1-Sorumluluğu geliştirme bilincine sahip olmak için birey olmak gerekir. Birey, ekiple iş tutmasını bilendir. Birey, ayağını yere basıp göklere bakmasını bilendir. Birey, zamanın sunağından yaşamın özsuyunu içmesini bilendir. Birey, ne içeride eksilen ne de dışarıda kalandır. 2-İnsan olmanın sırrı özüne dönmekte. Ne yaparsan yap, bir an önce özüne dön, sözüne dayan, kendini bul. Özüne dönemeyen hep dışarıda kalır. Özüne dönemeyen başkalarının cehennem kapılarını üzerine kapatır. Özüne dönemeyen hikayesinin öznesi olamaz. 3-Bilinci açık tut. Her zaman için, her kesi ve her şeyi gözle. Herkesten ve her şeyden öğreneceğin bir şey vardır. Oralarda, bir yerlerde seni bekliyorlardır. Bakarsın ve görürsün. Varlık, içindeki tekliğini gören "gözlemleyen bilinç" sahibi olmaktır. Tekliğini keşfeden ömür tespihini güzel ve anlamlı hatıralarla zenginleştirir. Tekliğini keşfeden sonsuzluğun bütün kapılarını sonuna kadar açar. 4-Hayatımız bir orman. Hepimiz hayat ormanında farklı bir ağacız. Hepimizin ayrı özellikleri, ayrı var oluş sebepleri var. Hepimizin başkalarında bir ben'i var. Eğer bu ben'leri görürsek hayat ormanını daha da güzelleştirir, anlamlaştırırız. Yok, kendimizi kendi benimize hapsedersek en küçük bir kıvılcımla hayat ormanının yakılıp yok olmasına sebep oluruz. Çoğu zaman küçük bir kıvılcım da hazırda bekliyordur. 5-Yüz yaşına gelse de insanın içinde çocukluktan kalma bir çocuk vardır. O çocuk korkutulmuş olabilir, içimizin mahzenlerinde saklanıyor olabilir. O çocuğu içimizdeki mahzenlerden bulup çıkarmak bizim görevimiz. Bunu yapmak zorundayız. Yeniden insan olmak, aslımıza dönmek, özümüzün şarkısını okumak için içimizdeki çocuğun ellerinden tutup dışarı çıkarmak zorundayız. Aksi takdirde bir tarafımız hep eksik kalır. İçindeki çocuğu bulup çıkaramayan insan olamaz, kendi olamaz, özgür olamaz. İçindeki çocukla oyun oynamayan gerçek bir baba olamaz, kimseyle doğru dürüst iletişim kuramaz. 6-Hüznün kadar insansın. Hüznün kadar kendine yakınsın, kendine uzaksın. Hüznün kadar kendini tutabilirsin, başkalarına dokunabilirsin. Hüzünlenen insan kendi payına düşen toprağın kokusunu alabilir, göklerdeki şarkısını duyabilir. Hüzünlenin ve toprak atınızı gökyüzüne şahlandırın. Hüzün yağmurlarıyla ıslanmayan, toprak atını şaha kaldıramaz. 7-İnsan hem faildir hem de şahittir. İyi bir fail ol, iyiliklere şahit ol. Niyet her şeyi belirler. Niyet, faile ve şahitliğe şekil verir. İyi niyetliysen güzel fiiller yaparsın, şahitliğin güzel olur. Kötü niyetliysen kötü fiiller yaparsın, kötülüklere şahitlik yaparsın. Ruhuyla konuşan insanlar iyi niyetli olur, bedenin tahakkümü altında olanlar ise kötü niyetli olur. 8-Kayık benliğini terk edip biz gemisine binmek gerekir. Böylece hayat denizinde payımıza düşen her şeye ulaşabiliriz. Ben kayığı, ben'i hep kıyılarda tutar. Onu ya boş hayallerle oyalar ya da kof korkularla korkutur. Ben kayığında olanlar asla kendi yolculuğunu yapamazlar. Biz gemisinde olanlar başkalarıyla beraber olduğu için evvela mutlu olurlar; çünkü insan kardeşleriyle beraberdirler. Sonra da kendi yolculuklarına devam ederler, hem başkalarıyla hem de başkaları olmadan. Ben kayığı kıyıya vurmadan, bir an evvel biz gemisine geçmek gerekir. 9-İnsanın zihin dili ve gönül dili arasında bocalamasının nedeni "yüce bilinç"ten kopukluktur. Kendi olan ve özveriyle yaşam süreçlerini takip eden insan zihin dili ile gönül dili arasında bir bütünlük, bizlik meydana getirir. O zaman insan bilinci ile yüce bilinç arasında bütün bağlantılar kurulmuş olur. Her şey olması gerektiği gibidir: Sade ve asude. 10-Başkalarının bize dayattığı her şeyi bir kenara bırakmalıyız. Kendi insani değerlerimizi ve yaşama sebeplerimizi inşa etmeliyiz. Umut içeriden doğar, umutsuzluk dışarıdan empoze edilir. Umudun kaynağı biziz, umutsuzluğun sebebi başkaları. O zaman yapmamız gereken, umudumuzun kaynağını keşfetmek, umutsuzluk bataklığının kökünü kurutmak. 11-1440 dakikalık zaman trenini yakalamak ve yaşamak için 20 dakikalık tefekkür durağında durup düşünmek gerekir. 1440 dakikanın sadece 20 dakikasını tefekküre ayırırsak hayatı daha anlamlı ve kaliteli yaşamaya başlarız. Akıl eden bir kalbe ve hisseden bir akla sahip olanlar 1440 dakikanın 20 dakikasını tefekkürle geçirirler. Bunu yapmazsak ne olur? Zaman treninin altında kalakalırız. Paramparça olur bütün bir hayatımız, varlığımız. 12-Her daim hayatımızda yeni pencereler açmalıyız. Bizi biz yapan, bizi bizden alıp kainatın mükemmel ahengine uyduran saf ve içten pencereler. İçeriden dışarıya açılan, gözle görülmeyen, kalple hissedilen pencereler. İnsan açtığı yeni pencereler vardır ve yeni pencerelerden gördüklerimiz ve hissettiklerimiz kainatın kalbine yaptığımız yolculukta hep bizimle olacaklardır, bize yol göstereceklerdir. 13-Düşünsel ve duygusal yolculuğundan geri kalmamak için aklı her zaman için yeni soru/nlarla bilemeli, kalbi farklı iklimlerde yeşertmeli. Aklen ve kalben diri olan, hakikat evinde kendi yerini bulur ve varlığın asıl yapı taşlarından biri olduğunu fark eder. Aklı çarpık olanlar, kalbi bozuk olanlar yolda kalırlar, asla hakikat evine varamazlar, varlığın tozu dumanı olarak varlığa karışırlar. 14-Her insanın büyük resmi olmalı. Büyük resim insanı bir arada tutar, büyük uçurumlardan, derin bunalımlardan, dipsiz yarıklara düşmekten korur. Niçin yaşadığını bilen insan büyük resmi zaman ile mekanın kesiştiği yere oturtur. Nasıl yaşaması gerektiğine karar veren insan büyük resmi sevdiği renklerle boyar. Başkaları için değil, kendi için yaşamak gerektiğine karar veren insan büyük resmi sonsuzluğun kalbine yerleştirir. 15-Sohbet etmek, kalbi ellerinde, aklı yerde kendini muhatabına sunmaktır. Sohbette hiyerarşi, kıdem, derece, sınır, mesafeler yoktur. Bedenler ruhun gölgesinde kalmıştır. Zamanın elleriyle suskunluk toprağı bedenin üzerine serpiştirilmiştir. Sözle kalbin kapısından girilir, sükutla oturulur içeride. İçeride ne vardır? Herkesin yol hikayesi vardır. Sohbet etmek muhatapların karşılıklı olarak yol hikayelerini birbirine anlatmasıdır, aynı sözlerle, farklı çağrışımlarla. 16-Ne olursa olsun her zaman için içinin tanıklığına baş vur. İç tanıklığın seni yanıltmaz, elini boş bırakmaz. İç tanıklığın seni geçmişten alı buraya getirir, yarınlara taşır. İç tanıklığınla içindeki denizleri ve çölleri, gülleri ve külleri, ölüleri ve dirileri birbirine kavuşturabilirsin. İç tanıklıkla içindeki Kızıldenizleri yarıp karşı tarafa geçebilirsin. İç tanıklığın yoksa dışarıdan gelen Firavunlara yenilmen işten bile değildir. Firavun'ün varlığı, iç tanıklığın yokluğudur. 17-Sırtımızı dayadığımız dağ gibi insanlar olmalı hayatımızda. Bunun için de muhatabımıza bütün bir yüzümüzle dönmeliyiz. Kalbinde boşluk olan, aklında başkasının gölgesi olan, hayatında başkasının etkisi olan muhatabını tek bir yüzle dinleyemez. Bir yüzü olan dağlaşır, dağ gibi büyür muhatabının gözünde. Heybetli olur. Yüz ve dağ arasında ne korku ne kaygı ne de yeis olur. Yüzünü kendi dağına dön ki dağda kendi sesini yankılasın muhatabının yüzüne. 18-Kendi kendimize de mentor olabiliriz. Bunun için de içimizdeki çocuğun bize ayna tutması gerekir. İçimizdeki çocuğun bize tuttuğu aynada kendimizi görüp, hayata, insanlara ve doğaya dair en güzel, en anlamlı sözleri söyleyebiliriz, zaman ve mekan üstü içsel bir sohbet yapabiliriz. Aynada ne başkalarının gölgesi vardır ne de başkalarına ait sözler. Ayna içimizdeki yoldur. İçimizdeki çocuk da tek yol arkadaşımızdır. Sadece kendimize yürürüz, ben'imizin üzerindeki bütün yasakları kırarız. 19-Her insan bir sözle doğar. Söz varlık ağacında kendi yerini bulmaktır. Kendine güvenen insanlar yola çıkarlar ve varlık ağacındaki sözünü bulurlar. Kimimiz damardaki uzanıştır, kimimiz kökteki kuvvettir, kimimiz daldaki destektir, kimimiz yapraktaki asalettir, kimimiz çekirdekteki devri daimdir. Sözümüzü bulup varlık ağacını taçlandıracağız kendi başarı hikayemizle. Yazık o insanlara ki sözünü keşfetmeden yolculuğunu bitirenlere. 20-Eğitim, niyetimizi saf tutmaktır. Asıl bilgelik içsel yolculuğumuzda kendimizi bilmektir. Kendini bilen be bulan insan, nerede ne yapması gerektiğini bilir. Bir filozofun içinde bir çiftçi yapamaz ya da bir çiftçiyle felsefe konularını konuşamazsın. Bilgelik hangi toprağa hangi ürünü ekeceğimizi bilmek, eğitim de bu işi hakkıyla yapmaktır. 21-Fıtrat eğitmeni olmalıyız. Fıtratında ne var? Allah bizi hangi fıtrat üzerine yaratmış? Fıtratımıza uygun işler nelerdir? Kim, nasıl fıtratımıza hizmet edebilir, fıtratımızı geliştirebilir? Gibi sorulara doğru cevaplar vermek için fıtratımızı tanımak zorundayız. Fıtrat, bizde doğuştan var olan özelliklerdir. Bu özelliklerden bir tanesi bizi diğerlerinden ayırır, bizi biz yapar. Fıtrat eğitmeni olursak bizi diğerlerinden ayıran bu özelliğimizi buluruz ve o yoldan yürürüz. Fıtrat eğitmenleri içindeki yeteneği çıkarır. Bu kolaydır aslında. Samimiyet ve dürüstlükle, çalışma ve gayretle bu işin üstesinden gelebiliriz. 22-Cinselliği sadece bedenlerin birleşmesinden ibaret görenler, bir zaman sonra bedenlerin altında kalakalırlar Bedensel boşluklar ve uçurumlar kişiyi kuşatır, mahveder. Cinselliği beden ve ruhun birlikteliği olarak görmek gerekir. Akıl ve kalbin içindeki bütün engeller kalkmıştır. Taraflar özgürdür ve gerçek mutluluk ve huzur ortaya çıkmıştır. Mutluluk bedenin mutmain olmasıdır, huzur ruhun sükuna gark olmasıdır. Bunlardan bir tanesi eksik oldu mu mutsuzluk ve huzursuzluk baş gösterir. Bu da ölümcül bir kaçışla olur. 23-Sakın var oluşun beş boyutu arasında bir ahenk ve denge kurmadan bir başkasıyla hayat yolculuğuna çıkma. Bunlardan biri eksik oldu mu düşmek, daha fenası düştüğün yerden kalkamamak kaçınılmaz olur. Bir başkasına tutunarak kalkamazsın. Bir başkasının duygularıyla hareket edemezsin. Bir başkasının zihinsel sürecini kendine uyarlayamazsın. Bir başkasının sosyal yaşantısı ile kendininkini değiştiremezsin. Bir başkasının aşkınlığı ile yüce değerlerini toplayamazsın. Beş boyutunu tamamlayan altıncı boyuta geçer ve "ruh ikizi"ni bulur. Sadece ruh ikizleri aynı şarkıları sonsuza dek dinleyebilirler, aynı şarkıdan sonsuz manalar çıkarabilirler, aynı şarkıyla sevecen ve bağışlayıcı olabilirler. Altıncı boyut: Kendi şarkını ruh ikizinle okumaktır, tek bir yürekte, ebediyen. 24-Ne zaman ki dünyanın Doğusuyla ve Batısıyla bizim dünyamız olduğunu anlarız, o zaman kadın ve erkeğin birbirini tamamlayan bir bütünün iki parçası olduğunu anlarız. Biri olmadan diğeri var olamaz; biri olmadan diğeri kendini gerçekleştiremez. İnsan kadın ve erkek olarak bir bütündür. Asıl mesele kadın ve erkeği bütünleyerek insan olabilmekte, insan kalabilmekte. İnsanları öldürenler, kadın ya da erkek fark etmez bir tarafı sakat olanlardır. Kadın ve erkek, bunlardan biri eksik oldu mu, insan insana kıyar, insan insana zulüm eder. Kadın ve erkeği birlikte tut ki insan olasın, insan kalasın, insan gibi yaşayasın. 