Doğrusu, yaptığım şeyin bir rutin olup olmadığı üzerine düşünmemiştim bu yüzden doğrudan "Evet, bir rutinim var." veya "Hayır, herhangi bir rutinim yok." demek istemiyorum. Düşününce, yazarken sıkça tekrarladığım şeyin neyden kaynaklandığını daha iyi anlayabiliyorum. Konunun biraz da yazma eylemine yüklediğimiz anlamla ilgisi var. Örneklerini verdiğiniz Hemingway, Balzac, Milton gibi Elwyn B. White, Murakami, Hosseini, Vonegut, Jacobs gibi isimleri de hatırladım, onların da rutinleri var. Murakami tekrara inanır mesela. Çalışmaya ara verince koşmak, yüzmek onun için sıradanlaşmıştır. Ya da Vonnegut, ara verince şınav çeker, Jacobs koşu bandında yürürken yazar. İlginç gelebiliyor ama bunlar temelde yazarların yazma eylemine yüklediği anlamla yakından ilişkili. Ve elbette hala üzerinde uzlaşamadığımız "ilham" meselesiyle. Her yazar için yazmanın anlamı başkadır. Tabi bunu söylerken her eylemin kendisine özgü bir doğrusu var gibi bir önermeyi savunmuyorum, bu yazıyı ciddiye almamak demek olur. Genel bir izahla, Doğu'da Sadi ya da Firdevsi için yazmak özelde başka kollardan akar ama sonuçta Doğu için yazmak eylemi aynı yere birikir. Ya da Batı için Woolf'ta ve Borges'te yazmak başka anlamlar taşısa da sonuçta aynı yere birikir. Bana gelince, bir şeyi yazmaya karar verdiğimde kitapların arasına girer, yazmadan önce gözden geçirmem gereken ilgili notları okumak için onlarca kitabı masaya yığarım. Pasajları yeniden okur, aldığım notları dikkatle tarar, yazdıklarımı okurum. Bazen günlerce okur, birkaç saatte yazarım. Bunun bir rutin olup olmadığına emin değilim derken bunu kast ediyordum: yaptığım şeyi sırf yazabilmek için değil, doğru şeyleri yazabilmek için yaptığımı düşünüyorum. İlhamla ilgisini de bu yüzden kurdum. Oturup bir şeyler yazmayı beklemek, doğru zamanı ve koşulları bekleyip yazmak için itici güç aramak beni de en az Marksistler kadar üzer. Biliyorsunuz, onlar tarihin seyrini değiştirmekten yanalar, oturmak haz edecekleri bir şey değil. Ben de gözlemden, gözü dört açmaktan, sıkı bir okur olmaktan ve yazmam gerektiğinde oturup yazmaktan yanayım. Bunun için de yazmaya başlamadan hemen önce ilgili ne kadar kitap varsa indirip günlerce süren bir yeniden-okumaya girişirim. Durduğum yeri belirginleştirmek, aldığım mesafeyi veya düşünceye dair yeni izlenimlerimi saptamak için. Yazacaklarımın bir hikayesi olsun için. Okura kur yaparken metinle yapabilmek için. Bu sürece bir rutin dememiz gerekirse evet, böyle bir rutinim var. Bir makale üzerinde çalışırken 1825'te yazılmış bir eseri taramam gerekti. Satirleri tararken, Romalı bir şair olan Horatius'un hicivlerinden bir dizeye denk geldim. Tabi farklı okumalarımda sıkça aynı cümleyle karşılaşıyordum fakat kaynağından okumak heyecan vericiydi. Şey diyordu, "Quid rides? Mutato nomine, de te fabula narratur." Yani niye gülüyorsun? İsmini değiştir, anlatılan senin hikayendir. Yazarken bu ifadeyi, özellikle de "Anlatılan senin hikayendir" ifadesini aklımdan çıkarmıyorum. İlk soruda kısmen değindiğim gibi, yazmaya yüklenen anlam her yazar için başka, fakat coğrafyalar için ortaktır. Dolayısıyla yüklenen tekil anlamların çok da büyütülmemesi gerektiğini, illa büyütülecekse yazıya yüklenen ortalama değerin büyütülmesi gerektiğinde yanayım. Bakıyorsunuz, yazı dediğimiz şey bugün romantikleştirdiğimiz metadan çok daha fazlası. Suhuflar indirilmiş, çivilerle tabletlere, taşlara, duvarlara kazınmış; resimlere, imgelere işlenmiş, harflere indirgenip ortak bir iletişim aracı olarak işte bugünkü haline kadar uzunca bir yoldan gelmiş silsileden bahsediyoruz. Dolayısıyla kimisi acıdan, kimisi coşkunluktan, kimisi varsıllıktan, kimisi yoksulluktan yazmış. Bunlar değişir ve hangi yazarın ne için yazdığı bizim için bilgi bazında değerlidir, sonucu mühürlemek için asla değil. Yazı, hepimizi birilerimizin ağzından anlatacağı hikayenin kendisidir. Benzer şekilde, birilerimizin hikayesi de hepimiz tarafından bir şekilde yaşanıyor nasılsa. Benim için yazmak inanılmaz bir huzursuzluk. Başkasına anlatmayı beceremeyen, bir derdi olduğunda sır gibi içine sinen, ortalardan kaybolan bir karakterim var. Yapım bu. İçerideki inanılmaz huzursuzlukları sansürleyerek, başka hayatlarla ortak noktasını bularak, bir şekilde içimden atmak zorunda olduğumu bilerek yazıyorum. Aslında tekil deneyimlerimi kavramlar ve cümleler sayesinde genelleştirip onu aynı cemiyetin üyesi olmak isteyenlere sunuyorum. Durum bu. Son yayımlanan öyküde anlattığım gibi, "Kuyu Ben" Hangimiz değiliz ki? Yazarken aynı kuyuya eğilip geçmişin biriken çöplerini koklamam istendiğinde içeriye eğiliyorum, kokluyorum ve yukarıya seslenip "Evet, en az sizinkiler kadar kokuyor." diyorum. Bu da bizi bir araya getiriyor. Bu yüzden yazıyorum. Henüz bu denli içeride değilken, biraz daha dışarıda, yani sesimin kısık çıktığı zamanlarda yazarken ileride bir gün yazar olacağımı düşlerdim. Doğruya doğru. O dönemlerde fanzinler çıkarır, bloglarda yazardım ve yazdıklarıma iltifatlar edilince aynı düş gelip yakama yeniden yapışırdı. Yazar olacaktım fakat yazarlık nedir, nasıl olunur, bir meslek midir, mesaisi mi var yoksa Orhan Pamuk gibi bir ofis kiralayıp bütün gün kağıtların arasında vakit mi geçiririm, belki de adımı anons ettiklerinde burnu dik şekilde yürürüm, telefonlarım susmaz program üstüne program yaparım gibi düşüncelere kapılırdım. Tabi yaşım daha genç, yirmi ikilerimdeyim ve durmadan büyük yazarları davet edip programlar düzenliyorum başka kurum, kuruluş, markalar için. Ahmet Ümit geliyor, İsmail Kılıçarslan gidiyor, Tarık Tufan geliyor, Yusuf Genç gidiyor, Murat Menteş geliyor, Kahraman Tazeoğlu gidiyor derken dönemin çığlık attıran isimlerini bir bir ağırlayıp duruyoruz. O günlerde yazar olmak istediğimi itiraf edebilirim, fakat zamanla o dünyanın içine girince tartının ayarında değişmeler oldu. Uzaktayken görülen ile içeriden yaşananlar arasında büyük farklar var. Alanlar, stratejiler, köşe kapmacalar, başka lokmalara tamahlar, cenahçılık, bizden olmayanlar, bizden olanlar ve daha birsürü şey var. Şikayetçi miyim, elbette hayır. Fakat artık gür bir sesle hayal kurmakta zorlanıyorum. Bu üzücü bir durum. Daha önceki söyleşilerimde de belirttiğim gibi, ilkokul öğretmenim Leyla Aydemir'in emekleriyle başladım yazmaya henüz çocukken. Zamanla üstüne koymalar, birikerek ilerlemeler derken asıl kırılmayı Bülent Parlak sayesinde yaşadım. O kısık sesle didindiğim zamanlarda bana İzdiham dergisinde köşe ayırması, ikaz ve teşviklerle geliştirmesi sonraki adımları getirdi. Zamanla onlarca, yüzlerce yazar-şairle tanıştım, ağırladım, muhabbetler kurdum vesaire. İstediğim yerde miyim? Hayır. Ama şaşırtan, beklediğimin üzerinde gelişmeler olmaya da devam ediyor. Bu soruyu en sona bıraktım. Üzerinde düşünebilmek, doğru olanları söyleyebilmek istedim. Tavsiyelere karşı defansif bir toplum olduğumuzu düşünüyorum. "Lütfen şu filmi izle, çok iyi!" diyen birisi o filmi imkanı yok heyecanı sönmeden izletemez, "Bu kitabı okumalısın!" diyen birisi o kitabı aldırır, hediye eder veya emanet eder fakat okunmadan geri alır, "Falanca müziği dinlemeni tavsiye ederim" diyen birisi karşılığında genellikle uygun bir vakitte dinleyeceğine dair geri dönüşler alır. Ve çok azı sözüne sadık kalıp okur, izler, dinler. Dolayısıyla ben tavsiye vermeyeceğim, sadece eteğimdeki taşları dökeceğim, herkes durduğu yeri kendisi belirlesin. "Mutlaka okuyun." diyeceğim, ama öncesinde eğer yazar olmak isteyenler varsa dahil olacakları alana dair fikir edinmelerini beklerim. Her alanın olduğu gibi edebiyat dünyasının da kendine özgü kuralları, gerçekleri, yer kapmaları, stratejileri, iyileri, eksikleri, hayal kırıklıkları, sevinç çığlıkları var. Bunlarla romantik değil, gerçekçi şekilde yüzleşmek gerekiyor. Aslında bu beklentimin detaylarını Ruhsatsız dergisinin sayılarında cesurca tartışıyorum. Alanın sosyolojisini, kritiğini yapıyorum. Dileyenler oradan okuyabilirler teferruatını. Devamla, benim yazmak isteyenlere söyleyebileceğim şeyler hayreti bol bir okuma, klişelerden uzak durma ve kararında bir egoyu cepte taşımak olur. İzah edeyim. Okumaya dair öyle klasik, hayati önem atfeden ifadeler kurmayacağım. Okumak, hayatı anlamlı kılan araçlardan bir araçtır. Yokluğu öldürmemekle birlikte varlığı yaşama inanılmaz kalite sağlar. Okumaya dair yazmak istediklerim sayfalarca olacağından bu konuyu buraya sıkıştırmakta zorlanıyorum fakat okusunlar, iyi kitapları, iyi yazarları, iyi muhabbetleri gördükleri gibi hayret duygusuyla okusunlar. Okudukları karşısında hayretleri, merakları, sorgulamaları diri olsun ve bu merak duygusu onlara yeni şeyler söyletsin. Pasif bir okur olmak yerine okuduğunu eleştiren, onunla tartışan, yeni şeyler katabileceğine inanan okumalar yol aldırır. Ve evet, kıvamında bir egoyu cepte taşısınlar. Çünkü bu alanda mütevazılığın dozu artığında yok sayılmak, küçümsenmek, bahsettiğim stratejilere ve köşe kapmalara kurban gitmek an meselesi. Bunun yerine okumalarına ve yazdıklarına güveniyorsa yazar olmak isteyenler, doğru bağlantıları kovalamaktan vazgeçmesin. Kibir ile kıvamında ego arasındaki farkı anlatmama gerek yok, birisi başkalarını küçümseyip civarın delikanlısı gibi takılmaktır, öteki ise dik durmak fakat eğilecekse kalbini eğmektir. Kesinlikle çıldırırdım. O kadar huzursuzum ki. Herhangi bir roman kahramanı yok. Daha doğrusu tastamam kendimi onunla özdeş tuttuğum bir kahraman yok. Hemen her roman karakteri bir yönüyle yakın, diğer yönleriyle uzak kalıyor. Mesela en son dördüncü kez okuduğum, yine olsa yine okuyacağım Kanlı Topraklar romanındaki Kantarcı Mustafa gibi bir hayatımın olduğunu, bu yüzden iki sene öncesine kadar onun gibi ehil, kuralcı, fazla mütevazı, vur ekmeğine başını al bir hayat yaşadığımı hatırladığımdan iki sene öncesine kadar onu kendime yakın hissederdim. Rahatsızlık duya duya. Ama zamanla yaşadıklarım, çıkardığım dersler sayesinde aynı romanın Topal Nuri'si gözüme daha haklı gelmeye başladı. Bilenler bilir, Nuri kurnaz, kendisini yedirmeyen, egosu kıvamında bir karakter. Yine de ne Nuri ne de Mustafa tamamen yakın hissettiğim karakterler olmadı. Raskolnikov'un adalet tartışmasındaki duruşu özellikle okuduğum dönemde onu kendime yakın bulmama sebep olmuştu, fakat sonradan fark ettim ki Dostoyevski'nin hayattan tokat yiyip hınçlanan tüm karakterleri biraz da olsa hepimize yakın zaten. Yerlatı Adamı başkalarının gözünde bir sinek kadar değeri olmayandır mesela, e hangimiz böyle bir dönem yaşamadık ki? Ya da Golyatkin yeraltında kaybolmak ister. Ortadan kaybolma hissi hepimize uğramaz mı? Oğuz Atay'ın karakterleri de bir dönem çok yakındı, ne