Postmodernite, kendisini üzerine inşa ettiği temel ilkelerinin çökmesiyle bunalıma giren modernizmin oluşturduğu belirsizliğin kaosu olarak ortaya çıkan durum. Sinemanın icadı da bu kaotik döneme denk gelir. Dil ve resim üzerinden oluşmuş gerçeklik algısı resimlerin hareketlenmesiyle değişir, dönüşür. Sinemayı diğer sanat dallarından ayıran diğer özelliği de teknoloji ile göbekten ilişikliği. Sinema aparatlarındaki yenilikler, diğer teknolojik gelişmeler bu kaçınılmaz ilişikliği pekiştiriyor. Sinema ve teknoloji birlikte gelişiyor, dönüşüyor ve insanı da bu değişim, dönüşümün ortağı kılıyor. Teknoloji, insan icadı olsa da iradesi üzerindeki etkisiyle insandan bağımsız, insanı aşan ve insana rağmen müstakil bir güç olarak her geçen gün daha fazla hayatlarımıza giriyor. Modern çöküşten postmodern kaosa savrulan insan, artık belirleyici, ideal özne/tanrı olarak vücut bulan teknolojinin iradesi üzerindeki etkisinin telmihlerine ayamayacak kadar da bıkkın ve zeminsiz. Postmodern kaosla ortaya çıkan yeni gerçekliğin her alanda ürettiği bunalımın entelektüeller için muazzam veriler sunduğu muhakkak. Lakin bu verilerin tezahürleri de bir o kadar bunalımı derinleştiriyor. Prof. Dr. Rıdvan Şentürk'ün sinema ve tarihiyle ilgilenenler için kaynak niteliğindeki "Postmodern Kaos ve Sinema" kitabı, modernliğin etik-estetik, psikolojik, söylemsel-entelektüel evreninin postmodern dönüşüm süreçlerini ilgili filmler üzerinden derinlemesine analiz ederek pekiştirirken, postmodern figüratif estetiğin açmazlarını da ortaya koyar. İlahiyat, felsefe, tiyatro, müzik, şiir, sinema alanında eserler veren Rıdvan Şentürk'ün, "Postmodern Kaos ve Sinema" adlı eseri ilk 2007'de Almanya, 2011'de de ülkemizde yayınlanır. Yazarın düşünce evrenini anlamak için şu bir kaç başlığı vurgulamak doğru olur: Postmodernitenin modernizmin devamı, karşıtı ve çöküşünün müsebbibi olarak ortaya çıkmadığını, teorik bir yapısı olmadığından "izm" olarak adlandırılamayacağını, postmodernitenin, sanat teorisyenlerinin, sanatçıların ve filozofların icadı değil, yaşadığımız dünyanın ve gerçekliğin bir durumu olduğunu, sinemanın sürekli değiştiği için bir kimlik ve gelenekselliği olmadığını ve ancak teknolojik gelişmelere bağlı olarak geleceği hakkında tahminlerde bulunulabileceğini söyler. Kitapta; klasik-gerçekçi, söylemsel sinemanın sürdürülemez olan yaklaşımının yarattığı bunalımı, postmodern figüratif estetiğin imkanlarını, bu imkanların berhava oluşunun izlerini süren yazar, postmodern anlayışın ruhuna uygun düşecek şekilde nasıl olmalı'ya dair filmler üzerinden örneklendirmelerde bulunmaz. Kitap evvela modernizmi mercek altına alır. Modernizm projesinin üzerine kurulduğu ilkelerin nasıl kendi içine doğru çökerek bir bunalıma evrildiğini, öznenin modern söyleminin, özneyi önce bölünmeye, sonra tamamen ortadan kaldırmaya, postmodernitenin ise bu durumu olgu olarak kabul edip, kendi estetiğine temel dayanak yapmasını oldukça detaylı anlatır (Şentürk, 2011, s. 25). Yazar, modern söylemin belirleyici iki figürünün üzerinde durur: Erken modernizmin ana vasfını belirleyen tabiat ilimlerinin ayrıştırılma sürecinin aklın toplumsal, bilişsel ve kültürel nesne üzerinde güç kullanımını sembolize edişinin mimarı olan Galileo. Ve aklı, farklı bilgi ve tecrübe alanlarına bölmesiyle ayrıştırmayı derinleştirerek, bunun günümüzde tecrübe ettiğimiz öznenin bölünmesini getireceğini sezemeyen İ.Kant (Şentürk, 2011, s. 42) olduğunu söyleyerek, modern bunalımın başlangıç temeline işaret eder. Yazar, modernizmin karakteristik yapısını oluşturan iki amentünün çöküşüne dikkat çeker: Tabiatın hakimiyet altına alınmasını içeren tarihi ilerleme fikri ve insani evrim konsepti. Bunun, tabiat ilimlerinin ilkelerine olan inancı sarsan diğer keşiflerle birlikte gerçeğin karakterinin değişmesinin sebep-netice ilişkisinin geçerliliğini sınırlaması, tarih şuurunu oluşturan tasarım ile gerçeklik, şuur ile eylem arasındaki interaktif ilişkinin gerçeklikle anlamlandırma arasındaki dengeyi kaybetmesiyle oluşan süreci üzerinde durur (Şentürk, 2011, s. 48). Algı, düşünme, kavrama ve dilin teknolojik gelişmeyle erişilen hız ve taleplere yeniden uyum sağlamak zorunda kalışı ve sayısız biçimler, semboller, gösterge ve gösteren, iletişimler, haberler ve resimlerin mütemadiyen ve aynı anda bize ulaşarak, kendimizi yönlendirebileceğimiz, bir sanat eserinin farklı bakış açılarını kendisinden hareketle belirleyebileceğimiz bir nispet noktası bulmayı imkansızlaştırmasının çıktılarına değinir (Şentürk, 2011, s. 50). Hızın, insan vücudunun ve şuurunun dayanma gücünü aşması ve zaten sınırlı olan kabiliyetleri zorlaması karşısında öznenin nesne gibi işleme tabi tutulmasının (Şentürk, 2011, s. 51) yani vücudu, ruhi veya toplumsal olanın bir mekanı olmaktan çıkarıp içerden ve dışardan gözetim altında tutulabilen, kodlanabilen ve teknik minyatürleşmiş organizmalarla nüfuslandırılabilen bir yapı haline getirilmesinin dillendirilmesini yazar şu soruyla kışkırtır: "Evrim, eğer teknoloji insan vücudunun içine girerse, ortadan kalkmıyor mu?" (Şentürk, 2011, s. 58). Enformasyonun mekan-zaman-madde bağıntısına eklemlenmesi, tabii ve bütünlüğü olan algılarımızdan oluşan çevrenin yanına elektromanyetik verilerin çevresinin yerleştirilmesi ve bu taşınabilir olan çevrenin gerçek mekanın geleneksel perspektiflerini gerçek-zaman ve simülasyon perspektifleriyle bölüp parçalaması ve virtüel mekanın gerçek mekandan ayırt edilememesini virtüel gerçekliğin bütün bakış açılarını sunan 1992 yapımlı The Lawnmower Man filmi üzerinden analiz eden yazar, filmin, modern ideallerin insanlığı nereye sürüklediğine dair sorulara sevk etmesine değinir (Şentürk, 2011, s. 61-65). Yazar, televizyon programları üzerinden de gerçek olanın nasıl hiper gerçekliğe dönüştüğünü çözümler (Şentürk, 2011, s. 74-75). Algıda yaşanan ve yepyeni bir dünya anlayışına yol açan dönüşümü anlamadan çağımızı anlamanın mümkün olmadığını dile getiren yazar, bakış ve algının yani gerçeğin görüntüsünün toplumsal çeşitlendirilmesinin günlük hayat düzenini, ritmini niteliksel bir biçim ve tarzda belirlemesiyle gözlemcinin kendisi sürekli daha da pasif, durgun, bakışın ise daha hareketli daha virtüel hale geldiğini söyler (Şentürk, 2011, s. 75-78). Sinematografinin doğuşu yani gerçeğin filmsel gösterimiyle, bakışın hareketliliğinin de lüzumsuzlaştığını, çünkü, göze sadece gösterileni görebilecek bir işlev yüklendiğini ve nihayetinde şuurun bir kolaj, görmenin bir montaj haline geldiği söylemlerinin izini sürer (Şentürk, 2011, s. 80-81). Yazar, farkında olarak ya da olmayarak modernizmin temeli olan öznenin inhilaline yol açan, modernizmin çöküşünün mimarı ve de postmodernitenin figüratif estetiğine ilham ve imkan sunan Freud'un merkezi düşünce çizgisinin izlerini özellikle sinema tarihi ve filmler üzerinden sürer. Freud, 1923 ile 1933 yılları arasında geliştirdiği Ruhi sistemini eski ve yeni mekansal tasavvuruna göre revize ederken şuur-dışı sistemini artık Ben'e yabancı ruhi bir bölge olarak tasavvur etmez. Freud öznenin merkezi konumunu yitirdiğini ve topyekun inhilalini önlemek için ben-şuurunun güçlendirilmesi gerektiğini "Nerede O/Id varsa, Ben olmalı!" sloganıyla dillendirir. Bununla gerçeklik ilkesinin vekili Ben, azgın zevklerin temsilcisi O/Id'i bir psikanalizci edasıyla çocukluktan yaşlılığa kadar süren bir rehabilitasyona sokar. İfadelerini kullanırken, postmodern estetiğe malzeme olan Freudyen söylemi bilhassa sinemada alabildiğine süflileştiren ve büsbütün özneyi değilleyen aktörlerin Freud kadar pervasız olduklarında beis yok. Freudyen sistem doğrultusunda şekillenen klasik-gerçekçi estetiğin sürdürülemez gidişatı bir karşıtlığa evrilir. Sinemada izlerini gördüğümüz psikanalitik anlayış ile postmodern estetiğin temel tavrı arasındaki bu karşıtlık, gerçeklik ilkesini içeren tali süreç yani Ben ile şuur-dışı sistemi, zevk ilkesini içeren iptidai süreç yani O/Id ile ilgili. Modern kültür, söylemsel olana, gerçeklik ilkesine tekabül ederken, arzunun postmodern estetiğine malzeme olan O/Id ise figüratif olana tekabül eder. Bu tekabül ya da kabul postmodern estetiğin dayanağı olurken, salt şuur-dışı çıktılarının hakim olduğu filmlerle de desteklenir. ifadeleriyle özne-merkez ve arzunun postmodern tezahürünü irdeler. Modernizmin ayrıştırma sürecinin tersine işleyen postmodern estetiğin, farklılıkları saydamlaştıran ana vasfının postmodern estetiğin diğer sınır aşımı, metinlerarasılık/dil oyunları, özdönüşümsellik, dekonstrüksiyon, gösterilemez olanın gösterimi ve iç patlama gibi bakış açılarının temelinde bulunduğunu söyleyen yazar, bunu ilgili filmlerle detaylı örneklendirir (Şentürk, 2011, s. 106-107). Yazar; modernite ve postmodernitenin temel vasıflarını, ana kavramlarını ortaya koyduktan sonra, bu vasıflara haiz filmler üzerinden sinema tarihindeki gelişmeleri, dönüşümleri büyük bir titizlikle analiz eder. Bu meyanda, Lumiere kardeşlerle başlayan, öyküsüz, kısa, tabii algıyı taklit eden hareketli resimlerin etkisini şöyle dile getirir: "Sinematografinin hakiki gücünün nerede olduğunu gösteriyorlardı: Kameranın gözü, var formu içinde vuku bulan hadiselere şahitlik ediyordu" (Şentürk, 2011, s. 203). Griffith (1875-1948), sinemada klasik-gerçekçi anlatımı yerleştirirken bu anlatım yapısını geliştiren, reforme eden veya buna direnen anlatım ve gösterim biçimleri ortaya çıkar. Bu akımlar Ekspresyonizm, Sürrealizm, Neorealizm, Film Noir ve Godard'la özdeşleşen, klasik-gerçekçi ve öykülemeci estetiğe ciddi muhalefet gerçekleştiren, modern şuurun bunalımını yansıtan estetik-söylemsel modern sinema. Bu akımlar, klasik temsile karşı duruşları ve gerçekliğin tek bir anlatım tarzı olamayacağı üzerinden hareket ederler. Şeklindeki ifadesiyle bilhassa figüratif-postmodern filmlerde tebarüz eden, hiç'in varlığa içkin bir öz olarak ortaya çıkışının arttığını belirtir (Şentürk, 2011, s. 377). Tüm bu mülahazaların son sözünde yazar, halihazırdaki bunalımın çıkış noktasına yani bütün bilgi alanlarının söylemleştirilerek çoğaltımının etik ve ahlaki temelden yoksunluğunun yarattığı bunalıma değinir: "hakikatin ve gerçek olanın gerçekliğinin belirlenmesinde mutlak ölçü olarak kabul edilen öznenin iflasına yol açan modern bunalımın oluşmasının en önemli sebeplerinden biri hakikate ilişkin söylemlerin izafileştirilmesidir" (Şentürk, 2011, s. 490). Bu izafilik, bunalımın tarih-sonrasına kaos olarak yansırken, postmodern anlayış, hazır bulduğu ve olgu olarak gördüğü bu kaotik durumdan beslenmektedir. Esasen tüm bu anlatılagelenlerin, yani postmoderniteyle bunalımın kültür haline gelmesi, sinemanın postmodern estetiğinin buna katkısı, teknolojinin hem beden hem de iradesini zaptettiği, modernizmin tanrısı insanın, postmoderniteyle esfel-i safilin haline dönüşünün hikayesi. Şentürk'ün "Postmodern Kaos ve Sinema" adlı eseri sonuç olarak; geniş bir çerçevede sinemayı ana tema olarak ele alırken sinemanın anlam durumuna dair dönemsel bir yaklaşımı da göz önüne sererek ayrıntılı bir çözümleme örneği sunar. Modernizmin etik-estetik, kültürel, psikolojik, söylemsel kalıplarının sinemadaki izdüşümlerinin, postmodern figüratif estetik tarafından dönüşümünü filmler üzerinden çözümlerken, dijitalleşmeyle ivmelenen bu karşılıklı dönüşümün sinemanın geleceğini gitgide belirsizleştiren ufkuna da dikkatleri çeker. Film sanatı ile ilişkili meselelerin, özne, nesne, varlık, zaman, mekan, gerçeklik, şuur ve şuur-dışılık veya ilim, teknoloji, tarih, etik-ahlak, estetik, kültür, tabiat vb. gibi varoluşsal problemlere ilişkin temel kavramlardan arınık tartışılmasının mümkün olamayacağının altını çizerken, insan olmanın en asli vasfı olan şuurun, varlığa müteallik bu kavramlara yabancılaş/tırıl/masının, halihazırdaki kaotik durumla başa çıkma gücünü insanın elinden alma tehlikesi ana mesele/ruh olarak kitap boyunca kendini hissettirir. Şentürk, R. (2011). Postmodern Kaos ve Sinema. İstanbul: Avrupa Yakası Yayınları.


