Eyyüp Akyüz'ün "Dervişhane" adlı kitabı, zarif yayınlarına ait bir kitaptır. Yazarın, "Modern Bir Derviş Öyküsü" tarifi eski zamanlara ait olan derviş kelimesi ile yeni zamanları tarifleyen modern kelimesinin ironisi ilgi çekici bir isme dönüşmüştür. Bu ilgi çekici durum aslında toplum için ilginç bir tespittir de... Kitap, modern zamanlarda sıkışan hayatlar ve sıkışıp kalan insanların soruları, yalnızlıkları, dağılmaları, kaybolmalarının dışa vurumudur. Kitapta; ilk insandan günümüze kadar gelen varlık sorgulamasını, zaman ve mekandan bağımsız olan birçok kavramı görmekteyiz. Kitabın genel konularının; insanın dünyadaki görevi, yalnızlık, mutluluk, hayat ve ölüm, özgürlük, bereket, dostluk gibi kavramlarda belirginleştiğini söyleyebiliriz. Kitap ve yazarı için teknik bir içerikle bilgilendirme yapmak son derece haksızlık olacak. Kitap içeriği ile ilgili bahsedilen kavramlar, öğretici bir dille değil, genç ve ihtiyarın diyaloğu ile akışkan bir şekle dönüşmüştür. Eyyüp Akyüz'ü tanıyanlar onun, önemli edebiyat dergilerinde şiir, öykü, söyleşi, kitap tahlilleri ve masal kitapları gibi geniş bir edebi tür yelpazesinin olduğunu bilmektedir. Türler arası zenginlik, Dervişhane kitabının öykü formuna da yansımış durumdadır. Kitap, genç ve ihtiyarın birlikte geçirdiği 30 günden oluşmaktadır. Genç ve ihtiyarın, birbirleri ile soru cevap yolculukları, Kur'anda geçen Hz. Musa ve Allah katından bir rahmet bahşedilmiş kişinin diyaloglarına benzetilerek, dini ve kültürel olarak aşina olduğumuz kıssadan hisse geleneğine selam göndermektedir. Genç ve ihtiyarın sohbetleri ve sohbetin içeriği, şüphesiz toplumun çoğunu temsil etmemektedir. Hayatı okumak, hayatın gidişinde insanın yönü, insanın varlık amacı, insanın mutluluğunun gerekleri gibi önemli tespitleri şüphesiz tarih boyunca halkların çoğu değil, çok az bir kesimi yapmaktadır. Bu durum ise hayatı sorgulayan ve nihayet kendine bir yol bulan insanları yalnızlaştırmaktadır. Kitapta da bu durum ifade edilmiştir. "Bilgili fakat mutsuz olmak mı? Cahil fakat mutlu olmak mı?" Bu iki cümle ile ortaya koyulan ikilem gerçek hayatta bu kadar net olmaya da bilir. Modern ritüellere bürünmüş insanların birçoğunun bugün Allah'a iman ettiğini ve kendisini Müslüman yani teslim olmuş kişi olarak tarif ettiğini bilmekteyiz. Fakat yine de içinde bulunduğumuz sistemin kelimeleri ile konuşmakta ve yaşamaktayız. Bugün, Müslüman insanların yaşadığı zemin; sekülerizm, globalizm, kapitalizm, moda, AVM, banka vb. fanuslardır. Bu fanusların içinde anlamları başkası tarafından doldurulmuş kelimelerle yaşamakta ve doğal olarak bir türlü mutluluğu bulamamaktayız. Bu tezatlığın farkında olan pek çok insan da bulunmaktadır. Fanusta konumlanan ama özgür ve ferah hayatı da gören, yine de bu çarktan çıkmaya cesaret edemeyen ve akıbetini yalnızca Allah'ın bildiği iyi kalpli insanlar da bulunmaktadır. Bu kitabın ve yazarın üzerinde durduğu soru ve sorunların farkında olan insanları düşünmeye sevk edecek, çok akışkan bir anlam ve üslupta olduğuna inanıyorum. Aslında diyaloğun sükuneti, kahramanların karşılıklı olarak birbirini anlaması ve sonrasında huzuru bulmaları da buna işaret gibidir. Çünkü huzurun, mutluluğun, başarının, gücün, bereketin ne olduğuna kitapta usulca değinilmektedir. Bu anlamların, modern insan kelimelerinden oldukça farklı olduğu da açıktır. Kitaptaki iki kahraman olan; genç ve ihtiyar pekala aynı kişinin dünya yolundaki farklı zaman kesitleri de olabilir. Bu diyalog, insanın içi ile yaptığı bir soru cevap olarak da düşünülebilir. Yine bu Dervişhane, insanın dünya hayatının ufak bir kesiti olarak da değerlendirilebilir. Geçirilen her bir gün, yıllara tekabül edebilir. Çünkü insan ömrü belli sorular üzerinde yıllarca kalarak, cevaplar aramaktadır. Hayat, ölüm, mutluluk, başarı gibi kelimelere nasıl ulaşılacağı insanın bir ömrünü almaktadır. Buna bir ömür bedel ödeyen insan, kelimeleri doğru anlamlandırmazsa başlangıçta ortaya koyduğu açısal sapma, onu hayatında merkezden bir hayli uzaklaştırmakla sonuçlanmaktadır. Kitabın üzerinde durduğu en önemli konu ile bitirmek isterim ki o da insanın nasıl mutlu olacağı bahsidir. Şüphesiz bu durumun ilk adımı mutluluk ve huzur kavramlarını birbirinden ayırmakla ve insanın dünyaya mutlu olmak için gelmediğini kavramakla başlamaktadır. Bugün bir tutku ve farklı bir put haline gelen konfor, tembellik ve mutluluk tutkusu insanın ulaşabileceği somut bir edinimle gelmeyecektir. Çünkü insanı Allah yaratmış ve yarattığı, anatomi ve zihin yapısını sonsuz bir hayatla tatmin olacak şekilde biçimlendirmiştir. Yine Allah Kur'an'da " Bunlar, iman edenler ve gönülleri Allah'ın zikriyle sükunete erenlerdir. Bilesiniz ki, kalpler ancak Allah'ı anmakla huzur bulur" buyurmuştur. Hepimiz, dünya hayatında zorluklar üzere yaratıldık. Bunun yanında pek çok güzellik, neşe ve muhabbet de insanlar içindir. Yine insanın yapmakla mükellef olduğu anlam arayışı da kalpleri tatmin eden en önemli yoldur. Malumat ile Allah'ın ilişkisini kuran kişi, ilim sahibi olan kişidir. Ancak hikmet sahibi kişiler bu bağı kurabilir. Allah kime hikmet verdiyse ona çok şey vermiştir ve Allah ancak talep edenlere ilim, hikmet ve gerçek mutluluğun kapılarını açmaktadır. Kitabın insana sükunet, huzur, umut veren yanı, tüm yazı boyunca beni sarmıştır. Kitabı okuyanları düşünmeye, okumayanları kitabı okumaya ve ardından yine düşünmeye çağırıyorum. Yazarına saygı, şükran ve hürmet ile... Kehf Suresi Meali, 65-69 ayetler (Diyanet İşl. Bşk. Kur'an Meali, Erişim: 2022). Bakara Suresi Meali, 30.ayet (Diyanet İşl. Bşk. Kur'an Meali, Erişim: 2022). (Tabersi Ebu Ali el-Padl b. Hasan (ö. 548/1153), MOC17l?'u'I.Beftıfi Tıf5&i.'I-Kuran, tash. Ebu'lHasan eş-Şa'cln1, Tahran 137; Esen, 2004). Rad Suresi Meali, 28.ayet (Diyanet İşl. Bşk. Kur'an Meali, Erişim: 2022). Kaleminize sağlık. Tam da bugünlerde üzerinde düşündüğüm bu konuyu sizin yazınızda buldum. İstifade etttim, teşekkür ederim.


Charles Darwin'in evrim teorisinin, hikayeleştirilerek nasıl gerçekleştiği hakkında bizlere fikirler sunarak anlatılan bu edebi kurgu; Darwin'in evrim teorisinin ortaya çıkmasından elli yıl sonra 1906'da Jack London tarafından yazılmıştır. Eser, insanlık tarihine arkeolojik bir yaklaşım biçimi sergilemektedir. Tarihle bilim ve insanlık tarihiyle pozitivist bir anlayışla bakışın bir romanı olarak karşımızda durmaktadır en önemli arketipimiz olan Hz. Adem'den Önce. Karakterimizin, rüyalarında başından geçenler düşüncelerin hayallerle süslenerek anlatılışı mücadelenin, gaddarlığın, çatışmanın hayat mücadelesinde ilişkinin önemine dayandırılarak anlatılmış halidir. Tarih öncesi çağda Amerikalı çocuk karakterimizin değindiğine göre, üç ayrı insan türünün hayatta kalma maceraları vardır. Ateş İnsanları, gelişmiş türdür. Konuşma, alet yapma, alet kullanma, ateş yakma becerileri yanı sıra soykırımcıdırlar. Ağaç İnsanları, ilkel türdür. Konuşamazlar, alet kullanamazlar, ağaçlarda yaşarlar, hayatlarına korku yön verir ve ilkel görünüme sahipler. Halk insanları, ağaçtan yere inerek hayatta kalmayı başarmış insan türüdür. Mağaralarda yaşayan orta insan türüdür. Eser, üç insansı türün hayatta kalma mücadelesinde birbirleriyle kurdukları ilişki üzerinedir. Dolayısıyla bu eser evrim teorisi bağlamında kaleme alınan bir eserdir. Tarih öncesi çağlardan bugünü aydınlatmakta. Beni en etkileyen bölümleri genetik mirasımızın köklerimizden günümüze ışık tutarak açıklamaya çalıştığı bölümlerdi. Mesela karanlık, yükseklik, ölüm gibi hala en canlı biçimiyle hissettiğimiz korkularımızın tarih öncesi çağlardan beri bize eşlik etmesiyle korkularımız ifade edilmekteydi. Bu manada etkileyici olayların; tarih öncesi çağlardan günümüze bakmasıyla geleceğe çıkarımlar yapılması beklentisine sürükledi. Birkaç konu ile değinmesi daha çok beklenti oluşturduğu için kaynağı görememiş olmak biraz hayal kırıklığına uğrattı. Her şeye rağmen bekleneni karşılayan Jack London'ın diğer eserlerinde beklenenin fazlasına alıştırmış olmasını fark ettim. Dönemine ait kısıtlı bilimsel verileri hayal gücüyle zenginleştirerek insanın, evrilmesini Darwin'in evrim teorisiyle yakinen kurgulamış olması gelecek öngörüsündeki başarısının kanıtı olduğu için takdir edilmektedir. Modern insan, zamana ayak uydurmasına uydurdu da bu zamana gelene dek nasıl zorluklar çektiğini, mücadelesinde cehaletinin her an yakasına yapıştığını ve diğer canlılarla aramızdaki hakimiyet mücadelesinin ölçülerini birebir yansıtarak heyecanı ve çaresizliği hissettirmekle kalmaz London, mücadelenize güçte vermek istemektedir. Edebi, sade ve anlaşılır dildeki bu eser ihtivasıyla çabucak bitirme olanağı sağlıyor. Yani sıkmadan, sıkılmadan okuyabileceğiniz bir eser. Özellikle isimler eğlenceliydi ve Sarkıkkulak, Tezcanlı, Kocadiş'in kendilerini rahatlatmak için ritüelleri olan Car Car Meclisi gibi bir de çıkardıkları sesleri okumak farklı hissettirmekteydi. Sonuç olarak, 1906 ve 1907 yılları arasında yazan London, edebi kurgu ile önemli bir adım atmaktadır edebiyat dünyasına. Erken bir insansı canlı örneği yaşamı kurgulanmış eserde. Evrenin ilk halinin hayal gücü fotoğrafı çekilmiş gibi. Hikaye mağarada yaşayan Sarkıkkulak'ın dostluğunu, Ağaçta yaşayan Tezcanlı'nın sıcacık cazibesini, Ateş insanı Kızılgöz'ün şehveti size çarpıcı bir bağdaşmazlığın içinde carcar meclisleriyle sarp kayaların huzursuzluğunu dindiren serin mağara huzuru ile ağaçların acı ısırığını hiç tatmamışsanız okuyun diyorum. Mağara İnsanları, gelişmiş Ateş İnsanları ve daha hayvana benzeyen Ağaç İnsanları aynı zamanda soyu tükenen bir kedi gibi şu anda olmayan bazı geçmiş canlı türleriyle London, geçen 120 yılda çoğu şeyin değişmeyeceğini öngörmektedir. Bildiğiniz üzere sık paylaşılan erkek dişisini öldürür klişesi feminist bir cümle olarak paylaşılır. Şiddetin mağduru kadındır, erkekte şiddeti gerçekleştiren genellemesi fazla gayri samimi ve de realist durmamaktadır. Erkek de olsa, kadın da olsa insan iyi mi, kötü mü iyilikte taşı yoldan kaldırıyor mu ya da çöpünü çöp kutusuna atarak insanlığında iyiliğin bir adım ötesine geçebilmiş mi? Yoksa taşı görüp temizleyemeyenleri ifşa ediyor da yoldan alınan taşların temizliğine verilen emeği övemiyor mu? İnsanlığını hangi seviyeye taşıdı insan? Yola taş döşeyen mi, yoldan taşı alan mı, taşı ifşa eden mi? Hangisi insanlığın iyilik ya da kötülük seviyesi ayırt ediyor mu? Belki taşa yol aldıran ustalar bunu bilir. Levent Cinemre'nin çevirisini diğer çevirilere tercih ediyorum. Eserlerinde hataya yer yok. Eş anlamlı kelimeleri kullanımda zengin. Eser konu olarak okuru günümüzden üç milyon yıl öncesine götürüyor. Yazar yazdığı dönem olarak bir asır ötesine götürüyor. Bilgi tamamen edebiyatın bir parçası, olay yol haritası çizmesi konusunda eserlerine yansıttığı en belirgin özelliğidir London'ın. Bilimsel veriler ışığında döneminde sahip olduğu gelişmeler çerçevesinde bir yol haritası sunmaktadır London bu eserinde. Bilimin bu romana konu edinmesi ise yazıldığı çağ açısından gayet orijinal bir fikir olsa gerektir. Prehistoric Fiction adında ve Türkçemize de Tarih Öncesi Kurgu diye çevrilen yeni bir edebiyat akımı doğurması bakımından önem arz eden bir eser olmuştur. London'ın eserlerine yazdığım mektup dizimi bitirince yine bu kurguda öncü isimlerden olan H. G. Wells ile devam edeceğim. Rüya ve ilkel ataların bıraktığı miras bağdaştırması önemliydi. Kocadiş başkahramanımız, türler arasındaki geçişleriyle kendini geliştirebilen nadir bir insansıdır. Sarıkkulak'ta Kocadiş'in en yakın yol arkadaşıdır. Sandal ve yüzme gibi eğitimleri ilk olarak birlikte öğrendiler. Kızılgöz'de şiddete meyilli canavar vari bir insansıdır. En önemli mesaj; insanların savaş aleti bulduğu anda yaptıklarının öldürmek olması avcılık daha sonra gelmesiydi. Eserin, bu ilkel hayat kurgusunda atalarımız aynı şu anda da bizim yaptığımız şeyi seçerek insanlığı öldürüyor kısır döngü içerisinde olduğumuzu düşündürüyor. Olay örgüsünde evrim temasından bahsedilmiş. Toplumda cehaleti sürdürmeye devam eden türlerden süregelen ve çağımızda da devam eden insanlık dışı olarak kabul ettiğimiz davranışlar. İlkel insanların bilinçsizce diğer türleri ve uzaktan akrabalarını sistematik bir şekilde soykırımı konu edilmiş. Şimdiki zamanda da yine insanoğlu sistematik şekilde toplu katliamlar yapmaya devam etmekle, gücüyle korku salan ve çevresine göre daha hayvansı hareketleri olan Kızılgöz, halkına zulmüyle tiranlaşan diktatör, çevresine tecavüz eden, eşlerini öldüren kötülüğü temsil eden bir karakter. İnsanlığın atası Adem Peygamber, bilim tarihçileri kendilerine göre bir tarih yazarken, ilahi dinler; seni hep insanlığın atası olarak andı. Kimileri de senden önce ve senden sonra diye bölümlemeler yaptı. Biz, bize bildirilenler dışında senin hakkında çok şey bilmiyoruz ama genlerimizde senin izin var. Ruhuna üflenen ruhlarımız bir. Günümüzün farklı olması gerekirdi. Özür dileyerek insanlığımızın iyiliğini çoğaltamadık Sevgili Hz. Adem a.s., senin kurduğun insan ilişkilerini kurarak yaşamak umuduyla.