zaman Kafka okusam onun zamana direnen karakterleri de böyle. Ama henüz tamamen bu karakter bana yakın diyebileceğim bir isim veremem. Bir şiir verebilirim ama. Çok çok uzun yıllar önce duyduğum, ezberlediğim, yaşarken elimden geldiğinde o dizeleri aklıma getirdiğim bir şiir. Pusula gibi, öğüt gibi. Rudyard Kipling'in Eğer şiiri, umarım röportajı okuyacak okurların gözünden kaçmaz ve açıp okurlar. Tabi benim tavsiyem, arama motoruna "Rudyard Kipling" yazdıklarında çıkan sonuçlar içerisinden "Şiir Sitesi" diye geçen web sitesindeki çeviridir. İçime atmaktan, atıp yorulmaktan, huzursuz olmaktan, hem huzursuz olup hem içime atmaktan ve bunları yaparken yeniden yorulmaktan uzaklaşma imkanını yazmak sunduğu için devam ediyorum. Çünkü kendimden yola çıksam da başka hayatları anlatabilme imkanını, başka huzursuzlukları dürtme, onlarla bir araya gelebilmek ve bu sayede oradaki hayatlara dokunabilmek fırsatı buluyorum. Yani şunu demek istediğim için yazıyorum, de te fabula narratur. Hem sosyolog hem de edebiyatla ilgilendiğim için yaşadığımız yer kabuğunda olan bitenler karşısında kayıtsız kalamazdım. Kalabilirdim belki de fakat o zaman da bir süre sonra geriye hiçbir şey bırakmadan yok olup giderdim. Bunun yerine bilinmek, güzel hatırlanmak, fayda vermek ve gerçekte bir saksıyla, duvarla, avareyle aramda fark olsun istedim. İnsanlar metinleri okurken kendilerini dahil edebileceklerse etsinler, alıp sahiplensinler, anlatımın gücü ve alanın ciddiyeti sayesinde ortalama bir duyguyla tanışabilsinler istedim. Biraz mizahi olacak ama mesele şarkı sözüyle biraz oynayınca ortaya çıkıyor aslında: Ben sevdim, eller alsın. Borges yüzünden. Üç yıl önce Borges'in meşhur Alçaklığın Evrensel Tarihi'ni okurken kitapla ve dolayısıyla orada olmayan Borges'le uzun uzadıya tartıştım. Ben derkenarla vuruyorum, Borges kahramanlarıyla savunuyor; Borges kahramanlarıyla saldırıyor, ben derkenarla savunmaya geçiyorum. Kitap bitince, Borges'in kahramanları olan sahtekarlar, tüccarlar, fahişeler, serseriler, eşkıyalar, avareler, kabadayılarla oturup aynı anda hem toplumun ötekileri, kötüleri olup hem de kitap boyunca talihleri yaver gidenler olabilmelerini tartıştık. Tamam, Borges'in alçakları da zaman zaman ölüyor, afişe oluyorlar veya maskeleri düşüyor, kabul, fakat onun alçakları kabul görüyor. Bu çok ilginç geldi. Düşününce, sadece kitapta değil, insanlık tarihinde de durum böyleydi. Alçaklık, tarih boyunca kendisine kaçacak delik bulmuş, kabul edilmiş, talihleri de bal gibi yaver gitmişti. Kaldı ki yazdığım metinlerin ekseriyetinde toplumsal kırılmaları işlediğimden, üstü kapalı da olsa bu mesajı zaten veriyordum. Neden bunları derli toplu, sebepli sonuçlu şekilde yazmayayım? Neden kötülüğün hazzını, estetiğini, filolojisini, arkeolojisini tartıştığımız ülkemiz literatürüne kötülüğün kronolojisini ve sosyolojisini de eklemeyeyim? Kitap, buradan çıktı. Çok sıkı bir okur olduğuma inanıyorum. Karar verince, okumalara başladım. İzlediğim filmleri, belgeselleri, metinleri yeniden gözden geçirdim, aldığım notlara eklemeler-çıkarmalar yaparak uzun süren bir hazırlığa giriştim. Özellikle Zeynep Sayın'ın bu süreçte inanılmaz katkıları oldu. Onun Kötülük Cemaatleri kitabını defalarca okuyup işin kavramsal kısmını destekledim. Ve diğer onlarca kitap... Amacım hem kötülüğün tarihini, tarifini yapmaktı hem de ilk kitaba nazaran olabildiğince basit bir anlatım yoluyla alçakların ve alçaklığın neden işleri rast gidiyor, bunu okura sunmaktı. Üç yıllık sürecin sonunda ortaya iyi bir iş çıktı. Fabrik Kitap'la anlaştık, kitabı bastık. Kitabın iki buçuk yıl boyunca adı Alçaklığın Evrensel Talihi'ydi. Amacım Borges'in tarihi kurcaladığı yerde eksik bıraktığı şeyi yapıp o tarihteki talihi de kurcalamaktı. Bu yüzden isim uzun süre boyunca başkaydı. Daha sonra değiştirme kararı aldık ve Diğer Alçaklar Gibi olsun dedik. Çünkü içerikte onlarca alçağa örnek var ve hepsinin de işi rast gidiyor, tıpkı diğer alçaklar gibi. Netice. Hep söylediğim gibi ben sevdim, eller alsın. Bu farkın görülmesine, üstelik "ciddi bir fark" olduğunu söyletebilecek kadar aşikar olmasına sevindim. Amaçlarımdan birisi buydu. Bize Bir Mağara Çizin, ilk göz ağrım. Farklı dergilerde yazdığım, bazen kendi tercihim bazen de yazılması istenen konularda yazdığım bir dönemin ürünü. Zaten ilk kitabın bir bölümüne de Ev Ödevi adını verdim. Ödev titizliğiyle yazdıklarımı oraya topladık. Edebiyatta ilk kitapların ortalama akıbetleri bellidir: ya başından itibaren yazarını şaha kaldırır ya başından itibaren giderek söneceğinin sinyallerini verir ya da onu bir muammanın ortasına bırakıp kaderini sonraki çalışmalarına teslim eder. Tabi bu üçlemenin arkasında bir sürü izah da var ama daha fazla uzun uzadıya anlatıp okuru da sıkmak istemem. Yalnızca şunu söylemek isterim ki ortalama bir ilk kitabın yazarına sunacağı seçenekler saydıklarımdır, yine de giderek değişen piyasa koşulları ve anlayışı edebiyatta da tahribatlara neden oldu. Bu da ilk kitapların, yazarlarını yepyeni problemlerle ve/veya sürprizlerle burun buruna getirebileceğini gösterdi. Yayıncılık sektörü, el yazmalarıyla başlayıp açık bir kapitalist mantığa dönüştü çünkü. Atina'da, Roma'da ve dönemin bütün Scriptoria'larında eserleri yeniden basan, tüm işlemleri kendisi yapan atölyeler vardı. Zamanla, teknik işler basımevlerine , mali işler kitabevine ve reklam işleri de yazarlara kaldı Bunları neden söylüyorum, çünkü Bize Bir Mağara Çizin, Bülent Parlak'ın net ve saygıyı hak eden duruşu sayesinde kendisini pazarlamayan, öne çıkarmayan, reklamı yapılmayan bir kitap oldu. Buna rağmen geri dönüşler sevindiriciydi. Sadece, dil ve anlatım konusunda ortak bir itiraz alıyordum. Evet cesurca metinlerdi, evet konuya yaklaşım biçimi özgündü, evet sorun ve çözüm iç içeydi fakat akademik bir dil hakimdi. Gerçi iki kitapta da edebiyat ve sosyoloji iç içe, fakat cümleleri süzgeçten geçirdiğim doğrudur. Bu eleştirileri değerlendirmek, geri dönüşü ona göre yapmak için Diğer Alçaklar Gibi'yi olabildiğince törpüledim, akademik analizle edebi ifade gücünü daha uygun biçimde bir araya getirebilmeye gayret ettim. Sizin bahsettiğiniz "ciddi fark" buradan kaynaklanıyor. İlk kitap derleme metinler ve müsveddelerden bir araya gelen cüretkar, sağlam fakat kişisel fikirleri ön planda olan kitaptı; ikincisi yine cüretkar, yine sağlam fakat ortalama bir ifade biçimini tutturan kitap oldu. İki kitabın da yerini anlatamam. Defalarca açıp okuduğumu bilirim. Aynı noktadan yaklaşabileceğim bir soru. Evet, tespitleriniz yerinde. İkinci kitapta, ilkine nazaran törpülenmiş bir dil tercih ettim. Bunun da sebebi, ilk kitabın estirdiği rüzgarı yer yer kesintiye uğratan ciddi dilin kendisidir. O dönemlerde akademinin içinde, yoğun bir programın ortasında olduğumdan akademinin ciddi, yargıya yaslanan ve kısaca söylenebilecek bir şeyi uzun uzadıya söyleyen marifetli dilinden etkileniyordum. Diğer yandan edebiyatın yeniden-üretim imtiyazını, ifade gücünü, anlatım kudretini de son kuruşuna kadar kullanmaktan yanaydım. Yüzlerce sayfa kitap okuyor, makaleler yazıyordum ve sonra düzenli olarak edebi metinler yazıp dergilere gönderiyordum. Bu iki alan arasında git geller ister istemez dile de yansıyordu. Pişman mıyım, asla. Bugün hala akademik metinler yazıp paylaşıyorum, aynı zamanda edebi metinleri de aynı çalışkanlıkla üretmeye devam ediyorum. Çünkü anlatmam gereken hikayeler devam ediyor ve bunu bazen ciddi bir dille bazen de kurgunun diliyle anlatmam gerekiyor. Edebiyatta esas olan da sanırım bunu yakalayabilmektir, yani ortak bir maksadı farklı yollarla kovalamak. Diğer yandan hem kitaplarımda hem de yazdığım öykülerde, dergilere gönderdiğim yeni metinlerde ortalama bir dili tutturduğumu görebiliyorum. Elbette, bu zamanla kendisini daha fazla düzeltecek, geliştirecek bir deneyim. Bize Bir Mağara Çizin üzerine sizin yazdığınız kapsamlı ve gayet yerinde incelemeyi okurken öyküyle ilgili bir ifadeniz vardı. Orada, neden öykü yazmayı denemediğime dair bir eleştiri, yaklaşımınız vardı. Tabi o sıralarda öyküler de yazıyordum fakat genel kanı benim bir deneme yazarı olduğum üzerine şekillendiğinden öyküleri ortaya çıkarmaya pek de cüret edemiyordum. Üstelik ciddi bir öykü okuru olduğum da cabasıydı. Geçen sene çok değerli bir yazarımızla, aynı zamanda önemli bir derginin de genel yayın yönetmeni, telefonda görüşürken deneme yazarlarının öykü yazmak konusunda bazen başarısız olduklarını, böyle bir niyetim olacaksa bu noktaya dikkat ederek çalışmalarıma yön vermemi söyledi. Aslında beni öykü konusunda harekete geçiren de bu oldu. O görüşmeden sonra zaten kafamda dönüp duran, benimle birlikte her yere gelen, gözlemlediğim, anlatmak istediğim, kendimi içerisinde gizleyip paylaşacağım ve çok insanın kendisini ait hissedeceği metinleri yazmaya başladım. Kıymetli dergilere gönderdim, kabul edildiler. Hala yazmaya devam ediyorum ve şaşırtıcı biçimde keyif aldığım, rahatladığım bir alan daha keşfettiğimi görüyorum. Geliştirmek, daha iyi işler yapmak için çalıştığımı eklemeliyim. Tabi öykü dosyasını da hazırlamayı ihmal etmiyorum. İçime sindiğinde -ki uzun sürmeyeceğini düşünüyorum- ilk öykü kitabını da okurun takdirine sunacağız. Yeni projeler demişken, halihazırda bir deneme kitabı daha gelecek. Ardından, söyleşilerin derleneceği yeni bir kitap çalışması var. Maksadımı ifade ederken bile paradoksal bir cümle kuruyormuşum meğer bu soruyla farkına vardım. Sorulduğu zaman, "ben hiçbir şey anlatmak zorunda olmayan çok güzel cümlelerin peşindeyim" diyorum. Anlatmak zorunda olmayan. Yani arkasında bir hikayesi olan, derdi, maksadı olan fakat didaktik olmak zorunda olmayan kıvrak, çok yönlü, zekice cümlelerin peşindeyim. Zeka ürünü cümlelere aşığım. Bazen öyle kitaplar okuyor, öyle cümlelere denk geliyor, öyle metinler okuyorum ki gıpta etmeden duramıyorum. İyi cümlelere karşı zaafım var. Yazarken de cümlelerin üzerinde dolaşmaktan, kurcalamaktan, anlamını zedelemeden ilgilenmekten keyif alıyorum. Sorduğunuz sorulara verebilecek cevaplar belliyken, kendimi tutamıyor, cümlelerin arkasından sürüklenip gidiyorum. Beni edebiyata bağlayan şeyin de bu olduğuna inanıyorum, anlatımın gücü. Kitaplarımda da bu tarz cümlelerin sayısı çok fazla. Kitaptaki paradokslar maksatlı ve hissedilen cümlelerin ürünü. Hem güzel görünsün hem hakikati anlatsın diye kurduğum paradokslar. Gerçekten de alçak olanlar hile yaparak yol alırlar ve bu kurala sadık kalırlar. Dolayısıyla dürüsttürler verdikleri sözlere karşı. Nihayetinde hileli bir alçak, dürüsttür ifadesi ortaya çıkıyor. Diğer cümleler de böyle düşünce süreçlerinin ürünleri.


