Dünya üzerinde yaşanılan gelişmeler neticesinde insanlar sadece iyilik yapabilir hale getirilseydi, kimse kimseye zarar veremeseydi, kötülük namına bir şey kalmasaydı; sadece iyilik var olabilseydi dünya nasıl bir yer olurdu? 'Bu da soru mu şimdi; çok güzel olurdu tabii ki. Keşke böyle bir şeyi gerçekleştirebilmek mümkün olabilseydi!' dediğinizi duyar gibiyim. Evet, bence de haklısınız gerçekten de kulağa çok güzel geliyor. Kim istemez ki savaşlar olmasın, katliamlar yaşanmasın, hırsızlık gibi olaylar son bulsun, çocuklar ağlamasın... fakat bu soru akabinde başka bir soruyu daha getiriyor ki o da şudur: O zaman insan 'insan' olur muydu? Yani dünya üzerinde yaşayan kötülükten azade, her daim iyilik yapmak zorunda bırakılan, bir seçim yapma hakkı elinden alınan bu varlığa 'insan' denilebilir miydi? Anthony Burgess'ın kurguladığı dünya ile tartışmalara sebebiyet vererek eleştiri oklarını üzerine çeken kült eseri Otomatik Portakal'ın kapağını kapatırken zihnimde dönmeye devam eden sorulardan sadece biriydi bu soru. Zira eserimizin esas çocuğu Alex tam da böyle bir dünyanın ortasında buluverecektir kendisini. Neden ve nasılı için isterseniz buyurun gelin esere kısaca bir göz atalım ve o soruların peşine beraber düşelim. Dönem insanların çocuklardan/gençlerden bıkıp usandığı, ailelerin dahi çocuklarına söz geçiremeyip onlardan korkup çekindiği bir dönemdir. Eserimizin esas çocuğu Alex tam da bu tanıma uygun bir çocuk olarak çıkar karşımıza. Ona eşlik eden üç arkadaşı da kendi gibidir ve oluşturdukları çete ile imza atmadıkları kötülük işlemedikleri suç kalmaz; henüz on beş yaşlarında olmalarına rağmen cinayet dahil pek çok suça bulaşmış vaziyettedirler. Daha önce ıslahevinde kalan Alex nihayetinde tekrardan yakalanır ve kendisini hapishanede bulur; on dört yıl ağır hapis cezası verilmiştir. İçerde kaldığı iki yıl süresince orda da rahat durmayınca yetkililer henüz deney aşamasında olan Ludovico Yöntemi'ni onun üzerinde denemeye karar verirler. Bu yöntem kötü bir kişiyi topluma yararlı iyi bir insan yapmayı amaçlayan bir yöntemdir. Bunun için önce Alex'in rızasını almaları gerekmektedir. Eğer bu deneyi üzerinde uygulamalarına izin verirse serbest kalacağını duyan Alex bunu, tüm saflığı ile seve seve kabul edecektir; tabii başına geleceklerden bihaberdir. Burgess, A. (2020). Otomatik Portakal. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. Mengüşoğlu, T. (2017). İnsan Felsefesi. İstanbul: Doğu Batı Yayınları.


Bu sorular pek çok zihni meşgul etmiş, yine edebiyatla, sanatla, felsefeyle cevaplar aranmış; nice eserler ortaya konulmuştur. Yazımızın konusunu teşkil eden, 2017 yılında gösterime giren, senaristliğini Pelin Esmer ve Barış Bıçakçı'nın üstlendiği, yönetmen koltuğunda da Pelin Esmer'in oturduğu İşe Yarar Bir Şey filmi ise tüm bu soruları odağına alıp beyaz perdeye taşıyan; sinemanın imkanlarını kullanarak bunlara cevaplar arayan ve nihayetinde de kıymetli bir yorum ortaya koyan başarılı yapımlardan birisi olarak durur karşımızda. Bu başarısıyla 24. Adana Film Festivali'nde En İyi Senaryo Ödülü'ne de layık görülen filmimizin nasıl bir yorum getirdiğine ise buyurun beraber bakalım. Film, bir avukat olan Leyla'nın aynı zamanda şair olduğunu öğreneceğiz- daha önce eşlik etmediği lise arkadaşlarının düzenlediği buluşmaya, yirmi beşinci yıl mezuniyet yemeği buluşması düzenlemişlerdir, katılmak üzere tren yolculuğuna çıkmasıyla karşılar seyircilerini. Leyla'nın herkesin her şeye koştur koştur yetişmeye çalıştığı, bir insanın yüreğine dokunmaya, bir çiçeği koklamaya vakit bulamadığı bir çağda on altı saat gibi uzun bir zamanını alacak olmasına rağmen neden treni tercih ettiği filmin daha ilk dakikalarından itibaren insana ve insanlığa yönelttiği ilgisi ile dikkat çeken kişiliği göz önünde bulundurulunca gayet manidar gelmeye başlayacaktır. Trene binmeden önce tevafukken tanıştığı Canan'ın kaderinde nasıl bir yer teşkil ettiğinden habersizdir ve yolculuğunu biraz okuyarak biraz yazarak yer yer de içindeki ilginin, merakın etkisiyle camdan izlediği insan manzaralarına dikkat kesilerek sürdürür. Trende yeniden Canan'a denk geldiğinde ise gen kızın konuşmalarından içinde bulunduğu durumu tahmin edecek; biraz üsteleyip olayı anlatmasını sağlayınca da kendisini bambaşka bir hikayenin ortasında bulacaktır. Canan hemşire adayı olmasına rağmen gönlünde oyuncu olma hayali yatan bir genç kızdır. Onun da hayatı felli olup boynundan aşağısı tutmayan ve bu yüzden de artık bu hayatı sürdürmek istemeyen ancak hayatına, engelinden dolayı, son veremediği için unu yapabilecek birisini aramaya girişen Yavuz'la kesişmiştir. Leyla, heyecan ve korku içinde bulunan genç kıza onunla birlikte gelmek istediğini söyleyince Canan her ne kadar ilk başta şaşırarak tepki gösterse de daha sonra Leyla'nın varlığından güç alarak bu teklifi kabul edecektir. Sadece Canan'la karşılaşmayı bekleyen Yavuz ise karşısında onunla birlikte Leyla'yı da görünce işin rengi değişmeye başlayacaktır. Öyle ki Leyla'nın şair olduğunu Yavuz'dan öğreniriz; o onun sıkı bir okurudur, ki ilerleyen dakikalarda Yavuz'un da bir şair olduğunu öğreniriz, Leyla'yı görür görmez tanır. Bunun üzerine aralarında ilgi çekici diyaloglar gelişmeye başlar. -Buraya meraktan geldiğimi mi sanıyorsunuz? Ben aslında lise arkadaşlarımla buluşmaya gidiyordum. -Eee merak sadece ölenlere değil, yaşayanları da merak ediyorsunuz. -Sadece uzaktan merak etmiyorum; yaşıyorum da. Hatta etkileniyorum da. -Etkileniyorsunuz, evet. Ama yazmak için. -Başka türlü dayanamazdım." der Ahmet Sarı kıymetli eserinde. Leyla'nın yaptığı biraz da bu değil midir; Yavuz'a bir hikaye verir, o da bu hikayenin ruhunda yarattığı etkinin neticesinde neden yolda olduğunu bir kez daha düşünmeye değer görür. Leyla edebiyatla bir insanın ruhuna dokunabilmiştir. Bizim de peşine düştüğümüz sorulardan bir diğeri daha cevap bulmuş olur: Edebiyat hayatına son vermeye karar vermiş bir insanın hayata yeniden tutunmasına vesile olabilecek kadar güçlü bir etki yaratabilir. Nihayetinde ise edebiyatla harmanlamış kıymetli yapı peşine düştüğü soruları sadeliğin de getirdiği şiirsellikle cisimleştirmeyi başarmış, etkili bir senaryo dahilinde biz izleyenlerini üzerinde uzun uzun düşünülesi konularla baş başa bırakmıştır. Hız toplumu/çağı olarak nitelendirilen bir zamanda bırakın yabancı bir insanın derdini merak edip onunla ilgilenmeyi en yakınlarımızın bile derdini dinlemeye zaman ayır mazken Leyla ne çok şey söylemektedir yaşamıyla sırf bunun üzerinde bile düşünmeye sevk etmesi yeter de artar bile. Kaldı ki film sırf yakaladığı şiirsel dil için dahi izlenmeyi fazlasıyla hak etmektedir hakkıyla idrak edebilmek temennisiyle... Ve son söz niyetine, kitapla, sanatla, felsefeyle kalın; göreceksiniz çok işe yarıyor! Felski, R. (2010). Edebiyat Ne İşe Yarar? İstanbul: Metis Yayınları. Sarı, A. (2020). Edebiyatın İyileştirici Gücü. İstanbul: Ketebe Yayınları.


