Necip Tosun'a ait bu yazıyı Sezai Karakoç'un vefatının ardından alıntılıyoruz. Sanatlar arası ilişkiler, sanat dünyasının her zaman en çetrefilli konularından biri olmuştur. Edebiyat-sinema, müzik-şiir, fotoğraf-resim, tiyatro-sinema ilişkileri pek çok yönden ele alınıp tartışılmıştır. Bu tartışmalar sonucunda, her sanatın kendine özgü bir dili olduğu ve başka bir dile çevrilemezliği görüşü ağırlıklı görüş olarak ortaya çıkmasına karşın, pratik bir gerçek olarak sanatlar arası ilişkiler de, bu tartışmalar da halen sürmektedir. Hiç kuşkusuz bu tartışmaların odak noktasında sinema sanatı durmaktadır. Aslında bunda şaşılacak bir yan da yok. Çünkü bütün sanatları bünyesinde barındırdığı ve yirminci yüzyılın sanatı olduğu belirtilen sinema, tarihsel serüveni içerisinde pek çok sanatla yoğun ilişki içerisinde olmuştur. Ne var ki, sinema ilk dönemlerde pek çok çevrece sanat olarak görülmüyor, daha çok teknolojik bir imkan olarak nitelendiriliyordu. Hatta içlerinde sinemanın diğer sanatları bozacağına dahi inananlar vardı. İşte sinema bu ilk dönemlerde hem bu endişeleri gidermek, hem de kendini ispatlamak için diğer sanatlarla ilişki içerisine girmiştir. Sinema öncelikle tiyatro ile ilgilenmiş ve pek çok tiyatro eserini kendi diline aktarmıştır. Daha sonra sinema-edebiyat ilişkisi başlamış, doğrusu bu ilişki çok daha görkemli ve etkili olmuştur. Çünkü "hikaye anlatma" ortak özelliği nedeniyle edebiyat, sinema için bulunmaz bir kaynaktı. Sinema da bu kaynağı doyasıya değerlendirmiştir. Özellikle roman ve hikayenin başyapıtları peş peşe sinema diline aktarılmıştır. Sinema ile edebiyat arasındaki bunca yoğun ilişkiye rağmen aralarında hep ciddi sorunlar yaşanmıştır. Bu da beraberinde edebiyatçı-sinemacı çatışmasını doğurmuştur. Esere sadık kalınmaması, atmosferinin yeterince yaratılamaması, sinemaya yöneltilen eleştiriler olarak sıkça tekrarlanmıştır. Sinema-şiir ilişkisi ise bütün bunlardan çok daha problemli ve tartışmalı bir konumda durmaktadır. Temel soru şudur: Sinema, şiiri nasıl değerlendirebilir, onu kendi doğasına nasıl katabilir? Bu o kadar da kolay değildir. Şiir bir kere roman gibi, hikaye gibi sinemanın kullanacağı somut malzemeler içermez. Kabaca söylersek, şiirin "hikaye", "entrika" gibi malzemeleri yoktur . Yani "Tüm sanatların bireşimi olarak tanımlanan sinemayı bu sanatlara böldüğümüzde kalan sıfır olmuyordu hiç: Şiir artıyordu". Evet, şiir artar. Ama sinemacılar bu "zor ilişki"ye rağmen onu da sahiplenmekte gecikmediler. Hatta kimileri işi daha da ileri götürerek şiirin asıl sinemada var olabileceğini ileri sürdüler. Onlara göre: "Sinema insan gözünün gerçeğe pek fazla sadık kalmayan retinasına göre çok daha zengin bir üstün insan gözüdür. Bu nedenle ruhun insanüstü boyutu olan şiiri yalnızca o aktarabilirdi." Franz Kafka da sanki bu görüşü teyit ediyordu: "Çağdaş ozanın saz telleri, sonsuz selüoit şeritleridir". Evet, görüntü, sinema, bu denli güçlüydü işte. Elbette şiir de "burada" mümkündü. Şiirsellik peşindeki sinemacılar, 1930-1945 yılları arasında gözlenen bir sinema akımına da imzalarını attılar: "Şiirsel Gerçekçilik". Jean Reoir, Rene Clair, Jean Vigo, Jacques Feyder, Julien Duvivier ve Marcel Carne gibi yönetmenler bu akımın öncüleri olarak sivrildiler. İlginçtir, kimi şairler de bu "sinemadaki şiir"e destek verdiler. Şairler bazen bizzat yönetmen olarak , bazen oyuncu olarak , bazen de senarist olarak sinema-şiir ilişkisinde taraf oldular. Artık pek çok yönetmen "şiirsel sinema"dan, "sinemada şiir" yazdığından söz ediyor, eleştirmenler filmleri "şiir gibi" buluyorlardı. Ne var ki, sinemadaki bu "şiir"in ne olduğunu kimse tam olarak ifade edemiyordu. "Gibi" ve "şiirsellik" tanımlamaları ile adeta top taca atılıyordu. Ama Rus biçimcileri işi biraz somuta indirgiyor, özellikle edebiyat eleştirmenlerinin katkılarıyla, sinemadaki kurgu aşamasında şiir tekniğinden yararlanılabileceğini iddia ediyorlardı. Kimi yönetmenlerce de zaman zaman kahramanların sözlerinde şiirselliğin yakalanmaya çalışıldığı gözleniyordu. Bu karmaşa ünlü yönetmen Pier Paola Pasolini'ye kadar sürer. Kendisi de bir şair olan Pasolini "sinemada şiir" konusu üzerine ciddiyetle eğilip bu konuda ses getiren görüşler ileri sürüyordu. Filmlerin düzyazı dili ile mi yoksa şiir dili ile mi yazıldığını tespit etmek için filmler üzerine araştırmalar yapıyor, "şiir sineması" görüşünü temellendirmeye çalışıyordu. "Nesnelerin doğrudan fiziksel üretimlerini sağladığı için sinema özünde şiirseldir," diyen Pasolini şu fikirleri savunuyordu: "Şiir sineması, bir şairin dizelerini yazarken kullandığı gibi özel bir teknik uygulayarak yapılan sinemadır. Bir şiir kitabını açtığınızda kafiyeler, üslubu... hemen görürsünüz; bir araç olarak dili görebilir, bir dizenin hecelerini sayabilirsiniz. Şiir metninde gördüklerinizin eşdeğerini sinemada kamera hareketleri ve montaj aracılığı ile görürsünüz. İşte bu nedenle film yapmak, şair olmaktır". Görüldüğü gibi Pasolini kamera hareketleri ve montaj aracılığı ile sinemada şiir yazılabileceğini iddia ediyordu. "Sinemadaki şiir"e, "şiirsel sinema"ya, bir dönem şairlerinin yoğun desteğine rağmen, şairlerin genelde hiç de iyi gözle bakmadıklarını görüyoruz. Bu şairlerin önemli bir bölümü, şiirin kendisinden başka bir dille ifade edilemeyeceğini belirttikten sonra, şiirin diğer sanatlarca "kullanılmasını" doğru bulmadıklarını ifade ederler. Bizde Sezai Karakoç şiir için: "Bütün sanatlar onun ateşini çaldı," derken, İsmet Özel; "Başka bir etkinlik içinde şiir aramak fanteziden öte anlam taşımaz," görüşündedir. "Sinemada şiir" kavramı etrafında süren bu tartışmalar daha uzun bir süre devam edeceğe benziyor. Aslında bunda garipsenecek bir yan da yok. Çünkü sinema ve şiir gerek imkanları, gerek dilleri, gerekse ifade biçim ve kaynakları birbirinden oldukça farklı iki ayrı sanat dalı. Şiir daha kişisel ve ben'in ifadesi, sinema ise kolektif bir çalışmanın ürünü. Şiir kelimelerle, imgelerle oluşurken; film karelerle, planlarla oluşmakta. Sinema-şiir ilişkisinde işte problem de burada başlamaktadır: Sinemanın dili ile şiirin dili farklıdır. Şiirin dili sözcük, imge iken, sinemanın dili görüntüdür. Biri görüntüyle hayatiyet kazanırken diğeri sözün gücüyle hayatiyet kazanır . Bu nedenle "sinemada şiir" kavramından söz eden sinemacılar bu kavramın içini tam dolduramıyorlar. İleri sürdükleri her fikir yeni bir tartışmaya kapı aralıyor. Örneğin bir filmin, Pasolini'nin iddia ettiği gibi, düzyazı dili ile mi yoksa şiir dili ile mi yazıldığını tespit etmenin zorluğu yanında, buna ölçü olarak kullanılan materyallerin sıhhati de tartışılır. Ama bütün bu problemli ilişkiye rağmen, şiirin sinemacılara kimi kalkış noktaları, kimi hedefler, anlatım ve ritim için kimi ipuçları ve malzemeler verebileceği gerçeği de gözden uzak tutulmamalıdır. Bu anlamda "kamerayla şiir yazdıklarını" söyleyen yönetmenlerin bu sözleriyle, en azından yaptıkları işin sanatsal boyutunu vurguladıklarını ve filmlerinin vurucu, akıcı, derinliği, yoğunluğu olan emek işi ürünler olduğunu ifade etmeye çalıştıklarını anlamak gerek. Buraya kadar hep " sinemadaki şiir"den söz ettik, yani "şiirsel sinemadan". Şimdi olaya bir de tersinden bakalım. Yani "şiirdeki sinema"ya, "sinemasal şiir"e.. Peki nedir "sinemasal şiir" ya da sinema şiirin neresinde? Öncelikle sinemasal şiirden, sinemadan yola çıkılarak oluşturulmuş şiirleri kastettiğimizi belirtelim. Yani kaynağını sinemasal malzemelerden alan, sinemanın doğasının etkilediği, belirlediği şiirler. Sinema sanatının içinde bulunduğumuz yüzyıla damgasını vurduğuna kuşku yok. İnsanların giyim kuşamlarını, yaşam biçimlerini etkileyen sinemanın başka sanatları etkilemesi kadar doğal bir şey olamazdı. Öyle de oldu. Sinema, diğer pek çok sanattan etkilenmesi yanında şöyle ya da böyle diğer sanatları etkilemiştir. "Çağdaş sanata ritim ve gerilim unsuru olarak zaman kavramını," getiren sinema, roman, hikaye, tiyatro, resim gibi pek çok sanatı etkilemiştir. Özellikle Amerikan romanlarında bu etkiyi görmek mümkündür. Bu anlamda John Dos Passos ve Ernest Hemingway'i anabiliriz. Yine "Yeni Roman"cıların eserlerindeki sinema öğesi bilinen bir durum. Bizde ise Attila İlhan, Orhan Kemal, Tarık Dursun K. ilk akla gelen isimlerdir. Örneğin Tarık Dursun K.'nın "36 Kısım Tekmili Birden" adlı hikaye kitabı tam anlamıyla bir sinema kitabıdır. Kitapta yer alan 12 hikayenin tamamı 12 ayrı filmden yola çıkılarak oluşturulmuştur. Hikayelerin isimleri de film isimleridir zaten: "Kamelyalı Kadın", "Üç Silahşörler", "Unutulmaz Şarkı" vb. Attila İlhan ise romanlarındaki sinemanın etkisini bizzat kendisi dile getirir. Peki tarihsel süreç içerisinde sinema, şiiri hangi durumlarda ve nasıl etkilemiştir? Şiir, sinemanın malzemelerini, birikimlerini nasıl değerlendirmiştir? Yani "şiirdeki sinema" nerede durmakta? Tabii burada "şiirde sinema"dan, "sinemasal şiir"den sadece içinde 'sinema' geçen, 'film' geçen şiir değil, daha çok bir anlatım, bir doğa, bir birikim olarak sinemadan etkilenen şiirin anlaşılması gerekir. Bilindiği gibi bir filmde görüntüden görüntüye, sahneden sahneye, belli bir ritim ile gidilir. Film, durmaksızın gösterir, anlatır ve mekan sınırı tanımaz. Aynı anda hem göze hem de kulağa hitap etme avantajı nedeniyle de dünyasını kolay kurar ve muhatabını kolay inandırır. Bütün bunlar pek çok şairi etkilemiştir. Bu anlamda elindeki kalemi bir kamera gibi kullanan ve durmaksızın "gösteren" şairlerin sayısı hiç de az değildir. Sinema-şiir ilişkisinin başladığı ilk dönemlerden itibaren Jean Cocteau, Jacques Prevert, Paul Eluard, W.H. Auden, Rafael Alberti, Ppilippe Saupoult gibi yazarların "sinemasal şiir"ler ve yazılar yazdıkları söylenir. Prevert'in şiirlerini değerlendiren Gaeten Picon'un şu sözleri, bize "şiirdeki sinema", "sinemasal şiir" konusunda önemli ipuçları vermektedir: "Edebi poetik imgedense, onun şiirlerinde sinemanın poetikasını düşünürüz. Ve Prevert'in "bir sinema adamı" olduğu bilinmektedir; senaryo veya tiyatro argümanına ait olan özel bir yazına alışmış biridir o. Çehre değişimi, görünür gerçekliği değiştiren yalıtılmış görüntü şeklinde ortaya çıkmaz. Fakat imgeleri art arda geçişlerle zuhur eder, şiirsel eylem burada, bakışın her yerde olmasıyla, kendine verili olan şart tanımaz güçle karışır. Şiir yol yöntemdedir . Eylemde bir görüntüden bir görüntüye, bir nesneden bir nesneye gidilir; şiir genelde bir montajdır, sinematografik bir çevirim senaryosudur". "Sinemanın şiir üzerinde bir etkisinin olduğunu yadsımak güçtür," diyen Enis Batur ise bu konuda şunları söyler: "Gerçeküstü hareket ile birlikte, şiirde görselliğin öneminin gitgide artmış olmasında sinemanın dolaysız rolü olmuştur. Öte yandan öğelerin yoğunluk kazanışının yanında kurgunun ve ritmin arst poetica'ya usul usul mühürlerini vurdukları da apaçık ortadadır: Aragon'un şiirleri hızla döndürülen bir makarayı andırır, Saint-John Perse'in gözü panoramik bir seyirle dalgaları ve rüzgarları ölçer, Dylan Thomas'da sanki bir sahneden ötekine geçilir durmadan". Bizdeki "sinemasal şiirler"e gelince. Kuşkusuz bu apayrı, ciddi bir araştırma konusudur. Bu anlamda burada anacağımız isim ve malumatları bir kişisel izlenim olarak değerlendirmekte yarar var. Yönetmen Metin Erksan, Abdülhak Hamid'in 1923'te yayımlanan bir şiirinden söz eder. Daha doğrusu senaryo-şiirinden. Adı: "Sinema Şiiri". "Üsküdar, İskele/Herkeste tehacüm, acele.../ işte vapur haykırıyor hiddet ile,"diye başlar senaryo-şiir. Bu senaryo-şiirin sonunda da "bu manzumenin mevkii neresidir bilmem," diye not düşen Hamid, şu anda tartıştığımız sinema-şiir adlı çetrefilli konuyu sanki çok önceden fark etmiş gibidir. Nazım Hikmet'in "Kuvayi Milliye"si baştan sona bir senaryodur. Kahramanlar, eylemleri, mekanlar tam olarak çizilmiştir. Attila İlhan'ın romanlarında olduğu gibi şiirlerinde de "sinema" ağırlıklı olarak yer alır. Onun şiirlerinde sinemasal tekniklerin bütün açınımlarını görürüz adeta. Objektif açılır, bir görüntü karşımıza çıkar. Hafif bir kararma ile diğer bir görüntüye geçilir. Bazen de çarpıcı görüntüler peş peşe sıralanarak sonunda bir bütüne ulaşılır. Attila İlhan bir zamanlar bu yaklaşımları bir suçlama olarak kabul ediyordu: Örneğin "Yağmur Kaçağı"nın önsözünde şöyle der: "Beni bir sinema şiiri yazmakla suçlamıştır." Ve İlhan Berk. "İşte Kurşun Kubbeler Şehri İstanbul'dasın" dizesiyle başlayan "İstanbul Kitabı" tamamen sinemasal görüntülerden oluşur. Ülkü Tamer ise hepten sinemaya aşık bir şairdir. "Gary Cooper İçin Bir Şiir"i hatırlayalım. "İçimden geçenleri bilemezsin/taşıtların, sinema görüntülerinin/ve keman seslerinin çoğalttığı," diyen Ahmet Oktay acaba neye vurgu yapıyor? Ece Ayhan'ı da kayda geçirelim. İsmet Özel'in "Amentü" şiirini "flash-back" tekniğiyle oluşturulmuş bir şiir olarak görenler acaba ne kadar yanılıyor? Ya Ataol Behramoğlu'nun şu dizeleri: "Kadın ve adam oturuyorlardı/Uzakta beyaz dağlar vardı/Gara girmek üzereydi Barselona-Madrit treni" Bir filmin girişini çağrıştırmıyor mu? Refik Durbaş ise gün boyu amatör kamerasıyla tespit ettiği görüntüleri akşam deşifre eder gibidir dizelere. Durbaş'ın "Çaylar Şirketten" şiiri tipik bir kısa film senaryosudur. Ama "şiirde sinema" dendiğinde özel bir parantez açmamız gereken şair Murathan Mungan'dır. Mungan'ın "Yaz Sinemaları" adlı şiir kitabının tamamı sinema üzerine yazılmış şiirlerden oluşur. Şair kimi zaman bir filmin kendisinde bıraktığı izlenimleri, çağrışımları, kimi zaman sevdiği yönetmenleri kimi zaman da sinemanın bir problematiğini şiirleştirir. Mungan, plan, bindirme, balıkgözü kullanımı, ağır çekim, donan kare, uzun plan, ayrıntı çekim gibi sinemanın teknik terimlerini şiirine sokmaktan çekinmez. Hatta sinema afişi üzerine bile bir şiiri vardır Mungan'ın. Bu arada Cahit Yeşilyurt, Enis Batur, Osman Konuk, Cafer Turaç, Küçük İskender, Ahmet Erhan, Akif Kurtuluş, Süleyman Çelik, Selim Erdoğan'ın şiirlerindeki 'sinema tadı'ndan söz edebiliriz. Bu soruların cevabını bulabilmek için, bu konuya iyi bir örmek olan Sezai Karakoç'un "Liliyar" adlı şiirini ele alalım. "Şiirler III" de yer alan "Liliyar" şiirine, yönetmenliğini Charles Walters'ın yaptığı, başrollerini Leslie Caron, Mel Ferrer ve Jean Perre Aumont'un oynadığı "Lili" filmi kaynaklık etmiştir. Hikaye ise Paul Callıco'ya aittir. Karakoç, "Lili" filminden yola çıkarak, orijinal, güzel bir şiire ulaşmış sonuçta. Fransız yazar ve senaryocu Lois Gardel ortaya şöyle bir soru atmıştı: "Aslında bugüne kadar yapılmayan bir şey var, ben onun yapılmasını çok isterdim: O da romandan uyarlanmış film seyrediyoruz, ama filmden uyarlanmış roman okumuyoruz." Sezai Karakoç, filmin romanını değil ama şiirini yazmıştır. Karakoç bu şiiriyle "sinemanın şiiri olur mu?" sorusuna da ilginç bir örnek vermiştir. Şiirin yazılış tarihi: Bahar, 1954. Şimdi "Lili" filmine ve bunun nasıl şiire dönüştüğüne bakalım. Görüldüğü gibi yönetmen, karakterleri, çatışmaları, mekanları oluşturup görüntünün imkanlarını kullanırken, şair olayın ruhunu, özünü yakalayabilecek imgelere, çağrışımlara başvurarak kelimenin gücünden yararlanıyor. Yönetmenin görüntüyle elde ettiği etkiyi, o sözle yakalıyor. Filmin görüntü ve eylemlerini kendi duygu dünyasında yoğuran şair, bunu dilin gücüyle birleştirip bir başka güzelliğe ulaşıyor. Bu nedenle filmdeki pek çok tema, vurgu, şairin duygu dünyasında yepyeni, derinlemesine bir anlama ulaşıyor. Şair bir filmden yola çıkıyor ama sonuçta bir başka güzelliğe, bir başka sanatsal orijinaliteye ulaşıyor. Artık bu şiirin bir anlamda filmden bağımsız bir başka şeyi temsil ettiğini söyleyebiliriz. Çünkü artık bu şiirden, filme ulaşmak çok zor. "Görüntü" ve "söz"ün avantaj ve dezavantajları konuşulurken kaçınılmaz olarak "muhayyile" konusu gündeme gelmekte. Bu anlamda özellikle muhayyile açısından şiirin görüntüye nazaran daha avantajlı bir konumda olduğu söylenebilir. Çünkü görüntü, herhangi bir tipi, karakteri, mekanı vs. tanımlıyor, çerçeveliyor. Açıkçası adını koyuyor. Her kimden ve neden bahsediyorsa onu karşımıza çıkartarak, düş gücümüzü donduruyor, sınırlıyor. Şiir ise, kişiyi, olayı, mekanı tanımlamaz sadece bize ondan söz eder. Dolayısıyla okuyucu, onu, onları zihninde dilediğince tanımlar, çoğaltır, üretir. Böylece şiirin gündemi, sınırsız bir anlam çeşitliliğine ve zenginliğine ulaşır. Her insan, yüreğindeki, kafasındaki çerçeveyi buraya oturtur. Böylece özel dünyalarda şiir yeniden, yeniden üretilir. Görüntü ise bir şeyin adını koyarak çoğaltımı engeller. Örneğin "Lili" filmindeki kızı biliriz: Sarışındır, aptalcadır, nasıl yürür, nasıl konuşur vs. Kuklacıyı da: Yaşı kaçtır, nasıl yürür, neye sinirlenir vs. Böylece artık onları çoğaltamayız. Çünkü tıpkı gördüğümüz gibidirler. Ama şiirde böyle olmaz. Her okuyanda bu iki tip ayrı karakterler olarak canlanır. Herkes dilediği gibi ve düş gücü oranında o tipleri "kendine has" olarak üretir. Bütün bunlara rağmen görüntünün gücü ve imkanları ile şiirin gücü ve imkanlarını karşılaştırıp birinin lehine bir sonuca ulaşmak çok zor. Çünkü bu iki olgunun başarısı, var olan imkanlardan çok, bunları kullanan insanların, sanatçıların birikimlerine, estetik bilinçlerine bağlı bir olay. Bu konuda sonuç olarak belki şu söylenebilir: İster sinema şiirin birikim ve doğasından yararlansın, ister şiir sinemanın imkan ve anlatım tekniğinden yararlansın, soy sanat nereden beslenirse beslensin, sonuçta "eser " kendi özgün dünyasını yeniden kuruyor ve bu haliyle de bambaşka bir gerçekliği ve güzelliği temsil ediyor. Hasan Aydın, Sine-i Edebiyat, Kinema Dergisi, Sayı 1. Pasolini, Hepimiz Tehlikedeyiz, Şehir Yayınları, s.34, 1992, İstanbul. Gaeton Picon, Seçme Şiirler , Yön Yayıncılık, s. 13, 1993, İstanbul. Enis Batur, Kameranın İçindeki Şair, Ve Sinema, Sayı 2. Şiiri dinlemek isteyenler için İsmet Özel'in sesinden Liliyar şiiri.