2021 Sırbistan yapımı "Bozuk Kan" tür itibariyle dram, kostümler ve plato itibariyle bir dönem filmidir. Senaryosu Sırp yazar Borisav Stankoviç 'in aynı adlı romanının uyarlamasıdır. Kayıtlarda 1996 yılında da filme alındığı yer alan kitabın mekanı İmparatorluk merkezine uzak bir şehir, zamanı ise 19. yy sonlarıyla 20. yy başlarıdır. İç içe geçmiş, acı dolu ve acılarını gözyaşlarına sığdırmanın ötesinde ellerinden bir şey gelmeyen kadınların ağırlıkta olduğu hikayelerden oluşan senaryoda; inanç, namus ve töre gibi folklorik ve tarihi detaylar konu edilmektedir. Çokça sahnesinde Türkçe konuşulan dönem filminin mekanı Köstendil Sancağı, konu aldığı zaman dilimi Osmanlı İmparatorluğu 'nun son dönemleridir. Sancağa bağlı İvranye de Hıristiyan topluluğunun önde gelenlerinden biri olan Hadji Trifun ekseninde gelişen olaylar anlatılmaktadır. Tek çekim yapılarak ikiye bölünen bir sahne filmin hem ilk hem de son sahnesi olarak tasarlanmış. Bu sahnede; iki ucundaki kemerli taş kapılar bulunan bir geçitin kasvetli ve umut söndürücü yetersiz ışığıyla, gece vakti ve yağmurlu bir havada kehanet niteliğinde sözler fısıldayan ve yürümekte güçlük çeken bir adam vardır. Böylece yapım; az ışık, çok gizem ve sağanak yağmur sesiyle seyirciye "merhaba" demektedir. İlk gerçek sahne ise bir meydandaki pazaryeridir. Satılan meyve sebzeler ya yerlerde ya da yan yana sıralanmış sepetlerin içindedir. Arapça harfli yazıların göze çarptığı bu sahnedeki plato bir Anadolu kasabasında bulunulduğu hissini vermektedir. Toprak ve tozlu yollar, küçük kırmızı kiremitli Anadolu mimarisindeki kerpiç ve ahşap evler, kireç boyalı duvarlar, at arabaları... Gürültünün hakim olduğu bu sahnede en baskın ses minareden yayılan ezan sesidir. Ek olarak insan sesleri, atların nal ve mahmuz şıkırtıları, toprak zemine basan ayakların ezdiği küçük taşların sesine insanların arasından koşarak ilerleyen afacan bir köpeğin nefesi karışmaktadır. Trifun sıklıkla barıştan yana olduğunu "Tanrı barıştan yanadır" ve "Ben barış istiyorum" gibi cümlelerde dile getirse de merkezi otoriteyle çatışma olasılığına rağmen neleri göze aldığını, kişisel çıkarlar uğruna sürüklenilen yönü anlatan filmde; Osmanlı hakimiyetiyle tarihi arka plan yoğun bir şekilde verilmektedir. Bölge ahalisinin birbirleriyle olan hesaplarının yeri geldiğinde mafya denilebilecek bağlarla çözümlenmeye çalışılması, eril bakışın çıkarları, verilen sözler ve yerine göre keyfiyetle uygulanan törelerde kadınların sadece bir nesne olmaktan öteye geçemediği görülüyor. Filmin başkarakteri Trifun 'u gördüğümüz ilk sahnede giyinmek için eşinden destek alan, beline kuşağını sarmasana yardım eden eşine zarifçe teşekkür eden bir karakter olarak verilmiş olsa da bu tutumun devamı gelmiyor. Beyaz gömleği aydınlığı ve barışı simgeleyen bir yapım izleneceğine atıfta bulunulduğuna yorumlansa da bu beklenti boşa çıkıyor. Hatta bir sahnede, eşinin haklı uyarıları hoşuna gitmeyen toprak ağası Trifun kolayca ve tereddütsüz şekilde eşine "Seni şuracıkta kırbaçlarım." diyebiliyor. Padişahın iradesinin elçisi Muhterem Cafer Bey 'in bu uzak imparatorluk şehrindeki düzen içindeki görevi; padişahı temsil etmek, halkın dirlik ve düzen içinde yaşaması için sevk ve idarede bulunarak sosyo-ekonomik anlamda güçlü ve söz sahibi olan yerli ailelerle doğru olanı yapma çemberini sağlamaktır. Bir anlamda; eğer gerekli olunursa, yörenin karanlık işlerini yürüten mafyayla dahi temas kurabilmesi söz konusu olan elçi bir bıçağın sırtında yol alır gibidir. Filmde folklorik ögeler, dini ritüeller, gelenekler ve adetler ön planda verilmiş. Örneğin; yas tutma geleneği doğrultusunda eşini kaybeden bir kadının tamamen karanlık, gece ve gündüz perdeleri kapalı bir evde oturması, özel ve dini seramoniler dahil kiliseye dahi gidememesidir. Bir diğer örnekte dini inanış gereği sosyal düzen içinde, evliliklerde, aile içi sıkıntıların giderilmesinde, alınacak kararlarda Piskoposun önemli bir yere sahip olmasıdır. Filmde değinilen bir husus da; geleneklerin, adet ve törelerin kişiye göre uygulandığıdır. Trifun 'un dul kız kardeşi Cona 'ya dul gelini Taşana 'dan farklı ve ayrıcalıklı davrandığını Trifun 'a şu cümleyle söyleyen Piskopos: "Kız kardeşinize davrandığınız gibi gelininize davranmıyor, töreleri uygulamıyorsunuz." olsa da sonuçta değişen pek bir şey olmuyor. Geleneklerin soylu ve varlıklı aileler içi esnetildiği fakat sıradan halk için en ağır bedellerin yerine getirilmesinin beklendiğine dikkat çeken birçok sahne ve replik bulunuyor filmde. Karakterlerin nargile içtiği görülen filmin dili Sırpça. Filmi izlerken aniden Türkçe konuşulmaya başlanmasıyla oluşan şaşkınlık sonrasında neredeyse tamamı Türkçe konuşabilen karakterleri görmek seyircideki şaşkınlık seviyesini artırıyor. Aksağanlı da olsa Türkçe konuşulması ve hatta Sırpça konuşmaların için çok sayıda Türkçe kelime geçmesi iki lisanın girift yapısını gözler önüne seriyor. İzlerken tespit ettiğim bu kelimelerden bazıları: haydi, maşallah, yallah, budala, pencere, aman bre , bekle, sarhoş, dost, efendi dir. Bu hususa eserlerinin son sayfalarında yer veren İvo Andriç 'in Türkçe-Sırpça ortak kelimeler dizininde rastlamak mümkün. Hatta "Drina Köprüsü" adlı eserinin son sayfalarındaki dizinde "pencere" ve "efendi" bulunuyor. Bu iki kelime Türkçe ve Sırpça 'da bulunan çok sayıdaki ortak kelimeden sadece iki tanesi olduğunu söylemek gerek. Son olarak filmdeki müzikler hakkında birkaç söz söylemek yerinde olacaktır. Filme serpiştirilmiş ezgiler öylesine tanıdık ki. Bazen filmdeki karakterlerin çaldığı yaylı bir halk çalgısı eşliğinde seslendirilen, bazen de film müziği olarak verilen parçaların arasında "Üsküdar 'a Giderken" şarkısının melodisini duymak seyirciye, Türkçe konuşulan sahnelerin ilkindeki şaşkınlığın benzerini yaşatıyor. Düğün sahnesindeki müzikler; aynı melodilerin tesiriyle yerine göre eğlenip yerine göre hüzünlenildiğinin sesli ispatı niteliğindedir. İmparatorluğun bu uç şehrindeki yerli toprak sahibinin ve ailesinin başına gelenler; aşılmaya çalışılan siyasi krizler, şirazesi kayan güç dengeleri, günahlarla bezeli ahlaki olaylar, hayatta kalma ve daima kazanan olma mücadelesini konu neden film, Tük izleyicinsin çok aşina olduğu dinamiklerle öne çıkmaktadır. Anlatıldığı dönemdeki İmparatorluk haritasına göre kuzeyde bulunan Vranja 'deki varlığı ve etkisi düşüşle karşı karşıya kalan zengin Sırp Hıristiyan ailesinin evi ve evin avlusunu, Sırplar, Türkler ve Arnavutlar 'ın gündelik işleri, giyim kuşamı, aşkları/yasak aşkları, tutukluları, güç savaşları, intikam-dostluk-düşmanlık üçgenindeki tutumlarını izlerken; entrika, cinayet, görücü usullü evliliklerle anlatılan dönemde kadınların toplumdaki yerini ve değerini anlamaya fırsat vermektedir.


Eser daha çok konulu meal çalışması olarak değerlendirilebilir. Müellifin belirlediği başlıklar ile ilgili ayetlerin mealleri tasnif edilerek okuyucunun istifadesine sunulmuş. Esere son şeklinin 1997'de verildiği göz önünde bulundurulursa bu alanda yapılmış ilk dönem çalışmalardan biri olarak değerlendirilebilir. "Herhangi bir çalışmadan faydalanabilmemiz için öncelikle söz konusu çalışmayı yeterince tanımamız gerekir. Bu nedenle araştırılan her konunun tasniflerinde karşılaşabileceğiniz bazı genel başlıkların ne anlama geldiğini kısaca tekrarlamamızda fayda vardır. Cahili yaklaşımlar: Araştırma konumuzla ilgili olarak yapmaktan nehy edildiğimiz yanlış tavır ve yaklaşımları ifade eder. Bu başlıkta yer alan yaklaşımlar, bütün Müslümanların sakınmaları gereken yanlış ve batıl yaklaşımlardır. Rabbani yaklaşımlar: Araştırma konumuzla ilgili olarak yapmakla emredildiğimiz doğru tavır ve yaklaşımları ifade eder. Bu başlıkta yer alan yaklaşımlar, bütün Müslümanların güçleri nispetince yerine getirmeleri gereken doğru ve hak yaklaşımlardır. Özel Rabbani yaklaşımlar: Ayeti kerimelerde hemen fark edebileceğimiz tekil yaklaşımlarla ifade edilen ve öncelikle Resulullah 'i muhatap alan bu yaklaşımlar, daha sonra Efendimiz 'i kendilerine örnek almaları gereken imamları ve günümüzde de İslami çalışmalara ve Müslümanlara vaziyet eden öncü ve ehil Müslümanları muhatap alan yaklaşımlardır. Bu başta yer alan ve belli kimliğe, yeterli bir ehliyete gerek duyan bu tavır ve yaklaşımlar, hayırlarda yarışmak isteyen müslümanların kendi kapasitelerine göre kısmen, ehliyete haiz olan öncü ve ehil Müslümanların ise tamamen yerine getirebilecekleri hak tavır ve yaklaşımlardır. Müellif eseri Said Hakim müstear ismi ile 1987 yılında yayınlamıştır. O dönemde İslamcılar arasında popüler olan konulara kendi penceresinden yaklaşımlar sergileyen müellif özelde "Sünnetullah" kavramını merkeze alıyor. "Bu çalışma kütüphane raflarını doldurması için değil, ortak meselelerimizi anlamamız, bu meselelerdeki Rabbani hükümleri idrak ederek bir nebze uyanmamız ve çevremizdeki insanları da uyarmamız için kitap haline getirilmiştir. Ayrıca şu hususu da önemle belirtmek isteriz ki, bu kitap çerçevesinde verilen birçok mesele sadece Türkiye'de bulunan Müslümanları değil, dünyadaki bütün Müslümanları yakından ilgilendiren meselelerdir. Müstebirler ve İslam düşmanlarını şeytanın modern dönem dostları olarak sunan müellif, Kur'an merkezli bir bakış açısı ile konuları ele alıyor. "Şeytan ve dostları" adını taşıyan bu kitap çalışması, mevcut statükoyu meşru gören, geleneksel anlayışları alkışlayan, neyi muhafaza ettikleri açıklık kazanmayan muhafazakarları müjdeleyen, İslam dinine nispet edilen bidat ve hurafeleri yine din adına kutsayan bir kitap çalışması değildi. Edebiyatımızın mektup türünü İslam'ı anlatma aracı olarak gören bir yaklaşım ile kaleme alınan bir eser. Doksanlı yıllarda topluma İslam'ı anlatmak için hemen her yol denenirdi. Müellif mektup türü ile tebliğ yapmak niyeti ile eseri kaleme almıştır. Müellifin gezdiği mezarlıklarda aldığı notları okuyucu ile paylaştığı bir eser. Ölüm ve ölümden önce dikkat edilmesi gereken hususlar merkeze alınmış. Öykü tadında kısa metinler derin ve etkili mesajlar vermekte okuyucuya. 1990 yılında yayınlanan eser dönemin İslamcılar arasında en popüler olan konularının ele alındığı bir eser. İran devriminin etkisi, İslami hareket, inkılap gibi birçok konu makale şeklinde okuyucu ile paylaşılıyor. Yazıların bir kısmı İnsan dergisinde yayınlanan yazılar. Deneme türünde kaleme alınan eser, fıkra, nükte ve latifeler üzerinden okuyucuya mesajlar veriyor. 1990 yılında yayına hazırlanan eser İslam'ı tebliğ için deneme türü ile kaleme alınan bir eser. Eser, Hz. Ebubekir ile Resulullah arasında geçen bir nükte ile başlıyor. Sosyal, kültürel, felsefi ve siyasi birçok konuda yazılmış makalelerden müteşekkil bir eser. "İlk bölümde yer alan "Sorgulama yazılan", yakın geçmişten günümüze uzanan olayları ve bu olaylarla gelişen din vakıasını genel bir sorgulamayı amaçlamaktadır. Nitekim bu yazı önyargılardan uzak bir muhasebe anlayışıyla okunduğu zaman, umut ediyoruz ki geliş sürecimiz ve içinde bulunduğumuz durum bir nebze de olsa aydınlanmış olacaktır. İnsanlık tarihinde dinin yeri, Türkiye'de dinin anlaşılma şekli, İslam'ın evrenselliği, mezhep konusu ve dinin sentezlenmesi başlıklarının ele alındığı bir eser. "Din gerçeğinin yaşadığımız toplumun da dikkate alınarak gündeme getirilmesi, dine yapılan saldırılardan, dine isnat edilen batıl görüşlerden yaşadığımız toplumdan da örnekler verilmesi bu gerçeklerin kendi insanımız tarafından anlaşılabilmesi için açık bir gerekliliktir. Şirk ve tevhid kavramları çok yönlü olarak derinlemesine izahlar ile okuyucu ile paylaşılıyor. 1991 yılında yayına hazırlanan eser o dönem için güncel denebilecek örnekler üzerinden kavramları ve toplumdaki yansımalarını ele alıyor. "Tevhid ve şirkin güncelleşmesi, yaşanılan coğrafyalarda müşahhas bir hale getirilmesi, İslami davet için açık bir gerekliliktir. Özellikle şirk meselesi, insanların zihninde geçmişten örneklendirilen meselelerdir. Çağdaş şirkin her türlüsüyle iç içe veya yüz yüze olan insanlarımıza şirk denilince, her nedense sadece Mekke müşriklerinin taptıkları bazı putlar akla gelmektedir. 