Müzeyyen Çelik, Kamu Baş Rüyacısı ve Omzumda Biri adlı başarılı iki öykü kitabının ardından yeni bir kitapla selamlıyor okuyucusunu: Bütün Ağırlıklarım. Müzeyyen Çelik'in öykülerinin asıl gücü, hayatı kendi doğallığı, yalınlığı ve derinliği içinde yakalaması ve dili kendi olağan akışı içerisinde kuşatarak aktarmasından geliyor. Anlatımdaki ritim, yalınlık, duruluk ve dobra söyleyiş okuyucuyu hemen teslim alıp olaya dahil ediyor. Çelik, uzun uzun anlatarak sözü çoğaltmıyor, yormuyor, bilgiçlik taslamıyor, akıl ve öğüt vermiyor ama kısa, keskin ve net çizgilerle ördüğü sahici ve tanıdık yaşam kesitlerinden sızan coşku, tutku, aşk, acı ve çaresizlik sizi de kuşatıyor. Konularını daha çok güncelin içinden alıyor. Bazen mahallenin en gösterişli kızı Hülya'nın akıttığı şar şar su sesinden, bazen annelerinin ölümü üzerine hayata tutunamayan üç kardeşin siyanürle intiharından, bazen arabanın arkasında olduğunu fark etmeyerek beş yaşındaki oğlunun ölümüne sebep olan babanın dramından, şiddet mağduru kadınlardan ve sık sık kulağımıza çarpan kadın ölümlerinden yola çıkan bu öykülerde, hemen her gün haber bültenlerinde dinleyerek kanıksadığımız sıradanlaşmış olayların izleri ve yansımaları var. Yazar, ısrarla aynasını oralara tutuyor ve aslında oralarda ne olduğuna dair zihnimizde bilinç ışıkları yakarak olanı göstermeye ve bilincimizi uyandırmaya kapı aralıyor; evlerdeki büyük yangınlara işaret ediyor. Daha çok kadın, çocuk, aile içi ilişkiler, aşk, tutku, pişmanlıklar özelinde tematik bir bütünlük gözetilerek yazıldığını düşündüren bu öykülerde, Müzeyyen Çelik, büyük bir içtenlikle sıradan ve olağan gibi görünenin arkasındaki şiddete, örselenmeye, yok sayılmaya dikkatimizi çekiyor.


Eyyüp Akyüz, toplum inşasına kafa yoran, bu yolda öğretmenliğini sosyoloji yüksek lisansı ve doktorası ile pekiştirmeye gayret etmiş bir yazar ve şair. Topluma eğilen, toplumla dertlenen bir edebiyatçının eğer çocukları da varsa çocuk edebiyatının fırsatlarını değerlendirmesi adeta bir mecburiyet oluyor ve bu doğal akış da bizi onun masallarıyla karşılaştırıyor. Elime ulaşan beş kitaplık dizisinde, yazarın toplum sorunlarını odağına alan denemelerini masal çerçevesinden okuyoruz demek hata olmaz. İlk kitaplarındaki masalları geleneksel tarzda, son yazdıklarıysa modern masal havasına bürünmüş, kısa ve dolaysız yapılarıyla bugünün çocukları için cazibesi artırılmış metinler olarak görünüyor. Akyüz, özellikle yeni masallarında, insanın seçim, karar ve davranışlarını etkileyen temel kavramları çocuk diline indirgeyerek somutlaştırmaya çalışıyor. Kahraman-olay odaklı bir akışı değil kavram-mesaj odaklı sahneleri kullanıyor. Öğüdünü kestirmeden giderek vermekten kaçınmıyor. Her biri için farklı renk ve simge seçilmiş olmakla beraber yumuşak ve tatlı bir tarzda buluşan kapaklarıyla okurun estetik algısına çıpa atan kitaplar Zarif Çocuk Yayınları tarafından yayımlanmış. Metinler siyah-beyaz gerçekçi çizimlerle desteklenmiş. Farklı yazı tipleri kullanılarak tekdüzelik aşılmış, sayfalar hareketlendirilmiş. "Enfes Masallar" kitabındaki beş masal, insanın imkanlarını kullanma şekline dair eleştiriler içeriyor. Dünyanın En Güzel Müziği, Bay Göz ve Koca Kulak masalları gözün, kulağın, kalbin yanlış kullanımından başlayan eleştiriyi, hakikati gösterme çabasıyla birleştiriyor. Değeri bilinmeyen doğaya, yozlaşan erdemlere, kaybolan bilince, görünenin ardındaki anlama göndermeler yapıyor. Madde peşindeki hırsın sarıp boğduğu muhabbet gün yüzüne çıkarılmaya çalışılıyor. Eskici masalı, insanların birbirinden sadece maddi kazançlar umduğu bugünün dünyasında maneviyat alışverişine, İstifa Eden Korkuluk masalıysa işini severek yapmanın ve sorumluluklarını yerine getirmenin önemine dikkat çekiyor. "Kalp Tamircisi"nde yazarın eleştirisi insanlığın içine düştüğü politik açmazlara yönelmiş. Yazar, yönetenlerin bencilliğini ve gönülle desteklenmeyen aklın insanları huzura kavuşturmadığını okura göstermeye çalışıyor. Dünyayı Yöneten Kral masalı bugün dünyayı yöneten zihniyetin insanları nasıl kontrol altına aldığını okura sezdirme niyetini taşıyor. Yöneticilerde zeka ile bencillik birleştiğinde diğer insanlar için dünyanın çekilmez hale geleceğini anlatmaya çalışan kurgusuyla Üç Ülke masalı da aynı düşünceyi tamamlar nitelikte. Bu kitap da beş masal içeriyor. Kalp Tamircisi şükürden uzaklaşanların korkuyla imtihanı şeklinde gerçekleşen kadim düzeltmenin bir yansıması, Mücevherlerini Saklayan Adam ve Tartışma masalları erdem-hazine bağını kuruyor ve görünmeyen değerlerin önemini işliyor. Sonraki baskılar için bir küçük düzeltme notu düşmek gerekirse "Anneler vefakar, bilginler cefakar olurmuş. (S.55)" cümlesinde, eziyet eden anlamına gelen "cefakar" kelimesi yerine eziyeti göze alan, eziyete katlanan, eziyet çeken anlamlarına gelen cefakeş kelimesi kullanılmalıydı. Dünyayı Yöneten Kral masalının ilk çizimiyle ikinci çiziminde tek tek yer alan iki muhatap karakterin birbirine fazlasıyla benzemesi de biraz kafa karıştırıcı olmuş. Yazarın hedef kelimeyi kullanmadan mesajını verişine dair iyi bir örnek olarak "Gökten Düşen Masallar" kitabındaki Uçan Çocuk masalını verebiliriz. Burada kibir konusu, bulutundan inmeyen, dolayısıyla arkadaş edinemeyen bir çocuk üzerinden anlatılıyor. Aynı kitaptaki Masalcı Dede masalında toplumu bir araya getiren geleneğin korunması, nesilden nesile aktarılması salık veriliyor. Bu masalda 22. sayfadaki çizimin doğru yerde olmadığını, 29. sayfadaki çizimde de genç masalcının karakter tasarımının metinle örtüşmediğini görüyoruz. Dünyayı Yöneten Kral çizimindekine benzer bir karakterler benzeşmesi var. Çocuk okurların en küçük detaylara takılan gözü bunları atlamayacağından düzeltmelerin ihmal edilmemesinde fayda olacaktır. Kitaptaki diğer iki masal elindekine razı olmakla, bir masalsa kaderin gayrete bağlı olmasıyla ilgili, gök temasında buluşan masallar. "Uyandıran Masallar" kitabı halkını uyutmak isteyen bir padişahın kaybedişine dair. Bu masalda bilgeliklerine rağmen padişahın art niyetine hizmet eden yardımcılar, bize tekrar kalple desteklenmeyen aklın hezimetini örnekliyor. Zorluklarla mücadele ederek bir makamı hak etmenin hikayesini anlatan Ters Köşe masalını da okuyunca bu kitabın, yazarın henüz geleneksel masal tarzından pek uzaklaşmamışken yazdığı iki masal kitabından biri olduğunu kolaylıkla anlayabiliyoruz. Örgüler daha uzun, doğaüstü öğeler daha klasik ve tanıdık, sebep-sonuç bağlamı daha dolaylı. Yer yer tekerlemeler de kullanılmış. On Giren Bir Çıkar masalında, bu defa televizyon-kitap geçişi kullanılarak, uyanış teması tekrar kurulmuş. Büyük Ödül masalı mutsuzluğun nedenlerini sıralıyor, bu nedenleri insanın kendi kendine ürettiğini, insanın bu kuruntularından eksiklerini tamamlayarak değil, beklentilerini gözden geçirerek kurtulabileceğini anlatıyor. İncelememizi kitapların yazım sıralamasının tersine bir sırayla yapmış olduk. Değineceğimiz son kitap, yazarın ilk masal kitabı olan "Masal Kuyusu". Bu kitapta on masal bulunuyor. 50. sayfadaki çizimde yine çizerin metindeki detayı kaçırmasına bağlı küçük bir hata var. İlaveten bazı masallar çocukları zorlayıcı bağlamlar içeriyor. İlk iki kitabı olan "Masal Kuyusu" ve "Uyandıran Masallar" kitaplarında yazarın bir dil ve tarz arayışında olduğunu, sonraki kitapları olan "Enfes Masallar", "Gökten Düşen Masallar" ve "Kalp Tamircisi"nde aradığı özgün dili ve tarzı bulduğunu düşünüyorum. Masal anlatıcılığı mesleğinin revaçta olması nedeniyle, aslında komada olduğu halde hayatta tutulmaya çalışılan geleneksel masalların acilen ve özenle güne uyarlanmaları gerektiği iddiamı, tüm itirazları göze alarak bir kez daha ifade etmiş olayım. Eyyüp Akyüz, masalları güncellemek niyetiyle önemli bir adım atmış görünüyor. Son masallarında yeni masal kurgusuna ve diline yaptığı katkının devam etmesini ve diğer masal gönüllülerince de örnek alınmasını diliyorum. Göz-kulak-kalp/gönül-merak-bilgelik kavramları üzerinden, her insanın doğuştan sahip olduğu ancak doğru kullanmadığı hazinelere dair mesajları ve kral-padişah-vezir-zenginler-otorite-zulüm-halk eksenindeki eleştirileriyle toplumu düzeltmeye yoğunlaştığı bu masalları, çocuk dünyasının dertlerine ve hoşluklarına daha fazla eğilen, biraz daha neşeyle tatlandırılmış yeni sürümler takip ederse, Akyüz üzerine konuşacağımız çokça eseri çocuk edebiyatımıza ve kültür dağarımıza kazandıracaktır.


