Malcolm Gladwelll, Kanadalı asıllı ve New York'ta yaşayan, araştırmacı, gazeteci ve yazar. ABD de her kitabı ses getirmiş özellikle de Çizginin Dışındakiler adlı kitabı uzunca bir süre çok satanlar listesinin başlarında yer almayı başarmış bir eser. Kitabın alt başlığı sizi yanıltmasın, popüler kişisel gelişim kitaplarından çok farklı olduğunu belirteyim, Gladwelll, nasıl başarılı olabileceğinizi size öğretmeye çalışmıyor. Sadece, çok başarılı kişilerin hayatlarını ve başarı hikayelerini, kurduğu bir çerçeve içerisinde değerlendiriyor ve tezini doğrulamaya çalışıyor, bunu yaparken de aslında herkesin bir yer de aklında geçmiş olan soruları yanıtlıyor. Kuvvetli gözlem ve delillerle sebep sonuç ilişkileri üzerinden giderek çözümlemeci bir yaklaşım sunuyor. Okurken çok şey öğreneceğiz elinizden bırakamayacağınız akıcılıkta bir kitap. Öncelikle dahi olarak kabul ettiğimiz insanların, zengin ve güçlü avukatların, rock yıldızlarının ya da dünyaca ünlü programlamacıların, başarılarını takip ettiğimiz, hayranlıkla izlediğimiz kişilerin başarılarını "bireysel" olarak ifade eden genel başarı algısının hatalı olduğunu tezini ispatlamaya çalışıyor. "Başarı, bireysel değildir ve ancak doğru şartların bir araya gelmesiyle oluşabilir''. Bu şartlardan pek çoğu kişinin kendi kontrolünde olan şeyler değildir. Örneğin doğacağınız, zamanı, toplumu çevrenizi, ailenizi, imkanlarınızı, seçebilecek şansı olan var mı? Olsa olsa bir bakıma o başarıyı hazırlayan şartların içine doğarız. Bir başka örnek verecek olursak da bir ''ormandaki en uzun meşe kendi kararıyla en uzun meşe olmamıştır. Diğer ağaçlar onun ışığını kesmediği için altındaki toprak zengin olduğu için, hiçbir tavşan kabuğuna dadanmadığı için hiçbir ormancı vakti gelmeden onu kesmediği için o en uzun meşe olmuştur kendi kararıyla değil kendi seçimiyle değil onu en uzun meşe yapan toplum olmuştur. Olay sadece kişisellik veya bireyin üstün zekalı olması üstün yeteneklere sahip olması değil, uzun zaman ve emek isteyen çalışma saatleri ve doğduklarında kendilerini içinde buldukları aile başta olmak her türlü ortam ve zaman hatta ve hatta doğduğunuz yıl doğduğumuz ayın bile yaşamımızda etkisi olduğunu söylüyor. Dokuz bölümden oluşan kitabın ilk beş bölümü "Fırsat" başlığı altında, geri kalan dört bölümü ise "Miras" başlığı altında toplanmış. Fırsat kısmındaki bölümlerde başarılı kişilerin, nasıl fırsatlar dünyasına doğdukları inceleniyor. Miras başlığındaki bölümlerde ise atalar ve aileden gelen kültürel yapıların, başarıda oynadığı rol ele alınıyor. Size kitaptan bahsedeceğim son sorular ise Asyalılar neden daha zeki? Matematikte nasıl daha başarılılar? Neden bu kadar çok çalışıyorlar? Sorularına ise dil kodlarının farklılığı üzerinden yanıtı veriyor Yüzyıllar boyunca, çok dar alanlarda ve çok dikkatli ve zahmetli çalışmalarla pirinç yetiştiren insanların kültürü ile dillerinin, o topraklarda matematiksel zekanın gelişimini nasıl kolaylaştırdığı ele alınıyor. Bir cümlede özetlemek gerekirse, "başarılı insanlar yoktur, başarılı toplumlar vardır" fikrini savunmaktadır.


Edip Cansever Kaçışına Uğrayan Çiçek adlı şiirinde kirazı baharla ve çabucak bitenle özdeşleştirir. Gülten Dayıoğlu ise hayatının baharındaki Kiraz karakterine hayat verir Yeşil Kiraz adlı kitabında. Baharın müjdecisi kiraz çiçekleri dalında pek uzun kalamazlar. Narin pembe yaprakları kısa sürede dökülüp toprakla buluşur. Japon felsefesi ve edebiyatında sakura olarak adlandırılan kiraz çiçeği daha en güzel halindeyken yaprak dökerek köklerine geri dönemsiyle ölümle yaşamın birlikteliğini ifade etmektedir. Yaşamın kısa sürenlerini tariflemesinden ötürü adında ve karakter isimlerinde kiraz olan bir kitap, şarkı, tiyatro veya sinema filmi; ilkbaharı, başlangıçları, yenilikleri ve hızla bitivermeleri çağrıştırır. Belki de bu çağrışımı teyit etmek için söz konusu eseri görmek, okumak, dinlemek veya izlemek ihtiyacı hissedilir. Türk ve Makedon oyuncularının birlikte görev aldığı Acı Kiraz adlı film adından mütevellit böyle bir kategoriye kendiliğinden yerleşmektedir. Kuzey Makedonya Kültür Bakanlığı Sinema Ajansı desteğiyle, tümüyle Kuzey Makedonya'da çekilen film; çocuğunun kanser hastası olduğunu öğrenen ve onu için elinden geleni yapmaya çabalayan bir babayı merkeze almaktadır. Filmde bazıları yerel, bazıları bölgesel, bazıları uluslararası olmak üzere çeşitli sorunların ana konuya eklemlenerek beyazperdeye aktarıldığı görülmektedir. Serdar Akar'ın yönetmenliğini yaptığı "Acı Kiraz", birbirinden farklı ve zorlu hayatların kesiştiği bir senaryoya sahiptir. Kiraz yetiştiricisi yaşlı bir çiftçiyi, çiftçinin onaylamadığı karanlık işlere bulaşan oğlunu, karanlık işlerin diğer üyelerini, borca batmış yalancı ve düzenbaz nakliyeciyi, umuda yolculuklarında aldatılan göçmenleri, eşinden şiddet gören eğitimli bir kadını, kızı için olmadık yollara başvuran genç bir anneyi ve lösemi hastası çocuğunu hayata bağlamak için çırpınan bir babayı anlatmaktadır. Yazımızın giriş bölümünde değinilen beklentiyle izlenmeye başlanan filmin vaatkar bir jeneriğe sahiptir. Adeta Dur hele, film başlasın sana daha neler izletip ne duygular yaşatacağım. diyen başlangıçla yüksek beklenti içine giren izleyici heyecanla karakter tanıtımlarını ve olay kurulumunu bekler. İlk 15 dakika geride kaldığında beklentinin ışığı yavaştan sönmeye başlasa da yapımın uluslararası niteliğe sahip olmasıyla durum sürprizlere açık bir bekleyişe dönüşür. Ancak beklenen ne yazık ki gerçekleşmez ve izleme keşke lerle dolu bir hale bürünür. Tıpkı aşağıda sıraladığım gibi. Naçizane tespitlerimi sıralarken Makedon göçmeni bir aileye mensup olan bendeniz için bu noktaları yazmanın oldukça zor ve hüzün dolu olduğunu belirtmek isterim. Gökyüzünden kayda alınan görüntülere sahneler arası geçişlerde yer verilmiştir. Kuzey Makedonya'ya ait bu görüntüler, coğrafya hakkında bilgiler verirken keşke daha fazla olsaydı dedirtmektedir. Caddelerden, insanlardan, trafikten, sokak kedilerinden, esnaftan ya da doğal güzelliklerden alınan kareler eklenseydi izleyicinin Makedonya'nın gündelik hayatına nüfuz etmesi sağlanırken geleceğe bir arşiv olarak miras bırakılabilirdi. Ayrıca Türk izleyiciler arasındaki Makedon göçmenlerinin memleket özlemi bir nebze olsa teskin edilebilirdi. Kumar tutkunu sahtekar nakliyeci Patron Pano nun kumar masası başındaki görüntüsünün hemen öncesinde, Üsküp şehir meydanındaki çemberle çevrelenen aslan heykelinin gökyüzünden alınan görüntüsünün biraz bulanıklaştırılarak rulet masası tekerleğine dönüşmesi animasyon filmi tadında güzellik katmış. Keşke akış içinde benzeri başka formlarda birkaç tanesi daha olsaydı. Keşke tümü Kuzey Makedonya gibi çok kültürlü ve çok dilli bir ülkede kayda alınan filmde ülkenin realitesi olan dillere de yer verilseydi. En son resmi sayımlara göre ülke nüfusunun yaklaşık olarak %3 ünün Türk olduğu ülkede çekimlerde görev alan herkesin Türkçe konuşuyor olması garip olmuş. Makedonca konuşan bir resepsiyonist, Arnavutça konuşan bir hemşire veya Boşnakça konuşan bir krupiye olsaydı, altyazı ile desteklenecek bu sahneler yapımın uluslararası bir iş olduğuna atıfta bulunan bir faktör olabilirdir. Ayrıca izleyenlere Makedonya hakkında fikir verebilirdi. Dr. Panova , aşık olduğu ancak sonrasında tamamıyla evrim geçirerek nahoş bir karaktere dönüşen nakliyeci eşiyle mutsuz evliliğini sürdüren bir onkoloğu canlandırmaktadır. Keşke ailevi yaralarını kanser hastası bir çocuğun iyileşmesiyle iyi etmeye çalışan bu eğitimli kadının şiddet dolu veliliğini sürdürme sebeplerini anlatmada çareler aransaydı. Dr. Panova ve kanser hastası çocuğun babası Antonio nun eskiden gelen bir tanışıklıkları olduğu repliklerden anlaşılırken keşke bu tanışmanın kaynağına açıklık getirilseydi. Çünkü bu bağlantı açıklanmadan mutlu sonda yer alan bu iki ana karakter film bittiğinde akılda kalan sorulara bir tanesini daha eklemektedir. Keşke filmin ikinci yarısında birkaç kez karanlık ve anlaşılmaz görüntüler halinde gösterilen iki çocuğa bir tabak içinde kiraz ikram eden erkek elinin neyi ifade ettiği açıklansaydı. Eğer o iki küçük çocuk karakterlerden ikisinin çocukluk halleri ise flashback yardımıyla bu bağlantı izleyiciye verilerek geçmişin izleriyle bu günün olayları arasında köprü kurulabilirdir. Filmde kiraz üreticisi Afrim ün oğlu Gajur un yasa dışı işlere girme nedenine değinilmemiştir. Babasıyla sürekli bir çatışma halinde olan filmde her tartışmada benim de bildiğim bir şeyler var, ne olur bana biraz güvensen baba diyen Gajur'un bildiği her ne idiyse keşke seyirciye de bildirilseydi. Film bittiğinde bu cümleler izleyicinin zihninde açığa kavuşmamış bir klik olarak kalmaktadır. Karakter gelişimlerinde yoksunluğun söz konusu olduğu söylenebilecek filmin dramatik ana öyküsü etrafındaki aksiyon sahneleriyle filme hız verilmeye çalışılırken yoğun şekilde küfür kullanılması bir noktadan sonra rahatsız edici boyuta ulaşmıştır. Keşke dozu ayarlanabilseydi. Uluslararası bir problem olan göçmenlere çok yüzeysel bir anlatımla ve görüntülerle yer verilen filmde aynı durum kadına şiddet, organ nakli, kumar, alkol ve cinsellik gibi konular için de geçerlidir. Keşke bu kadar çeşitli konuya gelişigüzel değinmek yerine bir veya ikisi seçilerek daha tafsilatlı ve derinlikli bir anlatım yolu seçilseydi. Stoka rolündeki Makedonyalı oyuncu Ertan Saban başta olmak üzere rollerinin hakkını veren tecrübeli oyuncu kadrosunun sırtlanmaya güçlerinin yetmediği senaryosuyla filmde güzel olan tek şeyin hasta çocuk Martin'in kurtulması ve filmin mutlu sonla bitmesidir. Konu kurulumu, karakter çözümlemeleri ve tüm bunların birbiriyle bağlantısı daha net ve anlaşılır olabilseydi ortaya unutulmaz görüntüler eşliğinde unutulmaz bir eserin çıkacağı kuşkusuzdur. Yapımın adındaki kirazın acı sının mahiyeti izleyenlerce anlaşılamazken durum bir bakıma giz olarak kalmaktadır.


Adına dünya denen, her anı sırlı, imtihanlarıyla meşhur bu genişçe meydanda kendimize biçilmiş rollere bürünür, Allah'ın kaderinden yine Allah'ın kaderine doğru koşturur dururuz. Kimi koyunlarının peşinde meraya çıkan çoban olur, kimileri başını yastığa koyduğunda huzurlu bir uykuya muhtaç hükümdardır. Kimisi diyarları dolaşan seyyah, kimisi memur, kimisi de her sabah dükkanını açıp rızkını bekleyen esnaf rolünde. Kimileri döşeğinde sakin bir hayat sürerken imtihanı olan bir kuru canıyla uğraşır. Kimilerinin imtihanı ise daha çetindir: görünmez bir el tarafından halden hale girer de başına gelenlerin hikmetini bir türlü çözemez. İşte bizim Manavoğlu Yusuf'un halleri de bu saydıklarımız arasında son sınıfa giriyor. Dünyaya gözlerini açtığı Ukrayna'daki köyünden köle pazarlarına, oradan manav tezgahına ve başına devlet kuşu konmasıyla Yusuf'u saraya götüren bir öyküyle karşı karşıyayız. Tarih öğretmeni olan Zehra Aygül, çocuklara yönelik yazdığı tarihi kitaplarıyla tanınan bir yazar. Çocuklara tarihi sevdirmeyi ve bir tarih şuuru kazandırmayı hedefleyen yazarımız dört kitaplık Hafiye Yusuf serisiyle karşımıza çıkıyor bu defa. Serinin ilk kitabı Patates Suratlı Korsan'ın Osmanlı Döneminde geçen, tarihi kişiliklerin hayatlarının pek bilinmeyen yönlerine dayanan hikayesi kitabı ayrıca ilginç kılan bir özellik. Aslı, kökü Ukrayna olan kahramanımız Alexi, küçücük bir çocukken köyüne yapılan korsan baskınıyla ailesinden koparılarak köle pazarına götürülür. Onu satın alan Manav Yakup, çocuğun güzel çehresinden adını Yusuf olarak değiştirir ve onu oğlu gibi sevgiyle büyütüp yetiştirir. Huzurlu hayatları sürerken bir yandan mektebe giden Yusuf bir yandan da dükkanla ilgileniyordur. Bazen de arkadaşlarıyla sahile inip türkü söyleyerek sandalla dolaşmaya bayılır. Bu sandal sefalarının birinde kıyıya yanaşmış yabancı bir gemiyle hayatı değişir. Çünkü ay ışığı altında abus çehresiyle tayfasına emir yağdıran kaptan, ailesinin katili olan korsandır. 12 yaş ve üzerine hitap eden kitabımızın dili gayet keyifli. Özenle metne yerleştirilmiş merak unsurları akıcılığı pekiştiriyor. Yerinde kullanılan deyimlerle metnin dilini zenginleştirmiş. Örneğin; "kambersiz düğün olmaz", "kaşık sallamak", "postu deldirmek", "can ciğer kuzu sarması" vb. Bununla birlikte metinde yer alan; kudsiyet, munis, mütelezziz, kabil gibi kelimler okumayı ve anlamayı zorlaştırıcı seviyede olmasa da yer aldıkları sayfaların altında, dipnot şeklinde anlamlara yer verilmesi çocukların daha az efor sarf ederken öğrenmelerini ve aşinalık kazanmalarını kolaylaştıracaktır. Yine metindeki eşya ve kavramlar için aynı şekilde bilgilendirici dip notlar merakı güdüleyecek şekilde kullanılabilir; ahar, usturlab, subaşı, diş kirası gibi. Kitabın içerdiği resimler gayet hareketli, dikkat çekici. Tarz olarak çizgi romanı anımsatan bir havası var. Çizerimiz Hüseyin Penekli'nin yayınlanan ilk işi olması kitabı özel kılıyor. Bir bakıma güçlü hikayesi de düşünüldüğünde çizgi film olma potansiyeli taşıdığını da söyleyebiliriz. Yusuf'un geçirdiği değişimlerle Kur'an'da "kıssaların en güzeli'' şeklinde adlandırılan Hz. Yusuf'un kıssasıyla metinlerarası bir ilişki içinde olan Hafiye Yusuf serisi Zehra Aygül'ün güzel çabasının bir ürünü. Çocuklarla birlikte ebeveynlerin de okumaktan/dinlemekten keyif alacakları bir kitap. Şimdiden iyi okumalar.


