" yemeği de ihmal etmiyoruz.. Bu seyahat sırasında gördiğimiz her mısır tezgahında durup yerli mısırın izini sürüyoruz açıkçası.. Bu kadar zor buluyor olmak hüzünlü.. ama oralarda hala var.. Hemen yamuk yumuk dişli, yerli, beyaz mısırdan tadıyoruz.. Bu şimdi yediklerimiz gibi değil, çok eskilerde kalan nostaljik bir tat!.. Bu küçük molanın ardından benim masal köyüm Bazgiret'e varmak için Meydancık tabelasından giriyoruz... ve herşey başlıyor.. Bazgiret, Karadeniz'e gideceğimi paylaştığımda belgesel fotoğrafçısı sevgili Tuğba Kırallı'nın önerisiyle adını duyduğum bir köydü.. Kendisi Karadeniz Kadınları konulu fotoğraf sergisi için bölgede gezerken kış aylarında uğramış ve çok sevdiği için belki yazın da güzeldir diye düşünerek benimle paylaşmak istemişti.. Ne kadar da iyi yapmış!.. Köyün isminin peşine düşüp küçücük bir araştırma yapınca karşılaştığım fotoğraflar, dahası oradaki yaşam beni bilmediğimiz yerlerde bambaşka hayatların varlığına, onları tanıma arzusuna karşı öyle heyecanlandırıyor ki seyahatimizi neredeyse tamamen Bazgiret ekseninde kurgulamaya karar veriyorum.. Nerede kalabiliriz, ne yapabiliriz, nasıl gezebiliriz? Minicik minicik ipuçları ile şekillendirmeye başlıyorum.. Gürcü televizyonlarındaki belgeselleri bile izliyorum!. Bazgiret'de çekilmiş bir film bile var: Karbeyaz. Bu arada köyü biz tanımıyoruz ama buraya Çin'den bile turist geldiğini, pek çok belgeselcinin doğal halini koruduğu için yolunun buralardan geçtiğini söylememe gerek yoktur diye tahmin ediyorum!. Daha gitmeden belgesellerden gördüğüm köy halkının bile bir kısmının yüzlerine aşinayım!. Köyde kalabileceğimiz bir ev pansiyon var. Fikri Yazar, bu köyü, köye bağlı yaylayı gezmek isteyenleri, buradan Macahel'e doğru yolculuğuna devam etmek isteyenleri düşünerek evinde böyle bir imkan yaratmış.. Bazgiret Pansiyon. Sanki yoldan geçen biri gelecekmiş gibi -nedense- gereksiz bir pansiyon yazısı asılmış bu köy, evi bizim Bazgiret'teki yuvamız olacak!. Gitmeden neredeyse 2 ay önce kendisine ulaşıp bilgi alıyorum, bizi üniversite okumuş kızının gezdirebileceğini söylüyor, Ağustos'ta görüşmek üzere sözleşiyoruz.. Zaman dolup Bazgiret ile buluşacağımız gün gelinceye kadar köyün okumuş gençlerinin burayı tanıtmak için açtığı @bazgiret hesabını, başka kimseyi takip etmediğim kadar ilgi ile takip ediyorum.. Onlar yaylaya çıkınca, hayvanları otlamaya götürünce, köyde yağmur yağınca, birileri ot biçerken video paylaşınca, oradaki sıradan günlük hayatı gördükçe bile heyecanlanıyor, aynı videoları tekrar tekrar izliyorum.. Sonunda tüm izlediklerimi gerçekten görmek üzere oradayım!. Köye geldiğimizin habercisi masalları andıran ilk manzarada fotoğraf çektikten sonra aşağı mahalleden köye giriyoruz.. Köy bu, herkes birbirini tanıyor; Fikri Bey'in evini soruyoruz hemen tarif ediyorlar.. Bu köyün en büyük özelliği tamamı ahşap, birbirine geçme