Yazar Taner Şanlıoğlu dördüncü kitabı olan insanın kendisini yenmesi en büyük zaferdir adlı eserde Platon'un görüşlerine sadık kalarak felsefeyi günümüz dünyasına uygun olacak şekilde okurlarına sunmaktadır. Platon'un diyaloglarını harmanlayarak yedi başlık altında bir araya getirmektedir. Platon veya Eflatun MÖ.428 ile 347 yılları arasında yaşamış Antik Yunan filozofu ve bilgesidir. Asıl adı Aristokles'di. Geniş omuzları ve atletik yapısı yüzünden Yunanca Platon lakabı ile anıldı ve tanındı. Yirmi yaşından itibaren ölümüne kadar yanından ayrılmadığı Sokrates'in öğrencisi ve Aristoteles'in hocası olmuştur. Dünyada üniversite düzeyinde ilk kurumlardan biri olan Akademi'nin kurucusudur. Yazar kitabının ikinci bölümü olan önce kendini sev, sonra başkalarını adlı bölümünde Platon'un aşk ve sevgi kavramlarının tanımlamalarından yola çıkarak gerçek aşkın ancak akıl eşliğinde bulunabileceğini sadece aklın bilgeliği sayesinde açığa çıkarılabileceğini öne sürmektedir ve Platon'un şu sözünü nakleder: "Aşık iyi bir yol gösterici ve yoldaş olamaz. Çünkü o aşık olduğu kişiyi kendine benzetmeye çalışır." (s.28). Günümüzde ikili ilişkilerdeki birbirini sürekli alt etme ve kendilerini sürekli birbirine benzetmeye çalışan rakipler olarak ortaya çıkan eşlerin birbirlerini özgürleştirmeye değil köleleştirmeye çalıştıklarını vurgulamaktadır. Dünyada ve özellikle de ülkemizde yoğun şekilde meydana gelen kadın cinayetleri hakkında da bir durum tespiti yapmaktadır: "...Ortaya çıkan aşk cinayetlerinin sebebi insanların daha kendilerini tanıyıp sevmeden, bir başkasını sevmeye kalkışmasından, birbirini gerçekten severek evlendiklerinden değil bedensel ve duygusal açıklıklarının sevgi ya da aşkmış gibi görünen yanılsamasından kurtulamamalarından doğar." (s.29). Platon da öncelikle kendini tanıyıp sevmeyen birinin bir başkasını gerçekten tanıyıp sevemeyeceğini ileri sürer. Ona göre aşkın ön koşulu kendini bilmek, tanımak ve sevmekten geçiyordu. Gerçek olan sevilmeli ve ona aşık olunmalıydı. Gerçek olan ise hakikatin bilgisiydi. Yazar kitabının dördüncü bölümüne bildiğini bilme, bilmediğini bil başlığını atmakta Platon'nun Akademi'nin girişine "Geometri bilmeyen giremez" yazdırmasının nedeni üzerine yorum yapmaktadır. Akademi'ye girebilmek için geometri bilgisini şart koşmasının nedeni zihinsel anlamda belli bir olgunluğa ulaşmış öğrencileri seçmek ve onlarla hakikat bilgisini paylaşmaktır. Geometri matematiksel ve soyut olanı elle tutulur gözle görünür hale getirerek somutlaştırmanın en güzel yöntemidir. Burada aslında "Bildiklerini unutmazsan yeni bir şey öğrenemez ve sürekli eski bilgilerinin zincirine bağlı kaldığın için de özgürleşemezsin" demenin bir başka yoludur. Öğrenciler en az iki noktayı birbirine bağlayıp matematiksel problemleri nasıl çözebiliyorsa, bu bakış açısıyla yaşamdaki her şeyin birbirleriyle bağlantılı olduğunu fark ediyor ve farklı görünen parçaları birbirine bağlayarak aslında hiçbir olayın doğanın bütününden ayrık olmadığını görmeye başlıyorlardı. Beşinci bölüm olan yönetilmek istemiyorsan yönetmeyi öğren bölümünde ise yazar Platon'un devlet anlayışını ele almıştır. Platon kendi hayatının yönetimini eline almayanları bekleyen en büyük cezanın bir başkasının yönetimine girmek olduğunu savunur. İyinin ve kötünün bilgisine sahip olmalıyız çünkü ancak bu yolla özgürleşebiliriz. Yapmamız gereken kendi hayatımızın yönetimini ele alabilmek için kendi yönetimimize girmektir. Bunun içinde doğru olanı kendi düşüncelerimizle tanımlamak ve hayatımızı böyle bir doğrunun üzerine kurgulamaktır işte Platon'un kendi kaderimizin hakimi olabilmemiz için tavsiye ettiği yol budur. Platon" bir devleti akıllı yapan şey ne ise insanı akıllı yapan da odur" demektedir. Devlette olması gereken dört temel değer bilgelik, yiğitlik, ölçü ve doğruluktur. Bu değerlerin devletin, toplumun en küçük yapı taşı olan insanın da ancak bu değerlere sahip olduğunda ideal toplumun kurabileceğini söyler. Eğer birey düzeltilebilirse toplumun zaten kendiliğinden düzeleceğine vurgu yapar ve asıl olanın insan olduğunu ileri sürer. Yazar Platon'un diyaloglarından yola çıkarak tıpkı onun yaptığı gibi felsefeyi üst sınıf uğraşısı halinden çıkarmakta günümüzdeki sosyal psikolojik durum ve olguları felsefenin ışığıyla mercek altına almaktadır. Felsefeyi kolay okunabilir ve anlaşılabilir hale getirmektedir. Bu nedenle felsefeye ilgi duyanların hatta ilgi duymayanların bile anlayabileceği sadelikte aktaran kitabı okunmaya değer. Bana göre bir eser de sen üret derim.


Beyan Yayınları'nın "Bir Müslüman Nasıl Bakmalı?" serisinden okuduğum ilk kitabın konusu ekonomi ve faizdi. Kitap başlangıç düzeyine ekonomi bilgisine sahip veya sahip olmak isteyen, özellikle İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi öğrencileri için mini bir kaynak kitap bile sayılabilir. Şahsen üniversite yıllarında 1.sınıfta aldığım derslerde tam olarak anlayamadığım pek çok kavramı Necmeddin Güney'in kısa ve öz anlatımıyla kavrayabildiğimi fark ettim. Konuyla ilgili hem merakı hem ilgisi olanların kitabı okumasını tavsiye edebilirim. Ancak merakı olup da ilgisi ve yeterince sabrı ya da zamanı olmayanların merakını gidermek adına özetle temel kavramları, meseleleri aktaracağım. Batılı literatürde parayla, piyasayla ilgili mevzular ekonomi kavramıyla tanımlanıyor. Kelimenin sözlük karşılığı ise; "mal ve hizmetlerin üretim ve bölüşüm faaliyetlerinin gerçekleştiği sistem." Üniversitede bu dersi İngilizce olarak aldığınızda transkriptinizde Economy yazarken, dersi Türkçe almışsanız İktisat yazacaktır. Aynı dersi ifade etmek için kullanılsa da kelimelerin sözlükteki manaları arasında fark görülmektedir. Ekonomiye karşılık olarak kullanılan iktisat kelimesi "ölçülü davranmak adaletle hükmetme, aşırılıktan kaçma ve orta yolu bulma" anlamlarına gelmektedir. Kelimeler zihniyetleri, zihniyetler ise sistemleri dönüştürmekte olduğu için olsa gerek ekonomi, iktisattan daha çok yer ettikçe hayatımızda, üretim ve bölüşüm, tüketim ve daha çok tüketim esas gündemimiz halini almaya başladı. İnsana, tüketime ve değişime bakış sistemlerin durdukları yere göre değişmektedir. Seküler sistemler için insan, homo economicus'tur yani onların tek amacı şahsi menfaatleridir. Böyle de olduğu için der Kapitalizm piyasaya kimsenin dokunmasına gerek yoktur, herkes kendi çıkarının peşine düşüp, satıcılar en karlı şekilde satmaya çalışacağı, alıcılar en uygununda almaya çalışacağı için adeta görünmez bir el piyasayı düzenleyecektir. Böylece liberal bir görüş ortaya çıkıp, devletin müdahelesine gerek yoktur efendim bırakınız alsınlar satsınlar ekonomiye can versinler demektedir. Birey mühimdir birey merkezdir. Kendi haline bırakılan birey ve piyasa teoride olduğu gibi refaha kavuşturmaz toplumu. Zira "İnsan mal sevgisine aşırı düşkündür (Adiyat, 100/8)" diye buyuran Allah bu homo economicus'a meyyal varlığı kendi haline bırakmayıp o malı kazanmak için ahlaki kurallar, malın paylaşımı için asgari şartlar, işçinin hakkı için koruyucu kaideler gibi pek çok sınır getirmektedir. Öte yandan seküler sistemin kendi haline bıraktığı insan Vahşi Kapitalizm'i doğurmuştur. Piyasa zenginlerin tekeline geçmiş, yoksunlar gittikçe fakirleşmiş, herkesin kazandığının kendinin olduğuna inanmaya başlayan bireyci yaklaşım sosyal yardımlardan dahi rahatsız olmaya başlamıştır. Üretmeyen, kazanamayan, mülteci, yaşlı ve dezavantajlı diğer insanları toplumun sırtına yük olarak görülmeye başlanmıştır. Vahşi Kapitalizm'in öldüresiye çalıştırdığı işçilerin ve gittikçe zenginleşen sermaye sahiplerinin arasında açılan makastan, adaletsizlikten rahatsız olanlar daha toplumcu sistemler