Güzel sanatlar lisesindeyken çalıştığım ilk reprodüksiyon çizimim benim için çok heyecan vericiydi. Siyah arka planlı sıralanmış objeler, ressamının ismini hatırlamadığım tipik bir Rönesans eseri. Kitaplarla ve çizimle aram hep iyiydi. Çocuk kitaplarına çizmek benim için zamanla ortaya çıkan, bu ikisinin bileşeni gibi bir durum halini aldı. Ayrıca çizgi filmleri de çok sevdiğim için oradaki renkli dünyanın da etkisi büyük. Resimleme için ilk yıllarımda ben yayınevlerine ulaşıp derdimi anlatmaya çalışırken, ilerleyen yıllarda çizimlerimin de gelişip daha kendini gösterir hale gelmesiyle yayınevleri tarafından görünürlüğüm artmaya başladı. Bir işi sevip üzerine çalıştıkça gelişim zaten kaçınılmaz. Ve resimlediğim her kitap küçük dahi olsa bana yeni bir şeyler katmaya devam ediyor. Ben kendimi işin hep mutfak kısmında görmüşümdür. Kitap boyunca kendini gösteren estetik hoş sahneler ve çekici karakterler önemli olsa da bunların oluşumu, tasarlanması ve ortaya çıkarılması tempolu yoğun bir çalışma süreci. Neyin nerde nasıl gösterileceğinin tasarlanması görsel kalite kadar önemli, dolayısıyla hoş çizimlerle bir baş rol oyucusu demekten ziyade bu önemli planlamalar ve bir sonraki sayfayı merakla çevirtecek, dinamik hikaye akışını sağlayacak çizimlerin öneminden dolayı burada kendi rolümü bir yönetmen olarak tanımlayabilirim. İçeriğin bana hitap edip etmemesi dışında genelde bütçe ve zaman takvimi konusunda anlaşabilmek adına iletişimim oluyor. Daha önce çalışmadığım, ismini duymadığım kurum yada kişiler söz konusu ise ön ödeme, sözleşme gibi konularda ısrarcı olabiliyorum. Sonrasında metin okuma, düşünsel olarak en çok kafa yorduğum eskiz süreci ve peşinden detaylı çizimleri yaptığım bir çalışma sürecim oluyor. Henüz çok fazla eser üretmiş biri olamasam da eski yıllara nazaran şu anda çocuk kitaplarının gerek içerik gerek görsel bakımdan daha geliştiğini düşünüyorum. Teknolojinin üreten ve tüketen kitleye sunduğu avantajlar da çok fazla. Çocuk kitabı resimleme üzerine eğitimin yaygınlaşması, ulaşılabilir kaynakların artması, gelişmiş çeşitli teknolojik olanaklarla artık bir ilkokul öğrencisi bile bu işe dair teknik bilgilerden haberdar olabilir. Ama bu durumların getirdiği dezavantajlı durumlar da var bence. Bir çok şeyin kolaylaşması ile denetimsiz içerik ya da görsel bakımdan kötü çalışmalar da piyasada çok fazla mevcut. Mesela günümüzün sunduğu teknolojiyle her an çok kısa süreler içinde çalışmalarımızı, düşüncelerimizi insanlarla paylaşabiliyoruz. Özellikle görsel içerik üretenler için iyi bir şey. Bu durumda iyiler kadar acemice üretim yapanların da, sadece bir kitap yazıp çizmeyle kendilerini yazar/çizer olarak etiketleyenlerin de olduğunu görüyoruz. Bu işlerde oldum diyebilmek, pişebilmek adına katedilecek uzun yolların olduğunu düşünüyorum. Yazarı ile hiç iletişime geçmeden yaptığım projeler oldu . Sadece yazarla ya da daha kalabalık ekip ile çalıştığım projeler de oldu. Çok müdahaleci veya tutarsız olabilen bir yazarın hayal gücünü yakalamaya çalışmak ortaya iyi bir iş çıkmasını engellemese de yıpratıcı bir çalışma süreci olabiliyor. Kendini çizerin kalemine bırakan yazarlarla yaptığım işler ise bana göre daha özgün ve bir o kadar da keyifli bir çalışma süreci ile ortaya çıkan, benim için daha heyecan verici işler olmuştur. Bu noktada top editörde bence; yazar ve çizer arasında dengeli bir köprü görevi görmesi gereken editörün tutumu çok önemli. Yazara olduğu kadar çizere de değer verenleri öncelikli tercih ederim. Ücretsiz deneme çizimi istenmesini genel olarak çizere ve emeğe saygısızlık olarak düşünüyorum. Şu zamanda birçok sosyal platformda hemen hemen herkes çizimlerini paylaşıyor. Bu örneklere bakılacak çizerin istenen çizimi ne şekilde yapabileceği ya da yapamayacağı kısmen anlaşılabilir. Elbette istisnalar kaideyi bozmaz; yeri geldiğinde çok farklı bir içeriğe sahip ya da kişinin o konuda hiç çizim yapmadığı bir durum söz konusu olabilir. Veya portfolyosu zayıf, yolun çok başında olan bir çizer söz konusu olabilir. Bu gibi durumlarda deneme çizimi istenmesine kesinlikle karşı değilim. Bir başka konu emeklerin maddi karşılığının yetersizliği. Çok dengesiz bir ücret skalasının olması. Zaman planlamasının iyi yapılamaması, çizere çoğunlukla acil diyerek ulaşılması da ayrı bir sorun. Şartlar içime sindiğinde üst seviye özenli ve titiz çalışma süreci sunarım. Çocuk kitaplarına çizebilmek çocuksu olmayı, çocuğun gözünden bakabilmeyi gerektiriyor. Yeri geldiğinde çocuklarla haşır neşir olmakta sorun yaşamam ve onlardan fikir almayı da severim. Okuyucunun görsel estetik algısını arttırmaya ve hayal gücünü desteklemeye yardımcı olabilecek eserler ortaya çıkarmaya çalışırım. Çizimdeki karakterin duruşu, kıyafeti, üzerindeki aksesuarlarından etrafında şekillenen dünyasına kadar bir çocuğun gözünden, ona en çok hitap edecek şekilde oluşturulmalı. Kitap okumayı sevdiğimden bana gelen bir metni ilk okuyuşum çoğu zaman bir okur gözüyle başlar ve ilk okuyuşta sahneler de zihnimde yavaş yavaş belirir. İkinci okuyuşta önemli kısımları işaretlemeye başlarım. Metin içerisinde yer alan detayları gözden kaçırmamak ve sahnelerde bütünlüğü de sürdürebilmek adına çizimler bitene kadar metin içeriğine sık sık göz atarım. Çok yoğun içerikli, kalabalık kompozisyonlu sahneleri çok sevdiğimi söyleyemem. Yakın planda detaylar çalışmayı her zaman daha çok sevmişimdir. Müzikler, film ve diziler, rüyalar beslenecek çok fazla şey var. Tıkandığım zamanlarda yapılmış işlere göz atmak, referans olabilecek görselleri incelemek etkili oluyor. Çizmeyi istemeyeceğim şekilde bir metin bu zamana kadar olmadı ama maddi karşılığı çok yetersiz sunulan ve insanlıktan pek nasibini almamış işverenlerden kaynaklı olarak da istemeyerek ve sevmeyerek yaptığım işler oldu. Çoğu çalışmamın bende yeri ayrı olsa da en son yayınlanan güncel çalışmam ''Sincap mısın Sinbad mısın?'' diyebilirim. Hikaye karakterlerini çok benimsediğim, keyifle resimlediğim bir projeydi. Çocukluğum İpek Ongun, Gülten Dayıoğlu, Kemalettin Tuğcu gibi isimlerin kitaplarıyla geçti. Bu yazarların yeri bende çok başkadır. Ayşegül serisindeki çizimler de görsel anlamda içimin gittiği resimlerdi. Gürbüz Doğan Ekşioğlu'nun çizimlerini de küçüklüğümden bu yana çok sevmişimdir. Günümüz isimlerinden ise adı bilinen bir çok çizerin yanı sıra sosyal mecrada hiç adını duymadığım ama çizgisini beğenip takip ettiğim çok fazla kişi var. Geçmiş yıllarda yurtdışına çizdiğim bir süreç olmuştu. Gösterilen saygı, iş profesyonelliği gibi durumlardan dolayı çok huzurla çalıştığım bir iş deneyimi olmuştu. Yeniden yurtdışına projeler üretmeye hayır demezdim. Şu anda iki yaşında bir kızım var. Onun için bilhassa bebeklik dönemi kitaplarından üretebilmeyi isterdim.


Fevziye Abdullah Tansel, 23 Şubat 1912 tarihinde Muş'ta dünyaya gelmiştir. Babasının görevi nedeniyle bulunduğu Elazığ'da özel hocalardan Kur'an okuma, Türkçe, Tarih ve Coğrafya dersleri almıştır. Anne ve babasını kaybetmesinden sonra ise İstanbul'a yerleşerek tahsil hayatına burada başlamış, ilkokulu Fatih'te ortaokul ve liseyi ise İstanbul Kız Lisesi'nde okumuştur. Akabinde de İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'ne kaydolmuş ve 1935'de mezun olmuştur. Öğretmen olarak önce Konya'da daha sonra ise uzun bir süre Ankara Atatürk lisesinde çalışmıştır. Çeşitli üniversitelerde hocalık yaptıktan sonra 1973 yılında emekli olmuştur. Tansel 1985'te Türk kültürüne yaptığı üstün hizmetler nedeniyle yılın yazarı seçilmiştir. 4 Ağustos 1988'de hayata gözlerini yummuştur. Fevziye Abdullah Tansel'in ilk ciddi araştırma-inceleme kitabi olan Mehmed Akif Hayatı ve Eserleri adlı çalışma, "Tenkidli Bibliyografya" eserin ilk baskısı 1945 yılında Kanaat Kitabevi tarafından İstanbul'da basılmıştır. Ayrıca 1973 ve 1991 yılında da Mehmet Akif Ersoy Fikir ve Sanat Vakfınca basılmış olan eser Ötüken Neşriyat tarafından 2021 yılında tekrar basılmıştır. Kitabı önemli kılan ise Akif ile ilgili yazılmış olan bibliyografyalar arasında açıklamalı olan tek bibliyografya olmasıdır. Kitapta, Ersoy ile ilgili olarak yazılmış olan eser, broşür, dergi ve özel sayılar ile ilgili bilgiler verildiği gibi, Ersoy'un eserleri ile ilgili bibliyografik notlar ile yazmayı planladığı eserleri ile ilgili bilgilerde içermektedir. Son bölümünde Ersoy'un Safahat'a almadığı şiirlerine yer vermiştir. "Akif hakkındaki neşriyat umumiyetle, onu, yenilikleri benimseyemeyen bir mutaassıp veya fazilet timsali, mukaddes bir varlık olarak tanıtır. Olduğundan fazla, hatta peygamber seviyesine yükselten dostlarının yazılarıdır; aleyhinde neşriyat ise, yine şahsi tesirler neticesindedir. Fevziye Abdullah'ın ifade ettiği gibi, Mehmet Akif, hayatının her anında halkının ihtiyaçlarını öncelemiş, bu doğrultuda düşünmüş, yazmış, mücadele etmiş ve yaşamıştır. Bu tutumunda son derece tutarlı, kararlı ve azimli olmuştur. Söylem ve eylemindeki bu tavrı yazı ve şiirlerine de aynen sirayet etmiştir. Kendisinden daha edebi değeri yüksek şiirler yazmasını bekleyenlerden biri olan Midhat Efendi'nin, Ersoy, her zaman halkını uyandıracak, onlara faydalı olacak şekilde yazmayı öncelemiş, tercih etmiştir. Ersoy, sanata da bu zaviyeden bakarak, estetiği değil faydayı önceleyen eserler ortaya koymuştur. Zira "Edebiyat" başlıklı yazısında da, şiir ve edebiyat için 'süs' diyenlerin bulunduğunu, bunun ancak karnı tok, sırtı pek olan milletler için geçerli olduğunu ifade etmiştir. Zira şu anda bizim toplumumuzun, öncelikle süsten, çerezden ziyade yiyecek ve giyeceğe ihtiyacı olduğunu, 'sanat' sanat içindir, sanatta amaç yine sanattır, edebiyatta edebiyattan başka bir gaye aramak sanatı takyid etmektir' gibi yüksek nazariye ve söylemlerin bizim idrakimizin çok üstünde olduğunu ifade etmiştir. Fevziye'nin de vurguladığı gibi, Ersoy'un yetiştiği dönemde, Batı edebiyatının etkisinde kalan Servet-i Fünun devrinde hüküm süren realizm akımı öne çıkmıştır. Ersoy'un klasik şekillere bağlı olması, vezni ve dili belli kaidelere uygun olarak kullanması bakımından daha çok Parnasizm akımına yakın olduğu zaman daha ziyade Mısır öncesi kaleme aldığı şiirler için söylemek mümkündür. Halbuki ki Mısır'da bulunduğunda kaleme aldığı şiirleri, daha ziyade duygu yüklü şiirler olduğu görülmektedir. Mısır'da yaşadığı süre zarfında dini-didaktik manzumelerin yerini dini-lirik şiirler almaya başlamıştır. Tansel'e göre zaman içerisinde Akif'in şiirleri gerek üslup gerekse içerik olarak değişmiştir. Buna göre Akif'in 1945 Hilvan'da de yazmış olduğu "Gece" adlı şiir ile "Hicran" ve "Secde" adlı şiirlerinde, Vahdet-i Vücut felsefesini şiirleştirerek mistik şahsiyete bürünmüştür. Bu şiirlerinde Allah'a olan özlemini, hasretini dile getirerek adeta kavuşamadığı bir sevgili şahsiyeti vermektedir. 1926 yılının Ocak ayında kaleme aldığı bu üç şiiriyle lirizmde zirveye çıkmıştır. Mehmet Akif, Mısır'a gelmeden önce, Ankara'dan İstanbul'a dönünce büyük bir hayal kırıklığına uğramış ve artık cemiyet içerisinde içtimai bir mücadele sürdürmenin imkanının ortadan kalktığını görmüştür. Bunun üzerine mücadelesini Türk edebiyatına yeni eserler vererek gerçekleştirmeye karar vermiş ve bu düşüncesini de Eşref Edib'e şu sözleriyle ifade etmiştir. Ersoy'un manzum hikayeleri yapı olarak ortak özellikler taşımaktadır. Bu hikayelerde genelinde tahkiye, tasvir ve diyalog değişmez öğelerdir. Bununla beraber hikayelerdeki durum ve olaylara tanıklık yapan bir anlatıcı da bulunmaktadır. Bu anlatıcı zaman zaman birinci ağız olurken bazen de üçüncü şahsın ağzından hikaye aktarılmaktadır. Ersoy, şiir ve manzum hikayelerinde Türkçeyi başarılı bir şekilde kullandığı görülmektedir. Mehmet Akif Ersoy, tefsir yazılarını da hem mensur hem de manzum olarak yazmıştır. Ersoy'un tefsir konusundaki yazılarında, çalışmanın gerekliliği, tembelliğin kötülüğü, ilmin değeri ve cehaletin kötülüğü, münafıkların tanımlanması, yanlış kader ve tevekkül anlayışı, ümitsizlik, milliyetcilik, umumi azap sebepleri, işlerimizde dürüstlük ve doğruluk, salih amel, taklitçilik, tarihten ders çıkarılması, afaki ve enfüsi ayetler, dinde orta yol, sabır, düşmanlara karşı kuvvet hazırlamak ve teceddüt gibi konuları işlemiştir. Fevziye Abdullah'ın bu eseri; Ersoy ile ilgili olarak yazılmış olan bibliyografyalar içerisinde açıklamalı tek bibliyografyadır. Tansel bu esrinde, o ana kadar Ersoy hakkında yazılmış bulunan eserler, broşür, makale, dergi ve özel sayılar, Akif'in kendi eserleriyle ilgili bibliyografik notlar ve hatta yazmayı planladığı eserleriyle ilgili bilgileri de içermektedir. Her ne kadar daha sonra çok kapsamlı araştırmalar yapılmış, daha geniş kapsamlı çalışmalar olsa da, Ersoy la ilgili yapılmış ilk, yayınları hakkında oldukça değerli, kıymetli bir rehber olması hasebiyle Akif'i anlamak isteyen herkes tarafından okunması gereken bir eserdir. Banarlı, N. S. (1983). Resimli Türk Edebiyatı Tarihi. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi. Doğan, D. M. (1988). Sessizce Giden Biri. Türk Edebiyatı, 46. Edib, E. (2011). Mehmed Akif: Hayatı, Eserleri ve Yetmiş Muharrririn Yazıları (2.Baskı b.). İstanbul: Beyan Yayınları. Kısakürek, N. F. (2018). Edebiyat Mahkemeleri (7.Baskı b.). Büyük Soğu Yayınları. Tansel, F. A. (2021). Mehmet Akif Ersoy (4.Baskı b.). İstanbul: Ötüken Neşriyat. Yazgıç, K. (1940). Ahmet Midhat Efendi Hayatı ve Hatıraları. İstanbul: Tan.


