Hikayesini bildiğiniz, verilen emeğe şahitlik ettiğiniz kitaplarla buluştuğunuzda adını koyamadığınız bir duygu kaplıyor ruhunuzu. Abdulvehap Ballı, Endülüs medeniyetini, Endülüs ufkunu, Endülüs güzelliğini bize tanıtmak için Endülüs'e gittiğinde bu eser çok iyi bir eser olacak diye düşünmüştüm. Sonrasında Abdulvehap Ballı, Endülüs'ten döndüğünde bu eseri meydana getirmek için kendisini bir odaya kapattığında bu eser çok iyi bir eserden çok daha iyi bir eser olacak diye düşündüm. Eserle buluştuğumda yanılmadığımı gördüm. İberya , fethedilirken Müslümanlarla Yahudiler ve Vizigotlar ittifak yapıyorlar. İberya fethedildikten sonra Endülüs adını alacaktır. Puvatya savaşının yapıldığı yere Belatuşşuheda yani şehitler düzlüğü deniyor. İlimde derinleşen alimlerin çabası ve alime değer veren devlet ricalinin çabaları ile Endülüs inşa edilir. Devlet adamlarının tasavvur dünyası; insanların, şehirlerin ve ülkelerin kaderini de etkiler. 1031 yılında Kurtuba'da Endülüs hilafeti ilga edilir. Bu tarihte Ümeyyeoğulları Endülüs'ten sürgün edilir. Böylelikle Endülüs Emeviler dönemi biter. Emirlikler dönemi başlar. Sonrasında Hristiyanlara karşı ittifak için Murabıtlar çağırıldı. Hristiyan tehlikesi bertaraf edildikten sonra 1040 yılında Murabıtlar dönemi başladı. 1170 yılında Muvahidler dönemi başladı. 1238 yılında Beni Ahmer dönemi başladı. 1492 yılında Endülüs yıkılır. Eserde Endülüs kelimesinin kökeni ve bugünkü adıyla İspanya'nın tarihine derinlemesine bir değerlendirme yapılıyor. Dördüncü asırdan itibaren o bölgede Yahudi, Hristiyan ve Vizigotların yaşadığı taht kavgalarından dolayı, Müslümanları davet ettiklerini, Müslümanların bu coğrafyaya gelmesi ile esenlik ve barışın geldiğini görüyoruz. Belki de Endülüs'ü en kıymetli kılan yönü budur. Esenlik ve barış yurdu olması. Anlatılarda ve bir kısım kitaplarda yer alan Tarık bin Ziyad'ın gemileri yakması olayının olmayabileceği görüşü üzerinde mülahazalar yapılıyor. Endülüs seferi bir medenileştirme/medineleştirme seferidir. Ziryab'ın Endülüs medeniyetinin oluşumuna katkıları ayrıntılı şekilde ele alınıyor. Müzik ve yemek kültürü konusundaki katkılarına yer veriliyor. Ziryab aynı zamanda dönemin moda tasarımcısı ve uzmanı olarak da bir kısım yenilikler getiriyor. Endülüs'ün Murabıtlara bağlanması için fetva veren İbn Arabi ile Gazali'nin Bağdat'ta görüştüğünü öğreniyoruz. Muvahidler hareketinin lideri Muhammed bin Tumert, Gazali ile görüşüp duasını aldıktan sonra Gazali'nin de desteği ile harekete geçer. Gazali ile görüşmesinden sonraki dönemde bir kısım fikri sapkınlıklar neticesinde Tumert kendisini Mehdi ilan ediyor. O çağın masum imamı olduğunu ilan eder. Murabıtlara çok zarar verir. Endülüs devletinin yıkılışı ve Moriskolar ile ilgili kısım çok duygusal bir dil ile ele alınıyor. Endülüs'ün bilgeleri bölümünde bilgelerin önemi ve işlevi ile ilgili müellif şöyle diyor: Devletler tarih sahnesinden çekilse bile varlıklarını inşa ettikleri medeniyetlerle devam ederler. Medeniyetlerin görünen yüzü şehirlerse görünmeyen yüzü de bilgelerdir. Unutulmamalıdır ki devletleri liderler ve komutanlar yönetir. Onları sonraki nesillere bilgeler aktarır. Tüm yaşanmışlıklara da şehirler şahitlik eder. Kitabın son bölümünde Endülüs gezisi izlenimlerine yer veriliyor. İspanya'nın 17 özerk bölge 50 şehirden oluştuğunu öğreniyoruz. Müellif Toledo şehrini çok seviyor. İnsanlarla ünsiyet kuran şehir olarak tanımlıyor Toledo'yu. Gezi esnasın şahit olunan güzellikler fotoğraflarla belgeleniyor. Toledo İstanbul'a Diyarbakır'a Mardin'e benzetiliyor. Kurtuba güzellemesi okuyoruz. Ve eser son buluyor. Hemen her yönü ile mükemmel ve etkileyici olan bu eser, gezi kısmına daha fazla yer verilseydi mükemmel ötesi olabilirdi. Endülüs, islam medeniyetinin erken koparılmış çiçeği. Avrupa kıtasının Akdeniz'e uzanan üç yarımadasından biridir. İber Yarımadasında İspanya ve Portekiz devletleri yer almaktadır. Yarımadanın en güneyinde yer alan Cebelitarık, Birleşik Krallık'ın idaresindedir.


Bu dünyada müslümanlar için en önemli mesele iman/akide meselesidir. Bu konuda sahih ve derinlemesine bir bilgi sahibi olması gerekir. Bu konuda araştırma yapan, bilginin gücüne inanan, ilmi çalışmalar yapacak arkadaşlara kapı aralayıp yol göstermesi gayesi ile Türkçe telif ve tercüme eserleri kısaca tanıtmaya gayret ettik. Bu kitapların birçoğunu tetkik etmek ile birlikte bir kısmına bir vesile göz gezdirmiş biri olarak, akaid konusunda farklı alimlerin eserlerinden istifade edilmesi gerektiğini söyleyebilirim. Fıkhı Ekber'in Hanefi fıkıh ekolü kurucusu İmamı Azam Ebu Hanife olarak bilinen Numan bin Sabit'e aittir. Kitabı değerli ilim adamı AIiyyul-Kari şerh etmiş olup İmam Azam'ın "el-Vasıyye" adlı kitabı ile diğer kitaplarda bulunan İmam Azam'a ait düşünceleri bir araya getirerek ve Razi, Taftazani, Konevi, gibi Ehl-i Sünnet tarafından tanınmış alimlerin fikirlerinden de istifade ederek şerh etmiştir. Tercümede anlaşılır ve sade bir dil kullanılmış. Mütercimi Vehbi Yavuz'dur. Aliyyül-Kari, kitabın sonunda inanç esaslarına ilave edilen diğer görüşleri de zikretmiş ve küfür sözleri ile ilgili bütün fetvaları bir araya getirerek bugün müslümanlar için inanç bakımından tehlike arz eden söz, düşünce ve davranışları kaynaklarından naklederek bir araya getirmiştir. Tahavi şerhi, selef ekolü usulü ile şerh yapan imam Tahavi'ye aittir. İbn Ebi'l-İzz ed-Dımeşki el-Hanefi şerh etmiştir. Beşir Eryarsoy Hoca tercüme etmiştir. Bu eserin farklı baskıları mevcuttur. Metin ve şerhi şeklinde olan şekli ile birlikte sorulu cevaplı olan şekli de vardır. Roman boy şekli de vardır ciltli şekli de vardır. Arş'a istiva konusunda selef ekolü görüşü izah ediliyor. Ehlisünnet ekolünde itikadi iki koldan biri olan Maturidiye kolunun kurucusu İmam Maturidi'nin eseridir. Maturidiye ekolüne bağlı olanların temel kaynak kitabıdır. Tarihi süreç içinde birçok şerhi yapılmış ve reddiyesi yazılmış bir eserdir. Maturidiye Akaidi, Nureddin es-Sabuni'nin el-Bidaye fi usuli'd-din isimli kitabıdır. Müellif Önce el-Kifaye adıyla hacimli bir eser yazmış, sonra bunu hulasa ederek el-Bidaye'yi meydana getirmiştir. Bu sebeple kitap takdire şayan bir itina ve dikkat mahsulü olmuştur. Okunduğunda da kolayca anlaşılacağı üzere klasik Kelam kitaplarının hemen bütün bahislerini ihtiva eden eserin dili sağlam, tertibi güzel, ifadesi açıktır. Müellif, kitabında Ehl-i sünnet ve Maturidiye görüşlerini ispat ve izah ettikten başka tarafların fikirlerini kısa ve öz olarak nakletmiştir. - el-Fıkhu'l-Ekber: Ebu Hanife'nin oğlu Hammad'ın babasından naklettiği en şöhretli eseridir. Ayrı silsilelerle zamanımıza kadar gelen birbirinden kısmen farklı üç nüshası vardır. Bu eser başta Ebu Mansur el-Maturidi olmak üzere birçok alim tarafından şerh edilmiştir. Müteaddit defalar Türkçeye çevrilmiştir. Ehl-i Sünnet akidesini, kısa, özlü ve son derece ihatalı bir şekilde ifade etmektedir. - el-Fıkhül-Ebsat: Bu eser, oğlu Hammad, öğrencisi Ebu Yusuf ve Ebu Muti' b. Abdillah el-Belhi tarafından rivayet edilmiştir. Sual-cevap tarzında olup yazma nüshaları Kahire Kütüphanesi VII/353'de olan bu risale, Ata el-Cürcani tarafından şerh edilmiştir. - el-Alim ve'l-müteallim: Bu risalede, öğrencisi Ebu Mukatil'in sorduğu sualler Ebu Hanife tarafından cevaplandırılmaktadır. Bu eser de Kahire Kütüphanesi VII/553'de kayıtlıdır. el-Pezdevi de "Usul'ünün mukaddimesinde eserin Ebu Hanife'ye ait olduğunu belirtmektedir. - er-Risale: Bu eser, Ebu Hanife tarafından Basralı alim Ebu Osman el-Betti'ye gönderilmiştir. Kendisi hakkında Mürcie'den olduğu hususundaki ithamları reddetmektedir. Eser yukarıda belirtilen rivayetlerle el-Pezdevinin aynı yerdeki şahadeti ile imama nisbet edilmektedir. Yazma nüshaları Kahire Kütüphanesi VII/203, 553'de kayıtlıdır. - el-Vasıyye: Avrupa kütüphanelerinde ve Kahire Kütüphanesinde (V/264) muhtelif nüshaları bulunan bu eserin Molla Hüseyin b. İskender el-Hanefi, Ekmelüddin el-Baberti ve el-Hadimi tarafından yazılmış şerhleri mevcuttur. el-Baberti şerhinin Nuru Osmaniye, Ayasofya, Bayezid ve Selim Ağa kütüphanelerinde yazma nüshaları mevcuttur. Tam 30 yıllık bir birikimin meyvesi olarak istifademize sunulan bu eser, Türkçe telif akaid kitapları içinde bir numara olma özelliği taşıyor. Alim şahsiyet Hasan Karakaya Hocaefendinin irfan dolu titiz çalışmaları sonucu yazdığı eser görselliği ile dikkat çekiyor. Lüks kapak, sarı şamua kağıt ve özenli baskısı ile hak ettiği kalitede basılmış. Eserde takip edilen yöntem; konu başlığı verildikten sonra, konu ile ilgili lügavi ve ıstılahi tanım verildikten sonra, farklı görüşlerdeki ekol ve şahısların delilleri ayetler ve hadisler olarak verildikten sonra müellif kendi kanaatini beyan ediyor. Günümüz şartlarını göz önünde bulunduran müellif anlaşılır bir dil ve yöntem takip ediyor. Verilen bilgi ve delillerin hepsinin sayfanın alt tarafında dipnot olarak belirtilmesi araştırmacılar için bulunmaz bir güzellik. Dipnotların sayısına ve kaynakların çeşitliliğine bakınca eserin meydana geliş sürecinde verilen emekler daha iyi anlaşılıyor. Tevhid ve iman ile ilgili her konuda delil olarak ayet ve sahih hadis veren eser, konuların izahında selef alimlerinden yaptığı alıntılar ile dikkat çekiyor. İmanın şartlarını ayrıntılı bir şekilde ele alan bir çalışmadır. Yazar, takip edilen usul bölümünde, İslami ekoller için kadim tartışma konularından biri olan "ahad hadisler itikadda delil midir?" tartışmasından "ahad hadisin itikada delil olamayacağı" görüşünü ortaya koyuyor. "İtikad bu" bölümünde; imandan sonra gerekli olan öncelikli amellerin namaz ve infak olduğu şeklinde izah edilmesi, yazarın o günden bugün savunmuş olduğu "mülk-adalet-infak" fikir hikemiyatının alt yapısı olduğuna işaret ediyor. Kur'an'da nelere iman edileceği, nasıl iman edileceği ile ilgili ayetler ard arda sıralanıyor. Yalnız, konuyla ilgili mütevatir hadisler ele alınmıyor. Kader konusu ile ilgili olarak; Kur'an'daki kader-kaza ile ilgili ayetlerden dolayı iman edilmesi gerektiği, Allah'ın kazaları takdir etmesinin var olduğu lakin kaderin ne olduğu ve nasıl cereyan ettiği konusunda tartışmalar olduğunu, ilerde buna değinileceği beyan ediliyor. Merhum ve mücahit Şehit Hasan El Benna hazretlerinin Müslüman Kardeşler mecmuasında islam akaidine dair eşsiz ve nadide tefrikalarını yayınlamıştı. O, bu makalelerini islam topluluğuna ithaf etmişti. El Benna'nın akaid ile ilgili makalelerini derleyen ve bu eseri istifademize sunan Muhammed Rıdvan'dır. Eser, 1972'de Abidin Sönmez tarafından tercüme edilmiştir. Bir kısım imla hataları olmak ile birlikte, mana tercüme diyebileceğimiz tarzda tercüme edilmiştir. Eserin makalelerin derlemesi olduğu gerçeğini göz önünde bulunduracak olursak, El Benna'nın akait ilmini en baştan ele almaya başladığı fakat şehadeti vesilesi ile bu çalışmanın yarım kaldığını görüyoruz. Bu akide Şeyhu'l-İslam'ın baş taraflarında da söylediği gibi hem Vasıtıyye, hem de Vasatiyye bir akide olmak özelliğindedir. Büyük ilim adamı Muhammed Halil Herras'ın "Vasıtıyye Akidesi"ne yaptığı şerh açık seçik ve özlü olmak gibi bir özelliğe sahiptir. Nitekim Allame Abdu'r-Rezzak Afifi'nin de belirttiği gibi bu şerh "şerhlerin en nefisi, en açık ve anlaşılır olanı, bununla birlikte en kısalarıdır. Eserin baş kısmında müellif İbn Teymiye ve fikirleri ile ilgili bir girizgah mevcut. Akabinde besmele, hamd ve şükür kavramları ile birlikte ibadet ve şehadet kavramları izah ediliyor. Salat, selam fırkayi Naciye ve ehlisünnet kavramları izah edildikten sonra imanın esasları izah ediliyor. Eserde dikkat çeken husus müellifin kendi görüşlerine nerde ise yer vermemesidir. Her konuda mutlaka ayet ve sahih hadisler ile izah ediyor olmasıdır. Klasik ehlisünnet yaklaşımı olarak değerlendirebileceğimiz bir yaklaşım ile kaleme alındığını ifade edebiliriz. Müellifin eğitim camiasından geliyor olmasının da etkisi ile kitap pedagojik eğitim tekniklerine dikkat edilerek yazılmış. Ders kitabı olarak okunup okutturulabilecek, ders yapılabilecek bir formatta hazırlanmış. Genel kültür bilgisi olarak tartışmalı olan mezhepler konusu hakkında bir başlık açılmış. Muhammed Ebu Zehra'nın mezhepler tarihi adlı eserinin muhtasar hali diyebileceğimiz tarz ve kalitede mezhep konusu hakkında bilgiler verilmiş. Özellikle itikadi mezheplerin çıkışı konusu akaid ilmi ile ilgili araştırma yapanlar için giriş bilgisi olarak alınabilir. Eser, bir akide/iman esasları kitabı olmaktan ziyade, iman bilincini ele alan eserlerdendir. Fikri ve düşünsel anlamda var olan birçok yanlış görüşü, tarihsel alt yapısı ile birlikte, ekoller arası mukayeseli bir şekilde irdeliyor. Beş farklı yönü ile ele alınan Tevhid konusu, yol göstermesi bakımından bütün ana başlıkları ele almış gibi. Tevhid; Kevni Tevhid, siyasi Tevhid, içtimai Tevhid, ferdi Tevhid ve nazari Tevhid. Gördüğünüz gibi hemen her yönü ile ele alınan bir Tevhid algısı. Tevhidin ele alınış şekli, İsmail Faruk Er Raci'nin Tevhid algısı ile çok benzeşiyor. Mana ve ruha önem veren yanı ile sufi yaklaşımı, siyasal yönü ile devrimci yaklaşımı, içtimai yönü ile sosyolojik yaklaşımı, ferdi yönü ile insan merkezli yaklaşımı, nazari yönü ile de kalbi yaklaşımı içinde barındıran şümullü bir Tevhid anlayışı. Günümüz alimlerinden Yusuf el Karadavi'nin, Allah'a iman ve şirk konusunu derinlemesine ele aldığı küçük bir risaledir. Özellikle şirkin zararları bölümü önemli ve ilgi çekici bir bölümdür. Klasik akaid kitaplarından farklı olarak sorulu cevaplı şekilde kaleme alınan eser, güncel örneklemeler ile her seviyeden insanın anlayabileceği bir eserdir. Alptekin hocanın hazırlamış olduğu bu eser ders kitabı olarak değerlendirilebilecek bir eserdir. Günümüz alimlerinden Mehmed Göktaş hocamızın net ve anlaşılır bir dil ile makale-deneme tarzında iman, tevhid ve şirk konularını izah ettiği eserdir. Günümüz iman ve şirk temsilcilerine ve uygulamalarına vurgu yapan eser iman bilincinin oluşmasına katkı sağlayacak bir çalışmadır. Ehlisünnet alimlerinden Ömer Nesefi'nin eseridir. Türkiye'de en fazla tanınan akaid kitabı diyebiliriz. Tercümesi sade ve anlaşılır bir dil ile yapılmış. Ömer Nesefi'nin akaid metninin şerhidir. Ömer Nesefi Maturidi'dir. Taftazani ise Eşaridir. Bu yönü ile eser farklı ve önemlidir. Taftazani, Maturidilerle Eşariler arasındaki bazı ihtilaf noktalarının lafza ve şekle ait olduğunu, mesele derinleştirildiği zaman arada önemli bir farkın bulunmadığını savunur. Yüzyıllardır medreselerde ve farklı eğitim kurumlarında okutulan akaid derslerinde başucu kitabıdır. Tasavvuf ekolü akaid kitaplarındandır. Metni İbrahim Hakkı'ya aittir. Şerhini Ahmet Efe yapmıştır. Vahdet vakfı eğitim kitapları içinde yer alan çalışma ders kitabı formatında hazırlanmış bir eserdir. Klasik ehlisünnet ekolüne bağlı kalınarak yazılmış bir çalışmadır. Bölüm sonlarında verilen sorular ile pedagojik yönü dikkat çekiyor. Selef ekolü akaid kitaplarındandır. Müellifi günümüzün genç yazarlarındandır. Kitabın dili sohbet ortamında anlatılan derslerin kitaplaştırılmış şekli gibi açık ve anlaşılır bir dildir. Örneklemelerin güncel olması konuların daha iyi anlaşılmasına vesile oluyor. Selef ekolü akaid çalışmalarındandır. Küçük bir risaledir. Tasavvuf ekolü akaid kitabıdır. Dili anlaşılır ve konular özet olarak ele alınmıştır. İman, ahlak ve ibadet konularını ele alan yakın dönemde kaleme alınmış bir çalışma. Tevhid ve iman bilinci üzerinde duran, dili anlaşılır bir kitaptır. Kur'an'ın gölgesinde iman anlayışı üzerinde duran, tevhid konusunu derinlemesine ele alan bir çalışma. İman bilinci ile ilgili Türkçeye kazandırılan son dönem eserlerdendir. Yemenli İslam alimi Abdulmecit Zindani'nin ayet ve sahih hadisler ışığında akaid konularını anlattığı eserdir. Selef ekolü akaid çalışması olarak değerlendirilebilecek bir çalışmadır. Klasik ehlisünnet akaid kitaplarındandır. Dili sade ve anlaşılırdır. Müellifi İstanbul'da ikamet etmekte olan ilahiyatçı bir yazardır. Son dönem telif akaid kitaplarındandır. Avama yönelik yazılmış bir çalışmadır. Klasik ehlisünnet ekolü akaid çalışmalarındandır. İmam Gazali'nin iman ile ilgili görüşlerini ihtiva eden eserdir. Farklı baskıları vardır. birçok şerhi yapılmıştır. Ehlisünnet ekolü çalışmalarındandır. Tasavvuf ekolü etkisi vardır. Selef ekolü akaid çalışmalarındandır. İman esaslarından ziyade daha çok ihtilaflı ve müşkil konular ile ilgili yapılan izahları ihtiva eden bir çalışmadır. Suriyeli yakın dönem İslam alimlerinden biri olan Said Havva'nın hazırlamış olduğu beş ciltlik akaid eseri bütün konularda sahih hadisleri delil olarak getirerek ayrıntılı bir şekilde izahta bulunuyor. İlgili ayetler üzerinden iman ve şirk konusunu ikna edici bir dil ile ele alan eser verdiği örnekler ile dikkat çekiyor. Gören bir göz için Allah'ı inkar etmenin mümkün olmadığını delilleri ile izah ediyor. Değerli alim Beşir Eryarsoy Hoca'nın eskimeyen eserlerinden biri. Bir mümin için en önemli mevzu olan iman mevzuunu olması gereken şekli ile izah eden ve anlaşılır bir dil ile herkesin istifade edebileceği bir eser. İman insana tavrı aldırır. İman insanı hareketlendirir. İman insanı adam eder. Bu eserde bunların hepsinin izahı var. Sufi meşrep yaklaşımların ağırlıkta olduğu bir eser.