Ortaokulda Çanakkale zaferi hakkında bir yarışmada birinci olmuştum. Bu benim ilk anlamlı, öne çıkan ve benim için yeri ayrı bir çalışma idi. Okulda kalmıştı, tabii yıllar geçti üzerinden hayatta kaldığını sanmıyorum. Çocukken başlayan bu serüven büyüdükçe kendini gerçekleştirme ihtiyacı duydu. Başka birşey yapamayacağımı hissettiğim anda, lisede bu adımı attım. Ardından bir sene bilfiil yetenek sınavlarına yoğunlaştım. Nasip oldu üniversitede güzel sanatlar grafik tasarım bölümüne hak kazandım. Çocuk kitapları ile yolum, stajımı yaptığım yayınevinde kesişti. İlk çocuk kitabımı orada ne yaptığım hakkında fikrim olmadan çizmiştim. Çünkü ne suluboyayı kullanmayı biliyordum ne de bu alanda bir şey üretmiştim. O sırada gönüllü olarak Yediiklim, Beyazbulut, Edebifikir gibi mecralara illüstrasyonlar yapıyordum. Buralar benim için çok kıymetli idi. Daha sonra bu mecralar sayesinde iş ağım oluştu. Bir proje önüme geldiğinde evvela editör ile görüşüp olabildiğince kendisi ile iletişim içinde oluruz. İlk başta net şekilde beklentilerini dinler, o aşamadan sonra eskiz - temiz çizgi - renklendirme - ışık gölge aşamalarını onay alarak aşamalı şekilde ilerlerim. Ve her aşama onaylandıktan sonra elzem bir durum yoksa, bir daha geri dönüşüm yoktur. Adımızın bit kadar kenara köşeye yazılması. Bu aslında ufak bir detay olsa bile, çizerin emeğinin bir tık pasifize edilmesi ile ilgili diye düşünüyorum. Bir metni elbette ortaya koymak, onun için mesai harcamak gerçekten zor. Bazen ben de kendim yazıp çizmek istiyorum. Ama çıkmıyor.:) Ama aynı şekilde bir yazar eğer aynı zamanda çizer değilse bir kitabı resimleyemez. Bu noktada herkesin hakkının verilmesinin gerektiğine inanıyorum. Örnekse okuma yazma bilmeyen çocuklara kitap okunurken sadece resimler dikkatini çeker. Hatta siz kitabı okurken lafınızı bölüp o resimlerdeki ufak detaylar hakkında sohbet başlatır. Onu hayal dünyasında geliştirir. Elbette metinler olmasa bu resimler olmayacaktı. Fakat bu resimlerde olmasa bu metinler de kendi kitlesi için ilgi çekici hale gelmeyecekti. Ve bir de yazarlara verilen çizerlere verilmeyen telifler. Aslında bu noktada yazarların bir sorumluluğu yok. Sanki yazarlara savaş açmışım gibi bir şey algılanmasın söylediklerimden. Bu dengeyi yayınevlerinin sağlaması gerekir. Aslında çoğu halkımızdan ya haberimiz yok ya da bazı şeylere mecbur kalıyoruz. Yazarlarla aranın iyi olması için kıymetli editörlerin tampon olması bu noktada çok önemli. Onlar kitapların görünmez kahramanları. Tırnak içinde yazarla çizer kitabın resimlenmesi sürecinde ne kadar az iletişime geçerse, o kadar sağlıklı sürdürülebilir bir iletişim olacağını düşünüyorum. Ama bu asla iletişime geçmemek değil. Kendi hayal dünyasında kurguladığı sahneleri karşı taraftan birebir bekleyen yazar ile çalışmak zordur. Bir metin çizerin hayal gücüne bırakıldığında olabildiğince özgür sinematik düşünmek ister. Yazarlar da haklı olarak metni yazarken kendi zihinlerinde bir sahne, akış oluşturur. Herkesin hayalinde canlandırması farklıdır. Birebir akıldan geçeni resimlemek mümkün değildir. O yüzden kitaba başlamadan önce netlik çok önemlidir. Ama bunlar benim için çok nadir yaşanan şeyler. Emeğimin karşılığını bekler, karşılığının üstünde bir performans sergilerim. Sektörün içinde bulunduğu zamandaki dezavantajları düşünerek ve kendi ihtiyaçlarımı da düşünerek beklentilerimi o düzeyde tutarım. Çocuklar ile aram pek iyi değildi. Çocuk edebiyatı sayesinde onlarla iç içe olunca olaylar gelişti. Onların farklı, ters köşe, temiz zihinlerini seviyorum. Çocuklar ile temas içinde olmadan verimli olunacağını zannetmiyorum. Çizime başlamadan önce metni bir kez okurum. Daha sonra bir süre düşünürüm. Daha sonra elime kağıt kalem alıp çizilecek sahneleri okudukça ilk aklıma gelenlerin eskizini çizerim. En son tekrar bir ara verip eskizleri tekrar analiz ederim. Biraz toparlayıp onaya gönderirim. Zamanı yönetemiyor olmak. Evde çalışıyor olmanın handikapları...: ) Tıkandığım zamanlar bir süre ara vermek, kendi rutinime dönmek, motive olmak için çocuk kitaplarının içine yumulmak. Teknikleri sahneleri incelemek... Yazarlar: Jenny Molendyk Divleli, Bülent Ata, Özkan Öze, Tuğba Coşkuner, Sıddık Yurtsever, Behiç Ak, Asa Linda... Kendi kitabımı yazıp resimlemek... Bunun için bir kendi kabuğuma çekilmek, uzun uzun okumalar yapmak ve korkusuzca yazacağım bir dönem hayal ediyorum. Birkaç kere kalem sallamışlığım var. Tekrar cesaret etmek istiyorum. Geleceğe dair endişem "Yapay zeka". Yersiz bir endişe belki de. Bilinmezlik ve sürekli yeniliğe ayak uydurmak artık yorucu. Bu hızla baş edebilen ve çözümleyebilenler bunun altından kalkacaktır. Ama kendimde o enerjiyi bulamıyorum. Belki bir nekahet dönemi yaşar bunu aşarım.: ) Her dönemde bu tür endişeler muhakkak olmuştur ama bilinmezlik bu tür endişeleri de beraberinde getiriyor.


Türkçenin Balkan coğrafyasında bulunan temsilcilerinden biri olarak kendimi bahtiyar addedebilirim. Genel olarak Makedonya ve Balkanların farklı şehirlerinde çocukluk ve gençlik yıllarım geçti diyebilirim. Lisans eğitimimi Makedonya'da, Yüksek Lisansımı İstanbul Üniversitesinde, "Çağdaş Makedonya Türk Edebiyatına Katkısı Bakımından Köprü Dergisi'nde Çıkan Şiirler Üzerine Tematik Bir İnceleme (2002-2017)" adlı tezimle tamamladım. Hakeza doktora eğitimimi İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalında "Balkan Türk Edebiyatının Dijital Medyada Görünümü Üzerine Bir İnceleme" başlıklı çalışmamı başarılı bir şekilde tamamlayarak Bilim Doktoru unvanı aldım. "EMANET - Kelimeler Ötesi" şiir kitabım 2019 yılında neşredildi. İkinci kitabım "Köprü Dergisi Ekseninde Teşekkül Eden Makedonya Türk Edebiyatı" adıyla bilimsel bir çalışma olarak 2022 yılında yayımlandı. Yakın zamanda ikinci şiir kitabım olan "Güneşi İpe Astık" çıktı. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü-Ansiklopedisinde madde yazarlığı yaptım. Balkanlar üzerine ve farklı disiplinlere dair TV, radyo, sempozyum ve konferanslara konuşmacı olarak katıldım. Köşe yazarlığı ve farklı dergilerde şiirler, düşünce yazıları kaleme alarak eş zamanlı yerel ve uluslararası bilimsel/hakemli dergilerde makaleler yayımladım. Bazı dergilerde alan editörlüğü yapmamın yanında YTB-Heybe TV YouTube kanalı dijital içerik üreticisi ve program sunuculuğu yaptım. Halihazırda şiir sanatıyla meşgul olmakta ve bir araştırma kitabımı da yayın sürecine hazırlamaktayım. Çalışma sahası ve verdiğim konferanslar: Balkan Türk Edebiyatı Balkanlarda Türkçe, Türkoloji çalışmaları vesaire. Modern, Postmodern edebiyat, şiir, roman, öykü, dijitalleşme ve yazılı basın üzerine çalışmalar yapmaktayım. Şiirlerim Modern Balkan Türk Edebiyatının örneklerini taşımaktadır. Birçok Balkan şairi gibi biz de "Güneşi İpe Astık." Fakat küçük bir not olarak şunu söylememe müsaade edin, ipe herhangi bir şey asabilmek için belli düzeyde meşgul olduğun konuyla ilgi bilgi ve bilinç sahibi olmanız gerektiğini belirtmek isterim. Bu minvalde her Balkan Türk Edebiyatı neferi bölge coğrafyasını ve insanını, suyunu, yemeğini, hatta hayvanını ve otunu iyi tanıması gerekiyor. Bu soruya aslında anlatabileceğim uzun bir hikayem var ancak özet olarak ifade etmeye çalışayım. Benim şiir sanatı ile olan yakınlığım sözlü gelenekten başlayarak daha sonra yazılı bir boyut kazanmıştır. Çocukluk yıllarımda halk ozanı olarak ifade edebileceğimiz kişilerden ciddi manada sözlü edebiyat unsurları, halk şiirleri dinleme fırsatım oldu. Sadece şiirleri dinlemekle kalmayarak, şiirlerin yazım hikayelerini de yer yer dinleme şansı yakaladım. Lise yıllarında kimse ile paylaşmadığım ve sadece kendim için yazdığım şiirlerimin yer aldığı bir defterim vardı. İlk şiirlerimi oraya karaladım. Sonra bir de baktım ki dergilerde şiirler yazıyorum. Bu meşguliyet hala devam etmektedir. Kelimelerle kurduğum ünsiyet beni her zaman şiire doğru itmiştir. Edebiyat tahsili gördüm. Edebiyat sanatının yanında edebiyat ilmi ile de haşır neşir olmuş bulundum. Bu da şiir ile olan bağımı her zaman harlı tutmam noktasında motive edici bir etken olmuştur. Edebiyat tahsili görmeye başlamadan önce de şiir hayatımda hep vardı, edebiyat eğitimimle birlikte hem teorik olarak hem de bir sanat dalı olarak bir potansiyeli gerçekleştirme sürecine girdiğimi ifade edebilirim. Sanatı hayattan koparmanın mümkün olmamasıyla beraber, teorik olarak mümkün olduğunu var sayarsak, yaşamdan sanatı çekince "mekanik bir hayat" elde kalır diye düşünüyorum. Farklı sanatlar insanoğluna yeni keşifler yapması ve yeni vizyonlar kurgulaması için olanaklar oluşturur. İlgi alanım özelinde bahsedecek olursam edebiyat, sanatı evreni anlamlandırmak, derinleşmek ve çoğalmak niyetinde olanlar için burçlardan şehri seyretme imkanı sunan bir ilimdir. Daha da özelde edebiyatın zirvesi olarak tanımladığımız şiir, benim için çok hususi bir meşguliyet sahasıdır. Tahmin ediyorum ki şairlerin birçoğu için bu durum geçerlidir. Başka bir deyişle şiir huzur içinde olan yalnızların limanı ve çilegahıdır. İç dünya inşasıyla beraber, şiir ile meşgul olan bireyler kendi dillerine karşı şuurlu bir yaklaşım ve duyarlılık oluştururlar. Şairler daha katmanlı bir hayat yaşarlar ve kelimelerin bir hikayesi olduğunu bilirler. Vefasız, savruk tavırlardan