tasarlamıştır. Ancak kapitalist sistemin yaptığı ifrat karşısında komünist-sosyalist sistemler çözüm olarak tefrit olarak tanımlanabilecek bir alternatif sunmuşlardır. Mülkiyetin tamamen kaldırıldığı, yoğun baskıların hatta zulümlerin olduğu, dinin reddedildiği bu sistemler insanların yaralarına merhem olmak yerine yaraları deşmiş, adeta uzuvları koparmıştır. Mücadeleleriyle işçilerin bir takım haklar kazanasına vesile oldularsa da verdikleri tahribat faydalarının yanında oldukça az kalmıştır. Arzu ve ihtiyaç arasındaki farkı idrak eden, sınırsız tüketimin, haz peşinde bir yaşamın insana ve dahi evrene zarar verdiğini fark eden pek çok batılı insan da bugün minimalist felsefeyi ve bilinçli tüketim yollarını benimsemektedir. Efendimiz'in kanaatin tükenmez bir hazine olduğu öğüdüne yaraşır hayatlar sürüp bunun belgesellerini çekip kitaplarını yazmaya başlamışlardır. Faizin tanımından sade bir vatandaş olarak benim anladığım şey; kar ile verilen borca faiz diyor oluşumuz. Faiz veren kişi ve kurumlar borç verdikleri kişinin verdikleri para ile ne yaptığı ile hiçbir şekilde ilgilenmeyip, bir ticaret yapılıyorsa, kar edip etmemesini zerre umursamadan, paraya ihtiyacı olanlara parayı verip belli bir süre sonra fazlasıyla geri almaktadır. Herhangi bir sebepten ihtiyaç duyulan nakitin karşılanması için İslam'ın önerdiği ve izin verdiği ilk uygulama 'karzı hasen'dir. Durumu iyi olanların borç vermesi Kuranı Kerim'de pek çok yerde teşvik edilmiştir. Ne yazık ki günümüzde insanlar arasında güven duygusunu sarsacak davranışların çoğalması, borçluların borçlarına riayet etmemesi, insan ilişkilerinin zayıflaması, zenginlerini paralarını daha karlı yatırımlarda kullanmayı tercih etmesi sebebiyle karzı hasen kurumu oldukça az tercih edilmektedir. İnsanların faizsiz bir şekilde ihtiyaçlarını karşılamaları, iş kurmaları için önerilen diğer yöntemler ise kooperatifler, iş ortalıkları ve taksitli satışlardır. Para transferleri, ödemeler, tasarrufları güvenli bir yerde muhafaza etme vs. ihtiyaçlarının artması ile bankalarla kaçınılmaz olarak muhatap olunması üzerine ülkemizde de Finans Kurumları gündeme gelmiştir. Faizsiz Bankacılık veya Katılım Bankası olarak bilinen bu kurumların ilki ülkemizde 1985 yılında açılmıştır. Bilinen bankalardan farkı paranın kullanılacağı yerin önemli olmasıdır, bu kurumlar nakit kredi vermezler. Güzel bir niyetin, çabanın ve titiz bir çalışmanın ürünü olan Bir Müslüman Ekonomi ve Faiz'e Nasıl Bakmalı' kitabı başlangıç düzeyinde bir kitap olduğunu zaten belirtiyor. Ancak yine de böyle bir kitapta en çok merak edilen bazı soruların cevaplarını aramadan edemedim. Yazarın kendinin de bir soru veya önerme olarak bahsettiği, Merkez Bankası araçlarının faiz unsurundan arınması için alternatif modeller geliştirilmesi ve finans kurumlarının İslami ilkelere uygunluklarının artması için gayret sarf edilmesi mevzuları ile ilgili sorulara cevap bulamıyoruz kitapta. Finans kurumlarının eksiklerinin, şüpheli durumlarının, teoride problem olmayıp uygulamada eksik kalan yanlarının ne olduğunu bilmek faydalı olacaktı. Eksik kalan bu bilgilere yazarın da bir cevabı olmayışından mı değinilmediğini yoksa kaynakçada referans verilen üst okumalara mı havale edildiğini öğrenmek adına, konunun meraklıları okuma yolculuğuna devam edebilir.


Tarihimizde her dönem ilgi çeken bazı tarihi olaylar ve kişiler vardır. Göç, İstanbul'un fethi ve istiklal savaşı gibi büyük olaylar ve Fatih Sultan Mehmet, Nureddin Zengi, Selahaddin Eyyubi, Sultan Baybars ve Celalettin Harzemşah gibi isimleri bu bağlamda sayabiliriz. Bu isimlerin rakipleri genelde tek yönden gelen düşmanlardan oluşur. Ancak, Baybars'ın farklı bir konumu var. Önce Selahaddin Eyyubi gibi büyük bir moral eşik vardı. Sonraki 60 yılda bu eşik aşıldı ve aşındı. Dostlar saygıyı, düşmanlar korkuyu bıraktı. Bundan sonra devletin gücünü ve değerlerini yitirdiği psikolojik yıkım dönemleri yaşandı. Baybars, tarihin en büyük ve acımasız iki saldırısına dayandı. Hem Moğollara hem de Haçlılara karşı savaştı. İslam Dünyası'nın XIII. yüzyıldaki iki büyük düşmanına karşı verdiği mücadelelerin en büyük kahramanı oldu. Onun deşt-i Kıpçak'tan kaçırılması, köle olarak satılması, bir Memluk askeri olması sonra da komutanlığa ve sultanlığa uzanan macerasının muhakkak onda var olan bazı değerlerden kaynaklandığı açıktır. Bu değerler; yeteneklerinin farkında oluşu, bitmek tükenmek bilmeyen enerjisi, etrafındakilere cömertliğidir. Bütün bunlar o çapta bir güç oluşturmak için elbette yeterli değildir. Onun stratejik düşünme biçimi, taktik dehası, düşmanlarına karşı özgüveni ve korkutucu tavrının üzerinde durulmalıdır. Bu melekeler onun bir nevi yetiştirilme tarzıyla, yaşadığı hayat biçimiyle ilgilidir. Baybars, bazen sahaya inerek, bazen sahaya bile inmeden savaşlar kazanmıştır. Ancak savaşa başlandığında ve iş başa düştüğünde cesaretiyle emrindeki askerlerine örnek olmuştur. Bu örneklik, askerine de aynı azmi ve mücadele gücünü vermiştir. Bu büyük komutanın kıymetinin halen bilinmediği kanaatindeyim. 2016 yılından itibaren hakkında bazı kitaplar çıkmış ve bu kitaplar küçük bir yekun oluşmuş durumda fakat bu da yetersiz. Literatürü tarayarak hakkında yazılmış kitaplara ve makalelere ulaşmak mümkün. Tanzimat'la başlayan roman maceramız içinde, yukarıda belirttiğimiz kişilerle ilgili eserlerin özellikle son on yıla sıkışmış olması bizi neredeyse kendi tarihi değerlerimizin görülmemesi için bir asır dolaylı ya da doğrudan bir karartma uygulandığı gibi bir sonuca götürüyor. Bunun örnekleri çoktur. İkisinden söz edelim. "Yunan Mezalimi" Kadir Mısıroğlu'nun çabasıyla ancak 1966'da gün yüzene çıkmış, Kut'ül Amare zaferi son on yılda öğrenilmiştir. Büyük değerler ise son dönemde yazarlarımızın dikkatle üzerinde durduğu, farklı bakış açılarıyla işlediği mevzulara dönüşmüş oldu. Baybars/Şark'ın Kalkanı, Alaz Kitap'tan çıkan Ali Emre kitaplarının dördüncü eseri. Bu tarihi roman, 466 sayfa. "İçindekiler", "Haritalar" ve Kaynakça" bölümleri de yer alıyor kitapta. Eser, bir tarihi gerçekliği iyi bir anlatımla okurun karşısına çıkarıyor. Tarihi bir fenomeni tarihin sayfalarında değil, bizzat anlatıcı rolüyle ve kahramana yaslanmış bir eser olarak okurun karşısına çıkarıyor. On üçüncü yüzyılın ikinci yarısında İslam dünyası, sosyal yapısını koruyan istikrarlı bir yönetimden mahrum kalmıştır. Selahaddin Eyyubi'nin devletinde siyasi birlik yok olmuş ve küçük şehir emirlikleri türemiş durumdadır. Abbasi Hilafeti çökmüş, Haşhaşilerin son artıkları ortalıkta cirit atmaktadır ve İslam dünyasında didişme ve çekişmeler düşmanın işini kolaylaştırmıştır. Haçlılar bitmeyen bir enerji ve idealle Ortadoğu'ya geliyor, hem Anadolu Selçuklu Devletinin yıkılmasını hızlandırıyor hem Akdeniz'i kana buluyor hem de Suriye ve Mısır kıyılarındaki Müslümanlara rahat vermiyor, Doğudan gelen istilacı Moğollarla da ittifak yaparak İslam dünyasına dehşet saçıyorlardı. Moğollar da Haçlılarla yarışırcasına girdikleri İslam yurtlarında taş üstünde taş bırakmıyorlardı. Buhara, Semerkant gibi pek çok belde harap edilmiş, Bağdat ve Şam'da yediden yetmişe herkes kılıçtan geçirilmişti. Büyük kahramanlar kaosun büyük olduğu zamanlarda çıkar, sosyoloji kuralı gereği bu korku ve cinnet ortamı içinde efsanevi bir kahraman ortaya çıktı. Kafkasya'dan Anadolu'ya getirilen ve Sivas'ta bir handa satılan mavi gözlü-sarışın köle, İslam dünyasının ve aslında bütün insanlığın kurtarıcısı oldu. Baybars, Moğolları on sekiz, Haçlıları ise yirmi kez yendi. Aslında bu icraatlar tarihin en büyük sultanlarıyla bir arada anılması için yeterlidir. Rükneddin Baybars, sadece yaşadığı yüzyılın değil, bütün insanlık