44 Ciltlik İslam Ansiklopedisini Ücretsiz Hediye Ediyoruz! 44 ciltlik İslam Ansiklopedisini cilt cilt, ücretsiz ve yasal olarak bilgisayarınıza Pdf olarak indirebilirsiniz. TDV İslam Ansiklopedisi kamuoyunun doğru bilgi edinme ihtiyacını karşılamayı hedefleyen, aynı zamanda dini ve sosyal bilimlerde araştırma yapmak isteyenlerin başvurabileceği ciddi, kapsamlı ve kuşatıcı bir kaynaktır. Ansiklopedide titizlikle uygulanmaya çalışılan temel ilke, bütün maddelerin güvenilir kaynaklara dayanması ve doğru bilgiler ihtiva etmesidir. Bunun yanı sıra maddelerin yazımında gerek muhteva gerekse kaynaklar açısından araştırmacıların akademik beklentileri ile kültür seviyesi birbirinden farklı okuyucuların bilgi edinme ihtiyaçları göz önünde tutulmuştur. 1983 yılında hazırlık çalışmalarına başlanan ve ilk cildi 1988 yılında neşredilen TDV İslam Ansiklopedisi tamamen telif bir eser olup İslami ilimler, İslam ülkelerinin tarihi, coğrafyası, kültür ve medeniyeti gibi alanları kapsayan madde listesi orijinaldir. İlgili ilim kurulları tarafından yaklaşık 500 temel kaynaktan taranarak tespit edilen bu liste 15.226 maddeden oluşmakta, bazı maddelerin farklı ilim dallarınca yazılan alt bölümleri de eklenince rakam 16.855e ulaşmaktadır. Ansiklopedi, İslami ilimlerle İslam kültür ve medeniyetine ait kavramları, sahalarında eser vermiş ilim ve sanat erbabını, geçmiş İslam devletleri ve yöneticilerini, önemli tarihi olayları, dini ve sosyal hayatta etkili olan akımları, tarihi, ilmi ve kültürel müesseseleri, önemli yerleşim merkezlerini, diğer dinleri, müslüman olmadığı halde İslam dini, kültürü ve medeniyeti ile ilgisi bulunan şahsiyetleri madde dizinine dahil etmiştir. Aşağıdaki adresten 44 Ciltlik İslam Ansiklopedisini ücretsiz indirebilirsiniz.


Daha çok zühd ve hadis ilmindeki derinliği ile tanınan büyük İslam alimi Hasan Basri aynı zamanda çok büyük bir Kur'an müfessiridir. Yazmış olduğu tefsir günümüze ulaşmamış olsa da, kendisinden sonra yazılan tefsirlere etkisi göz önüne alındığında tefsir alanında çok derin ve donanımlı bir alim olduğu görülmektedir. Özellikle ilk dönem tefsir kitaplarında geçen Hasan Basri'nin tefsir görüşleri bir araya getirilerek iki cilt olarak Türkçe yayınlandı. Kültür ve düşünce dünyamıza büyük bir katkı olan bu eser Yüksel yayıncılık tarafından okuyucunun istifadesine sunuldu. İmam Maturidi, İmam Taberi, İbn Kesir, İbnul Cevzi, İmam Suyuti, Fahreddin er Razi, İmam Alusi ve İmam Şevkani'nin eserlerinde geçen Hasan Basri'nin tefsir görüşleri bu eserde cem edilerek eser meydana getirilmiştir. Eser, tür olarak meal-tefsir olarak değerlendirilebilecek bir eserdir. Meal verildikten sonra kısa tefsir yorumları dipnot olarak verilmekte. Eseri yayına hazırlayan Tuğrul Sopran, meal kısmının Elmalılı Hamdi Yazır, Abdulbaki Gölpınarlı, Süleyman Ateş, Muhammed Esed, Ali Bulaç, Ahmet Varol, Diyanet vakfı ve Hayrat vakfı meallerinden esinlenerek hazırlandığını ifade ediyor. Bu yönü ile baktığımızda aslında yeni bir gerekçeli meal olarak da eser okunup, istifade edilebilir. Hasan Basri, miladi 642 yılında Medine'de dünyaya geldi. On iki yaşında Kur'an hafızı oldu. Yaklaşık 100 sahabeyi gördü. Kadılık, vaizlik ve katiplik yaptı. Gençliğinde birkaç sefere katıldı. Onlarca talebe yetiştirdi. Tabiin neslinin önde gelen alimlerindendir. Onlarca eser kaleme almıştır. Fakat bu eserlerin çoğu günümüze ulaşmamıştır. "Hasan-ı Basri tabiin müfessirlerinin önde gelenlerindendir. Ömrünün büyük bir kısmını Basra'da geçirdiğinden Basra tefsir ekolünden sayılmıştır. Tefsir ve kıraat ilminde İbn Abbas, Ebu Musa el-Eş'ari ve Enes b. Malik başta olmak üzere pek çok sahabeden istifade etmiştir. Kendisi de camide tefsir dersleri vermiş, bu derslerinde Kur'an tefsiri yapmış ve talebelerinin Kur'an'la ilgili müşkillerini halletmiştir. Katade b. Diame ve Amr b. Ubeyd gibi isimler, onun tefsire dair rivayetlerini daha sonraki nesillere aktaran talebeleri arasında yer almıştır. "Hasan-ı Basri, günlük yaşantısında Kur'an'la yakın temas içinde olan, çeşitli vesilelerle halka Kur'an okuyan ve sohbetlerinde Kur'an'ın tefsirini yapan bir kimse idi. Kur'an'ı sahabe sözleri ile tefsir eder. Gerekçeli meal veya meal-tefsir olarak adlandırabileceğimiz bu tefsir türü hem hızlı bir şekilde Kur'an'ı okuma-anlama yönü ile değerlendirilebilir hem de topluluk olarak yapılan Kur'an'ı anlama çalışmalarında istifade edilebilir. Tefsirin derlenmesinde, basılmasında emeği geçen herkese ve değerli alim Hasan Basri'yi ve eserini tanıttığınız için size çok teşekkür ederiz hocam.


Günümüz İslam dünyasında, İslam tarihi dendiğinde her Müslümanın aklına, efendimiz ve cahiliye döneminin çilesini çeken, İslam'ın kabulü noktasında yapılan işkencelere göğüs geren sahabeler gelir. Onlardan biri de sadece bir müezzin değil aynı zamanda her daim Allah resulünün sözcüsü; ilk müezzin Habeşli Bilal'dir. Çağrı ve Çöl aslanı filmlerinin senaristliğini de yapan H.A.L Craig tarafından yazılmış olan bu eser, İslam'ın ilk yıllarını, Bilal-i Habeşi'yi merkez alarak ve onun gözüyle çarpıcı bir şekilde anlatıyor. Eserin öncelikle kapağıyla tanışıyoruz. Kapakta kara kalemle çizilmiş eli kulağında olan bir Bilal figürüyle karşılaşıyoruz, bu da bize okuma yolculuğumuz boyunca Bilal'in hayatının günlük ve otobiyografik tarzlarda eşlik edeceğini gösteriyor. Eserin İslam'ı ve coğrafyanın İslamlaşma sürecini, Hz. Bilal'in gözünden, dilinden yine Bilal'in kölelik yıllarından başlatarak akıcı bir şekilde, efendimizin vefatına kadar anlatmayı sürdürüyor. Bu şekliyle eser, bir nevi efendimizin hayatını ve coğrafyanın İslamlaşma sürecini anlamak adına bizim için o dönemin aynası olma görevini ifa ediyor. Fakat esere ayna gözüyle bakarken tercüme bir eser olduğunu göz önünde tutarak yolculuğa dahil olmakta fayda var. Çünkü yer yer çeviriden kaynaklı anlam hatalarıyla karşılaşmak mümkün. Eser, köle Bilal'in çocukluğunu, doğduğu aileyi, köleliğini ve sahibini anlatarak başlıyor. Kölelikten kurtuluş, Bilal'in efendisine isyanı sonrası, ölümüne beş kala sadece umut ve tanımadığı rabbine olan imanıyla "güneşten daha büyük olan Allah'ın," Hz Ebubekir'i Bilal'in kurtuluşuna elçi etmesiyle gerçekleşiyor. Eserde Bilal kendisini "ilk ashabın en düşük sınıfından biri" olarak tanımlar. Bu vesileyle aynı zamanda eserde sınıfsal ayrımın psikolojiye etkisini de görmekteyiz. Çünkü İslam'da siyahın beyaza, beyazın siyaha üstünlüğü ve sınıf ayrımı yoktur. Devamında Bilal'in sonraki hayatında sözcüsü olacağı Allah resulüyle karşılaşması ve her daim İslam için ilk zulüm acısı çeken Müslüman olduğundan bahsedileceği müjdesini alması anlatılır. Bilal o dönemin sosyal yapısından da bahsederken peygamber kadınlara hakkını vermezden evvel onların, erkeklerin taşınır malları ve sarnıçları olduğunu söyler. Yani eserde coğrafyanın İslamlaşması, bu süreçte Müslümanların uğradığı zulümler anlatılırken aynı zamanda dönemin sosyolojik yapısı da okuyucuya satır aralarında aktarılmaktadır. Eser Bilal'in perspektifinden peygamber efendimizin hayatını da anlatması hasebiyle siyer özelliği de taşımakta. Çünkü Bilal'in hayatı ona adanmış, onun izinden yürünmüş bir hayat. Bunun yanı sıra eser siyer özelliği taşımakta ve bu tarz kitaplarda peygamber efendimizin nübüvvet öncesi yaşantısına da yer verilmesi beklenir fakat bu eserde şahit olamadığımız bir durum. Eserde yer verilen bizim de günlük hayatta karşılaştığımız durumlardan bir tanesi de Bilal'in efendimizden bir şey aktarırken imtina etmesi ve "Bugünlerde Peygamber'in dediğini söylediğimizde bu din oluyor." Şeklindeki eleştirisidir. Dinler tarihindeki iki büyük yolculuktan biri olan göç, hicret. Burada da hicret sonrası efendimizin kendisini misafir etmek isteyen Medine halkını kırmadan nasıl kalacağı yere karar verdiği anlatılır. Hamza'nın tabiriyle Musa'nın beşiği gibi olan mescidin yapımı akabinde sıra gelir Habeşli Bilal'in ilk müezzin olacağı, Abdullah Bin Zeyd'e gösterilen rüya, Bilal'in İslam'a verdiği hediye, Ezan. Eserde o sözleri ilk nasıl söylediğini "sıralamayı peygamber verdi ve şekli bilirseniz, sözlere yolun yarısından daha yakınsınızdır" şeklinde anlatır. "Allah'ı yücelt, Resulünü ilan et, namaza teşvik et, Allah'ı yücelt." Sonrası Bedir, Uhud, Hamza'nın şehadeti, Hendek, Mekke'nin fethi ve Kabe'nin temizlenişinde ezan. Özellikle Hendek ve Mekke'nin fethine parantez açmam gerekirse eğer öncelikle Hendek savaşında efendimizin yine azat edilen İranlı köle Selman'ın tavsiyesine uyarak savaşa ismini verecek hendekleri kazdırması onun istişare konusundaki hassasiyetini bir siyer özelliği olarak bize göstermektedir. Eserde şaşırtan noktanın Mekke'nin fethinde ise çarpışma olmadan şehrin putlardan temizlenmesi beklenirken, Kabe'nin temizlenişinin sembolünün de Bilal'in ezanıyla olmasıdır. Efendimizin vefatı sonrası keder Bilal'i suskunlaştırır ve ezan okumaz. Anlatılan odur ki birinde bir kereye mahsus Kudüs'te halkın isteği ve Hz. Ömer'in ricasıyla ezan okumuştur. Sonra yine yoldaşı, sözcüsü olduğu Allah resulünün kabrini ziyarette son ezanı okuması için ricada bulunan onun pek kıymetli torunları Hasan ve Hüseyin'i reddedemeyeceğini hissettiği için okumuş ve Medine sokakları ağlayan insanlarla dolmuştur. Demem o ki, İslam tarihini, şahit olan bakışla ve başka bir gözle okumak isteyen herkese "Ben Bilal'i" gönül rahatlığıyla tavsiye edebilirim.