Moton kelimesi İtalyanca'da "Coron"Yunanca' da "Koroni" karşılığına gelmektedir. Moton; Mora yarımadasının güneybatısında Kalamata bölgesinde bir liman şehridir. 1500 yılında Venedik Devleti'nin hakimiyetinde olan Moton Osmanlı ordusu tarafından fethedilerek, Osmanlı Devleti'nin müstahkem bir şehri haline gelmiştir. Eser, Sultan II. Bayezid döneminde gerçekleşen Moton Kuşatması Osmanlı ordusunda olan bir yeniçerinin serüveni ve zorluklara rağmen pes etmeyen bir toplumu ele almaktadır. Bu eserde bir yeniçerinin yaşamı, savaşta yaşadığı olaylar okura sunulmuştur. Eserde, olaylar kronolojik bir sıra ile kurgulanmıştır. Eserdeki olay akışı şu şekildedir; Sırp köyünde yaşayan bir ailenin, iki erkek çocuğundan biri olan Vuşka, Osmanlı ordusuna alınarak Moton Seferine katılır ve macerası başlar. Moton Seferinde Osmanlı ordusunda yer alan Vuşka ve onun dostu olan Dragon etrafında cereyan eden olaylar ve Venedik yöneticileri tarafından haksız yere öldürülen Aleksia ve Balıkçı Manolis'in Aleksia'ya karşı beslemiş olduğu sevgisini gibi konular eserde yer almaktadır. - Giriş - Sefer ve İsyan - Kuşatma - "Ol Marko kafirini daha koman!" Birinci bölümde yukarıda bahsedildiği gibi iki Sırp kardeşten küçük olan Vuşka'nın Osmanlı ordusuna katılarak, Saka bölümünde görev yapması ve hayat mücadelesi dile getirilir. İkinci başlıkta ise; Sultan II. Bayezid'ın Moton seferi hakkında bilgiler edinmesi ve av sırasında oku domuza fırlatırken yanlışlıkla Çakırcıbaşı'nı vurması ve ardından Saray Baş cerrahı olan İbrahim Efendi'ye yeni bir vazife vermesi İbrahim Efendinin uzun soluklu bir macerası konu edilir. Üçüncü bölümde Moton Kalesi'nin kuşatılması ve Osmanlı- Venedik donanma savaşları, Moton Kalesi'nin içinde yaşananlar işlenmiştir. Yazar, Moton hakkında yazılan şiirlere de yer vermiş ve sadece bir Osmanlı-Venedik mücadelesi ile eseri sınırlamamıştır, aynı zamanda bir dönemin sosyolojik yapısını da ele almıştır. 1967 senesinde Ankara'da dünyaya geldi. Niksar Danişment Gazi İlkokulu, Niksar Ortaokulu ve İzmir İnönü Lisesi'nde okudu. 1983 senesinde ise Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesini kazandı. 1999 senesinden beri Tokat Devlet Hastanesi'nde Kalp ve Cerrahi Uzmanı olarak çalışmaktadır.2005 senesinde ise yapımı unutulmuş geleneksel Türk yayının ihyası üzerine çalışmalara başladı. Bu çabalarının sonucunda 2008'de Güney Kore'nin Busan şehrinde yapılan International Seminer of World Tradational Archery Festival'de "Computerized Tomography of Turkısh Ancient Bows: A New Aspect for Turkısh Bow Making" adlı makalesini sunup Bilgisayarlı tomografinin Türk yaylarının yapısının incelenmesinde çok kullanışlı bir metot olduğunu ortaya koydu. Takip eden yıllarda Türk yayı yapımı ve Türk okçuluğu hakkında birçok yurt içi yurt dışı seminer vermiştir. 2014 senesinden beri tarihi Türk atlı savaş sanatları üzerinde çalışmalar yapmakta olan yazar kurucu başkanı olduğu Danişment Gazi Atlı Okçuluk ve Spor Kulübü'nde lisanslı atlı okçu olarak ulusal ve uluslararası yarışmalara katılmaktadır.


Kapitalist üretim biçimlerinin ve paradigmalarının egemen olduğu bir dünya için gelinen nokta bir krizin varlığı... Başkaya'nın eserine bu krizi saptayarak ve serencamını ortaya dökerek başlaması aslında neye itiraz edeceğine ve nasıl itiraz edeceğine dair işaretleri taşıyor. Mevcut paradigma XIII. yüzyıl ve Kolomb macerasına kadar götürülebilecek olduğu gibi asıl başlangıç noktası şu iki devrimdir: Sanayi Devrimi (1784, Buhar Makinesi) ve Fransız Devrimi (1789). Bu iki devrimin birbiri ile olan kesişimi Başkaya'ya göre geçerli kapitalist paradigmanın taşıyıcısı olmuştur. Ancak Başkaya önemli bir söylem olarak ortaya bu paradigmanın sürdürülebilirlik yitimi yaşadığı için iflas etmiş olduğunu öne sürüyor. Daha sonra çeşitli başlıklandırmalar ile kapitalist paradigmanın mahiyetine ve tezahürlerine dair tahliller gerçekleştiriliyor: Meta fetişizmi, işçinin emeğine yabancılaşması, mülksüzleştirilme ve sermaye birikimi, saçma ihtiyaçlar hiyerarşisi gibi çokça aşina olduğumuz kominst-marksist söylemler yoğunluk kazanıyor. Mesele üretmek değil üretirken aslında tüketmek ve beraberinde biraz da tükenmek... Başkaya'nın temel de ele aldığı ve varıp söylemek istediği de bu. Bu yüzden kitap bir "nasıllık" soruşturması. Bu bölüm ise: Üretimin nasıl olması? Tabii bazı şeylerin ise asla üretilmemesi gerek, öyle düşünüyor yazar. Tüketmeye dair ve bunun bir kültür haline gelişi çokça ele alındı. Foucault, Baudrillard, Chul-Han, Bauaman vb... Başkaya'da üretimi ele alıyor, üretim toplumuna dair tahliller yapıyor. Üretim toplumu aslında şeyler mi üretiyor yoksa ürettiği şeyler ile şeyleşmiş-bir-üretilen mi oluyor... Kendi kendisini üretiyor, kendisini sunuyor aslında belki de. Başkaya en çok buna dertleniyor. Üretelim ama üretirken üretilen biz olursak. Bu işte büyük tehlike. Günümüz performans toplumu aslında özünün tüketicilik ve özünün üreticilik olduğu bir başkalaşmaya evrilmiştir. Başkaya için üretim ilişkilerini rayından çıkaran bizim neyi üreteceğimizin ve nasıl üreteceğimizin sorulmaması ile aslında bir ihtiyaç ve üretim arasındaki bağın tahrip edilmesidir. Üretim için ihtiyaçtan fazlasının üretilmesi, temel ihtiyaçları karşılamayan üretim, doğan bir şey eksilten üretim, daha çok lüks ve gereksiz şeylerin üretimi söz konusudur. Bunlar üretim ve tüketim arasındaki ilişki için ihtiyaçlar sorununu doğurmuştur. Kapitalist çağın paradigması en önce zaten ihtiyaç kavramının içini boşaltmıştır diye düşünüyor Başkaya. İhtiyaçlar teorilerinden hiyerarşi olarak bilinen meşhur açıklamanın aslında bir eşitsizlik sistemi doğurduğunu düşünüyor. Çünkü bu hiyerarşi her tabakanın kendisinin ihtiyacını nasıl karşıladığını gösterir, ihtiyacının ne olduğunu değil. Bu yüzden bu tür şeyler insana olan saygının ve onun kendisini gerçekleştirmesinin aşındırmasına matuftur. Bu bölümün nasıl üretmeli tartışması bu çerçeve ile geliştikten sonra üç alandan örnek vererek durumu somutlaştırıyor. İklim Krizi ve Kapitalizm: Çağlar boyu hep bir enerji biçiminin ve kullanımın söz konusu olması ile aslında egemene uygun enerjiler çağları olmuştur. Örneğin en basitinden nükleer enerji. Nükleer enerji aslında çağa uygun olan, üretilmesi gereken bir enerji değil Başkaya için. Bu çağın egemenlerinin enerjinin ne olmasına karar verdiği bir enerji. Ve gayet net bu nokta itibari ile Başkaya: Üretilmemeli! Çözüm: Enerji tasarrufu. Bu bölümde nasıl üretilmeliyizi tartıştıktan sonra ikinci sorusuna geçiyor Başkaya. Gandi'den bir epigraf ile başlıyor: "Sade yaşa ki başkaları da sade bir yaşam sürdürebilsinler." Başkaya'ya göre bu çağ zenginliğin hortladığı bir çağ... Baudrillard'da nitekim eşitsizliğin ölüm karşısında bile hala çok büyük olduğunu vurgulamıştı Tüketim Toplumu (Ayrıntı, 2019, s.33) eserinde. Baudrillard ile baya hem fikir Başkaya. Baurdillard ile hem fikir olmakla kalmıyor çokça çeşitli veriler, rakamlar vererek tabloyu resmediyor. Sözünü reklamlara da getirmeden durmuyor. Reklamlar durdurak bilmeden her geçen gün tüketimi artırıyor: "tüketiyorum öyleyse varım". Reklam için harcanan masraf, broşür vs ise milyonlarca ağacın katline sebebiyet veriyor. Sözün kısası: Doğaya verilen zararın haddi hesabı yok, ne için tüketmek için. Çare: tüketimi ivedilik ile kısmak. Önce egemenler, önce oligarşiler. Tüketimi kısmaya bunlardan başlanılmalı. Yoksa gönüllü tüketimlere ikna edilecek gönül falan kalmaz. Bunun için de söz radikal bir devrime dayanıp geliyor. Yaşamak için bir birliktelik elzem. Müşterek olmamız gerek bütün haklarımız ile. Bunun için işte özel mülkiyeti gündemine alıyor Başkaya bu bölüm içerisinde. Ve tabi özel mülkiyet ile devlet ilişkisi. Özel mülkiyet bir tabu. Sınırları: nerede başladığı nerede bittiği belli olmayan bir tabu. Bu tabunun bir de dini var: para. Din bugünün dünyasında artık paradır diyor Başkaya. Paraya indirgenen, merkezlenen bir dünya. Ve paraya sahip olan bu dinin tanrıcıkları oluyor. Kendisine kullar yaratmaya başlıyor. Bu kulluk/kölelik ilişkisinin ise lağvedilmesi gerekiyor. Buna ise özel mülkiyetten başlamak en öncelikli Başkaya için.