tarihinin en önemli karakterlerinden. Hem de ne yapacağı bilinen bir sıra dışı kahraman. Ancak Baybars'ın düşman karşısında ne yapacağı biliniyordu. Dost ve düşmanları onu, o da dost ve düşmanlarını sürekli şaşırtan hamleler yapabiliyordu. Doğuştan ve doğal liderdi. Yüksek hedeflerin adamıydı. Zorluklar onu yıldırmadı. Zafer ve fetihlerin yanında büyük acılarla dolu hayatı. Memluk Devleti'nin beşinci sultanıdır Baybars. Zor bir coğrafyada, rakiplerini öldürerek sultan oldu. Ayn-ı Calut Savaşı'nda Moğollara tarihin ilk yenilgisini tattırdı. Ortadoğu'daki Haçlı nüfuzunu kırdı. Antakya'dan Akka'ya uzanan Akdeniz kıyısını Haçlılardan temizledi. Aynı bölgede yerleşmiş Haşhaşileri ortadan kaldırdı. Moğollar'ın yalnız Suriye'de değil Anadolu'da ilerlemesine de engel oldu. Şair-yazar Ali Emre; Kıpçak Türklerinin Ulubarlı boyu Borçalı kabilesi mensubu Baybars'ın hikayesini tarihi sıralamaya uygun şekilde ve güçlü bir kurguyla aktarıyor. Anlatının dört temel unsuru olan, olay, kişi, mekan ve zaman zengin bir anlatımla okuru karşılıyor. Roman sürekli zenginleşiyor. Sultan olduktan sonra çıktığı kırk seferin hiçbirinde yenilmeyen hem Frenkleri hem de Moğolları yok eden, ilim ve imara önem veren bir Memluk Sultan'ını bütün yönleriyle ve ilginç ayrıntılar eşliğinde anlatıyor. Romanda Fransa Kralı IX. Louis'nin yaptığı Haçlı Seferleri anlatılıyor. Bunlardan ilkinde esir düşen, rezil olan kral kendisiyle yapılan anlaşmalar neticesi serbest bırakılıyor. Papanın etkisinde olan motive edilerek ve intikam hırsıyla yeniden sefere çıkıyor. Zaten hasta olan Kral Louis çok acı çekiyor. Öldüğünde tarihte tek olmak üzere papalık tarafından "aziz" ilan ediliyor. İngiliz Plantagenet kralı Uzun Bacaklı Edward da Fransa Kralı IX. Louis'nin ikinci kez düzenlediği haçlı seferine katılıyor. Baybars'ın motive ettiği Haşhaşilerin suikastına maruz kalıyor. Hiçbir başarı kazanamıyor ve küçük düşüyor. Ülkesine döndükten sonra bütün komşularına savaş açıyor, Braveheart (1995) filmine kaynaklık eden olaylar yaşanıyor. İskoç direnişçiler William Vallace ve Robert Bruce'la uğraşıyor. Romanda anlatılan diğer güçlü izlek, Asya'yı kasıp kavuran, onlarca şehri yakıp yıkan, "alınamaz, yıkılamaz" sayılan Haşhaşi kalesi Alamut'u ve Bağdat'ı harabeye çeviren, Abbasi Hilafeti'ne son veren Hülagu Han ve daha sonra yerine geçen Abaka Han... Ayrıca diğer bir akış da Eyyubi tahtında oturan kadın sultan Şecerüddür, Sultan Kutuz, memluk önderleri Aktay ve Aybek, Baybars'ın anlayışına yön veren Zehra adlı Halepli bir kızın bulunduğu bir aşk hikayesi, Baybars'ın Anadolu'yu kurtarmak için yaptığı seferde ikili oynamaktan vazgeçmeyen Selçuklu veziri Muineddin Pervane, Anadolu seferi sırasında Elbistan'da, Kayseri'de, Sivas'ta, Konya'da yaşananlar, Karamanoğlu Mehmed Bey ve henüz çocuk yaştaki İbn Teymiyye... Ali Emre'nin bunca kişiyle ürettiği akışı belli bir düzlemde tutabilmesi de çok kıymetli. Baybars, toplanan paranın çoğunu şehit yakınlarına, fakirlere, evlenmek isteyen gençlere, mültecilere, sakatlara, medreselere, meczuplara, misafirlere, arayan talebelere , sokak hayvanı ve güvercin besleyenlere dağıttırır. Satın aldığı binlerce kitabı medreselere, mekteplere, önde gelen alimlere bağışlar. Kahire'deki saraylardan birini talebelerin ve misafirlerin konaklaması için tahsis eder. Fuhşu ve şarabı yasaklar. Moğolları perişan edip sultan olan ve yine Moğolları yendiği bir savaş sonrası vefat eden Sultan Baybars, ömrünün sonuna kadar Müslümanları koruyup kollamak için bir kalkan inşa etmiştir. Kafkaslarda Moğol saldırısına uğrayan bir ailenin çocuğu olan Baybars köle yapılır ve satılır. Baybars'ı satın alıp yetiştiren Emir Aytekin Bundukdari onu Kahire'ye götürür. Askeri bir sınıf olan Bahriyye Memlüklerine katılır Baybars. Savaşçılığı onu ön plana çıkarır ve Turan Şah zamanında komutan olur. Bu sırada bir haçlı seferi düzenleyen, Dimyat'ı ele geçirerek Mansure'ye kadar ilerleyen Fransa Kralı Louis Baybars'ın birliklerince bozguna uğratılıp esir edilir. Bu tarihlerde Ortadoğu'nun tamamı kaynayan bir kazan gibidir. 1243'teki Kösedağ yenilgisi ile Anadolu Selçuklu Devleti dağılma sürecine girmiş, 1258'de Abbasi Hilafeti yıkılmıştır. Bu iki yıkım da Moğollar eliyle olmuştur. Memlük devleti de zor durumdadır. İç karışıklıklar vardır. Emirler arası örtülü bir savaş söz konusudur. Baybars bunların ortasında kalır. Sultan Turan Şah'ın öldürülmesinde yer alır, Emir Aybek'in Memlüklerin öncü isimlerinden Emir Aktay'ı öldürmesi üzerine kaçmak zorunda kalır. Mısır tahtına Kutuz'un geçmesi ve Baybars'ın Kahire'ye dönüp onunla birlikte Moğollara karşı savaşması eserin kırılma noktasıdır. Yarım asır hiç yenilmemiş ve İslam dünyasına bir taun gibi yayılmış Moğollar ilk kez Ayn-ı calut Savaşı'nda Baybars'ın gayretiyle mağlup edilir. Savaş öncesi Sultan Kutuz, Baybars'a Halep emirliği sözü vermiştir. Ancak zaferden sonra sözünden cayar. Baybars, Kutuz'u av esnasında öldürür. Bunun üzerine içinden çıktığı Bahriyye Memlüklerinin önde gelenleri tarafından sultan ilan edilir. Kahire'de "el-Melikü'z-Zahir" unvanıyla 1260 yılında Mısır tahtına oturur ve ölene dek Doğu'nun ve Batı'nın vahşileriyle savaşmaya devam eder. Romanda iç içe geçmiş hikayeler kurguya zenginlik sağlıyor. Bazıları şöyle: kölelik dönemindeki aşkı Rukiye, yazar İbnü'l-Esir, Nureddin Zengi ve Selahaddin romanlarındaki kadın hoca Selma, Nurettin Zengi risalesi için toplanan gençler ve Cafer , vb. Şarkın Yıldızları serisinin de son tahlilde yaptığı hizmet, İslam tarihinin güzide isimlerini insanımızla tanıştırmasıdır. Geçmişin gelecek nesillere aktarılmasının geleceği kaybetmemek adına mecburiyeti vardır. Edebiyatçılar, bu mecburiyetin gönüllüsüdürler. Tarihçilerin verdiği bilgiyle hareket ederler ama. O halde tarihçinin verdiği bilgi neden edebiyatçının yaptığı örnekliği oluşturamaz? Çünkü edip elindeki bütün sosyolojik, antropolojik, ekonomik ve siyasi intibalara göre bir kurgu yapar. Ürettiği metin "edebi metin" olur. Edebi metni "hakikat" merkezli bir tartışmaya kurban etmek tarihin her devrinde olmuştur. Ancak tartışmayı yapan herkes ölmüş ve unutulmuş ancak edebi metin kalıcı olmayı başarmıştır. Bunu şunun için yazdım: tartışma, tamamlanmış bir mesele hiç olmamıştır. Tarih de "yaşanılan tarih" ve "yazılan tarih" kavramları arasına sıkıştırılmış durumdadır. Sonraki kuşağa bir örneklik ya da aktarım için edebi metin en doğru yoldur. İlk elde erozyona uğrayan tarihi bilginin tarihi roman sürecinde kurgu ile ikinci bir değişime uğradığı meselesi de bilimsel ya da objektifliğe zarar oluşturuyor. Dolayısıyla tartışması hiçbir zaman bitmeyecek bir konuda edebi metin en doğru aktarım yoludur. Esas olan temiz bir Türkçeyle, örnek şahsiyetlerin samimi şekilde anlatılmasıdır. Ali Emre'ye bunun için teşekkürler.


Sinema filmler aracılığıyla bize ne söyler? Filmler, bilinmeyen bir dünyanın ve tarihin mitolojik hikayesi, psiko/sosyal travmaların dramatik krizleri, ideolojik ve politik çekişmelerin perde arkasındaki veya perdeye yansıyan gerçekliği, anlam arayışının sanatsal ve estetik döngüsü, bir mağara alegorisi yanılsaması, gelecekte olması muhtemel bir dünyanın dijital evreni, ütopyaları mümkün kılan sıra dışı bir ekran deneyimi, toplumsal ve bireysel hafızayı yenileyen ortak bir değer veya bu hafızayı deforme etmeye çalışan bir tehdit olarak karşımıza çıkabilmektedir. Filmler, toplumun ve bireyin bilinçaltında gizlenen psikanalitik örgünün bilinçdışında ifade bulmasıdır. Çünkü insanlığın hikayesi aynı zamanda onun bilinçaltıdır ve filmler bilincin kendisi olarak görev üstlenirken aslında bilinçdışında fark edilmeyen birçok aktörün de gün yüzüne çıkmasını sağlar.