Elbette. Şiir sadece kendisi değildir. Aksi halde şiiri olması gerekenden "olduğu" hale indirgemiş oluruz. Dolayısıyla da şiirin etik ve estetik hinterlandını daraltmış oluruz. Çünkü hiçbir sanat ve özelde de şiir kendi hacmi kadar yer kaplama lüksüne sahip değildir. Sanatın temel işlevi de buna müsait değildir zaten. Şöyle de söyleyebiliriz sanırım: sanatın salt kendi olması onun üretim ve yaratımının zemini hatta zihniyetini oluşturan şeylerden koparılması demektir. Özele indirirsek, şiirin salt şiir olması, onu bağlantılı olduğu diğer tüm şeylerden bir anda koparmak demektir. Oysa şiirin zemini oluşturan bir hayat vardır. Bir yönüyle o hayatın gelgitlerinden bir kaçma, diğer yönüyle de o hayatın bir çıktısıdır şiir. Dolayısıyla söylediğiniz şekilde etki ve desibel artırımı hayatla ilişkisinde düğümlenmiştir. Burada belki de iyi şiir büyük şiir ikilemine doğru bir yaklaşım sunmamız gerekir. Konuyu tartışmak yerine örnek verelim. Üstad Necip Fazıl'ın "Kaldırımlar" şiiri iyi şiirdir ama "Sakarya Türküsü" büyük şiirdir. Üstad Sezai Karakoç'un "Kapalı Çarşı" şiiri iyi şiirdir ama "Sürgün Ülkeden Başkentler Kentine" şiiri büyük şiirdir. Etki etme meselesi, şiirin toplumun sanatla ilgili kısmını aşıp genele ulaşması vb durumlarla birlikte ele almak gerekiyor. Sözü değerli kılmak ah evet. Yaşadığımız hatta yaşamak zorunda kaldığımız bir yüzyıl için lüks sayılacak durumu geldi değil mi? Hızlı bir modern hayat, bütün gün aptal bir koşuşturmaya mahkum insanlar var artık. Batının böyle yeni bir huy edindiğinden de söz etmemiz lazım. Önce hayatı yaşanmaz hale getirdiler sonra da insanlara buradan çıkış yolu gösteriyor, onu kutsamaya çalışıyorlar. Slow city kavramı var ve belli çevreler bunu fazlaca önemsiyor misal olarak. Ancak burada da bir mesele var. Modern hayat tarzından bıkan insanlar kaçmaya çalışıyor, kırda bayırda, köyde kasabada kendince makul ve küçük bir hayat kurmak istiyor. Ancak modern hayatı dayatan batı alternatifi de üretiyor. Oysa ana akım bir tarz-ı hayatın antisi de kendisinden bir çıkma olmuş oluyor. Bu durum panoptikon üzerine yeniden düşünmeye sevk etme eğiliminde bizi. Kısaca hatırlayalım. Panoptikon hapishane meselesinde en önemli husus "hücrenin içindeki sakine saklanacak hiçbir yer bırakmaması" idi. Slow city kavramını bu gözle de irdelemek gerek belki. Öte yandan "yeni dünya"da hiç de azımsanmayacak kadar aile metropollerdeki modern hayat şartlarından kaçarcasına Alaska ormanlarına sığınıyor ve kulübelerde yaşamayı tercih ediyor. Tabii olana meyil insanda fıtri bir durumdur. Kendimiz için de durum böyle. Bir köyümüz var, senede bir-iki gün gideriz, ama biliriz son kertede sığınabileceğimiz bir yerimiz vardır. Buraya şu açıdan da geliyoruz: metropolde söz tükendi. Zaman tükendi çünkü. Gerçekler tükendi en nihayet. Ya da insani öz tükendi deyip bağlayalım. Bireysel hayat, mesaiden önce ve sonra iki saate varan yolculuklar, sosyal hayata zaman ayıramama... Gerçekler bu profili yeterince irite ediyor zaten. Bu profil için gerçekler değersizleşiyor ve yerini magazin alıyor. Zaman darlığı da bunda önemli bir etken. Bir meseleye ait gerçekliği uzun uzadıya incelemek yerine reels videoları izlemeye zorlanmaktadır bu profil. Mesaideki ast-üst ilişkilerinin ve iş yerindeki ilişkilerin söze değer atfetmeyi zorlaştırması da cabası. Bütün bunlara bakınca sözün nerede olduğu da ortaya çıkıyor. Söz metropolde kıymetsizken kırsalda önemini koruyor. Mesela orta boy bir Anadolu şehrine, bir kasabaya gidin, bir cami etrafında kümelenmiş yapıların kenarında tahta veya hasır taburelerde oturup sohbet eden insanlara rastlayabilirsiniz. Oradaki sözün değerini kafeterya ortamında müziğe benzeyen şeylerin gürültüsünde yapacağınız görüşmelerle kıyaslayamazsınız. Meselenin çok fazla çıkması-uzaması var elbette. Bazı yönlerine bakmak yukarıda tasvir edilen hayatı ve bu hayatın da sanattaki-şiirdeki değişiminin izlerini takip etmek dönem zihniyetinin etraflıca tespit edilebilmesi bakımından çok önemlidir. Sizin de ifade ettiğiniz, aktardığınız üzere, anlatımı bir fenomen olarak aldığımızda yaşanan halihazır-son dönemin sanat ön şartına ilk bakışta uygun olduğunu görüyorum. Çünkü anlatım kısa, görsele dayalı ve aforizma tadında. Bu durumda sizin "Her anlatım ima yoluyla yer edinir şiirde. İma etmek, gösterilmek istenileni başka açılardan yansıtmak... Borges bu konuda şunu aktarır: "anladığım kadarıyla ima edilen bir şey, bildirilen bir şeyden çok daha etkilidir." aktarımınızın sanat-şiir açısından yerini bulması gerekirdi. Çünkü tasvir ettiğimiz yaşantı biçimi sözü kısaltan-azaltan ve değerini yadsıyan bir yapı arz ediyor. Belki deneysel şiir tarzındaki mevzi çalışmalar yaşantı ile şiir tarzı paralelliğine örnek verilebilecektir. Ancak bunun spesifik olma özelliği henüz ortadan kalkmış değil, görünen o ki, bu durum stabil devam edecek. Bu durumla aktarımınızı bütünleştirmeye çalışıyorum elbette ama şiirin en temel ve genel-geçer kurallarından olan "az kelime çok anlam" dizgesi üzerinde bir kırılma oluşuyor. Bu dizge sözü ötelememek adına en azından "az kelime" olarak kalmak zorunda çünkü. Sözü, kendisinden çok "dolayımında" bulunan anlamlara yönelik olması hasebiyle değerlendirmekten vazgeçemeyiz. Anlatımın ima yoluyla şiirde yer edinmesi aktarımınızı bir "an" ya da bir "görünüm" donması bir fotoğraf karesi gibi şiirize edilmesini sağlamak olarak alıyorum. Yani im ge... İşte Borges'i de o kanaate ulaştıran şey bu. Hatta Mehmet Özger'in ifade ettiği gibi. Yaklaşık olarak şöyle idi: sözü kalıcı kılma yolu onu imge ile anlatmaktır. Kutsal kitaplar bundan dolayı imgesel anlatıma başvurmuştur. Bu açılım bize birçok değerli şeyi bir arada gösterme gücünü veriyor. Borges'in "anladığım kadarıyla ima edilen bir şey, bildirilen bir şeyden çok daha etkilidir." İfadesindeki ayrıntıya da ayna tutarsak, özellikle modern insan ve "z kuşağı" açısından ilginçtir. Modern insan denilen ve belli tanımlarla kategorize edilen varlık, peşin peşin her şeyi bildiği zehabındadır zaten. Ona yapılan diğer bildirimlerin, aktarılan bilgilerin değeri yoktur. Çünkü modernizm bilimsel saydığı her şeyi belli kalıp ve şablonlara oturtmuştur. Verileri bile tasnif etmiştir. Bunun harici şeyler bilimsel kabul edilmez vs. Bu veri şablonu dışında kalan tonlarca bilgi, geleneksel aktarım, sezgi ile tevarüs edilenler vb. önemi yoktur. Ona ezberletilen şeyleri de ona bildirmeye zaten ihtiyaç ve gerek yoktur. "Z kuşağı" ise yetişme tarzından kaynaklı olarak bildirime kapalıdır. Borges'in imayı öne çıkarması çok önemli. En azından aklıyla gönlü arasında sorular olacaktır. Zaten esas olan da sorudur. Biri nasılsa cevabı bulur. Anlam bazen boşlukta salınım halindeymiş gibi duruyor izlenimi verirken arka planında güçlü sembolizme sahip olabiliyor. Örneğin Haşim'in Merdiven'i. Yekten "ağır ağır çıkacaksın" ifadesiyle giriş okura ilk olarak serbest salınım hissi verebilir. Bazen salkım ve öbek halinde yaklaşık nesne ve ifadelere yönelik gibi dururken ters köşe yapabiliyor. Klasik şiirimizdeki tenasüp ve leffü neşir örneklerinde olduğu gibi. Bazen de hırçın ve uçarı bir dağınıklığı, misal merkezsizliği yani post moderni bütünlüklü şekilde hatta bir paket halinde görmeyi sağlıyor. Bunu da günümüz edebiyat dergilerinde görmek mümkündür. Durumun en iyi açıklaması "kosmozun kaosu" belki. Küçük bir deneme yapalım: Kaos bir alan bir düzlemdir, sınırsız bir evrendir. Kaosta her şey saf potansiyeldir. Hayat bir yanıyla öngörülemez yani kaotik bir süreçtir, kestiremeyiz. Güzelliği de buradadır. Aslında kaos da organizedir hatta bu organizasyonun kendisi de kaotiktir. Yani kuralların olduğu bir kuralsızlık... Uzatmadan özet geçelim: düzen ve kaos birbirinin besinidir ve bu çağlar boyunca hep böyle olmuştur. Siyaset denilen şey de bütün olarak bunun üstüne kuruludur. Üstad Necip Fazıl'ın "Ey düşmanım sen benim ifadem ve hızımsın / Gündüz geceye muhtaç, bana da sen lazımsın" mısraları tam olarak bunu anlatır. Bu kısmı da hayat-şiir ekseninde okumamız lazım. Hatta bu da yetmez, anlatma-ima etme bağlamında da görmemiz gerekir. Burada konuyu şiir ve metafor eksenine getirelim. Temelde bir şeyi başka bir şey ile anlatmak anlamı verilir metafor için. O zaman şeytanın avukatı soru sorsun: bir şeyi neden kendi dışında başka bir şey üzerinden anlatmak gereksin? Her şeyin kendi kapsamıyla kendi üzerinden anlatılması hem daha doğal hem daha doğru olmaz mı? Hatta şu soru: okuru bu bilmeceyi çözmeye neden mecbur bırakalım? Bu akıldane sorulardan elbette bir yere varmayı planlamıyorum. Şiir ve şiiri ifade şekli çağlar boyunca pek çok hususu özleştirme ve özgünleştirme yöntemi olmuştur. Aynı zamanda bir öğretim tekniği olarak kullanılmıştır. Çünkü şiirin ezberlenebilir özelliği vardır. Sorulardan devam edersek, bir şeyi olduğu gibi reel hatta natürel anlatmak bir yönüyle pornografidir. Toplumların hepsinin belli değerler sistemi vardır. Apaçık anlatmak o anın kırıcı, yıkıcı bir eylemine, anarşiye yol açabilir. Zaten uç siyasi örgütlerin marşlarını dikkate alırsak o kapalı yapıyı motive eden ve harekete geçiren bir söz-şiir pornografisi görürüz. Diğer yandan düz anlatım uzun ve yorucu, bıktırıcı-yıldırıcı bir süreçtir. Anlatıcı kişi özellikle şair, ima-imge kullanımıyla hem kırıcı yıkıcı olmayan bir yol bulmuş olur, hem de yazdığı mısralar imge üzerinden kalıcılığın kapısını aralar. Bir de şair milleti biraz tembeldir. İllaki bir kısa yol bulacaktır. . Akıldane sorulara cevap mahiyetinde söylediklerimizin de bir dayanağı var elbette. Metaforlar düşünce ve dili serbest salınımdan kurtaran, şekillendiren, güçlü bir yapıya kavuşturan unsurlardır. Metaforların dil yönü bu anlamda asla ikinci plana itilmemelidir. Bu olduğunda otomatik şekilde kavram yönü öne çıkartılır. Metaforun kavram yönü öne çıkmaya başladığında oradaki şiir tası tarağı toplar. Çünkü kavramların özelliği olarak ele alınır metaforlar. Bu noktada da estetik kaygı ortadan kalkar, belli kavramların daha iyi anlaşılmasına yönelik bir imkana dönüşür metafor. Özellikle siyaset bu açığı ışık hızıyla kullanılır. Sizin ifade ettiğiniz "Bu bağlamda bizim dünyayı algılama biçimimiz ile dünyanın bize karşı konumu arasında şiiri nereye sıkıştıracağız?" cümlesi tam burada ilginç bir soru olma hakkı kazanıyor. Biz dünyayı algılarken metaforik yaklaşıp, yaşarken platonik "takılıyoruz." Açalım mı? Evet, dünya geçici-fani, üç günlük-ikisi geçmiş, kefen almaya gelinen yer vb. Peki yaşarken nasıl? Bir ihtiras abidesine dönüşmüyor mu insanlar... Kerli ferli şuara taifesinin birbirlerine yaptıkları şeyler, yerlerini mi yersizliği mi gösteriyor? Bu cümle bizim konumumuzdur! O sebeple siz benim gibi yapmayın! Sözün buraya gelmesine, transparan bir kisveye bürünmesine izin vermeyin. Dünyanın bize karşı konumu bir şey ifade etmez. Bizim ona karşı durumumuz bir şey ifade edebilir. Anlamı sözde aramak bir tür cinayettir. Onun yerine şiiri, şiir imkanı olmak bakımından en verimli alanı olan söyleyişi öncelemek gerekiyor. Mesela, "dilin bütün imkanları kullanılmış olsa bile" cümlesi anlamsızdır. Çünkü yaratma devam ediyor. Söyleyiş de devam edecek. Devamlılığı sağlayan şey de metafor. İşte bizim şiir ülkesinde konumumuz burası. Dolaysıyla sorunuzu buraya cevap olarak alıyorum: metaforlar bizim dünyaya karşı savaşımızın ve anlamlandırmamızın ürünü olmasa bile imkanıdırlar. Buyurun aşk ile: "Yunus bu sözleri çatar / Sanki balı yağa katar / Halka metaların satar / Yükü gevherdir tuz değil." Cevabı Yunus verdi. Sözü çatmak... Savaş budur. Metafor silahtan başka ne olabilir. Şiir tarihi bu silahı kullanan çok şairi yazmıştır. Sözle yapılan savaş candan yapılır. Silahla yapılan cedel canla oyun oynamaktır.