Kitap değerlendirmesine başlamadan önce kitabın tarihi ile ilgili kısa bir bilgi vermek isterim. Bu kitap ilk olarak 1991 yılında H. Aschehoug and Co. tarafından "Sofie's Verden" başlığı altında Norveç dilinde yayınlandı. İngilizceye çevrilmiş bir versiyonu daha sonra Phoenix House tarafından 1995 yılında Büyük Britanya'da yayınlandı. Bu kitapla, batı felsefesinin başlangıcından 20. yüzyıla kadar yaklaşık 3000 yıllık tarihi bir yolculuğuna tanık oluyorsunuz. Sophie'nin Dünyası, içinizdeki çocuğu sevindirmeyi vaat eden, felsefe, gizem ve fantezinin büyülü bir karışımıdır. Sophie okuldan eve döner ve her biri onun için bir soru içeren iki isimsiz mektup bulur. Bu sorular Sophie'yi derin bir merak içinde bırakarak, sorgulayan zihnini sıradan doğayı yeni bir ışık altında görmeye açar. Bu sorular sadece başlangıç. Buradan itibaren, son 3000 yılda var olan, farklı felsefi düşünce ve ekollerle ilişkili ya da onları etkilemiş kültürler arasında gezinirken, felsefe tarihi yolculuğuna başlar. Sophie'yi en çok şaşırtan şey, bu mektupların nereden geldiği ve onları posta kutusuna kimin koyduğudur? Her şey, bu sefer felsefe tarihi hakkında daktiloyla yazılmış bazı sayfalar içeren bir sonraki posta teslimi geldiğinde ortaya çıkar. Gizemli postaya esas olarak, öğrenci Sophie ve öğretmeni Alberto Knox arasında bir felsefe kursu başlar. Alberto, köpeği Hermes'e tüm öğrenme materyallerini içeren zarfları Sophie'nin bahçesindeki gizli 'inine' teslim etmesini sağlar. Hikaye boyunca, tıpkı Sophie gibi, Alberto Knox'un felsefi öğretilerine öğrenci oluyoruz. Demokritos ve Sokrates gibi antik Yunan filozoflarından başlayarak, Platon, Aristoteles ve Rönesans döneminden geçiyoruz, ardından Romantizm, Marx ve Freud ile tanışıyoruz. Bu binlerce yıllık bilgi, yakında 15 yaşında olacak Sophie için kolay bir özet olarak geliyor. Sonuç olarak, günlük yaşamındaki merakını ve etrafındaki büyük, gizemli dünyayı ifade ediyor. Yolun yarısında, muhteşem bir bükülme içinde Hilde ile tanışıyoruz. Alberto Knox'un felsefe okulunda öğrenciler olarak yolculuğumuza devam ederken, hikayenin biraz farklı bir hal aldığını görüyoruz. Gerçek Gaarder tarzında, tabii ki, mistik sihir burada devreye giriyor. Bu, Jostein Gaarder'ın okuduğum ilk romanı. Bu kitabın yayınlanmasından bu yana neredeyse otuz yıl geçtiğine inanamıyorum ve onu daha yeni mi keşfettim? Geç olması hiç olmamasından iyidir, kaçırmadığım için memnunum! Romanda keyif aldığım şeylerden biri, mistik bir fantezi dokunuşuyla serpiştirilmiş eğlenceli karakterler ve olay örgüsü temaları ve bir sürü felsefe. Sophie'nin Dünyası yaratıcı, eğlenceli ve maceralı bir hikaye. Hikaye içinde bir hikaye. Bu kitap çocuklar için raflarda olsa da, keyifli doğasına tamamen kendini kaptırmış yetişkin tek kişi olmayacağımı biliyorum. Gaarder, bizi sonuna kadar tetikte tutmayı vaat eden yaratıcı bir konsept yarattı. Onun genç ve ilham verici karakterlerine ve onların dünya merakına hayran oldum. Bu, hayatımda giderek daha fazla ortaya çıktığını görebildiğim bir tema, bu yüzden bu konularla doğrudan bir ilişki hissediyorum. Yayımlanmasının üzerinden 31 yıl geçtiği düşünülürse, artık kendimizi 21. yüzyılda buluyoruz. O zamandan beri dünyada olan her şeye dayanan bir bölüm daha okumayı çok isterim. Açıkçası, dünya şimdi 90'ların başlarına kıyasla çok daha farklı görünüyor. Bazı bölümlerde Gaarder, ısınan gezegenimizin şu anda endişe verici eğilimlerine incelikle değiniyor. Sophie'nin Dünyası aracılığıyla bu resmi nasıl çizeceğini ve bu endişe verici zamanlara girerken felsefi mesajların ne kadar derinleşeceğini merak ediyorum. Eğer benim gibiyseniz ve yayınlanması otuz yılı geçmiş olmasına rağmen bu kitabı duymamış veya okumamışsanız, içtenlikle tavsiye ederim. Okul yıllarımda felsefe hakkında pek bir şey öğrenmedim, belki de hiç. Ama Alberto ve Sophie ile her gün ücretsiz bir felsefe dünyasına bir yolculuğa katılacağınıza garanti edebilirim.


Saklanmaya değer dendiğinde aklıma çocukken yaptığım çizimler geliyor, hayalimdekileri çeşit çeşit boya ve renkle çizmenin verdiği keyfi ve özgürlüğü hala hatırlıyorum ve çizer olarak o özgürlüğe ulaşmayı hedefliyorum. Bu resimler bilinçliydi ve sadece kişisel tarihim için kayda değerdi sanırım. Ne yazık ki yaptığım şeyleri saklama alışkanlığım yok, elimde sadece annemin sakladığı ilkokul 1.sınıftan bir resim defterim var. Üniversitede mimarlık okudum ve doğrudan resim yapmadığım zamanlarda dahi çizimle iç içe olma fırsatım oldu. Okuduğum okul eskiz kültürünün olduğu, el çizimlerinin desteklendiği bir yapıya sahipti ki bu benim için büyük bir şanstı. Projelerimi son ana kadar onlarca eskiz yaparak büyük bir keyifle çizerdim. Mesleğe atıldığım ilk birkaç yılın ardından çocuk atölyelerinde yürütücülük yapmaya başladım. İlk deneyimim olan TEGV Düşler Atölyesinde çocuklarla birlikte sanatsal üretimler yapmak çocukluğumdaki duyguları yeniden hissetmemi sağladı. O duygularla, resimli kitapları okurken bu dünyaya katılabilir miyim hayali beraberinde geldi. Yaptığım dijital çalışmaları portfolyo haline getirip yayınevlerine çizer başvurusu yapmaya başladım. Bunlar şimdi bakınca oldukça amatör çizimlerdi ancak çizim dilimi anlayan ve kendimi geliştirebileceğime inanan bir editör başvuruma geri döndü. İlk işbirliğimi çocuk edebiyatı alanında öncü yayınevlerinden biriyle yapmak benim için iyi bir referans oldu ve başka işbirliklerinin kapısını açtı. Çizdiğim bir kitabı elime aldığımda hissettiğim duygular o hikayeyle kurduğum ilişkiye göre değişiyor. Bazen sadece resimleri tanımlanan doğrultuda bekleneni en iyi şekilde karşılamış olmanın mutluluğu oluyor, bazen karakterlerden biri oluveriyorum ve kitabın içine giriyorum. Hayalim, bir film gibi düşünürsem, bir gün yönetmeni olduğum bir kitap resimlemek. İlk çalışmalarımda yapamamış olsam da bir süredir öncelikle hikayeyi okumak ve sözleşmeyi görmek istiyorum. Bana keyif veren bir edebi eser için çalışmayı önemsiyorum. Bağ kurabildiğim bir metinse yayınevi sözleşmesini inceliyorum. Çizer olarak haklarımı karşılayan bir içerikteyse çalışmayı kabul ediyorum. Kabul etmediğim şartlar maddi olarak emeğimi karşılamayan telif ücretleri, süresiz telif devri gibi konular. Ancak bunları da referans işler yapabilmek adına ilk çalışmalarımda göz ardı ettiğim zamanlar oldu maalesef. Çocuk edebiyatındaki gördüğüm sorunlar yazar ve çizerlerin pek çoğunun dile getirdiği maddi karşılığı alamama sorunu. Emek verilip uzun mesailer harcanan projeler maddi olarak dengeli bir karşılık bulamıyor çoğu zaman. Nitelikli projeler üretiliyor, kimi yayınevleri baskı ve kağıt kalitesinde bu projelere uygun üretimler yaparken kimi yayınevleri maddi zorluklarla bu kaliteleri yakalayamıyor. Okuyucu için tatmin edici okuma deneyimi sunabilecek kitaplar, baskı kalitesinin kurbanı olabiliyor. Kurduğum ilişkiler kişilere ve projelere göre değişiklik gösteriyor. Eğer yalnızca kapak ve vinyet resimlemesi gibi bir iş ise yayıneviyle iletişim halinde oluyorum, yazarla da yayınevi üzerinden iletişim kuruyorum. Kitap resimlemelerinde yazarla belirli aralıklarla görüştüğüm projelerde ortak bir hayali kurmanın verdiği bir yakınlık gelişiyor. Görsel olarak olmazsa olmazları olmayan, esnek yapıdaki yazarla çalışmak benim için çok kolay oluyor. Kesin tanımlamaları olan kişilerle çalışmak yaptığım resimle aramdaki bağı korumak açısından beni zorluyor. Son zamanlarda bu alanda kardeşimle üretim yapmaya başladık, hikaye ve resimlerin eşzamanlı ortaya çıktığı benim için farklı ve çok keyifli bir döneme girdim. Çalıştığım yayınevleri konusunda şu ana kadar şanslı oldum, editörler ile iyi ilişkiler kurduğum rahatlatıcı, öğretici süreçler geçirdim. Muhattabımdan netlik ve sınırlarıma saygı beklerim, eleştirilere açıklık ve gerekli durumlarda her türlü düzeltmeyi yapma gibi avantajlar sunarım. Çocuklarla bir arada olmayı çok seviyorum, birlikte kitap okumaya ve resim yapmaya fırsat bulduğum her an hayal güçlerini nasıl dışavurduklarını izlemeye ve anlamaya çalışıyorum. Üzerine çalıştığım projelerde hikayeyi okuyup fikir aldığım çocuklar oldu. Örneğin Bal Kız Kırmızı Elbise kitabında kapak için iki alternatif çalıştık ve çevremizdeki çocuklara sorarak en sevilen kapağı seçtik. Hedefim çocukların bağ kurabileceği, kendi hayal güçlerinden parçalar bulabilecekleri ve mizah anlayışlarında karşılık bulabilecek resimler yapabilmek. Didaktik ve sınırlayıcı hikayeler içinde yer almama konusuna dikkat ediyorum. Çocukların doğal gelişimini bozabilecek konularda kendimi sorumlu hissederim. İyi bir okur olduğumu düşünüyorum. Çizime başlamadan önce metni kendi seçtiğim bir edebi eseri nasıl dikkatle okursam öyle okuyorum, çocukluğumdaki bakışımı da hatırlamaya çalışarak. Sonrasında hikayeyi nasıl bölümlendireceğim, nasıl bir teknikle resimleyeceğime karar vermek için hızlı ve parçalı okumalar yapıyorum. Çocuk kitapları çizerken beni en çok zorlayan şey dışarıdan gelen müdahaleler oluyor. Değişen açılar, daha önce hayal etmediğim eklemeler beni tıkayabiliyor. Böyle durumlarda çizimden uzaklaşıp sevdiğim kitapları yeniden okuyup, izliyorum. Takip ettiğim, işlerini beğendiğim çizerlerin portfolyolarında geziniyorum. Evet her ikisi de oldu, didaktik ve eğlence unsuru olmayan metinlerin resimlemelerini yapmayı tercih etmiyorum. Tekrara düşen metinlerde de, düşen tempo motivasyonumu kaybetmeme sebep olabiliyor. Çocuk edebiyatı çok zengin bir dünya ve uzun bir yazar çizer listesi var nitelikli üretimler yapan. Bir kişinin ismini söyleyecek olsam Oliver Jeffers derim. Metinlerindeki, resimlerindeki derinlik ve mizah, sadelik beni çok etkiliyor. En büyük hayalim kardeşimle başladığımız eşzamanlı üretim sürecinden özgün ve nitelikli eserler ortaya çıkarmak. Çok beğendiğim ve imrendiğim işler yapan kişilerin kendi dünyasından çıkmış güzellikler, örneğin Bay Kılab'a ne kadar bayılsam da ben yapsaydım diyemiyorum, ben yapsam başka türlü olurdu ve şu anki tecrübemle o kadar eğlenceli ve dolu dolu olmazdı sanırım. İşimin geleceğine dair endişelerim var. Tam zamanlı bir vakit ayırıp çocuk kitaplarına odaklanamıyorum, maddi olarak bu üretimleri "gerçek" denilen işlerle desteklemem gerekiyor. Bu da zihinsel yorgunluğu beraberinde getiriyor, hedeflediğim özgünlüğe ulaşamamak arada bana kendini hatırlatan bir endişe.


Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Fakültesi Yerel Yönetimler Anabilim Dalı Küresel Şehirler ve İstanbul Araştırmaları Bilim Dalı 'ndaki eğitimimi "Kuzguncuk Semt Tarihini İnsandan Okumak; Bir Seçki ile Şahsiyetler" konulu yüksek lisans tezimle tamamladım. Finans sektöründe çalışıyorum. Eşim ve iki kızımla birlikte İstanbul'da yaşıyorum. Yazdıklarımın hassas, kırılgan ve naif ifadeler barındırdığını ve bir kadının kaleminden yazıya döküldüğünün aşikarlığı yorumlarını alıyorum. Bu durum bendenizi kadın olmamın cümlelerimde bir fark oluşturduğunu düşünmeye sevk ediyor. Özünde beni yazmaya yönelten unsur kalıcı bir şeyler yapmak isteğim. Esas olarak emek verilen bir şeyin özünü gönül vermenin oluşturduğuna inanıyorum. Sonrasıysa teferruattan ibaret oluyor. Yazmakta böyle bir şey. Bir yandan yazmak ciddi ve meşakkatli bir uğraş. Çokça da zaman istiyor. Daha da önemlisiyse istikrarlı bir fedakarlık içeriyor. Üstelik bunu sadece yazandan değil ailesinden de istiyor. Hele bir de araştırma/inceleme alanında üretmeye çalışıyorsanız bu eforlar ikiye katlanıyor. Tüm bunları göze aldığım an yani yazınsal miladım yüksek lisansımı yaptığım döneme isabet ediyor. Kanımca yazmak; bir düşünme, görme, etrafı algılama ve hayal kurma biçimi. Yazmanın roman ve coğrafya ile ilişkisiyse; romanın bileşenlerinden biri olan mekan vasıtasıyla coğrafya ile ilişki kurmasını anlıyorum. Romanın bütün disiplinlerle bağlantılı bir tür olduğu dikkate alındığında "Balkanlar'da roman" denilince oradaki coğrafyanın yaşantısının anlatıldığını görüyoruz. Ben de araştırma/inceleme türündeki "Roman ve Coğrafya Edebiyat ile Balkanları Okumak" isimli kitabımda bu hususu irdeledim. Araştırma/inceleme türündeki kitabımı tanımlarken "selaset" sıfatını kullanmanız beni mutlu etti. Evet, doğru söylediniz, yazmak olmazsa olmazım. Eğer yazmazsam hayatımda eksik bir alan olurdu. İlerlemeye gayret ettiğim kulvarda okumadan yazmak ne yazık ki mümkün değil. Okuduklarımı desteklemek için görmek/izlemek de gerekiyor. Bu, bir antik kenti gezip görmek, bir filmi yahut tiyatroyu izlemek olarak düşünülebilir. Dolayısıyla sırlamam kendiliğinden beliriyor; okumak/gezmek-görmek-izlemek/yazmak. Romanın nasıl okunacağı neden okunacağına verilecek cevapla aynı hamurdan kopartılmış parçalar gibidir. Kurgu veya gerçek ayırt etmeksizin çoğunlukla diğer hayatlardan kesitler görmek, neler yaşanıyor bilmek merakıyla roman okunabileceği gibi gerçek dünyadan uzaklaşmak için de okunur. İnsan daima aynı yaşta, konumda, durumda ve nitelikte hareketsiz duran bir varlık olmadığından okuma tercihleri ve okuma biçimleri değişebilmektedir. Bu sebeple, gerçekliğin küçülerek içine monte edildiği kendine has atmosferiyle romanların okunduğu zaman dilimi önem arz eder. Romanın nasıl, neden ve ne zaman okunacağının önemi konuşulurken eklenmesi gereken noktalardan biri de okurun altyapısının ve keşfetme isteğinin ehemmiyetidir. Çok veçheli bir fiil olan "okumak"; okumaya başladıktan sonra romanın okuyucu için çok şey ifade etmesi okuyucuda "daha çok" ve "daha hızlı" okuma isteği uyandırabilmektedir. İşte tam bu noktada okumada çeşitlilik baş gösterir. İnsana ve insani olan her şeye yakınlığı sebebiyle sosyal hayata olan sıkı bağıyla romanın kültürel bir yanı bulunduğu rahatlıkla dile getirilebilir. Hatta bir kültür taşıyıcı olarak da düşünebiliriz. İşte tam bu noktada; okuma çeşitliliği arayışı içindeki okurun rotası Balkanları gösterirse; romanlarda daha çok savaşlar, göç, hüzün, korku ve gelecek kaygısının yaşandığı dönemleri okuyoruz. Balkanlar konulu romanlarda coğrafyanın ve etkilerinin nasıl kurgulandığı, anlatıldığı, işlevlerinin neler olduğu çözümlenerek bazı sonuçlar elde etmeyi amaçladığım kitabımın arka planını Balkan coğrafyası oluşturuyor. Tüm boyutlarını birleştirerek bir bütüne ulaşan insan, mekanın etkinliğini arttırmakta ve onu dönüştürmektedir. Çeşitli tür ve tanımlarının yanında mekana kavramsal olarak bakıldığında; çıplak gözle görülen fiziksel/matematiksel mekan ve geçmiş tecrübeye dayalı fenomenolojik/yaşantısal mekan olarak ayrıştığı görülür. Sayısız miktarda farklı görsel düzenin etkisiyle çeşitli anlamlar içeren mekanlar ortaya çıkmaktadır ki; yaşayanlarca olguya dönüştürülmüş, tecrübeye ve yaşanmışlıklara dayalı mekan algısına "fenomenolojik/yaşantısal mekan" denilir. Duygusal boyutuyla sahiplenme ve aidiyeti beslemesi, insan ve mekan arasındaki ilişkiye duygusal bir nitelik eklemesiyle kendinde yaşam sürenlerin davranışlarını ve psikolojisini yönlendiren mekanlara Pierre Loti Tepesi örnek verebiliriz. Subay olarak geldiği İstanbul'u ülkesine döndüğünde unut mayan Pierre Loti'nin adını taşıyan İstanbul Eyüp'teki tepe, onun yazdıklarında fenomenolojik yani yaşantısal bir mekan olarak okuyucunun karşısına çıkmaktadır. Bence yazınsal anlamda coğrafyanın kalıcılığının kanallarından biri de budur. Yazınsal alanda olsun, görsel alanda olsun hatta sosyal medya platformlarında olsun Balkanlar'a ait her tür zenginliğin üstünün tozla kaplanmamasına müsaade edilmemesi lazım. Yeni nesle aktarılarak yaygınlaştırılması, mümkün olan her mecrada sergilenerek bilinirliğinin arttırılmasını gerektiğine inanıyorum. Kitabımı bir anlamda bu hususa olan derin inancım sebebiyle kaleme aldım. Bölge ülkelerinin hem tarihi hem de bugünü ile anlamlı bir ilişki kurulabilmesi için geçmişten gelen bağların güçlendirilmesi yönünde gereğince hareket edilmesi elzemdir. Bu çerçeveye edebi anlamda kitap, dergi, makale, analiz, röportaj; akademik anlamda panel, sempozyum, kongre; sanatsal anlamda müzik, film, tiyatro, konser; sosyal anlamda kültürel alışverişe zemin olacak çeşitli temalardaki organizasyonlar düzenlenmesi sığar. Tüm bunların yanında Türk yazarların eserlerinin Balkan dillerine, Balkanlardaki yazarların eserlerinin de Türkçeye çevrilmesidir. Sahip olunan ortak geçmişin manipülasyondan uzak, sıradan insanlar penceresinden gördüklerini okumayı sağlamak yerinde olacaktır. Bu bağlamda, kitabımın konu aldığı topraklardaki Balkan dillerine çevrilerek sırtındaki yükle yol aldığını söyleyebilirim. Balkanlar'ın doğası, yemekleri, giyim kuşamı, müzikleri, gelenek görenekleri ve etnik yapısıyla bir kültür sentezidir. Bu durumu "Balkanlar'da yaşama kültürü" olarak adlandırıyorum. Benim "Balkan coğrafyam" ise, işte tüm bu olguları yaşayanların olduğu yerdir. Kültürel miras, edebiyatçı sanatçıların odağı olurken özellikle şehir, şehir kültürü ve monografisiyle hikaye ve roman yazanlara esin kaynağı olmasını murat ediyorum. Türkiye ve Balkanlar arasındaki bağın ve ortak geçmişin konu edildiği eserlerin okunması ve korunmasıyla güçleneceği kanaatindeyim. Kitabımın son bölümünü oluştururken içimden bazı dilekler geçti. Bunların en önemlisi; Balkanlarla ilgi olan her şeyin zamana bırakılsa da unutulmaya terk edilmemesi oldu. Edebiyat başta olmak üzere tüm kültür aktarcılarının adaletli ve vicdanlı bir terazide tartılarak geleceğe intikaline fırsat verilmesi gerektiğine inanıyorum. Yeni nesil Balkan yazarlarının kitaplarının yayımlanması, okurla buluşmasının yanında önceki yazarların kitaplarının da basılmaya devam etmesi gerekiyor. Bu yönde çaba sarf ederek gündem içindeki sıcaklığını muhafaza tutumu sergileyenlerin taltifle teşvik edilmesi de gerekir. Böylece edebi eserler hem Türk hem de Balkan genç kuşaklarınca tanındığında gelecekteki temaslarında birbirlerini daha iyi tanıyor ve anlıyor olacaklardır. Yine aynı rotada çeşitli başlıklar ve konular altında çalışmalarımı sürdürmeyi düşünüyorum. Yazdıklarımdan ilk defa alıntı yapan da, "Roman ve Coğrafya" hakkında ilk yazılı söyleşiyi yapan da O oldu. Yazınsal yolculuğumdaki önemli hatıraların kahramanı değerli Ülker Gündoğdu'ya teşekkür ederim.


Tarih, sadece belirli bir dönemi değil her dönemi kapsayan bir neden-sonuç ilişkileri bütünüdür. Bugün sıklıkla bahsettiğimiz popüler tarih ise, tarihi bu geniş bağlamdan çıkarıp, sadece malumatfuruşluk ve magazinsel bir noktaya indirgemeye çalışan bir görüntü sergilemektedir. Her ne kadar bu durum olumsuz görünse de, aynı zamanda neden-sonuç ilişkisini kurmaya zorlayan ve bütüncül okumalara kapı aralayan bir boyutu da bize sunmaktadır. Göbeklitepe gibi tarihin yeni sıfır noktalarının keşfi kadar, tarihsel sürecin özellikle Mezopotamya topraklarındaki seyri de araştırmalara eşlik etmesi gereken bir birikimi bünyesinde barındırıyor. İsmini Mesos ve potamos kavramlarının birleşmesinden alan, Fırat ile Dicle arasındaki bereketli toprakları ifade eden Mezapotamya, bugün Ortadoğu adlandırması ile hala dünyanın en gözde yeri olarak görülmektedir. Eski Mezopotamya Tarihi adlı eser, okuyucu ve öğrenci talepleri dikkate alınarak, bölgede yaşayan uygarlıkların tarihi sürecini tanıtmak amacıyla Kemalettin Köroğlu tarafından kaleme alınmış. Yazar, kronolojik bir şekilde, Pers dönemine kadar Mezopotamya havzasının tanık olduğu krallıkları, şehirleri, savaşları, kabartma ve çivi yazılarını, tapınak ve inanışları, yönetim biçimlerini oldukça sade bir anlatımla meraklılara sunmaktadır. Öncelikle Mezopotamya tarihini, ele alınan kaynaklar üzerinden tanıtan eser, tarihe tanıklık edeceğimiz bilgi birikiminin ne aşamalardan ve nasıl elde edildiğine dair bir arka plan sunmaya çalışır. Çivi yazısı, bu yazının geçirdiği evreler, kitabeler, papirüslerden edinilen bilgiler ve bu coğrafyada yapılan araştırmaları çok ayrıntılara boğmadan başlıklar halinde belirtir. Bölgenin uzak tarihi dönemlerdeki durumu; paleolitik , mezolitik ve neolitik dönemler ekseninde ele alınırken, özellikle neolitik dönemdeki mimari ve çanak-çömleklerin yapısı ve durumuyla da konunun derinliklerine ilerleniyor. Hassuna ve Samara ile başlayıp Halaf dönemiyle devam eden tarihi süreç sırasıyla Obeyd, Uruk, Cemdet Nasr ile Sümerlere uzanıyor. Sümerler bahsini geniş olarak ele alan yazar; devlet yönetimi, din ve mitoloji ile krallar üzerinden bir fikri yapı ortaya koyuyor. Bunu yaparken hikayemsi bir dil kullanmasa da, rahatsız etmeyen bir anlatıyla konuları belirli disiplin içinde vermesi eseri güçlü kılmaktadır. Sümerlerden sonra Akkadlar üzerinde aynı perspektif ile duran yazar, yeni göçlerle oluşan kent devletlerini de özetle hatırlatır. Sonrasında Orta Assurlar ile yeni bir dönemin oluştuğunu belirterek, ticaret seferleri ile daha geniş alanlara hükmetme vesilesiyle imparatorluk ideolojisinin filizlenmeye başladığını belirtir. Yeni Asur ve Yeni Babil krallıkları, artık geniş bir coğrafyaya hükmetmek için uzak yerlere seferler yapan kralların yönettiği, kent mimarisi noktasında kimlik oluşturan, devlet yönetimi hususunda yazılı belgeler üzerinden bir gelenek oluşturan ve yerleşik düzenin bütün kurallarını ortaya koyan yeni uygarlıkların oluşmaya başladığını gösterir. Eserde beklenildiği üzere harita, çizim, desenler, mimari ile ilgili öğeler ve fotoğraflar yer almaktadır. Elliye yakın görsel verinin bulunduğu eserde, harita anlamında daha fazla görsel eklenmesiyle anlatının somut zemininin güçlenebileceğini belirtmeliyiz. Eseri eski Mezopotamya tarihi noktasında bir mukaddime eseri olarak konumlandırabiliriz. Hikayeler ve efsaneler arasında kaybolmadan, derli-toplu ve bütüncül bir dürbün ile geçmişin yansımalarını okuyabileceğiniz bir eser.