Simon Winchester'ın 1998 yılında yayımladığı The Surgeon of Crowthorne isimli kitabından uyarlanan 2019 yapımı biyografik bir filmdir Deli ve Dahi. Eserin tüm hakları 1999 yılında Mel Gibson tarafından satın alınsa da beyazperdeye uyarlanması 20 yıl gibi uzun bir zaman sonrasında gerçekleşmiştir. İki sıra dışı karakterin yollarının kesiştiği gerçek bir hikayeye dayanan konusuyla bir dönem filmidir. Orijinal adı The Professor and the Madman olan filmin yönetmeni İran asıllı Farhad Safinia'dır. Usta oyuncular Mel Gibson ve Sean Penn başrolü paylaştığı yapımda zaman 1870'lerin ortası, mekan ise Britanya'dır. Ülkenin dünyaca ünlü üniversitesi Oxford'un yönetim kadrosunun İngiliz dilini kayıt altına almaya karar vermesini konu alan filmde, çetin ve uzun süreceği tahmin edilen görevi üstlenebilecek yetkinlikte birinin arayışı ve devamındaki gelişmeler anlatılmaktadır. Binlerce kelimelik sözlüğün hayat bulması için gerçek bir adanmışlık örneğinin sergilendiği filmde; özel efektler, muhteşem evler, son model arabalar, güzel kadınlar ve yakışıklı erkekler bulunmamakla birlikte hayatın katmanları, insan ilişkilerinin boyutları, yüz ve mimik ekseninde bakışların manası çokça vardır. Yanı sıra bilgi üretmenin nasıl zahmetli bir iş olduğu, emek harcamaksızın, duygu ve düşünceleri tümüyle kanalize etmeksizin büyük işlerin ve başarıların meydana gelemeyeceği izleyiciye başarılı bir şekilde verilmektedir. Kuşkusuz ki bu başarıda en büyük pay oyuncularındır. "Bir sözlük yazmak ne kadar zor olabilir ki? diye düşünülebilir. Ancak yapılması amaçlanan iş sadece sözcüklerin harf sırasına göre sıraya dizilmesi değildir. Dildeki tüm sözcüklerin kökleri, anlamları ve tarihçeleriyle tasnifi planlanmaktadır. Bu boyuttaki bir proje için lider bulmanın kolay olmayacağı tahmini doğru çıkar. Uzunca bir süre bu göreve talipli çıkmaz. İskoçyalı James Murray görevi üstlenmek istediğini beyan ettiğinde Oxford Üniversitesi Mütevelli Heyeti mensupları Murray'in dil konusundaki olağanüstü yetkinliğini, kültürel birikimini ve bildiği sayısız dili duyduklarında neredeyse küçük dillerini yutacak gibi olurlar. Şaşkınlık ve gıpta dolu bakışlara rağmen; üniversite diploması olmayan Murray'a, çeşitli çıkar çatışmaları ve kurum gelenekleri öne sürülerek önce olumsuz yanıt verilir. Uzun bir değerlendirme toplantısının sonunda; otodidakt kişiliğe sahip sıra dışı bu karakter oy çokluğu ile göreve atanır. Oy birliğinin oluşmasına engel olan üyeler, kendilerince bazı sebeplerle film boyunca sözlüğün oluşma çalışmalarını aksatmak çabası sergileyerek izleyicideki heyecan unsurunu tetikte tutan faktör olurken Murray kendisini bekleyen zorlu süreci şahsına münhasır tekniğiyle çözmeye çalışır. Bir anlamda iğneyle kuyu kazmak olan bu çalışma, ülke genelinde büyük çapta ilgi görür. Zaman içerisinde çalışmaya destek veren birçok gönüllü belirir. Ancak tüm bu gönüllüler içinde biri vardır ki o bambaşkadır. İlk etapta gönderdiği 10.000 adet kelimeyi kapsayan çalışması, çözülmenin eşiğine gelen proje ekibi için can suyu vazifesi görür. Arz etmek kelimesinde tıkanarak günlerce ilerleme kaydedemeyen ekip 10.000 kelimenin içinde arz etmek i görünce adeta bayram eder. Projeye katkı sağlayan bu gönüllü özel biridir. Amerikalı eski bir asker ve bir cerrah olan gönüllünün adı; William Chester Minor dir. Görev aldığı savaşın bitiminde akli dengesini yitirerek travma geçirmiştir. Daima kendisini takip eden birinin varlığına inanmakta, güvende olmadığı hissiyle yaşamakladır. Yine aynı sanrıya kapıldığı bir gece, kendisini takip ettiğine inandığı birini öldürür. Görülen mahkemede, akıl hastanesinde tedavi edilmesi yönünde karar çıkar. Minor'un tedavi süreci böylece başlar. Akıl hastanesi çalışanları kısa sürede yeni hastalarının sıra dışı bir olduğunu anlarlar. Film ilerledikçe Minor'un akıl hastanesi çalışanlarıyla kurduğu iyi ilişkiler senaryonun önemli sacayaklarından birini oluşturur. Hastane başhekiminin denenmemiş tedavi yöntemlerini üzerinde denemesine izin veren Minor'un suçluluk duygusu ile kalkıştığı bir fiil vardır ki o sahne izleyicinin gözlerini yuvalarından fırlatacak türdendir. Öldürdüğü adamın ailesi için yoğun şekilde vicdan azabı çeken Minor, dünya tarihinde yer almış gerçek bir şahsiyettir. Arama motorlarına adı yazıldığında fotoğraflarıyla birlikte hakkında genel bilgi ve Yale Üniversitesi'nde eğitim aldığı görülebilmektedir. William Chester Minor'un katkısı olmasa nihayetlenemeyecek olan sözlük yazımı konulu filmde, dönemin aile ilişkileri ve üniversitede dönen entrikalar oldukça iyi ele alınmıştır. Konusu itibariyle esasında beyaz perdeye uyarlamak risk almak anlamını taşımaktadır. Popüler kültürün getirilerine yatkın olan günümüz izleyicisi göz önüne alındında gişe kaygısı oluşturabilecek bir konusu olduğu bir gerçektir. Ancak, kaleme alınış tarzıyla ağır akan konusuna rağmen olayların ilişkili ve tutarlı ele alınması bu durumu saf dışı bıraktığı görülmektedir. Yavaş şekillenerek kendisini geç açığa vuran karakterler, senaryoyu zenginleştiren yan hikayeler filmin temposuna katkı sağlarken bir denge unsuru oluşturmaktadır. Film, ait olduğu dönemin panoramik atmosferini yansıtması bakımından çok başarılıdır. İzleyici 2 saat 5 dakika boyunca sanki İngiltere'nin 19.yy daki sosyal yaşamına yolculuk etmektedir. Bu durum döneminin ruhunu yansıtan platolar, kostümler, makyajlar için sanat yönetmeninin ayakta alışı hak ettiğinin kanıtı gibidir. Konusu sözcükler olan bir filmin Türkçe seslendirme montajı ve alt yazılarının özel önem arz ettiğini tahmin etmek zor değildir. O nedenle seslendirme ve alt yazılamaya emek verenleri tebrik etmek gerek. Filmin ve kelimelerin ruhunu bozmadan izleyiciye aktarmak ekstra çaba, dikkat ve kelime dedektifliği gerektirdiği aşikardır. Filmde layıkıyla ele alınan diğer bir konu ise; aynı dönem yaşamış ve iyi yetişmiş olmakla birlikte sosyal ve psikolojik durumları birbirinden farklı iki dahinin ortak çalışma sürecine olan bakışları ve bu işbirliğine dahil olma sebeplerinin ele alınışıdır. Bir taraf kendisini kanıtlamaya çalışırken diğer taraf kendisini affetme ve affettirmeyi hedeflemektedir. Hedeflenen gerçek olur; biri başarısını kanıtlayarak Oxford diplomasına sahip olurken diğer taraf ise affedildiğini hem görür hem de yaşar. Diğer yandan çift taraflı zaferin her iki hayatı nasıl yıprattığı da ustaca sergilenmektedir. Filme dair eleştirel bir yaklaşımda bulunulacak olursa, deli dahiyi tedavi eden doktorun tedavi yöntemine ait sahneler hakkındadır. Önceleri mülayim, anlayışlı ve tutarlı öngörülere sahip hastane başhekiminin bilinmeyen ve tedavi yeteneği ispat edilmemiş alternatif medikal yöntemleri Minor'a uyguladığını gösteren sahnelere ayrılan sürenin oldukça uzun olduğu söylenebilir. Bu konuya daha kısa süre ayrılmış olunsaydı buradan tasarruf edilerek süre Minor'un geçmişinin çözümlenmesine harcanabilirdi. Filmde eksik ne var? sorusuna verilecek yanıt; deli dahinin nasıl bu kadar delirdiğinin tam anlatılmamış olmasıdır. Minor'un geçmişine ait kesitlerin hayal mahsulü gibi anlatılması yerine açık ve net biçimde aktarılması yolu tercih edilseydi film için kilit taşı konumundaki karakter daha anlaşılır olabilirdi. Bu kadar eğitimli bir adamın nasıl bu hale geldiğini seyirci daha iyi kavrayarak empati kurabilirdi. Son olarak filmde kayda değer önemli bir noktaya değinilecek olunursa; filmin iki kadın başrol oyuncusundan söz edilebilir. Kadınlardan biri James Murray'nin eşi diğeri ise William Chester Minor'un yanlışlıkla öldürdüğü kurbanın eşidir. İki kadından biri mahkeme önünde diğeri ise bir heyetin önünde yaptıkları etkileyici konuşmalarıyla filmin ana temasını ve kelimeleri layıkıyla taşıdıkları söylenebilir. Bendenizin bu sahnelerin birini iki diğerini üç kez izlediğini belirtmeliyim. Delilik ve dahiliğin yapışık ikizler gibi olduğu bilinciyle, hangisinin deli hangisinin dahi olduğunu karıştırdığımız, başrol oyunculuklarının yanı sıra figüran kadrosunun da enfes bir iş çıkardığı filmde karakterler adeta canlı gibidir. Oxford kelimesini ulusal hafızamıza nakşeden "Urfa'da Oxford vardı da biz mi okumadık?" cümlesi zihinlerimizde varlığını korurken, Oxford Sözlüğü'ne her başvuruşunuzda doğum anına şahitlik edilen bir bebeğin yetişkinliğini görmüş gibi olunacaktır. Akıl Oyunları: Nobel ödüllü Amerikalı matematikçi John Nash'in hayat hikayesini anlatan 2001 yapımı biyografik film.