-Yaşam Serüveninde Son Durak: Ölüm- "Kentleri ateşe verin, insanları kırıp geçirin her şeyi kökünden kazıyın, bu çürümüş dünyadan hiçbir şey geriye kalmadığı zaman yerine daha iyisi biter belki." (Zola, 2019). Ölüm, pek çok yazarın üzerinde derinlikle durduğu bir konudur. Bazı yazarlar; ölümün bir son olma halinden söz eder. Bazıları, ölümü bir kutlayış olarak görür. Bazı yazarlar, hayattayken cesaretsiz olanları, ölüler kategorisinde sayar. Bazıları, ölümü, yeni bir evreye geçiş olarak değerlendirir. Bazı yazarlar, ölüm haline coşku ile bakar. Zola: "Ne müthiş bir serüven artık, yaşayıp yaşamadığımızı bile bilmiyoruz" diyor o muhteşem eseri "Gerçek" adlı kitabında. İnsan ömrünün evrelerinde belki de son durak olarak gözüken ölüm; aslında bizim inanç ve kültürümüzde de farklı yaklaşımlarla tariflenmektedir. Örneğin kutsal kitabımızda: "Bil ki sen ölülere işittiremezsin, arkalarını dönüp giderlerken sağırlara da çağrıyı duyuramazsın" (Erişim: 2023, Neml suresi,80) ayeti ya da "Dirilerle ölüler de bir değildir. Doğrusu Allah, dilediği kimseye işittirir. Sen, kabirlerde olanlara işittiremezsin" (Erişim: 2023, Fatır,22) ayetleri, bizlere ölüm kavramının gerçek ve mecaz anlamlarını birarada sunmaktadır. Ölüm halinin hayattayken de yaşanabileceği ve kişiyi gerçeklerden habersiz kör ve sağır halde bırakması, Zola'nın tespiti olan yaşayıp yaşamadığını anlamama hali ile benzerlik göstermektedir. Kutsal kitabımızda geçen ölüm tariflerinin tersine, dirilik halleri de yine ölüm kavramı ile açıklanabilmektedir. Örneğin, "Allah yolunda öldürülenlere sakın "ölüler" demeyin. Çünkü onlar diridir, fakat siz farkında değilsiniz" (Erişim: 2023, Bakara, 154) ayeti de bizlere, ölü olsa dahi yaşamaya devam etme halinden söz eder. O halde ölüm, aslında bizleri gereçk yaşamdan ve yaşamın nasıl olması gerektiğinden de konuşmaya mecbur bırakmaktadır. Ölümün ilk ve ilk anlamı sonrası mecaz anlamları üzerine yaptığımız birkaç açıklamadan sonra, Emile Zola'dan ve "Nasıl Ölünür?" adlı kitap çerçevesinde, ölümden söz etmeye devam etmek istiyorum. Emile Zola, Fransız bir yazar. 1840-1902 yılları arasında yaşamış olan yazar, yaşadığı dönemde çığır açan bir edebi akıma da mensup olarak, çok sayıda değerli eser üretmiştir. 19.yy, Sanayi Devrimi'nin ardından, pekçok ülke için sanayileşme yarışına girişildiği yılları ifade etmektedir. Sanayi Devrimi'nin etkisi ve artan demiryolu faaliyetleri ile başta İngiltere olmak üzere, Batı Avrupa, Kuzey Amerika ülkeleri, Japonya gibi ülkeler aynı hızla ekonomik ve toplumsal dönüşüm içine girmiştir. Şüphesiz bu toplumsal dönüşümde, köyden kente göçün artması ve kentlerdeki aksaklıklar, emek sömürüsü ve bu durumun insanlar üzerindeki olumsuz etkileri, edebiyatta da uzun uzun işlenmiştir. Zenginleşen burjuvazinin köksüzlüğü bir yandan da idealizmi, sayıca artan işçi grubu ve emek sömürüsünün artması, yine toplumun problemlerinin incelenerek edebiyata taşınmasında önemli ayrıntılar olarak belirginleşir. Bugüne kadar Klasizm ve Romantizm ile kurgusal eserlerin oluşumu, arsitokratların zengin ve gösterişli hayatları, yerini Realizme bırakarak toplumsal konuların öne çıkmasını sağlamıştır. Bu konuda şüphesiz en etkileyici eserleri veren yazarların başında Emile Zola gelmektedir. "Germinal", "Nana", "Meyhane", "Medan Geceleri", "Nasıl Ölünür?", "Hayvanlaşan İnsan" gibi önemli eserleri, onun toplumsal gerçeklikleri, toplumsal sınıf farklarını, kırsal ve kent hayatının farklılıklarını, dünyanın adaletsiz düzeninde insanın düştüğü farklı durumları zihinsel ve fiziksel yönleriyle anlatmaktadır. Eserlerinde, kurgusallıktan uzak, olan şeyleri net bir tavırla ortaya koyması onu Reazlim akımının mensuplarından yaparken, özellikle onun insan sorgulamaları, insanların içinde bulunduğu ruh hallerini ve durum betimlerini yapması, onun bu akıma farklı bir yorum getirmesini de sağlamıştır. Bu sebeple Zola, Naturalist olarak da bilinmektedir. Kurgusallıktan uzak, akıcı ve duru dili, aynı zamanda toplumsal açıdan tabu olan bazı konuları açıkça ifade etmesi onu dönemi içinde farklı bir konuma getirmiştir. Eserlerinden en önemlisi "Germinal" ve "Nana" olarak bilinse de "Nasıl Ölünür?" adlı eseri, eserlerinin çoğunda bahsettiği ölüm ve yaşam sorgulamalarının yoğunlaştığı önemli bir diğer kitabı olarak bahsedilmeye değerdir. "Nasıl Ölünür?" birbirinden farklı beş öyküden oluşan, Türkçe çevirisi ile 42 sayfa süren bir kitaptır. Öykü kahramanlarının her biri, farklı sosyal sınıfa mensup kişilerden meydana gelmektedir. Kahramanlar, farklı yaşam şartları, farklı alışkanlıklar ve farklı inançlara sahip olsa da ortak bir zeminde buluşarak eşitlenirler. Bu evre, ölüm evresidir. Her kahraman, ölüme yakın olduğu esnada, aslında hayata bakış açısını, ölümle burun buruna kaldığı o son saatlerde ölüme de bakış açısını ortaya koyar. 19.yy Avrupası'nda, henüz küreselleşme etkilerinin yaygınlaşmadığı, dini bir hayatın bulunduğu da sezilir betimlemeler ve sosyal hayat tariflerinden. Kırsalda ya da şehirde yaşayan, zengin ya da fakir, aynı ölüm ve cenaze ritüelleri devam eder. Ufak farklılıklar bulunmaktadır. Ekonomik olarak daha iyi durumda olanların, cenaze törenleri daha özenli olur. Bazı kahramanların sevenleri vardır, bazılarının yoktur. Bazıları ölüme yalnız gider, bazılarının ardından sevenler birkaç yaş döker. Çoğu zaman, ölümden sonra kaldığı yerden devam eder hayat. Bazı kahramanlar, zaten geldiği yerin toprak olduğunu bilerek, ölümü sakince beklerler...Din halen toplumu belli düzeyde bağlayabilmektedir. Cenaze törenlerini gören halk, birkaç dakika da olsa halen ölümü ve varlığını düşünebilmektedir. Zola, bu kısa kitabında farklılıkları, dünyada sadece ölümün eşitleyebileceğini anlatmaktadır. Kitaptan yapılacak etkili, alıntılarım yok. Fakat bütünsel olarak bakıldığında bu etkili kitap, halen insanı terbiye edebilecek tek gerçeğin ölüm olduğunu açıkça ve sade bir dille ortaya koymaktadır. Ölümün insanlar arasında evrensel bir gerçeklik olması, kitabı da tüm kültürler için önemli bir hale getirmektedir. Yaşadığımız büyük felaketin peşisıra okuduğum bu kitap ile farklı bir burukluk yaşıyorum. Şüphesiz inancımız gereği, ölüm bizler için bir cenaze ritüelinden ibaret değildir. İnsan ölümü her saniye hücrelerinde tecrübe ettiği gibi, ölümün verdiği derslerle ruhen yeniden ve yeniden dirilebilmektedir. Bu durum, ölümü bizler için rijit bir hal olmaktan çıkarıp hayatla iç içe devamlı akışkan bir hale dönüştürür. İnancımızda, ölüm ve diri olma hali ilk anlamı dışında katman katman genişleyebilmektedir. Üstelik Hay, yani daima hayatta olma hali bizler için yalnızca yaratıcımızın bulunduğu bir özellik olarak kabul edilmektedir. İnsanlar için ise dosdoğru yolda olma hali gerçekte yaşamak ile ilişkili tek haldir. Dünya yolculuğu uzun bir yol ve ancak ölüm hali ile ahiret evresine geçilebilmektedir. Ölüm bir son değil, evre değiştirerek insan hikayesinde bir devam dönemeci aslında. Üstelik dünya hayatında yaşanan zorlukların, bizleri gerçek yerimize ulaştırmada belki de en doğru duraklar olduğunu söylemeliyiz. "...bu çürümüş dünyadan hiçbir şey geriye kalmadığı zaman yerine daha iyisi biter belki" diyen Zola'nın bilmeden bir cennet tarifi yaptığı anlaşılıyor. Öyle ya, insanın başka türlü bir mekanda mutlu olamayacağı en büyük gerçeklik. Deprem sebebi ile vefat eden tüm kardeşlerimize Allah'tan rahmet, kurtarılarak birer çiçek gibi topraktan biten depremzedelere acil şifa, ailelerine sabır, görerek etkilenen bizlere ise büyük ibretler ve dönüşümler diliyorum. Fırıncıoğlu, S. (2016). Gerçekçilik Akımı, Akımın Yöntemi, Türleri ve Gerçekçi Akım İçinde Erich Marıa Remarque. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi. Prof. Dr. Hayrettin Karaman, P. D. (2020). Kur'an Yolu Türkçe Meal ve Tefsir. TDV Yayınları. Oda, O. A. (2018). EMİLE ZOLA'NIN NANA KARAKTERİNDE ÇEVRE VE UNSURLARI. Research Article. Zola, E. (2019). Germinal. İstanbul: İş Bankası. Zola, E. (2020). Nasıl Ölünür? İstanbul: Karbon Kitaplar.


Bir kitabı, şahsı veya eseri önemli kılan bazı faktörler vardır. Bunlar; ilk olma, özgün olma, kitabın içeriği, yazanın, icra edenin yetkinliği, yazanla yazılanın ilişkileri, tutarlılığı, karakteri vb. dir. İşte bu kitabı ve yazarını da önemli kılan birçok sebep vardır. Yazar'ı önemli kılan öncelikle iyi bir yazar, şair ve düşünür olasının yanı sıra yazının konusu olan Mehmet Akif Ersoy'la olan zaman, fikir, eylem ve aksiyon birliği içerisinde olan, aziz dost ve arkadaş olmalarıdır. Aynı zamanda en önemli özelliklerden biriside Milli Şairimiz Ersoy'un hayatında, kendisiyle ilgili yazılan ilk ve tek kitap olmasıdır. Her ikisi de ülkenin büyük felaket yaşadığı o zaman da aynı his, ıstırap ve hicranı duymuşlardır. Duymakla kalmayıp bunun mücadelesini vermiş, milletin değerlerine bağlı olarak, bayrak ve vatanına sahip çıkarak aşık olmuş aynı iman ve ideal doğrultusunda hem fikri hem de fiili mücadele etmişlerdir. Nazif için Ersoy'un dostluğu o kadar önemlidir ki Akif'in dostu olmakla iftihar eden Süleyman Nazif, kitaba, Akif'le kendisini tanıştırdığı için Mithat Cemal'e teşekkür etmekle başlamıştır. Süleyman Nazif'in yazdığı bu kitap, Akif hakkında yazılmış olan ilk kitaptır, 13 Eylül 1919'da bitirilmiş. Ancak, Süleyman Nazif'in Malta'ya sürülmesi, araya başka olayların da girmesi nedeniyle yayımına fırsat olmamıştı. Eser yayımlanmadan önce, 1919 yılının Temmuz ile Eylül aylarını kapsayan iki aylık süreçte Servet-i Fünun Dergisinde tefrika halinde yayımlanmıştır. Nazif tefrikayı kitaba dönüştürürken kendi ifadesiyle esere "birkaç sayfa daha ilave etmiştir." Bu birkaç sayfadan kasıt da, devrinde "Asım" hakkında kaleme alınan çok az değerlendirmeden biri olan "Bir Mucize Şiir" adlı yazıdır. Nazif, bu kitabı ve "Bir Mucize Şiir" adlı yazısıyla Akif literatüründe önemli bir yere sahip olmuştur. Hem kitap hem de yazı, devrinden sonra yapılan Akif ile ilgili çalışmaları ciddi anlamda etkilemiş ve şairle ilgili verilen/verilecek olan birçok hükmün kaynağını da oluşturmuştur. Süleyman Nazif. 1919'da kitabı bitirdiği zaman da Mehmet Akif'in ilk beş kitabını inceliyordu. Asım 1924'de yayımlandığından, Süleyman Nazif, bunu da incelmiş ve kitabının sonuna bu incelemeyi eklemiştir. Asım şiiri yayımlanıp ta karşı basının ilgisizliğinden yakınan Süleyman Nazif "Bir iki gazete yalnız intişarını haber verdi ve galiba bir ikisi de bir iki cümle-i takdir ilave eyledi." tespitinde bulunarak "İstikbalin daima onunla meşgul olacağına eminim." şeklinde kanaatini ifade etmiştir. Tanzimat sonrası modern Türk edebiyatçıları birçok biyografi ve monografiler kaleme alarak, eserleriyle edebiyat tarihine yardımcı oldukları gibi, geniş kesimlerin, hakkında yazılan şair ve yazarların daha iyi tanınmalarına ve anlaşılmalarına oldukça ciddi katkılara vermişlerdir. Süleyman Nazif'in bu kitabı da onlardan bir tanesidir. Nazif, Akif'in portresini çıkarmış, şairimizin şiirlerini, fikirlerini ve dünya görüşünü ayrıntılı bir şekilde ele alarak okuyucuya tanıtmıştır. İlk baskısı 1944 yılında yapılmış olan eser bu zamana kadar birçok yayınevi tarafından yayımlanmış olan Mehmet Akif kitabının beşinci baskısı Mihrabad Yayınları tarafından basılmıştır. Bu eserde iki mümtaz şahsiyet ve aziz dost buluşmuştur. Her ikisi de aynı duygu, inanç ve ideallere sahip yazar, şair ve birer aydın olarak; vatan ve millet söz konusu olduğunda uyanan, dirilen, bununla kalmayıp çevresindekileri de uyandırmayı, bilinçlendirmeyi vazife addeden idealist aydınlarımızdır. Süleyman Nazif ve Mehmed Akif iki yakın dostlardır. Nazif, aynı zamanda nesirde de üstattır. Nazif, Akif'i gönül gözüyle sevip hayatından muhtelif kesitleri ele alarak kitabında şairimizin şiirlerini, fikirlerini, eserlerini ve dünya görüşünü ayrıntılı biçimde ele alarak okuyucuya anlatmıştır. Süleyman Nazif, önce Akif'in bir sanatkar olarak portresini ortaya koymuş ve onun bir insan olarak meziyetlerini de dile getirmiştir. Süleyman Nazif, Akif'i bizimle sohbet ediyormuşçasına gayet samimi bir şekilde, lafı dolaştırmadan, eğip bükmeden olduğu gibi anlatma yoluna gitmiştir. Akif'in yetiştiği çevreyi, o dönemin edebiyat alemini, fikir muhitlerini, şairin duygu ve düşüncelerini, zorlu mücadelelerini özlü biçimde aktarmıştır. Nazif, bir bakıma, iyi düşünülmüş, üstünde çalışılmış ve hakkı verilmiş bir Akif portresi çizmiştir. Bugün de halen İslam dünyasının karşı karşıya bulunduğu problem ve yaşanılan sıkıntıları gerek Süleyman Nazif gerekse Mehmet Akif Ersoy gibi birçok münevverimiz yüz yıl önce görmüş ve Müslümanlara ne yapılması gerektiğini ikaz etmişlerdir. Nazif'de aynı kaygılarla gerekli uyarılarda bulunmuş, ancak maalesef bu ikazlara karşı Müslümanlar gereğince kulak vermediklerinden aynı problem ve sıkıntılar aynen devam etmektedir. Bu esrin okunması Safahat'a, Mehmet Akif'e daha farklı ve gerçekçi yaklaşılmasını, bu da büyük şair ve eserin verdiğ mesajlarının daha iyi anlaşılmasını ve haberdar olunmasını sağlayacaktır.