Eserin orijinal adı "el- Alemgiriyye" dir. Türkçe tercümesinin adı "Fetaayı Hindiye" dir. Mustafa Efe tercüme etmiştir. Türkçe tercümesi 16 cilttir. Hanefi mezhebinin fıkıh alanında temel kaynak kitaplarının başında gelir. "Şah Cihan'ın Hindistan'da elli yıl kadar saltanat süren üçüncü oğlu Sultan Evrengzib'in (1658-1707) emriyle telif edilmiştir. Evrengzib adaletin tevziinde etkinliği artırmak için, fıkıh kitaplarında dağınık halde bulunan kuvvetli görüşlerin kaza ve fetvaya esas olacak şekilde tasnif edilerek düzenlenmesini emretmiş ve bu maksatla bir heyet oluşturulmuştur. Eser, Burhanpurlu Şeyh Nizam (ö. 1090/1679) başkanlığında onar kişilik birer ekiple çalışan dört yardımcısı Şeyh Vecihüddin, Şeyh Celaleddin Muhammed, Kadı Muhammed Hüseyin ve Molla Hamid'den meydana gelen alimler heyetinin ortak çalışmasıyla 1664-1672 yılları arasında kaleme alınmıştır. Bu çalışmaya katılanlar arasında Şah Veliyyullah ed-Dihlevi'nin babası Şah Abdürrahim de bulunmaktaydı. Saltanatı sırasında İslam esaslarını uygulamaya ve sünneti ihyaya çalışan, özel hayatında da muttaki bir zat olan Sultan Evrengzib'in çalışmalara bizzat nezaret ettiği ve eserin hazırlanması için 200.000 rupilik bir harcama yapıldığı kaydedilmektedir. Eser tamamlandıktan sonra sultanın emriyle devletin resmi makamlarınca uygulamaya konulmuştur. Hanefi mezhebine dair birçok muteber kaynaktan derlenen el-Fetava'l- Alemgiriyye'nin tertibinde Hanefilerin meşhur kitaplarından el-Hidaye örnek alınmıştır. Eserin telifinde, fetva için tercih edilen ve kuvvetli rivayetlere dayanan görüşler esas alınmış, zayıf rivayetlere dayanan görüşlere ise meselenin cevabı zahirü'r-rivayede bulunmadığı veya nevadir görüşün "fetva işareti"ni taşıdığı hallerde yer verilmiştir. Hükümler alındıkları yerlerdeki asıl metinleriyle ve kaynak zikredilerek verilmiş, zaruret olmadıkça metin değiştirilmemiştir. Alınan metnin değiştirilip değiştirilmediği mukaddimede zikredilen özel işaretlerle belirtilmiştir. Diğer mezheplerin görüşlerine yer verilmeyen eserde teferruat ve tekrardan kaçınılmış, bazı istisnalar dışında hükümlerin delilleri verilmemiştir. Kaynaklarda bir mesele hakkında iki ayrı hükmün bulunması halinde, her ikisi de tercih ve fetva işareti taşıyorsa veya hiçbirinde delilin kuvvetini gösteren bir işaret yoksa her iki hüküm de alınmıştır. el- Alemgiriyye'ye "Fetava" adı verilmiş olmasına rağmen eser Osmanlı fetva kitapları tarzında günlük hayattaki problemlerin cevabı mahiyetinde olmayıp genel fıkhi hükümleri ihtiva etmektedir. Hanefi mezhebinin fıkıh alanında temel kaynak kitaplarındandır. Ahmed Davudoğlu tarafından tercüme edilmiştir. Türkçe tercümesi 18 cilttir. Eser, Mehmet Keskin tarafından tercüme edilmiştir. Türkçe tercüme baskısı 4 cilttir. "Bu eserin yazıldığı zamanla bugün arasında küçümsenemeyecek bir zaman ve mesele farklılığı vardır. Bunu hiçbir şekilde göz ardı etmek mümkün değildir. Ancak yayınevi olarak bu eksiği de telafi yoluna giderek; zamanımızda telif edilmiş, tutulmuş ve beğenilmiş, güvenilir eserlerden yararlanıp; yeri geldikçe günümüz meselelerini de bu değerli esere dipnot olarak almış bulunuyoruz. Böylece çok sağlam bir klasik eserle, zamanın ihtiyaçlarına cevap verecek maddeler de bir araya gelmiş ve eserin kıymeti daha da artmıştır. Esasen şunu da kabul etmek gerekir ki; fıkhın her mevzuunda yeni şeyler söylemeğe zaten lüzum yoktur, olmayacaktır da. Olması gerekenler de çok fazla teferruata dalmadan burada nakledilmişlerdir. Türkçeye Arif Erkan tercüme etmiştir. Hanefi mezhebi fıkhı kaynak kitaplarındandır. Türkçe tercümesi 4 cilttir. "Bu eser, kısa ve özlü hükümleriyle adeta maddeler haline getirilmemiş bir kanun hüviyetindedir ve kadılar tarafından uzun yıllar resmi olmayan bir kanun metni gibi kullanılmıştır. Eserin Fatih Sultan Mehmed'e hediye edilen nüshası günümüze kadar gelmiştir. "Halife Harunürreşid'in talebi üzerine hazırlandığı rivayet edilmekle birlikte kimliği zikredilmeyen bir halifeye yönelik bir hitapla başlamaktadır. Müellifin emirü'l-mü'mininin kendisinden haraç, uşur, sadaka , cevali gibi vergiler ve diğer hususlarda bilip uygulamakla mükellef olduğu kuralları ihtiva eden bir kitap hazırlamasını istediğine dair ifadelerinden halifenin vergi hukukunun kodifikasyonu arzusunu taşıdığı sonucu çıkarılabilir. Türkçeye Macit Bilge tercüme etmiştir. Türkçe tercümesi 20 cilttir. "Hanefi mezhebinin hükümlerini, hadis-i şeriflerdeki delilleriyle anlatan bu kitap; et-Tehanevi tarafından 20 yıla yakın bir zamanda yazılmış, bütün İslam dünyasında kabul görmüş, ders olarak okutulmuş bir eserdir. Bu eser İmam-ı Azam Ebu Hanife Hakkında re'y ehlidir yani fıkhi konulara akılla çözüm buluyor hükümleri kitap ve sünnete dayanmıyor şeklinde yapılan eleştirilere; Hanefi fıkhının bütün hükümlerini en ince teferruatına kadar tamamıyla Resul-i Kibriya Efendimiz hazretlerine dayandırıldığını kaynaklarıyla ispat ederek en mükemmel şekilde cevap vermektedir. Ayrıca Kitap içerik olarak Hanefi mezhebi ve inceliklerini ve bu konular hakkında bize ulaşan hadislerin hem sened hem de metin olarak incelenmesi ve bu konular hakkında İmam-ı Azam 'in görüşlerinin ne kadar isabetli olduğunu beyan etmektedir. Türkçeye Mehmet Keskin tercüme etmiştir. Türkçe tercümesi 8 cilttir. "Dört Mezhebe Göre İslam Fıkhı" Abdurrahman Ceziri başkanlığında seçkin Mısır ulemasından oluşan bir komisyonun uzun ve titiz çalışmasının ürünüdür. Kitap temizlik, namaz, oruç ve hac gibi ibadet konularından başka hayatın hemen hemen bütün alanlarında karşılaştığımız problemlere, ehlisünnet mezheplerinin Kur'an, sünnet, icma ve kıyasa dayanan İslami çözümlerini toplamaktadır. Türkçeye Harun Ünal tercüme etmiştir. Türkçe tercümesi 7 cilttir. Yusuf el Karadavi fetvalar ve fıkıh anlayışı ile ilgili şöyle diyor eserin önsözünde: "Ben sırf bir mezhebe ait fıkıh kitabına baş vurmaktansa Kuran ve sünnete baş vurmayı yeğlerim. Uzun yıllar süren kapsamlı çalışmaların neticesinde anladım ki, direk kitap ve sünnete müracaat etmek pek çok kolaylıklar ve rahatlıklar sağlamakta, zorluktan ve güçlükten uzaklaştırmaktadır. Maliki mezhebinin kaynak kitaplarındandır. Türkçe tercümesi 3 cilttir. "Mezhepler arası karşılaştırmalı bir fıkıh kitabıdır. Fıkıh usulüne dair birkaç sayfalık mukaddimeden sonra "Kitabü't-Tahare" ile başlayıp "Kitabü'l-Ak iye" ile son bulan toplam yetmiş bölümden oluşmaktadır. Eserde Endülüs'te hakim olan Maliki mezhebi yanında Şafii ve Hanefi mezhepleri de esas alınmakla birlikte, incelenen her mesele üzerinde sahabe ve tabiinden itibaren müellifin asrına kadar gelmiş geçmiş müctehidlerin görüşleri ve bunların dayandığı deliller kaydedilmekte, zaman zaman müellif tarafından müstakil içtihat ve tercihler de yapılmaktadır. Türkçe tercümesi 2 cilttir. "Bu eser, Hanbeli Mezhebi'nin fıkıh anlayışının, uygulama alanında istikrara kavuşmuş bir özetidir. Sadece tercih edilen ve güvenilir hadisçilerden irfan ve tashih ehlinin kesin olarak ifade ettikleri hükümlere yer vermiştir. Türkçeye Ali Arslan tercüme etmiştir. Türkçe tercümesi 4 cilttir. Eser, Şafii mezhebinin görüşlerini ve fıkhını ortaya koymak itibariyle kıymetli üç Şafii alimi tarafından kaleme alınarak hazırlanmıştır. Dili gayet açık ve sade olup, ele aldığı konular ise çok geniş bir sahayı ihata etmektedir. Hadis alimi İmam Nevevi'nin müellifi olduğu bir eserdir. Türkçeye Abdulhalık Duran ve Mithat Acat tercüme etmiştir. Türkçe tercümesi 2 cilttir. Şafii mezhebi fıkıh kitabıdır. Medreselerde okutulan bir kitaptır. Türkçe tercümesi 10 cilttir. "Şafii mezhebinin önde gelen alimlerinden Hatib eş-Şirbininin ustalık dönemi eseri. Dilimizde Şafii fıkhına ait en geniş eser. Yazıldığı dönemden itibaren mezhebin vazgeçilmez başvuru kitaplarından biri. On binlerce fıkhi meseleyi detaylarıyla ele alan bir eser. Onlarca kaynak eserden doğrudan aktarılan bilgiler. Şafii mezhebinde ittifakla benimsenen ve ihtilaf edilen görüşleri tek tek ortaya koyan bir eser. Farklı görüşlerin söz konusu olduğu her bir meseledeki görüşlerin delilleri. Her konuda mezhepte doğru. Güçlü ve tercih edilen görüşlerin belirtilmesi. Mezhebin en muteber şahıslarından doğrudan alıntılar,


Bu düşünce çerçevesinde Türk sinema tarihinde birçok önemli filmlere imzasını atar. Onun hususiyetle üzerinde durduğu konulardan bir tanesi de Göç olgusudur. Bu konu onu durdurmayacaktır. Kolları sıvar ve kendisinin, Bu üç filmde, büyük kentlerimizi etkileyen, 1940 yılından bu yana, uzun ve aralıksız süren büyük göç olayından üç kesit vermeye çalıştım. Bu insanlar, eskinin mevsimlik göçlerle gidenlere hiç benzemiyorlar, bunlar 'yurt açan' cinsten, geliyorlar ve yerleşiyorlar. Kimseden bir şey beklemiyorlar. Kendi güçleri kendilerine yetiyor. (Akad, s. 571) diye ifade ettiği 'Gelin', 'Düğün' ve 'Diyet' filmlerini birer yıl arayla seyirciyle buluşturur. Başrol oyuncusu üç filmde de Hülya Koçyiğit olmakla beraber filmler birbirinin devamı niteliğinde değildir. Film, Hacı İlyas'ın küçük oğlu Veli'nin eşi Meryem ve oğlu Osman'la gelmesi, büyük oğul Hıdır'ın da onları ayrılıklara olduğu kadar yeni başlangıçlara da şahitlik eden bir mekanda, Haydarpaşa Gar'ında, karşılamasıyla başlar. Baba ve anne, büyük oğlu ve ailesiyle birlikte daha önce göçmüş, kendilerine yer edinmiş ve bir bakkal işletmeye başlamıştır, fakat gözleri yüksektedir bakkalla yetinmezler ve bir market açmak isterler. Bunun için ise daha fazla sermayeye ihtiyaç duyulur ve küçük oğuldan memlekette ne varsa satmasını sonra da ailesini de alıp yanlarına gelmesini isterler. Onlar da gelince aile tamamlanmış olur. İstanbul avlunun dışında, burası gene Yozgat toprağı, diyen aile geleneklerini, törelerini, ataerkil yapılarını bir taraftan yaşatmaya çalışırken bir taraftan da kapitalizmin dişli çarklarına kapılıp gider. Bu durum beraberinde yabancılaşmayı da getirir. Başından takkesini hiç çıkarmayan, ağzından duayı eksik etmeyen ve yeni açtıkları markete bereket getirsin diye dua asan baba Hacı İlyas oğlunun bakkalda açık şarap satmasına, yeni açılan markette de raflarda alkol satılmasına ses etmez. Veli, ilk başlarda bu durumu yadırgar gibi olsa da kısa sürede bu hülyaya o da kapılıp gidecektir. Hatta öyle bir kapılıp gider ki yanı başındaki oğlunun gün gün öldüğünün dahi farkında değildir. Meryem, oğlunun iki de bir nefesinin daralması ve baygınlık geçirmesi sebebiyle, memleketten tanıdığı Güler'le birlikte aileden gizli saklı hastaneye götürür. Gizli saklıdır çünkü aile doktora gidilmesine, hele ki bir kadının yalnız başına yanında kocası olmadan değil doktora kapının önüne bile çıkmasına karşıdır. Bunun da haricinde aile Güler'i hiç sevmez çünkü o fabrikada çalışmaktadır. Onların dünyasında böyle bir şey affedilmez bir suçtur. Fakat Meryem onlara aldırış etmez. Doktor, çocuğun kalbinde delik olduğunu ve bir an önce ameliyat olması gerektiğini söyler. Eve geldiğinde bunları söyler Meryem fakat değil kaale alınmak bir de azarlanır. Çocuğa maraz uydurduğunu, hiçbir şeyi olmadığını, nefes alamamasının ise okuyup üflemekle geçeceğini söyler kaynanası. Nihayetinde de çocuğa kurşun döktürürler. Fakat çocuk günden güne kötüleşmeye devam eder. Meryem'in tüm varı yoğu bileğindeki birkaç bileziktir onu da oğlu için bozdurur fakat ikinci iş yerinin açılmasından dolayı aile borçlanmıştır ve eşinin yüzümü kara ettin o bilezikleri babama vermemekle, Naciye kadar olamadın demesinin üzerine elindeki parayı da Hacı İlyas'a vermek durumunda kalır. Parayı vermesinin üzerine Hacı İlyas yumuşar ve gelinine parayı kısa zamanda tamamlayıp torununu ameliyat ettireceğini söyler. Aradan onca zaman geçer ve Hacı İlyas sözünde durmaz. Bugün yarın diyerek gelinini oyalar fakat artık çok geçtir. Para kazanma hırsları ailenin en zayıf bireyinin kurban verilmesiyle sonuçlanır. Osman hayatını kaybeder. Torununun ölümünden önce ona kurban olayını anlatan dede kurbanın yalnızca Allah rızası için olması gerektiğinin farkındadır ama o torununu kapitalizme kurban edecektir. Meryem canının yanmasıyla Hacı İlyas'ın bakkalına koşar ve istemeden de olsa orayı ateşe verir. Meryem'in sucuk kangallarını yere atarken etini koparsalar bu kadar acımaz diye yüzüne haykırdığı sahne ise babanın özelinde ailenin kapitalizmin çarklarına ne kadar kapıldığının da göstergesi gibidir. Yangından sonra Meryem kaçar ve yeni bir başlangıç için fabrikada çalışmaya başlar. Bunu öğrenen aile bu durumu namus meselesi olarak görür ve oğulları Veli'yi Meryem'i öldürmesi için peşinden gönderirler, fakat Veli onları dinlemeyecektir ve Fabrikada bana da iş var mı? diyerek eşiyle birlikte yeni bir yola adım atacaktır. Kadınlara söz hakkı tanımayan evlenmeden önce babasının, evlendikten sonra da kocasının malı muamelesi uygulayan ataerkil feodal sistem, kapitalizm hakim hale gelince daha bir acımasız olacaktır. Bu sistemde amaca giden her yol mübahtır, zayıfların ezilmesi gerekiyorsa amaç için yapılmalıdır. Böylece de kadınlara ve ataerkil aile hiyerarşisinin en alt basamağında bulunanlara yaşam hakkı tanınmamaktadır. Zira Veli' de en az Hıdır kadar çalışıyor olsa da aslan payını alan Hıdır'dır ve Veli hiyerarşide Hıdır'dan alttadır ağabeyi de olsa çekinmeden üzerine basarak yükselir. Bu açıdan bakıldığında film Hobbes'ın insan, insanın kurdudur sözünü de akıllara getirmektedir. Ama 'Gelin', Meryem, bu düzene başkaldıran isim olacaktır. Meryem' de büyük gelin gibi ataerkil bir ailede büyümüştür fakat o bu düzene başkaldırır. Kaynanası gelinini istediği gibi çekip çeviremeyince bunun başı biraz sert diye niteler. Üçlemenin diğer filmlerinde de görüleceği gibi, bu filmde de Meryem özelinde, kadın isyan edendir ve yeni bir hayatın peşine düşendir. O bu düzene başkaldırırken, büyük gelinin boyun eğmesi ve kayınvalidenin de bu ataerkil sistemi beslemesi, bu sistemin kadınlar yoluyla beslendiği noktasında dikkatlerden kaçmaması gereken bir husustur. Mekan olarak ise kapalı bir mekan seçilmiştir. Ev, evin avlusu ve dükkan arasında geçer film. Kent bir kez görünür o da yarım yamalaktır. Mekanın bu şekilde seçilmesi ise İstanbul avlunun dışında, burası gene Yozgat toprağı sözünü vurgular niteliktedir. Gelin filmine başlamak üzereyken, aynı konuyu, daha geniş ve ayrıntılı olarak Gani'ye açıyorum. İlk iş gününe kadar bir daha konuyu konuşmuyoruz. 'İlyas Sorgunlu Hacı İlyas... Biz bizi unutmuşuz. Alim Şerif Onaran ile yaptıkları söyleşide (Onaran, 1990) bu konu hakkında, ona düğünü bir daha izleme fırsatı bulursa, bu açıdan bakmasını rica eder. Bu da onun yenilikçi yönünü bir kez daha gözler önüne sermektedir. Artık bir kere yola çıkmışken şu göç hakkında içimde ne varsa dökmek zorunluluğunu duyuyorum. Şimdi sırada parasız, vasıfsız, birikimsiz, göç etmiş insanlar var... (Akad, s. 549) der Akad ve üçlemenin ikinci filmi olan Düğün'ü çekmeye koyulur. Urfa'dan göç eden aile, bir abla, iki büyük erkek kardeş, iki kız kardeş ve bir de küçük erkek kardeşten oluşmaktadır. İç ve dış çekimlerin 'Gelin' in çekimlerinin yapıldığı filmde daha fazla dışa dönüklük görülmektedir. Bu sefer aile göç eder ama ellerinde sermaye falan yoktur. Emeklerini satarak geçinmeye çalışırlar. Büyük abla Zelha lahmacun, içli köfte vs. yapıp kardeşi İbrahim'e verir. Seyyar satıcılık yapmaktadır. Ataerkil hiyererşinin üst basamağında bulunan büyük ağabey Halil ise sokaklarda takım elbise satmaya çalışır. Diğer iki kız kardeş, Cemile , ve Habibe ise fabrikada çalışmaktadır. Evin en küçüğü Yusuf'tur, bir tek o okumaktadır fakat sonrasında mecbur kalıp o da çalışmaya başlayacaktır. Ailenin ilk etapta kendi hallerinde bir yaşam sürdüğüne tanık olurken ilerleyen dakikalarda Halil'in ailesini nasıl sömürdüğüne tanıklık etmekteyiz. Halil'in bu duruma gelmesinde yine ataerkil feodal sistemin getirdiği bir üstünlük anlayışı görülmekle beraber, onlardan daha önce büyükşehre yerleşmiş ve kapitalizmin o dişli çarklarına sıkışmış, paranın kokusunu ve tadını almış olan amcalarının da etkisi büyüktür. Öyle de olacaktır, Halil durmayacaktır. Lahmacun satmaya gittiklerinde çıkan bir arbede esnasında İbrahim birini yanlışlıkla yaralar fakat suçu Yusuf üstlenir. Siz evi geçindirmelisiniz diye. Zelha bu duruma razı gelmese de ağabeyleri hemen kabul edecektir, ikisi de vicdanlarını bizim satış yapmamız gerek, diyerek rahatlatmaya çalışır. Bu da yetmez Halil'e. Gözünü diğer küçük kardeşi Habibe'ye çevirmiştir. Onun bir sevdiği olduğunu bile bile kardeşini kendinden çok daha büyük, çoluk çocuk sahibi birine yine yüksek bir başlık parası karşılığında satmaya kalkar., fakat bu bardağı dolduran son damla olur Zelha için. Daha önce Şu İstanbul ormanında kimseye diş geçiremeyince kardeşlerinin etini yemek kolay mı geldi? sözleriyle engel olamaya çalışmıştır fakat söz geçirememiştir bu sefer ise sadece sözle yetinmeyip canını da ortaya koyacaktır. Artık Halil'in yaptıkları Zelha'nın canına tak eder ve bu düğün bizim düğünümüzdür diyerek İbrahim de dahil bütün kardeşlerini alarak o düğünü terk ederler. İbrahim'de abisinin gerçek yüzünü görmüştür artık yaptıklarından pişman olmuştur ve Yusuf'u hapisten çıkarmak için polise gerçekleri anlatmaya karar vermiştir. Gelin filminde de, Makyavelizmin amaca giden yolda her şey mübahtır düşüncesi hakim olsa da bu düşünce Düğün filminde daha bariz hissedilmektedir. Bu sefer kalabalık bir aile yoktur karşımızda, baba, kızı Hacer ve torunları ile birlikte yaşamaktadırlar. Hacer'in kocası Almanya'ya gitmiş, yıllar haber alamamışlardır. Filmde Hacer'in diğer filmlerde kurtuluş olarak baktıkları fabrikada çalışmakta olduğu görülmektedir. Ataerkil feodal bir sistemden gelen kadın için kurtuluş o olarak görülmektedir fakat kapitalizmin çarklarının da ondan eksik kalır yanı yoktur. Zayıf olan her zaman sömürülmektedir. Bu yüzden denilebilir ki diğer filmlerden farklı olarak burada ataerkil düzen eleştirisinden ziyade yeni sistem eleştirisi ve onu kavramada yaşanan güçlükler mevcuttur. Akad için sinema düz bir aktarım aracı olmaktan çok daha ötedir. O derinlikli bir anlatımın peşindedir. Bu üçlemede bunun en güzel örneklerindendir. Ayrıca usta yönetmenin sinema dünyasına muhteşem vedasıdır. Akad, L. (2004). Işıkla Karanlık Arasında. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. Onaran, A. Ş. (1990). Lütfi Ö. Akad. İstanbul: Afa Yayıncılık. Saydam, B. (2011). Sıradanlığın Derinliğinde Ö. Lütfi Akad Sineması. Hayal Perdesi. Sophokles. (1993). Antigone. İstanbul: Kültür Bakanlığı Yayınları.