1992yılında yayına hazırlanan bir eser. Okuyucu kitlesi olarak İslam'ı kendisine dert edinen, İslam için çalışan ve didinen insanları hedef alan bir eser. "Türkiye'de yaşayan Müslümanların ne yapması gerekir?" sorusuna da teori düzlemindeki genişliklerden sakınarak, pratik düzlemde genel cevaplar verilmesi gerekmektedir." İfadesinden de anlaşıldığı gibi "ne yapmalı" sorusuna cevap arayan bir eser. Kur'an'ı tanıma ve Kur'an okuma bilinci ile ilgili kaleme alınmış bir eser. Kur'an'ı Kur'an'dan tanıma şeklinde ayetler ile konular ele alınıyor. 1993 yılında yayına hazırlanan eser İslam'a/Müslümanlara göre kadın ve hakları konusunu irdeleyen ilk dönem eserlerden biri. Kadının gerçek değerini İslam ve İslami hareket içinde yer alarak bulacağını izah eden bir çalışma. 1993 yılında yayınlanan eser daha çok İslami çalışmalar içinde yer alan insanlara yönelik bir kısım uyarılar ve mesajlar içeren bir çalışma. İslami gelişim karşısındaki senaryolar, İslami gelişimin genci değerlendirilmesi, Şiddete dayalı çözüm taslakları, Değişim ve İslamizasyon, Putkıran Putperestler, Bireysel Müslümanlığın sorunları, Müslümanın değer kaybı, Ekonomi sorunu, Kimlik erimesi, İslami gelişmenin sorunları, Tevhidi düşüncenin pratik açmazı... Gibi konular irdeleniyor. "Toplumsal değişim üzerine düşünmekten, toplumun muhasebesini yapmaktan, kendi muhasebelerini yapmayı unutan ve toplumdan ziyade kendileri değişen birçok arkadaşımız vardı. 1994 yılında yayınlanan eser doksanlı yıllarda tartışılan konularda müellifin bakış açısını ortaya koyuyor. Hızır konusunun nasıl anlaşılması gerektiği, resmi görev almanın cevaziyeti, imamların arkasında namaz kılınması konusu dönemin şartlarında ele alınıyor. 1994 yılında yayınlanan eser Müslümanlık, laiklik ve demokratlık konularını irdeliyor. Eserin giriş kısmında Resulullah bugün bu topluma gelse neyle karşılaşır ve nasıl karşılanır sorularına cevap arıyor müellif. "Kimlik Tercihi" isimli bu kitap çalışması, laiklerin veya demokratların illa Müslüman olmalarını değil, söz konusu kimliklerin iğdiş edilmemesini ve bu kimliklerin kendi kulvarlarında değerlendirilmesini amaçlamaktadır. İslamcı çalışmalara ve İslamcılara mesajlar veren bir özeleştiri kitabı diyebiliriz. Dönemin şartlarında görülen sorunlara çözümlemeler getiren bir çalışma. Öykü roman arası bir tür ile diyaloglar üzerinden İslami bilinç vermeye çalışan bir eser. Olay örgüsü ve işleyiş gayet sürükleyici. Verdiği mesajlar bugün bile güncelliğini koruyan konular. Bir arayış ve kendini bulma serüveni diyebileceğimiz bir roman. Gerçek hayattan pasajların yoğunlukta olduğu bir genç adamın iç dünyası ve zihin dünyasını mercek altına alan bir çalışma. Eser 1998'de yayınlanmıştır. Müslümanlar arası birliği ifade eden vahdet olgusunu çok yönlü olarak ele alan bir çalışma. Bugün de güncelliği ve gerekliliği ön planda olan bir olgu olan vahdet konusunda farklı bir açıdan bakan bir çalışma. 1999 yılında yayınlanmış bir eser. Müellifin Hac esnasında yaşadığı duyguları bir yağlı boya çalışması tadında okuyucu ile paylaştığı bir eser. Hac bilinci de diyebileceğimiz bir eser. Hac nedir ve Hac insana ne yapmalıdır sorularına cevap veren bir eser. Gençlere vermek istediği mesajları roman türü ile bir roman karakteri üzerinden veren bir eser. Dönemin sosyo-kültürel kodları ile ilgili de ipuçları barındıran bir çalışma. Müellif fikir ve düşüncelerini roman türü ile okuyucu ile paylaşıyor. Anti kapitalist yaklaşımların bir roman ile ele alındığı bir eser. Sekülerleşme ve sonrası ile ilgili okuyucuyu iğneleyen ve uyandıran bir eser. İslam, ateizm, gençlik, sorunlar, çözümler... Çok yönlü, farklı bir örgüsü olan bir roman. Bir insanın istediğinde ve çabaladığında neleri başarabileceğini anlatan bir eser. Bir divane üzerinden toplumun yanlışlarını sorgulayan bir roman. "Bizler için en önemli mesele, "La ilahe illallah" ifadesiyle anlam kazanan tevhid gerçeğinin anlaşılması ve tüm tağutları inkar eden bir yaklaşımla, tevhide dayalı bir kulluğun yaşanmasıdır. Otuz yıldır bıkmadan-usanmadan tekrarladığımız tevhid ve kulluk gerçeği, gündemimizin başköşesinde yerini korumakta ve kıyametin kopacağı son ana kadar da korumaya devam edecektir. Zaten kıyamet öncesi tecelli edecek olan bütün ayet ve alametler de dünya insanlarının tevhidi anlaması ve tevhidi bir inançla Allah'a dönmesi, Allah'a kulluk etmesi içindir. Meseleyi böyle gördüğümüz ve böyle değerlendirdiğimiz için, söz konusu sıra dışı olayların veya tecelli edecek olan ayetlerin, Allah'a kulluğumuzu etkilediğini veya etkileyeceğini söyleyemeyiz. Çünkü bizler tecellisi beklenen bu ayetleri görmesek de bütün Müslümanlar gibi Allah'a inanmış ve O'na teslim olmuş insanlarız. Kıyametin kopacağı son ana kadar tevhide dayalı bu kulluğumuzu onurla yaşamaya ve tevhidi davetimizi ısrarla sürdürmeye devam edeceğiz. Ancak bizim özelimizi, özel kulluğumuzu etkilemeyecek veya değiştirmeyecek olan bu muhtemel tecelliler, genel düzlemde çok önemli tecelliler olacak ve öyle umuyoruz ki karanlık dünyalarında bir çıkış yolu arayan yüz milyonlarca insan, bu tecellilerle hidayet bulacaktır.


Edebiyat, ele aldığı meseleler ve unsurlar bakımından birçok konuda veriler sunan ve bunların incelenmesine imkanlar veren çok katmanlı metinlerdir. Edebi eseri ortaya koyan zihin, birçok kaynaktan beslenerek bunu estetik bir süzgeçten geçirerek, tematize ederek, olaylar, karakterler ve mekanlar arasında birbiriyle çeşitli bağlar kurarak ortaya koyar. Edebi eserlerin bu zenginliği, onun çok katmanlı yapısının bir gereği olarak ortaya çıkmaktadır. Bu bakımdan bir roman sadece bir roman değildir. Bir şiir sadece edebi bir türe hapsedilecek düşünceler ve duygulanım alanları sunmaz, bir hikaye belirli bir konu ekseninde sınırlandırılmış anı geçirme unsuru değildir. Edebi eserin çeşitli açılardan incelenebilir olması, o çok katmanlı yapısının katman katman ayrılıp irdelenmesiyle çözümlenebilir. Bu çözümlemenin yapılabilmesi için kimi zaman analitik, kimi zaman fenomenoloji, kimi zaman disiplinlerarası bir yaklaşımı, kimi zaman da metinlerarasılık bağlamında irdelemeyi mümkün kılmaktadır. Edebi eserler genellikle imgesel olana vurgular taşır. Bu imgesel olana vurgu zihinlerde çok farklı açımlamaları beraberinde getirerek bir renk cümbüşünü ortaya çıkartır. Her zihinde okunan metinlerin gerek rengi gerekse de anlamı farklı olabilmektedir. Bu da edebi eserlerin zengin bir dil ile kurgulanmasından kaynaklanmaktadır. Çeviri eserlerde de durum böyledir. Farklı dillerden çevrilen eserlerin aynı tad ve dokuyu okurlara sunması, birebir yaşatabilmesi, o hissi uyandırması ve zihinde canlandırması da yine dilin zenginliği ile mümkündür. Edebiyatta mekan unsuru çok çeşitli boyutlarda ele alınabilir. Mekan başlı başına bir olgu iken bunun edebiyat çatısı içerisinde ele alınıp irdelenmesi var/mekan ile yok/mekan arasındaki kıyası ortaya koyması, gerçek-kurgu arasında bir irdelemeyi de beraberinde getirir. Mekan, gerçek/hakiki anlamda insanlığın varlığını bulduğu, kendini gerçekleştiği, içerisine doğduğu ve anlamın künhüne vakıf olduğu bir olgudur. İnsan mekandan muaf olamadı şuana kadar. İnsan, her daim bir mekan içerisinde varlığını sürdürme zorunluluğu içerisindedir. Bu zorunluluk onu çeşitli açılardan mekanı sorgulamaya itmiştir. Bu sorgular neticesinde de anlatacağı bütün unsurlar ve düşünceleri de mekan eksenli bir anlatımla yapmak zorunda kaldı. Edebi eserler de bu mekansal zorunluluğu kendi içerisinde kurarak olay ve kahramanları bu zorunluluğa yaslayarak aktarmıştır. Edebi eserlerdeki mekan unsuru, mekanın değişim ve dönüşümüne, onun anlamına, tarihi ve kültürel yansımalarına, simgesel durumlarına varıncaya kadar işlemiştir. Bu işleme biçimi tarz, üslup ile çok çeşitlilik arz etmektedir. Necla Dursun'un Roman ve Coğrafya adlı eseri de edebi eserlerden romanlar üzerine mekan sorgusunu masaya yatırarak bu durumu da Balkanlar üzerinde sınırlayarak ele aldığı bir inceleme eseri olarak okurların ilgisine sunulmuş. Coğrafya Blij'in ifadesiyle; "mekansal" şemsiyenin altında süreçleri, sistemleri, davranışları ve mekansal boyut içeren sayılmayacak kadar fazla başka olguyu incelediğimiz ve analiz ettiğimiz, çeşitlilik barındıran bir disiplin" (Blij, 2019, s. 31) olarak anlam bulur. Blij, bu devasa anlatım içerisinde coğrafyanın bir nevi yaşanılan dünya mekanına, bu dünyanın bugününe ve geleceğine bakma eğilimi taşıdığını da belirtir. Yine Blij, "coğrafya, karmaşık dünyamızı anlamanın harika bir yoludur. Coğrafya, iklim değişikliği ile tarihi olaylar, doğal olaylar ile siyasi gelişmeler; çevre ile davranış arasındaki, diğer alanların öngöremediği bağlantıları bir şekilde kurar" (Blij, 2019, s. 17) ve bu bağlantılar ekseninde geleneklerin irdelenmesini, hayata tutunma biçimlerini ve teknolojik unsurların temelini oluşturan düşüncenin ortaya çıkması bu mekansal inceleme neticesinde ortaya çıktığını belirtir. Coğrafya gerek başlı başına bir bilim dalı olarak ele alınsın gerekse de disiplinlerarası yaklaşımla diğer bilimlere katkı sağlasın, tamamen mekanla ilgili bir bilim dalıdır. Bu bilim dalının ortaya çıkardığı yansımaların izlekleri edebi eserler üzerinden de görülmektedir. Roman ve Coğrafya, edebi eserlerdeki mekansal unsurları çeşitli açılardan tasnif ederek, belirli bir coğrafyaya yönelerek, bu coğrafyanın edebi eserlerdeki izleklerini irdeleyen tematize edilmiş bir eser. Dursun, bu eserin amacını açıklarken, bir nevi eserin niyetini de şu şekilde belirtir "Balkanlar konulu roman ve öykülerde anlatılan coğrafya ve etkilerinin kurgusunu yorumlamak, işlevlerini çözümlemek ve bazı sonuçlara ulaşmak" (Dursun, 2023, s. 12) eserin bu sonuçlar bağlamında da başkaca çalışmalara bir nevi katkı sunacağının da altını çizmektedir. Çünkü ele alınan iki yaklaşım sözkonusudur: edebiyat ve coğrafya. Roman ve Coğrafya adlı eser, öncelikli olarak romanı bir çerçeve içerisinde irdeleyerek, onun kurgusunu, oluşum aşamalarını dil, kültür, insan, duygu, coğrafya bağlamında masaya yatırır. Ardından coğrafya konusunu işleyerek Balkan coğrafyasına yönelir. Bu coğrafya içerisinde de yetişmiş yazarları anarak, onların çalışmalarına değinir. Bununla birlikte Balkanların sosyal, siyasal ve kültürel bir analizini yaparak bu coğrafyanın anlatımını öncülemiş eserlerden İvo Andriç, Kim Mehmeti gibi edebiyatçıların eserleri bağlamında coğrafik unsurlar için bir nevi kazı çalışmasına girişir. Eserin sonunda ise Balkan Edebiyatındaki Yazarların Odak Noktası başlığıyla bir durum değerlendirmesi yaparak yaptığı çalışmayı sonuca bağlar. Roman ve Coğrafya, hem edebiyatın hem de coğrafyanın sağlamış olduğu imkanlar açısından edebiyat sosyolojisi açısından da üzerinde durulması gerekli bir eserdir. Edebiyatın sosyolojik imkanları dahilinde, edebi eserler üretildiği yahut ele aldığı coğrafyaya ait sosyal, siyasal, ekonomik, tarihi, kültürel, sosyolojik veriler sunarak bir nevi gelecek kuşaklara o coğrafyada yaşayanları anlatır. Bu anlatım biçimi estetik bir kurgu ile sunulduğu için de tarihin eskiticiliğine yenik düşmeden, diri bir dil ile varlığını sürdürür. Bu bakımdan olayların, durumların, kişilerin ve mekanların edebi eserler çerçevesinde ele alınması büyük önem arz etmektedir. Çünkü bir edebi eserde ele alınan bu unsurlar, zihinlerde her daim taze bir biçimde kalarak kendi varlığını sürdürür. Blij, H. D. (2019). Coğrafya Neden Önemlidir? Ankara: Hece Yayınları. Dursun, N. (2023). Roman ve Coğrafya. İstanbul: Okur Kitaplığı. İlk kitabım "Roman ve Coğrafya - Edebiyat ile Balkanları Okumak" için yazdığınız kıymetli değerlendirme için çok teşekkür ederim.