Yapılan bir araştırma sonucunda, gençleri deizme yönelten 21 önemli soru tespit edilmiş. Bu sorular, soruyu soran genç beyinler için açıklanması veya anlaşılması zor veya bu nedenle popüler görünen sorular. Ne var ki hiçbir soru cevapsız değildir ve cevapsız bırakıldığı için de hep popüler kalması beklenemez. Ancak günümüz dünyasında, popülerliği belirleyen ölçüt kalabalıklar olduğu için o güruhun bir parçası olmak popülerliğin kendisi olarak işlev görür. Zaten kalabalıkların oluşmasını sağlayan da hakikatinden kaçan insanların sayısal çokluğudur. Zira kalabalıkların hakikat için bir araya geldiği tarihte görülmüş bir şey değildir ve hakikatin tarafında olanlar her zaman azınlıkta olmuşlardır. Nitekim deizm için bunca yaygarayı koparanlar da bundan vareste değildir. Soru sormak çoğunluğa göre büyüleyici bir eylemdir. Fakat onun cevabını aramak ve bunun zahmetine katlanmak da asıl faziletli olan davranıştır. Yeter ki soru için de cevap için de kişi kendini tek ve vazgeçilmez ölçüt olarak görmesin. Çünkü kendini otorite olarak görme bedbahtlığına kapılmış bir kişiyi tanımlamak için, sonu izm'le biten hiçbir kavram yeterli olmayacaktır. Burada bizi ilgilendiren mesele ise insanı hakikatinden koparmaya çalışan ideolojilerden biri olarak, deizmin neden ve nasıl bir salgın haline gelip bulaştığı ve bu salgının tedavisinin ne olduğudur. Ancak bundan önce ilgilenilmesi ve çözülmesi gereken asıl sorun, salgına yakalanan kişinin tedaviyi isteyip istemeyeceğidir, çünkü deizm bir konfor ideolojisidir ve bu nedenle ihtiraslarını konfora dönüştürenler için bu dönüşüm bir tehdittir. Yine de hakikat tedavi edici ve uyandırıcıdır, lakin herkes daldığı derin uykudan da uyan mak istemez. Değerli alim Emrah Demiryent tarafından kaleme alınan 21 Soruda Deizm başlıklı çalışma da yukarıda bahsettiğimiz 21 soruya cevap vermekle yetinmiyor, aynı zamanda bu problem üzerine Müslümanca düşünmenin imkanı üzerine bir alan da açıyor. Deizmin tanımı, tarihçesi ve onu gündemde tutan temel nedenler üzerine açıklamaların olduğu giriş bölümüyle başlayan eser, birinci bölümde deizmin aklı önceleyen iddiasına da aklın tarifi ve mahiyeti üzerine asıl bilinmesi gereken bilgiyi okuyucuya aktararak cevap veriyor. İkinci bölümde, 'yaratıcı inancı' başlığı altında yaratıcının varlığı ve onun varlığının zorunluluğu problemi tartışılırken, din felsefesinin de konusu olan 'akli deliller ışığında Allah'ın varlığının ispatı', imkan, hudus, hareket, illet ve metafizik deliller ışığında güçlendiriliyor. Bu delillerden ayrı olarak Allah'ın sıfatları olan Hayat, Kudret, İlim, İrade, İşitme, Görme ve Kelam detaylı olarak aktarılıyor ve deizmden çıkış yolunun da ancak Allah'ı iyi tanımakla mümkün olacağı dile getiriliyor. 'Peygamber inancı' başlıklı üçüncü bölümde, yaratıcı dışında bir şey kabul etmeyen deistlere karşı peygamberliğin ve yaratıcı tarafından peygamberlere gönderilen tüm ilahi mesajların, dinin ve bunların gerekliliğinin ispatı yapılıyor. Deizmin asıl kaçış alanı olan bu bölüm, insanlığa yüklenen kulluk görevinden onu inkar ederek kaçmanın hakikati ortadan kaldırmadığını ve peygamberlerin hepsinin insanlığa bu amaçla bir uyarıcı ve uyandırıcı olarak gönderildiğini delilleriyle açıklıyor. Son bölümde ise başta bahsettiğimiz, deizmin oluşturduğu zihinsel konforun sorduğu ve deistler için çok cazip görünen 21 soru, hem mantık hem de kelam ilmi ışığında ayrıntılı, açık ve anlaşılır bir şekilde ve teker teker cevaplandırılıyor. Gerçek manada ikna olmak isteyenler için eserdeki her şey gayet net bir şekilde ifade edilmiş. Eser, cevap verme konusunda yeterli ilme, ikna kabiliyetine ve cesarete sahip. Okuyucudan beklenen ise zihinsel konforunu terk etmek için yeterli cesarete sahip olmak. Çok güzel bir değerlendirme yazısı olmuş hocam. Özellikle, "kalabalıkların hakikat için bir araya geldiği tarihte görülmüş bir şey değildir," sözü acı ve değerli bir tespit. Nasıl oluyor da aklına bu kadar güvenen insan hep yanlış üzerinde mutabakat sağlıyor diye düşündürdü bana. Bu da bir nevi konfor demek ki. Eylemlerinin sonuçlarını yok sayma konforu. Başka bir ifadeyle deve kuşu konforu.


Dünyanın giderek tuhaflaştığı, her şeyin giderek anlamdan yoksun bir hale getirildiği, hazzın ve hızzın temel kazanım olarak sunulduğu, doyumsuzluğun giderek arttığı, düşünmenin bir lüks, okumanın bir vakit kaybı, entelektüel faaliyetin amaçsız bir uğraş olarak kabul görmeye başladığı çağda, söz üzerine, anlam ve hakikat üzerine konuşmak akıntının tersine göre kürek çekmek demektir. Ama her halükarda çağa ve insanlığa karşı bir sorumluluk bilincinde olanlar bu zor işten vazgeçmeyerek yine insanlık adına çabalamaktan geri durmadılar, vaz geçişler olsaydı insanlığın alacağı durum kaotik ve bir o kadar da grift bir hale bürünecekti. "söz artık anlam taşımaya ihtiyaç duymaz; çünkü anlam verdiği şeyden kopartılmıştır" (Ellul, 2021, s. 264) yaklaşımı, günümüz dünyasında ortaya çıkan iletişim biçimleri üzerinden genel bir değerlendirmeyi ortaya koyar. Söze ihtiyaç duymadan, sözle bağını kesen büyük bir kitle ile karşı karşıyayız. Ortada dolaşan söz, içerikten, anlamdan yoksun bir hale girerek sadece belirli bir hedefe yönelik, fabrikasyon bir mamul olarak değerlendirilmektedir. Sözün duyguyu ve düşünceyi taşıma evresi, görselliğe yenik düşmüş gibidir. Zamanın insanları, söz ile anlatmak yerine göstererek anlatma yolunu seçmiştir. Günümüz dünyasında düşünmek, zihinsel konforu bozmak ile eşdeğer bir durumdadır. Zihinsel konforu bozmak, bedensel konforu da beraberinde getirecek, dolayısıyla devasa boyuttaki sistemin o kişi için bozulması durumu ortaya çıkacaktır. Bu bakımdan sistem, düşünmemek için bütün imkanlarını seferber etmiştir. Bu sistemi de ortaya koyan insanlarsa bunun nasıl bir paradoks olduğunu, insana rağmen insan düşüncesinin neye hizmet ettiği giderek bulanıklaşmakta, ama öz itibariyle çarklar arasında kalan bir akıl ve vicdan durumu ortaya çıkmaktadır. Düşüncede Kayboluş, Zena Hitz'in "düşünmeyi" odak noktasına alarak, günümüz dünyasında anlamdan yoksun bir mutluluk arayışı içerisinde kendini konumlandıran insana, asli mutluluğa dair bir çağrıyı dillendirirken, hakikatin ve anlamın peşinden neden gidilmesi gerektiğini de ortaya koymaktadır. Hitz, ortaya koyduğu çalışma ile entelektüelliği de sorgulamakta, bununla birlikte bu yolda yürürken çekilecek çileyi de bir nevi göstererek acının her zaman mevcut bir gerçeklik olduğunun altını çizmektedir (Hitz, 2023, s. 23). Bilginin ve öğrenmenin sorgulamasını yaparken bilgiyi ne için elde etmeyi amaçlıyoruz. Sosyal dünyamızda daha eğlenceli işler mevcutken, saatleri masa başında, kütüphane köşelerinde, kitapçılarda, ekranlar karşısında harcamamız neden? Bunu yapabilmek için temel motivasyon kaynağımız nedir? Evin temizliği, ormanda yürüyüş, sonbahar yapraklarından toplayıp kataloglamak, eski zarflar üzerindeki pulları bir defterde biriktirmek, eski paraları masa üzerinde sergileyip üzerini şeffaf bir cisimle kapatmak, çöp sepetini boşaltmak, kapının önünü temizlemek, yola düşmüş bir taşı kaldırmak... gündelik hayatımızın bir parçası olan bu unsurlar genellikle daha çok huzurlu, daha temiz ve sağlıklı bir iç yaşantı için yapılır. İbadet etmek, müzik dinlemek, sanat ile uğraşmak da başka dünyayı anlamlı hale getirmenin farklı eylemleri. Tüm bunlar ele alındığında insanın birçok işi yapabilme yetkinliğine sahip olduğunu, fakat zamanla sadece belirli bir eyleme, belirli bir işe yönlendirilip rutin ve makineleştirilerek bu özelliğinden gittikçe uzaklaştırıldığı ortadadır. Çalışmak, bir şeylerle uğraşmak, belirli ve düzenli bir tekrarda yapılan her iş, her daim insanları kaygıdan ve stresten uzaklaştırırken makineleştirmemeli, ona kendisi ile olabileceği, kendisi olarak kalabileceği, serbest zamanı da vermeli. Serbest zaman, insanlık tarihi boyunca en verimli ve en iyi zaman biçimi olarak hep anılagelmiştir. Çünkü bu anda, insanlar, bir iç sorgusu, ilgi duyduğu alanlara dair bir girişim, farklı dünyaları görme için bir vesile elde eder. Serbest zamanında yaptığı tüm şeyler insanda onarıcı bir unsur olarak yer edinir. Hitz, "entelektüel yaşam, özellikle de acılarla dolu bir dünyada neden önemli olsun. Toplumlarımızın kırık parçalarını onarmada ya da sınırlarındaki karanlığı geri püskürtmede nasıl bir rol oynayabilir ya da oynamalıdır?" (Hitz, 2023, s. 34) sorusunu sorarak bu sorulara cevaplar aramaktadır. Aradığı cevaplar bütün insanlığın aslında peşinde olduğu, bir öğrenme merakının neticesinde sığındığı limanları da gözler önüne sermektedir. Öğrenme merakı, kişide içsel bir serüvenle kendini gösterir. Bu da düşünmekle kendini gösterir. Düşünmek, tefekkür etmek, onun üzerine yoğunlaşmak insan olmanın bir gerekliliğidir. Düşünmek, tefekkür etmek bütün ilahi kitapların odağında olan temel bir uyarıcıdır. Dolayısıyla öğrenme merakını tefekkürle elde etmek ve asli unsurun bu tefekkür halini gündelik hayatımızda da sürdürebilmektir. "Eğer para için çalışıyor, yaşam için gerekli temel ihtiyaçlara para harcıyor ve hayatımı çalışmak etrafında organize ediyorsam, o zaman hayatım anlamsız bir uğraş uğruna çalışma sarmalından ibarettir. Bu, dondurma alıp hemen paraya çevirip satmaya ve sonra da elde edilen geliri yine dondurmaya harcamaya benzer. Para için çalışmak ve maaş çekini nakde çevirmeye giderken düşen bir örs tarafından ezilmekten daha az trajik değildir. Faaliyetler tatmin edici bir şeyle sonuçlanmadıkça değerli değildir." (Hitz, 2023, s. 45). Dünya, geldiği süreç itibariyle vahşi kapitalist süreç içerisinde. Yerel bir tabirle, ekmek artık aslanın ağzında değil midesinde. Gündelik hayatını ikame etmek için gittikçe daha çok çalışmak zorunda kalan insanlar, yapay tüketim unsurları ile sisteme bağımlı birer tüketici, kimi zaman kullanıcı, kimi zaman müşteri olarak anılır. Serbest zaman günümüzde eğlence ile birlikte anılan, keyfin sürdürülebilmek adına, konforlu bir yaşam olarak lanse ettirilir. Kapitalist süreç, günümüz insanının "serbest zamanını" da sömürülecek bir alan görmekte ve bu serbest zamanını ona sunduğu tüketim unsurlarıyla doldurmaktadır. Hitz, bu duruma bir itiraz getirir. Ona göre serbest zaman, yeniden çalışmaya başlamadan önce rahatlamak ya da dinlenme zamanı değil, eğlence için harcanacak zaman ise hiç değildir. Serbest zaman, tamamen içsel bir alandır, tefekkür etme ve dünyayı olduğu gibi anlama ve anlamlandırma sürecidir (Hitz, 2023, s. 45). Kapitalist süreç, her bir bireyi modern bir Martin Eden formuna bürüyerek ağır çalışma koşulları altında ezmeye devam ederken araya serpiştirdiği "serbest zamanlar" ile Martin Edenlere bir lütuf ihsan etmekte. Bu zamanlarda da "yorgunluk toplumu" (Han, 2019) haline gelmiş insan yığınları, bu anları tamamen dinlenmeye yahut eğlenmeye harcayarak bu zamanları çok verimli kullanamamaktadır. Hitz, bu duruma da bir eleştiri getirerek; şu anki hizmet sınıfının efendilerinin dahi boş vaktinin olmadığını, dolayısıyla köle, kölenin kölesi konumuna eriştiğini ve bu köleler yığınının en tepesinde ise "makaleler yazan, hayvanları inceleyen ve politikanın doğası üzerine spekülasyonlar yapan sömürücü bir çiftçi beyefendi bile değil, daha yüksek bir sosyal kademede başka bir köle" olduğunu ifade eder (Hitz, 2023, s. 50). Serbest zamanlar ve içerisinde bulunulan koşullar, bazen bir imkan olarak da görülebilir. Hitz, bunu birkaç çalışma üzerinden örneklendirmektedir. Jhon Baker'in uzun yıllar boyunca Essex'teki Otomobil Derneği'nin ofisinde çalışırken serbest zamanlarını belirli bir sistematiğe oturtarak The Peregrine isminde, bu gün belgesel dünyasına ilham olan ve alanında saygın bir yere sahip olan dünyaca bilinen eserin ortaya çıkmasını sağlamıştır (Hitz, 2023, s. 50). Başka bir örnek Şair Wallece Stevens'ın bir sigorta acentesinde çalışırken şiirler yazması ve şiirlerinin dikkat çekici bir biçimde çok iyi olmasının nedeninin yine belirli bir sistematik içerisinde serbest zamanını şiirle doldurmuş olmasına bağlamaktadır. Netice Wallece Stevens, Pulitzer Şiir Ödülü ile birlikte şiir dalında birçok ödül alan bir şair olmuştur. Bir başka örnek; Alice Kober adında bir öğretmene ait. Alice Kober, çizgi yazısı/çivi yazısı olarak bilinen Lienar B'yi çözmek için iş dışındaki bütün vaktini buna harcamıştır. Dilbilimciler için çözülmesi imkansız olan bu eski dili çözmek için yaşadığı sıkıntılara rağmen-bunların başında yaşadığı dönem itibariyle kağıt sıkıntısı da vardı- bu dili deşifre etmeyi başarmıştır (Hitz, 2023, s. 51). En zorlu koşullarda içsel yoğunluğun önemini Victor Frankl'ın Auschwitz'de mahkum olduğu dönemleri anlattığı İnsanın Anlam Arayışı kitabında görebiliriz. Bunun gibi birçok örneği sıralayan Hitz, öğrenmenin çeşitli şekillerde bir yoğunlaşmaya ihtiyaç duyduğunu, dolayısıyla serbest zamanın bu öğrenme sevgisi ile doldurulmasının önemini ortaya koyar. Ona göre "Öğrenme sevgisi insanlar arasında geneldir ve çeşitli şekillerde ve derecelerde sürdürülür. Ancak tabiat sevgisinin aksine, onu her zaman fark edemeyiz" (Hitz, 2023, s. 57). Öğrenme ve entelektüel yaşam sadece akademisyenlerin alanı değildir, bütün insanlığın istifade edebileceği, kendini keşfetmek isteyen herkesin kullanımına açık bir alandır. Ellul, J. (2021). Sözün Düşüşü. İstanbul: Paradigma Yayınları. Han, B.-C. (2019). Yorgunluk Toplumu. İstanbul: Açılım Kitap. Hitz, Z. (2023). Düşüncede Kayboluş Entelektüel Bir Yaşamın Gizli Zevkleri. İstanbul: İz Yayıncılık. Ritzer, G. (2021). Toplumun McDonaldlaştırılması. İstanbul: Ayrıntı Yayınları. Jack London'un romanı. Başkarakter Martin Eden, parası bittiği için bir çamaşırcıda haftanın 6 günü günde 14 saat çalışması gerekli bir işe başlar, bu işe başlamasıyla okuması için gerekli olan konsantrasyonunun buharlaştığını söyler- bu durum ağır ve yorucu işlerde çalışan herkes için geçerlidir.