Hikaye anlatıcılarının özgün bir dil oluşturmaları için yazılmış eserlerin iyi analiz edilmesi, bu eserlerde hakim olan anlatım tekniklerinin çözümlenmesi, üzerinde önemle durulması gereken bir husustur. Bu amaçla elimde bulunan kitapların birçoğunu okuma sırasına göre sıralarken rastlantı eseri gözüme çarpan bu kitap; zihnimde yeni bir pencerenin açılmasına olanak sağladı. Hayat bu kadar hızlı ve bizim bu kadar az zamanımız varken, kitap okumanın da seçici bir disiplinle yapılması gereken bir uğraş olduğu gerçeğinin farkındayım. Üstelik son zamanlarda odaklanma konusunda çok büyük uğraşlar vermeme rağmen çoğu öykü kitabının içinde boğulmaktan ve ilerleyememekten mustaribim. Ancak bu kitabın akıcı ve kendine has dili, konuların ele alınışındaki incelik sizi ilk birkaç sayfada bile içine alıyor. Betül NURATA; Öykü ve yazılar birçok dergide yayınlanmış, ilk öykü kitabı Yüzümü Tanı ile 2017 Necip Fazıl İlk eserler ödülünü almış, Paşa Durmasam Olmaz mı? (2017) çocuk kitabının da yazarı. Uzun zamandır yazdıklarımın hangi türe uygun, hangi anlatım tekniğine yakın olma durumuna bakmadan yazıyordum. Anlatım ve cümle yapısı bozukluklarına aldırmadan, kurgusal düzenden epey uzak olarak biriktirdiğim şeylerin aslında tür olarak hikaye anlatıcılığına yakın olması, beni bu alanda yazılmış eserleri daha dikkatli okuma yapma zorunluluğuna itti. Bu zorunluluk klasik edebiyatın güzide eserlerinin yanında, güncel eserlerin takibiyle mümkün olmaktaydı. Ancak son zamanlarda bu alanda yaptığım okumalardan çıkardığım sonuç; neredeyse çoğu kitabın aynı iç sıkıntısı, aynı konuların genişletilmiş kurgusu ve neredeyse aynı dille aktarılan iletileri ele almaktaydı. Bu durum beni kısır bir döngüyle içine almış ve zihinsel kabz haline sokmuştu. Bu hal, sadece okuduklarımla sınırlı değil, yazmaya çalıştığım metinlerde de kendini gösteriyor. Belirli kalıpların ve kabukların etrafında sınırlandırılmış bir anlatım biçimi ve konular... Betül NURATA'nın eseri böyle bir zamanda elime geçti. Kitabın tam da bu zamanda yaşanması çok muhtemel olayları sade ve içten anlatımıyla ortaya çıkardığı derinlik, özgünlüğün aslında çok da uzakta bir yerlerde olmadığı kanaatimi güçlendirdi. Yazar bu eserinde, kendi sesine uygun bir anlatım tekniği kullanarak sizi olayların içine çekerken, lirizmin artık cıvıklaşmış kalıplarıyla değil de küçük ama etkili dokunuşlarla sizi etkisi altına almayı başarabiliyor. Hayata, yaşanmışlıklara kendi penceresinden bakarak; 'çocuk, anne, baba, eş, komşuluk, sorumluluk...' gibi temaları içten, yer yer ince esprilerle eleştirirken, yer yer de sağlam cümlelerle tokatlayan bir anlatım biçimiyle kasılmadan ve kasmadan aktarıyor. 11 kısa hikayenin arasında dolaysız olarak beni içine alan hikaye 'Orda Kal' hikayesi oldu. Çocuk büyütürken bir babanın kurduğu dünyayı, hayata bakışı anlamlandırmamız daha kolayken, bunu bir annenin dünyasıyla anlamlandırmada hep eksik kalabiliyoruz. Bu hikayede çocuk büyütürken aslında kendi de büyüyen annelerin, bir dayanak ve dinlenecek bir liman ararken yüzleştiği yalnızlığın derinliğini hissedebiliyorsunuz. Bu hikaye dışında diğer hikayelerde ortak olan yegane şey, yazarın anlatımda sadeliğin aslında genel anlamda derinliğe engel olmadığı gerçeğini size uygulamalı olarak göstermesi gerçeği. İlk hikayede karşılaştığınız anlatıcı sesi, sizi son hikayede de bozulmadan ve şekil değiştirmeden karşılıyor. Betül NURATA, bu son eseriyle iyi bir dil yakalamış, hikayede kendi sesini bulmuştur.


Fatma Güven, Kitaphaber için kaleme aldı. Her şey inanmakla başladı. Ama biz istemenin kulağını çektik ilkin. Hayaller sıralandı devamında. Olduramadık birçoğunu. Ne istediysek tersi oldu sanki. Kıt kanaat geçinen günler sırtlandı sanrı duvarlarını. Herkesin geçimsizliği sararken etrafı duygular görünmezleşti. Yitik bir kalabalığın en ön safında duran köylüler şehre kaçma planı yaparken, arka kapıda bekleyen hakikat yığıldı hayalden ördüğü umudun içine. Bin pişmanlık sararken ovaları, akarsular akmaya akmaya yavaşlattı bakışları. İnanmak gelir içimizden bu defa. Her şeyin en güzeline layıksın sen diyen bir yığın geçimsiz tenhalıklar sarar suratları. Ağlamanın sırası değil zannedip boşuna güldüğünü zanneder yalnızlıklar. Bizim için örtüsüne bürünen incecik papatyalar, fallara kalmamalıdır. Her şey yerli yerinde ve uykudan uyanmak zorlaşmamalıdır. Ayağını yorganına göre uzat diyen atalarımız, hayalinizi yorganınıza göre uzatın diyen Prof. Dr. Acar Baltaş'ı duymuş olsaydı, ne düşünürdü bilemem ama ben bu cümlenin üstüne pirelere saygımdan hayal için yorgan yakma taraftarıyım. Başarmak için tek başına aynalara ihtiyacımız yoktur. Defalarca aynadaki yüzünü süzen gözler, düz aynadaki görüntünün gerçek olmadığını bilir. Bunun için elimize bir çukur ayna alırız ve odak noktasından uzaklaştıkça görüntümüz ters olur ama gerçekleşir. Bu sefer çorba içmek için değil kendi kendinizi keşfetmek için çukur ayna şeklindeki kaşığı alın elinize ve gözlerinizdeki enerjiyi yeniden keşfedin. Düş tek başına başarıyı tetiklemez. Lakin hayal kurmadan gerçekleştirmek diye bir tabir de kulllanılamaz ne yazık ki. Bizim tutumumuz her ne olursa olsun, gücümüzün farkında olmalıyız. Ve devamında karakter analizimize uygun bir hayal kurma yoluna adım atmalıyız. Saygı gerektiren işler, popüler Dünya'nın uçlaşmış köylerinde kemikler toplarken, isteklerimizi sıraladığımız her alanın savunmasız korucusu olabiliriz. Yeterli görünmeyen siyah renkli kara taşlar elimizde un ufak edilecek kıvama geldiğinde, başarmak için ant içmiş bir kaç kişi kaldığını görebiliriz. İşte bu ve daha birçok sorunun cevabını, kişisel gelişim kitapları çıkarıp psikolojik danışmanlık yapmış olan Baltaş, bu kitabında yaşam koçu adı altında insanları yönlendiren kesimlerin yaptığı hataları mercek altına yatırarak tek tek cevaplıyor. Kitap dört ana başlık ve giriş gelişme ve sonsözden oluşan alt başlıklar içeriyor. Uygun gördüğü başlıkların altında ünlü kişilerin özlü sözlerine yer veren yazar önemli gördüğü cümlelerini siyah kalın puntolu harflerle göstermeyi ihmal etmiyor. Kitapta birçok maddeler sıralanmış. İkili ilişkilerden, iş hayatına, hayal dünyasından, reel dünyaya kadar bir çok konuda yazar,'olguyla anlaşabilmek', 'iletişimi kuvvetlendirmek', 'düşüncede yenilenme' gibi daha bir çok konuda okuyucuya taktikler veriyor. Kitabın daha başında eleştiriye maruz kalan The Secret kitabı için yazarımız şöyle söyler:"Sır kitabında gerçekte büyük bir sır yok. Kitaptaki temel ve tek mesaj 'düşüncelerin evreni kontrol ettiği'dir." (s:19) Peki düşüncelerimiz evreni kontrol etmiyorsa neyi kontrol ediyor? Her insan bir birey olarak kontrol mekanizması içerisindeyse neden sürekli başarısızlığını kontrol altına alamıyor? Yazara göre hayal edilen başarıya ulaşmak ki bu para, güç, güzellik olabilir herkes için her seferinde geçerli olmayacağıdır. Ki kumarda her kaybeden aşkta kazansaydı ya da aşkta her kaybeden kumarda kazansaydı etraf aşkkolik ya da parakoliklerden geçilmez olurdu. Yazara göre iyi olan düşünceler kurmak ve devamında elinde beş kuruş yokken varmış düşünmek başarılı olmak için yeterli değildir. Sürekli ben iyiyim demek, deliliğin tescili olabilir. Deliye her gün bayramdır zira. Bunun yerine önce kötü düşünce içindeyken düşüncelerinizi tek tek akıl süzgecinden geçirin. Sonrasında akıl kavramının sağduyusuna içtenliğinizi yerleştirin. Her şey unutulmak istenen duygularla perçinleşmeden ayağa kalkar ve siz topallamadan yürüyüşe devam edersiniz. İstersek başarır mıyız? Kilit bir sorudur. Ve yazar bu soruya karşı şöyle bir cümle kurar:"Hiç şüphesiz bu beklenti kişiye kısa bir süre için umut verir. Ancak bir süre sonra yaşanan, büyük bir hayal kırıklığıdır"(s:22)Yani istemeye istemeye mi ulaşacağız hedefimize? Ya da benden adam olmaz diye diye büyük konuşmanın vebali altında kalıp hedefe ulaşmak için ajitasyon mu yaratacağız kendimize? Bence iki soruya da hayır cevabını verdikten sonra yapacağımız liste şöyle sıralanmalıdır: Hayal et, hayal sınırlarını zorla, çalış-çabala, sabret, başar, mutlu son. Zira bilinen en ünlü sözlerden biri olan ve Yaradan için söylenen 'vermek istemeseydi, istemek vermezdi' sözüdür. Ben bu cümleye katılıyorum. Yazarsa şu cümleyle düşüncemi genişletiyor: "İsteyenlerin başarılı olması için, başarabileceği alanlara yönelmesi ve bütün enerjisini o alana odaklaması gerekir."(s:23) Gerçekleşsin veya gerçekleşmesin 'istemek' herkesin ağzında sakız olmuştur. Kimisi o sakızı belli bir süre sonra atmıştır ağzından kimisi ise yutmuştur. İşte başarılı olanlar korkusuzca yutanlar olmuştur. Yazara göre her isteyen başarılı olamaz ama yürekten adanan, tutkulu, hem özgüven hem de özsaygısı olan, stresten uzak, kendi duygularını yönetebilen, yakıcı kzıgınlıktan yapıcı kızgınlığa geçmiş, günü değil yarını yakalayabilen insan modeli başarılı olmak için seçilmiş kaftandır. Kendi gerçeklerini fark eden ve onların peşinden giden insanlar er ya da geç başarıyı ulaşmıştır. Örneğin bence şairlik doğuştan gelen bir yetenektir ama şairi başarılı kılan çok okuyup gözlemci olmasında yatar. Şair kendi yeteneğinin farkındadır ama bunu tek başına sırtını almaz. Aynı zamanda binbir kitap okuyarak, defalarca şiir yazıp yazıp yakarak istenilen başarıya ulaşır.