Bizleri pek çok şeyden alıkoyan hayat telaşına rağmen, sosyal varlıklar olmamız hasebiyle üzerine düşündüğümüz dahası düşünmenin zorunluluk haline geldiği bazı kolektif konular vardır: Var olma çabası, benlik arayışı, yabancılaşma, aidiyet, sosyal beklentiler, birey-toplum çatışması, normallik algısı... Kitaplar -doğrudan yahut dolaylı- insanlığın bu ortak paydasına temas ettiği ölçüde Proust'un bahsettiği gerçekliğe ulaşır. Zira okunan artık kitap değil, okurun kendisidir. İşte tam da bu konulara mercek tutarak okuru için bir çeşit görme aygıtı işlevi üstlenen ve onları içgörüye yönelten bir kitap ile beraberiz: Taş Sektirme Ustası. Değerli okur ve yazar Resul Bulama'nın emektar kaleminden bizlere ulaşan, toplamda 22 öykü barındıran bu tematik öykü kitabında zannımca en çok dikkat çeken noktayla başlamak istiyorum incelememe. Yani kitabın profesyonel sadeliğiyle! Her türlü aşırılıktan bir heykeltıraş titizliğiyle törpülemiş adeta eserini yazar. Gülümsetiyor ama kahkaha attırmıyor, hüzünlendiriyor fakat ağlatmıyor. Öyle ki varoluşsal sancıların dahi bir ölçülülüğü söz konusu, intihara meylettiriyor lakin en nihayetinde yaşama arzusunu galip kıldırıyor. Arka fonda özenli bir araştırma ve ön hazırlığın yapıldığı aşikar olsa da göze batırırcasına hissettirme çabasına maruz bırakılmamış okur. Bu nedenle 'profesyonel sadelik' tabirini kullandım. Kapağıyla, konusuyla, karakterleriyle ve üslubuyla TRT dizisi softluğunda bir kitap. Gelgelelim Kierkegaard'ın da dediği gibi, "Herkesin daima fazladan küçük bir aykırılığı olmalıdır." Yazarımız da bu aykırılığı, gidemeyen ama bulunduğu yerde de kalamamanın arafında savrulan kayıp bir başkarakterle koyuyor meydana. Öyle kayıp ki karakterimiz, bir ismi dahi yok! Kitap boyunca Selim Bey'in oğlu veya Taş Sektirme Ustası olarak anılıyor. Taş sektirmedeki mahareti, isminin önüne geçmiş bir usta. Cümle ahalinin işsiz güçsüz bellediği kahramanımızın "usta" olarak addedilmesinde de bir ironi olduğu aşikar. Selim Bey'in oğlu olarak anılmasının hikayesi ise çok daha derindir fikrimce. Kim bilir, toplumumuzda evlatların ille de ebeveynlerinin istek ve beklentilerinin gölgesinde yaşama mecburiyetine bir dokundurmada bulunmayı niyetlemiştir belki de yazar. Nitekim ustamız ve babası arasında da bir türlü aşılamayan manevi uzaklıklarla ve ulaşılamazlığın hamuruyla yoğrulmuş yaralı bir ilişki söz konusu. "Ki her insan bir miladı yaşar, bir yerde hayatının." der bir şiirinde Ahmet Erhan. Kitabın "İnsan Taşa Benzer Mi!" adlı ikinci öyküsünde, Taş Sektirme Usta'sının babasıyla yaşadığı olumsuz bir çocukluk anısından bahsedilir. Kahramanımızın sürekli deniz kenarına "sığınmasının" miladı, bahsedilen bu olumsuz anı olabilir belki. Zira kitabın "Taş da Bir, Kum da Bir" adlı öyküsünde (s. 91) babasıyla konuşamadığı için deniz kenarına gittiğini söyler kahramanımız. Yaşamda anlam arayışı, insan davranışlarına yön veren temel ve sürekli bir güdüdür. Her birey, kendi anlamını kendi bulmakla yükümlüdür. Bu arayış ketlendiği zaman, insan kendini okyanusun ortasındaki başıboş bir konserve kutusu misali hayat çalkantıları içerisinde oradan oraya yalpalarken bulabilir. Taş Sektirme Ustası da kitap boyunca bir öz arayışı içerisindedir. Bundandır ki kimi zaman kendini denizin ortasında kalmış küreksiz bir kayıkla tasvir ederken kimi zaman uçuşan toz zerrelerine benzetir kendini. Bir bakarsınız diplere batan bir taş ile özdeşleşir, beri yanda delinin biriyle bağdaşım kurarken yakalarsınız onu. Benzetmelere özel bir ilgi duyduğu bu konudaki maharetinden de anlaşılan yazarımız, kahramanın öz arayışını "Toz ve Gölge" adlı kitabın en sevdiğim öyküsünde çok güzel tasvir etmiş. Bu öyküde kahramanımızın duvardaki gölgede gördüğü "denizin ortasında kalakalmış küreksiz ve biçimsiz bir kayık" yansıması, bizzat kendisini temsil eden muazzam bir metafor. Modifiye gölge konusunda da ayrı bir hünere sahip olan ustamız akabinde, kendisi gibi ortalık yerde kalmasın diye parmaklarıyla yelken yapıp nefesiyle rüzgar oluyor gölgeden kayığa. "Sevdiğimiz insanlar, her zaman açıkça seçemesek de peşinde koştuğumuz bir hayali özlerinde barındırırlar." der Proust. Kim bilir sevdiklerimiz hangi hayalimizi temsil ediyor ve kim bilir bizler, sevildiklerimizin hangi hayaliyiz peşinden koştuğu? Peki Taş Sektirme Ustası'nın sevdikleri onun hangi hayallerini barındırıyordu özlerinde? Çocukluk arkadaşı olan muhtarın oğlu mesela, gidebilmenin ta kendisiydi belki de! Anıları, beklentileri, serzenişleri, gelecek kaygılarını ve daha nicelerini ardında bırakarak kalamadığı yerden çekip gidebilmenin... Aralarında bir "gibilik" farkın kaldığı köyün delisi Memet mesela, mutlak İzolasyon haddine varabilmenin aşkınlığı değil de nedir dostlar? Umursamaktan feragat ederek yadırganmamaya erişebilmiş bir adam. Bu mertebeye ulaşabilmenin yegane yolu, akıldan ve gerçeklikten azade olabilmektir belki de. Kıymetli yazarımız Resul Bulama'nın pek sevdiği Don Quijote kitabında Cervantes görebilen için hikmetler içeren bir soru yöneltir, "Söyler misiniz, acaba kim daha delidir, elinden başka türlüsü gelmediği için deli olan mı, bile isteye deli olan mı?" Ustamızın hangi kategoride yarıştığını kestirmek zor. Madem söz taşa değdi sözün burasında Safir'e de özel bir parantez açmak isterim. Hayır, değerli bir taş olduğundan değil! Bilakis yazarın kaleminde değerin göreceliliğini vurguladığından. Usta, Safiri denize atıp sıradan taşlarla bir tutarak değerin, atfedilen manadan ileri geldiğini gösteriyor bizlere ve en değerli olanın dahi bir sekimlik canının olduğunu. Safir pek çok sırrı gizliyor bağrında. Değil mi ki batmadan evvel son bir defa dönüp "Kimseye anlatma!" demişti... Sözü daha fazla yormadan nazar boncuğu niyetine birkaç eleştiride bulunup tamamlayacağım incelememi. Kitabın ikinci öyküsünde, daha önce de söz ettiğim üzere kahramanımız ile babası arasında geçen ve -yazar bunu açıkça belirtmese de- kahramanımızı etkileyip hayatının şekillenmesinde önemli rol oynayan olumsuz bir anıdan bahsedilir. Her insanın hassasiyet ve duyarlılık eşiğinin farklılık gösterebileceği fenomenini de dikkate alarak söylemek isterim ki söz konusu olumsuz anının, bir insan üzerinde bu denli bir etki yaratacak güçlülüğe sahip olmadığı düşüncesindeyim. Yazarın sade ve ölçülü biçeminden, çocuğun ayaklarından tavana asılıp kırbaçlandığı arabesk bir hikaye bekliyor değilim elbette. Bununla birlikte daha güçlü bir anı sunulabilirdi fikrimce. İkinci eleştirim ise Taş Sektirme Ustası'nın, kitabın ikinci yarısında birdenbire Resul Bulama'ya dönüşmesi. Kahraman, ilk yarıda kendi halinde bir kasaba sakiniyken ikinci yarıda -herhangi bir ön hazırlık yahut ara fon olmaksızın- radikal bir biçimde entelektüel bir insana geçiş yaparak okura yadırgatıyor kendini. En azından bir yerlerde eline bir kitap tutuşturulduğuna şahitlik etseydik, böyle gafil avlanmazdık hiç değilse. Son olarak da gelelim Jung materyaline. Materyal ifadesini kullandım çünkü içerikte işlenme yönüyle ele alacağım Jung'u. Naçizane yazara da Jung'a da az buçuk aşina olan bir okur olarak söyleyebilirim ki yazar, Jung'u tam manasıyla özümseyememiş ve özümsetememiş. Aksi halde Resul Bulama gibi incelikli bir yazarın, Jung gibi mistik derinliğe sahip olan bir materyali öyküleriyle çok daha nitelikli bir biçimde harmanlayıp harikalar yaratabileceğini biliyorum. Taşın en nihayetinde hamura tekamül ettiği bu kitapta, bir çeşit "hamdım, piştim, yandım" düsturuyla bilmekten bilememeye evrilen bir seyir uzanıyor sözcüklerin saklısında. "...sanatsal değere sahip bir yazı için bir uyumsuzluk olmalı yazarda. Ya hayalleri uzakta kalmalı, ya da yaşadıklarında onu rahatsız eden bir şey. Yoksa yazmak çekilesi değil." demiş yazar KitapHaber'de verdiği röportajında. Yazmayı kendisi için çekilesi kılan bu ilk eser, yazarın uzakta kalmış hangi hayallerinin veya duyduğu hangi rahatsızlıkların bir neticesidir bilinmez. Fakat uyumsuzluklarını daima böyle güzel eserlerle yüceltmesini temenni ederim. Yazın yolculuğunda kalemine taş değdi, ayağına taş değmesin... - Cervantes, M. (2021). Don quijote 1. . Yapı Kredi Yayınları. s. 535. - Erhan, A. (2015). Burada gömülüdür 1. Kırmızı Kedi Yayınları. 94. - Kierkegaard, S. (2010). Baştan çıkarıcının günlüğü. . Ayrıntı Yayınları. s. 17. - kitaphaber.com.tr. (2023). https://www.kitaphaber.com.tr/gunumuzun-anlaticilari-resul-bulama-ile-konustuk-k5401.html - Proust, M. (2020). Yakalanan zaman. . Yapı Kredi Yayınları. s. 148, 218. Keskin ve adil kılıcınızla kitaba değer kattınız Sümeyra hanım. Öykülerimde elimden geldiğince olanların, olmayanların, olacakmış gibi yapıp yarım kalanların peşine düşmeye çalıştım. İncelemenizi okuyunca isim yazmasa da kılıcınızdan tanırdım sizi. Birikiminiz ve öznel bakış açınızla siz de bu olanların, yarım kalanların incelemesini deneme tadında yazmışsınız. Kitap Haber'de hep yazmanız temennisiyle. Teşekkürler.