Aslında anlamlı ilk çizimim 3,5 yaşındayken çizdiğim boynunda stetoskopu ile bir doktor ve kucağında bebek olan bir hemşire resmiydi. Anneciğimin benim için saklayıp sonradan bana verdiği o resimler, çizdiğimi hatırlamasam da "İlk resminiz neydi?" diye sorulduğunda aklıma ilk gelenler. Resimler şu anda çalışma masamın üzerinde çerçeve içinde bana ilham olmaya devam ediyor. Yeteneklerimiz biz daha küçücükken kendini belli ediyor aslında. Anne-babamız ve öğretmenimiz iyi birer gözlemci ise yeteneklerimizi keşfedip doğru meslek alanına bizi yönlendiriyorlar. Ama bazen akan suyun yola girmesinin uzun sürmesi gibi gerçekte ne yapmak istediğimizi kendimize sesli olarak söylememiz, yıllarımızı alabiliyor. Ben de yeteneklerim ve ilgi alanlarım doğrultusunda bir meslek seçmek isterken kendimi diş hekimi olarak buldum. Sonrasında esas yapmak istediğim işin ne olduğunu sordum kendime. Bu çok zor bir karardı çünkü zorlu bir eğitim sürecinden geçiyorsunuz diş hekimi olmak için. Ardından yakın çevrenizin sizden bir beklentisi oluyor. Bu aşamalarda iç sesimi dinleyerek yoluma devam ettim. Ailemin ve özellikle eşimin desteği ile şu an çok severek yaptığım çizerlik alanında çalışmalarıma devam ediyorum. Sorunuza cevaben, sürekli çizerek geliştiğimi görüyorum. Yeteneğiniz olsa bile derinleşmediğiniz her konuda köreliyorsunuz. Ama ilgilendiğiniz alanda sürekli çalışmak sizi hem besliyor hem de geliştiriyor. Yazmak ve çizmek benim için kendimi ifade ettiğim iki alan. Birinde kelimelerin dünyasından kendi dünyanıza bir kapı aralayıp oradan kendinizi seyredersiniz. Diğerinde de çizgileri ve renkleri kullanarak kendinizi ifade edersiniz. İç dünyanızın çeşitli yansımalarıyla bazen kelimelerin kanadına tutunursunuz bazen de çizgilerden kendinizi okur ve okutursunuz. Çocuk kitaplarına çizgilerimle dahil olmak fikri ve fırsatı ilk olarak Güvenilir Çocuk Dergisi ile oldu. Genel Yayın Yönetmenliği görevi ile birlikte aynı zamanda yazıp çizeceğim sayfalar ile bu alanda çalışma fırsatı bana verildiğinde işin mutfağında buldum kendimi. Aylık bir dergi çıkarmak, sizi sürekli geliştiren bir çalışmadır. Her sayıda kendinizi yenileyerek ve geliştirerek yolunuza devam edersiniz. Bende de böyle oldu. Çalışırken insan eksiklerini de görmeye başlıyor. Bilmediğim ama sonrasında öğrenmek için can attığım birçok konu ile karşılaştım. Çok sevdiğim bir söz vardır "Göç yolda düzelir" diye. Ben de bu alanda yola düşünce önüme birçok imkan çıktığını, güzel insanlarla yollarımın kesiştiğini gördüm. Akabinde kendimi geliştireceğim birçok atölyeye katıldım. Hala da katılmaya devam ediyorum çünkü öğrenmek ömür boyunca devam edecek olan harika bir süreç. Öğrendiklerimizi uyguladığımız, dergi ve kitap çalışmaları da bu anlamda çok kıymetli. Her alanda olduğu gibi çalışmalarınız ile kendinizi kabul ettiriyorsunuz. Çalışma disiplininiz, özgünlüğünüz ve çizginizden sizi belli eden tarzınız, çizer olarak sizi görünür kılıyor. Eserin içinde hissederim. Özgürce çizgilerin içinde dolaşan, nefes alıp veren, onu yaşayan bir karakter olurum. Aksi halde duyguyu hissetmeden o hissi çizgiye tesir edecek şekilde dökemez insan. Hissetmeden çizilen her şey, görselden yazıyı okuyana yavan gelir. Çizerken ise yazarın yazmayıp devamını okuyucunun hayal dünyasına bıraktıklarının bir kısmıyla benim dünyamda şekillenen kısmını kompoze ederek hikayeye dahil olurum. Proje önüme geldiğinde bunun gerçekten güvenilir bir kanaldan gelmesi yani bir editör veya yayınevinin benimle irtibata geçmesi, benim için en önemli birinci şart. Projenin içeriği, benden istenenler, çalışmak için bana verilen süre ve sözleşme maddeleri. Bunların hepsi bir işi sağlıklı şekilde yürütmenin basamakları. Bunların her hangi birinde uyuşmazlık olursa projeyi kabul etmiyorum. Çocuk edebiyatı çalışma açısından bence titizlik gösterilmesi gereken en önemli alan. Yazılan ve çizilen her şey, insanların kabul ettiğinin de ötesinde bir etkiye sahip bence. Yazılanın görünür hale gelmesinde elbette ki çizerin iç dünyası, kaleminin tarzı ve yorumlaması metni çok farklı yerlere taşıyacaktır. Bu anlamda yazı ile çizginin uyumu önemli. Her metni her çizer yorumlayabilir ama en etkili, en farklı ve en özgün şekilde onu resmedecek olanı seçmek önemli bir karar. Bu anlamda yazar ve çizer arasındaki bağı kuran editörlere büyük görev düştüğü kanaatindeyim. Proje için en uygun çizgiye sahip çizeri bulmak, eserin okunur olmasında çok önemli bir paya sahip. Yazar, editör, çizer, grafik tasarımcı ve sanat yönetmeni ne kadar uyumlu şekilde çalışırsa ortaya çıkan eser o kadar kalıcı oluyor bence. Dergilerde çizdiğim köşelerin yazarları ile irtibatım oluyor. Ama çizdiğim birçok kitapta yazar ile editörlerim vasıtasıyla iletişimde oldum. Yazarın da çizerken benden beklentisi benim için önemli. Onun dünyasından metne bakmak ve istediği sahneleri çalışmak önceliklerim arasında. Ama çok fazla müdahale ve tekrarlanan revizeler biz çizerleri zorlayan unsurlar. Özellikle eskiz aşamasında onaylanan ve sonrasında renklendirme yaptığımız sahnelerin revize olması yıpratıcı. Bu anlamda projenin onaylı şekilde ilerlemesi önemli. Çalıştığım yayınevleri ile hiçbir problem yaşamadım. Sözleşme maddelerine karşılıklı olarak uymak, işin her iki taraf açısından da güzel şekilde neticelenmesine katkı sağlıyor. İşe başlamadan önce tarafların şeffaf bir şekilde şartlarını dile getirmesi ve anlaşması önemli. Bu anlamda muhatabımdan anlaşmanın gereğine uymasını beklerim. Ben de aynı şekilde projeyi vaktinde, en güzel şekilde teslim ederim. Çocuklarla aram çok iyidir. Onların bu dünyadaki varlıkları yaşama sevincimiz, umut kaynağımız. Onlardan çok şey öğreniyoruz. Onların tertemiz dünyalarından olayları yorumlamaları, hayata dahil olmaları, fikirleri, hayalleri, oyunları, üzüntüleri, sevinçleri, kavgaları, kaygıları, çabaları... Hepsi bizi bize anlatıyor. Yeri geliyor en büyük öğüdü onlardan alıyoruz. Çizdiğim bazı sayfaları özellikle de kapak çalışmalarını önce kendi çocuklarıma gösteririm. Onların fikirleri benim için çok önemli. Eğer yorumları benim çizmek istediklerimle örtüşüyorsa, çalışmama onay veririm. Değilse çalışmaya devam ederim. Çizerken hedefim: Okurun, metni görsellerden okumaya devam etmesini sağlayacak şekilde çizmek, onu sınırlandırmamak, hayal etmesini desteklemek. Detay çalışmayı seviyorum ama okurun yorumlamaya devam etmesine yardımcı olmak için çizgiyi bir yerlerde bırakmak gerekiyor. Her şeyi çizmek okuyucuyu sınırlandırır. Onu merak ile resme çekmek ve resimde kendi dünyasından izler bulmasına yardımcı olmak, bir çizer olarak istediğim bir şey. Çizgilerimle düşünmeye ve yorumlamaya bir yol açıyorsam kendimi mutlu sayıyorum. Kalemin ve çizginin gücünün farkındayım. Sayfalarca anlatılan bir konuyu tek bir çizgiyle anlatabilmek büyük meseledir. Evet, iyi bir okurum. Siz elbette kitapları kastediyorsunuz ama kitap dışında da okuduğum şeyler var. Kendimi okumak, doğayı okumak, insanları okumak. Bu bağlamda yazıya dökülen kitaplarda, oldum olası okuma hususunda hassas tercihlerim vardı. Okuduğum her şey beni bana anlatmalı. Bana bir şey katmalı. Kendimi tanıma ve kendimi keşfetme yolcuğumda bana ışık olan her kitabın yeri bende ayrı, bu anlamda seçici bir okuyucuyum. Çizime başlamadan önce metni birçok defa okurum. Okumalar esnasında zihnimin sade olması, çalıştığım ortamın sessiz olması önemlidir. İşim bitene kadar çok kez okuduğumu bilirim aynı metni, metindeki bir cümleyi. Çalıştığım sahnenin öncesini ve sonrasını da tekrar okurum, ayrıntıları yakalamak ve en etkili sahneyi çizmek için metinle ve özellikle karakterle çok zaman geçirmek gerektiğini düşünüyorum. Bu işi yapmak okuma alışkanlıklarımı değiştirdi tabii. Çocuk edebiyatını çok daha yakından takip ediyorum. Bu alanda çalıştığımdan beri kütüphanemi zenginleştirmeye devam ediyorum. Sanırım en büyük yatırımım bu alan. Böylece metinleri ve görselleri daha detaylı inceliyorum. Bu da çok zevkli bir süreç. Üzücü sahneleri çizmek yerine olayın akışında yer alan ve insanın yüzünde tebessüme sebep olan bir sahneyi çizmek tercihimdir. İlk çizdiğim çocuk kitabı 5'li bir seriydi. Ve içinde çocuğun yaşadığı üzücü bir olay vardı. Annesini kaybediyordu. Çocuğu bu hüzünlü hali ile değil akabinde annesinden hatıra kalan kedisine sarılırken çizmiştim. Üretmekte zorlandığım, tıkanıklıklar yaşadığım, ilham perimin uğramadığı vakitler oluyor elbette. O zamanlarda çizimden azıcık uzaklaşıp başka alanlarda çalışarak dinleniyorum. Bol bol gözlem yapıyorum. Bunlar insanı besliyor. Tekrar işimin başına döndüğümde daha rahat ilerleme kaydediyorum. Evet, bu sene metni okuduğumda asla içinde adımın geçmesini istemediğim bir proje oldu ve uygun bir dil ile işi geri çevirdim. Çalışmak istemediğim, içime sinmeyen bir işi kabul etmiyorum. Hayatta elbette ki her şey zıttı ile kaim. Elbette olumsuz durumlar, acılar da var hayat içinde. Ama bu büyük bir ustalıkla anlatılmalı. Okuyan umutsuzluğa düşmemeli. Olumsuzun, yanlışın reklamı o kadar çok yapılıyor ki, sanki güzellikler yokmuş, dünyada hiç iyilik kalmamış gibi. Halbuki her ikisi de var ama neyi anlatırsanız orası çoğalıyor insanların zihninde ve kalbinde. İyinin, güzelin ve olumlunun çoğalması için hep bir güzellik bulmak zorundayız anlattıklarımızın içinde. Hepinizin bildiğidir, Peygamberimizin ölü bir köpek gördüğünde sergilediği tutum. Dişlerinin güzelliğine dikkat çekip, yayılan o kokudan bahsetmeden hemen gereğinin yapılıp onun gömülmesi. Sosyal sorumluluklarımız da böyle. Bir güzelliği büyütüp, üzerimize düşeni insanlığımıza yakışır şekilde yapmak. Benim tercihim daima yapıcılıktan yana. Bu bağlamda da sanatta ve edebiyatta vurguladığınız temalar güzelden yana olmalı. Çünkü ne ile alakalanırsanız orayı büyütürsünüz. Olumlu mesajlar veren, ustalıkla yazılmış metinler, çizim ile dahil olmak istediğim işler içinde ilk sırada. Aslında her işim bir öncekinden daha çok içime siniyor. Çünkü sürekli çizmek, insanı geliştiren, yerinde saymasına engel olan ve onu besleyen bir eylem. Bu anlamda dergi çizimlerinden kendimi çok net izleyebiliyorum. Güvenilir Çocuk Dergisi'nde yazıp çizdiğim bir köşem var; "Kuşların Dilinden". Bu köşeyi söyleyebilirim. Son olarak kendi yazıp çizdiğim ve baskıdan yeni çıkan kitabım "Hikaye Kumbaram". Çocuk edebiyatı dalında Ayşe Sevim, Ayşe Gül Gürbüz, Yaşar Koca, Tuğba Coşkuner, Melih Tuğtağ, Şermin Yaşar, Bestami Yazgan, Merve Safa Likoğlu ilk aklıma gelenler. Hem yazıp hem çizen Nur Dombaycı, Elif Yemenici. Çizerler arasında da M. Ahmet Demir, Hüseyin Sönmezay, Fatma Betül Alp Yıldız, Hilal Dağ Avşar, Ümran Aşkın Aydın, Özlem Güneş, Hüma Kaya, Aynur Erol Özbay, Sıdıka Tasa, Feyza Yorulmaz, Nurdan Fenerci, Gökhan Özdemir, Zeynep Begüm Şen, Ayşe Betül Abiş İşeri, Rümeysa Abiş, Rabia Özcan, Rubeyya Yalçın, Ayşegül Uyan, Tekmile Gedikoğlu, Esra Uygun. Çalışmalarını sevdiğim daha birçok çizer var ama hepsi çok uzun bir liste olur sanırım. Kalıcı bir eser bırakmak en büyük dileğim. Ben yapsaydım dediğim bir iş olmadı ama bunu yapmalıyım, dediğim işler var. İşimizin geleceğine dair endişe taşımıyorum. İnsan var olduğu müddetçe kitaplar bir şekilde var olacak. Bilinmeyen ile ilgili olasılıklar üretmek ve gereksiz kaygı duymak enerjimizi soğuran bir durum. Değişen her şart beraberinde yeni alternatifler getiriyor. O yüzden işimizin geleceğine dair kaygım yok, şu ana odaklanıp işimi en güzel şeklide yapmaya çalışıyorum.