Müslüman birey ve toplumunun iki cihanda huzur ve mutluluğu yakalamak için Kur'an ve Sünnet rehberliğinde kendilerine has kültürel ortamlarında dünya hayatı sürdürmüşlerdir. Kültürel bir etki ve birikimle Tasavvuf teşekkülü; birey ve toplum algı, hedef ve eğitim sürecinin bir yansıması olmuştur. Hint asıllı asıl adı İmdad Hüseyin olan İmdadullah Tehanevi (1818-1899); 1833 yıllarında Delhi'de kelam, hadis ve hat derslerini aldı. Tasavvufa ilgi duyan İmdadullah; Çiştiyye tarikatının Sabiriyye kolu şeyhlerinden Miyanciyu Nur Muhammed Cihencehaveni'ye biat etti ve hilafet aldı. 1843'te Hicaz'a gitti. 1845'te tekrar Hindistan'a dönerek irşad faaliyetlerine yöneldi. Hindistan'ı işgal eden İngilizlere karşı mücadeleye girişen Tehanevi, 1859 yılında tekrar Hicaza yerleşti ve 1899 yılında burada vefat etti. İmdadullah Tehanevi, eserlerini başta Urduca olmak üzere, Arapça ve Farsça yazmıştır. İrşad-ı Mürşid, Vahdet-i Vücud, Gıza'ey Ruh, Gülzar-ı Ma'rifet gibi ondan fazla te'lif eserleri vardır. Çiştiyye, Kadiriyye ve Nakşibendiyye tarikatlarının seyr-i süluküne dair yazılan ve "Kalplerin Işığı" anlamına gelen "Ziyau'l-Kulub Tercümesi" hakkındaki inceleme ve değerlendirmelerle dört bölümden oluşmaktadır. Müellif İmdadullah Tehanevi, mütercim Mehmed Es'ad Dede ve müstensih Ahmed Avni Konuk ile üç şahsın hayatı, tahsili, hizmetleri ve fikirleri özet bilgilerle kitabın birinci bölümünde anlatılmaktadır. "Ziyau'l-Kulub Tercümesi"nin muhtevası hakkında genel bilgiler yanında dört bab ile tarikatlardaki süluk adabı bilgilerle ikinci bölüm anlatılır. Zikrin Kur'an, Sünnet ve mutasavvıfların görüş ve düşünceleri istikametinde tasavvuf, kaynak, zaman ve fazilet ile dört başlıkla üçüncü bölüm tamamlanır. Dört bab ve altı fasılla dördüncü ve son bölümde eserin Osmanlı Türkçesi'nden günümüz alfabesine aktarımı bulunmaktadır. Benlik yolumuzun, çevresel faktörlerin etkileşim halinde olduğumuz ve her an muhasebe halinde olduğumuz bir gerçektir. Benliğimizin değişim halini bilmek, anlamak, farkında olmak gibi bilincin kabiliyetlerini ne kadar kullandığımızla alakalı bir meseledir. İnsan benliğinin yolu, tarihsel süreç içinde farklı kültürlerdeki insanların kavram, imgem ve inanç gibi özel birer teşekkül olmuştur. İslam kültürünün Kur'an ve hadis kaynaklarından benlik yolu, arayışı ve bulma teşekkülü varlığını ve dinamikliğini her zaman korumuştur. Uzun asırlar boyu müslüman kültüründe varlığını ve dinamikliğini göstermiş, kanıtlamış tasavvuf teşekkülü; birey ve toplum huzur ve düzenini tesis etmiştir. İslam dininin iki temel kaynağı Kur'an ve hadislere dayanarak, Hak Teala'nın ma'rifetine, ahlak-ı hamideye ve tasavvufun tanınmasına vesile olabilecek niteliğe haiz olan "Ziyau'l-Kulub Tercümesi", okunup incelendiği zaman; zikrin faziletine, çeşitlerine, tarikatların temel ilkelerine, süluk ehlinin terbiyesine, Kur'an tilavetine, namazların edasına, mütefekkir amellerin yerine getirilmesine, hal ve makamların hususiyetlerine yönelik, çok kıymetli bilgiler ihtiva etmektedir. Tasavvuf eğitiminde birey ve toplumun ahlak ve İslami değerleri elde etmesi, önemli bir hedeftir. Bu hedefin birçok basamağı yanında irşad ve terbiye konusunda çirkin hareketlerin güzel davranışlara dönüşmesi, temel hedeftir. Bununla beraber Allah'a ulaşmanın yollarından bir tanesi de İmdadullah Tehanevi, iman ehlinin maksuda ulaştıracak yolları üç grupta inceler: tarik-i ahyar, tarik-i ebrar ve tarik-i şuttar'dır. Bu yollardan tarik-i şuttar; süluk ehlini en kısa zamanda Allah'a ulaştıran aşk ve cezbe yolu olduğu ifade edilir. Bunun da on ilkesinden bahsedilir ki, bu kriterler aynı zamanda tasavvufun temel ilkelerini teşkil etmektedir. Bunlar: tövbe, zühd, tevekkül, kanaat, uzlet, Allah'a teveccüh, sabır, rıza, zikir ve murakabe'dir. Tasavvuf esaslarının teorikten pratiğe dönüştüğü tarikat ortamında, birey ve toplum kesimlerinin huzur ve güvenin tesisinde önemli bir etkiye sahiptir. Bu yönüyle müellif kitabının ikinci bölümünde mensubu olduğu Çiştiyye tarikatından başlayarak, Kadiriyye ve Nakşibendiyye tarikatlarının süluk adablarını ele alır. Çiştiyye tarikatının süluk adabını ezkar, eşkal ve murakabelerine ayırır. Ayet ve hadislerle zikrin fazileti anlatılarak, usul ve üslubu üzerinde durur. Nasuti, Melekuti ve Ceberuti olmak üzere zikrin üç mertebesi hakkında bilgi verir. Kadiriyye tarikatının adab ve sülukunu; ezkarın şuglu, ism-i zat'ın şuglu, devre-i Kadiriyye ve murakabenin eşkali ile dört alt başlıkla bu konuyu işler. Nakşibendiyye tarikatının istihare, zikir çeşitleri, letaif, murakabe, nefy ve isbat kısımlarını ele alır. Zikir, mürid ve mürşid münasebetlerini; doktor, ilaç ve hasta üçlüsünün birbiriyle olan ilgi ve münasebetleri noktasında değerlendiren Tehanevi; kitabın Kur'an ve Sünnet ışığında zikir ve tasavvuf, zikrin kaynakları, zikir ve zaman, zikrin fazileti konularıyla ele alır. Zikir; anmak, hatırlamak ve yad etmek anlamına gelip tasavvufta; Allah'ı anmak, hatırlamak ve gaflet halinde olmamaktır. Birey ve toplum bağlamında huzur ve saadetin iki cihanda elde edilmesi istenilen ve yapılan bir uğraştır. İlim ve irfan vasfına sahip olmak, Müslümanların arzu ettikleri önemli makamdır. İmdadullah Tehanevi, "Ziyau'l-Kulub Kalplerin Işığı" kitabında ehl-i sünnet akaidini ve İslam fıkhının sınırlarını zorlamadan bir mürşidin ta'lim ve terbiyesi altında, onun tavsiye edeceği üslub ve ölçüler içerisinde, ifrat ve tefride kaçmadan; sufinin istidat ve kabiliyetini dikkate alarak ilahi terbiyeye ermenin, kamil bir mü'min olmanın tasavvufi ilkerini anlatmaktadır. İnsan Yayınları, 1. Baskı, 2007, 168 sayfa.


Kitaphaber Okuma Grupları 2023 / 2. Kitap Listesi'ni Değerlendiriyor. Kitaphaber sitesi, kültür dünyasına zengin katkılarla on iki yılını geride bıraktı. Kitap tanıtım ve eleştiri yazılarının yanında şair ve yazarlarla yapılan canlı yayınlar ve söyleşilerle de kültür dünyamızı genişletmektedir. Kitaphaber ailesine destek ve emek veren bütün yazarlar bir birlik içinde titizlikle hareket etmekte ve yapılan bütün faaliyetler gönüllülük esasına dayanmaktadır. Bu güzel birlikteliği okuma alışkanlığı kazandırarak geliştirmek için de 81 ilde yüzlerce kişinin aynı kitabı okuyup düşüncelerini paylaşacağı bir birliktelik kurma fikri Kitaphaber ekip toplantısında doğmuştur. Geçirdiğimiz Asrın Felaketi Depremin ardından toplantılarımıza yeniden başladık. Biriken kitaplarımızı toplantılarımızla telafisini sağladık. Okuma kitabımız koordinatörlerce her okurun kazanımında olması gerekli eserler arasından farklı türlerden seçilmektedir. Kitaphaber Okuma Grupları 2023 /1. Kitap Listesi'ni okudu. Yılın ikinci yarısının listesini okuyor. Toplantılarında okuduğu eserleri değerlendiriyor. Kütahya Okur Grubu; Müzeyyen Çelik K. koordinatörlüğünde, eserleri değerlendirdi. Bursa Okur Grubu; Merve Yurtsever koordinatörlüğünde, eseri değerlendirdi. İstanbul Okur Grubu; Ülker Gündoğdu koordinatörlüğünde, Doğan Kecin'in sunumuyla eseri değerlendirdi. Ankara Okur Grubu; Sümeyye Özer Doğan koordinatörlüğünde, eseri değerlendirdi. Denizli Okur Grubu; Özlem Karapınar koordinatörlüğünde, eseri değerlendirdi.


Bir adam kıyıdaki kumun üzerine şu sözleri yazar: "Sadece büyük bir acı ya da büyük bir sevinç ortaya çıkarabilir senin hakikatini. Ortaya çıkmak istiyorsan bütün varlığınla, çıplak dans et ya da çarmıhını sırtında taşı." (Sayfa; 30). Bu adam Kum ve Köpük kitabının yazarı Halil Cibran'dan başkası değildir. Cibran kuma, denizin dalgalarına kurban olacağını bile bile acısını ve sevincini çiziktirir. Her şey köpük olmadan güneşin altında çıplak dans edilecektir ki bu sevinçtir ya da çarmıh sırtta taşınacaktır ki bu da acıdır. Ama biri olmadan diğeri olamaz. Cibran gölgesiyle barışıktır. O sadece sırtını güneşe çevirdiğinde güneşini görebildiğinin farkındadır. Geceyi ve gündüzü bir bütün olarak algılar. Platon'dan mağara idesini ödünç almıştır. Gecenin bir kısmında bedenini dinlendirmek için mağarasına çekilir. Sonra yine dans ve çarmıh arasında, kum ve köpük içinde, gel-gitlerle yaşamın ağlarını örmeye devam eder. Cibran çokluktaki tekliği, teklikteki bütünlüğü görmüştür. Her insanın bir denizi vardır. Ya denizlerimizde yüzmeyi öğrenip başka denizlere açılırız ya da kendi denizimizde boğuluruz bir başımıza. Bu bakımdan Kum ve Köpük "Kendi Denizinde Bir Başına Yüzme Kılavuzu"dur. Kılavuzunu alacaksın ve sessizce okuyacaksın. Kelimeleri içinde yaşayacaksın. Her kelimenin hakkını vereceksin. Anlamsız ve içi boş kelimeler köpük olur yaşam kıyılarımızı dolduran kumlarda. Her kelimenin ruhu vardır. Kendi ruhunla kelimelerin ruhu arasındaki bütün engelleri kaldıracaksın. Konuşan sessizlik olacak, konuşturulan yalnızlık. Kaynağı ve dökülecek okyanusu olmayan bir nehirdir Cibran. İşaret taşlarına hiç ihtiyaç duymaz Cibran'ın nehri. Çünkü nehrin bir yere varmak, birine kavuşmak gibi bir gayesi yoktur. O sadece ve kendiyle akmak için vardır. Kendince ve özgürce akmaktan başka bir şey istemez Cibran'ın nehri. Kum ve Köpük bir daha bize gösterir ki Cibran kavmini terk eden bir münzevi, müridi olmayan bir mürşit, sahabesiz bir Muhammedi, havarisiz bir İsevi, cemaatsiz bir Musevi, tapınaksız bir Budisttir. Cibran hem köpüktür denizin dibinde hem kumdur kıyının uçurumunda. Denizin şarkısını ve toprağın türküsünü birlikte söylemiştir. O vahiysiz bir peygamber, ekolsüz bir filozof, tanıksız bir sanatkar ve huzursuz bir gezgindir. Modern dünyayı mağarasına taşımıştır, Platon'a ve onun idesine rağmen. Bu da onun farkıdır. O Büyük İskender gibileri talebeliğe kabul etmeyen çağdaş bir Aristo'dur. Cibran köpükte denizi görmüştür, denizde köpüğü solumuştur. Böylelikle sonsuzluğa uzanmıştır. Cibran kumda kıyıyı yaşamıştır. Kıyıda kumu kuşanmıştır. Bu sayede toprağın derinliğine kavuşmuştur. Gök hep başının üzerinde, mağara ayaklarının dibindedir. O kendisiyle yalnızlığı arasına kimseyi almamıştır. Mağarasında bir Yalnızlık Ülkesi inşa etmiştir. Yalnızlık Ülkesinde sadece Cibran vardır ya da hiç kimse yoktur. Yalnızlık Ülkesinde kavmine ait olmak ile kavmini terk etmek arasında hiçbir fark yoktur. Yalnızlık Ülkesinde akıl veren ile akıl alan arasında bir ayrım yoktur. Akıl kendi silahıyla kendini ebediyen susturmuştur. Yalnızlık Ülkesinde ne bilginin gücü vardır ne de cehaletin yeri vardır. Yol yolcuda kaybolmuştur, yolcu yolda sukuta gark olmuştur. Zaman ve mekan arasındaki mesafeler, menziller kalkmıştır. Ne geçip giden bir zaman vardır ne de üzerine çökecekmiş gibi duran bir mekan vardır. Hakikati dile getirecek bütün araçların yetersizliği ve eksikliği kesinleşmiştir, yalanla hiçbir yere varılmayacağı açık ve net olarak anlaşılmıştır. Karanlık, sırlarını geceden almaktan ümidini kesmiştir, mum ışığı ince parmaklarını gün ışığına uzatmaktan vaz geçmiştir. Denizdeki köpük ile kıyıdaki kum arasında bir fark olmadığı gün gibi aşikar olmuştur. Yalnızlık Ülkesinde iyilik kuma yazılmıştır, kötülük köpükle uçmuştur.


Türkiye Yazarlar Birliği'nin 2000 yılından beri düzenlediği Yazar Okulu"Yazarlığa Hazırlama Seminerleri" 18 Kasım 2023 Cumartesi günü saat11.00'de açılış programı ile başlıyor. Bu dönemde D. Mehmet Doğan Yazarlığa giriş-Yazı Atölyesi yanında Sanat ve Tenkit, Din ve Düşünce ve Siyaset Teorisi ve Felsefesi dersleri verilecek. Yazar okulunda ders verecek yazar ve akademisyenlerin isimleri ve konu başlıkları ise: D. Mehmet Doğan: Yazarlığa giriş-Yazı Atölyesi, Necmettin Evci: Sanat, Estetik ve Tenkit, Prof. Dr. H. Yücel Başdemir: Din ve Düşünce ve Prof. Dr. Kudret Bülbül: Siyaset Teorisi ve Felsefesi. Yazar Okulu'nun bu dönemi Cemiyet/İlim-Kültür-Sanat Eğitim Merkezi ilemüştereken yapılacak. Türkiye Yazarlar Birliği'nin 2000 yılından beri düzenlediği Yazar Okulu "Yazarlığa Hazırlama Seminerleri" 18 Kasım 2023 Cumartesi günü saat 11.00'de açılış programı ile başlıyor. TYB ilk 1991 yılında seminer şeklinde Yazar Okulu uygulamasını başlattı. İlk seminerler hikaye ve senaryo alanlarında idi. Senaryo seminerinde Muhsin Mete "sinema nedir, senaryo film ilişkileri", Rasim Özdenören "sinema edebiyat ilişkileri", Ragıp Karcı "kamera, ışık, ses", Süleyman Baydili "görüntülü anlatım", D. Mehmet Doğan "Senaryoda temel kavramlar" başlıkları altında faaliyete katkıda bulundular. 1992 Ekiminde "Yazar Okulu" adlandırması da kullanılarak uygulama genişletildi. Yazar Okulu uygulaması için 2000 yılı başında yeni ve sistemli bir başlangıç yapıldı. Alt başlığı "yazarlığa hazırlama seminerleri" olan yeni dönemde hafta arası dört akşam ikişer saat ve hafta sonu öğleden sonra dört saatlik bir program uygulanmaya başlandı. Temel yazarlık dersler yanında felsefe ile düşünmek, din ve düşünce, siyaset teorileri ve felsefesi, edebiyat ve iletişim, hukuk ve toplum, sanat ve tenkit gibi günümüz yazarının düşünce arkaplanı ile ilgili konulara yer veriliyordu. Hafta sonunda iki saat yönlendirme dersine ayrılmıştı. Bu derse ülkemizin tanınmış yazarları, ilim ve fikir adamları, yöneticileri, siyasetçileri davet ediliyordu. Dersler sahasında ünlü yazarlar ve ehil üniversite hocaları tarafından veriliyordu. 2000'de başlatılan Yazar Okulu bir nevi "Serbest üniversite" uygulaması idi. "TYB'nin Yazar Okulu ülkemizin seçkin yazar, fikir ve bilim adamlarının serbest kürsüsü" cümlesi şiarımızdı. Üniversite 28 Şubatçılar tarafından ideolojik bir cihaz haline getirilmiş, örtülü kız öğrencilerin devamı imkansızlaştırılmıştı. TYB'nin Yazar Okulu gerçek yüksek tahsil zeminine sahip bir uygulama olduğu için büyük rağbet görüyordu. Yazar Okulu'nun açılışı ve kapanışında yapılan belge dağıtım törenleri büyük salonları dolduracak kalabalıkla icra ediliyordu. Yazar Okulu'nun türünün seçkin bir örneği olan afişi bütün dikkatleri üzerinde topluyordu. "Türkiye'yi ve dünyayı doğru okuyup yazmak için Yazar Okulu". İki binli yıllarda her yıl iki dönem ve onar haftalık uygulamalar Yazar Okulu'nu yazarlığa hevesli gençler gözünde ilgi odağı haline getirdi. Hocalarımız istekli öğrencilerle birlikte olmaktan heyecan duydular. Yüzlerce genç Yazar Okulu'nun güzel ortamında bulunmak, ufuk açıcı dersleri dinlemekten mutlu oldular. Geleceğin yazarları günümüzün ünlü yazarlarıyla tanıştılar. Bu ilgi elbette bütün basın yayın ve yazarlık alanında dikkat çekti. Birileri "üç ayda garantili yazar yetiştirilir" cinsinden kurslar açmaya, bu yolla para kazanmaya yöneldiler. Yazarlık öğretimi kişisel gelişim programlarına dönüştürüldü. Halbuki TYB, Yazar Okulu'nun alt başlığını "Yazarlığa hazırlama seminerleri" olarak tesbit etmişti. Gençleri yazarlığa hazırlıyorduk, heyecan duyan, kabiliyeti olan ve emek sarf edenlerin yolu açıktı. Nitekim, Yazar Okulu'na devam eden nice kalem sahibi bugün edebiyat alanında kendini gösteriyor. Yazar Okulu uygulamalarını son yıllarda haftada beş günlük dersin ağırlığı karşısında atölye şeklinde dönüştürüldü. D. Mehmet Doğan'ın on haftalık atölye uygulaması yazarlığa giriş mahiyetinde dersler yanında ünlü yazarların kendi alanları ile ilgili tecrübe paylaşımı şeklindeki konferanslarıyla çeşitlendiriliyor. 24. dönem Yazar Okulu "D. Mehmet Doğan ile Yazı Atölyesi" 22.02.2020 tarihinde açılış dersi ile başladı. Fakat menhus kovid salgını yüzünden evlere kapanmak zorunda kalındığı için tamamlanamadı. Şimdi hem yeni bir dönem başlatılacak hem de yarım kalan 24 dönem tamamlanacak. Yazar Okulu'nun yeni dönemi, 18 Kasım 2023 Cumartesi günü açılış dersi ile başlıyacak. Bu dönemde D. Mehmet Doğan Yazarlığa giriş-Yazı Atölyesi yanında Sanat ve Tenkit, Din ve Düşünce ve Siyaset Teorisi ve Felsefesi dersleri ile 3 güne yayılıyor. Cumartesi günleri Yazarlığa giriş-Yazı Atölyesi , Sanat, Estetik ve Tenkit , Din ve Düşünce ve Siyaset Teorisi ve Felsefesi . Yazar Okulu'nun bu dönemi Cemiyet/İlim-Kültür-Sanat Eğitim Merkezi ile müştereken yapılacak.