kütüklerden, hiç çivi kullanılmadan yapılmış yöresel mimarideki evleri.. Yamaçta yeşilliklerin arasına öyle bir dizilmişler ki böyle bir şeyin ancak masalda anlatılabileceğini, gerçekte var olamayacağını düşünüyorsunuz.. Ama var.. ve biz oradayız!. Sıcacık bir karşılama, evde yapılmış ekmek, bulgur, fasulye, çorba ve patates ile hazırlanmış nefis öğle yemeği.. Üstelik normal patates değil bu. Bazgiret'in sadece burada yetişen beyaz bir patatesi var.. Dünyada en sevdiği sebze patates olan biri olarak kesinlikle doğru yerdeyim!. Yemekten sonra köy içinde bir yürüyüş yapıyoruz, buradaki sakinliğe, burada gizilenmiş bu küçücük dünyaya şimdiden hayranız!. Ağaçlardan meyve topluyor yolda rastladıklarımızla sohbet ediyor, evlerden gelen seslere kulak kabartıyoruz.. Burası da Macahel sırtında olduğu gibi bir Gürcü köyü. İki dil konuşuluyor.. Yazları nüfus kalabalık, her evde birileri var ama kışları çoğu büyük şehre çalışmaya gidiyor.. Çocuklarının hepsi okumuş, okuyor.. Kimi aile üniversitede çocuğunu okutmak üzere büyükşehirde; "okul bitsin, dönelim buralara.." hayali kuruyor.. Köyün şimdiki adı Maden. Tahmin edeceğiniz gibi çevresi madenden yana zengin; isim bu sebeple verilmiş.. HES ve maden köylerine girmesin diye kıran kırana mücadele veriyorlar ve şimdilik bunu gayet güzel başarıyorlar.. Köydeki insanlarla bir konuşun, anlayacaksınız; öyle bilinçliler ki.. Burada müthiş bir turizm potansiyeli var.. Bunu kenara atıp HES yapalım, maden ocağı açalım, buraları bitirelim demek mantıklı mı? Asla!.. İşte buna karşı direniyorlar.. Köylerini öyle bir korumaya almışlar ki bize bile yabancı olduğumuz için soruluyor: "Hoşgelmişsiniz.. gezmeye mi geldiniz? Yoksa siz de HESçi falan olmayın ha!.. hep gülüyoruz, allah korusun! diyoruz.. Hiç olur mu öyle şey! bu masal gibi köy hep böyle kalsın.. Köyde yüzülebilir bir şelale, eğer yol yapılabilirse bir şelale daha, gölet, aşağı yukarı diye ayrılan mahalleler, manzara noktaları, buralardan çevreye yapılacak yürüyüş rotaları var ki, zaman zaman trekking grupları da bu rotalardan geçiyor ve bizim kaldığımız eve mola için uğruyor.. Biz de mümkün olduğunca evin kızı Meltem ve Fikri Bey ile çevrede yürüyüşler yapıyor, dalından yağmurun yıkadığı dağ meyveleri yiyor, yepyeni şeyler öğrenip türlü duygular yaşıyoruz.. Burada misafir değil evin fertleri oluyorsunuz.. Her ne kadar beceremesek de ot biçmeye yardıma gidiyoruz, çiçekli yün yataklarda ağır yün yorganlar altında uyuyoruz, sabahları tüm aile bir sininin etrafında kahvaltı yapıp akşam çayının yanında kuzinenin altında pişen küçük patatesleri yiyip sohbet ediyoruz.. Fikri Bey, biz her şeyi tadalım diye Meltem'i biraz fazla uğraştırıyor; Meltem bize bir sabah ekmek, bir sabah gevrek, yetmedi öğlende de katmer yapıyor!... Gül gibi yaşayıp gidiyoruz.. Yine geldiğimizde neler yapacağımızın hayallerini bile hep beraber