Hindistan'ın sosyal yaşantısı hakkında çok sayıda film çekilmiştir. Ana hatlarıyla Hint filmlerinin olmazsa olmazları; renkli kostümler, danslar, dini ritüeller, belli başlı mimari eserlerin sergilenmesinin yanı sıra oldukça çeşitli ve birbirinden farklı hikayeleri konu almasıdır. Yazımızın konusu olan film son zamanların en çok tavsiye edilen Hint filmlerinden biri olan The White Tiger Beyaz Kaplan dır. Başrolleri Adarsh Gourav, Rajkummar Rao ve Priyanka Chopra Jonas'ın paylaştığı filmin yönetmeni İran asıllı Ramin Bahrani'dir. Yapımcısı ise Netflix 'dir. The New York Times tarafından en çok satanlar listesinde gösterilen aynı adlı romandan uyarlanan filmde, Balram Halwai isimli Hintli bir gencin içinde bulunduğu sisteme karşı benimsediği duruş ve kendi yolunu seçme hikayesi anlatılmaktadır. Akıllı ve hırslı bir genç olan Balram Halwai, fakir bir ailenin çocuğudur ve köyde yaşamaktadır. Despot büyükannesinin himayesindeki geniş ailesinde okuma yazmayı öğrenen tek çocuktur. Köyden ayrılıp büyük şehre gitme hayallerini gerçekleştirecek mesleğin sürücü belgesi alarak şoförlük yapmak olduğuna kanaat getirdiğinde, sürücü belgesi alma maliyetini ödemesi için büyükannesini zor ikna eder. Dediğini yapar, sürücü belgesini alır ve yaşadığı bölgenin ağasının Amerika'dan dönen oğlu Ashok ve eşi Pinky'nin şoförü olarak işe başlar. Dünyada iki numaralı uşağın bir numaralı uşağa duyduğu nefret gibisi var mıdır? söylevini benimseyen Balram bir numaralı uşağın ayağını kaydırdıktan sonra tüm iş gezilerinde patronunun şoförlüğünü yapar. Patronu sayesinde bilmediği hatta hayal bile etmediği bir dünya ile tanışır. Bu dünyaya ilgi duyan Balram, adaletsiz bulduğu ülke sisteminde var olabilmek için tüm cesaretini toplayarak kendi yolunu çizer. Hindistan'ın Silikon Vadisi olarak adlandırılan Bangalore şehrinde kendi deyimiyle ünlü bir girişimci olmasını Hindistan'a resmi bir ziyaret için gelen Çin Başbakanına iş bağlantısı için mail yazmaya başlayarak geçmişini hatırlarken iç sesinin konuşmasıyla ilerleyen film, flashback'lerle beslenerek devam eder. Milletimizin içme suyu, elektriği, kanalizasyon sistemi, toplu taşıması, hijyen anlayışı, disiplini, dakikliği yok ama girişimcileri var. diyerek öz eleştiride bulunan Balram, halkın sevgi saygı besleyerek her seçimde oy vererek seçilmesini sağladığı Büyük Sosyalist olarak adlandırılan kadın siyasetçinin rüşvet almasına ettiği tanıklığı anlatırken yaptığı sert Hindistan eleştirisiyle ülkede isim yapmanın yolunun iki mecradan geçtiğini vurgulanmaktadır: suç ya da siyaset. Bollywood filmlerinin olmazsa olması dans sahneleri bu filmde bulunmamaktadır. Olmamasını yapımcı şirketi Netflix. Filmde dikkat çeken diğer bir nokta ise Oscar ödüllü Bollywood yapımı Slumdog- Millionaire isimli filmle benzerlikler taşıyan senaryosudur. Balram'ın suç hikayesi eşliğinde; din, sosyo-politik sınıflaşma, ekonomik uçurumlar, sefalet ve aşırı zenginliğin paradoksal varlığının resmedildiği filmde bir insanın açgözlülüğünün nankörlükle birleştiğinde neler olabileceği izlenmektedir. Başrolün karakter değişimi oldukça dikkat çekicidir. 2021 yılı Ocak ayında gösterime giren dram türündeki filmde hiçbir imkanı olmayan hatta doktoru bile olmayan ahır denilebilecek kadar bakımsız bir hastanede babasını yitiren Balram'ın Hindistan gerçeğini bir kez daha gözler önüne seren şu repliği oldukça dikkat çekicidir: Seçim vaatleri bana özgür bir demokraside fakir olmamanın ne kadar önemli olduğunu öğretti. Film, gündelik rutin ilişkiler içerisinde sosyolojik analizlerle birlikte gündelik hayatın ilişki biçimlerini de gözler önüne seren bir yapıya sahiptir.


Avusturya ve Almanya TV Kanallarının ortak yapımcılığı ile I. Dünya Savaşı'nın 100. yılına ithafen çekilen bir filmdir "Sarajevo-Saraybosna". Avusturya Arşidükü Franz Ferdinand'ın suikastını konu alan filmde, kendilerini devrimci olarak niteleyen Sırp işbirlikçisi milliyetçi fedailerden Sırp Hükümetinin desteklediği "Kara El" adlı aşırılık yanlısı grubun adına ulaşılsa da suikasttan bir ay sonra I. Dünya Savaşı patlak verir. Dört yıl boyunca birçok cephede devam eden l. Dünya Savaşının fitilini ateşleyen bu suikast, dünya tarihi açısından oldukça önemlidir. 2014 yılında kayda alınan film senaryosu ve oyuncuları özelinde ödüllere layık görülmüştür. Bosna-Hersek eyaletinin başkenti Saraybosna'da Avusturya-Macaristan taht varisinin suikasta kurban gitmesi 100 yıl önce 28 Haziran 1914'te gerçekleşmiştir. Bu nedenle filmin bir korteji bekleyen halkı göstererek başlar. İkinci sahnede bir patlama sesi duyulurken ardından iki el silah sesi gelir. O esnada izleyicinin gördüğü oradan oraya kaçışan insanlar ve bisiklet kullanan bir adam olur. O sabah; kahverengi takım elbisesiyle bisikletinin pedallarına asılan Leo Pfeffer , her şeyden habersiz işe giden genç bir yargıçtır. Patlayan bombanın Arşidük ve eşine hafif şekilde zarar vermesiyle amaçlanana ulaşılamamasından kısa süre sonra Browning marka silahtan ateşlenen iki kurşunla nihai sonuca erişildiğinde, Avusturya Arşidükü Franz Ferdinand ve eşi aldığı ölümcül kurşunlarla suikasta kurban giderler. Hanedan kortejinin Sırp bayramı olan Aziz Vitus Gününe denk getirilmesi, güzergahın gazetelerde ayrıntılarıyla halka duyurulması, yol boyunca görevlendirilen polis sayısının yetersizliğinden kaynaklanan gevsek güvenlik tedbirleri, bombalı saldırıdan hafif yaralarla kurtulan hanedan üyelerinin kısa süre sonra ikinci kez aynı güzergahtan geçirilmesi emrinin neden ve kim tarafından verildiği gibi sorular vakayı inceleyen yargıcın aklını kurcalarken filmin senaryosunu oluşturmaktadır. Yargıç Pfeffer'in önderliğindeki soruşturmada henüz bir sonuca varılamamışken, sorgulamalar ve araştırmalar devam ederken tüm gazetelerde savaş manşeti atılması kararı çoktan verilmiş olan I. Dünya Savaşı'na doğru giden süreci başlatır. Suikastı araştırarak dosyasını oluşturmakla görevli olan sorgu yargıcı Leo Pfeffer, inandığı doğrular için çabalar. Bu çabalar süresince, detaylıca planlanmış, onayı verilmiş, suikast görünümünde bir cinayet olduğu şüphesi yargıcın ve izleyicinin zihninde belirir. Franz Ferdinand'ın ölümüyle pimi çekilen olaylar silsilesini durdurmak için çabalayan Yargıç Leo Pfeffer'in etrafında dönen senaryo, filme biyografik özellikler katmaktadır. Film boyunca yargıcın söyleyeceklerinin hiçbir hükmünün olmadığı görülse de yazacağı rapora atacağı imzaya oldukça önem atfedilmiştir. Film, dünya çapında bir savaşı başlatacak önemdeki vakayı değil de bir cinayeti aydınlatmaya çalışan titiz bir dedektifi konu alır nitelik taşımaktadır. Ancak burada "aydınlatma" kelimesi kullanılmışsa da karartma yapıldığı söylenebilir. Olayla ilişkili her delil, konuşulan her tanık gerçekten uzaklaş mak üzerine kurgulu olunduğunun altını çizmektedir. Kurguyu bozacak her kişiden, nesneden ve bulgudan hoşnutsuzluk duyan çok sayıdaki muhatap ise izleyicinin neyin ne olduğuna dair soru işaretlerini arttırmaktadır. Zekası, dürüstlüğü ve çabuk karar verebilme özellikleriyle yargıcın aklını karıştıran etken ise güzel oyuncu Melika Foroutan'ın canlandırdığı Marija Jeftanovic karakteri olur. Orduya malzeme ve iaşe satarak zengin olmuş babasıyla beraber yaşayan Marija bir Sırptır. Kağıt üstünde evli olsa da Fransa'daki eşinden ayrı yaşayan güzel kadın, yargıcın duygularıyla ve araştırdığı etkisi büyük suikastla aynı anda uğraşmak zorunda bırakır. Diğer yandan bir filmin olmazsa olmazı duygusal içerik ayağını tamamlamakla mükellef olan bu hususun senaryoda oldukça sakil kaldığını ve belki de sonradan eklemlenmiş olabileceğini düşündürmektedir. Yapımda kullanılan kostümler, objeler ve mekanlar filmin ait olduğu dönemi yansıtmaktadır. Etnisite bakımından oldukça çeşitli olan ülkede bu durumun sokağa yansıması halkın giyim kuşamındaki farklılıklarla teyit edilmiştir. Erkeklerde fötr şapka, melon şapka, fes ve sarık çeşitleriyle, hanımlarda pullu payetli modern şapkalarla, tülbent ve etol başörtülerin olması bu konudaki belirgin nüanstır. Arnavut kaldırımlı sokaklar, ellerdeki ahşap sepetler, gözümüzün aşina olduğu şehir içi küçük köprüler, filmin platosunun bir Anadolu kasabası olduğu hissini uyandırmaktadır. Yanı sıra Dük ve Düşesin kostümleriyle ordu mensuplarının kostümleri oldukça başarılı dizayn edilmiştir. Renkli ve canlı detaylar filme farklı bir enerji katmaktadır. İç mekan çekimlerinin birçoğunda karanlık, loş bir çekim tekniği benimsenirken bazı sahneler oldukça aydınlıktır. Hatta bazılarında günışığı gözleri kamaştırmaktadır. Filmdeki ışıklandırmanın sahneye göre değişiklik göstermesi sorgu yargıcının karanlıkta olanları aydınlığa çıkartma çabasını içeren senaryo izinin takibini lanse eder gibidir. Konvoyu karşılayan coşkulu kalabalığa karışmış olan genç görünümlü adamların yüzlerine yansıyan korku dolu endişelerin görüntü yönetmenince kameraya yansıtılmasına eşlik eden müzikler önemli bir rol oynamaktadır. Tercih edilen müzik büyük bir olayın gelmekte olduğunun habercisidir olur. Siyasi gerilimli filmde, hanedan üyelerini gerçekte kimin vurduğu, sebebi, bürokratların gerçekten de böyle organize olup olmadığı, filmin tümünde boy gösteren yargıcın gerçek olup olmadığı soruları yapıma gizem katmaktadır. Gizemin içindeki komplo teorisi ise; liberal görüşlü arşidükün etnik gruplara daha fazla özerklikle haklar vermek istediği ve bu yüzden gerici güçlerin onun tahta çıkmasını engel olduğudur. Planlı bir ölüm olduğunun altı belirgin olarak çizilen filmde Sırbistan'a savaş ilan etmek isteyen iştahlı Alman bürokratlarla insanlık tarihinin en geniş çaplı savaşlarından birine giden yola çıkılmasının ardında Avusturya-Macaristan ve Almanya komplo teorisini iyi anlatan bir filmdir Saraybosna. Gideni garip hissettiren hüzünlü bir fotoğraf gibidir Bosna. Kenarları yıpranmış, yer yer sararmış, büyük bölümüne kan sıçramıştır. En azından ben gittiğimde yoğun bir şekilde tam da böyle hissettim. Film I. Dünya Savaşı'na ilgi duyanlar için iyi bir seçim olabilir. Çok sayıda insanın ölümüne yol açan büyük bir savaşın başlatılmasının pamuk ipliğine bağlı olduğunu, genç yargıcın gidişatı değiştirme şansına sahip olamayışı, çıkarlarının peşine takılmış son sürat giden bürokrat güruhu izleyicinin içini burkabilir. Sinematografi ve filmin izleyicide bıraktığı etki açısından değerlendirmenizi güzel bulduğumu ifade etmeliyim. Sonuç bölümü biraz daha genişletilebilirdi.