Aşk öldü mü? Genel bir anlayışa göre öldü. Sınırsız tercih özgürlüğünün, seçeneklerin çeşitliliğinin ve mükemmellik zorlamasının kurbanı oldu diyenler var. Her şeyin rasyonelleştiği, tüketim nesnesi haline geldiği, ticari akışın hızlanması için farklılıkların ortadan kaldırılıp her şeyin aynılaştığı bir dünyada aşkın ölmesi de kaçınılmazdı. Fakat günümüz filozoflarından Byung Chul Han aşkın ölümüne dair yazdığı ''Eros'un Istırabı'' isimli kitabında yukarıda sayılanların yanında erosun yaşadığı ıstırabı anlamak için çok önemli bir sebebin daha bilinmesi gerektiğini iddia ediyor: Başka'nın aşınması, Başka'nın ortadan kaybolmasıdır asıl aşkı öldüren sebep. Çünkü eros tam anlamıyla Başka'yla ilgilidir. Başka'sının olmadığı, aynılık cehenneminin hakim olduğu günümüz performans toplumunda eros büyük bir ıstırap yaşıyor diyebiliriz. Peki nedir bu Başka? Başka, bu dünyada olmayan, üstüne konuşulamayan, dile getirilemeyen, mekanı olmayan bir negatiflik halidir. Bizim dışımızda, bize yabancı olan, bizimle aynı olmayan Başka bir benliğin alanıdır. Aşkın , sarsıcı, öldürücü, dönüştürücü bir güçtür Başka... Her şeyin sayılar ve veriler aracılığıyla aynılaştığı günümüzde tecrübe edilemeyen, ele geçiremeyen aşkın bir olguya yer kalmamıştır maalesef. Tüketim toplumunda her şeyin tüketilebilir olması gereklidir. Bu yüzden her şey düzleştirilir ve pürüzsüzleştirilir. Yani aynılaştırılır. Bu da depresyona, bir aynılık cehennemine yol açar. Halbuki narsist özneyi kendi benliği içinde boğulup depresyona düşmekten kurtaran, Başka'yla kurduğu ilişkidir. Her şeyin aynı olduğu bir yerde Başkalık kalmadığından dünya narsist birey için hep bir kendiliktir. Nereye gitse hep kendisiyle karşılaşır. Adeta dünyada tek başına kalır, Başka tarafından terk edilir. Evet, aşk belası selamet getiren bir beladır. Bundan dolayı aşık, bu beladan hiç kurtulmak istemez. Yazara göre Eros'un ortaya çıkması için performans yani başarı toplumu uygun değildir. Çünkü performans toplumunda yapabilirsin yani becerebilirsin baskısı vardır. Modern özne, başarı ve performans baskısı altındadır. Halbuki eros, Başka'yla başarının ve becerebiliyor olmanın dışında kurulan ilişkidir. (s.19) Aşkın olduğu yerde beceri yoktur, becerisizlik/başarısızlık vardır. Aşk bir imkan değildir, bir imkansızlıktır. Bilinçli, rasyonel bir tercihin sonucu olarak ortaya çıkmaz. O, bilinçdışı arzuların, irrasyonalitenin, aşkın olanın, atoposun alanıdır. Bir anda gelir, çarpar, incitir, sarsar ve yaralar: "Aşk bir imkan değildir, bizim inisiyatifimize bağlı değildir, bir temeli yoktur, bize aniden gelir ve bizi incitir." (s.21) Başarı toplumunda performans öznesi başarıya odaklı olduğundan onun böyle ağır, sarsıcı, derin mevzularla ilgilenecek vakti yoktur. Çünkü bunlar birer duygusallık yani zayıflık belirtileridir. Performansı düşürür. Aşkın içine düştüğü bir başka handikap da onun bir haz formülüne dönüştürülerek pozitifleştirilmesidir. Ondan her şeyden önce haz verici duygular uyandırması beklenir. O, bir anlatıya ve drama sahip olmayan, insanda hoş duygular uyandıran, haz verici bir uyarım olmalıdır sadece. Pozitifleştirilmiş aşk, yaralanmanın, aniden gelişin veya düşüsün negatifliğinden yoksundur. Oysa gerçek aşka düşmek fazlasıyla negatiftir. Böyle bir zamanda pornografinin yaygın olması çok manidardır. Pornografi gösterime açılan çıplak yaşamdır. Eros'un hasmıdır. (s.35) Anlatısallığı ve gizemi öldürür. Dolayısıyla aşkı da öldürür. Kapitalizm, her şeyi metalaştırıp onları sergilediği ölçüde toplumun pornografikleşmesi sürecini hızlandırır. Eros'u pornoya dönüştürerek kutsallığını bozar. Aşk imgeleme dayanır. O yüzden enformasyondan yana kıt olmalıdır. Halbuki bugün bunun tam tersidir. Byung Chul Han güzel bir tespitte bulunarak şöyle der: ''Enformasyon eksikliği birine abartılı bir şekilde değer vermeye, bir artı değer atfetmeye veya onu idealleştirmeye yol açıyordu. Buna karşın bugün hayaller, dijital iletişim teknolojisi sayesinde enformasyon yüklü bir hal almıştır.'' (s.41) Yani diyor ki hazret, enformasyon yüklü imgeler aşkı öldürür. İmgelem/muhayyile kısıtlılık/mahrumiyet durumunda ortaya çıkar. Her şeyin bilinebilir, hesaplanabilir, ulaşılabilir olduğu yerde aşkın gizeminden ve büyüsünden söz edilemez. Ayrıca yazara göre, imgelem olmazsa arzu da ölür. Çünkü arzu bilinçdışından kaynaklanır. Rasyonelleştirilmiş bir arzu yapaydır. Tercihlerin sınırsızlığı ve bilinçli seçimin olduğu bir dünyada birey artık arzu etmemeye başlar. Günümüzde yaşanan muhayyilenin ölümü ve körleşme krizinin sebepleri de daha anlaşılır hale geldi sanırım. Her şeyin enformasyonun ve şeffaflığın etkisi altına girdiği günümüzde böyle sonuçlarla karşılaşmak kaçınılmazdı. Daha da kötüsü kriz sadece bunlarla da sınırlı kalmaz. Erosun ölümüyle birlikte yaratıcılık da ölür düşünce de. Hesaplayan ve veri güdümlü düşünce, gerçek düşünceyi de yaratıcılığı da öldürür. Çünkü verileri analiz ederek, veriler arasında tespit edilen ilgi veya bağıntılardan yola çıkarak belli örüntüler elde etmek gerçek düşünce olamaz. Enformasyon sadece malumat verir, hakikat üretmez. Hiçbir şeyi değiştirmez, açıklamaz, yaşantı üretmez, sarsmaz, değiştirmez, herhangi bir sonuca götürmez. Enformasyon, gerçek düşünceyi yani ayak basılmamış olan atopik Başka'yı öldürür. Bu yüzden Başka olmayınca aynılık cehenneminde debelenip durur modern benlik. Aşkı modern dünyaya tekrar nasıl getiririz? Bilemiyorum. Ama bir süre daha aynılık cehenneminde yanacağımız kesin!


İkigai kitabının yazarları Hector Garcia ve Frances Miralles'e göre ikigai kabaca "hep meşgul kalarak mutlu olma "olarak çevrilebilir. İkigaimiz içimizdeki derinliklerde saklıdır ve onu bulmak sabırlı bir arayış gerektirir. Okinawa'da, yani asırlık insanların en fazla bulunduğu adada doğan insanlar yeni bir güne başlama nedenimizin ikigaimiz olduğunu söyler. Garcia ve Miralles eserlerinde morita terapisinden de bahsetmektedirler. Psikoterapist olmanın yanında Shomo Morita bir Zen Budist'iydi ve terapisi Japonya'da kalıcı iz bıraktı. Morita terapisinde hastalarına duygularını kontrol etmeye çalışmadan kabul etmeyi öğretmektedir. Morita terapisinin temel prensipleri; duyguları kontrol etmek, yapmamız gerekeni yapmak ve hayatımızın amacını keşfetmektir. Yazarlar ayrıca ikigaide akışta olmanın önemini vurgularken akışı şöyle tarif etmektedirler. "Akış; insanın kendini her şeyden üstün tuttuğu bir etkinliğe kendini kaptırma halidir. Akışı yakalamanın temel koşullarından birisinin tek bir göreve yoğunlaşmak olduğundan bahsederler. Modern insanın çıkmazlarından biri olan birden fazla işi birlikte yapmanın verimli bir yol olmadığını belirtmektedirler. Modern insanın etrafında o kadar dikkati dağıtıcı şey vardır ki e-posta yazarken YouTube'daki videoyu izliyoruz o arada sohbet penceresi açılıyor ve onu yanıtlıyoruz. Cep telefonu cebimizde titreşiyor, o mesaja cevap verirken Facebook'a bağlanıyoruz bir yandan gelen e-posta ile ilgileniyoruz. Yazarlar, her seferinde bir tanesine yoğunlaşmak, tek bir işe odaklanmak için dikkat dağıtıcı ortamdan uzak kalmak ve yaptığımız şeyi sürekli kontrol etmek gerektiğini çözüm yolu olarak sunmaktadırlar. Bireyselliğimizin ön plana çıktığı, her birimizin bir diğeri ile yarıştığı günlük yaşantımızda, sabah yataktan kalkmak için sebebimizi yavaş yavaş kaybediyoruz. İkiganizin ne olduğunu bulmak için; Hangi işte iyisiniz? Size ne için para ödeniyor? Neyi seviyorsunuz? Dünyanın neye ihtiyacı var? sorularına verdiğimiz cevapları gözden geçirmeliyiz belki ortak bir cevap bulabilir ve bu da bizim hayat enerjimizin kaynağı olabilir. Keyifli okumalar...


Kitaphaber olarak çıktığımız yolda ilk sayımızı sizlere sunmaktan gurur duyuyoruz. Sunuş yazısında Derginin Genel Yayın Yönetmeni Bilal Can; derginin seyrini ve misyonunu özetleyerek genel bir değerlendirmede bulundu. Düşün/Felsefe köşeleri Sulhi Ceylan, Uğur Cumaoğlu ve Feyzettin Aytepe tarafından kaleme alınırken; Resul Bulama hem Aydın Hız'ın son romanı üstüne kaleme aldı hem de yazar ile mülakat yaptı. Teori köşesinde Ethem Erdoğan, Portre köşesinde Tuba Yavuz okurlarıyla buluşurken İnce Bakış köşelerinde Enes Can ve Ayşe Bağca okuru selamladı. 15'likler köşesini Ülker Gündoğdu kaleme aldı. Necla Dursun ise Müzisyen/Besteci Mehmet Özkaya'yı konuşturdu. Dünya Edebiyatında Sabri Ünal İngilizce, Japonca, Türkçe kaynaklardan derlediği Haruki Murikami denemesi ile okuru dipnot yağmuruna tutarken S. Çelebi Bir Kitapla Yolculuk köşesinde okurları uzun ve güzel bir yolculuğa çıkarıyor. Sinema köşemiz Şerife Saliha Buğa'ya emanet edildi ve Tarih köşesinde Yunus Özdemir ve Ömer Ertürk yer aldı. Hassas Miyar Mustafa Buğaz tarafından terazi edilirken İlahiyat için Ferhat Özbadem seferber oldu. Necla Dursun, Mustafa Atalay, Şerife Saliha Buğa ve Sueda Kurt Kitap yazılarıyla dergimizi şenlendirdi ve son olarak Elif Dursun ve Zeynep Dursun Genç Kalemler köşesinden bizlere seslendi. Dergimiz tarihten bir Alıntı ile son buldu. Dergimiz A4 ebatlarında, pdf formatında hazırlanmıştır. Piyasada satılmaz ama siz evinizdeki yazıcınızdan bir kopyasını ücretsiz ve özgür olarak çıktı alabilir veya pdf formatında sevdiklerinizle paylaşabilirsiniz. Kitaplardan kurduğumuz dünyaya sizleri de davet ediyoruz.