25-Sevmek, karşısındaki insanın kendine yaptığı yolculukta kendini bulmasına yardımcı olmaktır. Bunu yeri geldiğinde "geride kalarak" yeri geldiğinde de "iler çıkarak" yapar. Biz ne geride kalmasını biliyoruz ne de zamanı geldiğinde ileri çıkıyoruz. Tek mesele, zamanlama. Her şey mükemmel bir zamanlamaya bağlı. Taraflar açık ve cesur olursa tam zamanında yola çıkılır. Kapalı ve korkak olmak, tarafları yiyip bitirir, içsel yolculuğu görünmez bir zindana çevirir. Böyle olursa taraflar bir ömür boyu birbirlerini zindanlarda beklerler, bir ömür boyu birbirlerine gardiyanlık yaparlar. 26-Eşler ne yapıp edip evliliklerinin kutup yıldızını, inanç sistemlerine, değerler sistemine, kültürel benzerliklere, ortak kişisel beğenilere, insani paylaşımlara göre bulmalara gerekir. Kutup yıldızı olmayan bir evlilik er-geç yıkılmaya mahkumdur. Böyle bir durumda eşlerin her ikisi de maddi manevi büyük zararlar görürler. Taraflar evlilikten önce kutup yıldızlarını bulmadan yola çıkmasınlar. Kutup yıldızının en az şu beş özelliği olmalıdır: İnanç sistemi, değerler sistemi, kültürel benzerlikler, ortak kişisel beğeniler, insani paylaşımlar. 27- Öyküsü olmalı her ilişkinin, her insanın, her kitabın. Öykü anlam bütünlüğüdür. Öykü dünyayı kendi gözlerinle görmek, kendi bakış açınla anlatmaktır. Öykü içindeki nehirlerin akışını duyup müziğini yakalamaktır. Öykü zamanı asli ve değerli hedeflerin için kullanmaktır. Öyküsüz insanlar öksüz, amaçsız, hedefsiz insanlardır. Öyküsüz insan herkesten ve her şeyden kopuktur. Öyküsüz insan Hayat Defteri'ni boş işlerde kullanmıştır. Öyküsü olan insan kalbinin kuşunu göğün uçsuz bucaksız diyarlarına uçurmasını bilir. Sonuç: Öyküsüz insan esirdir, öyküsü olan insan hürdür. 28-Sürekli bir keşif halinde olmak lazım. Kendimizi ve başkalarını keşfederek hayat yolculuğunu güzelleştirip derinleştirebiliriz. Keşfetmek için de rahatlığı bir kenara bırakıp zorlukları göğüslemek gerekir. Kendi ben'ini keşfedemeyen, başkalarındaki biz'e ulaşamaz, kainattaki Bir'e katılamaz. 29-Gençliğinin hayallerinden ihtiyarlığın tecrübelerine, ihtiyarlığın tecrübelerinden gençliğin hayallerine mektuplar yaz, gönder. İnsan gençlik ve ihtiyarlık arasında hayat hikayesini yaşar ve yazar. Neredesin ve nerede olmak istiyorsun? Gençliğin hayallerini ve ihtiyarlığın tecrübelerini kayıt altına alırsan, nerede olduğunu ve nereye gideceğini bilirsin. Böylelikle her zaman için bir çıkış yolu bulabilirsin. 30-Hayatımızın her alanında kendi kendimizin rakibi olmalıyız. Ötekilerini, başkalarını kapsamı alanı dışında bırakmalıyız. Kendi kendimizin rakibi olursak eksiklerimizi görüp gideririz. Gözümüz dışarıda oldu mu içerideki noksanlarımızı göremeyiz. Başkalarının sırtından inip kendi ayaklarımızla yürümeliyiz. Kendi ayaklarımızla yürürsek önce izler oluşur ardımızda, sonra izler yola dönüşür en kısa zamanda. İçsel yolculuk izlerin hikayesini sürmektir. İçsel yolculuk yalnızca kendimizi dinlemektir. İçsel yolculuk elinden gelenin en iyisini yapma gayretidir. 31-Tiyatro insana karanlıkta kalmış farklı karakter özelliklerini gösterir. Farklı karakterlerle sahneye çıkarız. Belki karanlık karakterleri deneriz. Tiyatro bize kendi karakterimizi bulmamıza yardımcı olur. Tiyatro ve tiyatro kültürünü önem vermek gerekir. Tiyatroyu ihmal etmeyenler, kolay kolay karanlık karakterlerin tuzağına düşmezler. 32-Asıl işimiz dışında, kendimizi dinlendireceğimiz, zamanımızı eğlenerek geçireceğimiz en az bir hobimiz olmalı. Hobisiz insan, diri diri mezara giren insandır. Hobisiz insan, bedenin mesleğiyle ruhunun eğlencesi arasındaki bağ ve bağlantıları yitiren insandır. Hobisiz insanlar işkoliktir, yaşam tüccarlarıdır, insan fukaralarıdır. 33-Pareto ilkesi önemlidir. Zira hangi mesleği seçmiş olursak olalım, önemli olan o meslekte üzerine düşeni yapmaktır. Yani kendine uygun mesleği seçeceksin ve mesleğinde en iyi olmaya bakacaksın. Bahçesinde her çeşit sebze ve meyveyi en iyi şekilde yetiştirip onlardan iyi ürün elden bahçıvan, elindeki öğrencilerden iyi öğrenciler çıkarmayan öğretmenden daha iyidir, daha üstündür, daha kutsaldır. 34-Para yaşamın vazgeçilmez bir aracıdır. Kendini bilen insanlar parayı bir araç olarak görürler. Hayatının dümeninde para, parasal güç ve değerler değil, kendimiz olmalıyız. 35-Geri kalmış ülkeler devirir, gelişmiş ülkeler değişir. Özü ile evrensel hakikat arasındaki bağları güçlendiren insanlar ve milletler, hep iyiye, olumluya, güzele doğru değişirler; fakat özü ile evrensel hakikatten kopuk olan insanlar ve milletler hep kaos içinde olurlar, yıkarlar, yakarlar. Yapmamız gereken basit: Öze dönüp evrensel hakikate yürümek, değişimin önündeki bütün engelleri kaldırmak, duvarları yıkmak. 36-Var olan her şey kutsaldır. Varlığı kutsallaştıran da insandır. Hangi insan? Birey olan, bireyselliğini kazanmış olan, ben bilincine sahip olan, kısacası kendi olan insan. Birey ne çobanın koruyuculuğuna ne de sürünün kalabalık güvenliğine muhtaçtır. Birey kendiyle yaşar. Onu kutsal kılan da bu özelliğidir. İnciyi kömür taşından ayıran tekliği, kişiyi de kuru kalabalıklardan ayıran da bireyselliğidir. 37-Bağlı ve bağımlı olmak, içindeki meraklı çocuğu öldürür. Hep yerini ve yurdunu değiştir. Sürekli yeni bilgilerle, şaşırtıcı keşiflerle, meraklı çocuğu diri tut. Kendi hayatının kahramanı mı olmak istiyorsun? Yapman gereken çok basit: İçindeki meraklı çocuğu özgür bırak. 38-Kutsal olan emektir, alın teridir. Alın terinin açmayacağı kapı, yumuşatmayacağı kalp, çatlatmayacağı taş, söndüremeyeceği ateş yoktur. Çünkü helaldir. Alın teri kişiyi kötülüklerden de korur, kişiye kalkan olur. Alın teriyle ıslanmamış yüze leke de çalınamaz, çamur atılamaz, çamur atılsa dahi kalmaz, izi dahi silinir. Alın teri temizdir, temizler bütün kirleri pasları. Alın teri arındırır günahlardan, pişmanlıklardan. Alın teri kurtarır azaplardan, uçurumlardan, bunalımlardan. Alın teriyle ıslanmış göz hep doğruya bakar, gerçeği yakalar ve hakikati görür. Alın teri emeğin kanıtıdır, helal emeğin tanıklığıdır. 39-Başkalarına ulaşmak için önce kendimize ulaşmamız gerekir. Saf bir niyetle kendimize ulaşabiliriz. Saf niyet: Kökü üzerinde büyümek. Köküne sadık olan muradına erer ve saf niyetli damarlarıyla başkalarına ulaşabilir. Sevgi ve merhametle, hak ve adaletle, samimiyet ve dürüstlükle, fedakarlık ve yardımseverlikle kökünü güçlendir, damarlarını çalıştır. 40-Yolculuğumuzun hakkını vermek için hayat algoritmamızı çıkarmamız gerekir. Bu da okumakla, araştırmakla, sorgulamakla, farklı kültürleri tanımakla, sanat filmlerini izlemekle, ruhu özgürleştirici müzikleri dinlemekle olur. Aklını, kalbini ve ruhunu özgürleştirenler hayat algoritmalarını çıkarabilirler.


Günümüzde hayatı o kadar hızlı yaşıyoruz ki, kimsenin durup düşünmeye, etrafında olan biteni izlemeye, ayrıntılarda takılıp kalmaya vakti yok. Hepimizin gözünde bir at gözlüğü takılı. Büyük bir hırsla sadece ileriye bakıyoruz sanki ne kadar yolumuz kaldığını görüyoruz gibi. Halbuki hayatı güzelleştiren ve yaşanmaya değer kılan şeyler, dönüp bakmadığımız o ayrıntılarda saklı. Birine yaptığımız küçük bir iyilik, içten gelen bir gülümse, bütün aile üyeleriyle aynı sofrada oturup yapılan muhabbet. Aslında bu dünyadaki amacımız yürüdüğümüz yolu güzelleştirmek, birbirimizin yüreğine iyi gelmekti. Yaşadığımız çağa; yavaşlayıp etrafımızdaki güzellikleri görmenin, arada çocukluğumuzu hatırlayıp saf duygularımızı tekrar kazanmanın, nerden geldiğimizi unutmadan yolumuza devam etmenin gerekli olduğunu, büyük bir ustalıkla yazdığı Yine Bekleriz öykü kitabıyla bizlere hatırlatıyor Selim Erdoğan. 1962 doğumlu olan Selim Erdoğan, ilköğretimini ve liseyi Elazığ'da tamamladıktan sonra Makine Mühendisliği bölümünden 1984'te mezun oldu. 1986'da ise Ankara Orman Genel Müdürlüğünde kamu görevine başladı. 1982 yılından itibaren Aylık Dergi, Mavera, Türk Dili, Hece, Hece Öykü, Dergah, İtaki, Edebiyat Ortamı, Melamet, Yitik Söz, Mızmız ve Geçerken gibi birçok ulusal edebiyat dergisinde şiirleri ve öyküleri yayınlanmaya başladı. Hece Yayınları'ndan 2005'te Sis, 2016'da ise Şeb-i Yelda adlı şiir kitapları ile 2019'da Sekerat adlı öykü kitabı yayımlanmıştır. 2023 yılında ise Yine Bekleriz adlı ikinci öykü kitabını okurlarına sunmuştur. Şair için şiirin ortaya çıkmasında en önemli unsur "bir fotoğraftan yola çıkmak, onun ardını kurcalamak" olmuştur. Birçok fotoğrafın yan yana gelmesiyle de öykülerini kaleme almıştır. Öykülerinde ana caddede yürürken modern yaşama geçmeden önceki dönemin samimiliğine vurgu yapmak için ara sokaklara da dalmıştır. Yazarın, "rüzgarın duvarlarına çarparak sustuğu tepede kurulu kerpiç bir evin cumbalı olan şu üst katında geçti" dediği çocukluğunu tüm samimiliğiyle öykülerinde görmekteyiz. Yazar, çoğu öyküsünde yaşadığı kasabadan, ailesinden, komşularından, yaşadığı yerin doğal güzelliklerinden bahsetmektedir. Öykülerini okudukça kullandığı betimlemelerle ve yazı dilinin doğallığıyla kendinizi olayın içinde hissediyorsunuz. Yazar; öykülerinde ayrılık, ölüm, aile, doğa, yalnızlık, aşk gibi temaları kullanarak hayatın tam olarak içinden beslenen olay örgüleri kurgulamıştır. Aynı zamanda "çisenti, kar sesi, istasyon, marşandiz ve ezan sesi" kavramlarını öykülerinde sıkça kullanmaktadır. Yazarın hayatında "anne ve baba" büyük bir yer kaplamaktadır. Anne babasıyla olan yakınlığını ve aldığı öğütleri öykülerinde okurlarıyla paylaşmaktadır. Uyursan Geçer adlı öyküsünde "Annem 'uyursan geçer' derdi, uyurdum geçmezdi." ifadesi bunun bir örneğidir. Yazar, babasının şu sözü üzerine yağmurun sırrını bir bir anlatmaya karar vermiştir: Ey oğul, künhüne varmak için yaşamın sırtında bir sahtiyan kırbadan daha fazlasını taşıma, ilişme hiçbir şeye, sadece rüzgara boynunu eğen başakların sesini işit, keşke mevsimi geldiğinde biçilecek ekini düşünmekle kalsan, eve girerken henüz avludayken yorgunluktan yığılarak yere, uyusan başının altında buğday çuvalı, sırtında tarlan, üzerinde kar döken gök ve kulağında yankılanan o ezanlarla. Sonuç olarak, Selim Erdoğan yazdığı öykülerle hayatımızın belli anlarında çocukluğumuza dönüp o güzellikleri hatırlayıp, özümüzü unutmadan yolumuza devam etmemizi bizlere söylüyor. Geçmişimizde yolculuk yaptıktan sonra şuan yaşadığımız hayata dönerken kapıyı aralık bırakıp bizlere "yine bekleriz" demeyi de unutmuyor.