kuruyoruz.. Evleri, doğallığı, patatesi, akordeoncuları meşhur güzel Bazgiret'i geride bırakıp Karadeniz macerasının üçüncü ve son adımına doğru sabah erkenden yola çıkma vakti!.. Seyahatimizin ilk iki bölümü hayal ettiğimden bile güzel geçti.. Şimdi üçüncüsü için Çamlıhemşin yolundayız.. Bu bölümü yaptığımız onca yoldan sonra geri dönmeden önce biraz dinlenmek, biraz keyif yapmak üzere planladım.. Onun için yol üzerinde uğrayabileceğimiz onlarca alternatifi es geçerek doğrudan Çamlıhemşin'e, konaklayacağımız otele doğru yol alıyoruz.. İkişer bardak mis gibi çay içip İstanbul'da bulamadığımız çeşitlerden aldıktan sonra artık otelimize geçiyoruz.. İstikamet Puli Mini Otel. Merhaba huzur.. Merhaba benim odaları kestane kokulu sığınağım.. Geldiğimiz dönemin bayram olduğunu seyahat boyunca hiç hissetmemiştik ama Çamlıhemşin yoluna girip araç trafiğini görünce bayram tatili olduğunu hatırlıyoruz.. Dışarıda inanılmaz bir kalabalık var.. Ancak Puli bizi tüm o kalabalık ve gürültüden uzaklaştıran ahşap bir kale gibi.. Kestane ağacından yapılmış 80 yıllık bir evin Fırtına deresine bakan penceresinde tüm yol yorgunluğunu atıyoruz.. Burada kaldığımız sürece çevrede küçük bir tur atıyoruz ama yine koşa koşa döndüğümüz yer huzur oluyor.. -Çamlıhemşin girişinde hemen benzinciden sonra küçük bir dere kenarı çay evi var. Çay gördün mü durup içeceksin!. Orada da içiyoruz.. Çinçiva Köyü çok yakın.. Gelmişken uğruyor, meşhur Çinçiva Köprüsü'nü görüyor, Cugal'ın sütlacını, Zua Coffee'nin "Pohpedi Gazozu"nu, köyün "lazutçu"sunun mısırını tadıyor, Peri Dükkan ve BozAyı'ya uğruyoruz.. Zaten o kadar sevimli ve küçük bir köy ki, hemen geziliyor.. Lakin bayram ve çoooooook kalabalık!.. Buraya gelmişken hep merak ettiğim "Kendini Koruyan Mahalle"ye de çıkmak istiyorum teleferikle; bir çay molası da orada vermek istiyorum ama bu kalabalık beni huzursuz ediyor.. Daha çok huzursuzlanmadan otelimizdeki huzurlu köşemize dönüyoruz.. Günü terasta Fırtına deresinin gürültüsü ve iki kadeh şarapla tamamlıyor, gece yıldızları yine buradan izliyoruz.. Enfes bir akşam yemeği, sabah kalkınca adeta kendi evimizdeki gibi bir kahvaltı.. ve veda vakti geliyor.. O kadar ama o kadar güzel bir seyahatti ve o kadar güzel bir finaldi ki.. Çok seyahat ediyoruz, çok yer gezip görüyoruz ama uzun zamandır ilk defa bir seyahatin bu kadar ruhumu doyurduğunu hissediyorum.. Birbirimize kaç kez "çok iyi geldi" diyoruz, bilmiyorum.. Ama bu seyahat her ikimizin de ruhuna çok iyi geldi.. Bizi yeniledi, tazeledi, gençleştirdi.. İstanbul'da bırakıp geldiğimiz, dünyanın tüm huzursuzluğu silinip gitti.. .. sonra da faydalı Bilgilerle devam ediyorum.. Konaklamaya dair hayal kırıklıkları yaşamamanız için bir kaç not.. Konaklama için gözünüzde havalı yerler, konfor, keyif canlandırmayın.. Turizmin yeni geliştiği bir bölge.. Buradaki insanlar turizmci değil; evini ya da kendince