Günlükler; teknik olarak birinci kişi anlatımına dayalıdır. Bu anlatım, kişisel tecrübelerin yazıya yansıması ve öznel-sübjektif yargıların yoğun şekilde yazıda yer alması anlamına gelir. Günlükler çoğunlukla belirli bir zaman çizgisi üzerinde ilerleyen yazılardır. Bir bakıma hatıra türünün günü gününe, sıcağı sıcağına yazılmışı ve tarih düşülmüş şeklidir. Günlüklerin farklı sebepleri ve sonuçları oluşur. Bu yazarın tavrı ve tarzına göre farklılık göstermektedir. Çünkü kişisel ve mahrem bir alandır çoğunlukla söz konusu edilen. Bazı duygu-düşünceler, hiç kimseye ifade edilmez. Günlük bu tarz metinlerden oluşuğunda başka insanlara aktaramazsınız. Diğer insanların, birinin günlük tuttuğuna dair bilgiyi kullanmak istemeleri kaçınılmazdır. Böyle kişisel ve özel metinlerden yola çıkarak yazarının karakterini veya anlattığı olayların o kişinin bakış açısına göre nasıl şekillendiğini anlama eğilimi vardır. Bu tecessüs merakı bütün dünyadaki magazin merakının bir yansımasıdır. Bu bakımdan günlüklerin gizli ve kişiye özel yapısı, okur üzerinde okuma motivasyonu oluşturacak bir psikolojik etki oluşturur. Günlüklerin okuma motivasyonuna yönelik bu tür bir etkisinin yanında yazarları için de farklı etkileri ortaya çıkar. Öğrenme alanlarının üç ana alandan çıkarak çok çeşitli alt alanlara ayrıldığı malumdur. Okuma ve yazma ilgili yapılan çalışmalar sonucu, günlük tutmanın yazma yeteneğini geliştiren olumlu bir ilişki olduğunu açıklamaktadır. Özellikle orta öğretimde günlük tutmayan öğrencilerin, günlük tutanlara göre daha fazla tutukluk yaşadığı bilinmektedir. Çünkü günlük tutan öğrencilerin kendine güveni, tutmayanlara göre yüksektir. Öğrencilerin günlük tutmakla, yazılı ifade becerilerini geliştirdiği, olaylara daha analitik bakabildiği bilinmektedir. "Muhammed, hayatımın akışına adeta müdahale etmişti. Anlattıkları ve küçücük yaşında başına gelenleri dinledikçe küçüldüm, ufalandım, mahcubiyetten yok oldum. Birkaç gün sonra beni evlerine götürmesini istedim. Ailesinden izin alıp böyle bir şey yapabileceğini söyledi ve o gün geldi... İşte "Muhacir Günlüğü", hayatımın olağan akışını değiştiren bu olağan karşılaşmanın ürünüdür. Bu sadece Muhammed'in hikayesi değil, onun gibi savaştan göçüp gelmiş, kendine güvenli bir liman olarak İstanbul'u seçmiş çok sayıda mültecinin de hikayesi. Muhammed sayesinde tanıdığım başka muhacir ailelerin trajedileri de kitabın sayfaları arasında sizleri bekliyor. Arka kapağa alınan yukarıdaki kısım oldukça çarpıcı. Etkilenmemek mümkün değil. Ön kapakta da keza, Şakir ağabeyin mülteci çocuklarla çekilmiş bir fotoğrafı var. Şakir ağabey kitabın giriş kısmında, ilginç bir karşılaşma yaşadıktan sonra, "bu hacimce küçük ancak taşıdığı anlam itibariyle bütün mültecilerin kalplerine dokunmaya çalışan" Muhacir Günlüğü kitabının bu karşılaşmanın bir ürünü olarak yazılmaya başlandığını aktarıyor. 9 Mayıs 2022 Günlüğü: Son günlerde muhacir kardeşlerimizle ilgili hoş olmayan yayınlar yapılıyor, konuşmalar sergileniyor. Nu konuda konuşanların da yazanların da çok dikkatli olmaları gerekiyor. konu hassas bir konu. Yürekleri incitmemeliyiz. Duyarlı davranan, hassasiyetini dile getiren dostlarımızın yazılarını gördükçe yüreğimiz serinliyor. Dün sayfasında Mücahit Kaymakçı dostumuzun yazdıklarını okuyunca da böyle serinledi yüreğim. Bazı günlüklerin toplum yararı özellikleri vardır. Önemli sanatçıların, siyasetçilerin günlükleri bu kapsamda değerlendirilmelidir. Şakir Kurtulmuş'un Muhacir Günlüğü kitabını da böyle değerlendirmek gerekiyor. Toplumun duyargalarını canlı tutan, harekete geçiren bu günlüğü fiili dua ile destekleyen bir çalışma. Teşekkürler Şakir Kurtulmuş.


Milli Eğitim Müdürlüğünün 'Nitelikli Eğitime Kararlı Adımlar' projesi içinde yer alan 'Batman Her Yerde Okuyor' projesi kapsamında 170 bin öğrenciye 170 bin kitap hediye edilecek. Batman İl Milli Eğitim Müdürlüğünün başlatmış olduğu ve halen devam eden 'Nitelikli Eğitime Kararlı Adımlar' projesi içinde yer alan 'Batman Her Yerde Okuyor' projesi kapsamında ilimizde ilk ve orta öğretimde okuyan 170 bin öğrenciye toplam 170 bin kitap hediye edilecek. Hediye edilecek 170 bin kitapla ilgili konuşan İl Milli Eğitim Müdürü Mahmut Kurtaran; Hedefimiz okuma kültürü kazanmış bir nesil yetiştirmek dedi. İl Milli Eğitim Müdürü Mahmut Kurtaran; "Nitelikli Eğitime Kararlı Adımlar" ana projemiz içinde yer alan "Batman Her Yerde Okuyor" projesi ile sayın valimizin desteğiyle 170 bin öğrencimize 170 bin kitap hediye ediyoruz. Hedefimiz öğrencilerimize okuma alışkanlığını kazandırmak ve bu sayede okuma kültürünü kazanmış bir nesil yetiştirmektir. Öğrencilerimize vereceğimiz bu kitapları öğrencilerimizle birlikte aileleri de okuma imkanı bulacak." dedi. Aynı zamanda 15 yazar, Mart ve Nisan ayları içerisinde Batman'da öğrencilerle buluşacaktır. İlimize davet edilen yazarlar belirlenen program kapsamında ilimize gelerek okullarda öğrencilerle bir araya gelecekler. Amacımız; ilimizin öğrencilerini, okudukları kitapların yazarlarıyla buluşturuyoruz diyen, İl Milli Eğitim Müdürü Mahmut Kurtaran; "Nitelikli Eğitime Kararlı Adımlar" ana projemiz içinde yer alan "Yazarlar Okurlarla Buluşuyor" projemiz kapsamında yazarları okurlarla buluşturmaya devam ediyoruz. Bu proje sayesinde okuyan, düşünen, düşündüğünü ifade edebilen, eleştirel bakış açısı kazanmış öğrencilerin yetiştirilmesi, bir yazarda olması gereken özellikleri öğrenmelerinin sağlanması, ileride kendilerinin de birer yazar olabilecekleri bilincinin aşılanmasını amaçlıyoruz. Bu kapsamda bu güne kadar bazı yazarları öğrencilerle buluşturduk. Bu proje de planlanan şekilde 27 Mart'tan başlayarak 22 Nisan tarihine kadar 15 yazarı ilimizde ağırlayarak öğrencilerle buluşturacağız." diye konuştu. Aynı zamanda Şair-yazar olarak tanıdığımız proje yürütücüsü Behçet Gülenay'dan aldığımız bilgiye göre; ülkemizin saygın yazarları arasından çocuk edebiyatı, hikaye, roman yazarı, şair, kişisel gelişim gibi farklı alanlarda yazan birbirinden önemli yazarların öğrencilerle bir araya geleceği öğrenildi. Gülenay'ın açıklamasına göre; "Batman milli eğitim olarak amacımız bu alanda topluma mal olmuş örnek şahsiyetlerle öğrencilerimizi bir araya getirerek hem okuma kültürünü yaygınlaştırmak, hem öğrencilerimizin okuduğu kitabın yazarını yakından tanımalarını sağlamak. Böylelikle kendilerine yakın buldukları alanlara ilgilerini artırarak bu vesileyle Allah'ın biz insanlara bahşettiği en nitelikli iki atölye olan zihin ve kalb atölyelerini harekete geçirmek suretiyle şuurlu bir nesil yetiştirmektir. Mehmet Doğan, Nurullah Genç, Sadık Yalsızuçanlar, Metin Önal Mengüşoğlu, Vehbi Vakkasoğlu, Mustafa Özçelik, Bilal Tırnakçı, Ali Erkan Kavaklı, Bestami Yazgan, Behçet Gülenay, Müştehir Karakaya, Yusuf Dursun, Nehir Aydın Gökduman, Murat Soyak ve Vural Kaya'nın katılacağı bildirildi.


Mehmet Akif Ersoy, eserleriyle, düşünce, inanç ve eylemlerini birleştirme becerisini göstererek ortaya koymuş son derece teori - pratik tutarlılığı ve sürekliliği olan büyük bir mütefekkir ve dava adamıdır. Akif'in ana karakteristik özelliklerinden birisi, yaşamı boyunca aynı inanç ve düşüncelere sahip olması ve mücadelesini bu doğrultuda vermesidir. Öyle ki zamanın değişmesi veya toplumun değer yargılarının, isteklerinin değişmesi bile Akif'i ilkelerinden saptırmamış, bilakis inançları doğrultusunda toplumu yönlendirici rol üstlenmiştir. Tarihsel süreçlerde bazı insanlar daha üretken, zeki olup ilkeli duruş ve iradelerine sahip olmaları hasebiyle diğer insanlardan ve toplumlardan üstün olarak topluma liderlik yapmışlardır, işte Akif de bunlardan birisidir. Ersoy, mensubu bulunduğu ve sağlam bir şekilde yapıştığı İslam terbiyesi ve inancı rehberliğinde, iradesini kontrol altında tutmuş ve korumuştur. Akif'te, birçok büyük düşünürlerin maruz kaldığı yalnızlığı yaşamıştır. Akif, devletten veya başka güçler tarafından gelecek her türlü mevki, makam ve mali müesseselerden uzak durmayı tercih etmiştir. Akif'in yaşadığı dönemle günümüz arasında yüz yıllık bir süre geçmiş olması nedeniyle O'nun düşünce dünyasını tam olarak anlayabilmemiz, değerlendirip takdir edebilmemiz için geçmişe doğru bir yolculuk gerekmektedir. Ancak bu tür yolculuklar sayesinde Akif'in gerek hayatı gerekse eserlerine ilgiyi, aynı zamanda ileride de yeni Akiflerin yetiştirilmesi, onun mesajlarının gelecek nesillere taşınması mümkün olabilir. Nurettin Topçu, Cumhuriyet döneminde yetişmiş olan en önemli hareket ve düşünce adamlarındandır. Ülkemizde ahlak alanında ilk doktora tezini yapmış olan Topçu, Bergson'un sezgiciliği ile Blondel'in hareket felsefesi ile Anadolu-İslam tasavvufu anlayışını sentezleyerek ahlak felsefesi sistemini inşa etmiştir. Aynı şekilde Topçu, sanat, ahlak, iktisat ve dine kadar çok geniş bir alanda oldukça coşkulu görüşler ortaya koyarak; tasavvuf, demokrasi, milliyetçilik, varlık, irade, aşk ve mistisizm çerçevesinde bir düşünce dünyası inşa etmiştir. Topçu, Anadolu'ya ve onun müktesebatına, yaşattıklarına derin muhabbet beslemiş ve bunlara da sonuna kadar bağlı kalmış bir Anadolucudur. O, bununla da kalmayıp istikrarlı ve kararlı bir şekilde Anadolu'daki insan-tabiat-Allah ilişkisinin fıtri yaşama uygun olarak bozulmadan saf halinin devam edilmesi için bu yaşamı hem fiiliyatında hem de eserlerinde idealize ederek ortaya koymuştur. Mehmet Akif Ersoy (1873-1936) ile Nurettin Topçu (1909-1975) arasında doğum tarihleri itibariyle 36 yıllık fark bulunmaktadır. Bu sürede bir nesle karşılık gelmektedir. Nurettin Topçu'nun gençlik çağında (1924) Akif'in aktif yazarlık ve mücadele dönemi maalesef durağan bir sürece girmiş ve sona ermiştir. Bu sebeple Topçu'nun Akif'i tanıması ve ondan faydalanması O'nun yazarlık ve mücadele dönemindeki aktivitelerinden değil, ancak eserlerini okumak, kişilik ve mücadelesini araştırarak benimsemek suretiyle olmuştur. Topçu 1928 yılında altı yıllık bir süreliğine Avrupa'ya gitmiş ve 1934'de dönüşünden bir sene sonra (1935) Galatasaray Lisesi'nde Felsefe öğretmenliğine başlamıştır. Bir sene sonra, yani Topçu'nun yurda dönmesinden sonra iki yıl gibi bir sürede, 27 Aralık 1936 tarihinde Mehmet Akif Ersoy İstanbul'da vefat etmiştir. Topçu, Hareket dergisinin Aralık 1947 sayısında "Mehmet Akif' başlıklı, Aralık 1969 sayısında da "Akif'te Sanat ve Cemiyet" başlıklı yazıları yazmıştır. Topçu, Hareket Dergisi'ndeki bu yazılarına ilaveten Yeni İstiklal Dergisi'nin 107. Sayısında da "Mehmet Akif', 108ve 109. sayılarında da "Hürriyet Kahramanı Mehmet Akif' isimli makalelerini kaleme almıştır. Hilal Dergisi'nin 12 Ocak 1960 tarihli sayısında ise "Mehmet Akif'in Büyük Eseri" ve Sebilürreşad Dergisi'nin Aralık 1957 sayısında da bu çerçeve yazıları yayımlanmış, Hasan Basri Çantay'ın "Akifname" (İstanbul 1966) isimli eserine yazmış olduğu takdim yazısı yazmış olup, Ersoy'un vefatının 20. yıldönümü münasebetiyle Milliyetçiler Derneği'nin düzenlemiş olduğu anma programında yaptığı konuşmasını da kaleme almıştır. Böylece Topçu'nun Akif hakkında yazdığı yazılarının sayısı 10'u bulmuştur. İşte Topçu'nun Milliyetçiler Derneğinde yapmış olduğu Mehmet Akif Ersoy'la ilgili bu yazı ve konuşmalar 1957 yılında kitaplaştırılmıştır. Dergah Yayınları, Topçu'nun Akif'le ilgi bahsi geçen yazılarını bir araya getirmiş ve Ekim 1998 tarihinde "Mehmet Akif" ismiyle kitap olarak yayımlamıştır. Topçu, kitabında, Mehmet Akif'in hem hayatı, karakteri hem de eserleriyle ilgili şümullü bir karakter analizi ortaya koymuştu. Kitap'ta, Akif'in hayatında yaşadığı dönüm noktalarını ve bu dönüm noktalarındaki düşünsel dönüşüm ve gelişimlerini de ele alarak incelemiştir. Topçu'ya göre Mehmet Akif, üstün ahlaki özelliklere sahip bir kişi olup halk arasında mütevazı olarak yaşamış, kibirlenmemiş, mürşitlik taslamamış ve yüksek mevkilere çıkma yönünde bir hırsa da sahip olmamıştır. Dahası Akif, asrın nerede ise tamamen kaybetmiş olduğu büyük insan karakterini yaşatmaya çalışmıştır. Tam bir fazilet ve hamiyet kahramanı olarak yaşamıştır. Kitapta Topçu, Ersoy'un karakterindeki öne çıkan özellikleri ortaya koymuş; Akif'in sözünün eri dürüst, ilkeli, kararlı, tutarlı ve idealist bir karakter sahibi olduğunu vurgulamıştır. Akif'in büyük bir şahsiyet olmasını, İnançlarına ve düşüncelerine olan bağlılığı, cesareti ve özgürlük mücadelesi vermesinin sağladığını ifade etmiştir. Akif'in kendine özgü üslubunu ele alıp, Akif'in kendine özgü dil ve üslubunu vurgulamıştır. Topçu, Akif'in hayatındaki dönemler ayrıntılı bir şekilde ele almış, Akif'in hayatının dönüm noktalarına ve düşüncelerindeki değişikliklere odaklanmıştır. Bunun doğal bir sonucu olarak Topçu'nun karakterinin şekillenmesinde bu olay ve kişiler ile bunlarla ilişkileri önemli bir rol oynamıştır. Topçu, Akif'in İslam'a bağlılığını, inancının hayatı boyunca en önemli referans noktası olduğunu, bu referansın, gerek toplumsal gerekse siyasi her alanda ve konuda aktif olarak belirleyici olduğunu vurgulamıştır. Topçu kitapta, Akif'in içsel yolculuğu doğrultusunda, çeşitli dönemlerdeki düşünce ve duygularını da incelmiş ve Akif'in hayata bakışı kişiliği, kişisel gelişim ve felsefesini anlamaya yönelik ışık tutmuştur. Bütün bu nedenlerle, Mehmet Akif gerek şahsı, gerek mücadelesi, davası gerekse eserleri hakkında daha fazla bilgi edinmek isteyen herkes için önemli bir kaynak olması hasebiyle mutlaka okunması gereken bir eserdir.