Değerlendirmeme ilk önce eserin adı ile başlamak istiyorum. Alfabenin ilk harfi, A'yı Fenike yazı sistemine göre öküzün temsil edildiği söylenmektedir. Sözellikte imla hatasının olmadığı ve bu eser ile sözelliğe geri dönme çabası aktarılmakta. Sanders, sözlü kültür üzerinden anlatı üzerine yoğunlaşmakta ve dil üzerine çıkarımlarda bulunmaktadır. Barry Sanders'a göre okuryazarlığın temelleri çok daha erken bir dönemde, anne kucağında atılır. Anneyle iletişim biçimi ilkin emzirmekle mümkün olabilmektedir. Öküzün A'sı, sözellik ile okuryazarlık arasında doğal bir süreklilik olduğunu ve ancak sağlam sözel köklere sahip insanların gerçek okuryazar olabileceğini savunmakta. Okuryazarlığın gelişimini alfabenin bulunmasından günümüze kadar mitoloji, teoloji, tıp, eğitim ve edebiyat gibi çok farklı alanlardan verdiği örneklerle sergileyen Barry Sanders, günümüzde okuryazarlığın karşı karşıya olduğu sorunları geniş bir bağlamda ele almaktadır. Çocuklar evde aileye, özellikle de her an başrolü üstlenmesi zorunlu anneyle aralarındaki bağların gevşemesinden dolayı gerçek sözelliği ve dolayısıyla okuryazarlığı yaşayamadığına dikkat çekilir. Toplumsal doku değişirken sokak çeteleri çarptırılmış yeni bir kabile düzeni kurarak ailenin yerini ne yazık ki almıştır. Okuryazarlığa başkaldıran gençler, yeni fakat farklı bir sözellik sürecine giriyor. Çete gençliğinde okuryazarlığın yarattığı benliğin ayrılmaz birer parçası olan vicdan ve pişmanlık gibi duygular bulunmadığından çok daha kolay suç işleniyor. Barry Sanders tarafından 1994 yılında yazılan inceleme türündeki Öküzün A'sı, Ayrıntı Yayınları tarafından 1999 yılında Türkçe'ye çevrilerek okura kazandırılmıştır. Eserin "Elektronik Çağda Yazılı Kültürün Çöküşü ve Şiddetin yükselişi" şeklindeki başlığı, içeriği hakkında net fikirler vermektedir. Barry Sanders'in diğer eserlerine bakarsak; insan ve toplum, kültür ve toplum, sosyoloji ve dilbilim alanlarıyla ilgili çalışmalarına ve eserlerine rastlamaktayız. Sözel kültürün ve yazılı kültürün kayboluşu, okuma oranının düşüklüğü, iletişim sorunları, kapitalist sistemin yavaş yavaş insanları kontrol altına alması ve son olarak tüm bu yozlaşmadan, karmaşadan etkilenerek kendilerini sokaklarda harcayan çocuklara dikkatleri çekmektedir. Tam olarak böyle bir dönemde, yaşanan sorunlara, sorunların nedenlerine ve nasıl çözülebileceğine değiniyor Barry Sanders. Bunu çeşitli kültürlerin eserlerinden ve akademik çalışmalardan anekdotlar vererek işlemektedir. Her bir konu somut örneklerle net bir şekilde anlatılmakta. İşlenen konular kimi zaman ağırlaşarak ciddileşmekte ancak yazarın bu konuları literatüre çok fazla girmeden anlaşılır şekilde dile getirmesinin temel nedenini anlam karışıklığını önlemektir. "Okuryazarlar, düşüncelerini sözlü kültüre ait insanların asla yapamayacağı bir biçimde ifade edebilme gücüne kavuşurlar. Bu kitabın konusu, okuryazarlıktır. İnsanı son derece güçlü bir bilince taşıyan o gizemli, anlaşılması zor kuvvet." (s.14) Sanders tarafından da belirtildiği gibi, okuryazarlık konusu eserin ağırlığını oluşturarak büyük bir süreci kapsamaktadır. Sanders, döneminin toplumdaki pek çok sorununa değinmekle birlikte, özellikle okuryazarlığın nasıl gelişeceğini ve bu gelişimden toplumun nasıl etkileneceğini detaylı bir şekilde açıklamakla yetinmez. Okuryazarlığı sihirli dünyalara aralanan bir kapı gibi betimlemektedir. İnsanlar iletişim kurarken; okuryazar olmadan önce sözel iletişimin ses ve hafıza gücünden kaynaklandığına güvenmektedirler. Bu sayede bilgi ve duygu durumuyla oluşan kültür ve değerler sözlü iletişimin denetimindedir. Bu sözellik toplumun tam olarak ortak bilincini oluşturmaktadır. Okuryazarlık ile birlikte, insanlar ortak bilincin gücünü kalıcı halde yazıyla mümkün kılar. Bilgiler artık kalıcı olarak somut malzemeler üzerine yazılarak saklanmaktadır. Sözellik nedir? Değerler kültürünün hakim olduğu sözel iletişimi aktarma biçimidir. İnsanların beş duyusunun ikisi aracılığıyla seslerle ve görüntülerle yani somut olanla ilgilendikleri alandaki yaşama biçiminin göstergesidir. İlk insanlardan günümüze okuma ve yazma öğrenmeden önce sözel yaşamaktaydılar. Bu dönemde anne ile iletişim çok daha fazlasıyla önemliydi. Bebekler anneyi gördükçe, dokundukça ve annesinin sesiyle yaşama bağlanarak kendilerini dünyada güvende hissetmektedir. Her yetişkin birey çocukken duygusal yeterliliğini ve sözelliğini annesinin sesiyle kazanmıştır. Çocuk anne asallarıyla yetişkinliğe ulaşır. Yetimhanelerde büyüyerek bunları hiç yaşayamayan çocuklar, ya da daha az ilgi gösterilerek yetişen çocuklar; sözellikten okuryazarlığa geçerken okumadan uzaklaşırlar. Dile, sözelliğe ve okumaya dair ilgi, istek ve sevgileri oluşamamaktadır. Söz konusu uzaklık, insanın ömrü boyunca her yerde karşısına çıkmaktadır. Okuryazar kültürü için geçmek içinse sözellikten ayrılmak gerekmektedir. Çocuk sözellikte bağlı olduğu sesleri birer harf ile bağdaştırmaya çalışmakta. Böylece somut olandan soyut olana geçiş gerçekleşmekte. Bu süreçte okumaya doğru yönlendirilemeyen, sözellikte kalamayıp aynı zamanda okuryazarlığa da tam olarak geçemeyen kişi, dünyayı eksik algılarken bazı şeylerden noksan yaşamaktadır. Okuryazarlığın insana kattığı bilinçten mahrumdur. Öz farkındalık ve sözelliğin getirdiği kültür, duygusal zeka olarak içselleştirilememiş demektir. Dijital medya araçlarıyla yaşam istila altındadır. Ailelerin akşam saatini ayırdıkları televizyon, çocuklar için tehlikelerin en önemlilerinden biri olarak ele almaktadır Sanders. Çocuklar, televizyonun dijital sesi, reklamları ve kurgularıyla büyümektedirler. Eserde bu, bir çeşit "programlanma" olarak vurgulanmaktadır. Uzun uzun ve tekrar tekrar çocuğun bilinçaltına gönderilen sürekli mesajlar, etkileyici olmaktadır. Televizyon programları ister çocuğa hitap etsin ister etmesin bilinçli ya da bilinçsiz olarak özellikle çocukları sözellikten ayırmaktadır. Televizyonda olmayan ama dilin doğasında olan ses tonu ahengi duyguya dayanmaktadır. Söz, kesilme aracılığıyla taşıdığı duygu değerinin taşınmasına dayanmaktadır. Televizyonlarda bu söz konusu değildir. Programlar duygusuz bir tonda kurallarla ve sınırlarla aynı bilgileri tekrar etmekteler. Hiç değişmeyen ses tonuna maruz kalan çocuklar bu sese duyarsızlaşmakta. Sözelliğin doğallığından uzaklaşmakta. Televizyonda tek yönlü bilgiler, tanıtımlar, reklamlar ve eğlenceler çocukları belirli şeylere yönlendirmektedir. Televizyonda gördüğü şeylerin dışında kalan hayatta; bir durumla karşılaşan çocuk bocalamaktadır. Algılaması değişmektedir. Dijital dünyanın olumsuz etkisi budur. Küçük yaşlarda sözellikle büyümeyen, televizyonun yapay verileri ile bilinci programlanan çocuklar, dünyayı ve hatta kendilerini anlamakta sorunlar yaşamaktalar. Aileleri ve toplumun tamamı kısacası yaşam ile bir çatışma içerisindedirler. Sevgisizliğin dayanağı duygusal yoksunlukları ve okuryazarlıktan mahrum olmaları bilinçli olmaya erişemedikleri için benliklerinin farkında değillerdir. Okuryazarlığın en önemli kazancı insana kendi üzerine düşünme olanağı sunmasıdır. Bu imkanı bulan çocuk insan olduğunu anlayabilmektedir. Kendine dışarıdan bir gözle bakmaya olan bulan insan ise eleştiri becerisini geliştirmektedir. En önemlisi doğruyu yanlıştan ayırmaktadır. "Oku" emri yerine getirilmediğinde; Okuryazarlık soyut bir kavrayış olarak yetersiz kalacaktır. Sözelliğin duygusal bilinci, bu çocuklarda tamamlanamamaktadır. Bu nedenle çeteye veya bir örgüte mensup çocuklar, kendilerini birer özne olarak görmemektedir. Onlara göre her şey kendi kontrolü dışındadır. Sadece robot gibi uyumludurlar. Öldürmek bile cinayet olarak algılamamaktadırlar. İnsan hayatı ya da o insana bağlı olanların yaşayacakları acı, çete çocuklarının düşüncesinde bile yoktur. Birini öldürmek bilgisayar oyununda tuşa basmak gibi basit bir eylemdir. Toplumda yükselişte olan şiddetin temeli duyarsızlığa alıştırılmış insanlardan kaynaklanmaktadır. Televizyonlar, gazeteler ve diğer medya araçları yoluyla empoze edilen şiddet haberleri insanları hayrete düşürmemektedir. Bu durumun etkilerinden kurtulmanın yolları şu şekildedir: İlk adım ailede başlamaktadır. Aileler çocukları ile kaliteli vakit geçirmelidir. Bu vakitlerde onlarla iletişim kurarken ve sözlü kültürü duygusal anlamda geliştirecek şekilde ilgilenmelidirler. Sonrası okul ortamı ile devam etmektedir. Çocuklara doğrudan dil bilgisi ve sıkıcı gramer verilmemekten kaçınılmalıdır. Dillerin oyuncu, bilmeceli ve eğlenceli tarafları da çocuğa aktarılmalıdır. Özellikle temel eğitimde çocuğun dili sevmesi mutlaka sağlanmalıdır. Okulda kitaplarla ilgili destekleyici çalışmalar da mutlaka yürütülmelidir. Hem ailelere hem de gençlere şiddet olayları ile ilgili kamuca bir bilinç kazandırılmalıdır. Okuryazarlık oranını artırmakla birlikte henüz çeteye karışmamış ancak karışma tehlikesi olan çocuklar korunmuş olurlar.


İsimsiz, öylesine isimsiz ki tüm isimlerin hiyeroglifine dönüşen bir katre billur mürekkep, çöldeki şafak, elifbanın kıvılcım çemberi: Abdülcebbar en-Nifferi. Kendisine ait bilgi yok denecek kadar az, ne bir tarikat, ne bir mürit ne bir şeyh yürüdüğü yolun ufuk çizgisinde. "Mevakıf'' kitabının yazarı. Kitap duraklardan (77 durak) ve şehadet anlatılarından oluşuyor, seyr-i süluk boyunca, duraklarda ''durduruluyor'' en-Nifferi, bu kısım önemli çünkü durmak, hiçbir yerdedir; durdurulmak ise her yerde. Hiçliğe şehadet ise, sadece hiçlikte vuku bulur. Durduran, Allah'ın kendisidir. Böylece hiçbir şey durmaz, duran, durdurulamaz. Şehadet, paradoksların paradoksuna şehadettir, paradoksun şehadeti hüvel baki. Vakfe, el-mevakıf kitabının etrafında döndüğü temel düsturdur, tasavvufi anlamı bakımından yolcunun bir mertebeden bir başka mertebeye geçişi esnasındaki alaca aydınlık bölgeyi simgeler, alaca aydınlıktır çünkü Allah'ın sonsuz ışığının gölgesi tarafından kuşatılmıştır, "haram'' kılınmıştır. Işık ve gölge, doruk ve uçurum arasındaki analojinin merkez noktasıdır vakfe. Dogmanın namzetidir. Mühr-ü Yusuf'tur, Kıyametin yosun tutmuş kuyusudur. Gitmekte olanın yakınlığıdır, geldikçe uzaklaşan turkuaz pembe bir şayaktır. Bu hasletten mürekkep, en-nifferi'nin konumu düşünülürse, ona atfedilebilecek en uygun sıfatın "ricalü'l gayb'' olduğu görülür. Gizi kendisine- kendisi gizine tanık olandır. El- mevakıf, Allah'ın ilk elden kelamı üzerinde oluşturulmuş bir kitaptır, incecik ve keskin bir setredir; öyle ki çok sert ahlaki yükümlülükler talep eder. Nifferi, bu yükümlülükleri bir bir yerine getirir, yerine getirdikçe halis olanın ''ferahlama'' olduğu ortaya konulur. Öyle ki Allah, "Ben ferahlamayı severim'' der. Kitap, tabiri yerindeyse "esmer diyalektik'' üzerine kuruludur; bundan kastım, çelişkilerle ilerleyen, çelişkilerin aşılmasıyla bir ontolojiye-varlık sahasına evrilen bildiğimiz diyalektikten çok farklı bir noktada karşıtlıklar çatışkısının kurulmasıdır, öyle ki "çelişki'' amorf ve bucaksız bir putlar sofrasının/masmavi bir çölün, buz kızılı bir arş uçurumuyla aynı anlama gelmesini simgeler artık, diyalektiğin felsefece tarif edilen soyut ve tek katmanlı geometrik mekanizması yerle yeksan olmuştur. Bütün bir kitap, "Zilzaldır''/metafizik entelekheianın depremidir. İnsan, duraklar boyunca ''Ne oluyor buna?'' diye sormadan edemez, en-Nifferinin yolculuğunda. Nifferi bildirir ki çölün her bir kum tanesi puttur ve putlar hiyeroglif harf girdaplarında çözülür: Harf, iblisin ecelidir. Huruf, huruçtur, hicret, harf-i tariftir. Hicran diye bir şey ise yoktur. "Benimle olduğunda zıtlıkları ve kendisine zıtlıkların gösterildiği kimseyi görürsün. Bu durumda batıl seni ele geçiremez, hakikat ise zayıflatmaz.'' Kitaptaki bu ifadede basit görünen ilginç bir nüans vardır: "zıtlıkların yapısının dışlaşması/dışarıya yansıtılması'' bu bir uzaklık/yakınlık üst diyalektiği kurar gözlemci ile gözlenen arasında, diyalektiğin içindeki dışarıya açılan/ dışından içeriye kapanan kapı-başlı başına ''gören tarafından içselleştirilir'' Böylece bir muvazene nüvesi ortaya çıkar: denge içinde denge vardır: denge, kendi içerisinde kendisine denktir- girdapsa seraptır. Duraklar arasında hıfz edilen "haram/sariya'' budur. En-nifferi, giderken kalandır. Kalırken Aksa'yı tavaf eder. Yanındadır ve karşındadır, zamanı saçmış ve cem etmiştir, gözlerini açar ve kapatır, soluğu alır ve verir. Kalbi atar ve çehresi hicret eder. Kirpikleri kutsal kasedir. Ateştir, içinde sıvı gökkuşağı ışır. Son saattir, omurilik sıvısıdır, zamanın taktığı yeşil türbandır. Mor ırmaktır, serçe parmaktaki süt damlasıdır, mürekkep ve civanın tutuşmasıdır, beyaz kaplandır. Çöl biter, inanılması güç olsa da, çöl yürüyerek bitirilir, uçarak değil. Nifferi'nin kanatları yoktur ve bilinen anlamıyla bir ''sufi'' değildir. Cübbesiz ve dabbesizdir, seyreyler. Çölde havada asılı ve adımlayan bir su damlasıdır, habbe ve lirazdır. 12 köşeli felsefe taşıdır, ardına kadar açılmış dinginlik ve merhamet kapısıdır. Mekanını bildin; fakat Bana delalet etme. O'nun her şeyi perdelediğini ve her şeye vasıl olduğunu gördüm. Perdelenene eşlik et ve mevsulü terk edip Bana izin olmaksızın dahil ol; eğer izin istersen, seni perdelerim. Bana dahil olduğunda, izinsiz huruc et; eğer izin istersen, seni hapsederim. Zira benim izhar olduğum her şeyi bir iğne olarak ve setrettiğim her şeyi de iplik olarak görürsün.


Sharon M. Draper bu söylediklerini aynı zamanda yaptıklarıyla ve yazdıklarıyla ispatlayan birisi. Öğretmen olan yazar 2000 yılında kendini tamamen yazmaya adayabilmek için öğretmenliği bırakmış. Onun öğretmenlik yolculuğu sıradan bir yolculuk değil. 1997 yılında "Yılın Ulusal Öğretmeni" seçilmiş. Özellikle gençlerle ve onların okuduklarıyla oldukça ilgili. Kitaplarını yazmasının en büyük amaçlarından birinin de gençlere ulaşmak ve onları nitelikli eserlerle tanıştırmak olduğunu dile getiriyor. Onların, Draper'in seçtiği gibi, bazı zor konuları okuyarak hayatlarında karşılaştıkları sorunlarla rahat başa çıkabilmelerini sağlamak istediğini söylüyor. Ülkemizde Draper'in tanınırlığı İçimdeki Müzik kitabıyla gerçekleşti. Beyin felci geçiren ve vücuduna hükmedemeyen Melody'nin yaşadıklarının analtıldığı kitap binlerce okuyucuya ulaştı, ulaşmaya ve konuşulmaya da devam ediyor. Farklı insanlara bakış açımızı sorgulamamıza vesile olacak bu eser özellikle çocukların empati kurabilmeleri ve farklılıklara sygı duyabilmeleri konusunda derin alt metinler barındırıyor. Olayların anlatımını Melody'nin kendisinden dinlediğimiz için metnin etkileyiciliği de artıyor. Melody bir arkadaş grubuyla vakit geçirebilmek için yanıp tutuşurken kütüphanede bir broşürle karşılaşır. Tıpkı kendisi gibi farklı olan çocukların dahil olduğu bir kamp programı vardır. Oraya gidebilmek için elinden geleni yapmaya karar vermiştir. Kitabın devamında biz Melody'nin kampta neler yaşadığını yine Melody'den dinliyoruz. Kendisi gibi bir gruba dahil olmanın keyfi ya da zorlukları, içinde yaşadığı çetrefilli süreç, kabul görememe korkusu, ilk defa ailesinden uzakta olmanın verdiği üzüntü ve korku... Hepsini karakterimizden ayrıntılarıyla öğreniyoruz. Tüm olayları Melody'den yani birinci kişiden okumak inandırıcılığı artırıyor ve okuyucunun karakterle daha kolay empati kurabilmesine yardımcı oluyor. Onunla birlikte üzülüp onunla birlikte sevinebiliyorsunuz. İnsanların acımasızlığına kızıp bundan sonraki yaşamınız için radikal kararlar alabiliyorsunuz. Metin bunu başarıyor. Aldığı kararları uygulayıp uygulamamak ya da devam ettirebilmek okuyucunun elinde. Yazar üstüne düşeni yapmış ve bizlere bu tarz kararlar alabilmek konusunda yardımcı olmuş. Bunları yaparken de nitelikli cümleler kullanmış. Ayrıca zorbalığa, merhamet ya da merhametsizliğe, sevgiye, anne baba tutumlarına, öğretmen davranışlarına da dair üzerine düşünmeniz gereken onlarca alt metin sizi bekliyor. İçimdeki Müzik kitabı gibi bu kitapta da herhangi bir çizim kullanılmamış. Her iki kitap da heyecanla okuyabileceğiniz sürükleyici eserler. Sadece İçimdeki Melodi kitabıyla ilgili bir ayrıntıyı söylemek zorunda hissediyorum. Genç kız olma yolunda ilerleyen Melody ve bir erkek arkadaşı arasında bazı duygusal durumların yaşandığını görüyoruz kitapta. Çok minik ayrıntılar ancak bilinmesinde fayda var. Okuyup okumayacağınıza ya da çocuğunuzun kaç yaşında okuması gerekitğine dair konularda karar verebilmeniz için bilinmesi gereken bir durum olarak değerlendiriyorum. Genel olarak kitabı 11 yaş ve üzeri çocuklara ve yetişkinlere tavsiye ediyorum. Kitapla kalın. Emeğinize sağlık. Çok açıkayıcı ve tam da merak ettiğim konulara değinmişsiniz. İçimdeki Müzik kitabından çok etkilenmiştim. Anladığım kadarıyla İçimdeki Melodi de beni etkileyecek.