kaçınırlar. Şiirle uğraşanlar dillerine kompleksli yaklaşımlardan kurtulurlar. Şiir yolculuğumda farklı şair-yazarlarla gıyaben eserleri aracılığıyla yollarımız kesişti. Birçok şairle tevafuk yolu ile dost olduk. Eğitim hayatıma başladığım ilk andan doktoraya kadar hem şairler ile sıkı yakınlığım oldu, buna akademik camia da dahil. Merhum şairimiz, Sezai Karakoç ile şiir ve şiir sanatı üzerine üç defa uzun uzun sohbet ettim. Ancak burada herhangi bir isimden ziyade her birinin farklı ufuk açıcı metinlerinden hem teorik manada hem de uygulamalı olarak istifade ettiğimi söyleyebilirim. Dünya, Türk ve Balkan Türk Edebiyatından birçok temsilci ile soylu akrabalıklar kurdum. Çok sayıda yerli ve yabancı şair dostum var, zaman zaman şiir üzerine derin münazaralarımız oldu ve olmaktadır. Üçü de etimolojik olarak Arapça kökenli, hikayeleri ve mazileri olan kavramlardır. Her biri kendi özelinde derin anlamlar taşımaktadır. Şuur zamanlarında şiir susar derler. Halbuki şair diye isimlendirilen şahıs bediiyat ilmine duyarlı olandır. Şiir köken itibariyle farklı duyguları, düşünceleri, sembolleri, imajları bir araya getirerek ve adeta harmanlayarak daha önce yan yana gelmemiş sözcüklerden yeni dünyalar inşa eden sanattır. Şair, edebi eserini belli bir şuur, ilke, ustalık ve yenilikçi metotlar doğrultusunda estetik bir forma dökendir. Şair, eşyanın inceliğini sezen, kavrayan ve belli teknik bilgiye vakıf olan kişidir. Eserini harmoni ve ölçülü bir bütünlük içerisinde okura sunar. Velhasılıkelam, "Usul olmadan, vusul olmaz"! genel kabuldür. Farklı hallerde şiir yazanlar olmasıyla beraber, ana çerçeve bu bağlamada vuku bulmaktadır. Yaratıcılığın tetikleyicisi olarak birçok edebiyat sanatı erbabı marjinal ve aykırı tutumlara sarılmaktadır. Bu yaklaşımın yeni fikirlerin ortaya çıkmasında önemli yeri olmakla birlikte sürdürülebilir yöntem olmadığı görülmektedir. Kısa süreliğine tetikleyici unsur olarak kullanılabilir, lakin bir hayat tarzı olarak tercih edenler az sayıdadır. Nitekim edebiyatta bu tarz teşebbüsler her zaman olmuş, ancak tesir alanları sınırlı kalmıştır. Şi'r "bir şeyi inceliklerini kavrayarak bilmek, sezerek vakıf olmak; uyumlu, ölçülü ve ahenkli söz söylemektir." "Seziş, hissediş, sezgiye dayanan bilgi; duygu ve heyecandan kaynaklanan uyumlu, ölçülü ve ahenkli sözdür." Bu nedenle şuursuz şiirin olmayacağı, şiarsız bir eserin kaleme alınmayacağı aşikardır. İstisnalar veya farklı görüşler tabii ki mümkündür. Ancak şiir meselesi ciddi bir ince işçilik isteyen, dilin surlarının dışında gezinen beyinler için bilinçli bir meşguliyet sahasıdır. Şiir, nesir dediğimiz düz yazıya kıyasen dağıtma değil, toplama ve bir araya getirme, dizme işlemidir. Şehrin ve benliğin iç dünyasıyla ilgili şiirler yazdığım gibi, bütün insanlığının içtimai meseleleri de yoğun olarak gündemimdedir. Kısaca ekseriyetle toplumsal, evrensel/kozmik bir şiir yazma uğraşı içinde olduğumu ifade edebilirim. Uzun yıllardır İstanbul'da ikamet ediyorum. İstanbul, Balkanlar ve birçok medeniyetin büyük şehirleri mekanım olabiliyor. Fakat edebi anlamda nihayetinde benim sığındığım mekan, mekansızlığın kendisi olduğunu söyleyebilirim. Şiir dışında edebi türlerde veya roman ve hikayelerde mekan önemli bir rol üstlenmektedir. Şiirde ise mekan daha öznel ve spesifik bir hale bürünebilmektedir. Taşra, kasaba, köy veya ana kentten ziyade şair duyarlılığına sahip olan her sine kendi dünyasının sınırlarında ve aklının uç noktalarında bütün bu mekansal formlarla şiirini besleyebilir. Belirleyici olan unsur ise kişinin eşyaya, çevresine ve tabiata karşı duruşu ile hayat felsefesidir. Şair, şiiriyle metafiziksel bir alana doğru da yelken açabilir. Zaman ve mekan ortadan kalkabilir. Kapı eşiğinde bekleyerek zorlamalarda bulunulabilmektedir. Bana göre, "şiir, kişinin kullandığı dilin sınır kapısıdır." Sınır kapılarına şahıslar çok fazla uğramaz. Fertler gümrük kapılarına ayda yılda bir, seyahate giderken ancak yolları düşer. Şiir kişinin kendi ülkesinin sınırları dışına seyahate çıkma teşebbüsüdür. Yüksek zevk ve estetik gerektiren güzel sanatlar için de aynı durum geçerli olabilir. Tiyatro, görsel sanatlar... İnsanoğlunun tarih serüveninde de bu durum pek farklı değildir. Şiire her devirde belirli bir tabaka alaka, iştiyak göstermiştir. Bunun birçok farklı müşahedeleri vardır. Şiir, kendi gerçekliği cihetinde bir tecrübe, duygu ve gözlem sonucu estetik duyarlılığa sahip olan her hangi bir sinede vücut bulabilir. Unutmamak gerekir ki her fert kendi gerçekliğini inşa ve ihya etmektedir. İnsanın anlam ve hakikat yolculuğu farklı şekillerde tezahür eder. Bu müşkül çağda şiire tutunmak ise frene basma uğraşıdır. Biraz yavaşlama, kalbin ritmini yakalama çabasıdır. İlham ise sadece şiir yazmak için değil, şiir sanatını anlamak için de Tanrı'dan bir armağandır. Bu lütuf eşikte bekleyenlere bahşedilebilir. Israrcı olmak gerekir. Şiir çok sübjektif bir sanattır. Toplum, bireyler garipseyebilir, hatta kişilere yabancı gelebilir, hitap etmiyor olabilir. Nitekim edebiyatın tarih sahnesinde ortaya çıkma çabaları olan bazı vakalar mevcuttur. Edebiyat tarihinde bazen büyük yankıları, tesirleri olan topluluklar, hareketler ve gruplar çıkmış lakin ekol olamamışlardır. Örneğin ironik, marjinal, metinler arasılık, protest şiirler bazı dönemlerde ilgi çekici olmuş, iştiyak duyulmuştur, ancak kalıcılık sağlanamamıştır. Gelenek olarak adlandırılan kavram moderne kaynaklık eden ve daha üst perdeye taşıyan besleyici bir membadır. Bireyin en yalnız olduğu anlarda bile kültür çatısı altında bulunan unsurlar kişilere yoldaşlık eder. Lirik yahut epik bir bütünü oluşturan tamamlayıcı parçalardır aslında. İlla ikisinden birini seçmek şiiri besleyen bir yaklaşım değil, aksine kısırlaştıran bir bakış açısı olma ihtimali yüksektir. Yerine göre fenomonolojik yaklaşımlar sergileyerek kişilerin tercihleri minvalinde tutumları gelişir. Aruz vezni, hece ölçüsü nihayetinde birer araç, enstrüman veya serbest şiir kendi iç ahengini, müzikalitesini kurguladığı sürece sorun yok. Hatta bazen formlar sınırlayıcı olabilir. Asıl mesele serbest veya hece şiirde harmoniyi yakalamaktır. Bir bütün, uyum ve ahenk içinde bir akışkanlık olmasıdır. Şiir kişilerin kendi gerçekleri ve deneyimledikleri uğraşlar doğrultusunda estetik bir form kazanabilir. İlham Tanrı'nın bahşettiği bir ihsandır. Makul olan yeni keşifler için sürekli denemektir. Ancak unutmamak gerekir ki kişilerin meşrepleri, uğraş alanları, meslekleri bazen onların bu konularda tercih yapmasına etki etmektedir. Her şairin zaman içerisinde kendine has bir poetikası oluşmaktadır. Bu da ayırıcı bir özellik olarak farklı tarzları benimsemeleri açısından olağandır. İnsanoğlu doğası gereği aslında eleştiriyi sevmez, fakat sadece eleştiri ile gelişebilir. Bu yüzdendir ki tahkir içermeyen edepli ve edebi eleştiriler bir edebiyatçının temel gelişme gıdasıdır. Ancak eleştiri, korkulan, çekinilen yadırganılan bir hale gelmiş ve geliştirilmesi gereken bir kültür olarak karşımızda durmaktadır. Eleştiri kavramı, kelime çağrışımı olarak insanlara olumsuz gibi geliyor. Ancak kabaca ifade edecek olursak, yapılan bir işin daha iyi yapılması için yol gösterici bir işaret fişeği görevi görmektedir. İşlerin daha iyi yapılması için kritik şarttır. Eleştiriyi gerektiği gibi yapabilmek için ciddi poetik ve teknik, hatta ansiklopedik bilgiye sahip olunması gerektiğini de belirtmek isterim. Bununla beraber, salt yergi üzerine eleştiri inşa edilmemelidir. Üslup, adap gözetilmelidir. Sabırla üzerinde çalışılması gereken, geliştirilmesi elzem olan bir husus olduğu açıkça ortadadır. Dergi kelimesi, Eski Türkçe'de "tir-gi" sofra manasında geçmektedir. Günlük olmayan belli periyotlarda neşredilen ve bir amaç doğrultusunda seçkin mevzularda nevi metinleri içeren süreli yayın olarak nitelendirdiğimiz mecmualardır. Misal, "bilim dergisi", "edebiyat dergisi." Kısaca dergiler belirli bir zümreyi hedef alarak muhatabına seslenilen mecralardır. Sofra bize farklı lezzetler sunar, çeşitlidir ve besleyicidir. Dergiler sadece şiir için değil, bütün disiplinler için taze kan üretme işlevi görmektedir. Bu alanda uğraş veren çoğu sanatkar ilk eserlerini bu mecralarda okuruna sunma imkanı elde eder. Çevremizde yazıyla uğraşan birçok kişiye şu soruyu sormuş olsak: "Yazı hayatınıza nasıl başladınız ilk edebi ürünlerinizi nerede yayımladınız?" dergi veya gazeteler aracılığıyla diye cevap vereceklerdir muhtemelen. Edebiyat sanatına katkıları büyüktür. Dergileri aktif olarak okuyorum. Akademik olarak da dergiler ve şahsım özelinde dijital dergiler çalışma alanlarımdan birisidir. Bu açıdan özet babında günümüz itibariyle birçok edebiyat dergisinin dijital çağa ayak uydurduğunu gözlemlemiş ve tespit etmiş bulunmaktayım, ancak gidilecek daha çok yol var gibi duruyor. Bir dergiyi sadece sosyal medya ve dijital platforma taşınmasıyla yetinmeyerek, adeta yeni dijital edebiyat kültürü oluşturmayı hedeflemek gerekmektedir. Hülasa, dergilerin artık gömlek değişim sürecine girdiği söylenebilir. Bu pek iyi bir hak değil, haksızlık olurdu. İyiler sıralanmaz. Hepsi ayrı birer müze, gökyüzünde birer yıldız. Özür kabul edin lütfen. Teşekkür eder, Balkanlardan okurlarınıza, dostlarımıza selamlarımı takdim ederim.