Türkler, tarih boyunca farklı coğrafyalarda muhtelif devletler kurmuşlardır. İsimleri farklı olsa dahi bu devletler birbirinin devamı niteliğindedir. Bu devletlerden biriside milli tarihimiz açısından büyük bir öneme sahip olan, Büyük Selçuklu Devleti'dir. Selçuklular; Oğuzların, Kınık boyuna mensup olup İslam dininin Türkler arasında hızlı yayıldığı bir dönemde, ismini de aldığı Selçuk Bey zamanında İslam dinini kabul etmişlerdir. Selçuklular, İslam'ın mensubu olduktan sonra bu şevk ve İslami nizam ile büyüyerek, Halifenin kurtarıcısı ve İslam'ın sancaktarı olmuşlardır. - Kuruluş Devri - Yükselme Devri - Fetret Devri - İkinci Yükselme Devri - Selçuklu Devleti'nin Başlıca Çöküş Sebepleri Kuruluş devri adlı ilk bölümde; Selçuklu hanedanının soyu ve mensup olduğu boy hakkında bilgi verilmiş ve Selçuklu Devleti'nin ismini aldığı Selçuk Bey'in ordu komutanlığından bahsedilmiştir. Ayrıca eserde Gazneli ve Selçuklu Devleti arasında gerçekleşen Dandanakan Savaşının Selçuklu Devletinin bağımsızlığına etkisinden bahsedilmiştir. Savaş sonucu eserde, " Selçuklular artık Horasan'da tamamen müstakil bir devlet kuruyorlar ve büyük bir imparatorluk için ilk adımlarını atıyorlardı." Cümleleriyle ifade ediliyor. Ve yine eserde, Dandanakan Savaşı kazanıldıktan sonra Selçuklu beyleri toplanarak Tuğrul Bey'i "Horasan Emiri" ilan ettikleri sonrasında ise Sultan Tuğrul Bey'in Anadolu fetihlerine başlayarak, ordusuyla birlikte bugünkü Muradiye kalesi olarak bilinen yeri almıştır. Anadolu seferlerini hızla sürdürmeye devam eden Tuğrul Bey, Malazgirt önlerine kadar gelip ordusunu üçe ayırarak bu yeri muhasara etmeye başlasa da kış mevsiminden dolayı muhasarayı kaldırarak ordusunu bu bölgeyi terk etmiştir. Eserde ifade edildiğine göre; Sultan Tuğrul Bey Bağdat'tan Rey'e döndükten sonra hastalandı ve (4 Eylül 1063) 'da vefat etti. Öldüğü şehirde yani Tahran civarındaki Rey'de defnedildi. Bugün de varlığını koruyan türbesi Burc-ı Tuğrul olarak anılmaktadır. Sultan Tuğrul Bey kaynaklarda adaletli, dindar olarak zikredilmektedir. İkinci bölüm Yükselme Dönemidir. Bu bölümde, Tahtın varisi olan Alp Arslan'ın kardeşleriyle girişmiş olduğu taht mücadelesi ve bu mücadeleyi kazanarak Selçuklu tahtının sahibi ve ülkenin sultanı olması ele alınarak verilen başarılı mücadeleler ile Selçukluların topraklarını ve güçlerini daha da artırmaları ele alınmıştır. Bu bölümün en önemli konusu Malazgirt Savaşıdır. Anadolu Türk tarihi açısından oldukça önemli olan bu savaş eserde şu ifadeler ile ele alınmaktadır; "Bizans İmparatoru Romanos Diogenes, modern müelliflerin 100.000 ila 200.000 kişi arasında tahmin ettikleri büyük bir ordu ile İstanbul'dan harekete geçmişti. İslam kaynakları bu ordunun, sayısı hakkında 600.000'e varan rakamlar veriyorlarsa da bunların mübalağalı olduğu anlaşılıyor. Bizans ordusunun ağırlıklarını 2400 araba taşıyordu. Savaş aletleri arasında 1200 asker tarafından çekilen ve 10 kantar( 1 kantar 5600 kilo) taş atabilen bir mancınık da dikkati çekmekteydi. Bizans ordusunun tertibi oldukça karışıktı. Bu ordu Balkanlardaki Peçenek, Uz , Kıpçak, Bulgar gibi Türk boylarından, Slav, Alman, Franklar, Ermeni ve Gürcüler ile birçok eyaletten toplanmış askerlerden meydana geliyordu. Selçuklu ordusunun Malazgirt savaşında 40.000-50.000 kişilik bir kuvvet olduğu tahmin ediliyor. 26 Ağustos günü savaş sabahı Sultan baştan aşağı beyazlar giymiş "ölürsem kefenim bu olsun" demişti. Ayrıca ölürse yerine oğlu Melikşah'ın geçirilmesini vasiyet etmişti. Cuma namazını askerleriyle beraber kılan Sultan onları coşturucu bir konuşma yaptı. 26 Ağustos günü sabah iki taraf savaş düzenine geçti. İmparatorun bizzat merkezde yer aldığı Bizans ordusunun sağ kanadında Uz askerleri ile General Aliates , sol kanadında Rumeli askerleri ile Nikephoros Bryennios bulunuyordu. İhtiyat kuvvetleri ise Andronikos Dukas adlı bir kumandanın iradesinde idi. Selçuklu ordusu ise Türk savaş sistemine göre düzenleniyordu. Alp Arslan ordusunu ikiye ayırmış, kendisi az bir kuvvet ile düşmanın karşısında yer alırken, diğer büyük kısmı ise tepelerde pusuya yatıyordu. Savaşa ilk olarak Sultanın idaresinde bulunan Selçuklu kuvvetleri başladı. İmparator az sayıdaki bu Selçuklu ordusunu yok etmek için karşı taarruza geçti. Alp Arslan ve emrindeki kuvvetlerin muvaffakiyetle tatbik ettikleri sahte ricat hareketine inanan imparator Türkleri takip için karargahından uzaklaşmıştı. Bu arada Bizans ordusundaki Uz ve Peçenekler de soydaşları Selçukluların safına geçtiler. Bu durum Bizans ordusunun sağ kanadının bozulmasına sebep oldu. Alp Arslan ise Bizans ordusunun pusudaki kuvvetlerine kadar yaklaştığını görünce Selçuklu askerlerine genel bir hücum emri verdi. Bu hücum karşısında hatasını anlayan imparator geri çekilmeğe çalıştı ise de kanatlardan sarkan Türk süvarilerinin dar çemberi içine girdiğinden artık çok geç kalmıştı. İhtiyat kuvvetleri kumandanı Andronikos'da ordunun bozguna uğradığını ilan etmiş ve daha da gerilere çekilmişti. Bu durumu haber alan Ermeni kıtaları da savaş alanından uzaklaştılar. Akşam olduğu zaman savaş Bizans ordusunun tam bir mağlubiyeti ve imhası ile sonuçlanmış, imparator da yaralanarak esir edilmişti." Bu savaş Bizans'ın aldığı ağır bir yenilgiyle sonuçlanmış ve Türklere Anadolu'nun kapısını açmıştır. Diğer bölümleri genel olarak ele alacak olursak; Eserde, Selçuklu Devleti'nin duraklamasının başlıca sebeplerinde birisinin taht kavgaları olduğu ve bunun yanı sıra özellikle Sultan Muhammed Tapar döneminde Batıniler zararlı faaliyetleri ve bunlar ile mücadelelerinde devleti zora soktuğu ele alınmıştır. Çöküş döneminde de yine duraklama ile aynı durumlar olup, topraklarının genişlemesi ve merkezi otoritenin zayıflığı ile Türkmenlerin devlete küsmeleri diğer sebepler olarak ortaya konulmuştur. Ayrıca, Batıniler, değerli devlet adamlarını ve emirlerini öldürerek, yetenekli ve tecrübeli isimlerden devleti mahrum bırakmıştır. Erdoğan Merçil'in, Selçukluların siyasi tarihini ele aldığı bu eser alanında oldukça önemli olup sade dili ve kronolojik aktarımı ile Anadolu'nun Türk yurdu olmasının ilk basamaklarını akademik üslup ile okuyuculara aktarmaktadır. Özellikle akademik tarih okuyucuların fazlasıyla istifa edebilecekleri bir eser olup, tüm tarih okuyuculara faydalı olacağı kanaatindeyim.