Mücahit Balıkçı, Kitaphaber için kaleme aldı... 1916 yılında Irak cephesinde kazanılan Kutulamare Zaferi; Osmanlı Devleti'nin, 1. Dünya Savaşı'nda Türk tarihinin en şanlı sayfalarının yazıldığı Çanakkale Zaferi'nden sonra, kazanmış olduğu ikinci büyük ve anlamlı zaferidir. Irak Cephesi'nde 4,5 aylık bir kuşatma sonucunda, 29 Nisan 1916' da Kutulamare ' de bulunan 5'i general 481 subay ve 13.300 kişilik İngiliz ordusu esir alınmıştı. Kutulamare ' de kuşatılan kuvvetleri kurtarmak için harekete geçen Irak İngiliz ordusunun verdiği kayıplarla birlikte İngilizler bu cephede 40 bin askerini kaybetmişti. Çanakkale Zaferi'nin üzerinden daha 4-5 ay geçmişken İngilizlere karşı kazanılan bu ikinci büyük zafer, İngilizler için bir moral bozukluğu olmuşken, Osmanlı ordusu ve İslam alemi için büyük bir sevinç ve moral kaynağı olmuştu. Teslim alınan 13 bin kişilik İngiliz ordusu bütün dünyada geniş yankı uyandırmıştı. Önemi ve büyüklüğü şüphesiz olmakla birlikte Kutulamare'de kazanılan zafer, aradan geçen 100 yıl boyunca maalesef tarihin tozlu sayfaları arasında unutulup gitmiş, layık olduğu şekilde hatırlanmamştır. Ta ki 100. Yılına kadar. Kutulamare Zaferi'nin 100. Yıl dönümünde resmi ve sivil kuruluşlar tarafından yoğun bir şekilde ülkemizde Kutulamare ve kahramanlarının yeniden hatırlanarak, layık oldukları şekilde hatıralarının yad edilmesi hususunda ciddi ve önemli faaliyetler yapıldı. Kutulamare Zaferi 1916 eseri; Irak cephesi ve Kutulamare Muharebeleri üzerine yazılmış ciddi ve kaynak değeri taşıyan askeri tarih kitapları ile konuyu; çeşitli yönleriyle ele alan eserler yanı sıra, savaşa bizzat katılarak tanıklık etmiş askerlerin hatırat ve günlüklerinden istifade edilerek okuyucuya sunulmuştur. Kitapta, 1914 yılı kasım ayından; Mayıs 1916'ya kadar Irak cephesinde Osmanlı- İngiliz orduları arasında cereyan eden muharebeleri ortaya koyarken, hemen akabinde çeşitli hatırat ve günlüklerden derlediğimiz, muharebelere katılmış askerlerin dilinden ayrıntılı ve canlı anlatımlara yer vermiştir. Böylece yazar, okuyucuyu kuru bir harp tarihi anlatımı yerine, daha anlaşılır ve insani duyguları daha çok öne çıkaran bir kitap sunmuş oldu. Tam 100 yıl önce Irak cephesi gibi Osmanlı coğrafyasının uzak bir köşesinde imkansızlık ve yokluk içinde, karşılarında bulunan her bakımdan donanımlı, zamanın tekniğinin getirdiği bütün silahlarla donatılmış İngiliz ordusunu mağlup eden 13.300 İngiliz askerini esir alan Osmanlı ordusuna mensup diğer bütün subay ve neferleri, kahraman şehit ve gazileri anmak bizlere düşen mukaddes bir görev ve dahi borçtur. Kutulamare Zaferi, Osmanlı ordusu için büyük bir moral kaynağı olurken, bütün Osmanlı vilayetlerinde sevinçle kutlanmış, Başkumandanlığa tebrik telgrafları yağmıştı. Zaferi tebrik edenler bununla sınırlı değildi; Osmanlı Devleti'nin müttefiki olan Almanya ve Avusturya Devletleri hükümdarları; dönemin Osmanlı padişahı V. Mehmed Reşad'ı tebrik ederken Berlin ve Viyana'da; '' Kutulamare Zaferi kutlamaları yapılmıştı.Binbaşı Mehmed Emin Bey, Kutulamare ile ilgili ''Plevne'nin bir eşi ve Çanakkale'nin bir zeyli'' der. Eserin içeriğine bakılınca akademik ve yalın bir dil üslubu kullanılmıştır. Eserde zaman zaman anekdotlar; hatıralar ve alıntılar sunulup anlatım kuvvetlendirilmeye çalışılmıştır. Güçlü bir kaynakçaya sahip olan eser, sunmuş olduğu bilgilerin yanı sıra kitabın son kısmında yer alan harita, fotoğraf ve krokiler ile Kutulamare Savaşı hakkında farklı açılardan sunulup okuyucunun dikkatini celb etmiştir. Zaferin en önemli faktörlerinden biri ise Halil Kut Paşa'dır. Kendisi ''Kutulamare Amare Kahramanı" olarak da bilinir. Kut'un alınmasından sonra Irak askeri valiliğine getirildi. İngiliz birlikleri 1917 yılı başında askeri yığınaklarını tamamlayıp taarruza geçtiler. Harbiye Nazırı Enver Paşa, Halil Paşa'nın birliklerinin bir kısmını İran cephesine kaydırılmasını emretmişti. 11 Mart 1917 tarihinde General Maude yönetimindeki İngiliz birlikleri Bağdat'a girerken, Halil Paşa'nın komutasındaki Osmanlı askerleri Bağdat'ı boşaltmak zorunda kaldı. Bağdat' ı ele geçirmeyi hedefleyen ve bu gayeye ulaşmak için cüretkar bir şekilde hareket eden; İngiliz ordusunun proje ve hayallerini söndüren, 13 bin kişilik İngiliz ordusunu kayıtsız şartsız teslim alan 6.Türk Ordusu'nun muzaffer komutanı Halil Paşa, Kutulamare'nin teslim alınmasının hemen ardından, bu büyük başarının kahramanı olan ordusuna hitaben bir mesaj yayınlamıştı. Halil Paşa, şehit olanları minnetle anıp, gazileri tebrik ettikten sonra, zafer gününü bayram ilan etmişti. Kutulamare savaşı tarihe, Birinci Dünya Harbi'nin genel sonucunu değiştirmemekle beraber, güçlü İngiliz ordusuna ağır bir darbe vurulduğu ve mağrur İngilizlerin esir edildiği bir başarı hikayesi olarak geçti. Birinci Dünya Savaşı'nı kaybeden Osmanlı Devleti, Ortadoğu'nun çoğunlukla Arapların yaşadığı bölgeden çekildi. Fakat ortaya çıkan boşluk bir türlü doldurulamadı. Ne bölgeyi mandater bir yöntemle idare eden İngiltere ve Fransa, ne de bölge üzerinde faaliyet gösteren diğer güçler Ortadoğu' da çatışmaların çıkmasını önleyemediler. Osmanlı Devleti, Balkanlar ve Kafkasya' da olduğu gibi, Ortadoğu' da da öyle bir barış ortamı oluşturmuştu ki, geri çekildiği andan itibaren eksikliği hissedildi ve bu bölgelerde sürekli huzursuzluk yaşandı. Aradan bir asır geçmesine rağmen de, hiçbir güç buralara istikrar getirmeyi başaramadı. Selman-ı Pak' ta, Felahiye' de, Sabistepe' de, Garraf'ta, Kutulamare'de, Osmanlı vatanının bu uzak köşelerinde kahramanca muharebe etmiş olan şehit ve gazilerimizi rahmet ve minnetle yad ediyoruz. Ruhları aziz ve şad olsun.


Ceyda Aniateş, Kitaphaber için kaleme aldı... Cem Kozlu' nun kaleme aldığı lideri takım çantası adlı kitabı elinize aldığınızda göze çarpan ilk şey kitabın çarpıcı başlığı olsa gerek. Kitabın ilginç başlığıyla okuyucunun kafasında merak uyandıran ve asıl amacı kişinin düşünmesini sağlayan kitap "takım çantası" gibi teorikten ziyade pratik bilgi ve tecrübelerden oluşmakta. Buna giriş kısmında değinen Cem Kozlu, kitabın ismini seçme nedenini açıklarken takım çantasıyla kurduğu benzetmeyle liderin olayları çözümcü ve pratik yaklaşımla değerlendirmesi gerektiğini vurguluyor. Kitap ince olmakla birlikte 2 bölümden oluşmakta. İlk bölüm liderin durum karşısındaki tutumunu şekillendirmek adına hatasız, kaliteli ve verimli bir iş akışı için gerekli olan prensipleri içeriyor. Kişisel kontrole checklistle başlıyor. Checklist; kişinin durumlar hakkında tuttuğu notlarla işte atlama, unutma, eksik uygulamayı engelleyerek hatasız sonuç için işin kontrollü yürütülmesini sağlayan liste. Liderin durum hakkında veri toplaması piyasa nabzını müşteri- tüketici odaklı tutabilmesi açısından önemli. Bunun için yapılan piyasa araştırması ve kişisel gözlemler ile toplanan veriler kritik kararların verilmesine olanak sağlar. Toplanan veriler ışığında bulguların raporlara dönüştürülüp öneriler şeklinde yorumlanması esas amaçtır. Öneriler sayesinde alternatif çözümler üretilir. Linus Pauling " İyi fikir üretmenin yolu pek çok fikir oluşturmaktan geçer." Der. Farklı ihtimalleri tartışmak en azından olası gelişmelere zihinsel olarak hazırlık sağlar. Böylece muhtemel bir kriz durumunda kurumun seri tepki vermesi kolaylaşır. Önerileri sunulmasından sonra bunu karara bağlayacak olan yöneticidir. Burada yöneticinin fırsatları kaçırmadan ve aceleci davranmadan doğru kararı verebilmesi kurumun sürekliliğini sağlar. Karar alındıktan sonra iş için uygulama planı oluşturulmalıdır. Uygulama planı, uzun dönemli iş planları ve yönetim uygulamaları ile geniş bir çalışmayla kurumun amacını yansıtır. İş takibi, olumlu ve yapıcı bir üslup ile yapılırsa çalışanların moral ve motivasyonu arttır. Liderin çalışanlarla beraber operasyonda yer alması, kendini görünmez kılmaması, çalışanla olumlu iletişimi işe teşviki sağlar. Peter Drucker "iletişimde en önemli yaklaşım söylenmeyeni duymaktır." diyerek bu konunun önemini vurgulamaktadır. Kitabın 2. Bölümünde iyi bir liderin nasıl olacağı üzerinde duruluyor. Burada lider ve yönetici arasındaki farklara değinilmiş. İyi bir lider olabilmenin şartı iyi bir yönetici olmayı gerektirir. Yöneticilikte bilgi,disiplin ve çalışma esas alınır. Vizyon, misyon ruhu, tutku ve motivasyonla takviye olan liderlik yetkinlik kazanır. Yönetici ve lider arasındaki farklılıklardan biri de, liderin ona inanmış takipçilerinin bulunması ve onları peşinden sürükleyebilmesidir. -Risk alabilmesi, -Esnek olması, -Konfor bölgesine çekilmeyip operasyonda yer alabilmesi, -Hatalarından ders alması, -Düşünmeye zaman ayırması, -Uzman ve danışmalardan fikir alsa da kararı kendisi verebilmesi, -İvme oluşturabilmesi, -İletişimi çift yönlü kurması, -Korku ve endişeyi yönetebilmesi, -Güven duygusu oluşturabilmesi gerekir. Kitap genel olarak değerlendirildiğinde teoriğe girmeden pratik olarak birçok tecrübeden yararlanılmış ve birkaçı Cem Kozlu'nun kişisel deneyimlerinden aktarılan örneklerle okuyucuyu sıkmadan liderlik anlatılıyor. Yönetim ve liderlik alanına ilgi duyuyorsanız "Liderin Takım Çantası"nı okumanızı tavsiye ederim.


Toplu halde yaşama biyolojisine sahip olan insan, hiç şüphe yok ki ilk çağda temel geçim kaynakları elde etmek için mücadele etmiştir. Bu mücadelesini doğaya ve türdaşı olan insana karşı yapmıştır. Elinde delici ve kesici gibi aletleri olup, hayvancılık ve tarımın yeni başladığı, yeryüzünde ki insan toplumun yarısından fazlası göçebe hayat tarzında yaşadığı bu çağda düzenin olmadığı kargaşanın olduğu bir devirdi. İlkçağ toplumların en kadim yerleşme bölgeleri Mısır, Mezopotamya ve Uzak Doğu idi. Bu merkezi coğrafyalar ilk yerleşim yeri olduklarından, toplumsal bir çalkantı yaşandığında en yakın coğrafyalara göç ve istila şeklinde insan hareketleri başlardı. Göç sonucu yerleşim olursa düzen, istila olunca kargaşa olurdu. Doğanın insana hükmettiği bu dönemde, insan hayatta kalmak zorundaydı. Bahsettiğimiz bu merkezi ilk yerleşim bölgelerinde o dönemde dünyanın tek kıtası olan Asya, Afrika ve Avrupa'dan ibaretti. Bu bölgeler Avrupa kıtasının uzak ve gizemli oluşu, dikkatleri çekerek iklim şartlarının uygun olmasına cazip haline geldi. Avrupa Tarihi alanında uzman John B. Bury, Barbarların Avrupa'yı İstilası başlığıyla ilkçağ döneminin Avrupa kıtasının kimliğini, oluşum sürecini ana hatlarıyla anlatıyor. Britanya Tarihçiliği denildiğinde akla gelen günümüzün en önemli tarihçilerinden John Bagnell Bury, Barbarların Avrupa'yı İstilası çalışması on beş seminerden oluşur. Bu çalışma Roma İmparatorluğu'nun son dönemlerinden başlayarak ve Cermen krallıklarını tek tek ele almaktadır. Hunlar, Vandallar, Vizigotlar, Franklar, Lombardlar, Alamanlar gibi çok sayıda krallığa ayrı başlıklar halinde değinilmektedir. Bu krallıkların hukukları, idari sistemleri, yapıları gibi hususlar ayrı ayrı anlatılmaktadır. Bury, çalışmasına Cermen tarihiyle başlar. Batı Cermenler ile Doğu Cermenler iki ayrım yapar. Bu ayrımı iki Cermen ırkının tarihi rolleri olduğu için yapar. Batı Cermenler yerleşik bir hayat tarzı yaşarken, Doğu Cermenler göçebeydiler. Bury'nin eserdeki asıl vurgusu Roma İmparatorluğunun Cermenleşmesi üzerinedir. Roma İmparatorluğu'nun son dönemlerde ordu komutanları Cermenlerin eline geçmiş ve Stilicho, Aetius gibi meşhur komutanlar Cermenlerin içerisinden çıkmıştır. Bury de bu gerçekliğe dikkat çekmektedir. Ancak burada başka bir gerçeği de vurgular. İmparatorluk Cermenleşirken Cermenler de Romalılaşmıştır. Yıllarca Roma şehirlerinde eğitim alıp Roma hukukunu ve idari sistemini öğrenmişlerdir. Bury bu bakımdan Cermenleri gelişmeye yazgılı gibi görmektedir ve onları diğer milletlerden, örneğin Türk bozkır halklarından ayırmaktadır. İlkçağ Avrupa'sının siyasi ilişkilerini ayrıntılı bir biçimde bahseden Bury, bunun en dikkat çekeni ise Atilla'nın Galya ve İtalya saldırısıdır. MS 445'ten 450'ye kadar Atilla gücünün zirvesindeydi: Avrupa'daki saygınlığı ve etkisi muazzamdı. Bu dönemde Hunların kırsal olması ve halende tarım yapmayı öğrenmemeleri yanında nasıl olurda bir siyasi güç oldular. Bury, kitabında bunun sebebi olarak Atilla'nın siyasi yeteneği ile birlikte Roma İmparatorluğu'nun doğu yarısındaki eyaletlerde fazladan yıllık ödeme almalarıdır. Hunların Bu dönemde Roma üzerindeki siyasi üstünlükleri ve yaşanan olayları ayrıntısıyla anlatır. Bury, dikkat çektiği bir husus ise Cermen tebaanın Hunlar üzerindeki nüfuzu olmuştur. Bir örnek olarak, Hun krallarının Cermen adı taşımalarıdır. Rugila, Muncuk ve Atilla'nın adları Cermen olmasıdır. Aynı durum Roma'lıların da Cermen nüfuzuna girmiş olduklarıdır. John B. Bury, on beş seminer olarak verdiği İlkçağ Avrupa Tarihi konusu, Barbarların Avrupa'yı İstilası başlığıyla dönemin istilaları ve savaşlarını anlama konusunda zengin bir kitaptır. John B. Bury, Barbarların Avrupa'yı İstilası, çev. İslam Kavas Yusuf Akbaba, Kronik Kitap, 1. Baskı, Haziran 2020.