Türk milli mücadelesinin her aşamasında rol almış büyük bir şahsiyet olan İstiklal şairi Mehmet Akif aynı zamanda Türkiye'nin içtimai ve siyasi hayatında da önemli bir rol oynamıştır. Ersoy sadece şair olarak değil, aynı zamanda şahsiyeti, kimlik ve kişiliğiyle de dikkat çekmiştir. Büyük bir şahsiyet olan Ersoy ile ilgili olarak birçok araştırmalar yapılmış, bazı romanlarda roman kahramanı olarak geçmiştir. Tarık Buğra'nın Küçük Ağa ve Mithat Cemal'in Üç İstanbul adlı eserleri bunlardandır. Kuntay'ın Mehmet Akif isimli esri ise Ersoy'un hayatını birçok cepheden ele alan monografik çalışması oldukça ehemmiyetlidir. Akif'le ilgili yazılmış olan ilk monografi Kuntay'ın bu eseridir. Kuntay'ın yazdığı diğer monografiler olan Namık Kemal: Devrinin İnsanları ve Olayları Arasında ile Sarıklı İhtilalci Ali Suavi ismindeki diğer eserleri arasında ciddi bir fark bulunmaktadır. Şöyle ki bu iki eserde oldukça zengin bir belgeye başvurulmuşken, Mehmet Akif Ersoy kitabında daha ziyade kişisel tecrübe ve hatıralara yer verilmiştir. Bununda asıl sebebi Kuntay'ın Akif'e duyduğu aşırı yakınlık, dostluk ve sevgisi olsa gerek. Kuntay yalnızca Akif'i bir dost olarak sevmiyor, başkalarının da onu sevmesini istiyordu. Kuntay'ın Akif'le ilgili yakın dostluğu İbnülemin Mahmut Kemal'in yazı odasında 1903 senesinde başlamış ve önceleri sadece haftalık Cuma günleri buluşmaları şeklinde iken daha sonra kalıcı, ölüme kadar sürecek bir dostluğa dönüşmüştür. Mithat Cemal'in daha ilk günlerde Akif'de farkettiği; O'nun mütevaziliği, mahcubiyeti, iyi ve sıkı bir dostluğu olmuştur. Zaman zaman Ersoy'la kavgalar yaşayan Kuntay'a göre Ersoy, büyük bir adam olup, onunla dostluğun adeta demirden leblebi olduğunu ifade etmektedir. Kuntay bu dostluğunu eserinde detaylıca anlatmaktadır. Mehmet Akif Ersoy'la 1903 yılında tanışmış olan Kuntay, Ersoy'un Mısır'dan dönüşünden vefat günlerine kadar da yakınında bulunmuş vefalı bir dosttur. Bu dostluk Kuntay'ın kendi kaleminden de yansımıştır. Asıl mesleği noterlik olan Kuntay'ın şiirlerinde Akif'in etkisi açıkça görülmektedir. Ersoy'da Kuntay'ın dostluğuna son derece ehemmiyet vermektedir, öyle ki Mısır'da iken dostlarına yazdığı mektuplarda;; "Mithat Cemal Bey ile görüşmeyi ihmal etmeyin." şeklinde uyarılarda bulunmuştur. Kuntay'ın "Mehmet Akif Ersoy" isimli oldukça kapsamlı ve hacimli eseri alanında yazılmış en önemli kaynak eserlerden birisidir.. Kuntay'ın Akif'le tanışmasından sonra aralarında büyük bir dostluk başlamıştır. Bu da Kuntay'ın bütün eserlerinde görülmektedir. Kuntay, bu durumu izah ederken her adamın kendi bakış açısı ve anlayışına göre başka bir Akif olduğunu ifade ederek onu arkadaşlarının gözünden anlatmıştır. Kuntay için Akif; kendi ifadesiyle "Bir de benim Akif'im var. Bu Akif, hayatımın 33 senesidir. Bu 33 senede o, bir tek defa bayağı olmadı. Onun iç yüzüne baktığım vakit gökyüzüne, denize bakar gibi ferahlardım. Sonra onun 63 senelik hayatını öğrendim; bu ne berrak 63 senedir, siyah ve pis tek bir dakikası yoktur" şeklindedir. Mithat Cemal ile Akif arasındaki dünya görüşü farklılığı dostluklarına herhangi bir halel getirmemiştir. Bilindiği gibi Mehmet Akif Safahat'ın dördüncü kitabı olan Fatih Kürsüsünde'yi Mithat Cemal'e atfettiği gibi, Kuntay'la beraber yazdıkları şiir olan "Acem Şahı" Safahat'a almıştır. Bununla beraber Ersoy, İstibdat şiirini "Kardeşim Mithat Cemel'e" ithafıyla yayımlamıştır. Bir insanın "kardeşim" dediği kişiye karşı olan mesafesi oldukça yakın olduklarının karinesidir. İki şairin birbirlerine olan mesafenin en belirleyici göstergesi birbirleri için yazdıkları ve ithaf ettikleri esrelerdir. Mithat Cemal Akif'le olan dostluğunu anlatırken, Ersoy'un yüz kahramana yetecek kadar ahlak ve seciyeye sahip olduğunu, ancak yine de sıradan bir insanmış gibi mütevazı yaşadığını ifade etmiştir. Bu ahlak ve seciyeye Kur'an sayesinde sahip olmuştur. Kuntay, Cevdet Paşanın, Kur'an'ın nasiri, Akif'in ise şairi olduğunu ifade etmiştir. Ancak Kur'an-ı Kerim Cevdet Paşanın yalnızca kültürünü oluşturmuş iken, Ersoy'un hem kültürünü hem de seciyesini oluşturmuştur. Kuntay, Akif'in zamanının sosyo-politik olaylara bakışını irdelerken de onun Kur'an- ı Kerim'i hayatın prensiplarını tanzim eden bir kitap olarak algıladığını ve bu anlayış doğrultusunda yaşantısını sünnet inancıyla süsleyerek sürdürdüğünü ifade etmiş ve durumu, "Akif'in Müslümanlığı bazen çok şahsileşir: Onun dini 'beşik dini' değil. Müslüman doğmakla kalmadı, Müslüman olmaya muvaffak oldu. Dinine, kendi mizacını da ilave eder. Mesela o, felaketlerini bile tatlı bir tevekkül mevzuu yapan görenek Müslümanlarından değildir; milli felaketlerde kandil gecelerini manevi saadetini bile kafi görmez " şeklinde ortaya koymuştur. Ersoy'a göre, sanat mutluluk temine etmelidir. Bu saadeti sağlayan sanat anlayışında da tamamen ahlakçılık yer almaktadır. Ersoy'a göre sanat ahlaksız olamaz, taklitçi olmamalı, mazmuncu olmamalı ve sırf İstanbul ile sınırlı kalıp sadece İstanbul'u dillendirmemelidir. Kuntay'ın Ersoy'la ilgili olarak dikkat çektiği bir diğer konuda, Ersoy'un şiirlerinde hiciv ve mizah konusudur. Kuntay, Ersoy'un şiirlerindeki mizahı "istihza" kavramıyla anlamış ve açıklamıştır. Kuntay'a göre Ersoy, kendi kişiliğinin derinliklerinde, her şeyle alay etmekte hatta öyle ki kendisiyle bile dalga geçecek kadar tarafsız olan "müstehzi" bir yapıya sahiptir. Ersoy'da istihza konusu kesinlikle fertler olmayıp, ferdin sosyal hayatı, cemiyeti olumsuz etkileyen tarafları olmuştur. Ersoy'un dindarlığı, şiir ve yazılarında, hicvin sınırlarını belirleyerek, müstehziliği insanlığının faydasına olacak şekilde ortaya koymuştur. Bu nedenle mizah anlayışının temelinde merhamet anlayışı yer almıştır. Bunu da Kuntay, "Akif'in istihzası, ucundan haset damlayan dişlerin yırttığı perişan dudaklı tebessüm değildi." İfade edere Safahat'taki mizahi üslubu anlamamızı kolaylaştırmıştır. Kuntay eserinde Ersoy'un, hiçbir zaman rahat ve huzurunu düşünmediğini; bilakis rahat etmekten kaçındığını ve utanan bir kişiliğe sahip olduğunu ifade etmiştir. Zira Ersoy, saadeti, faziletin bir semeresi olarak değil, faziletin bizzat kendisi olarak görmekte ve şahsi çıkarları için zillete düşenlerden de nefret etmektedir. Akif'le otuz beş yıllık dostluğa sahip olan Kuntay onun için "ona menfaatinizi, ailenizi, sırrınızı, mukaddesatınızı emanet edebilirsiniz" diyerek Akif'in emin ve nasıl bir vefalı kimliğe sahip olduğunu belirtmiştir. Akif'in biyografilerindeki ortak görüş, onun azimli, sabırlı, cesur ve kararlı birisi olup, savunduğu, söz verdiği, olması gerektiğini ileri sürdüğü, inandığı her şey için mücadele etmiş, umutsuzluğu küfre yakın görmesi nedeniyle hiçbir zaman ve hiçbir şartta kesinlikle umutsuzluğa düşmemiş olmasıdır. Akif, bütün bildikleri ve inandıklarını karakteri haline getirmiştir. Az konuşmayı tercih eder, meramını birkaç cümle ile ifade edip, toplantılarda genellikle susmayı tercih ederdi. Ahmet Mithat Akif'in sükutunu beş başlık olarak özetlemiştir; Bitmeyen sükut: Kendisine takdim edilen adamdan hoşlanmadığında, Hakaret olan sükut: İnandığı şeylere uymayan bir sözün karşısında tavır alması, Sevimli sükut: Kendisine biri bir çalışmasını okuması halinde, İbadetli sükut: Bir müzik eserini dinleme anında, Utanan sükut: bilen bir tavırla bilinmeyen şeylerin anlatılması halindeki sükutu dur. Kuntay, "Hayatı" başlığı altında, Akif'in çeşitli durumları, özellik ve hayatının kimi safhalarını ele almıştır. Bu bölümde Akif'in hayatını, kronolojik bir özetten ziyade, bazı küçük anekdot ve hatıralarla sınırlı bir panoramasını çizmeye çalışmıştır. Çizilen bu panorama Akif'in farklı yönleriyle tanınması bakımından çok yararlı olmuştur. Kuntay bu bölümde, öncelikli olarak Ersoy'un dine bakışını ele almıştır. Onun dine bakışı herkesçe bilinmekle beraber, Hz. Peygamberi babası gibi görmekte hatta babasından bile ileri kabul etmekte olduğunu da yaşantı ve tavrıyla ortaya koymuştur. Bunun en açık örneği olarak; daha önce övgüyle bahsettiği Tevfik Fikret'in hakkında menfi düşünceler, kızgınlık ve kavga yaşamış olmasıdır. "Zangoç ve Molla Sırat" başlıklı bölümde, Akif'in Fikret'e olan kızgınlığı dile getirilmektedir. " Fikret'in Tarih-i Kadım" deki ifadeleri Akif'i çok kızdırmıştır. Hz. Peygamber'e son derece bağlı olan Akif,, Fikret'in bahse konu şiirindeki bazı mısralarını Hz. Peygamber' e hakaret olarak kabul ettiği için ona karşı ağır ifadeler kullanmış ve onu affetmemiştir. Bu öfke ve tavrını da hem söz, hem tavır ve hem de yazılarıyla göstermiştir. Kuntay'ın Fikret le Akif'in arasını bulmak için yaptığı teşebbüse karşı da Ersoy, "babama hakaret edilmiş olsaydı affedebilirdim, ancak Peygamberime yapılanı asla affetmem" şeklinde kararlı duruşunu ortaya koymuştur. Kuntay'ın bu eseri Ersoy'un sanatı, sanat anlayışı hakkında zamanında yapılmış olan değerlendirmeleri ele aldığı gibi, Ersoy'un karakterinin oluşması ve yetişme tarzıyla ilgili de çok yararlı bilgiler içermektedir. Vefatının üzerinden 87 yıl geçmiş bulunan "İstiklal Marşı" şairimizin özellikle gençler tarafından gerçek anlamda, bütün yönleriyle anlaşılmasına ihtiyaç vardır, bu kitap da onun daha yakinen tanınmasına ve doğru bir şekilde anlayıp, anlaşılmasına imkan vereceğini düşünerek okunmasını tavsiye ederim.