Çocukluk dönemi, bireyin benliğinin ve kişiliğinin temellerinin atıldığı, aynı zamanda çevresel etkilerin en yoğun olduğu bir dönemdir. Bu dönem, bireyin çevresine en açık olduğu ve ailesine en bağımlı olduğu bir zaman dilimidir. Bu bağımlılık, annemizin, babamızın ve ailemizin sevgisine, merhametine, korumasına, bakımına ve ilgisine olan ihtiyacı içerir. Bu dönemde, içinde doğduğumuz çevrenin dini inançları, kültürel değerleri, düşünce tarzları ve davranış kalıplarını benimseriz, bu da hayata bakış açımızın genel çerçevesini oluşturur. Ancak, bu kritik dönemde karşılanamayan veya eksik karşılanan maddi ve manevi ihtiyaçlar, bireyin hayatının ileriki aşamalarında derin izler bırakabilir. Bu izler, yanlış kararlar alma veya kimlik çatışması yaşama şeklinde kendini gösterebilir. Bu tür olumsuzluklar, ruhsal bunalımlara, tutarsız davranışlara ve bir türlü kendisi olamama durumlarına yol açabilir. Daha da önemlisi, çocukluk döneminde yaşanan travmalar, bireyin ileriki yaşamında sadece kişisel sorunlara değil, aynı zamanda topluma yönelik ciddi tehlikelere de yol açabilir. Örneğin, bu dönemde yaşanan ağır travmalar, bireyin potansiyel olarak bir seri katil olmasına zemin hazırlayabilir. Bu karanlık olasılığı detaylı bir şekilde inceleyen bir bir kitaptan bahsetmek istiyorum. Söz konusu kitap Jack Rosewood'un "Nasıl Seri Katil Oldular?" adlı eseridir. Kitap, seri katilleri detaylı bir şekilde ele alıyor. Her bir katil, kendi başlığı altında inceleniyor, bu başlıklar altında ise katillerin resimleri, geçmişleri ve ayırt edici özellikleri yer alıyor. Aynı zamanda, cinayet yerleri, kurban sayıları ve cinayet metodları da ayrıntılı bir şekilde işleniyor. Yakalanma ve dava süreçleri gibi konuların yanı sıra katillerin aldıkları cezalar ve diğer ek bilgiler de kitapta yer buluyor. Kitap, katillerin öldürmeye başladıkları zamanları ve yakalandıkları tarihler gibi önemli zaman dilimlerini de içeriyor. İdam cezalarının uygulandığı yerler ve cezaların gerçekleşme tarihleri gibi detaylar da kitapta eksiksiz bir şekilde yer alıyor. Bu sayede, okuyucular katillerin karanlık dünyalarına daha yakından bakma fırsatı buluyor. "Yalnız Kalpler Katili" lakabıyla tanınan Nannie Doss, 4 Kasım 1905'te, kontrolcü ve baskıcı bir ailenin kızı olarak dünyaya geldi. Asıl adı Nancy Hazel'dir. Babası, onu okula göndermek yerine çiftlikte çalıştırmayı tercih etti, bu yüzden Doss düzgün bir şekilde okuma ve yazma öğrenemedi. Ancak bu, onun annesinin romantik dergilerine olan ilgisini engelleyemedi; hatta hayatının ilerleyen dönemlerinde yalnız kalplerle ilgili köşe yazılarını okumaktan kendini alıkoyamadı. Babaları, Doss ve kız kardeşlerini sıkı bir şekilde kontrol eder, onları yaşıtları gibi giyinmeye zorlar, makyaj yapmalarına ve dansa gitmelerine izin vermezdi. Doss, dört kocası ve annesi dahil olmak üzere 8 ila 11 arasında cinayet işlediği bilinen bir seri katildi. Lösemi hastalığına yenik düşerek 2 Haziran 1965'te hayatını kaybetti. Diğer bir örnek ise 31 Ocak 1939 doğumlu Jerry Brudos,"Ayakkabı Fetişi Katili" olarak bilinir. Doğduğunda annesini hayal kırıklığına uğratmıştı çünkü annesi bir kız çocuğu istiyordu ve bir erkek çocuğunu bir türlü benimseyemedi. Bu nedenle, annesi ona sürekli kız çocuğu kıyafetleri giydirdi. Annesi tarafından cinsiyeti nedeniyle aşağılanan ve önemsenmeyen Brudos, kadın ayakkabılarına karşı bir fetiş geliştirdi. Hapiste olduğu sırada bile, Brudos bu takıntısını mektuplar yazarak sürdürdü. "Hapisteyken Brudos ayakkabı satan şirketlere mektup yazıp katalog kopyalarını talep etmişti." 2006' da karaciğer kanserinden hayatını kaybetti. Bireysel Psikoloji'nin kurucusu Alfred Adler, Brudos'un çocukluk dönemini ve çevresinin ona olan etkilerini şöyle açıklıyor: "Çocuk, doğumundan sonra kendisini bir çevre içinde bulur; çocuktan bir şeyler alır, ona bir şeyler verir çevre, çocuğa bir takım istekler yöneltir..." Bu açıklama, Brudos'un yaşadığı çocukluk travmalarının ve çevresinin, onun suç işlemeye yönelmesinde ne kadar büyük bir rol oynadığını gösteriyor. İnsanlara korku salan bu katiller, birçok yazarın, sanatçının ve sinema yönetmeninin de dikkatini çekti. Bu nedenle, birçoklarının hayatı filmlere, dizilere, belgesellere ve şarkılara ilham kaynağı oldu. Örneğin; Ed Gein, baskıcı bir ailede büyüdü ve annesinden aşırı derecede etkilenmiştir. Her öğleden sonra mutlaka İncil okurdu. Cinayet, ilahi adalet ve ölüm konularına merak sarmıştı. Gein, birçok edebiyatçı ve sinemacının dikkatini çekti. "- Ed Gein, 'Sapık' filmi ve romanındaki Norman Bates karakterine ilham kaynağı oldu. 'Teksas Testere Katliamcısı'ndaki Deri Surat karakteri de insan ganimetlerini toplamada Gein'den esinlenmiştir. Seri katil denildiğinde, doğal olarak insanları büyük bir korku sarıyor. Çünkü bu insanların işlediği suçlar, bir insanın yapmaması gereken davranışlar arasında. Normal insanların da alışık olmadığı bir durum bu. Ancak bu korkunç insanların, edebiyatla, müzikle ve sanatla ilgilenen bir yönleri de var. Bu ilgi, bazen korkunç düşüncelerini ifade etmelerine olanak sağlar. Karanlık dünyalarına baktığımızda, blog sayfaları açıp düşüncelerini ve fikirlerini paylaşan, şiir yazan, kitaplar kaleme alan, yağlı boya tablolar yapan, müzik grubu kuran kişileri de görebiliyoruz. Bu tür çalışmalar, düşüncelerini ve karanlık dünyalarını daha iyi anlamamıza yardımcı olabilir. Örneğin; John Wayne Gacy, hapiste yağlı boya tablolar yapmakla meşguldü. 7 Cüceler, Disney karakterlerini, Michelangelo'nun Pieta eserini ve Palyaço Pogo olarak kendi otoportresini çizdi. İdamından sonra tabloları büyük bir ilgi gördü. Film yönetmeni John Waters ve aktör Johnny Depp, onun tablolarına sahip ünlü kişiler arasında. Başka bir örnekte; Antone Charles Costa, hapisteyken "Resurrection" adlı bir kitap yazdı ve bazı cinayetleri işleyen kişinin kendisi değil, arkadaşı Carl olduğunu öne sürdü. Diğer bir örnekte; Joseph E. Duncan III, genç bir çocukken cinsel saldırıya uğradı. 15 yaşındayken ilk cinayetini işlemişti, kurbanlarını çekiçle vurarak öldürüyordu. Tutuklanmadan önce "Fifth Nail" adında bir internet sitesinde görüş ve fikirlerini paylaşıyordu. Bu ismi siteye vermesinin nedeni ise oldukça ilginçtir: Ona göre, İsa'yı çarmıha germek için kullanılan dört çivi dışında, Romalılar tarafından gizlenmiş beşinci bir çivi daha vardı. İnsanların canını acıtmaktan zevk alan bu sadist ruhlu insanlardan normal davranışlar beklemekte saflık olur. Bunlar, tuhaf ve tüyler ürpertici takıntılar ve düşüncelere sahip kişilerdir. Bu takınlar ve düşünceler aynı zamanda onların aileleri ve çocuklukları ile ilgili önemli ipuçları taşıyor. Luis Gravito, Kolombiya'da doğdu. Çocukken babasından duygusal ve fiziksel şiddet gördü; cinsel istismara uğradı. 2006 senesinde televizyon sunucusu Pirry ile röportajında, istismara uğramış çocuklara yardım etmek için siyasete atılmayı düşündüğünü söyledi. Buna ek olarak; sık sık keşiş ya da rahip gibi davranırdı. Diğer bir örnekte ise 1941 doğumlu seri katil Roger Kibbe, onu sıklıkla döven dominant bir anneyle büyüdü ve onun gözünde annesi onu hiç sevmiyordu. Çocukken altını ıslatıyordu ve ağır kekeme olduğu için okulda kendisiyle dalga geçiliyordu ve zorbalığa maruz kalıyordu. Kendisiyle yalnız kalıyordu. Yalancı biriydi, hırsızlık alışkanlığı vardı ve 15 yaşına geldiğinde soygundan tutuklandı. Annesine benzeyen bir kadınla evlendi Kibbe. Karısı da annesi gibi acımasız ve dominanttı. Kibbe' ye, çocukken annesinin ona davrandığı gibi davrandı. Daha sonra Kibbe, karısının davranışları sonrası kadınlara olan öfkesi kat be kat arttı. Örneklerde de görüldüğü gibi iki katilinde verdiği kararlarda geçmiş yaşantılarının büyük bir etkisi var. Seri katiller, çoğu zaman kendilerine has lakaplar kullanırlar. Bu lakaplar bazen güvenlik birimleri tarafından, cinayetlerde gözlemlenen belirgin işaretler ve özellikler temel alınarak belirlenir. Bu durum, hem katille ilgili bir profil oluşturur hem de soruşturmaları yönlendirmeye yardımcı olur. Bazen de bu lakaplar, katiller tarafından belirlenir. İşledikleri suçlara bir tür kişisel imza bırakmak amacıyla kullanırlar. Bu onların egolarını tatmin eder ve aynı zamanda bir nevi sanat eseri yaratma arzusunu gösterir. Seri katiller, çeşitli motivasyonlarla bu tür korkunç suçları işlerler. Kimi zaman bu eylemleri zevk almak için gerçekleştirirken, kimi zaman da kafalarındaki seslerin yönlendirmesiyle hareket ederler. Bu katiller, işledikleri suçların ciddiyetinin farkında mı, yoksa kendilerini kaybetmiş mi, bu konuda farklı teoriler bulunmaktadır. Örneğin, seri katil Caroll Edward Cole 'nin sözleri, bu karanlık dünyanın ne denli dehşet verici olduğunu gözler önüne seriyor: " Hayatımı o kadar kötü bir şekilde altüst ettim ki devam etmek istemiyorum" Bu tür itiraflar, seri katillerin kendi içlerindeki karanlığın farkında olduğunu ve belki de bu yüzden toplumdan tamamen kopuk olduklarını gösteriyor. Peki, seri katiller ne gibi özelliklere sahipler? Ortak özellikleri var mı? Birçok seri katil, manipülatif ve şiddet eğilimli kişilik özelliklerine sahiptir. Zekaları ve manipülasyon yetenekleri, onların suçlarını uzun süre gizli tutmalarını sağlar. Aynı zamanda, birçoğu antisosyal kişilik özellikler gösterir; bu da onların empati eksikliği yaşamasına ve diğer insanların duygularını ve haklarını görmezden gelmesine neden olur. Seri katiller, genellikle bazı belirgin ortak özelliklere sahiptirler. Bu özelliklerden biri, travmatik bir çocukluk geçirmeleridir; bu, hemen hemen hepsinde en yaygın rastlanan özelliktir. Alkol ve uyuşturucu bağımlılığı, cinsel sapkınlıklar ve takıntılı davranışlar, diğer yaygın ortak noktalarıdır. İnsanlar, dünyaya masum birer birey olarak geldiklerinde, nasıl bu kadar zalim ve acımasız olabiliyorlar? Bu duruma gelmelerinde kimler sorumlu? Anne mi, baba mı, arkadaşlar mı, yoksa kendileri mi? Seri katillerin yaşam öykülerini incelediğimizde, aile ortamının ve ebeveynlerin bu konuda önemli bir role sahip olduğunu görebiliyoruz. Yanlış ebeveyn davranışları, çocukların yaşamlarında derin yaralar açabiliyor ve travmatik bir çocukluk geçirmelerine neden olabiliyor. Ebeveyn tacizine maruz kalan, dövülen, ihmal edilen, istenmeyen ya da evlatlık olarak başka ailelere verilen bireyler, zamanla sapık ve korkunç yaratıklara dönüşebiliyorlar. 1940 yılında dünyaya gelen Lawrence Sigmund Bittaker, çocuk sahibi olmak istemeyen bir ailede dünyaya geldi. Kimsesiz bir çocuk gibi büyüdü ve daha sonra evlatlık olarak bir aileye verildi. 'Alet Çantası Katili' olarak nam saldı. Toplamda beş kurbanı olan bir seri katil haline geldi. Zeki bir çocuk olmasına rağmen, okulu hiç sevmedi ve 12 yaşında soygunculuğa başladı. Tüm bu hırsızlıklarını, ailesinin kendisine gösterdiği ilgi ve sevgi eksikliğine bağladı. Freud'un Psikoanalitik Kuramı, bu tür davranışların kökenini açıklayabilir. Freud, bireyin kişiliğinin çocukluk döneminde şekillendiğini ve bu dönemde yaşanan travmaların, bireyin yetişkinlik dönemindeki davranışlarını büyük ölçüde etkilediğini belirtmiştir. Bittaker'ın çocukluk döneminde yaşadığı travmalar ve ailesinden gördüğü ilgi eksikliği, onun suç işlemesine neden olmuş olabilir. Profil uzmanı Pat Brown, seri katillerin geçmişlerinde yaşadıkları deneyimler ne olursa olsun, temelde "kötü" olarak nitelendirilebilecek bir yapıya sahip olduklarını savunur. Bu, katilliğin bir nevi genetik bir kökeni olduğunu ima eder. Ancak, bu teorinin geçerli olabilmesi için, seri katillerin diğer aile bireylerinin de katil olmaları gerekmektedir. Şu anda, bu teoriyi destekleyecek bilimsel veriler veya bilgiler mevcut değil. Bu da, katilliğin genetik bir temele sahip olmadığını büyük ölçüde destekler nitelikte. Öte yandan, davranışçı psikolojinin önde gelen temsilcilerinden psikolog John B. Watson, insan davranışlarının büyük ölçüde çevresel faktörlerle şekillendiğini savunur. Watson'un "Bana bir bebek verin, ondan istediğim şeyi yaratayım" sözü, bireyin davranışlarının, büyük ölçüde çevresel faktörlerle - aile, arkadaşlar, toplum - şekillendiğini vurgular. En meşhur seri katillerden biri olan Jeffrey Dahmer' in hikayesi bu görüşü doğrulayan örneklerden biri, 17 cinayeti bulunan seri katil Dahmer, daha 4 yaşındayken, babasının evin altından hayvan kemikleri çıkardığını izlemiş ve kemiklerle oynamaktan hoşlanmaya başlamıştı. Bu deneyim, onda bir kemik koleksiyonculuğu merakı uyanırmıştı. Dahmer çeşitli kelebekler, yusufçuklar ve büyük böcekler de toplayıp kavanozlarda saklıyordu. Öldürülen hayvan iskeletlerini toplamayı sürdürdü...Bu durum da aile hayatının tam bir yansıması olarak görülüyor. Bu teori, katilliğin genetik bir özellik olmadığını, bunun yerine bireyin çevresindeki faktörlerle öğrenildiğini öne sürer. Seri katillerin geçmişlerini incelediğimizde, birçoğunun bu hale gelmesinde aile ortamında yaşadıkları travmaların büyük bir etkisi olduğunu görebiliriz. Katilliğin doğası hakkındaki bu iki farklı görüş, konunun ne kadar karmaşık ve çok boyutlu olduğunu gösteriyor. Genetik kökenli bir özellik mi, yoksa çevresel faktörlerle mi şekillendiği konusunda kesin bir yanıt vermek zor. Ancak, bu tartışma, bireyin davranışlarının nasıl şekillendiği konusunda daha derin bir anlayışa ulaşmamıza yardımcı olabilir. Sonuç olarak, Jack Rosewood'un "Nasıl Seri Katil Oldular?" adlı eseri, okuyucuları, 150 seri katilin karanlık dünyasıyla tanıştırıyor. Bu kitap, sadece bir korku hikayesi koleksiyonu değil, aynı zamanda bu karamış ruhlara dair bir inceleme ve analiz sunuyor. Eser, katillerin işledikleri suçları ile onların geçmişleri, yaşam öyküleri arasındaki ilişkiyi ve hatta bazılarının sanata olan ilgisini de detaylı bir şekilde ele alıyor. Bu yaklaşım, okuyuculara, bu korkunç suçların arkasındaki insanları daha iyi anlama fırsatı sunuyor. Kitap, bu karanlık dünyanın sadece bir kurgu olmadığını, gerçek olduğunu ve bu tür suçların gerçekten işlendiğini gözler önüne seriyor. Ayrıca, yanlış ebeveyn davranışlarının gelecekte ne gibi trajedilere yol açabileceğini açıkça gösteriyor.