Hadi itiraf edelim; yazın sokağa ya da bahçeye çıkıp oyun oynamak varken kitap okumak pek azımızın hoşuna giderdi. Hele dışarıda oynayanlar varken bunu yapıyor olsaydı çocuğumun sağlığından ya da sosyal gelişiminden şüphe bile edebilirdim. Çocuk olsaydım ben de oyunu tercih eder, evin dışındaki hayatı yaşamak isterdim. Öyle de yaptım ve hiç pişman değilim. Bugün yazdıklarım, o günlerin zihnime bıraktığı güzellikleri yaşatma, onların içinde kalma çabamdandır. O günlerde kurduğum dünyayı hala çocuk kitaplarında ararım. Dolayısıyla bir çocuğun o dünyayı önce gözünün önündeki cıvıltılı hayatta araması, eğer bulamıyorsa kitaplarla avunması bana daha gerçekçi geliyor. Ama yaz günlerinin çekiciliğine karşı koymak zor olsa da en azından ortalarda kimsecikler yokken, dinlence zamanlarında ya da yolculuklarda, onlarla bağımızı koparmamak için kitapların gölgesinde soluklanabiliriz. Tabii bu durumda "sıkıcı" kelimesinin tam karşısında duran bir kahramana ihtiyacımız olacak. Sıkıcılıkla savaşan dost canlısı bir köpek ve de adam! Yani hem köpek, hem adam. Basbayağı Köpek Adam! Kötü kedi Petey'in bombalı tuzağı sonucunda vücudu ölen bir köpekle kafası ölen bir polisin sağ kalan parçaları hastanede birleştirilir ve ortaya Köpek Adam çıkar. Bu ne garip bir hikaye diyecek olursanız kesinlikle katılırım çünkü her sayfası ayrı gariplikler, hatta saçmalıklar içeren bir çizgiroman komedisi okuyoruz. Daldan dala atlayan, olaylarda, kişi ve kurumlarda mantık aramayan bir hikaye bu. Eğlencesi de bu dağınıklığından geliyor. "Naber sayın valim?" diyebilen bir polis şefi ya da zorlu olayları çözdükten sonra şefin ofisine pisleyen bir Köpek Adam kaç kitapta bulunabilir? Üstelik çizimler ve yazımlar da oldukça çocuksu. Bilinçli ve özenli şekilde özensiz ve basit görüntüsü verilmiş, adeta bir çocuğun karalamalarına benzetilmiş. Kötü karaktere Dr. Pislik adını koyacak kadar cesur ve dümdüz bir anlatı. Tam da bir çocuğun olayları anlatışı gibi. Eğer bu muzip ve muzır doğrudanlık sizi korkuttuysa çocuğunuzdan önce kitabı siz okuyabilirsiniz. Olur da ona okutmamaya karar verecek olursanız biraz eğlenmiş olursunuz. Sekiz kitaplık "Köpek Adam" serisinin üreticisi Dav Pilkey aslında filmi de yapılmış olan bir diğer meşhur serisi "Kaptan Düşükdon'un Maceraları" ile tanınıyor. Her iki eserin içeriğinden anlaşılabileceği gibi yazar dikkat eksikliği, hiperaktivite, davranış bozukluğu, disleksi sendromlarından muzdarip bir çocukluktan geliyor ve değişmişe de pek benzemiyor. Onu bu kadar ilgi gören eserlerin üreticisi yapan da bu özellikleri olsa gerek. Eserleri, herkesin hoşlanmayacağı ama hoşlananların müdavim olduğu tipte yapıtlar gibi görünüyor. Kaç yaşa hitap eder diye soracak olursanız -espri tarzına dayanarak- ergenlik öncesi yaşlar diyebilirim. Soğuk esprileri ısıtabilen dili ve tabii bu dilin dünyaya yayılmasını sağlayan çeviri sistematiği bu serilerin başarısında büyük rol oynuyor. Kitabın sonunda çizim meraklıları için karakterlerin çizimlerinin kolaylıkla nasıl yapılabileceğini gösteren alıştırmalar mevcut. Önce Köpek Adam, Burger Kafa ve Petey'i, sonra da farklı duyguları yansıtan yüz ifadelerini çizmeyi öğretiyor. Ve son sayfada da açılıp koparılabilen bir poster hediyesi var. Cazip değil mi? Çılgın bir şeyler arıyorsanız denenebilir.


Verilen örnek ilkel çağlarda bir savaş sonrası tazminat istenmesinin canlandırmasıdır. Günümüzdeki şekliyle sayı saymayı bilmese de başkan vücudunun parçalarını kullanarak savaş sonrası düşmanlarından alacağı tazminatı bu şekilde belirleyebilmektedir. Günümüz sayılarıyla açıklanacak olursa başkan, düşman kabileden ölen her bir savaşçı için 10 inci kolye, 12 kürk, 17 sepet yiyecek istemektedir. Ayrıca ölen savaşçıların sayısını belirleyebilmek için de çakıl taşlarını kullanırlar. Seferden önce her asker yığına bir çakıl koyar, her sağ dönen de bir çakıl geri alır; öyle ki, geri kalan taşlar tam olarak savaşta verilen kayıpların sayısına karşılık gelir. Bu da verilen örnek için günümüzdeki karşılığıyla 16 sayısına eşittir. Böylece başkan her ne kadar günümüzdeki modern çarpma işleminden haberdar olmasa da düşmanlarından 1016=160 adet inci kolye, 1216=192 adet kürk, 1617=272 sepet yiyecek almayı başarabilmiştir. Bir gölgenin peşinde, Georges IFRAH adlı matematik öğretmeninin öğrencilerinin sorduğu ''rakamlar nereden geliyor? "0"ı kim icat etti?" gibi sorulara cevap verememesi ve aslında bunlarla ilgili daha öncesinde de bütünsel ve detaylı bir çalışma yapılmadığını fark etmesi üzerine yaptığı 20 yıllık bir çalışmanın sonucu olan ve ilk kez 1994 yılı başlarında Fransa'da yayımlanan ''Rakamların Evrensel Tarihi'' adlı eserin Tübitak Yayınları tarafından çıkarılan 9 ciltlik serisinin ilk eseridir. Eser günümüzde Alfa Yayınları tarafından 2 cilt halinde yayımlanmaya devam etmektedir. İlk yayımlandığı günden beri dünya genelinde 38 dile çevrilerek, American Scientist'in 20. yüzyılı biçimlendiren 100 kitap listesine girmiştir. ''Büyükler rakamları sever. Onlara yeni bir dostunuzdan söz ettiğinizde, size hiçbir zaman önemli şeyler sormazlar. Hiçbir zaman: ''Sesinin tonu nasıl? Hangi oyunları sever? Kelebekler biriktiriyor mu?'' diye sormazlar size. Hep '' Kaç yaşında? Kaç kardeşi var? Kaç kilo? Babası ne kadar kazanıyor?'' diye sorarlar. Ancak o zaman tanıdıklarını sanırlar onu. Büyüklere'' pembe tuğladan, pencerelerinde sardunyalar, çatısında güvercinler olan... güzel bir ev gördüm'' derseniz, bu evi bir türlü gözlerinde canlandıramazlar. Onlara: "Yüz bin franklık bir ev gördüm'' demeniz gerekir. O zaman haykırırlar: ne hoş''. Bazı kitaplar, bazen bu bir film ya da şarkı da olabilir, okunmadığında ya da dinlenmediğinde bir şeyleri ıskalamışız gibi bir his bırakırlar. Yıllar öce okuduğum üniversitenin kütüphanesinde bu serinin devam kitaplarından olan ''Çakıl Taşlarından Babil Kulesine'' adlı eseri görüp merak etmeme rağmen yıllar sonra okumaya başlayabildim. Eser, rakamların tarihsel gelişiminin felsefeden, dil bilimi ve edebiyata, dinler tarihinden, sosyal bilim ve iktisadi bilimlere varan geniş bir çerçevede insanlık tarihini ne kadar geniş bir ölçüde etkilediğini hissettiriyor. İnsanın sayısal düşünme evrelerinde bedeninden ve etrafındaki maddelerden faydalanarak somut düşünme aşamasından bugünkü şekliyle soyut düşünme aşamalarına geçişi etimolojik kökenlerinden ve arkeolojik bulgulardan faydalanarak tezlerini savunuyor. Atalarımızın tarihte bazen kemikleri ve tahtaları kerterek bazen de ipleri düğümleyerek yapmış olduğu sayısal kayıtları müze bulgularından görsel olarak sunarak bu tezleri güçlendiriyor.


Kültür, Kubbealtı Lugat'ta, "Bir milletin inanç, fikir, sanat, adet ve geleneklerinin, maddi ve manevi değerlerinin bütünü, hars" şeklinde tanımlanırken medeniyet şu şekilde tanımlanmaktadır: "Milet ve toplumun maddi ve manevi varlığına ait üstün niteliklerden, değerlerden, fikir ve sanat hayatındaki çalışmalardan, ilim, teknik, sanayi, ticaret vb sahalardaki nimetlerden yararlanarak ulaştığı bolluk, rahatlık ve güvenlik içindeki hayat tarzı, yaşama biçimi, medenilik, uygarlık." Tanımlardan da anlaşılacağı üzere kültür insanlığın daha çok manevi boyutu ile alakalı iken medeniyet maddi boyutu ile alakalıdır. Bu iki boyuta Aliya İzetbegoviç Doğu Batı Arasında İslam isimli eserinde şu ifadeleri ile dikkat çeker: "Kültür 'semadaki prolog' ile başlamıştır. Dini, sanatı, ahlakı ve felsefesiyle kültür her zaman, senadan gelen insanın sema ile ilişkisi ile uğraşacaktır. Bunun aksine medeniyet, zoolojik ve tek boyutlu yaşayışın, insan ve doğa arasındaki madde alışverişinin devamıdır." (İzetbegoviç, s. 89) Bu durumda kültür, "dinin insana etkisinden veya insanın kendisine etkisinden ibaretken, bütün medeniyet zekanın doğaya, dış dünyaya etkisi anlamına gelmektedir." (İzetbegoviç, s. 89) Ancak, ne yazık ki, bu etki her zaman olumlu neticeler doğurmamaktadır. Öyle ki medeniyetlerin olmazsa olmazlarından olan şehirlerin inşasında, daha modern olmasını sağlamak amacıyla, o şehirlere binalar, alışveriş merkezleri, yüksek yüksek gökdelenler inşa etme sevdası doğa üzerinde hakimiyet kurma düşüncesi ile birleşince artan bir oranda katledilen doğa ile karşı karşıya kalınmasına sebep olmaktadır. Medeniyetin gelişmesinin ön şartlarından birisi olan üretim ve tüketim döngüsünü aksatmadan sürdürebilmek kaygısı ise tüketim çılgınlığına sebebiyet vermektedir; zira bu döngü ihtiyaç üzerine değil 'sahip olmak için sahip olmak' düşüncesi üzerine işlemektedir. Bilhassa sanayi devriminden sonra makineleşmenin artmasıyla birlikte seri üretime geçilmesi, o günden bugüne pek çok şeyin kolayca ulaşılabilir olması tüketim çılgınlığına yol açmış ve Rönesans'tan bu yana modern toplum olarak nitelenen toplumun diğer bir yandan da tüketim toplumu olarak nitelenmesine sebebiyet vermiştir. Önüne geçilemeyen bir boyuta ulaşan bu tüketim çılgınlığının elbet ağır faturaları olacaktır; gezegenimizin çöplerle dolması bu faturalardan sadece bir tanesidir. Tüm bunlar ise ister istemez meşhur Kızılderili atasözünü hatırlara getirmektedir: Son ırmak kuruduğunda, son ağaç yok olduğunda, son balık öldüğünde beyaz adam paranın yenmeyen bir şey olduğunu anlayacaktır. Peki, o zaman ne yapacağız? Bugün koloniler kurmak için çabaladığımız uzay derdimize çare olabilecek midir? İnsanoğluna yuva olabilecek midir? İşte 2008 yılında gösterime giren Pixar yapımı animasyon filmi Wall-e de bu sorulardan yola çıkarak olası bir senaryoyu gözler önüne seren kıymetli yapımlardan bir tanesidir. Yönetmen koltuğunda Andrew Stanton'un oturduğu film izleyenlerini keyifli bir müzik eşliğinde uzaydan görüntülerle karşılar. Ancak hiçbir şeyin göründüğü gibi olmadığı mesajını daha en baştan vermek istercesine yavaş yavaş dünyaya kayan görüntüler izleyenleri çöp yığınları ile karşı karşıya koyar. Dünya üzerinde yaşayan tek bir canlı kalmamıştır; insanlar yedi yüz yıl öncesinden dünyayı terk ederek uzaya gitmiştir geriye kalan ise kum fırtınalarına maruz kalan, çöp yığınları ile dolup taşan bir gezegendir; bir de çöpleri temizlemek amacıyla ürettikleri robot Wall-e'dir. Wall-e kendisiyle aynı amaç doğrultusunda