Biz... Bu ülkenin çocukları... Bir rüya gördük; ellerimiz birer Pençe idi. Kaleden taş çekmeye başladık. Dünyanın gidişatına yeni bir yön vermek istiyorsak önce bugünün düzenine çomak sokmalıydık. Bu uzun hikayenin sonunu ya biz yazacağız ya da adımız tarihin sayfalarından sonsuza dek silinecek. Çomak sokan ordusu böyle doğdu. Baki Yüzbaşı ve Yamak, Üsteğmen Serra, Kutay, Cem, Cömert ve sen... Nizam'ın mimarları... Antarktika'da bir bilinmez için savaşan Kuksa'lar ve Retro'lar... Biraz tarih, biraz teknoloji, biraz bugün, biraz gelecek, çok bilinmeyenli ama sonu gün gibi görünen bir denklem... Hepsi kurgu ama tüm kaçınılmaz kurgular kadar gerçek. Öğüten dünyadan kurtulabildiğin kadar parçası olacağın bir hikaye. Üç yüz yıldır herkesin inandığı bir çılgınlık karşısında bu uykudan uyanmaya niyetlenip kendi sözünü söyleyecek bir gençlik. Sensiz olmaz.


Adaların kendine has bir yaşam tarzı, havası, ritmi olduğu kesin. İnsanı tedavi eden, hayatın koşturmacasından uzaklaştıran, kendimizle daha çok ilgilenmemizi sağlayan yönü olduğuna inanırım. Nasıl olduysa İspanya'nın Mayorka Adasına gitmeye karar vermiştik 2014 yazında. Uçakla Münih'e gitmiş hatta havaalanında bir geceyi banklarda geçirmiş, ertesi gün Mayorka uçağına binmiştik. Münih'ten iki saat süren uçak yolculuğu sonunda adaya inmiştik. Havaalanında bir süreliğine bavullarımızı kaybetmemiz moralimizi bozmuştu ama bulunca hızlıca merkezdeki otelimize gitmiştik. Balear adaları İspanya içindeki 17 otonom bölgeden biri, bayrağı ve yönetimi ile içişlerinde bağımsız ama dış işlerinde İspanya hükumetine bağlı. Başkenti "Palma". Palma, Mayorka, Minorka, İbiza ve Formentera adalarından oluşan Balear Adalarının başkenti ve Mayorka nüfusunun yarıdan fazlasının yaşadığı adanın en kalabalık şehri. Mayorka bilinen ilk tarihi adayı Romalıların keşfetmesine dayanıyor. Fakat adada milattan öncesine ait kalıntılar da bulunmuş. Uzun bir süre de müslümanların da egemenliğinde de kalmış. Adada tam bir hafta kaldık, birbirinden güzel koylarında denize girdik, şirin köylerini ziyaret ettik. Özellikle Valldemossa'dan bahsetmek isterim, öyle harika bir yer ki,gezerken kendimizi Akdeniz filmlerinden birinde hissettik. Chopin, arkadaşı George Sand'ın isteği üzerine 1838 kışını geçirmek üzere Mayorka Adası'na gitmiş. Paris'teki dostuna yazdığı mektupta "Palmiye, sedir, zeytin, portakal, limon, narlar arasındayım. Seralarda görebildiğimiz ağaçlar çevremde. Deniz lacivert, dağlar zümrüt yeşili, hava cennetteki gibi ılık. Asmalı balkonlarda, Araplardan kalma kalede geceleri gitar sesleri, şarkılar yankılanıyor. Harika bir yaşam, çiçek açıyor gibiyim" demiş. Beş ay kaldığı ölümsüz eserlerinden Prelüdler'i bestelediği adada kaldığı bu küçük köy Valldemossa... Biz de Chopin'in Palma'dan ayrıldıktan sonra yerleştiği Valldemossa köyüne gittik. Köy denizden yaklaşık 3, Palma'dan 17 kilometre uzaklıkta ve yüksek dağların eteklerinde. Adadaki son günümüzde denize gitmeyip bu tarihi köyü dolaşmaya karar vermiştik. Bestecinin 2.5 ay kaldığı Chartreuse Manastırı'nı gezdik. George Sand'ın çocuklarıyla kaldığı, Chopin'in çalıştığı odalar o günkü şekliyle korunmuş, odaları gezmek 8 euro idi o yaz.Chopin'in adaya binbir zorlukla getirttiği piyanosu da buradaydı. Burada yazdığı bazı eserlerin el yazmaları, 1800'lerden kalma, içinde ilaçlar bulunan bir kavanoz odada sergileniyordu. Valldemossa Chopin turizminin de etkisiyle küçük bir kasabaya dönüşmüş. Çok zengin Avrupalılar, yerel mimariye uygun evler yaptırmış, güzel pansiyonlar, kafeler açılmış. Her yaz Chopin müzik festivali düzenleniyormuş. 1930 yılından beri her ağustos ayında bu festival oluyormuş. Köyün her evi çiçeklerle bezenmiş. Tertemiz sokaklarda, saksı saksı çiçekler arasında dolaşmak çok güzeldi. Araba kiralamadan yerel otobüslere binerek koy koy gezip denize girdik. Palmanova, Cala Major, İlletes plajı gidip beğendiğimiz yerler. Denize dimdik inen kayalıkların tepesindeki Hermitaje Of Trinity kilisesinin manzarası, Soller köyündeki Jardines de Alfabia bahçeleri, en kuzey noktada yer alan Formentor Burnu, balıkçı kasabası Port D'Andratx tepelerinde Amerikalı ressam ve heykeltraş Barabara Weill'in atölyesi, insanların akın akın geldiği Playa De Palma plajı, Pequena koyunun güzelliği görülmesi gereken yerlerden...


Türkiye Adalet Akademisi tarafından altmış yedi yıl sonra yayımlanan Fatih Sultan Mehmet Han'ın hayatını ve padişahlık dönemindeki hukuk sistemini tüm ayrıntıları ile anlatan eser özellikle tarih ve hukuk alanında meraklısı için kaynak niteliğinde. Kitap ilk olarak 1953 yılında İstanbul'un fethinin 500. yılında basılmıştı. Peki, altmış yedi yıl sonra bu kitabı tekrar bastıran sebep neydi? Türkiye Adalet Akademisi'nin Türk adalet sisteminin ilerleyişine katkı sağlamak ve bu alandaki yayın faaliyetlerine, düzenli olarak devam etme gayretlerinin bir sonucu olarak eser yeniden basıldı. 1882 yılının Ocak ayında dünyaya açar gözlerini. Babası Demircizade Osman Efendi Elbistan'da kadıdır o doğduğunda. Gerek aile içerisinde gerekse zamanın eğitim kurumlarında aldığı ilim ve terbiye onu babadan aldığı bayrağı taşıma yoluna düşürür. 1922'de Ankara Merkez kadılığına getirilen Berki, bir süre bu görevi sürdürdükten sonra istifa ederek ayrılmış sonrasında ise Eskişehir'de bulunan Temyiz mahkemesine üye ve hemen ardından İkinci Hukuk Dairesi'ne başkan olmuş ve bu görevden emekliye ayrılmıştır. Ancak emeklilik onu durdurmaz, Ankara Barosu'na kayıt olarak avukatlığını sürdürür böylece mesleki ve ilmi faaliyetlerine hız kesmeden devam eder. 24 Mayıs 1976 günü de ebedi aleme göç etmiştir. Berki ailesi üç kuşak hukukçu; baba Osman Efendi ile başlayan kadılık, oğul Ali Himmet Berki ile sürerken, Berki'nin "oğullarından Osman Fazıl Berki ve Mehmet Şakir Berki Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde profesör olarak, Ahmet Saadettin Berki de hakim olarak görev yapmışlardır." Meslek ve mesleğin ilmi ile böylesine iç içe olan bu kıymetli şahsiyetin, Fatih Sultan Mehmet Han gibi önemli bir padişahın adalet ve hukuk sistemini kaleme alması elbette tesadüf değildir. Bilenlerin malumudur ki Fatih Sultan Mehmet Han bir peygamber müjdesidir bu dünyaya. Bu müjdeye mahzar olmak isteyenler İstanbul'u tam yirmi üç kez kuşatmış ancak almaya vakıf olamamıştır. Çünkü yirmi üç yaşında gözü kara, zeki ve adaleti terazisinde bir Türk bu iş için yaratılmıştır. Berki'nin bu eseri kaleme almadaki en büyük amacı ise bu fethin karışında duyduğu minnet ve mutluluk duygusudur. Ayrıca yeni nesle tarihindeki önemli kimseleri en doğru şekilde tanıtarak, bu işi Hristiyan kaynakların eline bırakmak istemez. Hele ki söz konusu Fatih Sultan Mehmet ise. Fatih, tüm yaşamında ilimle meşguldür ve basit bir hayat yaşamıştır. Sürekli okumuş ve büyük fetih için harp hazırlıkları içerisinde olmuştur. Eser Fatih'in adalet anlayışını altı farklı bölümde inceler, bu bölümler birçok alt başlığa ayrılır. Örneğin "kaza" müesseseleri önemlidir. Bu müessese halk ile saray arasında çıkan muhtelif krizleri çözmek için kullanılır. Böylece halk ve devlet arasındaki bağ pekiştirilmiş olur. Adaletin yegane sağlandığı yerdir kaza müesseseleri. Buradan da anlaşılacağı üzere kaza ve adalet divanları devletin en çok önem verdiği kuruluşlardır. Adalet müesseseni tesis eden birçok yer vardır; Divan, Şeri mahkemeler, İnzibat ve ihtisap müesseseleri. Bunlardan ayrı olarak şu yardımcı merciler de vardı: İfta ve Esnaf heyetleri . Görülüyor ki adaleti hakkıyla tesis edebilmek için, birçok birim aynı anda canla başla çalışmaktadır. Dönemin en önemli özelliği, ilgili kurumların adaletle uğraşırken padişahın da adalet işleriyle doğrudan uğraşmasıdır. Eserde Fatih dönemi öyle ince ayrıntılarla anlatılmıştır ki kurulan divanlardan görev alan kadılara, gayrimüslimlerin mahkemeleriyle Müslüman mahkemeleri arasındaki farka, hakimlerin hareket ve hasletlerine kadar birçok nokta ayrıntılı bir biçimde ele alınır. Eserin dördüncü bölümüne kadar genel olarak adli teşkilatın kurum ve işleyişlerinden bahsedilir. Dördüncü bölümle birlikte artık kanun ve hükümlerle ilgili bilgiler verilir. Osmanlı Devleti'nin her sahada İslami bir şuurla ilerlediği düşünüldüğünde elbette Fatih kanunnamesi ve devrinde yürürlükte olan kanunlar da bu düstura göre şekil almışlardır. Fatih devrinde kanunlar yediye ayrılır: Hususi Hukuk, Vakıf Hukuku, Arazi Hukuku, Ceza Hukuku, İdari Hukuk, Amme Hukuku ve Harp Hukuku. Fatih döneminin hukuk ve adalet anlayışını iyice kavrayabilmek için Osman Gazi'den bu yana yürürlükte olan kanunları iyi bilmek gerekir. Eserin altıncı ve son bölümünde Orhan Gazi, Birinci Sultan Murad-ı Hudavendigar, Sultan Yıldırım Bayezıd ve Sultan Çelebi Mehmed, İkinci Sultan Murad Han'ın devirleri ve yürürlükte olan kanunları incelenmiştir. Eserin en dikkat çekici kısmı ise Fatih Kanunnamesi'nin incelendiği ve kardeş katli ile ilgili olan kısımdır. Öncelikle Fatih Kanunnamesi denilen belgenin Osmanlı arşivlerinde mevcut olmadığı, Viyana kütüphanesinde olan nüshanın üzerinde resmi bir imza ya da mührün bulunmadığından bahsedilir. Berki bu nüsha için "Bu Kanunname Fatih'in olsa idi kendisindekilerden sonrakilere devrolunması ve birer nüshasının da ulema ve devletin üst düzey yöneticilerinde bulunması ve zamanımıza da bu suretle ulaşmış olması gerekirdi." der, haksız da değildir. Dolayısı ile "kardeş katlinin mübahlığına olan inanç bu bilgilerden sonra sekteye uğrar. 1902 senesinde doğan İhsan Efendi'nin çocukluk ve ilk gençlik yılları Yozgat'ta geçer. İlk tahsilini yine bu şehirde tamamlayan İhsan Efendi, kısa bir süreliğine İstanbul'a gider ve oradan da Kahire'ye geçer ve son nefesine kadar burada kalır. Anne tarafından soyu Hz. Osman'a dayansa da o, bu bilgiyi sorulmadıkça ulu orta hiçbir yerde beyan etmez. Mehmet Akif'le olan yakın dostlukları dikkat çeker. Akif'in yazmış olduğu Kur-an meali için kendisine başvurması Türkçesi kadar Arapçasının da iyi olduğunun bir göstergesidir. Geride bıraktığı mektup ve eserlerden de bu hakimiyet anlaşılır. Günümüze ulaşan ve bu yazının konusu olan, Ali Himmet Berki'nin Fatih Sultan Mehmet Han ve Adalet Hayatı isimli eserin Arapçası incelendiğinde de bu dile olan hakimiyeti anlaşılacaktır. Berki'nin de Arapçasının iyi olduğu düşünüldüğünde bu çeviriden her zaman büyük övgüyle bahsedecek ve İhsanoğlu'na yazdığı mektupta şöyle diyecektir: "Aziz Üstad, tercüme bir şaheserdir. Benim noksanlarımı da ikmal ediyor. Seve seve birkaç defa okudum. Belagat-ı beyan ve metanet ve insicam-ı mazmun, her türlü tasavvurun fevkindedir. Tercüme, eserin tersi degil, tam yüzüdür. Var olunuz, lisan bakımından çok istifade edecegim..." (Aktaran, Avarbek 2019, syf.50) Eserin Arapçası da 1953'te Türkçesi ile eş zamanlı olarak Kahire'de yayımlanmıştır. İhsan Efendi her ne kadar Kahire'de yaşamış olsa da dinine, diline ve kendi kültürüne bağlı bir isimdi. Kahire'de bulunduğu süre içerisinde kendisine birçok görev verilmiş ve o bu görevlerin hepsini Türk kültür ve medeniyetine olan bağlılığını ortaya koyarak ifa etmiştir. Kraliyet sarayında, Osmanlı arşivindeki evrakların Türkçe tasnifini titizlikle gerçekleştirmiş Kahire'de kurulan üniversitede Türk Dili ve Edebiyatı kürsüsünü kurmuş, Türkoloji alanına birçok eser kazandırmıştır. Muhtemeldir ki Berki'nin ilgili eserini eş zamanlı olarak Arapça'ya çevirip yayımlanmasından, kendi medeniyet ve kültüründen çıkan kalemlerin yazmış olduğu kıymetli eserleri Arapça'ya kazandırarak yabancı bir memlekette Türk dilinin ve Türk müelliflerin gücünü sonsuza kadar yanacak bir meşalenin ateşini yakarak anlatmıştır. Not: Bu yazı Çare Dergisinin 14. Sayısında yayımlanmıştır.