Emile Zola'nın en iyi eseri kabul edilen Germinal romanında olaylar, Fransa'nın madenci şehri Montsou'da geçer. 1800'ler Fransa'sının ekonomik düzeninde ezilen, çok zor şartlarda çalışan ve yaşayan maden işçilerinin dramını konu alır. Yoksulluk ahlaksızlığı da beraberinde getirir ve henüz ergen bile olmadan bakireliklerini kaybeden genç kızlar tren itici olarak çalışırlar. Cinsellik halkın tek avuntusudur. Bu yüzden de çocuk sürülerine her gün yenisi eklenir. Doğacak çocukların akıbeti bellidir; maden ocağında çalışmak. Bir gün bu şehre Etienne adında bir genç çalışmak için gelir. Fakat onun narin vücudu için maden ocağı koşulları çok ağırdır. İdealist bir genç olan Etienne bu çalışma koşullarını sorgulamaya başlar. Sürekli sol görüşlü kitaplar okuyan Etienne işçiler arasında gittikçe yayılan bir grev fikrine liderlik eder. Hayat şartları günden güne çetinleştikçe bu fikir işçiler arasında kabul görmeye başlar. Sonunda çok büyük bir isyan patlak verir ve korkunç sahneler yaşanır. İsyancılara müdahale eden polis sonunda galip gelir ve olaylar son bulur. Fakat bu isyan halka çok pahalıya mal olmuş, birçok aile reisi ölmüş, halk çaresiz bir biçimde maden ocağında çalışmaya geri dönmüştür. Şartlar eskisinden de ağırdır artık. Etienne şaşkındır. Çünkü onun grevden kastettiği şey bu şiddet gösterileri değil, daha köklü ve kalıcı bir bilinçlenmedir aslında. İşçiler onu anlamamıştır. Etienne olanlardan çok üzgündür. Üstelik aşık olduğu kızı da bu olaylara kurban vermiş, kız çok acı bir şekilde ölmüştür. Kendisi de aylarca komada kalır ve iyileştikten sonra Motsou'yu terk eder. Germinal'deki Fransa tablosuna baktığımızda, dikkat çeken kısımlardan biri de fabrikanın grevle birlikte Belçika'dan işçi getirme kararıdır. Maden işçilerinin öfkesi bu defa Belçikalı işçilere yönelir. Kötü gidişattan, işsizlik ve yoksulluktan onları sorumlu tutacak noktaya gelirler. Hep söylediğimiz gibi ekonomik koşullar ne kadar kötü ise göçmene bakış o kadar kötüdür. Germinal'de de maden işçileri bir anlık işverene tepki göstermeyi bırakıp dikkatlerini Belçikalı işçilere çevirirler. Emile Zola buraya kadar anlattığımız her şeyi gerçeklerden yola çıkarak yazar. Bu gerçeklerden yaklaşık iki yüz yıl sonra yaşadığımız coğrafya benzer hadiselere tanıklık etti ve etmeye devam ediyor. Ekonomik sıkıntılar, baskı, adaletsizlik ve zulüm uzun yıllardır Ortadoğu halklarının kaderi. Birçok Ortadoğu ülkesi diktatörler tarafından yönetildi. Sonunda Tunus'ta bir seyyar satıcının kendisini yakmasıyla başlayan ve dalga dalga yayılan gösteriler iç savaşa dönüştü ve diğer Ortadoğu ülkelerine sıçradı. Görünene göre olay baskı ve fakirlikten bunalan halkların başkaldırısıydı. Kendi içinde çok farklı katmanları olsa da en azından biz bu yazıda o kısımla ilgileneceğiz. Gelinen noktada sular hala durulmadı. Önceden beri süregelen bir yaklaşım olsa da bu durum bölgenin aydınlarını, bütün olup biteni Arap-İslam kültürüne bağlamak ve Batı'ya hayranlık duyarak kendi ülkesine daha fazla cephe almak gibi bir yanılgıya düşürdü. Tunus'lu entelektüel Prof. Dr. Muhammed Munsif Merzuki bu konudaki istisnalardan. "Arap Dünyasının Krizleri" kitabının mütercimi Zahide Tuba Kor'dan öğrendiğimiz şekliyle Merzuki, Fransız kültürüyle yetişmiş olmasına rağmen meselelere hem içeriden hem de dışarıdan bakabilen bir aydın. Psikoloji ve tıp eğitimi alan Merzuki aynı zamanda bir siyasetçi. Tunus'un demokrasi ile seçilen ilk cumhurbaşkanı. "Diktatörlük ve Devrim Arasında Arap Dünyasının Krizleri" kitabında Merzuki'nin yaşanan devrimlerle ilgili düşünceleri bize Germinal'deki Etienne'nin hayal kırıklığını hatırlatıyor. Etienne başını çektiği grev hareketinden sonra yaşanan trajediye çok üzülür ve perişan haldeki insanlara bakarak "Benim yapmak istediğim bu değildi ki " diye geçirir içinden. Çünkü o bir gecelik yakıp yıkan bir devrim düşlememiştir. Ağır ağır, kararlı ve kalıcı bir devrimdir hayalindeki. İlki yıkıcı ve geçici diğeri ise yapıcı ve kalıcıdır. Bu anlamda Merzuki'nin yalnızca fikirleri değil hayatı ve mücadelesi de aslında bize bir model sunuyor. Darbe, devrim ve ayaklanmaların hiçbir şeyi çözmediğini, ancak yıllar süren kararlı mücadelelerle kalıcı çözümlere ulaşılabileceğini kendisinden öğreniyoruz. Bu bilmediğimiz bir şey değil aslında. Fakat Avrupa'da eğitim görmesine rağmen "ülkemin bana ihtiyacı var" diyerek geri dönen, Afrika'daki çocukların sağlığıyla ilgili ve insan hakları alanında çalışmalar yapan, siyasete girmek zorunda kalıp bu sebeple hapis yatan, son tahlilde hala ümidini yitirmemiş birinden bunu duymak çok daha kıymetli. Merzuki için devrimlerin değişmez kanunları var. Bunlardan bir tanesi devrimlerin hedefine ulaşmasının çok uzun zaman alması. Şiddet ve ayaklanmayla başlayan bir devrimin yıllarca sürmesinin maliyeti ise çok ağır. Diğer bir kanun ise "her devrimin bir karşı devrimi olması". Bir diktatör veya iktidar devrilse bile onun artıkları yok olup gitmiyor yani. Onlar da devrime karşı devrim hevesiyle yerlerini koruyorlar. Üçüncü değişmez kural "devrimlerin meyvesini yiyenler devrimciler değildir" kuralı. Fedakar insanların gayretleriyle gerçekleşen devrimler sonunda yine burjuva kesimine yarıyor. Olan gene garibana oluyor diyebiliriz. Bozulma yukarıda, ıslah aşağıda başlar. Böylesi daha sağlıklı olsa da zaman ve sabır gerektiriyor. Haliyle daha iyi daha adil bir dünyanın kurulması için çok uzun yıllara ihtiyaç var. Merzuki de mevcut tablo hakkında konuşmak için çok erken olduğunu söylüyor. Fakat konuşurken de halk reaksiyonlarını göz ardı etmiyor. Çok yönlü bir bakış açısıyla olayları değerlendirdiğini görüyoruz. Merzuki, M. (2019). Diktatörlük ve Devrim Arasında Arap Dünyasının Krizleri. İstanbul: Küre Yayınları. Zola, E. (2010). Germinal. İstanbul: İş Bankası Yayınları.


İlk değil ama sanırım ortaokul zamanımdan bir çizimimi hatırlıyorum. Bir poşetin üzerine basılmış ayıcık ve kucağında kocaman bir çiçek buketi vardı, ona bakarak bayağı detaylı bir çizim yapmıştım, sonra da onu sınıf arkadaşıma hediye ettim. Sonra ne oldu nasıl olduysa o resim bana geri geldi. Sanırım babamın kütüphanesinde bir dosya içindeki ilkokul resimlerim arasında duruyordur. Eğitim hayatım çizimle, resimle pek alakası olmayan bir yönde ilerledi. Bu alanda bir üniversite eğitimi almadım. Sonrasında meslek hayatım da başka bir alanda gelişti. Ama bu dönemlerde de elime geçen kağıtların, defterlerin kenarlarına sürekli bir şeyler çizerdim, derslerdeki not defterlerim böyle karalamalarla doluydu. Üniversite eğitimim sırasında çizimle alakalı bazı kurslara katıldım, kısa süreli de olsa eğitimler aldım. Ama bunlara katılırken çocuk kitabı çizme düşüncesi aklımda yer edinen bir fikir değildi. Başlangıçta arkadaşlarımın yönlendirmesi ile dünyama girdi diyebilirim. Tanıdığım, çok sevdiğim ve ressam olan bir ablam bana bir gün böyle bir teklifle geldi. Bir proje var, masallardan oluşuyor, sen çizer misin dedi. Olur dedim ve böylece ilk kitabımı çizmiş oldum. Sonrasında "Bilge Üçgen Kendini Tanıyor"la devam etti. Bir süre sonra Ötüken Çocuk Yayınları ile çalışmaya başladım. Yani biraz kendimi bu işin içinde buldum. İyi ki de buldum. Kostüm ve sahne ekibi veya kameraman diyebilirim. Çünkü yazılı bir hikaye var fakat bu metnin bir mekan içerisinde karaktere bürünüp görsel hale gelmesi çizer sayesinde oluyor. Aynı zamanda çizer nereye vurgu yaparsa yani kameranın açısını nasıl tutarsa hikaye de bazen o yöne evrilebiliyor. Öncelikle şunu söylemeliyim, sizi tanıyan ve sizin de güvendiğiniz bir editörle çalışmak metin seçiminde de çok büyük kolaylık sağlayabiliyor. Size gelen metinler zaten öncesinde belli bir süzgeçten geçmiş oluyor. Ben bana gelen metni önce bir defa okurum. Hoşalanmadıysam zaten devam etmek istemem. Ama böyle bir nahoşluk yoksa metni farklı zamanlarda defalarca okumaya çalışırım. Okurken zihnimde hem metnin ana temasını hem karakterleri oturtmaya çalışırım. Çok düz mesaj içeren, aşırı didaktik metinleri tercih etmemeye gayret ederim. Aynı zamanda sınırları çok belli çizim beklentileri de beni korkutur. Zaman da bir işi kabul edip etmemekte önemli bir etken oluyor. Yayınevi kısa bir sürede istiyorsa ve benim vaktim başka işlerden dolayı kısıtlıysa kabul edemiyorum. Ve çoğunlukla da zaman benim açımdan kısıtlayıcı oluyor. Bu zamana kadar yazarlarla iletişimim kitaba göre değişiklik gösterdi. Bazı çalışmalarda yazarla sürekli iletişim halinde oldum, çizimler üzerinde fikir alışverişinde bulundum. Bazen yazım aşamasında yazarla birlikte bulundum. Ama bazı kitaplarda yazarla hiç tanışmadım, editör ile iletişim kurdum ve fikir alışverişlerini onunla sağladım. Çizerin önünü açan, kendini ve söylemek istediklerini anlatıp geri çekilen yazarlarla çalışmak daha kolay olabiliyor. Buna karşın yazı ile birlikte aklında görseller de hazır bulunan yazarlarla çalışmak biraz daha zor olabiliyor çünkü bu durumda hikayenin benim zihnimde oluşturduğunu değil de yazarın aklında var olan halini çizmeye çalışmak durumunda kalıyorum. Bu da pek mümkün olmuyor. Çok farklı yayınevleriyle çalışmadım. Ama şimdilik iyidir diyebilirim. Ben disiplinli çalışan bir insanım, elimden gelenin en iyisini zamanında yapmaya gayret ederim. Karşıdakini iyi anlamaya çalışırım, onlardan da benzer şeyler beklerim, bir de netlik. Çocuklardan her zaman fikir alırım ama "Bunu çizdim sence nasıl olmuş?" tarzında olmaz. Günlük hayatta çocukların ilgilerini nelerin çektiğine, nelere güldüklerine, neleri merak ettiklerine dikkat ederim. Yetişkin arkadaşlarım kadar çocuk arkadaşlarım var diyebilirim. Hadi tamam bu sefer çocukları anladım dediğimde yepyeni bir şekilde karşıma çıkıyorlar. Çok değişik bir bakış açıları var. Anladıkları ne okuduklarıyla, ne gördükleriyle ne de duyduklarıyla sınırlı kalıyor. Bu açıdan çocuklarla vakit geçirmeyi severim. Çocuk kitaplarında çizim yazının tamamlayıcısı niteliğinde olduğu için çizerin de bir şekilde hikayeye dahil olduğunu düşünüyorum. O yüzden hem bir tat hem bir anlam kalsın isterim bakanda da okuyanda da. Çizime başlamadan önce metni defalarca okurum. Bu süre bazen üç sayfalık bir metin için oldukça uzun olabiliyor. Farklı zamanlarda, farklı ruh halleri içerisinde okumaya çalışırım. Metni okurken kafamın üstünde dolaşmaya başlayan görüntülerin hangi satırlarda oluştuğunu işaretlerim, hem yazı hem çizim şeklinde notlar alırım. Metindeki konuyla alakalı başka çocuk kitapları varsa onları incelerim. Aynı zamanda metin tarihi karakter, mitoloji, coğrafya vs. hangi alanda ise o konuyla ilgili araştırmalar yaparım, ansiklopediler karıştırırım. Çizmeye başlamadan önce denemeler yaparak karakterleri tanımaya gayret ederim. Sonra elimdeki metnin havasına uygun olduğunu düşündüğüm karakteri oluştururum. Ve önceden karar verdiğim sahneleri çizerim. Bu sırada ara ara metni baştan tekrar okurum. Besleyen şeylere gelirsem, esasında beni her şey besler: sokak sokak gezmek, hayvanları, çiçekleri incelemek, müzeleri ziyaret etmek. Okumak. Ama sadece çocuk kitabı değil tarih, coğrafya, şiir okumak. Bazen bir çizim için akademik makaleler okuduğum da olur.: ) Ve tabii ki çokça resim, çizim karıştırmak. Okuyup çizmemeyi tercih ettiğim metinler oldu tabi. Hem üslup hem muhteva yönüyle çok didaktik olan metinler olabiliyor. Bu tarz metinleri okumak ve çizmekten kaçınıyorum. Bir yayınevi ve editörle çalışmanın bu bakımdan da faydası oluyor. Hem beğendiğin metin tarzını hem çizim tarzının ona uygunluğunu önceden değerlendirip ona göre metni sana sunabiliyor. Bunun dışında okuduğum metin bittiğinde hoş bir tatla birlikte içimde bir anlam da kalsın isterim. Olumsuz içeriği yoğun metinleri çizmeyi tercih etmem. Sert, vahşi, tehlikeli şeylere de az da olsa bir şirin üslup katmayı tercih ederim. Çizimler açısından en iyi değildir belki ama benim için "Görklü Kelimeler Ormanı: Bir Yunus Emre Kitabı" kitabının ayrı bir yeri var. En büyük hayalimi henüz kurmamış olabilirim.: ) Arkadaşımla ve çocuklarla yazıp çizdiğim bir çalışmam olsun istiyorum. Daha yolun çok başındayım, birçok yeni şey öğrenmeyi ve bu alana daha fazla vakit harcamayı umuyorum.