"Eğitimde edebiyat" buluşması 14 Ekim'de Nişantaşı'nda! Günışığı Kitaplığı'nın her branştan ve düzeyden öğretmenler, kütüphaneciler ve eğitim yöneticileri için düzenleyeceği 16. Eğitimde Edebiyat Semineri, 14 Ekim 2023 Cumartesi günü İstanbul'da! FMV Işık Okulları'nın desteğiyle Nişantaşı yerleşkesinde gerçekleşecek seminer, Türkiye'nin dört bir yanından gelen eğitimcileri edebiyat çatısı altında buluşturacak. Okuma kültürünün gelişmesine emek veren yüzlerce eğitimci, öğrencileri edebiyatla buluşturmanın yeni yollarını keşfetmek ve paylaşmak için bir araya geliyor. 2010 yılından beri düzenlenen seminerin bu yılki kapanış konuşmasını usta şair, yazar Haydar Ergülen yapacak ve "Yüz Yıllık Cumhuriyet Sevincimiz"i dillendirecek. Ödüllü öykücü Yekta Kopan hem yazarlık hem de sanat yolculuğundan süzdüğü deneyimiyle seminerin açılış konuşmasını yapacak. "Eyvah Kitap!"ın yazarı, yayıncı Mine Soysal; çağdaş İtalyan edebiyatının ödüllü yazarlarından, psikanalist Luigi Ballerini; ülkemizin dijital medya alanındaki deneyimli isimlerinden İstanbul Bilgi Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Esra Ercan Bilgiç ve "iklim iletişimi" uzmanı Damla Özlüer özgün içeriklerini eğitimcilerle paylaşacak. Öğrencileriyle yaratıcı okuma uygulamaları gerçekleştiren öğretmenler, deneyimlerini meslektaşlarına aktaracak, yeni ve etkili yollar örnekleyecekler. Zeynep Cemali Öykü Yarışması'nın 2023 kazananları da seminer kapsamında düzenlenecek törenle ödüllerini usta edebiyatçıların elinden alacak. Yarışmanın proje başkanı, editör Müren Beykan, 6, 7 ve 8. sınıfların katıldığı yarışmanın 13. yılını değerlendirecek ve "sevinç" temalı öykülerin yansımalarını aktaracak. Dijital Medya, Çocuklar, Haklar ve Fırsatlar...


Ben daha sorularıma yanıt veremeden Ketebe Çocuk, Zarifoğlu çocuk kitapları dizisini yeniden, özgün bir biçimde yayınladığı haberini vererek alternatif cevabını sunmuş oldu. Bununla birlikte bizim için aynı şiir üzerinde iki farklı yayınevinde ve farklı zamanlarda çalışmış sanatçıların çizgisel yorumunu değerlendirme imkanı doğdu. Cahit Zarifoğlu'nun yazarlık serüveninin son demlerinde çocuk edebiyatına yönelik verdiği eserler şairin doğal olarak ustalık dönemine rastlar. Zarifoğlu, vefatından birkaç ay önce tamamladığı, içinde çocuklar için yazdığı şiirlerin yer aldığı Gülücük'ü yayınlatması için Mustafa Ruhi Şirin'e emanet eder. Vefatının ardından 1989 yılında Beyan Yayınları tarafından basılan ve editörlüğünü M. Ruhi Şirin'in üstlendiği kitap aynı zamanda Zarifoğlu'nun çocuk kitapları dizisine adını vermektedir. Gülücük'te bizi karşılayan şiirlerin öznesi çocuktur. Günlük hayattaki üzüntüleri, sevinçleriyle hepimizin yakından tanıdığı bir çocuk. Öbür tarafta giderek yalnızlaşmakta olan, modernleşen çekirdek ailenin içinde anne babasıyla daha fazla vakit geçirememekten şikayetçi, gün içinde ebeveynlerine derin özlem duyan, hayat tarzına çocuk diliyle sitemi olan bir çocuk. Zarifoğlu, "çocuk safiyetini giyinmek" olarak tabir ettiği çocuk kitabı yazmayı; çocuğun o saf haline yakın, hayatımız boyunca aklımızdan çıkaramadığımız masumiyeti, güzelliği, çocuk neşesini, çağrışımlara açık imgeleriyle yetişkin okura da seslenen bir kanaldan yapıyor. Yıllar boyu yalnızca "belirli gün ve haftalar" ile sınırlı olduğunu zannettiğimiz dünyanın çok dışında, yapmacık kelime ve uyaklardan arınmış, kıpırtılı oyun diliyle çocuğa yorum fırsatı veren, nefes alan şiirler kurulmuş Gülücük'te. Bu noktada "Şiir çocuk için neden önemlidir?" sorusunu sormak hakkımızdır. Şiir, edebiyat yani sanat; en sıradan anları bile şölene dönüştüren, gerçeklik ile duyularının ötesinde keşfedilmemiş dünyalar arasında anlamlar taşıyan bir köprü vazifesi görür. Çocuğu algılarının ötesindeki bir dünyaya doğru yolculuğa çıkarır. Bu yolculuk hızını; çocuğun yaşamından, kendi çevresinden, meraklarından aldığı ölçüde ancak çocukta estetik duygular uyandırabilir. Yazarın eserlerini verirken kurduğu oyunlu dil ise çocuk için davettir. İyi şiir ile karşılaşan çocuk; dilini daha iyi kullanır, okumayı sever, anlam dünyasını zengin bir birikimle kurma şansına erişir. Süslü sözcükler ve karmaşık kavramlarla örülü şiir ise çocuğa seslenemez. Ölçülü kullanılmış ses oyunları ezberlemeyi kolaylaştırıcı ve eğlendirici unsurlardandır. Gülücük'ün çocuğu yormayan, nefes aldıran, içinde nükteyi barındıran şiirleri bu noktada dengeyi koruyor. Etkinlik için seçilecek dört gönüllü öğrenciye rolleri dağıtılır. Okuyacakları metin hazırlanır. Kısa bir ön hazırlık için zaman verilir. Sonrasında sınıfın yapısına göre sahnede canlandırmaları beklenir. -Kim var orada -Devemi arıyorum Gülücük, Ketebe Çocuk'ta Cemile Ağaç Yıldırım'ın çizgisiyle yeniden yorumlanıp renklenmiş. Güzel de olmuş fakat bazı şiirlerin görselleri şiir bağlamından koparak istenen derinliği vermede yetersiz kalmış. Örneğin Atom Bombası şiiri. Şair kitabına atom bombasından bahseden bir şiir koymakta sakınca görmemiş. Politize etmeden atom bombasını mantar benzeterek üzüntülü bir durumu çocuk gerçekliğine aktarmış. Beyan Yayınları'nda Ender Dandul resimlemesinde metnin bu gibi can alıcı imgelerini kavranarak görsele aktarılmış. Fakat öbür yanda Cemile Ağaç Yıldım çizgisinde yine aynı şiir yanında çizilen; sevimli ayıcıklar, kitaplar ve müzik notaları yanında resmedilen neşeli kız çocuğuyla metin ile görsel arasında ciddi duygusal tezat oluşuyor. Söz konusu şiir de olsa bir çocuk kitabını görsellerden ayrı düşünebilmek pek mümkün değil. Görseller ise yapıtın kalitesine göre metne çok katmanlı bir boyut katarak anlaşılmasını kolaylaştırır. Yıldırım'ın çizgisinde şiirde önemli bir yeri olan mantar imgesi ıskalanmış. Rengarenk sayfalar ve sıcak çizimler çocuğun kalbine doğrudan dokunuyor. Fakat bireysel tercihlerden ziyade yazılı metni esas alan detaylar kullanmak kitap için hayati öneme sahip. Bu açıdan şiir türü dahil tüm çocuk kitaplarındaki resimlemeler küçük okuyucularını görsel sanatların güzellikleriyle tanıştırmanın en kestirme yollarından birisi olduğunu söyleyebiliriz. Kıpırtılı dile eşlik eden sanatçıların özenli çizimleri de bu doğrultuda en az yazılı metin kadar kalıcı ve önemlidir. Gülücük; sevimliliğiyle dikkati çeken, kalbe işleyen, bir göz açıp kapama yahut biraz daha uzun sürede okunabilen fakat asla bitmeyen bir kitap.