Bizi Eflatun'un mağarasından kim dışarı çıkarabilir? Duvarda gördüklerimizin, gerçek değil, yalnızca gölgelerden ibaret olduğuna, bizi kim inandırabilir? Yol denilen şey nedir ve bizi nereye götürmektedir? Yolcu vardığı yerde mutlu olabilecek midir? Önemli bir soru daha ekleyelim. Yolcunun istekleri aslında kendi istekleri midir? Bu zor sorularla düşünce iklimine girme cesaretinde bulunalım. Öyle ki, bu "hiper modernite" çağında, bu sorulara cevap vermek, hayattan bir anlam devşirebilmek ve bu sayede yaşama tutunabilmek bir zorunluluk olmaya devam etmektedir (Özcan, 2016). İnsanın yolu ve yolculuğu kendine has, bol renkli, yolları çeşitli ve gayesi tektir. İnsanın gayesine ve sorduğumuz sorulara insanlık tarihi boyunca cevaplar aranmıştır. Bu sorular felsefe, din, edebiyat vb. bilim dallarında belli metotlarla da halen aranmaya devam etmektedir. Bilim dalındaki bu araştırmalar, şüphesiz bilimin en temel vazifesi olan insana hizmet etmek için yapılmaktadır Varlığın açıklanması ve dünyanın yaratılış amacı, bu sayede insanın amacı hayatı niçin yaşadığımızı ortaya koymaktadır. Ontolojik sorular ve bu sorulara verilen cevaplar insanların yaşam şekillerini yani dinlerini ifade etmektedir. Ben kimim? Nerede yaşıyorum? Neden dünyaya gönderildim? soruları zamansız sorular olmaya son gün gelene kadar devam edecektir. Bu sorular çerçevesinde gelişen kitap; aslında çoğumuzun tanıdığı İbrahim Kalın tarafından yazılmıştır. "Açık Ufuk" kitabı, insan yayınlarından 2021 yılında çıkmış bir kitaptır. Kitap, kaynakça ve dizin hariç 6 temel bölümden oluşmaktadır. Kitabın üzerinde durduğu konular; varlığın keşfi, akıl, bilgi, hikmet kelimeleri, hayatın anlamı, kendini bilmek ve kendini bulmak konularında birleşmektedir. Özellikle günümüz çağını hiper modernite olarak tarifleyen Kalın; hayatın anlamını bulmada düşünmenin çileli bir yol olduğunu ifade ederek başlar. Düşünmek sözcüğü tüş-mek kökünden türemektedir. Yani o anlamın içine düşmek ve o anlamda derinleşmek...(Kalın, 2021). Derinleşmek ise bedel ödemeyi çabalamayı beraberinde getirmektedir. Kitap modern zamanlarla, zamansız hakikatlerin insan zihnindeki tasavvurlarını sık sık karşılaştırarak ilerlemektedir. Bilgi güvenliğinin büyük bir sorun olduğu günümüzde, hakikate ulaşmak için çabalamanın gerekli olması, modern insanı ürkütmektedir. Oysa "Tarihin akışını değiştiren bütün büyük düşünceler, bedel ödenerek ortaya çıkmıştır. Bedelini ödemeye hazır olmadığınız şey, sizin değildir." ifadesi düşünmenin ve hakikatlerin gereğini açıkça ortaya koymaktadır (Kalın, 2021). Aynı başlıkta ve kitabın tümünde hakim olan, hayata yüklenen anlam ve bu anlamın insan davranışlarına olan yansıması irdelenir. Modern insan, varlık meselesinde bazı kaçış noktaları oluşturmuştur. Dünyanın varlığında insanı özne olarak konumlandırması, onu yer yer Hümanist bir tavırla insanı tanrılaşma mertebelerine ulaştırmıştır. Öte yandan günümüzde, insan önemsizleştirerek robotlar, kurgusal ve sanal evrenler kutsanarak insan yok edilmektedir. Ayrıca hiper modernitenin günümüz insan değerleri ile bir anlaşmazlığı yoktur. Modernizm; dini değerler, vatan millet sevgisi, ırkçılık, kariyerperestlik, hayvan severlik gibi çeşitli değerlerin hepsini onaylar. Bu değerleri metalaştırarak bir tüketim evresine dahil edecek bir malzeme olarak görür. Bunun yanında insanlara tercih hakkı sunularak, onların değerli hissetmesi sağlanır. Semavi dinlerin -geleneğin de- koruduğu değerler yerine bugün, insanın mutlu olmak için yaptığı seçimlerin meşruiyeti insana özgürlük hissini doyasıya yaşatmaktadır Kitaptaki bu tespit aslında hayatın anlamı nedir? sorusunun hiper modern insan tarafından çok vahim o cevabını verdirmektedir. Hayatın anlamının mutluluk oluşu. Mutluluğun tanımı ise bireyin seçtiği anlık hazlardan bir haz çeşidi olarak sınırlanmaktadır (Karatoprak, 2017). Günümüz dünyasında; bu mutluluk penceresi oldukça zengindir. İçinde alkol, madde bağımlılığı, sex ve pornografi bağımlılığı, dizi-film bağımlılığı, alışveriş tutkusu ve bağımlılığı yine ekleyebileceğimiz; tembellik tutkusu da bu pencerenin en vahim manzaralarından biridir. Bu sayede hiper modern insan günü kurtarır ve düşünmekten kaçar. Çünkü varlığa yüklediği anlamda insana biçilen nihilist cevaplar, insanı yok edecektir. Bu durum bir kaçış kağısı olarak "Carpe diem!" tabirini üretmiştir. Bu bakış açısı, bugün halen en önemli hayat felsefesi olarak beyinleri uyuşturmaya devam etmektedir. Oysa insanın sadece neden ve nasıl yaratıldığı cevabını bulmaya ihtiyacı vardır. "Var olmak ciddi bir iştir. Düşünerek ve hesap vererek var olmak ise daha ciddi bir iştir. Emek ister, dikkat ister, sabır ister" (Kalın, 2021). Bu kitap ile bu ciddi işin mahiyeti ve manası açıklanmaya çalışılmıştır. İnsan inandığı gibi yaşamaktadır. Bugün insanın inandığı kavramlar, küresel güçlerin hayata yüklediği anlamlar çerçevesinde şekillenmektedir. Bu anlam, insanın davranışlarını belirlemektedir. En temel mesele ve ilk soru neden yaratıldığımız sorusudur. Bu hayatın anlamının ne olduğu şüphesiz tek dünyası olanları rahatsız eden bir anlamdır. Bunun için kendini Allah'ın kaidelerine teslim eden her müslüman, Kur'an'ın cevaplarına muhtaçtır. İnsan neden yaratılmıştır? sorusuna Kur'an'ın cevabı "Ben cinleri ve insanları, ancak bana kulluk etsinler diye yarattım." (Erişim: 2022, Diyanet İşleri Bşk, Zariyat, 56). şeklindedir. Yine dünya hayatının tarifi Kur'an'da " bu dünya hayatı hakikatte sadece bir oyun ve eğlenceden ibarettir; ahiret yurduna gelince işte asıl hayat odur; keşke bunu bilselerdi!" (Erişim: 2022, Diyanet İşleri Bşk, Ankebut, 64) ayeti ile açıklanmıştır. Modernizme göre dünya hayatının anlamsız olduğunu kabul etmek ancak aklın uyuşması yahut bu sorudan kaçmak ile aşılabilir. Bu durum, Batı dünyasında da pek çok yazar tarafından ortaya konulmuştur. Örneğin; Tolstoy'un kahramanlarından Levin, en mutlu zamanlarını "..hayatın anlamı hakkında düşünmediği zamanlar" olarak tarif eder (Kalın, 2019; Tolstoy, 2019). Bu kronikleşmiş düşünmekden kaçma hali şüphesiz sorumsuzluğu, bencilliği yani ahlaki değerlerin hiçe sayılmasını da beraberinde getirmektedir. Bugünün mutluluk ve başarı tanımında insanın özne oluşu, Allah'ı dünyanın işleyişinden uzaklaştırmaktadır. Modernizme göre insanın çok çalışması, çok başarılı olmasının ve çok kazanmasının ön koşuludur. Çok tüketmesi kendisine bir saygınlık kazandırmakta ve onu benzerlerinden ayırmaktadır. Oysa "Allah dilediğine rızkı bolca bahşeder, dilediğine de sınırlı ölçüde verir. Fakat inkarcılar, bu gerçeğin farkında olmadıkları için dünya hayatı ile sevinip şımarırlar. Oysa ahiretin sonsuz nimetleri yanında dünya hayatı azıcık, değersiz ve geçici bir geçimlikten ibarettir." (Erişim: 2022, Diyanet İşleri Bşk, Rad, 26) ayeti yine bir cevap niteliğindedir. Allah'ın kurallarına teslim olmamış insanlar için çok üzgün olduğumu ve doğruyu bulmalarını, bu sayede bilmenin güzelliği ve konforunda bulunmalarını temenni ederim. Üzgün olduğum asıl husus, bugünkü müslümanların bedbahtlığıdır. Tembelliğin konforu, anlamın da peşine düşmemizi engellemektedir. Verilmiş cevapları okumamak, bugün bizleri akletmekten, bilgi ve hikmetten alıkoymaktadır. Bu durum ise kitabın önemli bir diğer kısmını oluşturmaktadır. Akıl, bilgi, hikmet ve kavramlardan yola çıkılarak insanın kendini bilmesi ve bulması. Kalın, İ. (2021). Açık Ufuk. İstanbul: İnsan. Kalın, İ. (2011). MOLLA SADRA. DOGU'DAN BATl'YA, 1147. KARATOPRAK, H. İ. (2017). DESCARTES VE BACON BAĞLAMINDA MODERN BİLİNCİN EPİSTEMOLOJİK ÇIKMAZI OLARAK RASYONALİZM VE AMPİRİZM. Electronic Turkish Studies, 12(31). İbrahim Kalın'ın eğitim hayatı, ilgi alanları ve İslam düşüncesini merkeze alarak açıkladığı mutluluk, hayatın anlamı, özgürlük, iyilik, kötülük vb. konuları anlattığı videoları izlemek için; https://www.youtube.com/watch?v=poBUMQ5pTFU&list=PLns7Jmm7BK800_o8ih_ryGUd3nf1--LKO ( 12 videoluk)seriyi izleyebilirsiniz.


Sinema üzerine en çok kafa yoran ülke İran desek yeri. Devrim sonrası savaş, ambargo, tecrit, şeytanlaştırma gibi zor süreçlerden geçen İran'ın en şaşırtıcı ve beklenmedik yanı kuşkusuz sinemasının inkişafı olur. İran sineması sadece sinematografisi ile değil, çok zor şartlarda karşı konulamaz, görmezden gelinemez bir boyuta gelmesiyle de kendinden bahsettirmeyi sürdürüyor. Entelijansiyanın yanı sıra, ulemanın da büyük çoğunlukla destek verdiği devrim sonrası sinema, devlet himayesinde adeta bir seferberlik ruhuyla sahiplenilir. Bu meyanda Ayetullah Humeyni'nin sinemanın önemini kavrayan söylemleri bir meşruiyet zemini yaratarak ulemanın sinemaya bakışında kırılmaya yol açarken, ulemanın menfi ve müspet eleştirilerinin sinemaya aktarımını sağlamıştır. Sadece sinema/sanat bağlamında değil her konuda devlet himayesi, ulema desteği, milli mücadele gibi sözlerin bazı çevrelerin tüylerini diken diken ettiğini bilmez değilim. Lakin bu destek ve algılayışın doğru yönlendirilmesi ve kullanılmasıyla İran sinemasını şahlandıran neticesine bakıldığında bir durup düşünmek gerekiyor. Bir ulusun savaş, tecrit, ambargoya rağmen ısrar ve sebatla sinema kanalından, üstelik nitelikli yapıtlarla kendini ifade etmesi ve bunu başarması ilgiyi hak ediyor. Elbet bu başarının halen devam eden ve yenileri eklenen çok fazla sapakları da var. Bugün halkın siyasi, ekonomik boyuttaki sorunlardan kaynaklanan buhranını ülkenin devrim yorgunu olmasına bağlayan analizler yapılırken, rejimin toplumsal, bireysel itirazlara yaklaşımındaki baskıcı tonun karşı devrim söylemleri ürettiği yönünde görüşler de mevcut. İran sinemasının bir önemli özelliği de bu sorunları filmlerle işleyebilmesi. İran sinemasının, müslümanların modernizmle sürdürdükleri tartışmalarda ertelenen veya ihmal edilen soruların yüksek sesle sorulduğu bir tartışma ve yeniden kurma zemini durumunda göründüğünü düşünen (Aktaş, 1998, s.9) yazar Cihan Aktaş, 1998 yılında kaleme aldığı "Şark'ın Şiiri İran Sineması" adını taşıyan kitabında İran'ın sinema deneyimini ele alırken, sinema etrafında oluşan tartışmaları da irdeler. Kiyarüstemi'nin "Dostun Evi Nerede?" filminin bir sahnesini kapak resmi olarak kullanan yazar, 1992 yılından 1997 yılına kadar İran filmlerinin siyah beyaz fotoğraflarının olduğu bir seçkiyle zenginleştirir "Şark'ın Şiiri İran Sineması" kitabını. Yazar, sinemayı konu edinen Şark'ın Şiiri İran Sineması kitabını yazmasının nedenini İran'da sinemanın, başka pek çok konuyu açıklayıcı bir yanı olduğunu fark etmesine bağlar. Bu fark ediş etrafında gelişen soruların kitabın düşünsel/entelektüel boyutunu yükselttiği görülüyor. Devrimden kısa bir süre sonra, Batı menşeili bir sanat dalının hem siyaseten sahiplenilmesi hem de halkın teveccühünü kazanması, star değil yönetmen merkezli bir tutum geliştirmesi, dünya pazarında öne çıkması, dini propagandaya yönelmemesi, devlet destekli olduğu halde sinemanın devrim ihracı adına araçsallaştırılmamasına yapılan ısrarlı vurgu yazarı tetiklerken, tüm bunların ardındaki mücadeleyi ve fikri, dini tartışmayı