Uzaklara Giden Hükümdar üzerinde çok çalıştığım, uzun süre içimde taşıdığım bir öykü. Manas Destanı'ndan yola çıkarak kaleme almıştım. Kitaptaki en uzun öykü. 2020 yılında da Ümraniye Belediyesi'nin açtığı öykü yarışmasında dereceye girmiş ve ödül almıştı. Diğer öykülerin masalsı atmosferini de hissettiren bir ad olduğunu düşündüğüm için kitaba bu ismi verdim. Şiirsel ve masalsı anlatım derken tedirgin oluyorum aslında. Birçok öykü kitabında yazar üslubu, şiirsellik ve masalsılıkla tanımlanır oldu artık, yani bu ifadeler klişeleşti ve içi boşaldı. Ben Türk Dili ve Edebiyatı mezunuyum. Eski şiir, halk edebiyatı, anonim anlatılar, şarkı ve türkülerimizle lise yıllarımdan beri ilgileniyorum. İyi bir müzik dinleyicisi olduğumu söyleyebilirim. Doğayı, insan ve hayvan davranışlarını gözlemlemeyi çok seviyorum. Bir yazarın ruhunu ve kalbini beslediği kaynakları metinlerine yansıtması zaten kaçınılmaz. Eski edebiyatı sevdiğimi söyledim. Ezberimde Baki'den, Fuzuli'den beyitler var. Klasik metinleri, Batılı anlamda ilk hikaye ve roman örneklerini gençlik yıllarımdan beri okurum. Hatta 80'li yıllarda radyoda Bir Roman ve Bir Hikaye adlı bir program vardı, sesli kitabın atası sayılır; oradan da çok eser dinledim. Ama bunların ötesinde aile büyüklerimin çoğunu gördüm, onlarla birlikte yaşadım. Dedelerimden biri hem eski hem de yeni yazıyla okur yazardı. Babaannemin belleğinde masallar vardı, anlatırdı. Anneannem yöresel atasözleri ve deyimler kılavuzu gibiydi. Velhasıl ailemdeki yaşlılar bu kelimeleri günlük hayatlarında kullanırlardı. Bana da sirayet etmiş, zihnimde yer etmiş, dilime yerleşmiş bu sözler, sözcükler. Hepsine aşinayım. Ne güzel. Bir yazar olarak kitabımın okurun iç dünyasında yankı bulması elbette beni çok mutlu eder. Zaten başında da belirttiğim gibi bu peşrevin yani kitabın ve öykülerin okurun kendi müziğiyle tamamlanmasını arzu ediyorum. Zira okurun dünyasında yer bulmayan her metin eksiktir kanaatimce. Bu anlam metni okuduğunuz yere, yaşa, kendi duygusal durumunuza göre de değişiklik gösterir. Siz bu metinlere kendi sesinizi ve yorumunuzu kattığınız zaman öykü gerçek anlamına kavuşmuş demektir. Kitabın kapağı arkadaşım, minyatür sanatçısı Ayşe Keskin Uysal'a ait. Sevgili Ayşe, Uzaklara Giden Hükümdar öyküsünü okuduktan sonra çalışmıştı. Karakterlerin öykünün anlattığı döneme ve coğrafyaya uygun olması için özen gösterdi. Ona güveniyordum ve güzel bir çalışma ortaya çıkaracağını biliyordum, öyle de oldu. Uzaklara Giden Hükümdar Manas Destanı'ndan ilhamla yazıldı. Eski Türklerde ve kültürümüzde kadının yerini, rolünü vurgulamak için uygun, bir kadim metin ararken Manas aklıma düştü. Öyküyü yazabilmek için bir süre destan hakkında okumalar yaptım. Semetey, Yüce Han Manas'ın oğlu. Destanın bir kolu aynı zamanda, yani doğumdan ölüme kadar Semetey'in hikayesi uzun uzun anlatılıyor. Ayçürök de Semetey'in eşi. Destandan yola çıkış noktam sadece isimler değil tabii. Kurgunun, karakterlerin, öykü atmosferinin destanın ruhuna, anlatıldığı çağa, coğrafyaya aykırı düşmemesi gerekiyordu. Bunun için de epey çaba sarf ettiğimi söyleyebilirim. Peki, yazarken olmazsa olmazınız var mı? Yazma sürecinize katkı sağlayacak şeyleri kastediyorum. Elbette önce okumak. Yazabilmek için edebiyat, sosyoloji, felsefe, psikoloji hatta hiç ilgisi olmayan alanlarla ilgili okumalar yapmak gerek. Yani küpünüzün iyice dolması şart. Yoksa akmayan, yapay metinler çıkıyor bence ortaya. Müzik, öykülerin başındaki şarkılardan da anlaşılacağı üzere beni kurguya sürüklüyor. Ama yazma zamanım, yazma ortamım gibi olmazsa olmazlarım yok. Aklıma bir fikir düştüğünde ya da bir duygunun tesiri altındaysam notlar alıyorum önce. Düzenli defter tutan biri sayılmam. Küçük kağıtlara yazarım, bazen kaybederim onları da. Sonra notlarımı bilgisayara geçerim ve düzenlerim. Bazen de bilgisayar başında olup bitiyor her şey. Bu konu yine yazarla değil okurla ilgili. Yazdıklarım okurun içinde nasıl bir his bırakıyor, ben bilmiyorum ki... Geçenlerde tatlı bir okur "Sizin kaleminiz bana iyi geliyor." yazmış, çok mutlu oldum tabii. Umarım başkalarına da şifa olur. Aşk değil de tutku desek daha doğru, belki. Çünkü tutkuyla, ısrarla, vazgeçmeden bir şeyleri isteyen, üzerinde çok çalışan insanlara hayranlık duyarım. Öykülerde anlatmak istediğim de kadın ve erkek arasındaki ilişki ve yakınlıktan ziyade yaşama karşı duyulan, hayata tutunmayı, bağ kurmayı sağlayan heves ve tutku. Öykülerde elimden geldiğince farklı kadın tiplerine ve başka sorunlara yer vermek istedim. Alegorik kahramanlar olsalar da elbette dünyada, ülkemizde kadının yaşadığı sorunlarla baş etmeye çalışıyor benim öykümde de karakterler. Çünkü her şeyden önce kadın olarak ben o sorunlarla baş etmeye çalışıyorum. Mesela Mika ile Kami'de değerini bulmaya çalışan, değer görmediği için yaşamın anlamı yitiren bir kadın var bence. Kırk Kralın Sevgilisi'nde sınırlarını sorgulayan ve kendini hesaba çeken bir kadın. Alacaklı Sıçanlar'da, direnen, öncü bir kadın. Ama önce de belirttiğim gibi okur gözüyle nasıl görünüyorlar, bilemiyorum. Buna siz karar verin. Kitabı okuyup benimle söyleşi yapmak istediğiniz için çok teşekkür ederim. Sevgili Elif Mert, sayenizde bir yazar daha tanıdım. Sizin de, Tuba Dere'nin de emeğine, kalemine sağlık. Samimi, sarmalayan, derinlere götüren bir söyleşi icin tesekkurler.


Siyaset bir ilim değil, bir sanattır. demiş Alman Devlet Adamı Otto von Bismarc. Türk Dil Kurumu'nun Devlet işlerini düzenleme ve yürütme sanatıyla ilgili özel görüş veya anlayış tanımıyla siyasetin sanat olduğu hususunda her iki tarifin dayanışma içinde olduğu görülür. Siyaset Bilimi adıyla eğitim kurumlarında okutulmasının yanı sıra bana siyaset yapma gibi söylevlerle halk arasındaki konuşmalara da nüfuz etmiştir. Zaman zaman siyaseti icra edenlerde bulunması beklenen özelliklerin araştırıldığı görülür. Dürüst, şeffaf, güven veren, ahlaklı, yardımsever, sorun dinleyen, ruhsal dengesi sağlam gibi özelliklerin sıralandığı İyi Bir Siyasetçi Nasıl Olmalıdır? konulu kamuoyu araştırmalarına beyazcam da kayıtsız kalmamıştır. Siyaseti ve siyasetçiyi konu alan birçok film kayda alınmıştır. Bu yapımlardan biri ve yazımızın konusu Nasipse Adayız isimli filmdir. İstanbul Beyoğlu İlçesi'nin belediye başkanlığı için yarışan Dr. Kemal Güner'in bir gününü anlatan konusuyla filmde, izleyicinin TV dizilerinden ve sinema filmlerinden tanıdığı Ercan Kesal başroldedir. Esas mesleği doktorluk olan oyuncunun kısa süreli siyasi geçmişinin yanı sıra kaleme aldığı eserlerden bazıları; Peri Gazozu, Cin Aynası, Velhasıl, Nasipse Adayız, Aslında, Evvel Zaman dır. Ercan Kesal'ın Nasipse Adayız isimli kitabından uyarlanan filmin yönetmenliğini, senaristliğini ve yapımcılığını üstlendiği, Türkiye-Sırbistan ortak yapımı olan film Adana Film Festivali'nde En İyi Film dahil 5 ödül ve İstanbul Festivali'nde En İyi Yönetmen ödülünü almıştır. Kesal'ın geçmişte Nuri Bilge Ceylan ve Zeki Demirkubuz ile çalışmalarının etkilerinin görüldüğü yapım otobiyografik özellikler taşımaktadır. Çalışmada diğer rolleri Selin Yeninci, İnanç Konukçu ve Ercan Kesal'ın eşi Nazan Kesal üstlenmektedir. Ercan Kesal'ın 2000'li yılların başında belediye başkanlığına aday olduğu dönemdeki tecrübelerinden kesitleri içeren kitabının uyarlaması olan filmde; başkan adayının maruz kaldığı beklenmedik gelişmeler karşısında takındığı tavırları, tepkileri, uyum çabalarını, vazgeçtiklerini ve geçemediklerini anlatmaktadır. Altı kalın çizgilerle belirginleştirilmiş olan nokta ise; karakterin güçlü iktidar talebidir. Büyük bölümü bir düğün salonunda geçen filmde mekan İstanbul Okmeydanı, zaman ise günümüzdür. Politik hesapların yürütüldüğü yolculuktaki düğünler, toplantılar, mevlitler, siyasi görüşmelerin gerçekleştiği yerler ise filmin diğer mekanlarıdır. Seçim için yürütülen yedi aylık koşuşturmacanın devamı olan günde; düğün salonundaki organizasyonda Dr. Kemal Güner'in resmi adaylığının bir numara olarak adlandırılan parti genel başkanınca açıklanmasının beklentisiyle yaşananlar izlenmektedir. Sabah başlayarak gece yarısına kadar uzanan süreç başrolün güçlü görünüşünün arkasındaki zavallılığı ortaya çıkarmaktadır. Bu tezahür ayrıldığı eşiyle olan diyaloğunda ve şoförü Naci'nin iyi niyetli çabalarına verdiği ağır tepkide açığa çıkmaktadır. Film başlarken gösterilen asansör sahnesinde ana karakterin kendisine bir mimik bulma çabası aslında kişiliğindeki karmaşayı ifade etmektedir. Senaryonun izleyici zihninde çizdiği başkarakterle uyuşmayan sahneler ise hayrete düşürücüdür. Bunu nasıl yapar?, Neden bu kadar ödün vererek bu sürece katlanıyor? gibi soruları akla getirmektedir. En çok soru sorduran sahne ise; Dr. Kemal Güner'in bir yayaya çarparak trafik kazası yaptığında arabasını ve çarptığı adamı kaza mahallinde bırakarak kaçtığı sahnedir. Hipokrat yemini etmiş bir doktorun, halkın canını ve malını kendisine güvenerek teslim etmesine adaylığını koymuş bir siyasetçinin ve her şeyden öte vicdanlı bir insanın yap mayacağı bir davranış türüdür sahnedeki. Parti genel başkanıyla görüşme fırsatını tuvalette yakalamayı umut etme girişimi ve seçim vaadi olarak tamir etmesi için Dr. Kemal Güner'in cebine sıkıştırılan takma diş sahneleri ise komik olduğu kadar düşündürücüdür. Bir günden alınan kesit olduğu için giriş-gelişme-sonuç şeklinde ilerlemeyen filmde, ana karakterin siyasete uygun bir kişilik olmamasından hareketler bir mesaj duyma beklentisine giren izleyicinin bekleyişi nafiledir. Bununla birlikte kamera önünde oyuncu ve arkasında yönetmen olarak efor sarf eden Ercan Kesal'ın İstanbul sokaklarında geçen sahnelerinin doğallığı yardımcı yönetmenlerin başarısına işaret etmektedir. Dr. Kemal Güner karakterinin içindeki kör noktaların açığa çıkmasıyla, temelde siyaset yapmaya uygun olmayan birinin "tipik" siyasetçi ahlakına dönüşümü gözler önüne serilmektedir. Ne kadar dürüst, güvenilir bir insan olunursa olunsun ikiyüzlü ve çıkarcı olmaya sürükleyen siyaset dişlisini anlatmasından hareketle, özellikle herhangi bir makama talip olanlar tarafından izlenmesi gereken bir yapımdır. Hem siyasetin hem de insanın karanlık yüzünü anlatan film bir anlamda kendini yazan ve oynayan bir siyasetçinin belgeseli gibidir.