Çok eğlenceli, serüvenli ve gizem dolu bir kitap. Bir şey okuyorsun ama okuduğun yerden anladığın şey sayfalar sonra yanlış çıkıyor. Sıradan bir gemi hakkında okumak bu kadar eğlenceli olamazdı. Ben polisiye oyunlarına, dizilerine ve filmlerine bayılırım. Amaaaa... Bu kitabın yeri ayrı. 4 Çocuk + 1 Kaptan = Müthiş. Tam benim sevdiğim türden polisiyesi var. Bir de okuyorum ama bitmesini istemiyorum. Ben hem gizemli hem de içinde çocuklar olan kitapları severim. Hem kendi yaşımdaki kişiler kocaman gizemler çözünce benim de çözesim geliyor. Sanki ben de yapabilirmişim gibi geliyor ve eğleniyorum. Çok spoiler vermeyeyim dedim ama demeden edemeyeceğim. Ben hayvanları da severim. Ve aslında kitaptaki gizem hayvanlarla ilgili. Ben bu kitap sayesinde yeni bir ağaç, yeni bir antik kent ve bir kuş türü öğrendim. Sığla ağacı, Kaunos antik kenti, Albatroslar. 10 yaşındaki çok genç bir okurun okuduğu kitabi aklında ölçüp tartması, hakkındaki düşünceleri yazması ve diger genç okurlarla onların ailelerine fikir vermesi harika. Benim için güzel bir referans. Dilerim ki yazmaya devam edersin Sn. Kerem Erez. Beğendiğin kitaplara ait değerlendirme yazılarını takipte olacağım. Kaleminin mürekkebi yazdıkça koyulaşsın genç kalem... 10 yaşında bir çocuğun kitap ile bu kadar güzel bağlar kurması ,yorumlaması ve bunu başarılı bir şekilde yazıya dökmesi çok güzel. Tebrik ediyorum kerem .


Ticari kayıtları tutmak isteyen Asurlular, yazının ve kitabın icadının bir arada olduğunu düşündürmektedir. İlk baskı kitap, matbaanın ilk kez kullanılmasıyla Uzak Doğu'da başlamıştır. İlk matbaa, ağaç oyma tekniği kullanarak, MS 593'te Çin'de kurulmuş, ilk basılı gazete de MS 700'de Pekin'de çıkmıştır. Dokuzuncu yüzyılda, Çin'de ilk basılı kitap, şu an dünyanın en büyük kitap koleksiyonuna sahip İngiliz Maughan Kütüphanesi'nde bulunan 11 Mayıs 868 tarihli Diamond Sutra adlı yapıttır. Sonraki basılanlar, eski Yunan Felsefesi ile filozofların düşünceleri yazılarak kitaplaşır. Kutsal kitaplardan İncil'in yazılması ile kitabın anlamı artık kavramsallaşır. Kitap medeniyetten medeniyete taşınır. Kitap, insanlığın gelişimini hızlandırır. Dijitalleşmenin önü alınamasa da kitap her daim olacak, olmalıdır da. Yirminci yüzyılda bilgisayarların gelişimi ve yaygınlaşması çok hızlanır. Gazete, dergi ve kitap bilgisayarda yazılır ve tasarlanır hale gelinir. Günümüzde ise doğrudan dijital halde basılmaktadır. Üretim süreci ve basım süreci dijitalleşmiştir. Baskı eser biçimseldir. Okura fiziki şekilde ulaştırılması gerekmektedir. Dünyanın kitap e-ticaret satış sayfaları dijital mecralarda bu ihtiyacı karşılamak adına açıldı. Artık okurun kitabı alması için kitapçıya gitmesine gerek kalmadan e-satış yapan platformlarda kitaba erişim çok kolaylaştı. Bu iş modeli dünyada yaygınlaşarak artmaya devam ediyor. Fakat kitap halen fiziki bir nesne olarak varlığını devam ederken, taşıma, saklama, muhafaza etmek gibi çeşitli külfetleri beraberinde getirmektedir. Bunu külfet olarak görenler olsa da bu durum kimileri için nimetten sayılmaktadır. Artan teknolojik imkanlar neticesinde kitapların da dijitale taşınması söz konusu olmuş bunun için çeşitli uygulamalar ve cihazlar kullanıma sunulmuştur. Bu uygulamalardan biri Kndle e-kitap okuma cihazı geliştirip piyasaya sundu. Kitapları internet üzerinden alıp okumak için fiziki kopyasının gelmesini de beklemiyorsunuz artık. İnternete bağlı olan okuyucunuza, satın aldığınız e-kitap anında indiriliyor ve hemen okumaya başlayıveriyorsunuz. Bugün bu durum öylesine yaygınlaştı ki; kitap okuma deneyimi tümüyle dijitalleşti. Bu cihazın ve uygulamanın sevilen yanı, kütüphanenizi yanınızda taşımanız. Kurduğunuz kütüphanenizi her yerde yanınızda taşıyabiliyor olmak, binlerce kitabı bir cihaz içinde taşımak.. Bir düşünün dilediğiniz tüm kitaplar okunmaya bir dokunuş hızında. Seyahate giderken kitapsız kalmamak için bir valiz kitap götürmeniz yerine dijital kütüphanenizle her yere gidebilirsiniz artık. Kitaplarınızı arkadaşınızla paylaşabiliyorsunuz. Altını çizip silebiliyorsunuz. Kaldığınız sayfayı unutmamak için köşesinden kıvırdığınıza üzülmüyorsunuz. Dijital okuyucunuz, kaldığınız sayfayı unutmuyor. Bu cihazların tek sıkıntısı ise şarjının bitmesi. Oysaki fiziki kitapların hiç şarjı bitmiyor. Kitap kokusu yok, sayfaları arasına ayraç koymanıza gerek yok. Sayfalar arasında gül kurutamıyorsunuz, sevdikleriniz için not bırakamıyorsunuz, hatırlamak içi not tutuşturamıyorsunuz. Elinizden bırakamıyorsunuz. Zaman içinde tamamen dijitale dönüşen kitap, çevrenin duyarlılığı açısından son derece yararlı olması çok sevindirici. Okuma öğrenme izleme alışkınlıkları değişti. Kitabın dijitalleşmesi, değer getirdiği imkanlar bakımından üstün bir mecra olarak konumlandı. Kitabın insanlığı geliştiriciliğinin hızı bu noktaya getirdiyse dijital kitabın geliştirici hızı insanlığı hangi noktaya götürmektedir? Kitaphaber olarak kitapların bu değişim ve dönüşüm sürecini izlemek adına yaptığımız bu dosyada genel olarak kitabı ele alacağız. Dosyaya katkı sunan tüm yazarlarımıza teşekkür ederim.


Özgüven tam olarak; bir bireyin içinde bulunduğu ortamdan bağımsız olarak, kendine duyduğu saygı, kendi potansiyelinin farkındalığı, bilme, karar alma, seçme ve harekete geçme konusundaki becerileri ve kararlılığı, bu eylemler sonucunda ortaya çıkacaklar hakkında sorumluluk üstlenme ve çevreyi değiştirme becerisi ya da potansiyeli gibi konulardaki kendine ilişkin algılamalarının tamamıdır. Diyor sevgili Nurdoğan Arkış. Ne kadar öz ne kadar net bir tanımlama. Bilmek; çocuğumuzun ben bilebilirim algısını geliştirmek. Doğruyu, yanlışı, ideallerini, hedeflerini bilebilmesi, ona sen bilebilirsin mesajını vermek. Yapmak; çocuğumuza "Ben yapabilirim" algısı vermek. Onun harekete geçmesine, çabalamasına, emek vermesine ve kendine inanmasına zemin hazırlamak. Beyin öyle bir organ ki hangi yaşta olursak olalım bizim vereceğimiz komutlara göre kendini yine yeniden şekillendirebiliyor. Tıpkı şu şarkı sözlerindeki gibi: "Hadi beni yine sev, beni yine yeni sev, beni yine yeni yine yeni yine yeni yeniden sev". Biz kendimizi ve o muhteşem beynimizi, nöronlarımızı sevdikçe özgüven sahibi olmak her zaman mümkün. Tabi "Önce can sonra canan" atasözümüz de burada yerini alsın, çünkü ebeveynler olarak biz kendi özgüvenimizi inşa edemez isek çocuklarımıza bu özgüvenin harcını temin etmemiz pek mümkün olmaz. Özgüvenin gelişmesi için güven ve sevgi ortamının çok önemli olduğunu vurgulamış Nurdoğan Hoca. Yani çocuğumuza önce biz güveniyor muyuz? "Anne sana çay getirebilir miyim?" diyen yavrumuza "Olur mu kız! Elini kolunu yakarsın şimdi. Ben alırım, sen büyü öyle getirirsin" mi diyoruz? Yoksa "Tabi yavrum, yalnız ben de seninle geleyim, çünkü su sıcak, sana destek olmam gerekebilir" mi diyoruz. Birinci tavır "Sen beceremezsin", "Kendine zarar verirsin", "Senin yerine başkası yapar", "Cesaret etme", "Çabalama", "Sonuçlarını öngöremezsin" mesajı verirken; ikinci tavır, "Sen yapabilirsin, "Ben sana inanıyorum", "Sen bu yeteneğe sahipsin fakat bazen desteğe de ihtiyacın olabilir ben yanındayım" mesajı verir. Hayatta doğru mesajlar almak, kişinin kendini inşasında doğru harcı kullanması, karakterinin de sağlam olması sonucunu doğurur. Ve sarsıntılar onu sallar ama yıkamaz. Nurdoğan hoca kitabının son kısmında özgüveni geliştirmek için bizlere bazı kısa öneriler vermiş. Çocuklarınızın olumlu yönlerine odaklanın, onları cezalandırmayın cesaretlendirin, ödüllerle değil ilişkinizle teşvik edin, övgüleriniz davranışa yönelik olsun, gerçekçi bir ilişki kurun, siz de öğrenmeye istekli olun, bol bol oynayın, koşulsuz sevin, çabalayın, kendi özgüveninizi de geliştirin ve en önemlisi mükemmel olmaya çalışmayın sadece 'iyi' olun. Rabbimiz her şeyin tohumundan serpmiş bize. İyi de var kötü de, merhamet de var acımasızlık da, bencillik de var diğerkamlık da, mütevazılık da var kibir de. Her şey zıddıyla mevcut... Önemli olan içimizde hangi tohumu ekiyor, suluyor, bakıyor ve büyütüyoruz. Elbette bilmek gerek. Ne yaparsak ne yeşerir, ne yapmazsak doğru olur. İşte kitaplar burada devreye giriyor. Doğru olanı öğrenmek ve uygulamak için. Nurdoğan hoca bu kitabıyla çok değerli bir tohum bırakıyor elimize. Eker büyütürsek ne elde edeceğimizi de açıklıyor. Yani bize kalan tek şey birazcık gayret ve özen. Emanetlerimiz bunu elbette hak eder. Çok sevdiğim bir büyüğüm anlatmıştı bir insanın ruh sağlığı için kendine güvenmesi şarttır. Kişi kendine güvenmelidir. Bundan kasıt kendindeki 'öz'e güvenmektir. Yani yaratılış amacına, Allahtan gelişine, onun içine bıraktığı öze güvenmelidir. Hepimiz kusursuz bir şekilde yaratıldık. Ebeveynlerimiz, büyürken bulunduğumuz ortam, kararlarımız bugünkü biz olmamızı büyük ölçüde şekillendirdi. Fakat yaşadığımız süre boyunca zaman zaman kendimize aynada bakıp samimi bir şekilde değişmeye ve dönüşmeye niyet edersek bunu başarabiliriz. Yeter ki içimizdeki o öz'ü görelim, çocuklarımızdaki o öz'ün kıymetini bilelim ve onun ışığını söndürmeden büyümelerine rehberlik edelim.


Arapça "gezmek, gezi" anlamındaki seyahat ile Farsça name kelimelerinden oluşan seyahat-name "gezi mektubu, gezi eseri" manasına gelir. Buna Fars edebiyatında sefer-name adı da verilir. Arap edebiyatında "seyahat" ve "seyahatname" anlamında daha çok rihle kelimesi kullanılır. Seyahatnameler, konu olunan bölgeler açısından oldukça büyük önem arz ederler. Seyyahlar gittikleri ülkelerin halkının hayatı ve adetleri ve bölgenin ekonomik, stratejik durumları hakkında sundukları bilgiler o bölge ile ilgili incelemeler açısından oldukça değerlidir. Her seyahatnamenin ortaya çıkış öyküsü aynı olmamaktadır. Devletler, hakkında bilgi edinmek istedikleri ya da kendi politika ve düşüncelerini yaymak istedikleri bölgelerin durumunu ve özelliklerini de öğrenmek için seyyahlar görevlendirilmiştir. Bunlar aslında bir ajan konumundadırlar. İnceleyeceğimiz eserde işte tamda bu muhtevaya sahiptir. Timofey Stepanoviç Burnaşev'in Türkistan'a ait vermiş olduğu bilgilerin, Murat Özkan tarafından bize ulaştırıldığı bu kitap toplam üç ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm; Buhara Hanlığı ve Çarlık Rusya başlığı altında; Rusların Türkistan'da yayılması ve askeri politikaları, Buhara'da Rus ticareti ve Buhara-Rusya diplomasisi, XVIII. Yüzyıl'da Buhara Hanlığı'nda siyaset ve yönetim gibi alt başlıklardan oluşur. İkinci bölüm; Türkistan'ı keşif ve Buhara'ya seyahat ana başlığı altında; seyahatnamenin genel özellikleri ve seyahat serüvenini işlenmektedir. Üçüncü ve son bölümde ise; Burnaşev ve seyyahların Buhara tasvirleri ana başlığı altında; Buhara'nın tarihi, coğrafi, demografik, idari, ekonomik ve gündelik hayat gibi bilgilerine yer verilmiştir. Özkan, kitapta Buhara ile ilgili detaylı bilgiler vermiş ve yapılan seyahatlerin temel sebeplerini okuyucuyla paylaşmıştır. Buhara günümüzde Özbekistan sınırları içinde kalan, geçmişten günümüze yalnız Özbek, Kazak, Kırgız, Türkmen ve Uygur gibi Türk milletlerinden değil Fars ve başka milletlere de yurt olan bir ilim, kültür ve ticaret merkezi olarak önemini korumaktadır. Yazara göre işte bu özelliklerinden dolayı Buhara her zaman ilgi odağı olmuştur. XVI. Yüzyıldan XIX. Yüzyıla kadar bölgenin süper gücü olmak isteyen Rusya içinde İpek Yolu üzerinde bulunan, zengin yer altı kaynaklarına sahip ve stratejik konumda olan Buhara oldukça önemliydi. Esere göre bölgede otoritesini güçlendirmek isteyen Rusya sadece toprak alma değil; ekonomik sebepler ve Hıristiyanlığı yaymak gibi dini bir görevde üstlenmişti. Türkistan bölgesine tamamen hakim olmak isteyen Rusya buna mukabil bir keşif seferine başladı. Temel gaye ekonomik güç kazanarak sıcak denizlere açılmaktı. Bu hedef doğrultusunda Rusya bölgeye elçi ve seyyahlar göndermeye başlamıştır. Çünkü her keşif bir bilgi anlamı taşıyordu. Bu seyyahlar sıradan birileri değil kendini geliştirmiş zeki ve çalışkan kişilerden oluşuyordu. Burnaşev dahi bir maden mühendisidir. Eserin bütün bölümlerin kendine has önemi olmasına karşılık özellikle üçüncü bölüm Buhara'nın tasvirini içermesi açısından ayrı bir öneme sahiptir. Yazar, bu bölümde verdiği bilgiler ile zihnimizde bir Buhara profili şekillendirmeyi başarıyor. Bu bölümde Buhara'nın coğrafi özellikleri, etnik ve dini yapısı, idari ve askeri yapısı, ekonomik olarak; ticareti, madenciliği, ziraatı, hayvancılığı ve evlilikten, ölüm ve define kadar akla gelebilecek bütün gündelik hayat ile ilgili konular aktarılmıştır. Bu bölümdeki bazı konulardan kısaca bahsedecek olursak; esere göre Buhara'da en yaygın dinin İslamiyet olmasının yanı sıra farklı dine mensup olanlarda azımsanamayacak sayıdaydı. İslam dinene mensup olanlar dinin gereğine göre yaşayarak emir ve yasaklara dikkat ediyor ve diğer dinlere mensup olanlara da hoşgörü ile yaklaşıyorlardı. İslamiyet'ten sonra Buhara'da en fazla nüfusa sahip olanlar Yahudilerdi. Yine esere göre Buhara'nın bir Yahudi toprağı olduğuna savunanlara karşın Burnaşev buranın dil, gelenek ve görenek bakımından böyle olmadığını söyleyerek buna karşı çıkmaktadır. Bununla birlikte Buhara'nın hukuk sisteminin de İslam hukukuna yani şeriat kaidesine dayandığı zikredilmektedir. Yine yazara göre; Asya ve Avrupa arasında önemli bir ticari konumu olan Buhara'nın ticarette kurumsallaşamamasına karşılık ticarette oldukça sert kural ve kaideleri bulunmaktadır. Alışverişte tüccarlar arasında aldatma, hile ve dolandırıcılık yapılırsa bunların karşılığında verilen cezalar çok ağırdı. Ve diğer önemli noktada müşteri satılan herhangi bir malı beğenmediği takdirde bir hafta veya daha fazla sürede iade etme hakkına sahipti. Bu gibi durumlar Buhara'nın konum olarak değil ahlaken ve sistem olarak da ticaretin merkezi olduğun delilidir. Eserdeki diğer bir ilginç ve önemli konu da aile ve evlilik konusudur; İslam her ne kadar çok eşliliğe müsaade etse de Buhara'da tek eşlilik yaygındı. Çok eşli ailelerde eşler arasından sürekli ortaya çıkan tartışmalardan dolayı çok eşli olan erkekler genelde hor görülürdü. Yazar, bu bölümde Buhara'daki kadın hakları noktasında da önemli bir noktaya değinir. Bu eserde de ifade edildiği üzere İslam şeriatının kadınları koruduğu ve Buhara'da bunun uygulandığı dönemde şuan sözde kadın hakları savunucu olan Avrupa'da kadın haklarının sözü dahi telaffuz edilmiyordu. Konuya gelecek olursak; Buhara'da eğer bir koca karısına karşı sorumluluklarını yerine getirmiyorsa kadın rahatlıkla din adamlarına veya kadıya bu durumu anlatabilirdi. Kadıya giden kadınlar sağ ayaklarında ki pabucu çıkarıp, tabanını üste gelecek şekilde ters çevirirlerdi. Kadı buradan durumun ne olduğunu anlardı ve durumu çözmek için çabalardı. Eserde anlatılan bu konu oldukça zarif ve hassas olup yasalar ile kadınların korunduğunun da işaretidir. Bu eserle ilgili sonuç olarak şunu söyleyebilir ki; seyahatnameler zaten bir dönemin aynası olup o dönemin genel itibariyle her türlü özelliği ve durumu hakkında bize bilgiler sunmaktadır. Ve bu bilgiler seyahatname okuyucuların anlayacağı üzere kelimeler ile resim yapmak gibi okuyucuya o dönemin izlerini ve hislerini sunmaktadır. Bu eserde verdiği bilgiler ve güzel anlatımı ile oldukça kıymetli ve okunması gereken bir eserdir. 1986 yılında Gebze'de dünyaya gelen Murat Özkan, aslen Erzurum ilinin İspir ilçesindendir. İlk, orta ve lise öğrenimini Kocaeli'nin Darıca ilçesinde tamamlayan Özkan, Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Ordu Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümünden 2009 yılında mezun oldu. Aynı yıl Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Genel Türk Tarihi Bilim Dalında Yüksek lisans eğitimine başladı. 2011 yılında Ordu Üniversitesi Tarih Bölümüne Araştırma görevlisi olarak atandı ve 2012 yılında "87/5 Numaralı Rusya Ahkam Defteri'nin Transkripsiyonu ve Değerlendirmesi" adlı tez çalışmasıyla yüksek lisansını tamamladı. 2017 yılında Sakarya Üniversitesinde "Çarlık Rusyası'nın Türkistan'ı İşgalinde Bir Rus General: Mihail Dimitrieviç Skobelen" adlı teziyle doktora eğitimini tamamladı. Halen Ordu Üniversitesi Tarih Bölümünde görev yapmaktadır.