Almancayı yeni öğrendiğim dönemde kursta konuşma pratiği adı altında yaptığımız konuşmalarda bizden, önce kendimizi tanıtmamız istenirdi. Benim gerçekten çok zorlandığım bir mesele bu. Yani ne desem ve ne kadar kendimden bahsetsem yeterli olacak bilemezdim. Şimdi de aklıma o geldi. İsmimi biliyorsunuz zaten ben biraz daha genişleteyim. İsmet Özel bir konuşmasında söylemişti onun isminin de normalde Bayram olması gerektiğini çünkü benim gibi Bayram gününde doğmuş. Ama ne olmuş olmuş ismini İsmet koymuşlar. Soyadım ise Giresun'da bir belde olan Zıva'dan gelmekte. Bu ismin ne anlama geldiğini bilemiyorum. Düşüncem o ki; Zıva denilen yere biz Çepni Türkleri yerleştiğinden bölgeye de adını onlar getirmiştir, belki de Çepnilerin Zıva diye bir kolu vardı bilemiyorum. Bizimkiler de oradan ayrılma bir grup olduğu için Zıva'dan olan anlamında Zıvalı soyadını almışlar. 25 yaşına kadar Giresun'daydım. Orada Master dönemimin son aşamasında iken evlenip Almanya'ya geldim. Kısaca Karadeniz'den Karaorman'a geldim diyorum muhabbet sırasında soranlara. Karaorman ise şu Grimm Kardeşler Masalları'nın geçtiği mekan ve de Heidegger, Hermann Hesse gibi efsane isimlerin memleketleri. Daha ne diyeyim bilmiyorum. Bir Online satış firmasında büro çalışanıyım. Çalışmaktan nefret ediyorum aslına bakılırsa. İşime her gün trenle gidiyorum bu iyi, araba kullanmayı hiç istemedim bu da iyi. Rahatsız kitapları okumayı, hasta eden filmleri izlemeyi ve kafası değişik insanlarla konuşmayı seviyorum. Gerisi Çin işkencesi. Neyse bu kadar yeterli sanırım. Ha unutuyordum Olağanhiçç adlı eseri ben yazdım. İyi de ettim. Şimdi birkaç kitaba aynı anda çalışıyorum, tıpkı bir anda birkaç kitabı okumaya başladığım gibi. Ve henüz yeni bir çeviri kitap yayımladık Arthur Schnitzler'den . Belki popüler biri olurum da çalışmak zorunda kalmam. Bilmem ki nasıl. Çocukluğumdan beri anlamadığım şeyler okumayı çok sevmişimdir. Tabii okudukça anlıyor ya da kendinde bir anlama getiriyordum bunları. Ve yazmak da hep ilginç gelmiştir bana. Önceden yazılan her şeye kutsal ve hatasız bir şey gibi bakardım, hatırlıyorum. İnsan yeterince bilmediği şeyleri kutsallaştırabiliyor. Üniversite döneminde hayran olduklarım vardı mesela Dostoyevski, mesela Kafka, mesela Cemal Süreya, mesela bir İsmet Özel, Edip Cansever. Sokakta onlarla yürürdüm hep. Onlarla konuşurdum, çay içerdim, bir şeyler yazmak için her şeyi malzeme olarak görürdüm. Ne güzel günlerdi anlatamam. Yazmak için gerekli böyle yaşam heyecanları. Sonrasında okuya - yaza, sile - yaka bu zamana geldim. Artık yazdıklarımı denize atmıyorum ya da yakmıyorum. Bu sebepten korkar oldum kötü bir şey yazmaktan, çok çok az yazmaya başladım. Bu açığımı ve açlığımı çeviri ile gidermeye çalışıyorum. Hiç kalır. Şiiri çekmesek de hiç kalır. Yani şiir yazmamış olsaydım daha sağlıklı biri olabilirdim. Başka 'saçma' şeylere zaman ayırırdım çevremdeki insanlar mutlu olurdu bu standart iyiliğimden. Şiir! ile hayatımı daha da mahvedeceğimden korkmuyor değilim. Ama bu korku daha da büyük bir istek doğuruyor. "Ölsem mi Şiir mi yazsam?" arasında bir yerlerdeyim yani. Belki anlarsınız. İyi şiirler!, iyi filmler, iyi kitaplar, müzikler, duygular vs. zaman zaman bende çok etkili olmuşlardır. Etkilendiğim birçok unsur var böyle ama tüm bunların merkezinde iki ana unsur var: Ben ve Tanrı. Bunlardan başka ustaları çok etkili ve gerekli görmedim. Belki bunlar da yoktur. Bu üç kelime ile de pek anlaşamam. Yani gerçekten benim olan kelimeler olamadılar hiç. Evet, şiir kelimesi Arapça bir kelime; sezgi, ilham, ilhama dayalı ifade ya da etkili bir şey anlamına geliyor en basitinden . Yani bir şey ama açıklaması pek mümkün değil. Bu sebepten şiir kelimesini ve şair kelimesini kullanırken hep bir eksiklik hissettim. Şuur kelimesini de bilinç olarak ele alacaksak bazen pek de bilinçli olduğumu söyleyemeyeceğim. Yoksa şiir yazmak çok da mümkün olamaz. Ya da yazılan o şey her neyse işte. Şimdi neden şiir yazıyorsun diyen olabilir. Bir ara dönüyordu bu soru da etrafta hatta . Bilmiyorum. Yazmamak için yeterli bir özrüm yok. Yazmak içinse çok fazla iç kaşıntım var. Kimseyi de alakadar etmez. Ben nedense şairlerin en azından önemli bir süre şehirli olmaları gerektiğini düşünen biriyim. Sonrasında köyde kasabada vs. olabilir bir iç dinginliği ve önceki birikimlerin sonucunda bir felsefe oluşturma amacıyla. Sürekli taşrada olmak bence dünyayı tek bir pencereden seyretmek gibidir. Ben yaşadım ondan biliyorum. Karadeniz'in o dik yamaçlarında oluştu benim dünyam ama şehirlerde üslup kazandım diyebilirim. Şiir, sanat gibi şeyler ne de olsa genel olarak şehir hatta metropol endişelerinin, ihtiyaçlarının yansımasıdır. Ne demek istediğim biraz olsun anlaşılıyordur umarım. Yani sanırım mekan olarak şehirci olduğum anlaşılmıştır. Tabii bu demek değildir ki bazı eserlerimde "doğanın felsefesi" ağırlıklı değil. Karadeniz'de büyüdüğümden ama şehirlerde yaşıyor olduğumdan dolayı kendimi iyi bir ölçekte görüyorum. Kafamız günümüz dünyasında pek de dingin olamıyor. Zaman ve hayat ile büyük problemlerimiz var. Zihnimiz karmakarışık ve şiirler pek de bu dünyayı silkelemiyor. Ya da bence kitap okumaktan haberimiz yok . Tıpkı birçok şairin şiir yazmaktan haberi olmadığı gibi. Bazen denk geldiğim kısa da olsa farklı bakış açıları var ama bunlar da pek sistemli ve arkası gelecek-dolacak olan eleştiriler değiller ya da henüz olamadılar. Bu aralar dergilerde ya makale formatında ya da deneme şeklinde bir şeyler okuyoruz eleştiri adı altında. Yukarda değindiğim gibi önce iyi bir okuma gerekli. Sonrasında eleştiri gelecektir. Sonuçta eleştiri eserden çok okuyucuya yazılan bir tür. Bu konuda son sözlerim şunlar: Ben en çok kendime eleştirmenim, kendime okuyucuyum ve tabii kendime şairim. Bu konuda eksikliğimi kapatıyorum. Ve belki de esasen her şey buradan başlar. Almanya'da olmama rağmen Türkiye'de olup da benim kadar dergi takip eden, okuyan maalesef çok çok azdır diye düşünüyorum. Her yeni sayısında en az 10 dergiyi inceleme fırsatı bulabiliyorum. Bu konuda harika bir çevrem var. Yeni sayılarla heyecanlanan biriyim. Ama dergilerdeki eserleri görünce de nerdeyse her defasında hayal kırıklığı yaşamıyor değilim. İyi şiirlere denk gelince hemen şairine ulaşmak ve tebrik etmek istiyorum. Ayrıca ben, Ruhsatsız adlı yeni bir edebiyat dergisinin yayın kurulundayım. Değişik kafalarda, istekli ve edebiyat sanat alanında hep bir şeyler yapma endişesinde olan bir grup arkadaşız orada. Böyle ortamlar insana farklı bakış açıları kazandırabiliyor. Bunu diğer dergiler ve ortamları için de söylemek mümkün. Beni okurken heyecanlandıran dergilerde eser yayımlamak, o dergilerin çok değer verdiğim şairleri-editörleri ile muhabbette olmak harika bir şey. Bunun yanında yeni çıkan özellikle şiir ve öykü kitaplarını da gündemime / takibime hemen alabiliyorum. Almanca dergilere şimdilik değinmeyeyim. Ama yok eğer bundan sonraki yaşamımda üç şiir okuma hakkım olacaksa bu elbette yazacağım şiirlerden bir üç şiir olsun isterim. Çünkü geçmişte okuduklarım zaten okundu. Onları tekrar okumasam da olabilir. Çünkü onlar zaten etime, kemiğime, bütün ruhuma işlediler. Ama gelecekte yazılacak şeyler her zaman daha heyecanlı geliyor bana.


Hayatta öyle kitaplar vardır, bir kez okundu mu ömür boyu unutulmaz; çünkü ruha tesir etmiştir jilet kesiğiyle. Ali Şeriati'nin Yalnızlık Sözleri de bu kitaplardan biridir. "Sizi rahatsız etmeye geldim" diye başlar Yalnızlık Sözleri'ne Ali Şeriati. Rahatsız olmak, aslında dünyada geçici bir konuk olduğunu idrak etmiş bir ruhun kendini dışavurumudur, Şeriati'nin külliyatında. İşte tam da burada Yalnızlık Sözleri kendini gösterir. Kendi içinde dünyaya ve insana söylenmiş itiraflar olarak. Nedir Yalnızlık Sözleri? Hakikate ram olmuş bir ruhun, dur durak bilmeksizin kendini sorgulamasıdır, kah şark kapısında kah garp ellerinde. Güneşin doğduğu yerden dünyaya gelmiştir Şeriati, sonra güneşin battığı diyarlara gitmiştir. Bu yüzden Yalnızlık Sözleri bütün bir insanın hikayesidir. Yollara düşülür ansızın, mihmandarımız Şeriati, "Hubut" denilir, konuşur uzak zamanların dilinden hilkatin dört atlısı, "İnsanın Dört Zindanı". Sonra "Kevir"de çığlık çığlığa kalınır. Çünkü Şeriati, çoğu zaman Hazreti Ali demektir ve hiç çıkmamıştır Ali'nin kuyusundan. Denilebilir ki Yalnızlık Sözleri, Hazreti Ali'nin kuyusundan yeryüzüne atılmış keskin ve münzevi çığlıklar silsilesidir. İşte evinin kapısının önünde durup içeriye gitmeyi unutmuştur aile reisi Şeriati. Babasının merhametinde gözyaşlarına boğulmuştur evlat Şeriati, Mezinan Köyü'nde. Tahran'da bir yoksul kapısıdır muallim Şeriati. Hafız'ın Divan'ında, "Uzak bağlarda öten esir bir kuştur, kış vaktinde" veya Savak'tan amansız bir kaçıştır Şeriati. Yani çoklukla ve çoğu zaman hüzündür Şeriati, yolunu bulmamış. Yalnızlık Sözleri ne tam manasıyla otobiyografik bir eserdir ne de sıradan yaşantıların anlatıldığı günlüklerdir. Hakikatin kokusunu almış bir faninin pervasız çırpınışlardır; kah tarih atlasında, kah medeniyetler havzasında, kah ideolojiler sağanağında, kah bilimler sahasında. Yalnızlık Sözleri'ni tam anlamak için Şeriati'nin kahramanı Ebuzer'i bilmek, tanımak, dahası yaşamak gerekir. Ve çok sevmiştir, çok beğenmiştir Şeriati, haksızlıklara karşı çıkan ve sürgünde ölen Ebuzer'i. Yalnızlık Sözleri'nde kendini, kendindeki Doğu ve Batı insanını anlatmıştır Şeriati. Yalnızlık Sözleri, Şeriati'nin kendi içinde inşa ettiği gerçek dünyasıdır. Şeriati, her şeyiyle, söyledikleriyle, söylemedikleriyle, çığlığıyla, suskunluğuyla Yalnızlık Sözleri'nde vardır. Geçen yüz yıla tutulan hakiki bir aynadır Şeriati'nin Yalnızlık Sözleri. Bu aynada iki kelime ön plana çıkar aydın duyarlılığıyla, Müslüman kimliğiyle: Vicdan ve sorumluluk.


İnsanın kendini bulma serüveni yaşamı boyunca devam eder. İnsan daima gelişen bir varlıktır dolayısıyla yaşadıkları, duygu durumunu ve tepkilerini oluşturur. Herkes bunu kendini bulma yolculuğu olarak adlandırmasa da bilinçli veya bilinçsiz bu yolculuğun içindedir. Kendini bilme, anlama çabası antik çağlardan günümüze kadar var olmuş ve insan yaşadığı sürece var olacak felsefi, sosyoloji, psikoloji gibi bilimlerin konusu olan bir olgudur. Sonu olmayan bir süreç. Kimi zaman sancılı, kimi zaman keyifli ve her zaman huzur verici. İnsan kendini tanımlarken olumlu ifadeler kullanır. Bencil ya da kıskanç olduğunu söyleyebilecek çok sayıda insan yoktur. Üstün olma, değerli olma, sevilip takdir edilme arzularıyla birlikte bu, kendiyle yüzleşmekten kaçıştır bir nevi. Dr. Mustafa Merter'in Dokuz Yüz Katlı İnsan kitabında onun kaçış ve buluş serüvenlerine şahitlik ediyoruz. Kitabın adı Mesnevide bulunan; "Aziz dost! Sen, tek bir kişi değilsin. Sen, bir alemsin! Sen, derin ve çok büyük bir denizsin. Ey insanı kamil! O senin muazzam varlığın, belki dokuz yüz kattır. Dibi, kıyısı olmayan denizdir." Kısmından esinlenerek konulmuş. Dr. Mustafa Merter, psikolojiyle tasavvufu harmanlayarak sunmuş okurlarına. Yazar, uzun yıllar yurt dışında yaşamış bir psikiyatr. Kendini bulma ve anlamlandırma çabası daima var olan, bunu bilinçli olarak yönetebilen bir uzman. Bu yolculukta birçok deneyimlerde bulunmuş. Uzun yıllar meditasyon yapmış, tasavvufla tanıştığı vakit ruhu huzura varmış. Kitap aslında Mustafa Merter'in kendisi üzerinden psikolojinin insanda ki iç yolculuğunu arayışını, tasavvufa varana kadar nasıl yoğrulduğunu anlatan bir eser olmuş. Yazar kendi yolculuğunu derin bilgileriyle anlamlandırarak oldukça dürüst anlatmış diyebilirim. Dokuz Yüz Katlı İnsan kitabı batı psikolojisinin öncülerinin geniş özetiyle başlıyor. Sigmund Freud'dan Jung'a; Adler'den Anna Freud'a; Melanie Klein'dan Karen Horney'e; William James'den Abraham Maslow'a; Charles Tart'tan Kevin Wilber'e; Irving Yalom'dan Erich Fromm'a kadar bu isimlerin psikoloji alanına kattıklarıyla birlikte yetersizliklerini de sunuyor. Dr. Mustafa Merter batı psikolojisinin nefsin üst katmanlarından habersiz olduğunu söylüyor. Kitabında insan bilincinin ve nefsin derinlemesine analizlerini yapıyor. İnsan özünün kaybını batı dünyasının dini değerlerden kopmasıyla bağdaştırıyor. "İlahi rabıtasından kopan Avrupa insanı pusulasız, rehbersiz açıldığı bu uçsuz bucaksız insan nefsinin okyanusunda bir yön bulmaya çabalıyordu. Öncelikle yanıt bulunması gereken acil soru, "kendi kendine yabancılaşma" sorunuydu. Psikanaliz, bu "fırtınalı sulardan" rasyonel akıl bularak çıkmaya çalıştı." Kendisinin de böyle bir yolculuktan geçtiği ve tasavvuf çerçevesinde özüne vardığını anlatıyor. Mevlana ve ibn Arabi etkisiyle tasavvuf ve Transpersonal psikolojisini Kur'an-ı Kerim'den de ayetlerle destekleyerek anlatıyor. Konuların özünün kavranması adına kendisi ve arkadaşlarının deneyimlerinden de kitap bütününde oldukça sık söz ediyor. Kitapta anlatıları desteklemek amacıyla yer verilmiş şemalar biraz kafa karıştırıcı gibi gelebilir. Şemalara çok fazla kafa yormadan geçmek buna çözüm olabilir. Yerinde metaforlar ve izahlarla zaten konu anlaşılır hale geliyor. Buna rağmen yine de anlayamadığınız noktalar da olabiliyor kitapta. Art arda kurduğum cümlelerde bir tezatlık olduğunu düşünebilirsiniz ancak değil. Şöyle ki; anlamadığınızı düşündüğünüz yerlerde bile bilindik bir his doluyor insanın içine. Tanımlanamayan bir şeyler tanıdık geliyor. Bu tanıklığı okurken en çok kendini anlıyor insan şeklinde ifade edebilirim. Ayrıca bir kez okumanın yeterli olmayacağı kanaatindeyim. Bir süre sonra tekrar okunması taşları daha net yerine oturtacaktır diye düşünüyorum.