1971 Yılında İstanbul'da dünyaya gelen Aykut Oğut, yazım hayatının yanı sıra tiyatro oyuncusu ve ses sanatçısıdır. Maddi durumu iyi olmadığı için Amerika'da kaldığı sıralarda pek çok iş sektöründe çalışan Oğut, 2000 yılında Amerika'nın tanınmış hayat koçlarından Danel Rutherford ile tanışmasından sonra hayatı tamamen değişmiştir. Önce kendi hayatında uyguladığı değişimleri giriş yaptığı kişisel gelişim sektörü ile diğer insanlara aktararak bu alanda kariyerine devam etmektedir. Yazar, 307 baskı yapan ilk kitabı Evrenden Torpilim Var isimli kitabının yanı sıra Keşke Kadın Olsam, Artık Zenginim, Aynalı Kitap, Bu Egoları Şişirsek de mi Saklasak kitaplarının yazarıdır. Bugüne kadar egonun yanlış anlatıldığını dile getiren yazar hep kurtulması gerekilen, kötü olan, başımızı derde sokacak bir şey gibi tanıtıldığını söylemektedir. Egonun aslında ben olduğunu ifade eden yazar küçükken yaşadığımız bir olay ve bu olay karşısında hissettiklerimiz yüzünden vardığımız sonucun ego için karar niteliğini taşıdığını ve o andan itibaren egonun hayatımızı o karara uygun şekilde yaşamımızı sağladığını ifade etmektedir. Ego, bizim kim olduğumuzu korumakla görevli mekanizmadır. Yazara göre biz egoya bir emir veririz o da bir asistan gibi bizim emirlerimize uyar. Ego, geçmişi ya da geleceği oyun alanı olarak seçtiğinden geçmiş ve gelecek ile ilgili her cümlemizin ona ait olduğunu bundan kurtulmanın yolunun anda kalmak olduğunu söylemektedir. Anda kalırsak egonun işini yapamayacağını bunun da yeni bir gerçekliğe adım atabilmemizin yolu olduğunun altını çizmektedir. "Evren size istediğiniz her şeyi sağlamak zorunda. İstediğiniz şeylerin içine korkuyu kattığınızda kendi kendinize direnç göstermeye başlıyorsunuz ve evren sizin gösterdiğiniz dirence de saygı duymak zorunda. Anda olmadığınız her gün, dakika, saniye egonuzu dinlediğiniz için dominant duygunuz korku ve doğal sonucu olan direnç" (s.81). Oğut, çözümün egomuzla ilişkimizi dostça bir hale getirmek olduğunu söylemektedir. Kitabın istemek ile ilgili bölümünde yazara göre elde etmek için istediğimiz şeye ait olduğumuzu düşünmeli ve öyle hissetmeliyiz. Evrenden bir şeyler istemekten bahseden yazar istediğimiz şeyin oluş sürecinde egoya yönelik negatif fikirler üretmemek gerektiğini söylemektedir. Evrene doğru mesajlar iletmek ve istediğimiz şeyi doğru bir şekilde almayı başından geçen olaylarla destekleyerek samimi bir şekilde anlatmaktadır. Ayrıca kitabında evrene gereken mesajı verebilmek için kullanacağımız egzersizler yer almaktadır. "Şükretme" egzersizi: Her sabah veya her gece uyumadan önce hayatımızda memnun olduğumuz şeylere şükretmek egzersizidir. "Çatallama" egzersizi: Hayatımızda memnun olmadığımız ve sürekli düşündüğümüz olumsuzlukları kafamızın içinden atabilme egzersizidir. "Ego ile konuşma " egzersizi: Egonun sizi ele geçirmeye başladığı sıralarda yalnız kalınabilecek ve kendi kendinize egonuz ile konuşup onu yatıştırma egzersizidir. "İşleri asistanınıza yükleme" egzersizi: Asistan diye bahsedilen kişi evrendir. Siz üstünüze düşeni yapın ve gerisini evrene bırakın. "Yaratım panosu" egzersizi: Yapmak istediğiniz şeyi kafanızda canlandırın, sanki gerçekten onu yapıyormuş gibi hissedin beyninizi ona yönlendirin. Bu teknik bilimsel yönden kabul edilmiş bir yöntemdir. "Odak değiştirme" egzersizi: Moralinizi bozan olaylardan kaçarak olayla hiç alakası olmayan bir iş yapın ve o sırada moralinizi bozan, enerjinizi düşüren olaydan uzaklaşın. Oğut'un kitabı klasik kişisel gelişim kitaplarından hoşlanmayanların bile ilgisini çekecek konular ve yazarın kendi yaşam hikayeleri ile bezenmiş, doğru bildiğimiz yanlışları düzelten ve uygulamalı egzersizlerle çözüm sunan okunmaya değer bir kitap.


Bilal Can'ın Zaman İçinde Mekan adlı eseri üzerine okuma grupları buluşmaları gerçekleştirildi. Kitaphaber sitesi, kültür sanat dünyasına zengin katkılarla on bir yılını geride bıraktı. Kitap tanıtım ve eleştiri yazılarının yanında şair ve yazarlarla yapılan canlı yayınlar ve söyleşilerle de kültür sanat dünyamızı zengin bir hale getirmektedir. Kitaphaber ailesine destek ve emek veren bütün yazarlar bir birlik içinde titizlikle hareket etmekte ve yapılan bütün faaliyetler gönüllülük esasına dayanmaktadır. Bu güzel birlikteliği okuma alışkanlığı kazandırarak geliştirmek için de 81 ilde yüzlerce kişinin aynı kitabı okuyup düşüncelerini paylaşacağı bir birliktelik kurma fikri Kitaphaber ekip toplantısında doğmuştur. Ağustos 2022 itibarıyla başlayan harekette ilk toplantı 2022 Eylül ayı son haftası olarak kararlaştırıldığı gibi gerçekleştirildi. Kasım ayı ilk haftası itibariyle il buluşmalarımızın ikinci etap toplantıları da gerçekleştirildi. Aralık ayı ilk haftası üçüncü okur kazanım toplantılar yapılmıştır. Ocak ayı ilk haftasında dördüncü etap toplantılarımızı gerçekleştirdik. Okuma kitabımız koordinatörlerce her okurun kazanımında olması gerekli eserler ve aramızdaki yazarların eserleri arasından seçilmektedir. Okuma Takvimi'mizin dördüncü kitabı Bilal Can'ın Zaman İçinde Mekan adlı eseridir. Kitabımızı okuduk ve okur gruplarımızla kazanımlarımızı paylaştık. Konya Okur Grubu Koordinatörü A. Erkan Akay, Bilal Can'ın Zaman İçinde Mekan adlı eserin kritiğinin hararetinden fotoğraf çekinmeyi unutturacak bir okur kazanımını gerçekleştirdi. Silifke Okur Grubu Koordinatörü Raziye Arslan Tuncer, Bilal Can'ın Zaman İçinde Mekan adlı eserinin okur kazanımını gerçekleştirdi. Online Okur Grubu Koordinatörü F. Sueda Kurt, Bilal Can'ın Zaman İçinde Mekan adlı eserinin okur kazanımını gerçekleştirdi. İstanbul Okur Grubu Koordinatörü Ülker Gündoğdu, yazarının konuk olmasıyla ufuk açan bir toplantıyı Bilal Can'ın Zaman İçinde Mekan adlı eserinin donanımlı kazanımıyla gerçekleştirdi. Bursa Okur Grubu Koordinatörü Merve Yurtsever, Bilal Can'ın Zaman İçinde Mekan adlı eserinin okur kazanımını gerçekleştirdi. Denizli Okur Grubu Koordinatörü Özlem Karapınar, Bilal Can'ın Zaman İçinde Mekan adlı eserinin okur kazanımını gerçekleştirdi. Van Okur Grubu Koordinatörü Ömer Ertürk, Bilal Can'ın Zaman İçinde Mekan adlı eserinin okur kazanımını Bilal Can'ın telefon aracılığıyla toplantıya iştiraki ile gerçekleştirdi. Kütahya Okur Grubu Koordinatörü Müzeyyen Çelik K., Bilal Can'ın Zaman İçinde Mekan adlı eserinin okur kazanımını Kütahya Milletvekilimiz İshak Gazel ve Bilal Can'ın kritiğinin tek toplantıya sığamayacağı kanaatiyle gerçekleştirdi. Gaziantep Okur Grubu Koordinatörü Betül Süslen Şevgin, Bilal Can'ın Zaman İçinde Mekan adlı eserinin okur kazanımını gerçekleştirdi. Kırıkkale Okur Grubu Koordinatörü Gurbet Lüy, Bilal Can'ın Zaman İçinde Mekan adlı eserin fotoğraf çekimi unutulacak hararette geçen okur kazanımını gerçekleştirdi.