-Merhaba, kaydınızı almaya başlıyorum. -Evet, tabii, hangi bilgiler gerekli? -Başvurunuzda Saraybosna Üniversitesi Psikoloji Bölümü mezunu olduğunuz yazıyor, doğru mu? -Evet, doğru. -Mezun olduğunuz bölüm başvuru yaptığınız iş ile uyumlu olduğuna göre nüfus kayıt bilgilerinizi teyit ederek devam edebiliriz. Adınız kodlar mısınız? -A-j-n-a J-u-s-i-c. -Babanızın adı nedir? -x Hayatın doğal akışı içinde birinin size babanızın adını sorması olağandır. Hele ki resmi bir işlem sırasında sorulmasına sık rastlanır. Cevaplamaksa kolaydır. Babanızın adını söylersiniz olur biter. Peki ya babamızın adını bilmiyorsanız... Ajna Jusic gibi Bosna Hersek'in Zenica ilinde doğmuş ve annenizin Bosna Savaşı 'nda tecavüze uğraması neticesinde dünyaya gelmişseniz bu soruyu cevaplamak mümkün olmayacaktır. Bosna Hersek Savaşı 'nın en büyük mağdurları kadınlar olmuştur. Bosna Hersek'te savaş esnasında tecavüze uğrayan 50 bin civarında kadın bulunduğu tahmin edilmektedir. Ajina Jusic doğduğunda annesi henüz 22 yaşındaymış. Aynı kaderi paylaşan hemcinsleri gibi tecavüz edilmek kendi seçimi olmadığı üzere dünyaya getirdikleri çocuklara bakıp büyütmeleri konusunda büyük zorluklarla karşılaşmışlar. Tecavüze uğrayan kadınların bazıları çocukları kabul ederken bazıları devletin çocuk bakım yurtlarına ve başka ailelere evlatlık olarak vermişlerdir. "Savaş çocukları" olarak dünyaya gelen çocuklar ve annelerinin hikayeleri bazı sanat dallarına konu olmuştur. Fransız-Suriyeli fotoğrafçı Sakher Almonem'in çektiği fotoğraflar buna bir örnektir. Fotoğraflar ilk olarak "Breaking Free" adıyla 2019 'da Tuzla, Saraybosna ve Srebrenitsa 'da, sergilenmiştir. Sonrasında Ubuntu Festivali kapsamında İtalya'nın Gualtieri Belediyesi 'nin ardından Sırbistan 'da Enjio Hub Gallery-Belgrad'da sergilenmiştir. Bosnalı savaş çocukları sergisi insan elinin ne kadar büyük acı ve trajedilere yol açabileceğini anlatırken savaşta cinsel ve toplumsal cinsiyete dayalı şiddete maruz kalan kadınların seslerinin güçlendirilmesi amaçlanmıştır. (BirBalkanEsintisi, 2022) Sergi, Bosna Savaşı sonucunda doğan çocukların hakları için kampanya yürüten Unutulmuş Savaş Çocukları Derneği adına Ajna Jusic ve Mirna Omer Causevic tarafından hazırlanmıştır. Dernek, bu çocukları Bosna Hersek 'te yasal olarak sosyal yardım hizmetlerine hak kazanmak isteyen savunmasız bir grup olarak nitelerken "yasal olarak tanınmadıklarını ve görünmez kabul edildiklerinin" dile getirerek bu durumu ortadan kaldırmak için çalışmalar yürütmektedir. Sesi gittikçe duyulur hale gelen bu girişimin ana karakteri savaş mağduru kadınları ve savaş çocuklarına duyarsız kalmayan sanat dallarından biri de sinemadır. "Annemin Yarası" isimli film bu konuyu ele alan en iyi örneklerden biridir. 2015 'da Türkiye ve Balkanlarda kayda alınan filmin çekimleri Makedonya, Bosna-Hersek, Hırvatistan ve Sırbistan'da gerçekleştirilmiştir. Balkanlarda geçen hikayede 18 yaşına geldiğinde tanımadığı ailesini bulmak için yollara düşen Salih 'in yolculuğuna eşlik eder izleyici. Yetimhaneden ayrılan Salih 'in elindeki kağıt parçasında bir köyün adı ve bir isim vardır. Zenica Yetimhanesi Müdürü Sadık Baba "Aileni bulmak için önce bu köydeki ayakkabı tamircisini bul!" demiştir Salih 'e. Köyün adı Simin Han 'dır. Wikipedia 'daki günümüz bilgisine göre; Simin Han, Bosna-Hersek 'in Tuzla kentinin doğusunda bir kasabadır. Bir okulu, bir camisi ve bir genç futbol antrenman merkezi olan köyün komşu kasabaları Gornja Tuzla ve Slavinovici 'dir. Köyün girişindeki tabelayı gösteren sahnede köyün adının Türkçe olarak Latin harflerle yazdığı görülürken Kiril alfabesiyle yazan köyün adı tam olarak okunmaz çünkü üstü karalanmıştır. Müşterisiyle hasbihal ederken "İki tam bir yarım yaşayıp gidiyoruz." diyerek cevap veren ayakkabı tamiri Mirsad Seydic 'e selam vererek aradığı kişiyle ilk diyalogunu kurar Salih. Bosna Savaşı 'na katılan ayakkabı tamircisinin bir ayağı aksamaktadır. Atölyesi duvarları sıvasız evinin saçağındadır. Gri renkli harçla birbirine tutturulan kırmızı tuğlalar yarım kalmış hayatları temsil eder gibidir. İnşaatı devam eden yapı görünümündeki evin içiyse ocakta fokurdayan çaydanlığıyla bir "yuva" dır. "Burada hayat var" diye haykıran evi çevrelemiş rengarenk çiçeklerin olduğu saksılar "her şeye rağmen ben hayattayım" der gibidir. Mirsad 'ın aklı karışmıştır. Yetimhane müdürü neden adreslerinin versin ki bu genç adama? Mirsad 'ın annesi Mevlide Hanım kolladığı uygun anı yakalayınca aradığı yerin orası olduğunu söyler Salih 'e. Fakat hatırlatmaya geldiği şeyi unutmak için 15 yıldır uğraş verdiklerini, orada kalamayacağını, bulmaya çalıştığı fizyolojik annesinin gelini Nerma olduğunu söyler. Fakat gelininin bazı sağlık problemleri sebebiyle yoğun şekilde ilaç aldığını ve geçmişi de dahil olmak üzere bir çocuk dünyaya getirdiğini hatırlamadığını söyler. Oğlu Mirsad ile gelini Nerma 'nın yeni bir hayat başlattıklarını, oğulları Vedad ile huzurlu bir yaşam sürdüklerinin sözlerine ilave eder. Ardından kulaklarındaki altın küpeleri çıkartıp Salih 'in avucuna bırakır; "Al bunları ve buradan git." dediği sahne filmin en duygusal sahnelerinden biridir. Öğrendiği gerçeklerin akabinde Salih annesine bunu kimin yaptığını merak eder ve Mevlide Hanım 'a ismini sorar. Mevlide Hanım genç adamı korumak için "Neden öğrenmek istiyorsun belki ölmüştür." dese de Salih çoktan yola koyulmuştur bile. Salih arık annesine tecavüz eden kişiyi aramaktadır; göğsünde kartal dövmesi olan "Lazar" takma adlı Borislav Miliç 'i . İşte daha filmin ilk dakikalarında anlatılan bu hikaye üzerine kuruludur senaryo. Ülkede Borislav Miliç ismindeki kişileri telefon rehberinden tespit eden Salih, doğru Borislav 'ın bulmak için birkaç adrese gitmişse de sonuç alamaz. Sıradaki adres bir çiftliktir. Salih, "Çocukken bir bisikletin olsa her şey çözülecek gibi olur sonra bir bisikletin olur ama yol biter." diyen Marija ile kendisine "Dürüst müsün salak mısın?" karar veremedim diyecek olan Borislav 'ın Prijador 'daki çiftliğinde işe başlar. Yine Wikipedia 'nın günümüz bilgilerine göre çiftliğin olduğu yer olan Prijador, Bosna-Hersek'in Kuzeybatısında yer alan ve yaklaşık 110.000 nüfuslu bir şehirdir. Bosna-Hersek'e bağlı Sırp Cumhuriyeti'nde ve Bosanska Krajina Bölgesi 'ndeki Prijedor bu gün Sırp Cumhuriyeti'nin en büyük ikinci, Bosna-Hersek'in ise altıncı şehridir. 1992'de Sırp askeri ve siyasi liderlerin sivil Bosnalılara karşı giriştiği savaş suçlarından biri olan Prijedor Katliamı 'nın gerçekleştiği yer olması nedeniyle Borislav Salih 'e mesafeli yaklaşır. Fakat üzerindeki t-shirtte kızıl yıldızı görünce ikna olur ve işe başlatır. Borislav 'ı ikna eden kızıl yıldız Sırbistan'ın başkenti Belgrad merkezli futbol takımını temsil etmektedir. Filmin gidişatından anlaşıldığı üzere bu t-shirt Salih 'in bilinçli bir tercihi değildir. Doğru kişi olup olmadığının tespiti aşamasında geçen zaman diliminde Salih, Marija ve Borislav 'ın hayatını gözlemleme fırsatı bulur. Birbirini seven çiftin basit bir hayatı vardır. Bu hayatın içinde en kayda değer olan şey Prijedor Yetimhanesinde gönüllü olmalarıdır. Kendi çocukları olmayınca bütün sosyal hizmet çocuklarını kendi çocuğu addetmeleri Salih 'i çok etkiler. Salih 'e "Hayat güzel, aşık olmak lazım." diyen Marija hümanist bir kişiliğe sahiptir. İlgi alanlarından biri avlanmak olan Borislav ava çıktığında acımasız bir avcı olurken, civarda çıkan bir yangında cesurca alevlere dalan bir yardımsevere dönüşmektedir. Yangında can kurtarırken avda can alan Borislav 'ın kişiliği Salih 'in aklını karıştıran temel unsurdur. Borsilav 'ın Salih 'i ilk gördüğünde "Tuhafsın yani, benim kadar tuhaf." dediği tüm replikler gölgesinde Salih 'in mütereddit, ürkek ve bir yuvaya ait olma isteği izleyicinin yüreğini burkmaktadır. Salih 'in bir düşüncesi daha vardır ki o da; kendisini annesinin yarası olarak görmesidir. Filmde müzik önemli bir yere sahip. Salih trompet, Borislav akordeon çalmakta, Marija ise şarkı söylemektedir. Hatta öyle güzel söylemektedir ki filmin ikinci yarısındaki bir kutlama gecesinde Amerikalı müzisyen Natalie Merchant 'ın "The Dancing Bear" adlı şarkısıyla hem oyuncuları hem de ekran başındaki izleyiciyi coşturur. Hayatları kesişen insanların trajik öyküsünü izlediğimiz filmin ilk sekanslardaki Salih 'in odasında; albümleri çok satan romantik sesli Yugoslav ses sanatçısı Miroslav İliç 'in plağı görülür. Daha ilk dakikalarda kulağa gelen yerel şarkılar ve ezgiler kuşatır izleyiciyi. Melodisi tanıdık, ezgisi aşina, sözleri yabancı olsa da; trompet, akordeon, mandolin, gayda, gitar, klarnet, darbuka, davul gibi Balkan Müziğinde yoğun kullanılan enstrümanların ağırlığı hemen hissedilmektedir. O coğrafyada müziğin varoluşunun hayatın çok içinden olduğu net biçimde görülür. Çünkü Balkanlar; çok dilli, çok sesli, çok enstrümanlı ve çok makamlıdır. Müzikler bana Cahit Berkay 'ı anımsattı yer yer. Hatta "Selvi Boylum Al Yazmalım" filminin ezgilerini çağrıştırdı desem abartmış olmam. Borislav ve Marija 'nın çiftliğine geldiği ilk sahnede Salih 'in etrafında uçuşan kavak ağacı pamukçukları rüya görüyor hissini veriyor izleyiciye. Eğer izleyen "yok ben gayet uyanığım" derse kar yağıyor sanılabilir. Böyle masalsı bir başlangıcı olan film kültürümüze çok yakındır. Bir çiçeğin nazardan koruduğuna inanılması, kahvenin böcekleri uzaklaştırması, yola çıkanın ardından su dökülmesi, piknikte yakan top oynanması gibi nüanslar coğrafyaya yakınlık duyma güdüsünü gün yüzüne çıkartıyor. Marija 'nın "The Dancing Bear" adlı şarkıyı söylediği gece çiftlikteki yemek sahnesinde inatçı olan ırkın hangisi olduğunun tartışıldığı sahne filmin en önemli sahnelerinden biri. Ülkedeki etnik karışıma eğlenceli bir bakış sunarken "hepimiz insanoğlu değil miyiz neticede" diye düşündürmektedir. Oyuncular: Ozan Güven, Meryem Uzerli, Belçim Bilgin, Okan Yalabık, Bora Akkaş.


Çocukluğumuzda cadı denince, uzun düz saçlı, çok sivri burunlu, uzun zayıf parmaklı yaşlı bir kadın canlanırdı hayal dünyamızda. Sivri dişleriyle, büyük ağzıyla, uzun parmaklarıyla, sivri uçlu, siyah bir fötr şapkasıyla, vahşi görünümlü bir kedinin eşliğinde uzun bir süpürgeye biner gökyüzüne uçardı. Görünüşü ve gülüşü ürkütücü bu kadın imajının yarattığı korkuyla geceleri karanlıktan çok korkar, tek başımıza sokağa çıkamazdık. Çizgi filmlerde karşımıza çıkan kötü imajın arkasında büyük bir trajedinin yattığını yıllar sonra okuduğum bir kitapta daha iyi idrak edecektim. Cadı kavramı ilk defa Orta Çağ'da ortaya çıkmış değildir. Antik Çağ'a kadar uzanan bir geçmişi vardır. Yalnız Antik Çağ'da cadılar daha çok kahin veya büyücülerle özdeşleştirilirdi. Olumsuz anlam taşımıyorlardı. Çünkü eski Yunan'da büyücüler, şifa dağıtan ve insanların müşküllerini çözen gayet iyi niyetli ve iyiliksever insanlar olarak bilinirdi. Özellikle bitkilerden ve sudan şifalı ilaçlar yaparlar, kadınların sağlıklı doğum yapmasını sağlar, insanlara zenginlik ve refah getirirlerdi. Gelecekten haber verir, insanlara yön gösterirdi. Hayırseverdiler ve toplumda saygın bir yerleri vardı. Cadı, kendini şeytana hizmet etmeye adayan kişiydi artık. Orta Çağ'daki cadıların imajı aşağı yukarı, çirkin, yaşlı, kırışık yüzlü, kamburu çıkmış veya dişleri dökülmüş titrek kollarıyla ve bacakları ile yürüyen bir kadın profili oldu. Üstüne üstlük çocukları öldüren, insan eti yiyen, salgın hastalıklar yayan, insanları büyü yoluyla hayvanlara dönüştüren, yine büyü yoluyla yağmur yağmasını engelleyerek ülkeye kıtlık getiren bir canavar algısı da eklendi bu kötü imaja: ''Yaygın anlamıyla cadı, çocukları öldüren, insan eti yiyen ve geceleri geziye çıkan dişi bir hayalettir. Ancak bu kelimeleri kapsayan hayalet, sihir veya büyü yapan olağandışı varlıkları kapsamasa da insana benzeyen bir varlık oluşu da dikkat çeken bir özelliğidir.'' (sf-25) Bunların yanı sıra bu büyücülerin ruhlarının bedenlerinden ayrılması sonrasında süpürge ile uçarak toplantılara gittikleri yerlerde buldukları sopa, balta, orak ve diğer bazı nesnelerle birbirleri le bağırıp ağlaştıkları ve ardından evlerine tekrar uçarak geri dönüp derin bir uykuya daldıkları söylenir. Orta Çağ'da cadılar üzerine yazılan önemli bir kaynak kitap olan Mallevs Maleficarvm göre cadılar, karanlığın tanımıydılar. Gecenin kraliçeleri idiler. Tanrı onlara güç verdiği zaman, dünyevi olan her şeyi kontrol altına alabilirlerdi. Ve onlar, büyü ile herhangi bir bağlantısı olmayan bağımsız olan bilgiyi de açığa çıkarabilirlerdi. Su Testi: Cadılıkla suçlanan kadın üzerine kaynar su dökülürdü, yaralar çabuk iyileşirse zanlı suçsuz, geç iyileşirse cadı demekti. Bazen ırmak ve dereye atılır eğer su yüzüne tekrar çıkarsa cadı olduğu anlamına gelirdi. Ateş Testi: Ateşe atılan bir nesneye dokunması istenir, açılan yaralar tez iyileşirse kadın masum sayılırdı. İğne Testi: Kadının vücudundaki benler, siğiller, lekeler... vb işaretler cadılık alameti olarak kabul edilirdi. Buralara iğne batırıldığında zanlı acı hissediyorsa masum hissetmiyorsa cadı olarak kabul edilirdi. Gözyaşı Testi: Cadıların ağlamadığına inanılırdı. İşkence sonucunda kadın ağlamazsa cadı olarak kabul edilirdi. Kantar Testi: Kantar üzerine koyulan ağırlığa denk gelmeyen zanlı cadı sayılırdı. Tabut Testi: Suçlu olduğu düşünülen kişi kendi büyüsüyle öldürdüğü düşünülen bir cesede dokunduğunda bir değişiklik olursa cadı sayılırdı. Yüzdürme Testi: Kıyafetleri çıkarılıp nehre atılan zanlı batmazsa suçlu, boğulursa suçsuz kabul edilirdi. Bu dönemde cadı avının kadınlara yönelmesindeki en önemli etken de Orta Çağ'daki kadın algısını yaratan paradigmalardır. Erken Orta Çağlarda kadınlar, uğursuzluk kaynağı, doğaüstü güçlerle kurdukları etkileşim yüzünden doğal afetlerin tetikleyicisi, depremler, hayvan ölümleri, kıtlık, açlık ve hastalıkların dolaylı nedenlerinden biri olarak görülürlerdi. Bu felaketler için ne zaman günah keçisi aransa kadınlara yapılan suçlamalar anında işleme konulurdu. Genel anlamda cadıların ve bu konuyla ilgili davaların engizisyonun temel odak noktası haline gelmesi için gerekli zemini hazırlayan unsurlar, İncil ve Tevrat'ta kadınlarla ilgili olan bölümlerdir aslında. Cadı avının başlamasında sadece dini kaynaklı unsurlar yoktu. Aynı zamanda sosyal karmaşa, kimlik çatışmaları, ekonomik krizler, bilge kadınların -ki bunlara sıklıkla ''Weise Frauen''denilirdi- yok edilmek istenmesi, korku teorileri ve her türlü felakete bir suçlu bulma çabası gibi faktörler vardı. Kutsal kitaplara ve ayetlere bakacak olursak kadınların günah işlemeye erkeklerden daha yatkın olduğu ifade edilmeye çalışılmıştır. O yüzden kadın-cadı-şeytan üçgeninin oluşumunda büyük öneme sahip oldukları söylenebilir. Orta Çağ'da kadınların cadı olarak hedef alınma sebeplerini kısaca özetlersek: Kadınların büyücülükle erkeklere oranla daha fazla ilgilenmeleri, doğa üstü güçlere sahip oldukları için şeytanla iş birliği yaptıklarına dair inancın yaygınlık kazanması, dini inançların kadınları günaha daha yatkın bir doğaya sahip olarak görmeleri, Ortaç Çağ'da ortaya çıkan sosyal buhran ve heretik akımların kilisenin otorite kaybetmeye başlamasına sebep olmaları, bu yüzden kilisenin otoritesini tekrar kurmak için günah keçisi olarak kadınlara yönelmeleri gibi etkenler etkili olmuştur diyebiliriz.


Mücadele etmek için çok haklı sebepleri olduğunu söyleyen Hessel, yaşadığı dönemin acılarına tanıklık ettiğini ve haklının yanında yer almaya özen gösterdiğini anlatıyor."Cezayir'in bağımsız olması gerekiyordu, kesin bir şeydi bu."(s.37) diyor. Fransız yazar Jean-Paul Sartre'ı ağabey olarak gördüğünü anlatan Hessel, onun Bulantı ve Duvar kitaplarından çok etkilendiğini, "Birey olarak sorumlusunuz" düşüncesini Sartre'den öğrendiğini vurguluyor. 94 yaşında olmasına rağmen bugün duyduğu en büyük öfkenin Filistin, Gazze şeridi ve Batı Şeria'yla ilgili olduğunu vurgulayan Hessel, Gazze'yi "Bir buçuk milyon Filistinlinin bulunduğu bir açık hava hapishanesi" (s.43) olarak tarif ediyor. Stephane Hessel'in bu kitabının bizim için kıymeti ne? Ne anlam ifade ediyor? Tepkisiz bir toplum haline geldiğimiz/ getirildiğimiz bu çağda uyanmamız için illa Batı'dan bir sesin yükselmesi, Hessel gibi kafaların bizi uyarması mı gerekiyor? Oysa öylesine muhteşem bir hazineye sahibiz ki, yeter ki bunun farkında olalım. Haksızlığa uğrayan mazlumun diline, dinine, rengine bakılır mı? Hangi dinden olursa olsun, hatta ladini bile olsa mazlumsa eğer ona sahip çıkmak, hakkını aramak en temel görev olmalıdır bizler için. Adı bile rahmet olan insanlığın son sığınağı güzeller güzeli peygamberimiz "Kim kötü ve çirkin bir iş görürse onu eliyle düzeltsin; eğer buna gücü yetmiyorsa diliyle düzeltsin; buna da gücü yetmezse, kalben karşı koysun. Unutmayın ki bu da imanın en zayıf derecesidir" buyuruyor. HESSEL,Stephane (2011) Öfkelenin. Cumhuriyet Kitapları, İstanbul.