da sahaya inerek ele alır. Yazarı sahaya inmeye iten ise devrim sonrası İran sinemasının gelişimini anlatan kaynakların yetersiz olması. Bir yandan İran filmleri üzerinde yoğunlaşırken, ilgililere yönelttiği sorularla da kavramsal açılımlar elde eder. Aktaş, devrim sonrası İran sinemasının siyaset aracı olarak kullanılamayacağı yönündeki yerleşik kabule rağmen, sinemanın hiçbir zaman siyasetten bağımsız olmadığı ve ülkedeki siyasal değişikliklerden fazlasıyla etkilendiğini müşahede eder. Sinemanın, siyasetçiler tarafından etkilenen değil, ülkenin siyasal gidişatını etkilemeye başlayan bir güç kazandığının 1997'de Hatemi'nin cumhurbaşkanlığı ile sonuçlanan seçimde görüldüğünü, bu seçimin ardından İran sinemasında sansür ve denetim mekanizmaları gibi konularda sorgulamaların hızlandığını belirtir (Aktaş, 1998, s.15). Sinemanın ülkenin siyasal gidişatını etkileme gücü kazanmaya başlaması tespiti kitabın yazıldığı tarihi kesit için doğru görünürken, bugün yine siyasi sebeplerle bunun yerleşik hale gel/e/mediğini görüyoruz. Yerleşik olan ve devrim sonrası İran sinemasının başarısını da açıklayan parametre hangi siyasi görüş iktidara gelirse gelsin biçim ve yöntem değişse de muhteva olarak sinemaya atfedilen önemin kesintisiz bir biçimde devam etmesidir. Yazar, halkın sinemaya olan teveccühünü sinemanın, batıdan yönelen kültürel hücuma karşı İran'ın en renkli ve faal kültürel zeminini oluşturması ve bunun da devrim sonrası dünya ülkelerinden tecrit edilmek istenen İranlılar için dünya ile yeniden ilişki kurmayı sağlaması bakımından en kestirme ve çekici yol olmasıyla açıklar (Aktaş, 1998, s.11). İran sinemasını diğer ülke sinemalarından ayıran bir yanı da sinema etrafında yapılan tartışmaların bazılarının nevi şahsına münhasır olması. Bu tartışmalar kitabın bütününe yayılır. Sinemanın ne'liği, dini, örfi ve hatta siyasi boyutu etrafında sürdürülen tartışmalardan daha az yer kaplar. Ama sinemanın ne olduğu üzerine yapılan tartışmalar yazarın bu kitap için araştırma yaptığı ve yazdığı zamanda halen devam edegelen tartışmalardır. Kitap bu tartışmaları okura sunarken toplumun her kesiminin bir şekilde bu tartışmaların içinde ya da yabancısı olmadığı görülür. Bu tartışmaların kimi zaman handikap, kimi zaman zihin, yol açıcı olması İran sinemasının yönünü belirlemesinde etkili olduğu gözleniyor. Ama ne yöne evrilirse evrilsin, muhalif de olsa kendi kültürünün içinden konuşuyor İran sineması. Yazar "Sinema, düşünce özgürlüğünden siyasal ve kültürel kurumların yapısına, sansürün ölçülerinden sivil topluma, emri bil maruf nehyi anil münker'den hicaba varıncaya kadar bir dizi kurum ve kavramın tartışılmasının zemini oldu" derken, devrim sonrası sinemanın kültürel bir kurum olarak telakki edilmesinin İran sinemasında yaşanan dönüşümü ve ardından gelen başarıyı açıkladığını söyler (Aktaş, 1998, s. 300- 301). Sinemanın kültürel bir kurum olarak görülmesi İran sinemasını dönüştürürken, halk ve ulema nezdinde de zihinsel bir dönüşüme kapı araladığı kitap boyunca örneklendirilir. Yazar, devrim öncesi İran sinemasının geçirdiği aşamaları ve devrim akabinde yaşanan dönüşümü önce tarihsel boyutuyla ele alır. Ülke ve toplumun geçirdiği süreçlerin filmlere yansıları üzerinden yapılan bu sinema tarihine yaklaşım metodunun çok isabetli olduğunu söylemeliyiz. Yazar, bu yansıları filmler üzerinden örneklendirirken filmlerin teorik çözümlemelerini yapmaz. Yazarın böyle bir iddiasının olmaması ve araştırmanın yapıldığı dönemin İran sinemasının film dilinin daha yeni yeni kendini gösterdiği bilgisi düşünülünce, kitabın hacmini kat kat aşacak ve zamansal olarak büyük mesai gerektirecek böyle bir çalışmanın ilk ama çok önemli bir nüvesi olarak yaklaşılmalı "Şark'ın Şiiri İran Sineması" kitabına. Bu tarihi süreçlerin sinema sektörüne etkileri, mevcut İran sinemasının neşet etmesini sağlayan çalışmalar ve derinlikli, çok boyutlu tartışmalar bilinmeden İran sineması hakkında fikir yürütmek eksikli bir tutum olacaktır. Bu sadece İran sineması değil, başka ülkelerin sineması için de geçerli bir durum. Kanaatim odur ki, bu arka plan bilinmeden yazarın tespit ve analizleri bağlamsal kopukluk ihtiva edeceğinden havada kalacaktır. 1928'den 1944'e kadar bağımsızlık yanlısı Musaddık'ın siyaset dönemi. Özgün bir film örneğinin olmadığı bu dönem film piyasası Batıya, Amerikan ve İngiliz şirketlerine bağlıdır. 1941'den 1960'a kadar olan dönemde nispeten iyi filmler yapılırken, Farsi film açmazı baş gösterir. 1962'den sonra Üçüncü Cephe Sinemacıları denilen çoğu sol görüşlü entelektüel sinemacılar sosyal gerçekçi denilen filmler yapmaya yönelir. Fakat dışarıdan gelen özellikle seks ağırlıklı filmlerin sektöre damga vurması rekabet için bu alana yönelen yerli sinemacıları ortaya çıkarır. Yabancı film sultası ve seks filmlerine kapı açılışı hem halkın sinemadan uzaklaşmasına hem de yerli sinemanın ekonomik ve kültürel gelişimine izin vermez. Buna sansürün kuşatıcılığının nefes aldırmaz hale gelmesi de eklendiğinde sektörün çöküşü kaçınılmaz olur. Devrime kadar olan sürede 1300 kadar film üreten İran sinemasının ancak yüzde üçlük bir kısmı kayda değerdir (Aktaş, 1998, s. 23-24). Devrime kadar olan sürede farsi film ve entelektüel film akımlarının her ikisinin de halka yabancı olduğunu söyleyen İslamcı sinema eleştirmenleri, sistemi sorgulamayan entelektüel sinemacıların halkın milli ve dini değerlerini kolaylıkla sorguladıklarını iddia ederler (Aktaş, 1998, s. 47). Yine de entelektüel sinemacıların ve yapıtlarının devrim sonrası İran sinemasının dönüşümündeki katkıları yadsınamaz. Devrim öncesi sinemasının açmazlarını, çöküşünü ve halkın sinemadan uzaklaşmasının nedenlerini sunan yazar, yeni bir sinema hayalinin kıvılcımlarının görüldüğü devrim sonrası sinemasına uzanır. Devrimden sonra Film ve Sinema Şurası'nın öncülüğünde ilk aşamada araç, hammadde, uzman temini, teknik ve ekonomik problemler çözümlenir. İkinci aşama (1985) uzun vadede kültürel, sanatsal ve nitelikli bir sinemanın gerçekleşmesini sağlayacak çalışmaların başlatılması. Üçüncü aşama teknolojide gelişmenin, estetik tecrübe edinmenin ve kültürel akımları tanımanın amaçlandığı niteliksel gelişme dönemi olarak tarif edilir. Yani özgün bir sinema ortaya koymak ve buna uymak, bir sinema dili oluşturulması gibi (Aktaş, 1998, s.57). 1985'e kadar hasar tespitle geçen ikinci aşama yeni bir sinema hayalinin baş gösterdiği devrim sonrası sinemanın motor gücü olan Farabi Sinema Enstitüsü'nün kurulmasıyla belirgin olarak başlamış olur. Bu ekip, milli sinema altyapısı oluşturulduktan sonra yönetimin rolünün yol gösterme, finansal destek gibi katkılarla sınırlı kalmasını ister. Farabi kurumu tarafından hedeflenen sinemanın niteliksel gelişmesi 1987'den sonra fark edilmeye başlanır. İran filmlerinin uluslararası festivallere katılması da bir çok engelle karşılaşır. Savaş ortamında dahi sinema çalışmaları devam ederken Farabi kurumu ısrarlı bir şekilde festivallere film gönderir. Propaganda filmleriyle karşılaşmayı düşünenleri şaşırtan ise, şiddet ve seksin olmadığı, kadının metalaşmadığı, üstelik devrim sonrası ve savaş şartlarında dar bütçeyle kotarılan ve ödüle hak kazanan bu filmlerin başarısını nasıl adlandırabilecekleri. Fakat Farabi'nin politikaları sonucu İran'ın dışa açılımında öncü olan ve ödüllerle taltif edilen festivallik filmler, ticari başarı sağlayamadıkları, haddinden çok festivallik film yapıldığı, halkın bu filmlere yeterince ilgi göstermediği ve bunun İran sineması için tehlike kaynağı olduğu gibi itirazlarla karşılaşır. Ama en derin ve bugüne de uzanan itiraz bu filmlerin gizli ajandaları olduğu yönünde olur. Yönetmen Tehmine Milani "Batı'da bize gerici veya rejimin adamı damgasını vuruyorlar, İran içinde ise garpzede!" (Aktaş, 1998, s. 169) diyerek yaşadıkları tutarsızlığı dile getirir. Yeni bir sinema arayışının çetin mücadelesine başlı başına bir mevzu olarak sinemada kadın konusu eklenir. Bir süredir örtünme zorunluluğuna karşı protestoların yarattığı kargaşa ile gündeme gelen İran'da bir vakitler Hicapla Mücadele Kanunu (1936) çerçevesince kamuya örtüyle çıkmak yasaktı. İki uç arasında salınan İran'ın en görünür olduğu alan olan kadın mevzusu farklı nedenlerle devrim öncesi olduğu gibi devrim sonrası sinemanın da tartışma konularından biri hatta başlıcası olagelmiştir. Yazar Sinema ve Kadın konusuna dair tartışmaları uzun bir bölüm halinde işlerken, devrim sonrası sinemanın kadını kamusal alana dahil edişi ama öte yandan bu dahil ediş etrafında yapılan tartışma ve ortaya çıkan kısıtların sinemanın kadın mevzusundaki handikabını da ortaya koyduğunu belirtir (Aktaş, 1998, s.205). Aktaş, İran sinemasının devrimden sonra gösterdiği başarıya cevap arayarak başladığı kitabına bu sinemanın din ile olan ilişkisini irdeleyerek devam eder. Sinemanın bir tebliğ aracı olarak kullanılabileceği şeklindeki politik istek dini sinema şeklinde bir ayrımı getirirken, ortaya çıkan şekilci filmler 1997 yılına gelindiğinde sektörü tıkanmaya götürür. Sinemada kadın mevzusu gibi dini sinema hususunda da yoğun ve oldukça verimli tartışmalar yapılır. Bu tartışmalar bitmez ama baskın eğilim İran şartlarında yapılan bir filmin velev ki yönetmeni gayrimüslim olsun din dışı veya din karşıtı olamayacağı yönündedir (Aktaş, 1998, s. 303). İran sineması de facto olarak, filmlerde seks ve şiddet sahnelerinin olmaması gibi, doğrudan ya da dolaylı olarak Peygamberleri, imamları, Velayet-i Fakihi, İslami Şura Meclisini ya da müçtehitleri aşağılamanın ve İslamiyet ya da diğer dinlerde kutsal sayılan değerlere küfredilmemesi gibi kuralları içerir. Ayrıca ticari gayeyle yapılan ucuza getirilmiş kalitesiz ve sanatsal değeri olmayan filmler, izleyicinin beğenisini olumsuz etkilediği gerekçesiyle yasak kapsamına alınır. Bu kuralların bazı entelektüel sinemacıları sembolik anlatımlara yönelttiği söylenirken, tersini de iddia edenler çıkar. Yazar, İran sinemasının arka planındaki kadim geleneklerin sinemadaki etkileşimine de değinir. İran'da sinema alanında yaşanan coşkunun kökenlerine bakarken, köklü bir dini nümayiş sayılan taziyenin sinemaya temel oluşturduğundan bahseden araştırmacıların görüşlerini aktarır. Yazar, "taziye, bir oyun geleneği olarak sinemaya bir zemin hazırlamış olsa bile, sinema taziyenin bir devamı olarak görülemez" (Aktaş, 1998, s.292) derken doğru bir yerden bakar. Burada ilham vermesi gereken unsur, sinema özelinde söyleyecek olursak kadim mirasın sunduğu zeminden, literatürden istifade etmenin zenginleştirici yönüdür. "Merkez Sinemacıları" diye anılan ve devrim öncesi faaliyetlerini Farabi'nin katkısıyla devrim sonrasında da sürdüren ekolün en önemli aktörü olan merhum Abbas Kiyarüstemi , İran'ın günümüzde dört şey ihraç ettiğini söylemiştir: Halı, fıstık, petrol ve sinema... İran sinemasının köklerini İran kültüründe aramak gerektiğini düşünen Kiyarüstemi'ye göre, bu sinemanın imtiyazlarından biri, şairane özelliğidir; hayata şairane bakışıdır (Aktaş, 1998, s.187). İran sineması, İran şiirinin bir devamı gibi de görülüyor. İran sinemacıları bu sinemanın ürünlerinin Batı'da, Şark şiirinin devamı olarak beğeni topladığını düşünüyorlar. Doğuşundan itibaren sinema daha kadim sanatlara nispet edilmiş ve devamı gibi tarif edilmiştir. Sinema yeni bir medyum olması hasebiyle bir gelenek birikimi taşımıyor. Sanatlar içinde sinema en çok şiir sanatına yakın görünse de tıpkı taziye gibi bir devam ya da nispet odağı değil, beslendiği kaynak olabilir. Ayrıca sinemanın teknoloji ile yapısal ilişikliğinin ereksel ilişikliği de kapsar hale gelmesiyle sinemanın dijitalleşme yolunda hızla ilerlemesi bu nispetsizliği derinleştirirken bambaşka soru/n/ları önümüze getiriyor. O yüzden sinema sadece kendine atıf yaparak ilerliyor. Sonuç olarak İran sinemasının halen devam eden ve edecek gözüken sorunları, tartışmaları, mücadeleleri olacağı su götürmez bir gerçek. Yazar Cihan Aktaş "Şark'ın Şiiri İran Sineması" kitabında İran sinemasının dönüşümünü tarihi ve sosyo-politik boyutuyla ele alarak yaptığı analizlerle bu alanda bir açığı kapattığı söylenebilir. Aktaş, İran Sineması ile ilgili sorularının tam cevaplandırılamadığını söylerken, İran sineması hakkında konuşanların da bazı sorularına henüz cevap alamadığını ve aslında İran sinemasının, cevaplarını yolunda ilerleyerek verdiğini söyler (Aktaş, 1998, s.15). Yazardan okur olarak İran sinemasının bugününe projeksiyon tutan bir kitap beklediğimizi de şuraya iliştirelim. Aktaş, C. (1998). Şark'ın Şiiri İran Sineması İstanbul: Nehir Yayınları.,