Bu sorunun şümullü bir cevabı olmakla birlikte evet, kutsal anlatılar, kutsal metinler diyoruz. Güçlü bir teolojik zemine dayanan kutsi, mukaddes, mübarek vb. kadim anlatılar. Klasik Çağ'a kadar gidebiliriz. Mürekkebin değdiği her şeye edebi kutsallık atfedilebilir, bir nevi. Örneğin kurucu metinler, zamanla kutsal metinler olarak tanımlanmaya başlanabiliyor. Bu bağlamda konuya bakınca bir anlatı kutsal görev icra edebilir lakin kırmızı çizgileri belirleyebilmek yüksek ustalık ve mürekkep yalamışlık gerektirmektedir. William Blake ne demiş "yaşayan her şey kutsaldır", hakeza "Mürekkebin değdiği her kağıt kutsaldır, yeter ki; iz bıraksın" gibi söylemleri çoğaltabiliriz. Ancak bu kaleme alınan her metin için geçerli olmayabilir. Yazar, kurgusal metninde bütün imkanları kullanabilir. Tabii ki bütün imkanları kullanabilmek için öncelikle sınırlılıklarını iyi etüt etmesi lazım, öyle bir sınır varsa! Gereksinimlerini bilmesi gerekir. Ancak o zaman kurgusal metnine gerektiği şekilde katkı sunabilir ve etkileyici, üstün bir anlatı ortaya koyabilir. Aksi takdirde tarih içerisinde zaman zaman farklı eğilimler olmuş ve olmaya da devam etmektedir. Meseleyi bir şablona dökmekten ziyade modern, postmodern vb. yaklaşımlardan yararlanmak gerekir ki zaten biz yazarlarda bunlardan faydalanmaktayız. Zamanın ruhu diye bir şey var. Bu durum biraz kişinin türlerle kurduğu ünsiyet ile alakalı sanırım. Ben kendi öykülerimde sorunuzdaki unsurlardan yararlanmaya çalışıyorum. Edebiyat dergilerinde öyküler yazıyorum, yazmanın da gerekli olduğu kanaatindeyim. Nihayetinde edebiyatçıyı canlı tutuyor. Lakin "görünüyorum o halde varım" manasında bir görünmenin taraftarı değilim. Ancak geleneksel manada düşünürsek dergilerde yazarların kendilerini göstermeleri, diğer yazarlarla irtibat kurmaları günceli yakalamaları adına önemli faydaları olduğu aşikar. Edebiyat sanatında dergilerde yazma geleneği maziye dayanmaktadır. O yüzden modern zamanlarda yaşayan fertler olarak bizler görünmeyi adeta yüceltmekte, kutsallaştırmaktayız. Çağımızda görünmek öne çıkmaktadır ve hatta bazen absürt bir hal aldığı durumlar da olabiliyor. Dergilerin elzem bir görev ifa ettiğini, yazarların bu mecrada kendilerini kamuya takdim etme noktasında faydaları olduğu da ortadadır. Bu hususta denge her zaman önemli gibi duruyor. Bununla beraber diğer uç nokta olan edebi inziva babında yazar kulesinden seslenen insan da olmamalıdır. Yazmayı tasarladığım metni öncelikle ana hatlarıyla bir şablona döküyorum, "tahayyülümde". Sonra sürprizlerle dolu bir yazım serüveni başlıyor. Daha sonrasında yazma eylemine başlayınca başkarakteri muhatap alıyorum ve böylecezaman zaman öne çıkardığım karakterlerim de oluyor. Bu değişkenlik gösteriyor haliyle. Bazen kendimide muhatap alarak maceraya sürüklüyorum. Genel itibariyle okuyucuyu da düşünerek ve hikayeye dahil ederek yazma eğilimim olduğunu söyleyebilirim. Öykü benim için günümüz dünyasında yaşanan bazı olayları kayıt altına almak ve bu yönde görüş belirtmek için edebi bir araçtır. Benim için bunu yapmazsam, eğer yazmazsam bu olaylara kayıtsız kaldığım anlamına gelmektedir. Bu yüzden öykülerimin çoğu zaman belirli bir konteksti vardır. Bendeki yazma eylemini sadece öykü ile sınırlandıramam. Okuma-yazma öğrendiğim andan beri yazıya karşı duyduğum iştiyak beni öykü yazmaya sürükledi. Bu gelişme akademik olarak yazıyla uğraştığım için akademinin ötesinde edebi bir dil oluşturan kurgusal metinlerle de meşgul olmaya, yazmaya savurdu diyebilirim. Yazı sanatının sihirli, büyüleyici bir yanı var. Ben bunu şimdilik bilimsel makalelerimle, öykülerle yapmaya çalışıyorum. Öykü günümüz için modern insan yapısına uygun bir tür olarak karşımıza çıkmakta, çok konuşulduğu yerlerde birilerinin de yazması gerektiği düşüncesindeyim. Balkanlar efsunlu bir coğrafya. Uzun yıllardır, Türkiye/Payitahtta ikamet ediyorum. Yazmak için çok fazla haklı nedenlerim mevcut. Un var, tuz var...şeker beklemekte, bunu harmanlamakla meşgulüm. Bu soru beraberinde başka soruları da getirmekte. Kapsayıcı bir yanıt mümkün mü? Bir deneyelim. Kışkırtıcı bir soru, ciddi bir yazar kaleme aldığı eserlerinde haliyle dikkat eden, çevresine, tabiata, insana, dünyada olup bitene dair duyarlı olan biridir diyebiliriz. O yüzden yazdığımız şeyler haliyle kendi ruh halimizi/psikolojimizi tabii ki etkileyebilir. Daha ilerisini şimdilik tecrübe etmedim. İlahi bir kudret ve güçlü bir irade üzerinden şekillenir ömür. Söylenilenlere nasıl dikkat ediliyorsa, yazılanlara da dikkat etmekte fayda vardır. Ben de "Söz ola astıra koyunu bacağından" diyorum. Bu bağlamda okurlarım, bazı öykülerimin ağlattığını ve yer yer de tebessüm ettirdiğini ifade ediyorlar. Yani bir düşünce ve eyleme teşvik anlamında fiiliyatı etkileyen öyküler olabilir. Fakat tam olarak nasıl ve ne kadar olduğu meçhul. Bu etkilenmenin bir boyutu, farklı boyutları da mümkündür. Sorunuza amaçlar ve sonuçlar açısından değil, araçlar açısından cevaplayacak olursak, bu meselede kullanılan dile ve alt katmanlarına bağlı gibi geliyor bana. Bununla beraber hangi roman ve hikaye sorusu da önemli. Bin bir çeşidi var. Gerçek bir hikaye mi, tamamen fantezi mi, geçmişte mi yaşanmış, şimdi mi, gelecekte mi yaşanacak. İnsanların karakterleri üzerine mi ağırlıklı olarak, yoksa olaylar mı? Allah, yaratıcı, Tanrı, konuları var mı, yok mu? Kader konusunun kendisi var mı yok mu? Böyle binlerce soru var. Olabilir de, olmayabilir de. Sorunun özü yazılan konuya, yazarın niyetine, öykünün içindeki kontekstlere ve kullanılan kelimelere bağlı gibi duruyor. Türk öyküsü iyi bir seviye yakaladı kanaatimce. Çağdaş manada birçok öykücü arkadaşlar, dostlar var. Onları okumaya gayret ediyorum. Bu aralar klasikler ve kuramsal eserler ile biraz meşgul oluyorum. Dünya klasiklerinden, Türkiye ve Balkan Edebiyatından okumalar yapıyorum. Uzun zamandır akademik meşguliyet vesilesiyle yazdığım öykülerin derlemesini ertelemiştim. Günümüz itibariyle kitap haline geldiler, görücüye çıkmış oldular. Bu da sevindirici, motive edici oldu. Özetle, kendimle yarış içerisindeyim. Burada Yahya Kemal'in vecizesi önemli bir işlev göreceği için hatırlamakta fayda var. "Bizim romanımız türkülerimizdir" söylemini genişleterek şöyle diyebiliriz: Vardar Ovası'nı anımsayalım. Rumeli veya Balkan Türküleri'nin bizim en büyük hikayelerimiz olduğunu rahatlıkla diyebiliriz. Türk kültür dairesine dahil olmuş önemli temsilciler, misaller var. Edebiyat tarihinde tahkiye-hikaye geleneği belli bir maziye dayanmaktadır. İnsanlığın ihtiyaçları ve dönemin koşulları kendi öykülerini her zaman doğurmuştur. Hikaye anlatıcılığının kadim bir "meslek" olduğunu varsayarsak hikayelerimiz hep vardı. Günümüz itibariyle öykülerimiz modern manada ön plana çıkarak mevcudiyetini sürdürüyorlar. Bir de Mustafa Kutlu'nun hikayesi var. Akademik literatürde ve hikaye kuramcıları arasında tartışmalar olsa da, nihayetinde anlatılar denilebilir. Öykü, öykünmek... ortak çağrışımlar etrafında dönmektedir. Modern zamanların insanı uzun hikayelerden ziyade küçürek-kısa öyküler okumayı tercih ediyor. Velhasıl hikaye ve öykü arasında farklılıklar, ince ayrımlar olduğu ortadadır. Balkan Türkleri sözlü olarak hikaye geleneğinden geliyor ancak farklı eğilimlerde söz konusudur. Yazılı kültürün çok güçlü bir etkiye sahip olması hasebiyle daima yeni yönelimler ve teşebbüsler doğurmaktadır. Bu soruya aslında yukarıda kısmen cevaplamış oldum. Evet, öykü okumaya çalışıyorum, seçici olmaya dikkat ediyorum. Edebi değeri güçlü olan, okunacak çok fazla eserler var. O yüzden daha dikkatli davranmakta fayda var diye düşünüyorum. Çünkü zamanımız sınırlı ve bir yandan akademik çalışmalarımı sürdürüyorum. Bu aralar Joyce okuyorum diyebilirim. Süreli yayınları belli bir derecede takip ediyorum. Halihazırda öykü yazdığım dergiler de var. Dergileri önemsiyorum, dergi sürekliliği sağlıyor, motive edici bir yanı var. Yazmaya dair teşvik edici, etken bir araç olarak düşünebiliriz. Onun dışında yeni çıkan kitaplarla tabii ki ilgileniyorum. Kütüphanelerde ve kitapçılarda zaman geçirmeyi seviyorum, bana hitap eden eserleri de satın alıyorum. Böylece beğendiklerimi alıp okumaya gayret ediyorum. Bu aralar ilgi odağım daha çok edebiyat teorisi, öykü teorisi alanı olduğunu söyleyebilirim. Sizlere teşekkür eder, okurlarınıza selam ve saygılarımı sunarım.