üretilen diğer robotların aksine onca yıl hayatta kalmayı başarmış ve bunun da haricinde dünyada kendisine, çöplerden bulduğu hoşuna giden eşyaları toplayarak bir konteynırın içinde, düzen kurmuştur. Vaktini çöpleri toplamakla geçiren robotumuzun bir taraftan bu çöpleri gökdelenler şeklinde istiflemesi dikkatleri çekerken diğer taraftan bu çöpleri toplamak için gittiği yollarda paraların her tarafa dağılmış olması Wall-e'nin bu paraları ayakları altına alması, hoşuna giden eşyaları toplarken karşısına bir kutu içinde pırlanta yüzük çıkması ama onun yüzük yerine sadece kutusunu değerli görüp yanına alarak yüzüğü kaldırıp atması filmin medeniyet ve onun çıktılarına yönelttiği oldukça etkili eleştiriler olarak dikkatleri celbetmektedir. O günlerden birinde ise bulduğu küçük bitkinin hayatında nasıl bir rol oynayacağının farkında dahi değildir. Wall-e'nin günleri böyle geçerken bir gün hiç beklemediği bir şey olur: bir uzay gemisi gelir ve başka bir robotu -Eve sondasını- dünyaya bırakıp geri döner. Bu andan itibaren ise sevimli robotumuzun yaşamı artık eskisi gibi olmayacaktır; zira Wall-e onu görür görmez ondan hoşlanır ve tüm hayatı ondan ibaret olur. Bu durum ise onun maceradan maceraya sürüklenmesine sebep olacaktır. Eve'in Wall-e'nin deyişiyle Eva'nın- görevi dünyada bir yaşam belirtisi olup olmadığını araştırmaktır. Wall-e ile geçirdiği günlerin ardından Eva aradığı şeyi bulur; Wall-e'nin bulduğu küçük bitki dünyadaki yaşam belirtisinin kanıtıdır. Bulduğunda ise kendisini kapatıp sinyaller göndermeye başlar. Bu sinyaller neticesinde kahramanlarımız kendilerini uzay gemisi Axiom'da bulurlar. Ne seyahattir ama! Burada kahramanlarımızın serüvenlerine kısa bir ara verip bu gemiye ve geminin yapılış amacına bir bakmakta fayda vardır zira en başta yönelttiğimiz sorulardan olan 'Uzay derdimize çare olabilecek midir ve bizlere yuva olabilecek midir?' sorusuna cevap teşkil edebilecek anekdotları bünyesinde taşımaktadır. Öyle ki insanoğlu uzay bilimlerinde epey yol kat ederek devasa gemiler inşa etmiş ve dünyanın çöple dolup taşması, doğanın katledilmesi neticesinde mavi gezegenin yaşanmaz bir yer haline gelmesi ile de "Evinizin içi çöple mi doldu? Uzayda yeterince yer var! BnL Yıldız Gemileri her gün uzaya çıkıyor. Siz burada yokken, biz etrafı temizleyeceğiz." sözleri doğrultusunda uzaya göç etmişlerdir. Bu gemi dünyadaki beş yıldızlı otellerden daha fazla donanıma sahiptir; zira bir şey yapmak için adım bile atmanıza gerek yoktur. Siz özel tasarlanmış koltuklarınızda otururken robotlar sizin için her şeyi yapmaya hazır bir vaziyette beklemektedir. İletişim ve sosyalleşme ihtiyaçlarınızı yine bu koltuklarda bulunan özel ekranlar sayesinde karşılayabilirsiniz. Size kalan sadece o koltuklarda oturup içeceklerinizi yudumlamak, istediğinizde hemen elinizin altında beliriveren yiyeceklerinizi afiyetle tüketmek, uykunuz geldiğinde de kendinizi uykunun kollarına bırakmaktır. Ne kadar da rahat ve güzel bir hayat değil mi? Peki, gerçekten öyle mi? Belirttiğimiz gibi hiçbir şey göründüğü gibi değildir! Gemide bulunan tüm bu insanlar her ne kadar yaşıyor görünseler de aslında bu yaşamları bir bitkinin yaşamından farksız değildir. Hiç kimse o ekranlar vasıtasıyla eriştikleri şeylerden zevk almamakta hepsi de aynı şekilde sıkıldıklarını ifade etmekte ama yine de başını kaldırıp etrafa dahi bakmaya yeltenmemektedir. Dört bir yanı reklamlarla çevrili bu gemide pasif hale getirilen insanlar totaliter rejime bile ses çıkarmaz haldedir. Kısacası uzay o insanlara yuva olamamış, yaşayan ölüler haline gelmelerine yol açmıştır. Sevimli kahramanlarımızın gelişleri ise orada bulunanlar için de büyük bir değişimin ilk adımı olacaktır. Wall-e ve Eva nihayet bitkiyi geminin kaptanına getirmeyi başarır; bu eve yani dünyaya dönüş anlamını taşımaktadır. Aşırı bir heyecana kapılan Kaptan hemen süreci başlatmak ister fakat hesaba katmadıkları bir şey vardır: Oto. Bnl'nin sahibi, doğanın katledilmesi neticesinde, dünyadaki oksijen miktarının iyice azalması ile artık dünyanın tamamen yaşanamaz bir yer haline geldiği bilgisini insanlardan saklamış ama bu bilgiyi Oto ismi verilen robota bildirmiş ve onu Kaptan'ın yanına yardımcı kaptan olarak yerleştirip olası bir dünyaya dönme durumunun oluşması halinde dönülmesine engel olma emrini uygulaması için görevlendirmiştir. Ancak isyan bir kere başlamıştır! Başta: "Evimiz orada bir yerlerde. Evimiz Oto ve şu anda başı dertte. Burada öylece durup hiçbir şey yapmadan oturamam. Şimdiye kadar yaptığım tek şey buydu! Bu kahrolası gemideki herkesin yaptığı tek şey bu! Koca bir hiç! Hayatta kalmayı değil yaşamayı istiyorum!" sözleriyle isyanını haykıran Kaptan olmak üzere kahramanlarımız sayesinde birbirlerinin ve etrafta olan bitenlerin farkına varmaya başlayan tüm insanlar bunun için ayağa kalkacak ve nihayetinde geri dönüp dünyayı yenide 'yuva' kılabilmek için kolları sıvayacaktır. İzetbegoviç, A. (2021). Doğu Batı Arasında İslam. İstanbul: Ketebe Yayınları. Çok duru ve akıcı bir üslupla yazılmış. Sonuç bölümündeki tespitler çok gerçekçi olmuş bence. Kaleminize sağlık.


Sedat Umran, bir çok eşya üzerine şiirler yazmış ve bu eşyaları içselleştirerek onların insan ile olan ilişkisine dair açıklamalarda bulunmuştur. Umran'ın eşyaya dair şiirleri, eşyaya dair bakış açısının genişlemesine, onlarla bir ünsiyet kurmamıza yardımcı olmaktadır. Eşya, kelime anlamı olarak: "cansız varlıkların tümü, nesneler, şeyler" (Çağbayır, Büyük Türkçe Sözlük, 2016, s. 1891) anlamına geldiği gibi "değişik amaçlarla kullanılan, taşınabilir, insan yapısı nesneler" (Çağbayır, Büyük Türkçe Sözlük, 2016) anlamına da gelmektedir. Eşya ile olan ilişkimiz, ilk üretim biçimiyle ilişkilendirilebilir. İnsanoğlunun dünyevileşme serüveninde kendine yaşanabilir mekanlar üretmeye geçmesi eşya ile olan ilişkisiyle olmuştur. Eşyayı yerinde ve belli bir amaç için önce icat etmiş ardından kullanmıştır. Bu bakımdan eşyanın serüveni aslında ihtiyaç temelli bir seyir izlemiştir. Bu serüven içerisinde kültürün oluşması ile insan-eşya münasebeti özel bir değere sahiptir. Narlı'nın belirttiği üzere, evren hakkındaki bütün tasarım, ideal ve sosyal ilişki ve örüntülerden hayatın gündelik pratiklerine değin her şeyin eşyayı tanımada ve kullanmada belirleyici olduğunu, insanın eşya ile olan ilişkisi kendisinin ve dünya tasavvurundaki ihtiyaç hedeflerine ve başkalarını anlamlandırmada etkili olduğunu ifade etmektedir (Narlı, 2002). Medeniyet tarihçilerinin bazılarının kültürün oluşmasında çevre ve insan ilişkilerini öne çıkarır, bu yaklaşıma göre medeniyetin aynı düzlemde hayatiyet kazanmaları tesadüfi bir olay değil, bu olay ve olguların oluşabilmesi yani insanın dünyevileşme serüveni olan medeniyet kazanımının şekillenmesi, insan ile eşya arasındaki anlamı belirler (Narlı, 2002). İnsanın eşya ile kurduğu bağ, işlevsel bir biçimde kendini geliştirmiş ve göstermiştir. Narlı, eşyanın farklı dillerdeki farklı imgelerden oluşturduğunu belirterek "eşyanın kültürler arasındaki transferinin artması, bu imgesel alanı benzeştirmekte ise de yeni gelen eşyanın dil içinde bir karşılığı olmadığı için, imgenin toptan nakli de mümkün olmamaktadır" (Narlı, 2002) ifadesini kullanmakta, bu bakımdan eşya, kültür oluşumuna büyük katkılar sunmuş, kültürler arasındaki transferi hızlandırmıştır. Eşya insan ilişkisi çok yönlü olarak incelenmeye uygun ve gerekli bir alan olarak kendini göstermektedir. Eşya, nesne ya da üretim alanındaki ismiyle "meta", Marksist düşünceye göre kapitalist toplumların ayırt edici bir özelliği olduğunu ve toplumların "meta birikimi" adıyla bu oluşuma dahil olduklarını belirtir. Edebiyatın bir çok alanında kullanılan eşyalar, özellikle roman türünde ağırlıklı olarak işlevsel bir biçimde kullanılmış, Roland Barthes nesnelerin temel olarak roman türünün hammaddesi olduğunu ve kullanım amaçlarının ise gerçekliği etkisini arttırma ile açıklanabileceğini ifade etmiştir. İnsan eşyalar ile bu dünyayı tanır ve dünyasını yine bu eşyalarla yaşanır kılar. "İnsan bir boyutuyla kendisini var kılan dünyayı eşyası ile tanır, kavramlar ve terimler üretir. Diğer bir boyutuyla da kendi var oluş algısını kattığı eşyayla dünyaya uyum sağlar" ((Koçyiğit, 2013, s. 173). Eşya kullanım amacına göre bir değer, bir anlam kazanabilir. "Toplumsal açıdan eşya, kullanıldığı alanla sınırlı olarak günlük tanımlara sahip olduğu gibi siyasi, sosyolojik ve dini mesajlara da sahiptir" (Koçyiğit, 2013, s. 174). Her eşya, insanın gündelik bir işini kolaylıkla yerine getirebilmesini sağlarken ayrıca bir de bağ kurulmasına neden olmaktadır. Hatta bazı durumlarda eşyanın insanı esir aldığı da gözlemlenebilir. Özellikle bilişim çağında bir eşya olarak akıllı telefonların durumu bu duruma örnek olarak gösterilebilir. İnsanoğlunun dünya serüveni mekanlar içerisinde anlam kazanmıştır. Yaşanılabilir alanlar üreten insan, bu alanları da kendi yaşam biçimine, düşüncesine, zevkine göre tasarlayıp düzenlemiştir. Yaşadığımız mekanlar bu bakımdan bizi, duygu ve düşünce biçimimizi yansıtır. İçimizdeki aidiyet hissimizi bu mekanlar dahilinde açıklama gereği duyarız. Bu mekanları da çeşitli eşyalarla, nesnelerle doldururuz. Hayatımızda önemli bir yeri olur bu eşyaların, kimisiyle duygusal bir bağ, kimisiyle sorunlu bir ilişkimiz vardır. Fakat tüm bu eşyaların bizler için var olduğu gerçeğini unutmayız. Sedat Umran da şiirlerinde eşyaya ağırlık vererek hayatımızdaki eşyaların önemini hissederek, onlarla olan bağımızı sorgulayarak edebiyatımıza bu alanda katkılar sunmaktadır. Onun eşyaya olan ilgisini hemen hemen bütün şiirlerinde görmek mümkündür. Biz bu çalışmamızda Umran'ın tüm şiirlerini ele alarak kullandığı eşyaları ortaya koymaya çalışırken ayrıca eşyaya dair düşüncelerini de şiirlerden yola çıkarak yorumlamaya çalışacağız. Çağbayır, Y. (2016). Büyük Türkçe Sözlük (Cilt 3). İstanbul: Ötüken Neşriyat. Koçyiğit, D. (2013). Safahat'ta İnsanın Zaman, Mekan ve Eşya ile İlişkisi. İstanbul: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. Narlı, M. (2002). Araba Sevdaları. Türkbilig Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 19-28.