Yol filmi olarak nitelendirilebilecek sahnelere sahip olan Limonata nın çekimleri Türkiye, Makedonya ve Bulgaristan'da 2014 yılında gerçekleştirilmiştir. Bir saat 50 dakikalık süresiyle dram, trajedi ve komedi türlerinden izler taşımaktadır. İzleyicinin Leyla ile Mecnun isimli TV dizisinden tanıdığı Mecnun karakterine hayat veren Ali Atay'ın yönetmen koltuğundaki ilk filmidir. Senaryosu ise Ali Atay ve Ertan Saban imzası taşımaktadır. Film, Ali Atay'ın babasına ve Ertan Saban'ın eşi İnci'ye ithaf edilmiştir. Biri Türkiye'de diğeri Makedonya'da birbirinden habersiz yaşayan iki kardeşin tanışmasını anlatan filmde yardımcı rollerden biri 1976 model Doğu Alman malı Trabant marka araçtır. İzmir Çeşme'de hurda halinde bulunarak modifiye edilen aracın motor ve şasisi elden geçirilmiş, Amerika'dan getirtilen havalı amortisör montajıyla tüm parçalar birleştirilerek çekim için karavanla Makedonya'ya taşınmıştır. BT 1056 AB plakasıyla sarı Trabant, Bitola yani diğer adıyla Manastır şehrine kayıtlı olarak filmde önemli bir yere sahiptir. Önce kan limonata gibi akıtılacak ucuz bir madde değildir sloganından hareketle Kan Limonata Değildir isim olarak tercih edilmişse de sonra Limonata adında karar kılınmıştır. Ancak filmin bir sahnesinde anılan slogan bir evin duvarında duvar yazısı olarak yer almıştır. Farklı kültürlere ait iki kardeşin ve birbirinden çok farklı iki baba-oğul ilişkisinin ele alındığı filmde herhangi bir yan hikaye bulunmamaktadır. Makedonya'da yaşayan Suat eski bir tır şoförüdür. Yakalandığı hastalık sebebiyle oğlu Sakip'e vasiyet niteliğinde bir talepte bulunur. Uzun zaman önce İstanbul'da imam nikahıyla bir evlilik yaptığını, bu evlilikten bir çocuğu olduğunu ve bazı sebeplerle onları terk ettiği için bir daha görmediğini anlatır. Eğer hayattaysa İstanbul'daki çocuğundan helallik almayı arzu ettiğini söyler. Bir isim ve adres içeren kağıt parçasını Sakip'e vererek İstanbul'a gidip kardeşini bulmasını ister. Sakip babasının emektar arabasını alıp İstanbul'a doğru yola çıkar. Ölüm döşeğindeki babasının son arzusunu yerine getirmek için çeşitli sıkıntılar yaşasa da kardeşi Selim'i bulur. Selim, abisi olduğunu söyleyen kişiye önce inanmaz ve ondan kurtulmak için türlü türlü yollar dener. Ancak çetin ceviz Sakip galip gelir ve komedi yanı ağır basan sahnelerle film hız kazanır. Bir röportajında; Ben küçük ayrıntılardan hikayeler yazmak ve onlar nasılsa, hangi türdelerse o şekilde anlatmak istiyorum. diyen yönetmen Ali Atay; karakterleri oturmuş, artık orta yaşın eşiğindeki iki kardeşin sonradan öğrendikleri kardeşlik olgusu çevresinde yaşadıklarını beyaz cama yansıtmıştır. Filmdeki kıvrımlı ve ıssız yollar izleyene sonsuzluk hissi verirken uyumsuz iki kardeşi canlandıran oyuncu seçimlerinin yerinde olduğu gözlemlenir. İstanbul'da yaşayan kardeş Selim'i başarılı oyuncu Serkan Keskin canlandırırken Balkanlar'da yaşayan Sakip karakteri için Makedonyalı oyuncu Ertan Saban tercih edilmiştir. Ertan Saban Elvada Rumeli dizisindeki Aleks karakteriyle Türk izleyicisi tarafından tanınmaktadır ve Balkan Türkçesini doğal haliyle filme taşımıştır. Dayko , aco , pengir gibi nispeten çok bilinmeyen sözlerdeki doğal telaffuzuyla yapıma karakter katmıştır. Suriçi'ne kayıtlı 166 adet camiyi gezerek Selim'in izini süren Sakip, sık sık abdest alması nedeniyle ellerinin buruşmasına rağmen çokça namaz kılmasına sebep olduğu için duruma minnet duyduğunu söyleyen sahnelerle film, seyirciyi bir anda etkisi altına almaktadır. Arabasının içinde uyuduğu bir gece telefonu çalınınca memleketiyle olan bağlantısı kesilince kendisini oldukça yalnız hisseder. Devamında duygusallıkla harmanlanan komedi sahnelerinde küfürlü replikler önemli bir yer tutar. Çoğunlukla, yalnız ayakta kalmaya çalışan, ailesiz büyüyen Selim'in ağzından çıkan küfürler bir tür isyan olarak algılanabilir. Ebeveynlerin hatalarının, yanlış kararlarının, ailesiz büyüyen çocukların hayatında telafisi mümkün olmayan sonuçlara sebep olduğu dikkatli gözlerden kaçmayacaktır. Yanısıra farklı ülke kültürleri, gelenek ve görenekleri, sosyal çevre, inanç dünyası gibi faktörlerin de bu durumu etkilediği gözlemlenebilir. Filmde taşıyıcı ana kolon bu realite üstünden ilerlerken kendine has Balkan şivesi durumun en önemli göstergelerinden biridir. Meyhane sahnesi iki kardeşin birbirlerine içine döktükleri sahnedir. Sakip Bosna Savaşı'nda yaşadıklarını anlatarak, Avrupa'nın göbeğinde tüm dünyanın gözlerini sımsıkı kapadığı bir yangın yerinden seyirciye seslenir. O günleri hatırlatarak Saraybosna'yı çukur olarak betimler ve olanları özetler. Bosna Savaşı'nı anmak için senaryonun bir sahnesinin bu konuya uyarlanması bendenizin gözünden alkışa değerdir. Aynı sahnede Sakip'in amcası Fuat Aco'nun Makedonya Türklerinin duygularını, hüzünlerini, özlemlerini ve sevinçlerini göç etmeyerek orada kalanlar gözünden anlatması bakımından kayda değerdir. Söz konusu sahnede, fondaki piyano tınıları ise kalbe dokunan diğer yandır. Filmin kadrosunda bulunan Bulgaristanlı müzisyen Ciguli'nin 2014 de vefatının hemen öncesinde kayda alınan sahneleriyle önem kazanırken 2020 yılında vefat eden baba rolündeki Makedon oyuncu Zekir Sipahi ile 2021 yılının ilk çeyreğinde hayata gözlerini yuman Fuat rolündeki Makedon oyuncu Luran Ahmeti'den geriye kalan özelliği taşımaktadır. Üçü de nur içinde uyusun. Bir söyleve göre Türkiye'de on milyonun üstünde Balkan göçmeni bulunmaktadır. Bu rakam doğru mudur bilinmez ancak filmin her yaştan insana ve özellikle Balkanlardan göç edenlere daha tesirli edeceği güçlüdür bir tahmindir.