Kuantum fiziği bilimin en geçerli ve doğru biçimidir. Birincil ilke bilincin yaşam deneyimini meydana getirmesidir. Sorun şu ki iki zihin vardır: Bilinçaltı zihin ve bilinçli zihin. Beyni bir bilgisayar ve bilinçaltını sabit disk olarak düşünün. Yaşamın ilk yedi yılında programlar bilinçaltına indirilir. Bu programlar diğer insanları gözlemlemekten gelir. Bu programların % 70'i güçsüzleştiricidir ve kendi kendini sabote etmektedir. Ayrıca % 95 oranında bilinçaltı programları çalıştırıyoruz. Geriye kalan % 5'in sadece bilincindeyiz. Bilinçli zihin düşünmeye ve dikkatini vermemeye kapıldığında bilinçaltı programları devreye girer ve gösteriyi yürütür. İstediğimiz hayatları yaşamıyoruz, programlanmış olduğumuz hayatları yaşıyoruz. Kurban olmaya programlandık, biyolojimiz ve hayatımız üzerinde hiçbir gücümüz olmadığına inanıyoruz. Yine de kuantum fiziği bize bu hayatı bizim meydana getirdiğimizi hatırlatmaktadır. Kurban yok, hepimiz bunun mimarıyız. Ancak bilinçaltı programlardan koptuğumuz bir zaman vardır: Aşık olmak. Aşık olduğumuzda düşünmeyi bırakır ve dikkatli oluruz. Bir ilişkinin bu balayı döneminde programlamayı bırakırız ve hayatımız istek ve arzular tarafından oluşturulur. Bu yeryüzündeki cennet deneyimidir. Güzel olan kısım programları unutabilmen ve yaşamın üzerindeki gücü alabilmendir. "Bizler yaşamlarımızı inançlarımızla yaratırız ve bu inançları etrafımızdaki enerji atmosferine yayarız. İlişkilerimizi biz yaratıyoruz ve bu bilgiyle dilediğimiz türde ilişkiler yaratma özgürlüğünü sahibiz." (s.57). Bunun yanında Lipton her iki zihnimizle kendimizi sevmiyorsak başka insanların bizi sevme olasılıklarının çok düşük olduğunu çünkü bilinçaltı zihnimizin bizim sevilmeye değer olduğumuza inanmadığını, burada önemli olanın kendimizi sevilmeye değer bulmamız olduğuna dikkat çekmektedir. % 95 oranında aktif işlev gören bilinçaltı "sevgiye layık olmama " programları farkında olmadan sözlerinize ve sergilediğiniz ama gözlemleme diğiniz davranışlarda kendini gösterir der. Daha da önemlisinin işlev bozukluğu gösteren inançlarımızın enerji alanımıza yansıdığını ve bilinçli zihnimizin çaresizce aradığı türden ilişkiyi yaratma gayretlerimizi sabote edebileceğini söyler. Peki çare nedir? Bilinçaltı zihni yeniden programlamak. Yazar bu bölümde çözüm önerilerini maddeler halinde sunmaktadır. Bir ilişkide aradığımız şeylerin bir listesini yapmamızı ve bunu yaparken aklımıza gelen tüm ayrıntıları eklememizi tavsiye etmektedir. "Tanımızın dışında kalan ayrıntılar bilinçaltınız tarafından doldurulacaktır ve emin olun, kendi haline bırakıldığında bilinçaltınız bu boşlukları ailenizin veya toplumunuzun iyi bir ilişki ideali doğrultusunda dolduracaktır. " (s.101) Ne kadar çok ayrıntı eklersek zihnimiz için arzu ve dileklerimizi yerine getirmek o kadar kolay olacaktır. Bunun için istediklerimizi şimdiki zaman kullanarak sanki halihazırda ona sahipmişiz gibi yazmamız gerekmektedir. Bu başlıkta Dr. Bruce Lipton bilinçli ve bilinçaltı zihinlerimizin farklı öğrenme yollarının olduğunu anlamanın çok önemli olduğunu vurgulamaktadır. İki zihin birbirinden ayrı varlıklar olarak hareket eder ve aynı şekilde öğrenmezler. Bilinçli zihni eğitmek otomatik olarak bilinçaltını yeniden programlamaz. Bilinçaltı öncelikli olarak ya hipnoz ya da alışkanlıkların oluşmasıyla öğrenir. Bilinçaltının öncelikli öğrenme kaynağı alışkanlıklardır. Örneğin çarpım tablosunu nasıl öğrendiniz? Sayı dizelerini defalarca tekrar ederek sonunda kalıbı öğrendiniz ve artık farkında olmadan tekrarlayabilecek duruma geldiniz. Tekrarlama alışkanlıklara yol açar ve bu bilinçaltı davranış kalıpları programlama için esas mekanizmadır. Kendinizle iyi bir konuşma yapmak, bir kişisel gelişim kitabı okumak ya da küçük notlar yapıştırmak gibi bilinçli zihin çabaları düzenli tekrar edilmezse arzu edilmeyen bilinçaltı programları değiştirme konusunda etkisiz kalır. Dr. Lipton balayı etkisi yaratmak için çiftlerin derin bir seviyede iletişim kurmayı öğrenmelerinin şart olduğunu ve bunun her iki tarafın aynı farkındalık seviyesine sahip değillerse bu tip bir iletişimin mümkün olmadığı görüşündedir. Dr. Bruce Lipton kitabında anlaşılır ve kimi zaman mizahi bir dille aktardığı bilimsel verilerin yanında kişisel yaşamına dair detayları da samimiyetle yerleştirmektedir. Bu sayede okunması, anlaşılması, bağ kurulması kolay bir eser olarak ortaya çıkmaktadır. Hayatına sevgi dolu bir ilişki katmak ya da halihazırda var olan ilişkisini korumak isteyen herkes için okunmaya değer bir kitap.


Türkiye'de ve bütün dünyada tanınan ünlü düşünür Roger Garaudy, Paris'te 99 yaşında hayata gözlerini yumdu. Garaudy 18 Haziran Pazartesi günü Paris'te toprağa verilecek. Roger Garaudy , Fransız Komünist Partisi'nde en yüksek düzeyde görev yapan ve dış dünyaya Fransa'nın yüz akı olarak takdim edilen bir düşünürdü. Charles de Gaulle, Stalin, Castro, Picasso, Aragon, Gaston Bachelard, Jean-Paul Sartre, Romain Rolland gibi dünya çapında lider ve sanatçılarla yakından görüştü. 1982 yılında Müslüman olan Roger Garaudy , İslam'la ilgili önemli eserler de verdi. Roger Garaudy 'nin "Hatıralar: Yüzyılımızda Yalnız Yolculuğum" ve "İnsanlığın Medeniyet Destanı" başta olmak üzere dilimize 30 kadar eseri çevrilmiş bulunuyor. Roger Garaudy, 17 Temmuz 1913'te Marsilya'da doğdu. 1952 yılında Sorbonne Üniversitesi'den edebiyat dalında, 1954 yılında da SSCB Bilimler Akademisi'nden bilim dalında doktor unvanını aldı. Bir ara Marksist İnceleme ve Araştırmalar Merkezi müdürlüğü yaptı. Fransız Parlamentosu'nda milletvekili, Millet Meclisi Başkan Yardımcısı, Milli Eğitim Komisyonu Üyesi ve Senatör olarak görev yaptı. Fransız Komünist Partisi'nde zirveye tırmanmışken yaptığı tenkitlere kulak asılmadığı için bu kuruluştan koptu. Üniversitedeki profesörlüğüne döndü. Emekliye ayrıldıktan sonra telif çalışmalarına hız verdi. Her biri dünya çapında yankılar uyandıran eserleri yayınladı, pek çok ülkede konferanslar verdi. Basın yayın kuruluşlarında yayınlanan bildirileriyle milletlerarası siyaset ve yanlış tutumlar konusunda görüşlerini sık sık kamuoyuna duyurdu. Çağımızın yetiştirdiği dev düşünürlerden Roger Garaudy, İslam'ı seçip Filistin halkının haklarını İsrail'e karşı savunmaya başladıktan sonra, pek çoğu İsrail taraflısı sermayenin elinde olan Batı basın-yayın organları ve büyük yayınevlerince dışlandı. Avrupa ve Amerika kitle iletişim araçları kendisini tam bir sükut ambargosuna tabi tuttu. Kendisinden tek satırla, tek kelimeyle dahi bahsetmez ve kendisine söz hakkı vermez oldu. Roger Garaudy , seçkin ve çok kültürlü bir kesime hitap etmesine rağmen, kırkı aşkın dile çevrilen eserleriyle, dünya aydınları arasında çok geniş bir kitle tarafından tanınıyor ve okunuyor. Roger Garaudy, Müslüman oluşunu "Hatıralar: Yüzyılımızda Yalnız Yolculuğum" kitabında şöyle anlattı: "Okudukça Kur'an, bana daha çok yaklaştı. Sanki bugün yazılmıştı ve doğrudan bana sesleniyordu. Bizzat yerin, Kıyamet günü, sarsıntısıyla birlikte, insanların eylemlerine ve hatalarına şahitlik edeceğinin anlatıldığı Deprem suresini okurken, ayaklarımın altındaki toprağın homurdandığını hissediyorum. Sorumluluğun bu uyanışını ben, hiçbir zaman çok çarpıcı bir mesel olan İsra'yı okurken ki kadar güçlü yaşamadım. O gece Hz. Peygamber rüyasında, dünyayı ve insanları toptan temaşa etmek üzere, bir insanın çıkabileceği en son nokta olan Yüce Allah'ın yakınlarına kadar yükselerek bütün göklerin katlarını dolaşır. Nitekim bu sure Dante'ye, onun dini destanı olan İlahi Komedya'sını ilham etmiştir. Eşi Hz. Ayşe'nin bildirdiğine göre, Hz. Muhammed bu sureyi her gece okurdu. Mirac, her ibadetin ruhudur. Çünkü o an, eylemlerimizin her birini ferdin bakış açısı olmayan bir bakış açısı içine oturtmayı denemek üzere, gündelik meşguliyetlerden kurtulunduğu andır. Ben merkez değilim. Allah'tır merkez. O zaman, yer Kıyamet Günü'ndeki gibi titrer ve yeni bir mücadelenin saati çalar. Cenevre'de, 2 Temmuz 1982'de, İmam Buzuzu'nun önünde Müslümanlığa girişin anahtarı olan "Allah'tan başka ilah yoktur ve Hz. Muhammed O'nun elçisidir" kelime-i tevhidini söylediğimde demek ki, kendimi bu karara tamamıyle hazır ve bunun bütün sorumluluğunu üstlenecek durumda hissediyorum. O gün, hem iç tedirginliği veren bir kopuş, hem de sükunet verici bir bağlanış duygusu içindeyim. Bir dünyadan, benimkinden, bundan böyle beni reddedecek olan Batı dünyasından kopuyorum. Ama aynı zamanda, bende her zamanki inancımdaki devamlılık duygusu da var. Bendeki bu iman, Kur'an'ın, numunesini Hz. İbrahim'de ve onun Allah'a kayıtsız şartsız teslimiyetinin belirtisi olan kurbanında gösterdiği bu iman sade ve güçlü, köklü ve ilk imandır. Bu yazı Edebi Fikir sitesinden alıntılanmıştır. Kaynak: Malesef etkin bir bağlantı bulunamamıştır.