Kitaphaber olarak çıktığımız yolda ikinci sayımızı sizlere sunmaktan kıvanç duyuyoruz. Sunuş Yazısında derginin Genel Yayın Yönetmeni Bilal Can; "okuma ekseninde" bir giriş yazısı ile kitapların birer "anlam kapsülü" olduğunu ve "kitapların zihnimizde bir tür renk patlaması, hayal inşa edici, hakikat telaşı büründürücüsü" üzerine odaklanarak bir giriş yazısı ile okuru selamlayıp 2021 yılında 2 sayısını tamamlamış bir dergi olmanın sevincini yaşadıklarını ifade etmiştir. Düşün/Felsefe konusu Sulhi Ceylan tarafından kaleme alındı. Teori Köşesinde Ethem Erdoğan ve Gülnaz Eliaçık Yıldız, Portre köşesinde Tuba Yavuz okuruyla buluşurken, Dünya Edebiyatı bölümünde Roald Dahl ve Çocuk Romanları başlığıyla Sabri Ünal, dünyaya çocuk gözünden bakış sağladı. Sinema ile Şerife Saliha Buğa okuru selamladı. 15'likler köşesini Ülker Gündoğdu kaleme aldı. Müzisyen/Besteci Zekayi Tunca söyleşisi ile Necla Dursun müziği konuştu. Tarih Köşesinde Ömer Ertürk, okurla yeni çıkan önemli bir kitabın değerlendirmesini sundu: İstanbul'un Eski Bağımlıları. Seyahat bölümüyle Murat Deniz ve F. Sueda Kurt okuru uzaklara uzun ve güzel bir yolculuğa çıkartıyor. İlahiyat bölümünde Ferhat Özbadem Bilginin İslamileştirilmesinden Düşüncenin İslamileştirilmesine konusunu kaleme aldı. Kitaphaber 2. Yazısı ile dosyalara başladı. İlk dosyamız "Tarihin Edebiyatı". Feyzeddin Aytepe'nin Editörlüğünde hazırlanan dosya Giriş Yazısı ve Dönem Okuması ile başlıyor. Ortaçağ'da Felsefe üzerine bir okuma ile Furkan Soylu, Göçmene Bakış ile Zeynep Hiçdurmaz, Victoria Dönemini Selva Yılmaz, Aşkın Terbiyesi ile Şeyma Balıkçıgil okuru selamlıyor. Kitaphaber Kitap ve Eleştiri Dergisi'nde ayrıca İspanyol Gribi ve Hakka Sığındık ile Mustafa Atalay, İçten Dışa İnsanın Eğitim Serüveni ile Yunus Özdemir okura yön verdi. Resim Okumaları ile sanata ince bir bakışı okura Ülker Gündoğdu sundu. Çocuk Okurlar Dede Korkut Hikayeleri ile Ece Karaca genç kalem olarak yer aldı. Arka Kapak Yazısı İhsan Fazlıoğlu okuma keyfi ile dergimiz son buldu.


İnsanlığın düşünsel ve yerleşim aşamalarındaki değişimi, dönüşümü sadece Batıyı ele alarak konuyu sınırlı tutmadan Batı kadar Batı dışındaki diğer kültürlerin de dünya tarihine katkılarını ele alarak incelemektedir. Ders kitabının sıkıcılığından uzak bir biçimde konu anlatımıyla dünya tarihini kronolojik olarak okuyuculara sunmaktadır. İnsanlık tarihinin başlangıcından günümüze kadar dünyada olup bitenleri önümüze seren bu eser insanlığın son 5 yüz yıllık serüveni üzerinde ağırlıklı olarak hem günümüzün hem de geçmişin şekillenmesinde kimlerin sorumlu olduğunu aktarmaktadır. Bu eser insanlığın uygarlık alanında yaptıklarını toplu olarak aktarmaktadır. Orta Asya'dan başlayarak Çin, Japonya, Mezopotamya, Asurlular, Finikeliler, İnkalılar gibi dünyanın birçok yerinde kurulmuş uygarlıklar ele alınarak etraflıca incelenmiştir. Romanesk bir havadan uzakta bizlerin davranış biçimlerini ve gündelik hayatta kullandığımız kelime ve kavramların tarihsel süreç içerisinde nasıl şekillenip ortaya çıktığını okuyabileceğiniz önemli bir eserdir. Haçlı Seferleri sadece bir Hristiyan seferler zinciri değil ayrıca Doğu ve Batı arasındaki mücadelenin de en çarpıcı olayların yaşadığı süreçler zinciri olarak tarihte yer edinmiştir. Bu eser Haçlılar'ın gözüyle savaşın durumlarını yansıtması bakımdan önemlidir. Bütün Arap Halkları ve Ortadoğu hakkında bilgi sahibi olmak isteyenler için genel bir bakış sunmasının yanı sıra Kuzey Afrika'yı kapsayan kavimleri inceleyen eser tarihin sadece savaşlardan ibaret olmadığını kültürün de aynı derecede önemli olduğu vurgusunu okurlara paylaşmaktadır. Dünya tarihine farklı bir biçimde ülkelerin coğrafik özelliklerini de dahil ederek aktaran bu eser ele aldığı konular bakımından da diğer dünya tarihi kitaplarından ayrılmaktadır. Farklı kültürel özellikleri de ayrıntılı olarak aktarması kitap için ayrıca bir ekstra olarak görülebilir. Almanya Tarihi Profesörü Fulbrook tarafından yazılan bu eser Almanya'nın tarihini farklı bir perspektifle ele alırken tarihsel sentezin de nasıl yapılacağını ortaya koymaktadır. Farklı olaylar arasındaki ilişkileri incelemesi ve kendine özgü yorumu tarih okumalarını ilgi çekici hale getirmektedir. Bu eser Roma İmparatorluğunu sadece tarihsel bir düzlemde değil de bir canlı gibi ele alır. Roma'nın siyasal, askeri, toplumsal ve gündelik yaşam biçimlerini ortaya koyarak okuyucuların ilgisine sunulmuştur. Çeviri konusunda sorunları olsa da başlangıç için iyi bir kitap olabilir. Halil İnalcık tarafından dilimize kazandırılan bu eser, Amerika'nın keşfiyle başlayıp İkinci Dünya Savaşıyla birlikte sonlanmaktadır. Amerikan tarihine giriş niteliğinde olacak bu eser ile İrlandalıların, Yahudilerin, Flemenklerin bu yeni kıtaya neden yerleştiklerini daha iyi anlayacaksınız. İnka Uygarlığı çoğu bilim insanın uykusunu kaçıran eserleriyle sürekli araştırma konusu olmuştur. Ortaya koyduğu eserlerle dikkat çeken bu uygarlığın bilim insanlarına nasıl yardımcı olduğunu bu kitapla göreceksiniz. Gençlerin seveceği görsellerle dolu bu eser İnka Uygarlığı hakkında bilinmeyenleri de sayfalarında gizlemektedir. Eski Mısır tarihi alanında uzman olan Erik Hornung tarafından yazılan bu eser akademik bir dil ile okuyucu karşısına çıkmaktadır. Eski Mısır tarihini beş bölüme ele alarak inceler. Arkaik Dönem, Eski Krallık, Orta Krallık, Yeni Kırallık ve Geç Dönem. Beş kıtanın son beş yüzyıllık sömürge yarışını eleştirel bir bakışla okumak isteyenlerin için önemli bir eser. Yeni kıtaların keşfi, Sanayisini tamamlamış Batılı ülkelerin bu durum karşısındaki iştahını ve aç kuşlar gibi nasıl saldırıya geçtiklerini izleyeceksiniz.


Çocukluğumuzda korku-gerilim filmleri, hikayeleri, romanları vardı. Bunlar, anın içindeki bilinmeyene karşı duyduğumuz korkudan beslenen eğlencelerdi. Evet garip ama korkunç da olsa eğlenceydiler. Farklı ve heyecanlı vakitler geçirmek için başvurduğumuz oyalayıcılardı bu eserler. Bugünün distopyaları ise o birkaç saatlik eğlencelerden farklı olarak, geleceğe dair korkularımızı ve endişelerimizi tetikliyor, karşımıza çıkacağını tahmin ettiğimiz ama üstesinden nasıl geleceğimizi bilmediğimiz tehditleri daha düşük dozlu ama akut bir korku-gerilim sürekliliği içerisinde zihnimize işliyor. Ve distopyalar filmler kadar kitaplar arasındaki yoğunluğunu da günden güne artırıyor. "Beyaz Odadaki Çocuk" distopya özelliklerini taşımakla birlikte gerçekçi teknoloji kurgusu ve felsefi yaklaşımı ile üç sacayağı üzerine oturan bir eser. Hikaye, ana karakter olan Manuel isimli çocuğun altı yüzeyi de ekranlardan oluşan beyaz bir odada, hemen hemen hiçbir şey hatırlamadan uyanmasıyla başlıyor. Dolayısıyla hikayenin temeli, uyandığı andan itibaren kim olduğunu ve nerede olduğunu sorgulamaya başlayan Manuel'in içinde bulunduğu sanal dünyadan çıkma mücadelesine oturuyor. Bir nevi Matrix'ten kaçış. Ancak Manuel'in her kaçışı gerçek dünyaya değil yeni bir sanal katmana oluyor. Yani Manuel her seferinde bir Matruşka bebeğinden çıkıyor ama onu bir büyüğü bekliyor. Tabii bu durumu okur da Manuel'le birlikte fark ettiği, hatta zaman zaman birlikte bu kaçışların hiç bitmeyeceği düşüncesine kapıldıkları için, üst üste binen ve sonu gelmeyecek gibi görünen sanal dünyalar her ikisini de büyük bir karamsarlığa itiyor. Manuel vücudunu kullanamayan ama beyni yaşayan bir çocuk mu yoksa bir yazılım mı sorusu hikayenin sonuna kadar çözüme kavuşmuyor. Manuel'in bir ailesi var mı, yoksa etrafındakilerin hepsi onu kandıran kişiler ya da yazılımlar mı? Manuel'e oyun oynayan kendi beyni mi? Bu sorulara hikayenin sonunda cevap bulabiliyor muyuz yoksa yeni bir soru sormak zorunda mı kalıyoruz? Yapay zeka gerçek dünyayı ele geçirdiğinde ve inşa etmeye başladığında bizim için sanal dünyalar kurup bizi beyaz odalara hapsedebilecek mi? Yoksa bu çoktan oldu mu? Şu an içinde yaşadığımız gerçek bir dünya mı? Gerçek nedir, var mıdır? Bunun gibi onlarca soru eserde Descartes'in varoluş felsefesi eşliğinde karşımıza çıkıyor. Manuel, Alice'in harikalar diyarına da sık sık gidip geliyor, kendisini sanal dünyalardan çıkaracak şifreleri Lewis Carrol'le yardımlaşarak çözüyor. Walter Isaacson'un "Geleceği Keşfedenler" adlı kitabında geniş bir kronolojisi verilmiş olan iki yüz elli yıllık donanım-yazılım geliştirme süreçlerinin özü eserin son bölümünde birilerinin bildiği ama çoğumuzun aklının ermediği konularda zihinlerimizi açıyor. Bu yönüyle "Beyaz Odadaki Çocuk" birkaç esere birçok kez derinlemesine atıflar içeren, metinlerarası boyutuyla nitelikli okurları dahi zorlayabilecek bir kitap. Özellikle "Alice Harikalar Diyarında" adlı kitabın önceden okunmuş olması neredeyse bir ön şart gibi. Descartes felsefesi ile Alan Turing'in matematiksel biyoloji temelli bilgisayar bilimi çalışmalarının bağlantısı hikayenin sonunda vücut buluyor. Dolayısıyla önemli bir şerh düşeyim ki birçok okulun okuma listesinde bulunmasına rağmen bu eser için bir ortaokul çağı kitabı diyemeyiz. İyimser bir yaklaşımla, bahsettiğimiz bu üç alanda asgari düzeyde birikimi ancak lise düzeyinde ve o düzey ortalamasının da üstündeki okurlarda bulabileceğimizi sanıyorum. Elbette bir ortaokul çocuğu da bu kitabı okuyabilir ve belki bilimkurgu ilgisi nedeniyle keyif alabilir ancak tam anlamıyla meseleye vakıf olamayacaktır. Yazar Karl Olsberg, Descartes'ın ruh-beden ikiliği sorgulamasını eserinin odağına almış. İnsanı insan yapan bilincin beden dışı bir kavram olduğunu göstermeye çalışıyor. Bedenden ayrılan bilinci zaten kabul ediyor ancak bunun bir makineye taşınıp taşınamayacağını, makineye aktarılan bilincin onu insan yapmaya yetip yetmeyeceğini, bu bilince sahip makinenin diğer makinelerle dost mu yoksa düşman mı olacağını tartışıyor. Diğer bir deyişle, insan mı makine mi olduğunu bilmediğimiz bir bilinci makine ile insan arasında bir seçim yapmaya zorluyor. Bu sırada Manuel'e birkaç kez tanrıya inanmadığını söyletmiş olması ilginç. Bunlardan birinde insanların makineleri yarattığı, hikayenin sonuna tekabül eden 2057 yılında makinelerin artık yönetimi tamemen ele geçirerek tanrı mesabesine yükseldiği ve dolayısıyla insanların kendi tanrılarını yaratmış olduğu anlatılırken, Manuel de küçümser bir tavırla "İnsanlar şimdiye kadar hep kendi tanrılarını yaratmamış mıydı?" diyerek cevap veriyor (s.279). Oysa hikayenin sonunda Manuel'in, aktarılan bilinçle, kaybedilen hafızanın geri gelmesiyle veya buna benzer akılcı bir açıklamayla açıklanamayacak insani bir algı düzeyine sahip olduğunu, bu algıdan güç alarak makine mi yoksa insan mı olduğuna özgür iradesiyle karar verdiğini görüyoruz. Bu kararın Manuel'in tanrı ile olan ilişkisini güncellemiş olması muhtemel ancak belli ki yazar bu kısmı örtülü bırakmayı tercih etmiş. Belki de kastedilen, insanın hakikat arayışı içerisinde aslolana ulaşamadıkça ancak sahte tanrılar üretmiş olacağıdır. Yazarın baş kahramanıyla birlikte aslolana yönelen amansız arayışı bu sezgiyi destekliyor. Kitap oldukça zihin açıcı, varoluş üzerine düşünmeye sevk eden, sorgulamaya zorlayan, kapsamlı, beşer yıllık aralıklarla tekrar tekrar okunabilecek bir eser. 31 bölümden oluşan hikayenin akışı çizgisel olmasına ve fazla karakter içermemesine rağmen iç içe geçişler nedeniyle yeterince karmaşık. Neyse ki çeviri ve düzenleme karmaşayı artırmıyor. Metinde harf eksikliğinden ibaret, ihmal edilebilir üç-dört küçük yazım hatası bulunuyor. Kitap çizim içermiyor. Kapak grafik tasarımı çok basit olmasına rağmen kitap ismiyle birebir, hikayeyle büyük ölçüde örtüştüğü ve siyah-beyaz karşıtlığının çarpıcılığından faydalandığı için ilgi çekiyor. Bu arada yazarın henüz Türkçeye çevrilmemiş olan, Manuel'in odaya girene kadarki hayatını anlatan "Boy In a Dead End" ile bir devam kitabı olmayan ama aynı hikaye dünyasında geçen "Girl In a Strange Land" adlı eserlerinin de okurumuza sunulması ve bu üç kitabın bir seri filme uyarlanması da hiç fena olmazdı. Geçtiğimiz günlerde okudum ben de bu kitabı. Kapağını kapattıktan sonra zihnimde onlarca soru işareti kalmıştı. Metninizi okumak iyi geldi. Emeğinize sağlık. Çocuklar konusunda da sizinle aynı pencereden bakıyorum. Sadece maceraya odaklanabilirler belki ama felsefi temelleri anlamlandırmaları pek kolay olmayacaktır. Üstelik çocukların görmek istediği netlik de yok metinde. Kimin ne olduğu kim olduğu karmaşık.