Ana teması, "İlim Membaı Maveraünnehir" olarak belirlenen "5. Uluslararası Türkiye Arapça Kitap ve Kültür Günleri" başladı. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı himayelerinde, Türkiye Yazarlar Birliği İstanbul Şubesi tarafından düzenlenen etkinliğin açılış programı Kuran-ı Kerim tilavetiyle başladı. AK Parti Genel Başkan Danışmanı Yasin Aktay açılışta yaptığı konuşmada, "Amellerin hayırlısı devamlı olanıdır. Süreklilik oluştuğu zaman artık bir gelenekten bahsetme hakkı da elde etmiş oluyoruz. Bu etkinliği 5 defa yapabilmiş olmak Allah'ın izniyle bundan sonra nice yıllar daha yapılacağının işaretidir." dedi. İbn Haldun'un görüşlerine değinen Aktay, asırlarca bütün dünyaya nizam veren fikri ve ahlaki bir medeniyetin dahi çöküş sürecine girebileceğini ifade ederek, "Davanızı unutup kendi derdinize düşerseniz Allah da sizi savar ve sizin yerinize iyiliği emretmekten kötülüğü savmaktan çekinmeyen birilerini getirir." diye konuştu. - "Her yıl yüzlerce kitap Türkçe'den Arapça'ya çevriliyor" Kitap fuarları ve çeviriler sayesinde Türkçe'den Arapça'ya aktarılan düşüncelerin de etkisini arttırdığını dile getiren Aktay, "Her yıl yüzlerce kitap Türkçe'den Arapça'ya çevriliyor. Bir kısmı da bana nasip oldu. Düşüncenin bir toprağa bağlanması caiz değildir. Çünkü düşüncenin gezgin ve göçebe olması tabiatına en uygun olanıdır." ifadelerini kullandı. Aktay, kültür alanında Arap dünyasından istifade etmenin verimli sonuçlar getireceğini belirterek, etkinliği hayata geçirenlere ve katkıda bulunanlara teşekkür etti. - "Arap dünyasıyla kültür köprüleri kurmayı amaçlıyoruz" TYB İstanbul Şubesi Başkanı Mahmut Bıyıklı, 7 gün sürecek programla Türkiye ile Arap dünyası arasındaki kalın duvarları eritmeyi ve kültür köprüleri kurmayı amaçladıklarını söyledi. Kültür günlerinin her yıl bereketlenerek kurumsallaştığını anlatan Bıyıklı, geleceğe dair umutlarının da giderek arttığını bildirdi. TYB İstanbul şubesinin faaliyetlerine değinen Bıyıklı, "TYB olarak bundan sonraki faaliyet alanlarımız içerisinde farklı ülkelerin aydınlarıyla ve yazarlarıyla buluşmayı kendimize hedef olarak koyduk. Medeniyetin 3 ayağı ilim, fikir ve güzel sanatlardır, bunlar ihmal edildiğinde başka medeniyetlerin esiri olunur. Arapça bizim için herhangi bir dil değil, herhangi bir milletin değil, bir medeniyetin dilidir yani ana kaynağımızdır." şeklinde konuştu. - "Kültürle kitabın birleşmesi her zaman için çok anlamlı" İstanbul Milli Eğitim Müdürü Levent Yazıcı ise sürecin içerisinde bulunmaya gayret ettiğini belirterek, "Kültürle kitabın birleşmesi her zaman için çok anlamlı. Zaten birbirinden ayrılmaması gereken iki temel unsur. O nedenle kitap ve kültür bir araya geldiği zaman mutlaka çok büyük faydalar çıkması beklenir." değerlendirmesini yaptı. AK Parti İstanbul Milletvekili Hasan Turan da programın Türkiye'den ve Arap dünyasından münevver ve mütefekkirlerin buluşmasına vesile olduğunu söylerken, AK Parti İstanbul Milletvekili Ahmet Hamdi Çamlı ise bu yöndeki çalışmaları çok faydalı bulduğunu ifade etti. Daha sonra TYB İstanbul Şubesi Başkanı Mahmut Bıyıklı; AK Parti Genel Başkan Danışmanı Yasin Aktay ve İstanbul Milli Eğitim Müdürü Levent Yazıcı'ya portre resimlerinin yer aldığı tabloları hediye etti. - Arapça Kitap ve Kültür Günleri Bu yıl beşincisi düzenlenen "Uluslararası Türkiye Arapça Kitap ve Kültür Günleri", 12 Kasım'a kadar çeşitli etkinliklerle devam edecek. "İslam dünyasından alimler ve akademisyenlerle geleneğimizin izinde çevrimiçi buluşuyoruz!" sloganıyla gerçekleştirilen ve ana teması, "İlim Membaı Maveraünnehir" olarak belirlenen program, çevrimiçi olarak takip edilebilecek. İslam dünyasının dört bir yanından ilim adamları ve akademisyenlerin katılacağı seminer, konferans ve paneller sosyal medyadan ve "www.arapcakitapgunleri.com" üzerinden canlı yayınlanacak. Anadolu Ajansı kaynaklı bu haber için bir alıntı kaynağı malesef bulunamamıştır.


İnsanları en çok ne bir araya getirir? sorusuyla bir anket yapılsa çok çeşitli yanıt alınır. Yanıtlar arasında yüksek ihtimalle ilk sıralarda yemek cevabı olacaktır. Peki, diğer yanıtlar arasında yazı yer alabilir mi? Alabilir diyorsanız, kitaplara ve edebiyata da ilgi duyuyorsanız, garip ismine rağmen Edebiyat ve Patates Kabuklu Turta Derneği isimli filmi izlemelisiniz. Film, Mary Ann Shaffer ve Annie Barrows'un yazdığı The Guernsey Literary and Potato Peel Pie Society isimli kitabın uyarlamasıdır. Yönetmenliğini Mike Newell'ın üstlendiği yapımın oyuncu kadrosunda ise Lily James, Michiel Huisman, Jessica Brown Findlay, Tom Courtenay, Matthew Goode yer almaktadır. Film, 1941 yılında II. Dünya Savaşı sırasında Almanya'nın işgal ettiği İngiltere'nin Guernsey Adası'nda açlığın ve yokluğun hüküm sürdüğü günlerden birinin gecesinde bir grup arkadaşın sokağa çıkma yasağı uygulandığı saatlerde Nazi askerlerine yakalandığı sahne ile başlamaktadır. Grup üyeleri dışarıda bulunma sebeplerini, adını o anda ayaküstü uydurdukları bir kitap kulübünün toplantısından dönüyor olmaları şeklinde izah ederler. Çünkü açıklanan kurallara göre herhangi bir derneğe üye olanlar sokağa çıkma yasağından muaftır. Grubun en yaşlı üyesi ve adanın posta görevlisi Eben Ramsey 'in kendi yaptığı patates turtasından esinlenerek o dakikada uydurduğu dernek adı: Edebiyat ve Patates Kabuklu Turta Derneği olur. Böylece bir gece vakti, ansızın, korku tohumlarıyla da olsa bir edebiyat derneği fidanı dikilmiş olur. Ertesi gün derneğe resmiyet kazandırmak gerektiğinden tescil işlemleri yaptırılır. Akabindeyse düzenli olarak toplanarak kitap okumaları ve değerlendirmeleri yapmaya başlanır. Cennet gibi manzarası, büyüleyici doğası ve deniziyle, savaşın yokluğu beraberinde getirdiği adada; haşlanmış patatesin üzerine kabuklarıyla kafes şekli verilerek turta görüntüsü kazandırılmaya çalışılmasından esinlenilerek adlandırılan bu dernek, birbirleriyle ortak geçmişe sahip olsa da belli bir mesafe dahilinde temasta olan insanların bir araya gelmesine ve bir aile gibi hissetmelerine sebep olur. Filmin tüm akışı derneğin etkin üyesi Elisabeth Mc Kenna etrafında dönmektedir. Onun insanların kalbindeki yeri, anıları ve Nazi askerleri tarafından götürülüşünden sonra umutla geri dönmesinin beklenmesi ve arkasında bıraktığı küçük sarışın kız çocuğu odaktadır. Ancak Londra'da bir kadın yaşamaktadır adı: Juliet Ashton dir. II. Dünya Savaşı bittikten sonra, savaş esnasında yaşananları konu alan bir kitap yazma amacında olan yazar Juliet bu dernekten haberdar olur. Çünkü derneğin üyesi Dawsey Adams ona bir mektup yazmıştır. Juliet mektupta yazanlardan etkilenir. Dernek üyelerini ve Guernsey Adası'nı merak eder. Yeni kitabı için katkı sağlayacağı düşüncesiyle adaya gitmeye karar verir. Ancak işler beklediği gitmez. Savaş yıllarında ve o yılları takip eden yıllarda anlatılacak hikayeler, dramlar, trajediler yaşanır. Hem savaş esnasında hem de sonrasında insanalar bezgindir. Yaşamak onlar için katlanılmaz noktaya ulaşır. Filmde bu şartların yaşandığı bir dönemde insanların bir araya gelerek kitaplar okuyup edebiyat konuşması çok sıra dışı ve değerli bir şeydir. Elbette ki bir yazar olarak Juliet bundan etkilenmiştir. Onu o küçük adaya götüren sebebin gücü yani yazının gücüdür. Yokluktan ve olanaksızlıklardan dolayı Eben Ramsey'in Aman canım, bana ne! demeden turta özlemini tek malzemesi olan patatesle dindirmeye çabalaması savaş zamanlarının çaresizliğini gözler önüne sererken benzer durumların savaşın olduğu tüm coğrafyalarda yaşandığına dikkat çekmektedir. Tıpı Kurtuluş Savaşı'nda ülkemizde şeker bulunmadığından ikame olarak üzüm tüketilmesi gibi. Ana fikri, edebiyatın ve kitapların insanları birleştirme özelliğine sahip olması olan filmde diğer bir birleştirici faktör olan yemek yemenin de etkisi ele alınmaktadır. Kitap, edebiyat ve yemeğin yanı sıra; savaş, yokluk, sevgi, gizlenen sırlar, çekilen acılar ve aşk filmde ele alınan diğer temalardır. Filmde en çok dikkate mazhar olan husus ise savaş esansında işgalleri altındaki bir ülkede Nazilerin kültürel çalışmalara nasıl olup da izin verdiğidir. Tematik konularda müteşekkil vakıf, dernek gibi sivil toplum kuruluşlarının her türlüsüne hak ettiği önemin verilmediği günümüzle karşılaştırınca bu uygulamanın arkasındaki mantaliteyi merak etmemek elde değil. Bir an için, aldığı bir okuyucu mektubundan etkilenerek adaya giden yazarın bu gün yaşadığı hayal edilse sosyal medya çıktı mertlik bozuldu durumunu yaşadığımız şu günlerde geçmişin önemli kavramların içinin boşalması nedeniyle yazar bu gün o adaya gider miydi? Muhtemelen hayır. Öncelikle şu noktada mutabık kalmak lazım; günümüzde mektup yazma diye bir fiil kalmadığından okuyucudan yazara mektup değil mail gelirdi. Yazar da maili okuduktan sonra önce derneği, sonra bulunduğu adayı en son da kendisine mail yazan kişiyi arama motorlarında veya sosyal medyada aratır ve fikir sahibi olmayı denerdi. Akabindeki gelişmelerde adaya bizzat gider miydi, bu seçenek çok göreceli. İsmi ucuz bir komedi filmini çağrıştırsa da esas olan yapımın seviyeli bir edebiyat uyarlaması olduğudur. Kitaplar aracılığıyla kurulan bağın, getirdiği dostluğun, sevginin, paylaşımın ele alındığı film bittiğinde neden daha önce izlenmediğine hayıflanılırken kitabını okuma isteği duyulabilir. Akılda karmaşaya sebep olmayan, Vay be, ne film yapmışlar ama! naraları attırmayan ancak düşünceye sevk ederken ardında huzuru miras bırakan türde bir filmdir Edebiyat ve Patates Kabuklu Turta Derneği.