Kişisel gelişim yazarları gücün aslında içimizde olduğunu, potansiyel enerjimizin farkına vararak mutluluğa kavuşmanın yollarını aramamızı öğütlemektedirler. Başarıya ve mutluluğa Rumi'nin ifadesi ile padişahlığa giden dönüşüm yolunun ilk adımı sizin kendinizi değiştirmeniz ve geliştirmeniz gerektiğine karar verdiğiniz an oluşmaktadır. Bu konuda ihtiyaç duyduğumuz kaynağı ise Mevlana bize şöyle hatırlatmaktadır: "Sen kaynağı kendi içinde ara. ","Sende, senden başka bir sen gizli gerçek varlığını görebilen kişiye kul köle olayım ben." Bir rubaisinde ise "Canında bir can var, o canı ara beden dağında bir mücevher var, o mücevherin madenini ara... A yürüyüp giden sufi gücün yeterse ara ama dışarıda değil aradığını kendinde ara." demektedir. Vitale'ye göre duygularımız düşüncelerimizden gelir. Düşüncelerimizi değiştirirsek duygularımızı da değiştiririz. Bizi sınırlandıranın kendi zihinlerimiz ve sınırlarımız olduğunun tespitini yaparken şöyle diyor: "...Zihin kendisine ilişkin algısıyla sınırlı olarak çalışır. Neye inanmayı seçerseniz zihninizi de o kavram yönetir."(s.46) "Arzu ettiğiniz şeye ulaşmaya engel olan tek şey kendinizsiniz"(s.64) Kitaptaki makalelerin yazarlarından biri olan Alan Bechtold her şeyin bir oluş nedeni vardır demekte ve eklemektedir: "...Hiçbir şey tesadüfen gerçekleşmez gerçekleşen her şey karmaşık bir şekilde daha büyük bir resimle bağlantılıdır." Öyleyse başımıza gelebilecek en trajik olaylar sadece daha büyük şeylere giden basamaklardan ibaret. Eğer hepimizin önüne serilmiş olan bu görünmez plana uymak ve büyümek istiyorsanız sınavlara yalnızca dayanmakla kalmamalı, onlardan fayda sağlamayı da öğrenmelisiniz.(s.71). Bunun için hayatı olduğu gibi kabul etmemizi bu yapbozun içinde sadece küçük bir parçanın üzerinde kontrolümüz olduğunu ve bu küçük parçayı büyük resme oturttuğumuz zaman bütün her şeyin hayrımıza olduğunu fark edeceğimizi işte o zaman hayatın verdiği her şeyde huzur ve tatmini bulacağımızı öne sürmektedir. Tebrik ederim. Ancak bu yol ivedi olarak sana kendi eserini açma ve yazma yolu olsun Sen de bunun gereğini yapacak bir birikim var. Bunu harekete geçirebilirsin. Bu süreçte başarılar diliyorum.


Kekeme Hugo ile disleksili Bernardo, zorba akranlarının baskılarına birlikten kuvvet doğar düsturuyla karşı koymak için bir Tuhaflar kulübü kurarlar. Kulübü büyütmek niyetiyle kendilerine yandaş ararken Miyop Matilde, Çilli Laura, Şişman Ricardo, kısa boylu Maria, koca burunlu Carlos, kepçe kulaklı Patricia, Sıska Teresa, düztaban Miguel, demir çene Carolina, çarpık bacak Esperanza, diyabetli Eduardo derken sınıftaki yirmi bir kişiden on üçü bir araya gelir ve çoğunluğu ele geçirirler. Sınıfın en güzeli olan Andrea da kusursuz olmasına rağmen başından beri Hugo'nun yanındadır. İri yarı zorba Vicente'nin davranışları artık sadece kulübün üyelerini değil, sınıfın geri kalanını da rahatsız etmektedir. Sınıfta kusursuz görünen, güzel ve yakışıklı çocuklar, yani "seçkinler" bile Tuhaflar Kulübü'ne katılmak için kimsenin bilmediği kusurlarını ortaya dökmeye başlarlar. İşler tam anlamıyla tersine dönmüştür. Sonunda Vicente kulübün dışında kalan tek çocuk olur. Sene sonunda okula misafir gelen kekeme, disleksili, kepçe kulaklı, kısa ve şişman yazarın söyleşisi ona vurulan son darbe olacaktır. Artık Vicente sınıfın yalnız ve en tuhaf çocuğudur. Dolayısıyla o da Tuhaflar Kulübü'ne başvurur... Yazarımız dokunaklı hikayesinin kahramanlarına Tuhaflar Kulübü'nü kurdururken okurunu da yalnız bırakmıyor. Dünya çapında başarılara ulaşmış kekeme, disleksili, miyop, çilli isimleri sıralayarak onun etrafını da kalabalıklaştırıyor. Kendisi de kekeme olan ve çoğu kekeme gibi bu sorunu aşmanın bir yolunu bulan yazar Jordi Sierra i Fabra, bize kendi hikayesini anlatmış. O da, diğer tuhaflar gibi, başarıya ulaşmış, yazdıklarıyla onlarca ödül almış. Herkeste mutlaka öyle ya da böyle bir tuhaflık olduğunu ve kendi tuhaflığıyla barışık olmanın en kolay, keyifli ve rahatlatıcı çözüm olduğunu söylüyor bizlere. Ve göz kırparak bir de ipucu veriyor: Kekemeler çocuklarla, köpeklerle ve kız/erkek arkadaşlarıyla konuşurken kekelemezlermiş. Dışarıdan bakıldığında Günışığı Kitaplığı'nın önceki incelemelerimizde ele aldığımız kitaplarına benzer görünen bu kitabın küçük bir farkı var. Bu metin ortaokul grubunun bir yaş altına, ilkokul 4. sınıflara da gayet uygun görünüyor. 135 sayfa olmasına rağmen metin yoğun da ağır da değil, sevimli ve yumuşak çizimlerle desteklenmiş. İyi okurluğu erken yakalayan çocuklarımıza emanet edebileceğimiz türden, bir solukta okunacak, yaz tatilinin başladığı şu günlerde kısa yolculuklara eşlik edebilecek bir kitap.


-İslam ve Avrupa Medeniyetinin Şehir Üzerine Yansıyan Farkları- "Doğru, kişinin durumuna bağlıdır" (Zweig, 2016). Kişilerin ve toplumların kendine has doğruları vardır. Bu doğrular; hayatın algılayışını biçimlendirerek fiziksel yaşam koşullarını oluşturur. Kişilerin yaşam koşullarının biçimlenmiş en temel ve mahrem hali; meskenlerdir. Toplumlar ise meskenlerin bir araya gelmiş halleri ve kamusal alanların birleşimi ile şehirleri oluşturur. Şehirlerin kurulumu, şüphesiz toplumların kültür, inanç ve bunlara bağlı olarak gelişen yaşayış şekillerine göre farklılık gösterir. Her biçimlenme, şüphesiz bir felsefenin ete kemiğe bürünmüş halini temsil eder. Bu felsefi arayışlar, yüzyıllardır devam etmektedir ve medeniyetler arasında farklılıklar gösterebilir. İnsanlık ile paralel olarak gelişen mimari de bu arayışlardan payını almaktadır. Günümüz mimarisini ve yaşam şekillerinin anlamına yoğunlaşmak, günümüz sorunlarını tespit etmek için oldukça önemlidir. 21. yy'ye geçişte yaşanan önemli kırılmalar, insanlık üzerinde etkili olan ciddi paradigma değişikliklerini beraberinde getirmiştir. Bir önceki yazımız olan "Bir Şehir Kurmak Bir Gönül Almak I" de, şehir kurmanın iyi bir yönetimle ilişkili olduğunu belirtmiştik. Peki, şehirlerin oluşumunu etkileyen etmenler nelerdir? Şehirlerin biçiminde, medeniyetlerin farklılığını görebilir miyiz eğer öyle ise bugünkü aynılaşmanın sebebi nedir? Bu yazımızda genel olarak bu sorulara cevap aranacaktır. İnsanlık tarihine genel olarak bakıldığında, şehirlerin kurulumunda, ilk çağlarda tarımın önemli bir etken olduğunu söyleyebiliriz (Cansever, 2017). Tarımla şekillenen pazar yerleri, ticaret akışını sağlamıştır. Ticaretle beraber gelişen hukuk kuralları -borç ve borçluluk ilişkilerinin düzenlenmesi- şehirlerin; kişilerin hukuki haklarının korunmasında önemli bir yeri olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte dini hayatın mimari yapılarda ve kamusal mekanların doğmasında önemli bir yeri bulunmaktadır. İnancın şekillendirdiği yapılar, dinsel törenlerin yerine getirilmesi, dini ve kamusal mekanları doğurmuştur (Güler, 2018). Şehirlerin yapısını oluşturan bir diğer önemli etken ise savunmadır. Günümüzde yaşayan pek çok kentte sur ve kalelerin bulunması buna örnek teşkil etmektedir. Yerleşik hayat tecrübesini yaşayan insanın, şehirleşme sürecinde bu temel etmenlere dayanarak Ortaçağ kentlerini doğurduğunu söyleyebiliriz. Bunun yanında inanç, coğrafi etkiler ve siyasi olarak şehirleşme kültüründe ayrışma kısımları da bulunmaktadır. Avrupa ve İslam şehirlerinin oluşmasında ortak yanlarla birlikte ayırıcı noktalar da bulunmaktadır. Avrupa kentlerinde kilisenin önemli bir etkisi bulunmaktadır. Bu etkiyi, dini inancın şehirler üzerindeki biçimlenişi yerine, siyasi bir güç gösterisi olarak görmek, İslam şehirlerinin sadeliğini anlamada da önemlilik gösterecektir. Bunun ispatını ve kilisenin insan dünyası üzerinde tahakküm edici gücünü Ortaçağ mimarisi olan Gotik Mimari'nin insafsız ölçülerinde görmekteyiz. Nitekim Rönesans ve Reform hareketleriyle kiliseye büyük bir tokat atan Avrupa, toplumsal hayat ve mimaride de büyük bir kırılmayı beraberinde getirmiştir. İslam şehirlerinin kurulumuna bakıldığında tarım toplumundan ziyade ticaret ve fetihlerle genişleyen bir ufukta, kendine has bir biçimlenme görmekteyiz. Şehirlerin, ticaretin gelişimi ile her türlü alışverişin, borçluluk sistemlerini ve beraber yaşama kültürünü düzenleyen islam hukuku ile geliştiğini de söyleyebiliriz. Medine kelimesininin kökü olan deyn; ödünç almak ve ödünç vermek anlamlarına gelmektedir ki islam şehirlerinde kişilerin haklarının güvence altına alındığı hukuk sistemi güvenli şehirlerin de özünü oluşturmaktadır (Aydın, 1994). Yine şehirlerin merkezlerinde bulunan ve cemaatin toplandığı cami ve mescitler kamusal alanların, eğitimin de merkezini oluşturmaktadır. Bu şehirlerin en güzel örneklerine, İslam ordularının Şam Bölgesi'ni fethederek Anadolu'ya girmesi ile Bizans mimari kültürü ve İslam kültürünün buluşmasında rastlayabiliyoruz (Bahadır, 2011). Ortaçağ'dan 19.yy'ye kadar yaşamın merkezi, kamusal hayatın özü, toplumsal kutlama, bayram, asker uğurlamaları, zafer vb. kamusal hareketlilik, cami çevresi ve meydanında gerçekleşmektedir. Şehirlerin merkezleri, camiler ve ticari hayatın sürdüğü çarşı dışında kamusal yapıların da eklemlenmesiyle oluşmaktadır. Nispeten merkeze uzak birimlerde de sivil yapıların bulunduğu gözlemlenmektedir. Tüm dünyada şehirlerden yeni ismi toplumsal yaşam mekanizmaları diyeceğimiz kentlere evrilen mekan, oldukça incitici dönüşümler geçirmiştir. Son iki yüzyılda gerçekleşen üç önemli kırılma bugünün insanını, mekanı ve zamanı yorumlamak adına önemlilik gösterecektir. Bunlardan birincisi; 18.yy'de gerçekleşen ve 19.yy'de etkisini tüm dünyaya başta demiryolları ile yaymaya başlayan Sanayi Devrimi'dir. Tüm şehirlerin alt ve üst yapılarını değiştiren bu dönüşüm, sömürge faaliyetlerini de beraberinde getirerek kitleleri köyden kentlere sürüklemiş, şehrin dokusunu ve insan oluşumunun yapısını pek çok açıdan bozmuştur. İkinci büyük kırılma, II. Dünya Savaşı sonunda kıtaların sürüklendiği büyük buhranlardır. Üçüncüsü ise 1990'larda büyük etkisi görülen ve iki kırılmanın sürüklediği teknolojik gelişmelerin internet ile yaygınlaşmasıdır (Yıldız, 2014). Avrupa'nın varlığı anlamaya dair kuralcılık ve mükemmelliyetçilik tohumları, Antik Yunan felsefesinin kusursuz beden ve mimari takıntısından süregelmiştir. Aynı yaklaşım dini, bir tahakküm aracı olarak kullanarak Gotik Mimari ile insanı ezmeye çalışmıştır. Mimarinin otorite savaşı aracına dönmesi, Avrupa'ya has bir tavır iken, İslam şehirlerinin anası olan Mekke ve kutsal mescidimiz Kabe'nin taştan sade yapısı, birebir zıt iki zihinsel yapıyı ortaya koymaktadır. Müslümanlar, kainatın insana hizmete sunulduğunu, kendi asli görevlerinin ise onu imar etmek olduğuna inanmaktadır. Yine Allah'ın insan iradesini özgür bırakmadaki tutumunun, şehirlerin yapılaşmasındaki organik tavır ile son derece uyumlu olduğunu söyleyebiliriz. Avrupa kültürü ise kendisini doğaya nizam ve ayar vermeye çalışan bir otorite olarak görmektedir. Modernizm süreci ile başlayan ve 19.yy ile devam eden Avrupa kent dokusu, çoğunlukla tarihi dokuyu silerek kentlerini ticari bir kaygı dışında hiçbir referans tanımaksızın kurmaya teşebbüs etmiştir. Bunun yanında İslam şehirlerinde, mekan insana dokunmaz, insan mekana insafla dokunur. Önce insan mekanı işler, sonra da mekan insanın huylarını işler. Bir önceki yazımızda değindiğimiz Turgut Cansever'in şehrin yapılanmasında gerekli olan şehir kurma ilkeleri; insanlık tarihinin tecrübelerinden ve İslam inanç ilkelerinden faydalanarak gelişen son derece sade ve adalet ilkesine dayanan yaklaşımlardır. Bu konuda İslam şehirlerinin en güzel örneklerini veren Osmanlı şehirlerinin ise huzur veren yanı mimari gelişimin yanında şüphesiz mahalli yönetimlerin de başarısına bağlıdır. 19.yy'de başlayarak kurulan belediyeler kamusal yapılarla beraberce büyümüş ve gelişmiştir. Bu yüzyıl, bir yandan da Osmanlı Devleti'nde başlayan küresel etkilerin, cami merkezli yaşamın kamusal yapı merkezli yaşama döndüğü, yüzyılın sonunda ise önemli bir değişimle, yönetim sisteminin değiştiği, yeni bir mimarinin dayatıldığı, betonun kullanmaya başlandığı ve büyük ekonomik buhranla, köyden kente göçe zorlanan garip bir geçiş öyküsünün başlangıç yüzyılıdır. İslam şehirleri ve Avrupa şehirlerinin kurulum ve gelişim aşamalarını ve farklarını anlatmaya çalıştım. Şüphesiz bugün, küreselleşmenin etkisi ile pekçok şehrimiz temel oluşum felsefesinden uzaklaşmıştır. İnsanımız da bu mutsuz gidişten payını almakta ve almaya devam etmektedir. Yine şüphesiz çağımız, yeni yaşam felsefesini, zamanı ve mekanını arayarak insanını kurtarmaya muhtaçtır. Ticarete dayalı ilişkilerin sonuçlarını kentlerde yaşadığımız, belediyelerin ve kentlerin birer pazar haline geldiği günümüzde, bir sonraki yazıda kentlerdeki Neoliberal etkileri ve dönüşen belediyeciliği anlatarak "Bir Şehir Kurmak" adlı kitaptan esinlenerek kentlerimizin durumunu açıklamaya devam edeceğim. Bahadır, G. (2011). ORTAÇAĞ ANADOLU'SUNDA TÜRK-İSLAM MEDENİYETİNİN OLUŞMASI. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. Cansever, T. (2017). Bir Şehir Kurmak. İstanbul: Klasik. Güler, H. (2018). ORTAÇAĞ'DA KENT BİRİMİ OLARAK ROMA: EKONOMİK VE SOSYO-KÜLTÜREL YAPI. AKADEMİK BAKIŞ DERGİSİ. Yıldız, Ö. T. (2014). ANLAM KAVRAMINI 21. YÜZYIL MİMARLIĞI ÜZERİNDEN OKUMAYA YÖNELİK BİR YAKLAŞIM. Uludağ Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Zweig, S. (2016). Avrupa'nın Vicdanı. İstanbul: Zeplin.