"Şehir hayatından bunaldım, istifa edip bir sahil kasabasına yerleşip bahçemde domates yetiştirmek istiyorum." cümlesini son yıllarda oldukça sık duyar olduk. Dile getirenler ise daha çok "beyaz yakalı"lar olarak tanımlanan; profesyonel, yönetsel ve idari işler yapan ofis çalışanlardır. Cümlenin alt okumalarında; şehir hayatından bitkin düşen ve anlam arayışına girenlerin yaşadıkları tükenmişliğin tedavisinde doğayla temasın reçete olacağı saklıdır. Daha sakin ve kendine yeten bir hayatı düşleyenler bir kuş gibi kanat çırparak göçmek istedikleri o hayatta; "Bir çiftliğim olsa.", "Zeytinyağı üretsem.", "Ceviz ağacı tarlam olsa.", "Peynirimi-sütümü ahırımdaki hayvanlardan üretsem." gibi düşüncelere dalarlar. Düşünceler hayallere dönüşür ve bir müddet sonra hayallerin peşine düşenleri eş dosttan duyar, TV de ve sosyal medyada görürüz. Aldıkları karara ait yaptıkları değerlendirmelerde bulunan bu kişilerin durumlarını tüm yönleriyle ve gerçekliğiyle aktardığına emin olunamasa da; doğayla ve iklimle uğraşmanın kolay iş olmadığı açıktır. Tarım yapmak ise ekstra zor, uğraş ve bir anlamda tecrübe gerektirir. Hal böyle olunca; şehirli kimliğe sahip biriyle doğal yaşamda gözlerini açmış birinin tabiatla kurduğu ilişki arasında büyük farklar bulunur. Eylem Kaftan tam da bu konuda ulusal kanal için "Bir Çiftlik" adıyla belgesel çeken bir yönetmendir. Belgesel çekimlerinden edindiği tecrübeler, tanıştığı kişilerle kurduğu temas ve görsel olarak zihninde yer bulanlarla yazımıza konu olan "Kovan" filminin senaryosunu yazmış ve yönetmiştir. Kovan, Kaftan'ın ilk uzun metrajlı filmidir. İnsanoğlunun doğal dengeye müdahalesinde yaşanan ölümcül sonuçları ele alman filmin yönetmeni Eylem Kaftan, eseri için; "zamanın ruhunu yakalayan" bir yapım olduğu vurgusunda bulunmuştur. Bunun oldukça yerinde bir tespit olduğunu söyleyebiliriz. Zira filmin gösterim tarihi küresel salgın sürecine denk gelmiştir. İçeriği ise salgının çıkarımlarıyla örtüşmektedir. Kovan; virüs vaka sayılarının en üst seviyeye ulaştığı, tüm dünyada tam kapanmanın uygulandığı, insanların sınırlı tüketime yönlendirildiği ve doğaya verilen zararın sorgulanmasıyla paralel bir senaryoya sahiptir. Kovan'ın merkezinde; "Ayşe" karakterine hayat veren Meryem Uzerli bulunmaktadır. Artvin-Borçka'ya bağlı Macahel köyünde çekilen film bir bakıma tehdit altında olan doğal kaynakların modern insana direnişini gözler önüne sermektedir. Eylem Kaftan, belgesel çekimi için bulunduğu Ardahan'da tanıştığı bir arıcı kadından esinlenerek yazıp yönettiğini beyan ettiği filminde; doğal hayatın zenginliği, iklim çeşitliliğinin gündelik yaşama yansımalarını anlatmıştır. Yaban hayat hakkında dilden dile dolaşan hikayelerden en bilineni doğal yaşamın önemli aktörlerinden ayılarla insanların karşılaşmalarıdır. Bu hikayeler esin kaynağını besleyen diğer bir etkenler olmuş. Ayılarla karşılaşma hikayeleri özellikle Doğu Karadeniz'de oldukça yaygındır. Hatta Google 'da bu kelimelerle arama yapıldığında karşımıza çıkan sayısız haberlerle; bir ayıyla özçekim yapmanın itibar göstergesi olarak kabul edildiği yorumunu yapmak mümkündür. Şehir insanının belgesellerde ve fotoğraflarda gördüğü ayılar kır hayatının bir parçasıdır. İnsanların yaşadığı yerlerin onları bir mıknatıs gibi çeken unsurlarından biri arı kovanlarıdır. Et yiyen bir tür olan ayıların bal gibi tatlı yiyeceklerden hoşlandığı çizgi filmlere de çokça konu edilir. Son yıllarda izlenme oranı artış gösteren "Maşa ile Koca Ayı" çizgi filminde fıçılara doldurulmuş ballar en güncel örneklerden biridir. Doğal arıcılıkta; doğal koşulların zorluğu kadar arılıklara dadanan vahşi hayvanlara karşın önlem almayı, eylem planı yapmayı gerektirir. Dolayısıyla yöre halkının arılarını ve kendilerini korumak için çeşitli savunma yöntemleri geliştirdikleri görülür. Filmde arıcılık yapan bir kadının arılığına musallat olan bir ayıyla karşılaşması konu edilmektedir. Ancak mevzu bahis olan kadın modern yaşantının içinden gelmiş bir şehir kadınıdır. Ancak bu şehirli kadının, asri gelişmelere ve kendi zekasına güvenerek doğayla kurduğu temasın karşılığında aldığı sert cevap onun için oldukça yıpratıcı olacaktır. Filmin çekildiği yerin zor bir coğrafya olmasının yanında Ayşe karakterine eşlik eden gerçek arıların ve gerçek ayıların çekimin zorluk seviyesini yükselttiği kolaylıkla tahmin edilebilir. Ayı ile Ayşe'nin arasındaki bağı kameraya yansıtmanın maharetle gerçekleştiği yapımda, hayvanlarla çalışmanın zor yanlarının kolaylıkla eritilmiş olduğu görülür. İzleyene "Efekt mi acaba?" dedirten sahnelerde arılar da ayılar da gerçektir. Yapım ekibinin arılar tarafından defalarca sokulduğu ve çekim süresince ayı ve arıların yaşam alnında konaklama yaptıkları dikkate alınırsa icra edilen işin zorluk derecesi daha iyi idrak edilebilir. Medyada özenli makyajı ve alımlı kıyafet seçimleriyle yer alan ve filme ait röportajlarda arı korkusu olduğunu beyan edilen Meryem Uzerli 'nin başrolde olması oldukça ilginçtir. Uzreli'nin, Almanya'da doğa okulunda eğitim görmesinden aldığı güçle Ayşe karakterini oynamaktaki kararlılığı yönetmeni rolü ona teslim etmesi hususunda ikna ettiği basına yansıyan bilgiler arasındadır. Film boyunca şehirli Ayşe'den adım adım Gürcü Kızı Ayşe'ye dönüşen Uzreli, Artvin'in dağlarının mekan olduğu zor rolünün hakkını teslim etmiştir. Uzun zaman önce Almanya'ya giden Ayşe annesinin vefatı ve bıraktığı vasiyet üzerine yabancılık hissetmesine rağmen anne yadigarı arılığı işletmeye karar verir. Güçlü ve zayıf yönleriyle seyircinin karşınsa geçen Ayşe karakteri, üst üste yaptığı hatalarla ve aldığı yanlış kararlarla bir dönüşümün içine girer. Yaşadığı dönüşüme aile bağları ve aileden kopuşlar da dahildir. Arılıkta ilk yaptığı; kraliçe arıyı ölüme terk edip yerine yabancı fakat daha verimli başka bir kraliçe arıyı dahil etmek olur. Ayşe'nin bu yaptığı; kendisinin Almanya'dan Artvin'e gelip annesi yerine bir "yabancı" olarak geçmesiyle özdeşleştirilebilir. Ayşe, bu hamlesinin arıların doğasına uymayacağını söyleyen yardımcısı Ahmet'in uyarılarını dikkate almaz. Ardından "Hamsi" ve "Fındık" isimlerinde yavruları olan yaban ayısı "Kestane" yi öldürmesi, ablası Mine ile olan yüzleşmesi, öldürdüğü ayıyı belgesel yapmaya çalışan İlker 'le olan bağı filmin ilişki ağını örmektedir. İlker Kafkas Ayılarını daha yakından tanımak için bir proje yürütmekte ve Kestane'nin boynuna astığı kamerayla onu ve iki yavrusunu kayıt altına almaktadır. Şehirli modern insan Ayşe her şeyi tek başına yapabileceğine inandığından doğal yaşama ait kararları tek başına verir ve hüsrana uğrar. Arıcılıkta sona gelen ve pes eden Ayşe şehir hayatına geri dönmek için yola çıkmışken mevsimi olmamasına rağmen arı kovanlarından birinin oğul vermesi kararından dönmesine sebep olur. Akabinde başkalarına da kulak vermenin, tecrübelerinden faydalanmanın, özelliklerinden dersler çıkarmanın, tavsiye almanın ne kadar işe yaradığını kabullenir. Feyyaz Duman'ın canlandırdığı "İlker" karakterinin, "İnsanlar biraz da hayvanların gözünden dünyaya baksın istiyorum." cümlesi filmin ana temalarından biridir. Filmin sonlarına doğru dumanlar içinde aniden karşımıza çıkan keçilerin gözünden dünyaya bakmak sığmıştır bu cümleye. Esasında o sahnedeki dumanlar buluttur. Çünkü Borçka'da rakım hayli yüksektir. "İnsan doğanın neresindedir?", "Hayvanların gözünden dünyaya bakabiliyor muyuz?" gibi sorular sorduran bu sahne başta olmak üzere tüm yapımda değerli ipuçları bulunmaktadır. Doğaya dönüş hikayesi olarak nitelenebilecek film basit olanı anlatırken basitin içindeki derinliği kayda almıştır. "İşi gücü bırakıp köye yerleşelim." diyenlerin doğada yaşamın güçlüğünü görmesi adına önemli bir yapım olarak izlediğim film bana "Bal Ülkesi" isimli Kuzey Makedonya yapımını hatırlattı. Biri "Hatice" değeri "Ayşe" olmak üzere her iki yapımın başkahramanının kadın olması ve hayatlarında "anne" figürünün büyük yer kaplaması benim için en büyük çağrışım oldu. Bir başka önemli çağrışım ise; başkahramanların arıcılıkla ilgilenmeleridir. "Bal Ülkesi" için kaleme aldığım ve 29.04.2020 tarihinde kitaphaber.com.tr'de yayımlanan yazım için yaptığım araştırma ışığında çok sayıda husus dikkatimi çektiyse de okumakta olduğunuz yazıda üç adedi yer alacaktır. Bu hususların ilki; Dünya tanıtımlarında "Avrupa'nın son kadın arı avcısı" olarak lanse edilen Kuzey Makedonya yapımı "Honeyland-Bal Ülkesi" nin Hatice'si artık unutulmaya yüz tutmuş yayla arıcılığını adeta bir sanatmışçasına icra etmesiyle, "Kovan" ın Ayşe'sinin geleneksel bal üretim tekniğini benimsiyor olmasıdır. Gerçi Ayşe'nin bunun için oldukça uzun bir yol kat etmesi gerekecektir. Bu bahiste şunun ayırdına varmak gerekir ki; Kovan'ın Ayşe'si acemilikten doğayla uyuma ilerlerken, Bal Ülkesi'nin Hatice'si ise "Ayşe gibi olan insanları" doğayla uyum içinde yaşamaya yönlendirmeye çabalamasıdır. İkincisi; Makedonyalı yönetmenlerin Makedonya'nın Köprülü ile İştip kentleri arasındaki Bekirli Köyü civarında bulunan nehre odaklanarak kısa bir doğa belgeseli çekmeyi amaçlarken çevreyi tanımak üzere yaptıkları keşif gezisinde yabani bal arılarının kovanları ve Hatice Muratova'yla tanışırlar. Yaşlı annesiyle sürdürdüğü yaşamının tek geçim kaynağı doğal yollarla yaptığı arıcılık olan Hatice ekibi oldukça etkiler ve film böylece ortaya çıkar. Kovan filminin yönetmeni de belgesel çekimleri için geçmişte bulunduğu Anadolu şehirlerinde tanıştığı kişilerden, olaylardan ve hikayelerden esinlenerek film yazıp yönettiğini beyan etmesi benzerliğin yapım ekibi penceresinden olanıdır. Değineceğim son konu ise; "Kovan" da arılığa dadanan ayı ile "Bal Ülkesi" nde köye yerleşen istilacı ve doğal düzene saygısı olmayan göçebe aile faktörünün benzeşmesidir. Doğal yaşam şehrin ışıklarından uzaktır. Orada ışık görmek için gökyüzüne bakmak gerekir. Eğer bakan şanslıysa bir yıldız kaymasına şahit olabilir. Ya da ışık görmek için ağustos böceklerinin sahneye çıkmasını beklemelidir. Peki; şehir hayatından kaçış sebeplerinin tümünü veya bir bölümünü "default setting" inde yani varsayılan doğal ayarlarında barındıranlara ne demeli? Bu gruba dahil gençlerden birini ele alırsak; bağ-bahçe ve yaban hayat sevgisi kalbindeyken dünyaya merhaba demiş bu gencin kendisini yaşlı doğmuş gibi hissetmesi muhtemeldir.


İnsanoğlu yeryüzündeki varlığına, inancı, değerleri, hayata bakışı gibi yaşadığı coğrafya / mekan / toprak üzerinden de anlamlı katkılar yapmayı başarmıştır. Varlığının ise en uç ve en anlamlı hali o coğrafyada devlet olmaktır. Bu bir ütopya değil görevdir de. Bir devletin kurulabilmesi üç temel unsura dayanır çünkü: toprak, millet ve hakimiyet... Bir toprak parçasına aidiyet duymak, yaşadığı o toprak parçasını vatan yapmaktır. İnsan ve vatan arasındaki ilişki en geniş kapsamıyla kültürde görülür. Bu ilişki, insanın tüm etkileşimlerinin toplamı olan kültürü tanımlar. Medeniyetin nüvesi de işte o kültürdür. İbrahim Kafesoğlu'nun yaklaşımına göre, medeniyeti meydana getiren kültürel değerleri üreten "coğrafi çevre, insan unsuru ve cemiyet" olmak üzere başlıca üç değişken rol oynar. Medeniyet tanımında istisnasız olarak "kültürlerin toplamı" ifadeleri bulunur. Medeniyetin ortaya çıkışı, zeminin bir kültürel birikime bağlı olmasıyla açıklanabilir. Dolayısıyla coğrafya, insan, devlet unsurları hem bir milletin temel dinamikleri hem de bir medeniyet için zemin teşkil edecek kültürün çıkış noktasıdır. Edebiyatımızda vatan sevgisi ve özlemi temalarını içeren pek çok şiir vardır. Vatan bazen sevgiliye benzetilir, bazen de dert dinleyen bir anaya. Bu neviden kurulacak bütün cümleler bizi coğrafyaya götürür. Bu noktada edebiyatın coğrafya ile kesişmesine kısaca bakmak gerekiyor. Edebiyat-Coğrafya ilişkisinde ilk baktığımız husus, anlatma esasına dayalı metinlerdeki temel unsurlardan biri olan mekandır. Anlatının üretildiği ve anlatıdaki olayın geçtiği bir yer-mekan vardır. Olaylar, bir mekanda ortaya çıkar ve o mekanın özellikleri metne yansır. Bazı edebi metinler belli bir coğrafyayı öne çıkarmak ve tanıtmak gibi bir yazılış amacıtaşır. Gezi yazıları, egzotik romanlar bu türden eserlerdir; bunlar coğrafya ve edebiyat bilimleri için önemli kaynaklardır. Hikaye veya romanın akışı içinde, yazar isterse hayal ürünü isterse gerçek mekanlardan söz edebilir. Dolayısıyla coğrafya mekan kurgusunda kendini göstermektedir. Betimleyici anlatımla o coğrafyayı bize aktarır ki gözümüzde canlandıralım. Olaylar anlatılırken o bölgenin coğrafi özellikleri de esere yansır. Çünkü olaylar o bölge içinde tasarlanmıştır. Sait Faik metinlerinde sahil köyleri-kahveleri, deniz ve denizcilerin sıkça karşımıza çıkması bu meyandadır. "Edebiyat ile Balkanları Okumak" alt başlığı ile çıkan Necla Dursun'un ilk kitabı Roman ve Coğrafya, Okur Kitaplığı'ndan araştırma kategorisinde bu yılın Ocak ayında çıkmış. Yeşilin iki tonuyla süslenen güzel bir kapak karşılıyor okuru. Sol alt köşede bir pusula var. Pusulanın görmek ve bulmak istediğiniz yeri, yönü gösterme özelliği kapağın yeşil tonu altında silüet halinde bulunan, güneyde mora yarımadasından kuzeyde Karadeniz kıyılarına, batıda Avrupa içlerinden doğuda Marmara ve ege kıyılarına uzanan balkanlar var. Bu altyapının üstünde belli çizgiler-rotalara bağlı uçan kitaplar kelebeğe dönüşüyor. Sembolizm çok hoş. Tek negatif yön, kelebeğin ömrü. İnşallah kitabın ömrüne aksi yönde yansır. Bu illüstrasyon oldukça anlamlı. Bu kapak kompozisyonu kitabın içeriğine dair güçlü işaretler veriyor. Necla Dursun'un bu eseri ile ilgili arka kapakta yer alan Bilal Can'a ait spesifik bir tespitle başlamak isterim: "Mekan ekseninde bu güne kadar pek