Hayaller ve şartlar kişinin yazma sürecindeki başarısını besleyip destekliyor. Yazmayı yüceltmek adına pek çok kişi yazmaya başlama nedeni olarak yaşama sürecini, yaşamın getirdiği zorlukları hatta mutsuzlukları gösteriyor. İyi bir gözlemci olduğu ve hayata dair insanların çoğunun kaçırdığı güzellikleri yahut insana dair "giz"leri yakalamayı başardığı için yazdığını söyleyenler oluyor. Hayal gücüne dayanarak yazdığını ifade edenler de var. Söyleşi okumayı ve dinlemeyi çok severim. Bu belki yanlış bir tespit ama ben yazan insanların çoğunun ruhunda korkunç bir hırs görüyorum. Tatmin olmak bilmeyen bir taraf seziyorum. Aslında gerçek anlamda var olduğumuzu hissetmek için yazıyoruz sadece. Tatmin olmak istiyoruz. Bir var olma çabası gibi. Hani kişisel gelişimle uğraşanlar "kendini gerçekleştirme" der ya... Bu ifade hafif kalıyor. Daha sert bir ifade gerekli belki de yeterince ifade edebilmek için. Ne kadar rahat ve öz güvenli görünse de yazan insanların, çok başarılı bulduğum pek çok yazarın ki edebiyat tarihinde de bunun pek çok örneği mevcut, ruhunda asla tatmin olamayan bir taraf seziyorum ben, korkunç bir hırs. Kendisiyle savaşmak gibi bir şey. Kendisiyle kanlı bıçaklı olmak gibi, her ne kadar farklı bir imaj sergilese de... Belki bende de böyledir. Gerçekten bilmiyorum. Niye yazdığımı bilmiyorum. Tek bildiğim yazmanın bana iyi geldiği. Bütün kutsal kitaplarda ve hatta bütün inanç sistemlerinde vurgulandığı gibi anlatının kutsal bir yanı var, buna katılmamak mümkün değil. Sözün, mantıkla açıklanamayan bir büyüleyiciliği var. Tanrı'nın insanlara kutsal kitaplarla ulaşması -kıssalar- ve bu yolla iletişim kurması da bunu gösteriyor zaten. Beni bu noktada rahatsız eden yazma eylemini icra eden kişinin o kutsallığı kendisinde görüp birkaç iyi kitap yazınca kendi iç aleminde kendisini tanrılaştırması. Kutsal olan sözdür, anlatıdır elbette anlatıcı değil. Gerekmez. Yazmak bireysel bir eylem. Yazar özgür olmalı. Şöyle yaz, böyle yaz diyemeyiz. Bu tür anlatılar beni hiç rahatsız etmiyor. Hatta iyi ki varlar. Bir anlatım olanağıdır. Arzu eden, seven kullanır. Ben şu an için tercih etmiyorum. Bu tür anlatıları bir deneme, bir arayış olarak değerlendiriyorum. Saygı duyuyorum. Okur istediği ve okumaktan zevk aldığı metne ulaşıyor zaten. Bu yalnız yazara değil okura da müdahale etmek olur. Yazara da okura da bir şeyleri dayatamayız. Neyi, nasıl yazarsa yazsın esas olan iyi yazmaktır. Bunun da belli kuralları yok. Olmamalı. Yazarken karşıma birini alıyorum. Hayali biri bu... Zor beğenen biri... Sadece o tek kişiye beğendirebilmek için yazıyorum. Korkarım ölçütüm o. Ne yazsam beğenmiyor, tatmin olmuyor hiç. Evde o beğenmediği için müsveddede kalan pek çok öykü var. Hatta önce beğenip onaylasa da bir müddet sonra kıyasıya eleştirmeye başlıyor öykülerimi. Hani Kurt VONNEGUT diyor ya "Yalnızca tek bir kişiyi memnun etmek için yazın." Elbette öykülerinizin beğenildiğini işitmek çok güzel bir duygu. Olumlu ya da olumsuz, okuyan herkesin öykülerimle ilgili mutlaka bir görüşü vardır ama herkesin ne düşündüğünü önemsemiyorum ben. O kafamın içindeki tek kişi benim ölçütüm. O beğendiği zaman benim için o öykü, olmuştur. Haklı bir nedenim yok aslında. Yazan insanlar yazdıklarının muhteşem olduğuna, yazmazlarsa "edebiyat dünyası"nın batıp, bitip yok olacağına inanıyorlar sanıyorum çoğunlukla. Söylem ve davranışlarda bunu seziyorum. Ama kötü bir haberim var: Yazmazsak hiçbir şey olmaz. Dünya falan da yıkılmaz. Yazmamış oluruz!.. Edebiyat tarihinde "İyi ki yazmış." dediğim onlarca başarılı yazar var. Hakikaten iyi ki yazmışlar. Bize çok şey kattılar. İnsanlığa çok şey kattılar. Fakat ayaklarımız yerden kesilmemeli. Kendimizi tanrılaştırmamalıyız. Sadece yazıyoruz. Bu kadar... Yazmasam ne olur? Kim ne kaybeder? Hiç! Sadece ben yazmaya ihtiyaç duyuyorum, yazınca daha iyi oluyorum. Benim buna ihtiyacım var. Yazarın bu noktada kalabilmesi, "kibir" adlı bataklığa düşmemesi gerekiyor, diye düşünüyorum. Bütün bunları söylerken yazarın içinde yaşadığı topluma ve insanlığa karşı bir sorumluluğu olmadığını düşündüğüm şeklinde anlaşılmasını istemem. Yazarın, içinde yaşadığı topluma ve insanlığa karşı sorumlulukları vardır. Yazdıklarım birilerinin yüreğine dokunursa bu benim için ayrıca mutluluk vericidir. Böyle bir deneyim yaşamadım. Yazdıklarımın çoğu benim yaşamımın bir noktasında karşılaştığım bir anın, bir durumun kurgu ile geliştirilip zenginleştirilmesi; o olayın, durumun benim hayata bakışım ve deneyimim yoluyla yeniden var edilmesi ile ortaya çıkıyor. Hiçbiri tamamen gerçek de değil tamamen kurgu da değil. Hayata dair şeyler... Hisler, düşünceler, acılar, sevinçler... Öyle bahsettiğiniz gibi bir gizem yok. Yahut ben yaşamadım. Yaşanmış bir olayı, acıyı, hissi yeniden kurguladım... İstediğim gibi. Ya da gördüğüm gibi. Yazarken yaşadığım hayata kendi içimden bakıyorum. Bir gün öncelikle kendimi aşabilirsem onlar gibi olmak istediğim iki isim var. Biri Tomris UYAR. Onu çok beğeniyorum. Yaşadığı hayata, içinde bulunduğu muhite bakınca onun o müthiş ve şaşırtıcı gözlem gücü beni hayrete düşürüyor. Nasıl başardı diyorum?... Tomris UYAR hayatının hangi noktasında bu insanlarla karşılaştı, böyle bir hayatı gözlemleme imkanı buldu? İkinci isim de yaşayan yazarlardan Necip TOSUN. Onun kendini yazmaya adayışını seviyorum her şeyden önce. Başarısının en önemli nedeni bu. Edebiyatın bütün dedikodularından, hırslarından, sataşmalarından uzak durarak kendini okumaya ve yazmaya adamış Necip TOSUN. En doğrusunu yapmış. Bir öykü yazarı olarak onun dilini çok seviyorum. Keyif alıyorum öykülerini okumaktan. Bunun dışında Necip TOSUN öykülerini başarılı kılan bir diğer husus da onun öykülerinin daima bir mesele barındırıyor olması. Yalnız şiirsel dile dayanan, güzel, hoş cümlelerle akıp giden öyküler yazmıyor Necip TOSUN. Hani kendisi diyor ya karakter yeni bir hayat teklifi olmalıdır, diye... İşlenmiş bir yazın dilinin yanı sıra Necip TOSUN öyküleri, aynı zamanda yeni bir hayat teklifi. Bu ikisini aynı anda başarabilen çok az yazar var. Kuramsal bilgi, birikim ve deneyimi ile de en üst sırada. Bütün bunların ötesinde "Mazharı feyz olamaz düşmeyicek hake nebat/Mütevazı olanı rahmet-i Rahman büyütür." beytinin ifade ettiği gibi davrandığını gözlemliyorum. Yazarlığın, iyi yazmanın dışında her şeyden önce bir insan olarak kendini yetiştirme, olgunlaştırma meselesi olması gerektiğine inanıyorum. Kibir yok kendisinde. Bu yüzden "rahmet-i Rahman" büyütüyor onu. Hem güçlü kalemiyle hem kuramsal birikimiyle hem de mütevazı davranışları nedeniyle onun gibi olabilmeyi isterim ben de. Yarışmak demeyelim ama örnek almak diyebiliriz. Günümüz hikayesi, klasik hikaye anlayışından farklı bir yolda ilerliyor. Öykü yalnız bir hikaye anlatma meselesi değil artık. Öyküyü öykü yapan şeyler dili, yarattığı atmosfer, öyküdeki ritim en çok. "Öykü" demek gerektiğini söyleyenler bunu belirtmeye çalışıyorlar. Bazen sert ifadeler sarf edenlere rastlıyoruz. Her ne kadar eski alışkanlıklara bağlı biri olarak bir süre ben de böyle düşünmesem de "öykü" demek gerektiğini söyleyenlere katılıyorum çünkü günümüz hikayesi artık evrildi. Başka bir noktaya geldi. Bu yalnız bir sözcük değişimi değil. Öykü, sözcüğünü kullanmak daha doğru. Bugünün anlayışında, geldiğimiz noktada hikaye, öykünün anlattığı olaydır. Öykü ise türün adı. Dergileri mümkün olabildiğince takip ediyorum. Dergi yayıncılığı da yaptığımız için. İyi bir öykü okuru olmaya çalışıyorum. Öykü benim için çok özel bir tür. Yeni çıkan öykü kitaplarını da merakla takip ediyorum. Esra KAHYA'nın "BENİM RÜYALARIM HEP ÇIKAR" adlı ilk öykü kitabı çıktı. Son çıkanlardan onu söyleyebilirim. Onun dışında kitapları yeni çıkmış olmasa da başarılı bulduğum pek çok yazar var. Tümünü burada saymam elbette imkansız. Zafer ÇARBOĞA'nın "RA'DAN DÜŞENLER"; İbrahim Halil ÇELİK'in "KORKUNÇ BEYAZ" adlı öykü kitaplarını çok başarılı buluyorum. Mehmet Fırat PÜRSELİM'in kalemindeki toplumsal hassasiyet çok güzel. Muhammet ERDEVİR'in LAV DENİZİNDEKİ ADA ve PRELÜT adlı öykü kitapları öykü dili bakımından bana göre çok başarılı, çok başka bir noktada. Kitap Haber'e ve size çok teşekkür ediyorum bana da yer verme nezaketi gösterdiğiniz için.


Çizilen her çizim, atılan her çizgi, çizerler için çok kıymetlidir elbet. Benim kıymetlim ise Güzel Sanatlar Fakültesine hazırlanmak için başladığım resim kursunda çizdiğim ilk desen çizimim oldu. O çizime baktığım her an; çizdikçe, çalıştıkça nereden, nasıl bir noktaya geldiğimi hatırlatır bana. O çizimin çizildiği zamandan bu yana 14 yıl geçti ve bu kıymetli çizimi resim çantamın içinde hala saklıyorum. Yeteneğimi keşfetmeme yardımcı olan ilk kişi lisedeki resim hocam olmuştu. Onun yönlendirmeleri ile lise bölüm tercihimi "Grafik ve Fotoğraf" bölümü olarak yaptım. Daha sonraki süreçte üniversite sınavlarına hazırlanmak üzere resim kursu arayışım oldu. Ve çok kıymetli kurs hocalarımla tanıştım. Onların yönlendirmeleri ve bana kattığı bilgi ve tecrübeler ile birlikte Güzel Sanatlar Fakültesi Çizgi Film-Animasyon bölümü ve Eğitim Fakültesi Resim-İş Öğretmenliği bölümünü kazandım. Tercihim Çizgi Film bölümünden yana oldu. Bu süreçte almış olduğum eğitim ile birlikte keyif aldığım, ilerlemek istediğim alanlar belirginleşmeye başladı. Karakter tasarlamak benim için çok keyifli bir süreç olmuştu her zaman. Yeni bir hikaye, o hikayenin kahramanları, kişisel fiziksel özellikleri beni çok etkilemiştir. Bu sayede çocuk kitapları beni evimde hissettiren bir alan oldu. Çizdikçe, çalıştıkça, ve geliştikçe piyasadaki yerimi buldum ve bulmaya da devam ediyorum. Çizdiğim bir kitabı elime alana kadar çok heyecanlı oluyorum. Projeye başladığım ilk andan itibaren kitabın basılı halini görmek için sabırsızlanıyorum. Çalışma süreci projeye bağlı olarak uzun soluklu olabiliyor ve gelen revizeler ile birlikte bu süreç ne yazık ki daha da uzuyor. Çizim sürecinden sonra mizanpaj ve baskı sürecini de unutmamak gerek. Ekrana yansıttığınız çizgilerin, renklerin ve karakterlerin elinize ulaştığı o an çok keyifli bir an oluyor. Sayfaları çevirdikçe yeni basılan kitap kokusu ile birlikte çizimlerimi görmek en mutlu olduğum anlardan bir tanesi. Film süreci bir ekip işi olarak nasıl ilerliyorsa kitap süreci de aynı şekilde ilerliyor. Çizer, yazar, editör bu sürece dahil olan herkesin bir görev alanı var. Ben kendi alanımda çizgilerimle başbaşa kaldığım zaman çizgilerimin yönetmeni olarak görüyorum kendimi. Projeye bağlı olarak değişkenlik gösteren durumlar dışında, projenin en baştan belirgin ve net olması benim için çok önemli. Benim çalışacağım alan için, metinlerin çizim yapılacak alanlar için ayrılmış olması gerekir. En başından temelleri sağlam olan bir proje her zaman tercihim olmuştur. Aslında yaptığımız iş bir yandan çok keyifli, bir yandan da zor. Kendi hayal dünyanda kurguladığın karakterleri, mekanları; yazarın, editörün isteğine göre şekillendiriyorsun. Ortak bir dil oluşturmak projenin sağlığı açısından çok önemli oluyor. Sorun her sektörde her iş alanında olduğu gibi bizim alanımızda da var tabii ki. Son zamanlar için konuşacak olursak benim gözlemim, her alanda olduğu gibi yetkin olan olmayan herkesin yazmaya ve çizmeye başlaması oldu. Piyasada sağlıklı olan çalışmaları, bilgileri ve kitapları ayıklamak, tabiri caizse süzgeçten geçire geçire, eleye eleye bulmak okur kitlesi için önemli bir nokta bana göre. Yaptığınız alanda çalıştığınız kişilerle iyi bir ilişki kurduğunuz takdirde yaptığınız işin gidişatı da ona göre şekilleniyor. Her zaman dile getirdiğim gibi sağlıklı bir ilişki, sağlıklı bir projeyi de beraberinde getirir. Olaya sadece yazar bazlı değil de ekip bazlı baktığımda ekipteki herkes her fikre, revizeye açık olmalı benim için. Tabii makul seviyede olmalı değişiklikler. Dediğim dedik, istediğim istedik kafasında olunduğu zaman ne siz yaptığınız işten keyif alıyorsunuz ne içinize sinen bir projeyi ortaya koymuş oluyorsunuz. Ekip uyumu bu noktada çok önemli bir. Bu konuyu karşılıklı yapılan bir alışveriş gibi düşünebiliriz. Beklentiler aynı zamanda ortak aynı zamanda da karşılıklı oluyor çünkü. İki tarafında birbirine karşı anlayışı, özverisi olması gerekiyor. Yönelmiş olduğum alan ve yapmış olduğum mesleğin de etkisi var diye düşünüyorum; içimde bir yerde hala büyümemiş bir çocuğun enerjisi var. Dolayısıyla çocuklarla aram çok iyidir. Yapmış olduğum işlerde yazar-çizer buluşmasına işlerim dolayısıyla henüz katılım sağlayamadığım için aktif olarak çocuklarla saha içinde buluşma fırsatım olmadı. Umarım bu fırsat en kısa sürede tekrar karşıma çıkar ve çocuklarla birlikte yaptığımız işleri beraber konuşma fırsatımız olur. Hedefim her zaman başarıya ulaşmak oluşmuştur. Başarı serüveninde başarıyı tetikleyen ve etkileyen birçok faktör var tabii. Bazen istediğiniz, düşündüğünüz hedefin karşılığını alamadığınız anlar olabiliyor. İşimi en iyi şekilde yapmak ve okurun çizdiğim görsellerden benim kadar heyecan ve keyif alması noktasında kendimi sorumlu hissediyorum. Verdiğim enerjinin karşı tarafa geçmesi, daha doğrusu geçebilmesi benim için çok kıymetli bir an. İşimin gerektirdiği kadar okurum diyebilirim. İyi bir okur henüz olmadım ne yazık ki. Belirli bir tarih aralığında bitirmeniz gereken bir iş var elinizde. Bu tarih aralığında kendi düzenimde sağlıklı ve hızlı bir şekilde o işi bitirmeyi hedeflediğim için okuma kısmı çizdiğim alanlar ile sınırlı kalıyor. Beni zorlayan... Aslında projeden proje bu durum değişkenlik gösteriyor. Çok gerçekçi karakterler benim için zorlayıcı bir unsur. Kendinize has oluşturmuş, oturtmuş olduğunuz bir tarzı gerçekçi nitelikte resmetmek gerçekten zor bir süreç. Tıkandığım noktalarda ise kendime, daha doğrusu çizgilerime yakın bulduğum kıymetli çizerlerden ilham alıyorum. Proje ilk elime geldiğinde projeyi okuyorum ve projeye başlamadan benim için uygun olup olmadığına karar veriyorum. Çizgi ve tarzıma uygun değilse o projeyi almıyorum. Bana uygun olmayan bir projeyi kabul ettiğim zaman açıkçası işkenceye dönüşebiliyor yaptığım iş. Çocuk kitaplarının yanı sıra çocuk dergilerine de çizimler yapmaktayım. Yaptığınız her iş en iyi işinizdir elbet. Benim için bende iz bırakan ve çok keyif aldığım en iyi işlerim "Uçuk Ailemle Kaçık Maceralar" serisi, "Farkındalık Hikayeleri" serisi ve son olarak bir çocuk dergisine çizmiş olduğum bir sayfa çizimi olan "Tavuklar Nereye Saklanmış" görseli diyebilirim. Yurt içi ve dışı olarak takip ettiğim sanatçılar var. Kendime yakın bulduğum sanatçıların işlerinden keyif alıyorum. Çocuk kitabı üzerine olmasa da, büyük bir projenin daha doğrusu bir sinema filminin altyapısında çalışmayı çok istiyorum.