Beyşehir doğumluyum. İlk ve orta öğrenimi burada tamamladım. Sosyal Bilimler, Türk Dili Edebiyatı lisans, coğrafya master eğitimlerini aldım. Şu an da Selçuklu Bilim ve Sanat Merkezinde eğitimci olarak çalışmaya devam ediyorum. Edebiyatla, sinemayla ve sporla ilgilenmeye çalışıyorum. Annem maniler söylerdi hemen her konuyla ilgili, söze ve ritme beğenim oradan geliyor olabilir. Tabi bu, sözlü edebiyata dair Anadolu'da hemen her yerde karşılaşabileceğiniz bir durum. Ama yazılı olarak modern şiirle tanışmam altıncı sınıftayken Türkçe Öğretmenim Asiye Pektaş'ın bir bilgi yarışması hediyesi olarak verdiği Atilla İlhan'ın "Bütün Şiirleri-2- Sisler Bulvarı" kitabıyla oldu. Okursa bu yazıyı bir yerlerde buradan tekrar teşekkür etmiş olayım, ellerinden öperim. Önce bir kenara attığım o kitabı sonra onlarca kez okumuşumdur. Lisede de Ali Doğancı isminde sert ama çok iyi bir edebiyat hocam vardı. O da divan edebiyatı ve şiir tahlili konusunda çok iyiydi. Ona da çok selamlar. O dönem tabi berbat şiirler de yazdım, göstermedim ama kimseye. Sonrasında çok okudum ve bağımı hiç koparmadım şiirle. Keskin anlar hatırlamıyorum ama genel anlamda galiba bu şekilde oldu. Şiirin hayatımızdaki boşlukları ören bir yapısı olduğuna inanıyorum. Sözlerle dile gelemeyen muğlak anları, ince ve büyülü duyuşları anlatma imkanı veren bir hediye olduğunu düşünüyorum. Ancak her iyi şey gibi zorlu yanlarının da olduğunu biliyor, yaşıyorum. Bazen de sarp yokuşlarında yoruluyorum. Yine de şiirli yaşamanın güzel bir yaşamak biçimi olduğuna inanıyorum. Hatta yakınlarda çok sevdiğim birisinin benim için söylediği söz burada dile gelmeli bence: "O da çok yalnız bizim gibi ama o en azından şiire sığınıyor." Böyle söylemiş benim için. Bence de böyle, bazen şiire sığınıyor bazen onu kendi saçaklarım altına alıyorum. Ancak şunu da söylemeliyim tabi, ben yaşamanın genel olarak ciddi bir şey olduğunu düşünüyorum. Herkesin hem kendi içinde hem de dışarıdaki dünyayla eşyayla ilişkisinde zor bir hikayesi var. Şiirin bu hikayeye dokunması gerektiğini düşünüyorum. Bir şeyleri çözsün, sorunları halletsin anlamında değil temas etme dikkat çekme başka türlü düşünme söyleme anlama imkanlarına işaret eden anlamda. Şiir bir ok, bir kurşun yahut elinde kalan son işaret fişeği... Gittiği yerde değdiği yerde iz bıraksın isterim. Zaten böyle olursa yaşam felsefesinin renkli ve diri bir damarı olarak hayatımıza katışır şiir. Sözü de, şiiri de, şiirle uğraşmayı da çok seviyorum. Hayatımdan şiiri çıkarmayı düşünmem bile. En azından şu anda böyle düşünüyorum. Tek bir ustayla bu işin olacağını düşünmüyorum. Okurun beslendiği her şeyden yükseldiğini ve onlara çarpa çarpa kendi sesini, ritmini, şiirini bulduğuna inanıyorum. Ama çok beğendiğim isimler var tabi. İsmet Özel, Hilmi Yavuz, Nazım Hikmet, Edip Cansever, Ülkü Tamer, Süleyman Çobanoğlu, Ali Ayçil, Kavafis, Rilke, Brecht, Celan, Seyyidhan Kömürcü... İlk başta aklıma gelenler. Daha birçok isim de sayabilirim. Hepsine selam olsun. Uzatmayayım. Şiirin kendi hoyrat yapısı gereği onu tek bir mekana bağlamak zordur bence. Çünkü şiirin mekanını takip etmek zordur. Paris'te uyanır şiir, sonraki sahnede Moskova'da soğuk suyla yıkanır, haylazdır gider Venedik'te kurulanır, Berlin'de kuşandığı silahı Küba'da bir puro ve bir demet çiçeğe sattığını görürsün, Mogadişu' da direnir, Üsküdar'da imge dilenir, sürekli dolanır, İstiklal'de geceler, Tarlabaşı'nda uyur, Cape Town'da uyanır ertesi sabah. O yüzden şiirin mekanı tutarsızdır. Ama şairin mekanları başlığı altında bakarsak konuya belki bir iz sürebiliriz. Çünkü şairin maruz kaldığı her mekan şiirde bir şekilde kendini gösterecektir. İlk bakışta, taşrada zamanın genişliği, kasabada insan ilişkilerinin sığlığı ve basit mekaniğin mahareti, kentlerde ve metropollerdeki dar zaman ve sıkışık ruh hali mutlaka şiire sızacaktır. Ben kırsalda da kentte de metropolde de yaşadığım için -eğer tek bir konuya odaklanıp bir dosya çalışmadıysam- her birinden imgeler, sesler ve çıkarımlar kendini gösteriyor şiirlerimde. İlk kitabımda Yağmura Yaz'da kırsal ve doğal unsurlar ön planda olduğu için lirik bir yatağa taşıdı şiirlerimi. İkinci kitabım Sağır Şehir'de kent insanının açmazlarını ve yalnızlığını ön plana çıkarmaya çalıştım. Dolayısıyla daha metal, gri, kaotik bir kent silueti fon oldu şiirlerime. Son kitabım Işığı Kıran Şeyler de ise daha genel anlamda felsefi bir çıkış noktasıyla tüm mekanları kapsayan bir teorinin, değişken gerçekliğin izin sürdüm. Bu anlamda son kitabımda zaman, mekan ve insanın iç içe değişken yüzlerini ve bunların ruha yansımalarını işlemeye çalıştım. Şiire karşı genel bir bakış, yüzeysel bir ilgi her zaman vardı bizim ülkemizde. Ancak günümüz şiirine olan ilginin hem nicelik olarak hem de nitelik olarak yeterli olduğunu düşünmüyorum. Bunun birçok sebebi var, uzunca bir konu bu. Özetlemeye çalışayım düşüncelerimi. Teknoloji ve hız çağındayız. Sanatın bile fast-food tüketildiği bir dönemde şiire göre çok daha popüler birçok sanat ürününe bile ilgi azaldı. Dolayısıyla şiire olan ilgi de aynı oranda önce nicelik olarak azaldı. Ama asıl önemli olan ilgi eksikliğinin nitelikle alakalı olduğunu düşünüyorum. Günümüz şiirinin genel yapısı ve anlam derinliği göz önüne alındığında, üzerinde düşünülmesi gereken bir imge, keşfedilmesi gereken bir bakış, ruhun bile derinliklerine saklanmış bir ışık yahut travma gibi derinlik talep eden birçok unsur barındırıyor şiir. Şiire kabaca bile yaklaşmaya zamanı olmayan kitlelerin -hele ki böyle bir hız ve tüketim çağında- bu derinliğe talip olmasını beklemek zor. Ancak yine de şiirin sınırlarının ve derinliğinin düşünce dünyamıza sunduğu imkanlar göz önüne alındığında bu ilgiyi arttıracak kültürel faaliyetlerin ülkemizin kültür dünyasındaki planlamada öncelikli olması gerektiğini düşünüyorum. Kendini bir kalıba hapseden şiirin kanatları kırık olacaktır diye düşünüyorum. Elbette şairin beslendiği kaynaklar şiirine etki edecektir ve şiirin günümüze bakan yüzünü daha yakından inceleyen şairlerin de moderne yaklaşması muhtemeldir. Yine de hem biçim hem içerik hem de dil olarak doğru zamanda doğru yerde olduğunu düşündüğüm hiçbir yapıdan çekinmem ben şiirimde. Buradan hareketle hepsine açık bir zihin dünyam var Bu ikililerden ayrım yapabileceğim o da sadece beğeni olarak serbest şiir olabilir. Onu daha çok beğeniyorum. Hecede takip ettiğim şair çok azdır diyebilirim. Ama buna karşın ritme olan merakım da o açığı kapatıyor diye düşünüyorum. Eleştiri kültürümüze eleştiri getirirsem aldığım eleştiriler eleştiri kültürümüzü geliştirir mi? Aslında eleştiri kültürümüz sadece şiir olarak değil genel olarak problemli. Hem eleştiri hem de özeleştiri anlamında hem önyargılarımız var hem de yetersiziz. Bunun genel olarak yalnız kalmaktan korkmak, içine dönmemek ile ilgili olduğunu düşünüyorum, ancak bu çok katmanlı ve derin bir tartışma konusu. Şiir eleştirisine gelince, genel eleştiri anlayışıyla paralel olarak burada da bir yetersizlik var bence. Ancak aslına bakarsanız ben bununla çok ilgilenmiyorum. Eleştiri şiire dairdir ama şiire dahil değildir. Dolayısıyla eleştiriyi ayrı bir edebi tür olarak değerlendiriyor saygı duyuyor özellikle poetik açıdan takip etmeye çalışıyorum. Ancak yokluğunu yahut eksikliğini akademideki bir hoca yahut bir edebiyat tarihçisi kadar hissetmiyorum. Hatta başta yaptığım espriye döneyim bu eksiklik yeterince doğru dile getirilirse ve yazılırsa bu da eleştirideki açığı kapatacaktır diye düşünüyorum. Ama böyle geniş geniş konuşmama sebep benim şairlikten bile önce bir şiir sever olarak sadece şiire sırtımı yaslamam olabilir. Dergileri gençliğimden beri takip etmeye çalışıyorum. Tabi maddi olanaklarla paralel olarak. Ancak cebimdeki son paraya dergi aldığım çok olmuştur. Dergilerin gerçekten bir okul bir ekol olduğuna inanıyorum. Bir amaca yönelmiş amatör yarı profesyonel ve profesyonel insanları buluşturan değerli mecralar olduğunu düşünüyorum. Yani bir yapının bodrumundan en üst kata çıkan işlevsel asansörler olarak görüyorum dergileri. Orada inip çıkarken her seviyeden edebiyatçıyla karşılaşabilirsiniz ve bu bence çok kıymetli. Ancak tabi ki kusursuz bir atmosfer yok burada da. Yayıncılık faaliyetlerinin masrafları, kargo, ilgi, dağıtım ağı gibi sebeplerle okura ulaşma sorunları, kanonlaşma, siyasi kutuplaşma, eş-dost-tanıdık ilişkileri gibi üzerine çokça konuşulan birçok problem var. Yine de her şeye rağmen dergilerin, genelde edebiyatçılar ve özelde şairler için son tahlil hakkı kendinde kalmak şartıyla-eserlerini tartması, muhataplarının yazdıklarını ve değişen dönüşen çizgilerini görmesi, mukayese yapabilmesi, başkasının durduğu yere bakarak kendine alan açması gibi açılardan çok önemli olduğunu düşünüyorum. Tabi değişen yayıncılık imkanlarına bakarak basılı dergiler ve e-dergiler konusunu da ayrıca konuşmak gerek ama o da başka sefere olsun. Bunu kendime zül sayarım. Çok sevdiğim şairler var ama böyle sınırlayınca hemen ruhum daralıyor. O yüzden bu üçlere karışmayayım ben. Birkaç güzel şairden ve şiirden söz edeyim. Bir baksın dileyen şiir severler. Nazım Hikmet'ten Saman Sarısı, İsmet Özel'den Naat. Hatta kendi seslerinden dinleyin mümkünse bu ikisini. Kavafis, Şehir. Ali Ayçil, Hem Yaralı Hem Yakını Bir Yaralının. Paul Celan, Bertold Brecht, Rilke... Çeviri, yerli fark etmez. Okuyun yani şiir iyidir. Şiir şiire yol açar, imge imgeyi çağırır.


Bize özgürlük yolculuğumuzu başlatmada üç yol işareti sunuyor: Hazır olanın dek değişmeyiz. Değişim bize artık hizmet etmeyen alışkanlık ve örüntüleri kesintiye uğratmaktır. Hayatınızı değiştirdiğinizde bu gerçek size dönüşmek içindir. Eger, 12 bölüme ayırdığı kitabında 12 zihinsel hapishaneden bahsetmektedir: 1) Mağduriyet hapishanesi, 2) Kaçınma hapishanesi, 3) Kendini ihmal etme hapishanesi, 4) Sırlar hapishanesi, 5) Suçluluk ve utanç hapishanesi, 6) Keder hapishanesi 7) Katılık hapishanesi, 8) İçerleme hapishanesi, 9) Korku hapishanesi, 10) Yargılama hapishanesi, 11) Olumsuzluk hapishanesi, 12) Affetmeme hapishanesi. Psikoloji alanında yapılan çalışmalarda su sonuca ulaşılmıştır: Beyin ön lobu neden diye sorduğumuzda kendini kapatmaktadır yani konsantrasyon, plan yapma ve problem çözme merkezini. Bu durumda zihin mazeretler üretmeye programlar kendini nasıl dediğimiz andan itibaren beyin ön lobunu aktive eder. Konsantrasyon, plan yapma problem çözme merkezimiz devreye girer sorunlarımızı çözmek için çalışmaya başlar. Kurbanlar neden ben fırtınayı atlatanlar ise şimdi ne olacak diye sorar. Acı evrenseldir mağduriyet için seçimseldir. Eger, Sırlar hapishanesi bölümünde dürüstlük gerçeği kendimize söylemeyi öğrenmekle başlar ve ekler; saklanır kimi yanlarımızı yansıtarak şifa bulamayacağımızı, sesini kestiğimiz bastırdığımız şeylerin bodrum katındaki giderek daha da olumsuz şekilde dikkatimizi çekmeye çalışan rehinelere benzetir. Freud'un da dediği gibi ifade edilmemiş duygular asla ölmez sadece diri diri gömülür ve sonradan daha korkunç şekillerde tezahür ederler. Eger'e göre göre özgürlük hakikatle yüzleşip onu dile getirmekten gelir bu da ancak kendi içimizde bir sevgi ve kabul ortamı yaratmamızla mümkündür. Suçluluk ve utanç hapishanesi bölümünde Eger, özgürlüğün mükemmel olmayan benliğimizi kabul etmede ve mükemmel olma ihtiyacını bir yana bırakmada yatar derken şöyle bir tavsiyede bulunuyor. Dr. Edith Eger'in kitabı plajda okunabilecek türdeki kitaplardan değil. Eğer kendinizi kısıtlayan, sınırlayan, hapseden zihinsel hapishanelerinizle yüzleşmek ve bunlardan özgürleşmek, şifalanmak istiyorsanız kendisinin ve danışanlarının hayat hikayelerinden yola çıkarak yazdığı bu eseri tavsiye edebilirim. Kaleminize sağlık. Viktor Frankl'nın İnsanın Anlam Arayışı" kitabı beni derinden etkilemişti. Aynı ekolü taşıyorlar. Bu da çarpıcı esasen. Değerlendirmeniz ışık tuttu. Okuma listeme alıyorum.


İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından başlatılan ve Türkiye Yazarlar Birliği İstanbul Şube Başkanı Mahmut Bıyıklı moderetörlüğünde devam eden Çevrimiçi Söyleşiler kapsamında bu hafta Mustafa Kutlu'nun İstanbul'u konusu Bilal Can'ın konuk olduğu programda konuşuldu. Günümüz Türk Hikayeciliğinin kilometre taşralarından biri olan Mustafa Kutlu üzerine yazmış olduğu Kentle Kavga: Mustafa Kutlu Öykücülüğünde Mekan adlı eseri bağlamında İstanbul'u anlatan Bilal CAN, Mustafa Kutlu'nun kent ve şehir düşüncesi eksenine İstanbul'una değindi. Kutlu'nun eserlerinde iki temel mekanın olduğunu aktaran Can, taşra ve merkez. Taşra'nın herhangi bir adı yokken merkezin adı İstanbul'dur her daim ve göçler sürekli bir biçimde taşradan merkeze doğru yapılmaktadır. Mustafa Kutlu'nun İstanbul üzerine iki temel yaklaşımı söz konusudur. Birincisi kent bağlamında ikincisi de şehir bağlamındadır. Kent bağlamında olan modernizm ekseninde değerlendirilirken şehir ekseni daha çok gelenek ile bağlantılıdır. Kutlu'nun İstanbul'a bakışı geleneksel şehir bağlamandadır. Kenti, kentle birlikte ortaya çıkan yozlaşmayı, bozulmayı, yabancılaşmayı eleştirir. Hemen hemen bütün eserlerinde İstanbul'un resimlerini görmek mümkündür. İlgiyle dinlediğim, bilgi edindiğim ve fayda gördüğüm bir yayın oldu. Tebrik ederim.


Paterson filminde Paterson karakterinin kaleminden dökülen bu mısralar bir hakikati sunar dikkatlere: bu dünyaya gözünü açan her varlığın nasıl bir mekan ile çevrelenmişse aynı şekilde o mekanı dahi içine alan zamanla da çevrelendiği hakikatini. Paterson'un dördüncü boyut olarak işaret ettiği bu mefhum ise, her ne kadar günümüz dünyasında hızın, hedonizmin etkisiyle 'anı yaşa' gibi sloganlarla 'şimdi boyutundan ibaretmişçesine algı yaratılmaya çalışılsa da, geçmiş ve gelecek ile beraber üç boyutu ihtiva eder kendi içinde. Elbette ki bu boyutların her biri göz ardı edilemeyecek kadar önem arz etmektedir; ancak insanoğlunun gerek ders alması gerek güç alması açısından konuyu ele aldığımız vakit, sürekli işaret edilen 'şimdi'nin aksine, geçmiş, Simone Weil'ın da, "İnsan ruhunun tüm gereksinimleri arasında geçmişten daha yaşamsal bir ihtiyaç yoktur." (Weil, 2021, s. 59) sözleri ile ifade ettiği gibi yaşamsal bir ihtiyaç olarak durur karşımızda. Zira insanı diğer varlıklardan ayıran en önemli hususlardan bir tanesi "tarihsel bir varlık" (Mengüşoğlu, 2017, s. 220) olmasıdır; onun tarihselliği zamanın bu üç boyutuna kök salarak insanlık halkasına bu köklerle bağlanması ile gerçekleşmektedir. Aksi takdirde zaten modernitenin etkisiyle hemen hemen her şeye yabancılaşmış olan insanın köklerine de yabancılaşarak daha beter anlamsızlık bataklıklarına sürüklenmesi kaçınılmaz olacaktır. Tarih ilmi insanoğlunun geçmişteki bu kökleri ile bağlantı sağlayabilmesi noktasında büyük önem arz etmektedir; ancak ister istemez tarihi bilgiler bazı "boşluklar" (Mengüşoğlu, 2017, s. 225) ihtiva eder ki o boşlukları arkeolog yaptığı kazılar neticesinde ulaştıkları ile doldurmaya gayret eder. Yazımızın konusunu teşkil eden, John Preston'un aynı adlı romanından uyarlanan, yönetmen koltuğunda Simon Stone'un oturduğu 2021 yapımı Kazı filmi de arkeolojik çalışmaların tarihteki boşlukları doldurmadaki önemine vurgu yaparken aynı zamanda insanın zamanın üç boyutuna kök salmış olduğunun bilincine varmasının insan psikolojisi üzerindeki önemine de dikkatleri çekmesi açısından ilgiyi hak eden bir yapım olarak durur karşımızda. İsterseniz buyurun sözü daha fazla uzatmadan filmimize kısaca bir göz atalım. "-Ölüyoruz. Ölüp çürüyoruz. Yaşamaya devam etmiyoruz. -Buna katılamayacağım. Bir mağara duvarındaki ilk insan eli izinden bu yana sürekliliği olan bir şeyin parçasıyız. Yani aslında ölmüyoruz." Mengüşoğlu, T. (2017). İnsan Felsefesi. Ankara: Doğu Batı Yayınları. Weil, S. (2021). Kökler. İstanbul: Ketebe Yayınları.