konaklama birimine dönüştürdüğü yerini sizinle paylaşan, size oraları görün diye imkan sağlayan yerel halk. Karmaşıklıklar aksaklıklar, yavaşlıklar imkan dahilinde.. Sizi rahat ettirmek, mutlu etmek için çaba gösteren insanlar var; kusur arayıp burun kıvırmak yerine beklentinizi düşük tutup toleranslı olursanız üzülmeyeceğinizi göreceksiniz.. Bazı köylerde ve hatta bazı yaylalarda konaklama imkanı bulmak mümkün.. Bazılarında ev pansiyonlar var, bazılarında bungalowlar bile yapılmış.. Görmek istediğiniz yerleri belirledikten sonra buralardaki konaklama ihtimallerini araştırın; pek çok köyde, en ummadıklarınızda bile en azından bir tane konaklama imkanı mevcut. Ancak önerim ne olursa olsun betondan yapılmış bir yere, saçma sapan, otel kılıklı bir yere tıkılmamanız. Biz üç yerde de ağaçtan yapılmış yerel mimarideki yerlerde kaldık.. Birincisi Klaskur'da çamdan yapılmış dağ evi idi; odamız çam kokuyordu.. Zaman zaman servis aksamaları oldu, ortak alandaki ortamı karışık bulduk ama bizi rahat ettirmek için çabalarını farkettiğimiz için, otelci değil, elbirliği ile uğraşan bir aile olduklarını bildiğimiz için tolore edilemez bir sorun yaşamadık.. İkinci kaldığımız Bazgiret'deki köy evi de ahşaptı ve olması gerektiği şekilde tam bir köy evi gibi kokuyordu.. Burada ailenin fertleri gibi yaşadığımızı söylemiştim; banyo ve tuvalet ortak kullanılıyor.. Ev pansiyonlarda genel olarak zaten durum böyle.. Ancak temizlik, yeme içme konusunda en ufak bir huzursuzluk yaşamadığımızı, başımızı yastığa gönül rahatlığı ile koyup, sofraya aynı rahatlıkla oturduğumuzu da eklemeliyim. Üçüncü kaldığımız, Çamlıhemşim'deki yer ise zaten diğerlerinden farklı, butik otel kategorisinde olduğu için aynen beklediğimiz konforda idi.. Odaları kestane ağacı kokuyordu.. Bu detayları tamamen karşılaşacaklarınızı her yönü ile bilin, seçimlerinizi buna göre değerlendirin diye paylaşıyorum.. Daha önce planlama yaparken gerçek bir yayla evinde konaklama seçeneğini de düşünüştüm ve Klaskur'daki dağ evimizin sahibi Serkan Bey ile fikir alışverişi yapmıştık.. "Tam bir yayla evinin altında hayvanlar, üstünde de insanlar kalıyor; dolayısıyla aralıklı tahtalardan hem soğuk hem de koku giriyor" diye paylaşmıştı benimle; rahat edebileceğimizden emin olmak istemişti.. O yüzden ben de bu detayları yazayım ki kafanızdaki soru işaretleri dağılsın, sonradan üzüntü hayalkırıklığı olmasın istedim.. Bu hayatımın en kısa yeme içme listeli seyahati olabilir!. Çünkü bu seyahatin doğası gereği her öğünde bir yere yemek yemeğe koşmadık. Bulunduğumuz ortamın gerektirdiği şekilde yapmamız gerekeni yaptık.. Ve de aynen tahmin ettiğimiz gibi neredeyse hemen her öğünümüz doğal, yerel ve lezzetli geçti!. - Trabzon'dan Artvin'e giderken ilk yemek molası Sürmene'de. Karadeniz'in her bölgesinde nefis pideler bulmak mümkün.. Sürmene de bunlardan biri.. Biz Yılmaz Pide'de