Damdan düşenin halini damdan düşen, hastanın halini hekimin değil çekenin bildiği malum. Bazı haller yaşanmadan bilinemiyor. Elbette bizim kadim kültürümüz hemhal olmayı, başkalarının derdiyle dertlenmeyi önemser. Modern toplumların empati diye feryatları da bundandır. Fakat ne kadar anladığımızı, empati kurduğumuzu iddia edersek edelim bir yere kadardır inanın insanı anlaması. Büyüyünce anlarsın, anne olunca anlarsın, evlenince anlarsın, şurada yaşarsan anlarsın, bu işte çalışırsan anlarsın cümlelerindeki koşullar uzayıp giderken bakarız ki anne olmuşuz, baba olmuşuz, büyümüşüz ve daha iyi anlamışız. Yapmam dediklerimizi yaparken bulmuşuz kendimizi, yaparım dediklerimize zaman bulamamışız. Klinik Psikolog Merve Özen Dursun da anne olup anlayanlardan anneliği. Mesleği gereği insanları dinleyen, pek çok vaka ile karşılaşan yazar elbette anne olmadan evvel de farkındadır anneliğin temel sorunlarının. Fakat yaşayarak hem tecrübelerin getirdiği öğretilerle hem de doğal ortamda gözlemleme avantajını kullanarak bebeklik ve çocukluk döneminde annelerin sıklıkla yaptığı hataları, en çok karşılaştıkları sorunları, bu sorunlar karşısında yapılması gerekenleri anlatmış. Velhasıl Anne Olunca Anladım adlı eserinde anne olunca anlaşılan şeylere dair yazmış Merve Özen Dursun. Eseri incelemeye geçmeden evvel okuduktan sonra bende hissettirdiklerinden biraz bahsetmek istiyorum. Bir anne olarak böyle bir kitabı okumak çok kolaydı. Kendime ayna tutmuş gibi hissettim. Her annenin yaşadığı benzer tecrübelere satırlarda rastladıkça ferahladım. Herkesin annelik serüveni ne kadar da benziyor dedim. Fakat bir yandan da şunu düşündüm. Eseri hep anneler ya da anne adayları mı okuyacak acaba? Kitapta evet en çok annelerin yaşadıkları tecrübe ve zorluklara değiniliyor. Fakat daha önemlisi bu süreçte annenin hemen yanındaki babalar, dedeler, amcalar... Yani kadına destek olacak diğer kişiler okumasın mı? Kitapta Merve Özen Dursun sıklıkla onların da bu süreçte neler yapması yahut neler yapmaması gerektiğine yer vermiş. O nedenle hemen yazımın başında belirtme ihtiyacı duyuyorum ki kitabı bence babalar, baba olunca anlayanlar, dedeler, dayılar da okumalı. O nedenle çok çarpıcı olan kitap isminin yanıltıcı olduğunu belirtmekte fayda var. Kitabın içeriğine geçmeden evvel bir de kapak tasarımından bahsetmek istiyorum. Kapakta beyaz fon üstünde anne ve çocuk var. Anne de çocuk da pembe. Yine kitabın içinde seçilen görsellerde de benzer durumla karşılaşıyoruz. Kız çocuk ve anne fotoğrafları ağırlıkta. Yazarımız bir kız annesi olduğundan belki kendisini ve kızını sembolize etsin diye düşünmüş olabilir. Yine de sadece kız çocuk anneleri için değil erkek çocuk annelerinin de dikkatini çekecek bir renk mi seçilseydi diye düşündüm. İşin en önemli kısmına yani eserin içeriğine geçelim lafı dolandırmadan. Merve Özen Dursun kitabını üç ana bölüme ayırmış ve onları da kendi içinde kısa kısa sınıflandırmış. Birkaç sayfadan oluşan ve çarpıcı başlıklarıyla dikkat çeken küçük kısımlar hem okurken kolaylık sağlıyor hem de birbiriyle çok bağlantılı olmadığından okura istediği yerden okuma imkanı sunuyor. Kitabın başından sonuna iki kişiyle birlikte yürüyor okur. Bir anda sıcak, doğal bir anne üslubu, bir yanda da bizi iyi anlayan profesyonel bir psikolog üslubu. Üç bölümün ilkinde hem anne hem psikolog kimliği ile ikincide sadece anne olarak, son bölümde ise sadece psikolog olarak anlatımını oluşturmuş yazarımız. Anne Olunca başlığında topladığı bu ilk bölüm yazarın kızıyla olan anılarını, tecrübelerini, ona dair gözlemlerini içeriyor. Bu gözlemleri aktardıktan sonra da psikolog olarak genel yargılar, zor durumlar karşısında yapılması gerekenleri sırayla izah ediyor. Bu madde madde aktarılan bölümleri sayfalarda daha dikkat çekici olması bakımından çerçeve çizilerek aktarılmış. Kitabı elinize alıp sayfalarını karıştırdığınızda hemen bu çerçeveli maddeler ilgi çekici oluyor. Bence okurun kitaba dair ilk izlenimlerinde bu bölümler etkili olacaktır. Kendi anne kız ilişkilerini, ailesini aktarırken yazar, zaman zaman öz eleştirilerde bulunuyor. Genellikle anne gözüyle baktığı sorunlara çözüm önerileri getirirken psikolog kimliğini kullanıyor. Bu noktalarda benim dikkatimi çeken yazarın soru cümlelerini durum tespitlerinde ve çoğunlukla çıkarımda bulunmadan evvel sıklıkla kullanması oldu. Mesela; "Siz de kendinizi yorgun ve tükenmiş hissediyorsanız neler yapabilirsiniz?", "Bebeğinizin/çocuğunuzun ağlamalarını duymanın size zor geldiği anlarda ne yapabilirsiniz?", "Kendinize zaman ayırmak için neleri farklı yapabilirsiniz? gibi soruları okura yöneltip önerileri art arda sıralıyor. Kızıma Mektuplar başlığıyla yazarın adlandırdığı ikinci bölüm Merve Özen Dursun'un kızına yazdığı altı mektuptan oluşuyor. Bu bölüm oldukça kişisel anlatımlar içeren duygusal bir anne sesiyle yazılmış. Yazar burada psikolog yönüyle değil sadece anne kimliği ile günlük, mektup türünde kızına seslenen yazılar kaleme almış. İlk bölüm okuru gerek verilen bilgiler bakımından gerek psikolojik manada kendini yalnız hissetmeme durumu açısından oldukça tatmin ediciydi. Bu ilk bölümün ardından yazılan kısa mektuplar okuru boşluğa düşürmüş olabilir. Bu bölüme gerek var mıydı, bilemedim. "Hayatın seni ne kadar yorduğunu biliyorum ve senin kendini ne kadar tükenmiş hissettiğini... Umudunun tükenmeye başladığını, geriye dönüp bir şeyleri değiştirmek istediğini ama geriye dönemediğin her an, değiştiremediklerine sahip çıkışını anlayabiliyorum. Bu giriş, yazarın hem anne olunca anneleri anlamasından hem de mesleği gereği empati kurma becerisinin sonucu. Oldukça içten ve pek çok okuru içine çeken cümleler. Bu bölümde kadın hikayelerini yine bir kadın yazardan dinlemenin verdiği hüzün çöküyor okurun içine. Yazarın çalışma hayatında karşılaştığı kadın danışanların hikayeleri, gördüğü vakalar, toplumda hepimizin bildiği ama belki fark etmediği pek çok sıkıntıyı okurla paylaşmış Merve Özen Dursun. Bu hikayeleri anlatırken kendi yorumunu hatta yorumunu demek doğru olmaz kendi hislerini de içtenlikle yazmış. Bu samimi tutum yazarla okur arasındaki mesafeyi kaldırmış. Merve Özen Dursun'un bu bölümde anlattığı olayları çok detaylandırmaması, kısa birkaç sayfalık hatta bazıları birkaç paragraflık notlar gibi aktarması bir yönüyle iyi bir yönüyle de eleştiriye açık bir durum. Son yıllarda psikolojiye olan ilginin arttığı aşikar. Popüler kültürle birlikte sıklıkla psikologların anılarını yazmaları hatta senaryolaştırmaları insanların bu tür vakalara ilgisini yöneltiyor. Bu nedenle daha detaylı, uzunca bir anlatım tercih etmemesi bu furyaya dahil olmaması bakımından bence önemli. Fakat öyle trajik vakaları bir iki paragrafla anlatmak okurun olayları anlamasını da zorlaştırabiliyor. Belki danışan gizliliği gibi başka sebeplerden bu kadar yüzeysel anlatılmıştır bilemiyorum. Daha uzun, daha detaylı anlatılsaydı sadece bu bölümden bir kitap çıkabilirdi diye de içimden geçirmedim değil. Bölüm bölüm değerlendirmeye çalıştığım Anne Olunca Anladım'a dair genel birkaç tespitle sonlandıracağım yazımı. Esere yazarın ilk kitabı ve mesleğinin edebiyat olmaması bakımından yaklaşınca bazı kusurlar görmezden gelinebilir. Fakat beni rahatsız eden kitapta emojilerin noktalama yerine ara ara kullanılması. Sosyal medyada zaten emoji istilasına uğrarken kitaplarda gülen yüzlere, kalplere rastlamak yerine noktalama işaretlerinin kullanılmasını tercih ederim. Kitapta ilk bölümün özellikle yeni anne olanlara, henüz yolun başında panikleyenlere, daha çok endişe duyanlara, kendini çaresiz ve yalnız hissedenlere iyi bir kılavuz olduğunu düşünüyorum. Hatta bana kalırsa yazarın kızı büyüyüp okula başladığında ve sonra ergenlik dönemine girdiğinde bu kitabın devamı da olmalı. Ergenlikte ve okul döneminde bir anneyi neler bekler kendi tecrübeleri ve mesleki bilgileriyle aktarması ne güzel olurdu. Anlatımı temiz, sade, içten Merve Özen Dursun'un. Hatta son bölümde yer yer şiirsel üslubu var yazarın. Kitabın görsellerle desteklenmesi, yazarın annelere önerilerinin çerçevelenerek verilmesi yine okura kolaylık sağlayan olumlu yanlardan. Okurken evet, öyle oluyor, haklı, tam da böyledir diye sıklıkla geçirdim içimden. Yaşananları gözlemleme yeteneği, annelerin ve genel manada kadınların ağır sorumluluklarını hissetmesi ve bunlara getirdiği sade çözümlerle Merve Özen Dursun bana kendimi iyi hissettirdi. Taze annelerin ya da anne adaylarının okuması da endişelerini hafifletecektir diye düşünüyorum. Bir anne olarak kitabı ben de okumak istiyorum. Güzel yazınız için çok teşekkür ediyorum.