yapılmamış olan Balkan coğrafyasının edebi eserler içindeki izlekleri üzerine çalışması, mekanı hem coğrafi bir olgu olarak değerlendirmekte hem de edebi bir unsur olarak yansımalarını gözler önüne sermesi açısından önemlidir." Mustafa Uçurum bu konuyu daha genel anlamda ele almış bloğunda yazdığı yazıda: "Hem roman üzerine hem de Balkanların romanda işlenmesi üzerine ele alınmış kapsamlı bir çalışma." Biz Bilal Can'ın tespitini çalışmanın ilk olmasına yapılan vurgu anlamında, Mustafa Uçurum'un tespitini de roman-mekan işleyişinin genişliğine vurgu yapması anlamında alıyoruz. Bu eserin ilk bölümünde romanla ilgili ayrıntılı bilgiler verilmiş. Roman türünün kesiştiği hemen hemen bütün alanlar tek tek incelenmiş. Roman ve kültür, roman ve anlatım, roman ve dil, roman ve insan, roman ve duygu konuları ayrıntılı şekilde işlenmiş. Yazar çerçeveyi oluşturduktan sonra meseleyi ana eksene, "roman ve coğrafya"ya getiriyor konuyu. Coğrafyanın Romanda hangi zemin ve şartlarda yer aldığı, kullanım şekillerinin romanlarda karşılık bulma yol ve yöntemleri işleniyor. Kitabı okurken, romanlarda Balkan coğrafyasının işleniş şekillerini, Balkan edebiyatı yazarlarının Balkanları nasıl ele alındığını ayrıntılı bir şekilde anlatmak yazar Necla Dursun'a kitabı yazdıran sebeplerden. Sebeplerden dememin anlamı, asıl sebebin kendisi de köklerini o coğrafyada bulan bir yazar bir isim olmasıdır Necla Dursun'un. Kendisi kökü Balkanlarda olan bir evlad-ı fatihan. O kendi geçmişine gidiyor, okuru da bu yolculuğa ortak ediyor. İyi ki de böyle yapıyor, çünkü önümüze açılan bir cennet vatan var artık. Bu vatan kültürü, hayatı, edebiyatıyla bütünlüklü bir memleket... Resmi olarak bir devlet eksik. Yüz sene öncesine göre eksiğimiz devletimizin orada olmayışı. Başlangıçta saydığımız üç husus vardı, onlardan eksik kalanı devlet. Ancak bugün artık, Makedonya, Kosova, Arnavutluk ve Bosna Hersek gibi "bizim" diyebileceğimiz devletlerimiz var şükür. Birinci bölümün son kısmında yer alan "Çağdaş Balkan Edebiyatçılarından Bir Seçki" başlıklı metnin özellikle önemli olduğunu düşünüyorum. O kısımda yedi edebiyatçı anlatılıyor. Bu edebiyatçılarla ilgili bilgiler verdiği kadar üretilen edebi ürünlerle ilgili de bilgiler veriyor. Bu bilgilerin ortalama okur açısından bendeniz de dahil- ve özel bir ilgi alanı olması hasebiyle yeni bilgiler olduğunu da ifade etmek gerekiyor. Bu metinde yazar meseleyi tarihi perspektif üzerinden de okura gösteriyor. Osmanlının çekilmesinden sonra ortaya çıkan "göç" realitesi, ortaya çıkan yeni yetme güçlerinin hak ve hürriyetleri kısıtlaması, edebi bir daralmanın başlaması, göç etmeyenlerin bile "göç" temasına kalıcı şekilde yerleşmesi gibi gerçekleri anlatıyor yazar. Hayatiyetini sürdürme gayreti içinde olan yazarların yaşadığı çağa tanıklık sonucu eserlerini anlatıyor. Kitabın ikinci bölümü; "Balkan Edebiyatında Coğrafya" başlığını taşıyor. İlk metne Balkanlar ve Tarihi Perspektif adı verilmiş. Yazılan eserlerin özellikle savaş ve göç temalarının etrafında şekillendiğini aktarıyor yazar. Kitabın bu bölümünde; İvo Andriç'in "Türk Zamanı" kavramı etrafında Balkan Savaşlarına kadar süren Osmanlı hakimiyetinden, göç ve sürgünlere; balkanlardaki örf ve adetlerden yemek ve giyim şekillerine kadar Türkiye ile aynı özellikler göstermesi anlatılıyor. Kim Mehmeti'nin romanlarında işlenen Balkanlar, İvo Andriç'in; Drina Köprüsü, Travnik Günlüğü romanlarındaki Balkan coğrafyası, iklimi,, sosyo-ekonomik hayat, sanat konularını görmek mümkün. Kitabın son bölümü, "Edebiyat ve Coğrafya İlişkisi" başlığını taşıyor. Bu bölümün ilk metninde yazar, coğrafya genelinde aslında romanın mekan-yer unsuruna geniş açıdan bir bakış atıyor. "Çevreyi algılama ve tanıma çalışmaları geçmişte kültür coğrafyacıları ve mimarların ilgi odağındayken günümüzde sosyolojiden edebiyata, psikolojiden siyasete kadar birçok disiplinin ilgisine mazhar olmaktadır" (S. 178) ve "insan-mekan ilişkisi zaman içerisinde mekanda değişiklikler meydana gelmesine sebep olmuştur" gibi ifadelerle aslında baktığı geniş açıyı insanın değişken parametrelerine göre gördüğünü de ifade etmiş oluyor. Buradan bir çıkış cümlesi de biz okurlar için şudur: her ne kadar mekan olarak bir coğrafya temel alınmış olsa da bu çalışmada esas unsur insan ve ona dair sosyal değişimlerdir. Necla Dursun bu bölümde ele alınan iki yazar ve dört esere dair inceleme ve değerlendirmeler yapılıyor. İvo Andriç'in Drina Köprüsü, Travnik Günlüğü; Kim Mehmeti'nin ise Kuyu ve Üsküp Dilencileri adlı eserleridir. Yazar eser seçiminde yazarların o bölgeyi temsilde en uygun kişiler olmasıyla açıklamaktadır. Roman ve Coğrafya kitabı iki yazar ve dört roman üzerinden Balkanları, Balkanlarda oluşmuş ve halen sürmekte olan bir ortak kültürü anlatıyor. Özellikle savaş zamanı gözümüzün kulağımızın Bosna'dan gelecek haberlere endeksli olduğu günleri savaş ve göç teması bağlamında görme şansımız oluyor. Sonrasında gelişen şartlarla beraber, ülkemizin yüzünü oralara dönmesi ve yeni kurulan dost-kardeş devletlerle birlikte zihinlerdeki boşluk doluyor, bu coğrafyaya ait pazıl parçaları yerine oturuyor. Bölgedeki yaklaşık beş asır süren birlikteliğin neredeyse her etnisiteyi birbirine yaklaştırdığı şartlarda pek çok ortak paydaya rağmen Almanya , Rusya gibi ülkelerin siyaseten ayrılıkları körüklediğini biliyoruz. Ancak yazarın "etnik karışım öylesine derindir ki Radovan Karadziç ve yandaşlarının yaptıklarının "kültürel sınır" kavramı etrafında olduğu bilgisini aktarmaktadır. Hatta "Saraybosna Blues" kitabından Bosna şehir telefon rehberinde Karadziç soyadı taşıyan 21 kişiden onunun Müslüman olduğunu, dolayısıyla kültürel sınırı belirlemenin de imkansız olduğunu anlatır. Her şeyin o bölgede bu kadar iç içe girmesinin bizce meçhul bir sırrı olduğu muhakkak. Ez cümle bu kitabı okumaya ihtiyacımız var. Sınırların başlangıcı ve bitiminin fiziki olmadığını anlamaya ihtiyacımız var. Gönül coğrafyası tanımını yapmaya ihtiyacımız var. Hatta sınırımızı belirlemeye hem hakkımız hem de ihtiyacımız var. Bilinçlenmeye de ihtiyacımız var. Yazara teşekkür ediyorum. Yayıncıya da teşekkür ediyorum. Edebiyatın gücü tam da burada... Yazarın bir iddiası varsa bile iddia etmediği halde, okurun aklını sürat ettirmediği halde bilinçlendirdiğini, bilinçlendiğimi söylüyorum. Benzer bir Ortadoğu çalışması yapılması gerektiğini de bu vesileyle ifade etmiş olayım. Ilk kitabim Roman ve Cografya'yı okuyup değerlendirmede bulunmanız benim için çok değerli Ethem Bey. Her bir sözcüğünüz için onlarca teşekkür ederim.


''Bahsetmek'' için uzun konuşmak gerek. Biz meselenin kısacasına bakalım: Bayram Tayyip Yaslıca dendiğinde; tanrısına bozuk atmaktan hoşlanan, babasının yeniden yaratılacağına inanan, cenazelere alışkın bir adam geliyor aklıma. Çocukluğumdan itibaren lise yıllarıma kadar hatıralarımı şöyle bir düşündüğümde aklıma gelenler arasında şiire dair bir şey yok. Şiir bizim ailemizde gündelik elbiseler kadar bile yoktu. Liseden mezun olduktan sonra hayata dair bir yer edinme çabasına girdim. Sonradan sonraya üzerinde yaşadığım toprakların ne anlama geldiğini bilmekle yükümlü olduğumu fark edince şiiri bir eylem planı olarak görmeye başladım. Hala öyle görüyorum. Evet, eylem planı. İçinde yaşadığımız toplumun ekopolitik, sosyopolitik, ruhsal ve çoğulcu yapısına karşı ne ile kuşanmamız gerektiğini şiirle belli ediyorum. Okudukça, yazdıkça, konuştukça bu eylem planını genişlettiğimi düşünüyorum. Diğer yandan şiirin sınır tanımazlığı, azgınlığı, taşkınlığı ruh halimin yansısı. Bu da başka bir sohbetin konusu olsun. Şiirin hayatımdan çekilmesi demek gündelik bir elbise kadar bile dünyada yer edinememekle eş değer. Yani benim ipe' sapa gelmez bir pantolon kadar bile değerim varsa bunu şiirden alıyorum. Ben buradayım demenin, şahidim demenin özgür ve sert yolu şiirden geçiyor. Şahitlik demişken atlamak istemem; şiiri şahitlik üzerinden değerlendiriyorum sadece. Mesela koca İslam dinin bir mensubu olmak için dahi söylemeniz gereken kelimenin başı şahitlikten geçer. İsmet Özel bir şiirinde "her şey ben yaşarken oldu bunu bilsin insanlar'' diyerek şahitliğini belli eder. Ben de Köpek Merakı kitabına "Oradaydık'' isimli şiirimle başladım. Oradaydık! Yani gördük, biliyoruz, şahidiz! Küçük büyük ayırt etmeden yaşamaya dair bütün detayları şiire dahil etmenin benim kanadımdaki yolu buradan geçiyor. Ölümün kepazelik çıkaran yaygarasına kadar sürmesini dilerim. Küçük hesapların insanı olmamakta fayda gördüm hep. Ama insan bir masanın da şahidi olabilir. Altı masanın da. Zaman. Benim en büyük ustam zaman. Yetiştiren, öğreten, pataklayan. Yine de eli ayağı olanlardan bahsedecek olursak Ali Ayçil'in gölgesinde çokça serinlemişimdir. Ben arada bir diş gıcırtıları duyarım mesela. Öyle sanıyorum ki bir yerlerde bana gelmek için can atan sağır- dilsiz- kör bir ustam daha var. Ha bu arada; acemilikten hoşlanmam. Yürünecek bir yol varsa istikamet üzere olmak neredeyse imkansızdır. Yolsuzluk bu noktada kurtarıcı. Yolsuz olmakta fayda görüyorum. Neredeyse 1950' li yılların başından itibaren Türkiye'nin belirli aralıklarla yaşadığı siyasi ve ekonomik buhranlar insanların zihin panolarına eğri çizgiler çizdi. Aşık olmayı bile bilmiyoruz artık. Bu eğriliğin yapıcılığını fark eden bütün insanlar kurtuldu. Burada yolsuzluktan şiiri, yapıcılıktan ise şuuru kastediyorum. Bu kadarıyla yetinmiş olayım şimdilik. Şiar meselesine dair ise düşüncelerim hep bir kafes içinde. Bu kadar içi dolu bir meseleye kavramsal açıdan ''şiar'' denmesi canımı sıkıyor. Hoşlanmadığım kelimelerin içeriğiyle ilgili bir şeyler yorumlamaktan kör şeytana sığınırım. Allah'ı çok seviyorum. Yalın ve anlaşılır bir şekilde ifade edeyim: Yeterli. Fakat kusurlu bir yeterlilik bu. Körü körüne. Yapay algının galibiyetidir, bir nevi kazığı ya da. Şiiri okuyanın o şiirde yumuşak besinler aramasından fazlasıyla rahatsızım. Bir meselenin çözümüne dair kaç kişinin şiir okuduğunu sanıyorsunuz? Eylem planı demiştik ya, kaç kişi bu planın bir parçası? Yoksa şiir bu büyük çoğunluk için yalnızca ''duyguları anlatma sanatı'' mı? Bu cehalet çokça acınası. Sanat işaret eder, okşamaz. Okşadığını sananların ülkesi burası. Bu konu hakkında daha fazla konuşursam sinirlenebilirim. Bundan hoşlanmıyorum. Ya da. Eğer ki enstrümanınızda bir tel eksikse, bir yırtıklık ya da kopukluk varsa çaldığınız şarkılar ancak sağırları mest edecektir. Gelenekten tamamen sıyrılmış moderniteyi böyle görüyorum. Bir kulağından Necati ile giren diğer kulağından Orhan Veli ile çıkmalı. Bu çizgi aynı zamanda lirik-epik ayrışmasından kuvvetli bir ortaklık çıkarabilir. Şunu söylüyorum: Şiir bir hükümdarın yağlı kalçaları kadar geniş ve iniltili topraklara uzanmak zorunda değil, mekanik bir işçilik hiç değil. Bu sebeple ona kendi öz anlamı dışında anlamlar yüklemek istemiyorum. Bu konuda şu düşünür şunu söylemiş, falanca eleştirmen şunu yazmış gibi örnekler de vermek gelmiyor içimden. Zaten bir sonuç elde etmiş olsalardı bilmem kaç yıldır süren safsataları son bulurdu. Onları okumaktan da sıkıldım. İlhama ise inanmıyorum. Şiir senin içinde bir cenaze evi; gir oyna, çık ağla. Girdikçe oynuyorum, çıktıkça ağlıyorum. Şiir beni buluyor. Taşra şiir için talihsizliktir demiştim. Sebebi tam olarak bu. Günümüz şiir eleştirilerinde türkçe konuşan üç-beş kişiden başka kimse yok. Eleştirdikleri şeyin insana, ülkeye, içe dair olduğunu unutarak bize bilmem ne ülkesinde yaşayan bilmem ne adamının şiir hakkındaki felsefi buluşlarından bahsediyorlar. Eşek bile ağlar buna. Seni biz anlıyoruz evet. Bahsettiğin ses olanaklarını, mısra düzlemlerini, kurmacayı, reddi. Şımarık bir metropol çocuğu olarak seni biz anlıyoruz. Ama elinde kara sabanla sabahtan akşama alın teri döken insanlar seni anlamamakla kalmayıp ayıplıyor da. Sürekli kara sabandan bahsettiğimin farkındayım. Olsun. Kara saban. İlle de kara saban. Yunus Emre'yi, Pir Sultan'ı düşündükçe bu çemberden çıkamıyorum. Şiir eleştirilerini bu bakımdan yapıcı değil yıkıcı buluyorum. Eleştirirken sahanın içine çekmek gerekir. Hiçbir antrenör futbolcusunu eleştirirken saha dışına atmaz. Aksine sahada tutar, uygulatır. Eleştirmenlerin doğrudan doğruya şairi hedef almalarını doğru ve olağan karşılıyorum. Şair hedef alınandır daima. Fakat yeterli değil. Bizdeki şiir eleştirilerinin muhatap kabul ettiği kitle çok sınırlı. Şiiri tanıyan ama hayatında tek satır okumamış, yazmamış olan yığınla insanı dışarıda bırakarak yaptığın şiir eleştirisi sadece o şiiri yazanı ve okuyanı ilgilendirir. Asıl kitle geriye kalandır oysa. Dersimiz sosyoloji değil. Neyse. Aklıma gazetelerde ya da haber bültenlerinde sürekli gördüğümüz cinayetler geldi. Piyasa dediğimiz alengirli camianın göz alıcı şıklığı edebiyat dergilerinin sonu oldu neredeyse. Ticaret unsuru olarak bir edebiyat dergisi tamı tamına çeyrek öküz eder Oturdular yediler. Türkiye'nin hafızası diyebileceğimiz dergilerin bazıları kendi içinde çeteleşti, bazıları kavgayı yarıda bırakıp kaçtı, kepenk indirdi. Örnekler arttırılabilir. Yine de Büyük Tür Şiiri ve Edebiyatı için dergileri son derece önemli buluyorum. Her sanatçı gibi ben de dergiler çerçevesinde yetişerek şiiri ve şiire dair imkanları tanımaya başladım. Bu yürünmesi gereken bir yoldur. Yürümeye devam ediyoruz. Edebiyat dergilerini bir teleskop olarak görebiliriz. Baktıkça koca ülkenin kuytularında yer alan aydın yürekleri görmek mümkün olabiliyor. Ha bir de: Alınyazısını merak eden edebiyat dergilerini okusun. Benim baş şairim Metin Eloğlu'dur. Onun yanına öyle sanıyorum ki yalnızca ben yakışırım. Üçüncüye şimdilik gerek yok. Üç şiir konusuna gelirsek; bu çok zor.