yiyoruz.. Bir diğer iyi alternatif de Bozo. Sürmene pidesini yemenin bir usulü var. Kenarından koparttığınız parçayı ortadaki yumurta sarısına banarak yiyorsunuz.. En iyisi el ile girişmek, böylesi daha zevkli!. - Hopa merkezde de deneyebileceğiniz iyi pideciler var: Aspirin Pide; özellikle spesiyal pidelerinin hem kıymalı hem de kuşbaşılı versiyonu gayet başarılı. Kristal Pide; Kapalı kavurmalı pide diyor ve susuyorum!.. - Bölgenin en iyi cağ dönerini yemek isterseniz Ardanuç'a gitmek şart!. Ardanuç'ta her yerin dönerinin iyi olduğu söyleniyor ama bir numara Dede Cağ Döner. Burada dönerciler restoran değil daha çok dükkan gibi; en geç öğlen 13:00'e kadar gitmek gerekiyor, yoksa bitiyor.. - Klaskur köyünde ve Karagöl yolunda yemek yiyebileceğiniz yöresel restoranlar var.. Klaskur'daki Meroli ve akşamları müzik de olan Nalia'yı deneyebilirsiniz. - Gezeceğiniz köylerde ve yaylalardaki pansiyonları, konaklama yerlerinin not alırsanız pek çoğunda gün içinde yöresel ev yemeği yiyebilirsiniz. Yöresel yemeklerin iyisinin evlerde yapıldığını, pansiyonları da ailelerin işlettiğini düşündüğünüzde saçma bir yol üstü lokantasından çok daha lezzetli bir deneyim yaşayabilirsiniz. - Artvin'de yemek kültürü klasik Karadeniz mutfağı ile Gürcü mutfağının karışımı.. Pideler, muhlama, silor, gürcü böreği, haçapuri pidesi, cevizli fasulye, katmer, peynir eritmesi, erişte, gevrek aşina olduğunuz yemek isimleri olsun.. Ayrıca Benekli Alabalık da bölgede bol bol bulunan lezzetli bir seçenek.. - Rize'de yemek için en favori adres Liman Lokantası. (2019 edit:Kavurma, döner, sarma ve sütlaç favorilerim.) - Şenyuva Köyü Cugal Cafe'nin sütlacı tüm övgüleri hak ediyor, muhteşem.. Ama günlerdir yaptığımız kahvaltılardan sonra kahvaltısı ve muhlaması için aynı şeyi söylemem mümkün değil. Bu seyahatte gerçekten lezzetli, muhlamayı sadece Klaskur'da kaldığımız Adaş Dağ Evi'nde yedik bol bol.. "Çamlıhemşin'de böyle yapılır" denen usulü ben pek tutmadım.. - Çamlıhemşin'de "iyi yemek" için kaldığımız oteli tek geçiyorum.. Küçük posriyonlar halinde birbirinden lezzetli tabaklarla donatılan efsane bir sofra; hepsi özenle, sevgiyle hazırlanmış "biri de kötü olsun!" dedirten yöresel tatlar.. Puli'de kalmasanız bile yemek için rezervasyon yaptırabiliyorsunuz. Bence yaptırın!. - Trabzon havalimanı yolunda gitmeden son bir laz böreği yemek isterseniz Nejla Hanım Ev Tatlıları'nda ılık, çıtır hamurlu ve lezzetli bir laz böreği deneyebilirsiniz - . Burada da sizden gelen sorulara cevaplar var.. Yola çıkmadan hiçbir soru işareti kalmasın diye!.. - Ortalama bütçe nasıl? Konaklama fiyatları nasıl? / Bunun için net rakamlar vermem mümkün değil çünkü hepimizin gideceği döneme göre fiyatlar değişecektir. Biz bayramda gittiğimiz için uçak bileti ve araç kiralama gibi maliyetler biraz daha yüksekti.. Bütçenin büyük kısmını bunlar oluşturuyor. Konaklamada mütavazı yerleri seçtiğimiz için yüksek bedeller ödemedik.. Popüler yaylalar için geceliği 200 ila 700 TL. arası rakamlar duydum mesela.. Gerçekten rakamlar bu ayardaysa biz yarım ya da tam pansiyon çok çok çok daha uygun konakladık.. - Bölgeye yerleşecek olsan neresi olurdu? / Yerleşmek çok iddialı ama bir yayla evim olsun; hani gittiğimiz pek bilinmeyen o yayla var ya, işte orada bir evim olsun isterdim.. Zaman zaman koşup gidip dünyanın öbür ucunda saklanayım isterdim.. - Turistik olmayan bölgeler, halktan olan mekanlar? / Karagöl, Çifteköprü, Mençuna Şelalesi ve Çinçiva gittiğimiz en turistik yerlerdi.. Bunun dışında her yer çok lokal, yeme içme hep ucuz, her yer gayet halktandı.. - Hediyelik eşya alabileceğimiz ucuz yerler? nereden ne alınır? / Bu seyahatten çay alınır, köylerden, yerel üreticilerden tereyağ ve bal alınır bana göre.. başka da bir şeye gerek yok.. Benim kendime getirdiğim en güzel seyahat anısı, kendi ellerimle hazırladığım bitki defteri.. Hikayesini de şu postta anlatmıştım; mutlaka sizin de yapmanızı öneririm.. Bu gönderiyi Instagram'da gör - - Resimlerdeki gibi salıncak olan dağlar nerelerde? / Benim gittiğim yaylalarda salıncak yoktu.. Gelenler fotoğraf çekebilsin diye hazırlanmış hiçbir şey yoktu.. Bir köyde, bir yaylada ne olması gerekiyorsa onlar vardı.. Dağ bulut, yeşil... dahasına ihtiyaç duymadık.. - Pokut'u anlatın../ Ben Pokut'a hiç gitmedim. Ama çok güzel fotoğraflarını gördüm.. İnanılmaz güzel bir yayla.. ancak artık biliyorum ki, Karadeniz'in tek güzel yaylası o değil.. daha niceleri var.. Belki bir gün Pokut'a da giderim. - Arabasız gidilecek rotalar var mı? / Arabasız gitmek çok zor.. Borçka'dan Macahel'e minibüs olduğunu biliyorum ama günde bir taneymiş.. Aracınız yoksa bölgeye ulaştıktan sonra bazı noktalara günübirlik turlar satın alarak da gidebilirsiniz.. bazı yayla evleri sizi belirli bir yerden de alabilir ama bunun için önceden iyi araştırma yapıp iletişime geçmeniz gerekir.. Çoğu konaklama birimi havalimanından tesise özel ulaşım ve sonrasında bölgeyi gezmek için araç/rehber ayarlayabiliyor. Yine de Doğu Karadeniz'de kapsamlı gezebilmek için araç gerektiğini söyleyebilirim.. En mantıklısı kiralık araç. Bunun yanısıra bireysel gitmek yerine bölgede haftalık alternatif turlar düzenleyen tur şirketlerini de tercih edebilirsiniz. - Yaylalara ulaşım.. / Bundan yazı içinde ayrıntılı bahsettim ama şuraya bir kez daha büyük harflerle YOLDA KALMAK İSTEMİYORSANIZ LÜTFEN YAYLALARA ALTI YÜKSEK ARAZİ ARACINIZ YOKSA ÇIKMAYA ÇALIŞMAYIN yazmak istiyorum ki iyice anlaşılsın, benim de içim rahat etsin!. - En çok ne hoşuna gitti Karadeniz'de? / Bulutların üzerinde gezmek ve insanlarla tanışmak.. Gezdiğimiz her yerde insanlar hep çok güleryüzlü ve yardımseverdi, sıcacıktı.. herkesi çok sevdim.. Bir de arabaya atlayıp devamını bilmediğin bir yoldan yaylaya çıkıyor olma heyecanını.. - Giyim tavsiyesi, hangi mevsimde ne giymeli, ne götürmeli? / Bununla ilgili acayip ayrıntılı bir yazı hazırladım: KARADENİZ VALİZİNDE NELER OLMALI tıklıyoruz, okuyoruz!. - Hangi mevsim gitmeli? /Bahar ve yaz ayları uygun.. Hava zaten anlık olarak bile öyle değişken ki, gerekli teçhizata sahip olunca yağmurun ya da soğuğun sorun yaratacağını düşünmüyorum. İlkbahar ve Haziran'da otlar yeni yeşerip karlar erirken, çiçekler çıkmaya başladığında çok güzel olur diyorlar.. Bir de Ekim ayında yeşiller sonbahar renklerine bütünmeye başladığında inanılmaz bir renk cümbüşü oluyormuş.. - Çocukla gezilebilir mi? / Evet, kesinlikle!. Pek çok çocuklu aile ile karşılaştık.. Bence çocuklar da Karadeniz'i çok seviyor.. Ama kendi çocuğum olsa Mençuna Şelalesi, Maral Şelalesi gibi yerlere onunla yürümezdim.. Ben pimpirikli biriyim, bana göre tehlikeli.. - Kalabalık, kirlilik, bozulmuş doğa vb.. tavsiye etmediğin yerler../ Yukarıda bahsettiğim en kalabalık yerler ne yazık ki bu anlamda yorucu ve üzücü.. ama hala, herşeye rağmen çok güzel yerler.. Popüler olmayan her yerde karşılaştığınız diğer turistler de genellikle sizin gibi kalabalıktan ve klasik rotalardan kaçanlar olduğu için rahatsız edici tecrübeler yaşamıyorsunuz.. Yol sizi güzel insanlarla karşılaştırıyor.. Ama popüler ve turistik bir yere gidince "turizm magandaları"na ithaf ettiğim şu sesleniş hepimizin ortak hislerine tercüman oluyor;Bu gönderiyi Instagram'da gör - - İyileştirilmesi gereken yerler, bölgede turzm yapanlara öneriler../ Bence bizim gezdiğimiz bölgeler konaklama anlamında klasik anlayıştan epey farklı ama bunun gelişmesini ister miydim, emin değilim.. Asfalt yol, gelişmiş turizm, turisti memnun etmek için bölgede sırıtan modernleştirmeler bence işin tadını kaçırıyor.. Bence turist buralara gerçek ve doğal bir şeyler görmeye geliyor.. Hem ortam hem de yeme içme anlamında.. Bunu korumayı başardıkları sürece buralarda gezmek harika olacaktır.. - Kamp yapmaya uygun yerler var mı? / Evet var. Borçka ve Şavşat Karagöl'de kamp alanları var. Gorgit Yaylası'nda kamp yapanlar da duydum.. - Tur ile gitmek isteyenlere öneriniz var mı? / Mümkünse klişe turlar yarine belirli bölgeleri baz alarak ayrıntılı gezen, içinde doğa yürüyüşü, yerel konaklama alternatifi içeren tur şirketlerini tercih edin derim.. Kendim böyle gidecek olsam Endemic, Pokutsal, Tamzara gibi şirketlerin turlarını inceleyip bunlar arasından birini tercih ederdim. - Yol haritası, zaman ve sıralı anlatım../ Tüm rotamızı anlattım ama sıralı anlatımdan kaçındım. Çünkü birebir aynı rotayı değil, içinden seveceğiniz birkaç şeyi alıp kendi rotanızı oluşturacağınızı hayal ediyorum.. Sayısız alternatif varken birebir aynısı bence iyi bir fikir değil.. Yaylalardan Sakoriya, Çuripira, Arsiyan, Papart.... diyor ve dahasını size bırakıyorum!. Şahane keşifler ve harika bir Doğu Karadeniz diliyorum!.