Sözlü ve yazılı kültür çatışmasına dair yazılı dili eleştirmiş olan beşinci yüzyıl alimler, sözlü dili savunmuşlar. Sözlü ve yazılı kültürün bir başka savunucusu Sokrates olmuş. Sokrates, harflerden oluşan bir eser bırakacağını ve harflerden kalıcı bir şeyler kazanacağını sanan kişileri saflıkla nitelemiştir. Yazı ona göre insan için tehlikeliydi. Beşinci asırdan itibaren İslam medeniyetinde kitabın tamamen yerleştiği görülmektedir. Günümüzde teknolojiye yenik düşme tehlikesiyle karşı karşıya olan sözlü kültür, yeni anlatı biçimleri ile farklı uygulamalar ile varlığını sürdürmektedir. Çünkü insanoğlu anlatmaktan vazgeçmemiş, şifahi anlatım her daim kendini ayakta tutabilmiştir. Kitabın tarihsel serüveni matbaa ile zirveye taşınmıştır. Bu durum karşısında bazı düşünürler matbaaya tepki göstermiş. İlk yerli matbaa İbrahim Müteferrika tarafından 1727'de İstanbul'da kurulmuştur Müteferrika, devrin şeyhülislamı Yenişehirli Abdullah Efendi'nin dini kitapların dışında kitap basımı için verdiği fetva ve Sultan III. Ahmed'in fermanı ile matbaayı kurabilmiştir. Osmanlı'da matbaa Avrupa'dan üç asır sonra gelmiş. Kamuya mal olan kitap, yirminci yüzyılın sonlarında e-kitap ve pdf ile birlikte biçimi değişmiş. Bu durum kitabın kaderine tehdit olarak düşünülmektedir. Kitabın tarihinde geçirdiği dönüşümlerle birlikte neye dönüşeceğini kestirmek zor olmasa gerek. Görsel kültürün gücünde ilerleyeceği kesin. Halk kitlelerinden uzaklaştırılarak kapitalist egemen burjuvazinin eline döneceği tarihsel öngörüsünden kaynaklanmaktadır. Umberto Eco: "Kitap Ölmeyecek" demiş. Ona göre bilgisayar bizi matbaa kültürüne daha çok bağlamış. Yazılı kültürün sözlü kültürü yok etmediği tersine kaydettiği için onu yaşattığı, dijital kültürün de hem sözlü hem yazılı kültürün kaydını tuttuğu, dolayısıyla onları koruyacağını ileri süren teknoloji savunucuları da olmalı. Sokrates'in, öğrencilerle gerçekleştirdiği sözlü diyaloglardan oluşan dersleri ve hayatının bazı kesitlerini kitaba aktaran öğrencisi Platon: "Yazı düşünceyi öldürür." de demiş ama yazmaktan geri durmamış. Onun tarafından öğretmeni Sokrates'in düşünceleri kitaplaştırılmıştır. Karşı çıkan alimlerin Düşünceleri ve sözleri kitap teknolojisine teslim olmuştur. Artan rivayetler, ifadeleri farklılaştırınca hafıza ezberde yetersiz kalmış. Yazı, hafızanın önüne geçmiş. Matbaanın icadı medeniyetin gelişimini sağlamıştır. Bu bağlamda dijitalleşmenin vazgeçilmez oluşu da kaçınılmaz olmuştur. Kitabın dijitalleşmesi karşısında kağıdın zor temini ile gerekliliği tartışılır hale gelmiş. Kitabı ekrandan da okumaya alışılmıştır. Entelektüel ve manevi gelişmenin aracı olan yazı ve kitaba tepki gösteren Sokrates ise yazıyı hatırlatıcı olarak görmüş. Sözlü kültür, anlam, ses, tını, melodi, vurgu, ton ve ritim özellikleriyle canlı ve hareketli olduğu için etkileyiciliğini savunmuştur. Yazı, ölü bir ifade biçimiydi. Kelimelerin suskun olması eğitimin temeli olan diyaloğu öldürüyordu. Yazı hafızayı zayıflatıyordu. Yazı bilgi üzerindeki kontrolü yok ediyor, yazılan söylev rehbersiz bir şekilde her yeri dolaşıyor, ilgi duyanın da duymayanın da eline geçiyordu. Sokrates'in günümüzü görmüş olması derinden öğrenmeye dair kontrol teknolojinin eline geçmiştir. Artan e-kitap satışları son yıllarda fiziki kitap satışlarını sarsmıştır. Bu durum e-kitapların basılı kitapların geleceğini tehdit edişi olarak algılanmaktadır. Gelecekte kitaplar basılmayacak. Dünya, bu konuyu tartışa dursun. Okuma yazma ve düşünmeyi olumsuz etkileyeceğini veya tam tersi yazı tarihinin en önemli buluşunun sürekliği yön değiştirmektedir. Yazı teknolojisindeki gelişmelerle, manevi tutumlara olan etkisi düşünüldüğünde; sosyologlar gelenekselin değişeceğini belirtmekte. Dijital tesbih, Kur'an okuyan kalem, namaz kıldıran seccade gibi teknolojik araçlarla dolayısıyla teknolojinin girmeyeceği alanın olmayacağı anlamlarına bizleri ulaştırır. Okuma ve yazma da teknolojik yenilikler karşısında payına düşeni almıştır. Durum çeşitli handikapları beraberinde getirse de bazı yenilikler, bu teknolojilere uyum konusunda tereddütlü yaklaşımlarıyla birlikte hayatımızda yer edinmeye başladı bile. Sayfaların dijitalleşmesi özellikle araştırma yapan kesimin işlerini kolaylaştırmış, bilgiye erişim daha kolay ve hızlı bir hale bürünmüştür. Bunula birlikte bu bilgilerin doğruluğu konusu da sorgulanmakta, işin etik boyutu da tartışmalara sebep olmaktadır. Sonuç itibariyle teknoloji kitabın kaderini değiştirmese de kısmi olarak bir değişim ve dönüşüme neden olduğu okunabilmektedir. Yazı, kağıttan sayfalarda durabildiği gibi dijital ekranlarda da aynı anlam ile durmakta ve muhataplarına hitap etmeye devam etmektedir.


Akıl oyunlarıyla Osmanlı Devleti'ni ayakta tutmaya çalışan Abdülhamid Han ve kimsenin tanımadığı hafiyeleri hakkında yazılmış üç gizemli hikaye seni bekliyor... Tarihin sırlı sayfalarında hiç anlatılmamış hikayeler vardır. Nasıl yakalandığını hiç bilmediğimiz casuslar, onları gören ama kimseye görünmeyen gözler, en gizli fısıltıları duyan ama sesi hiç çıkmayanlar... Belki yanı başınızdalar ama haberiniz yok. Tarihin sırlı sayfaları aralanıyor ve kimsenin bilmediği, duymadığı, anlatmadığı hikayeler gün yüzüne çıkıyor. Binlerce yıllık tarihimizin derinliklerine doğru yol almaya başladığımız serinin bu ilk kitabında, cennet mekan Sultan Abdülhamid Han'ın kuşatılmış dünyasını renklendiren hafiyeleri tanıyacak ve onların sırlanmış maceralarına katılacaksınız. Yazarımız A. Erkan Akay gizemli olduğu kadar eğlenceli üç hikayesiyle okuyucularına heyecanlı serüvenler yaşatacak ve onları, ezberlenen değil merakla okunan ve hiç unutulmayan bir tarihle tanıştıracak. Serinin devamında farklı dönemlerden yine gerçek kahramanlar ve yine heyecan dolu sırlı hikayeler sizleri bekliyor olacak.


Büyük medeniyetlere ev sahipliği yapan Anadolu, bu medeniyetlerin izlerini de üzerinde yaşayanlara aktarmıştır. Bu eser Türk Mutfağı'nın, Anadolu coğrafyası mutfağının tarihsel serüvenini merak edenler için önemli ayrıntılar içermektedir. Yemek kültürü ve yemekler üzerine birçok eseri bulunan Nevin Halıcı bu eseriyle Türk Mutfağının bilinmeyenlerine ışık tutmaya çalışıyor. Eser bir nevi Dünya Mutfağı'na Türk Mutfağını tanıtma amacıyla hazırlanmış gibidir. Türk Mutfağı üzerine yayınlanan en kapsamlı çalışma olan bu eser Kültür Bakanlığı Yayınlarınca hazırlanmış. Eser Türk Mutfağından örneklerin yanında Türk yemek kültürünün tarihsel serüvenini uzmanlar tarafından yazılmış makalelerle desteklemektedir. Yemek kültürü üzerine yayınlanan her eser bir nevi kendinden sonra yazılacak olan eserlerin hazırlığı gibidir. İlk baskısı 1961 yılında yapılan bu eser Anadolu mutfağına dair en çok kaynak gösterilen eserler arasındadır. Anadolu mutfağında pişirilen yemeklerin bir nevi derlemesi olan bu eser 700 civarı yemek tarifiyle zengin bir içerik sunmaktadır. Anadolu mutfağında pişirilen yemeklere meraklıysanız tarifleriyle bu eserde bulabilirsiniz. Türk Mutfağının tarihsel serüvenini inceleyen bu eserde diğer kültürlerin yemek kültürleriyle bizim yemek kültürümüz hakkında ayrıntılı bilgiler verilmiş. Yemek tamamen bir kültürdür. Hazırlanışıyla, sunuşuyla, yenilişiyle. Bu kültür zaman içinde oluşan genişleyen ve artık yerleşen bir unsur olarak kuşaktan kuşağa aktarılır. Bu eser Osmanlı yemek kültürünü oluşturan öğelerle birlikte Osmanlı mutfağından yemek tarifi örnekleri içermektedir. Anadolu mutfağı üzerine yazılmış sayısız kitaptan biri de bu kitaptır. Yöresel lezzetler peşindeyseniz ve hangi yörenin hangi yemekleriyle meşhur olduğunu öğrenmek istiyorsanız bu eser sizler için tasnif edip yörelere göre ayırmış. Mutfaklar artık bu gün başlı başına bir dünya isim, terim, kelime içeren bir biçimine geldi. İsimlerle anlam bulan bizler bu yüzden seslendiğimiz şeylerin anlamlarını da bilmemiz gerekir. Bu sözlük de mutfakta anılan isimlerin anlamlarını, yemek kültürüne dair isimleri derleyerek bizlere sunmuş. Türk Mutfağı üzerine çok geniş araştırmalar sunan ve bir ansiklopedi şeklinde hazırlanan bu eserin 16. Kitabı kış hazırlıkları kitabı olarak Anadolu'nun çeşitli yörelerinde kış için yapılan mutfak hazırlıklarını anlatır.


"İmam Maturidi; Kur'an'ı Kur'an'la Te'vil" adlı eser, ilahiyatçı yazar Ali Karataş'a ait olup "Yesevi Yayıncılık" tarafından 2014 yılında İstanbul'da yayınlanmıştır. Yazar, önsöz bölümünde kitabın gidişatı hakkında birinci ve ikinci bölümlerinde konuyu nasıl ele aldığı ve nasıl işlediği hakkında özet bir bilgilendirme yapmaktadır. Yazar, eserinin "Giriş" bölümünde, Kur'an'ın Kur'an'la te'vil babında, konuyu akademik bir silsile içerisinde maddeler bazında derinlemesine araştırma uğraşısına girişiyor. Bu bölümde, ana başlık sadedinde, ara başlıklar açarak; araştırmanın konusu ve önemi, araştırmanın amacı ve yöntemi, Maturidi'nin hayatı ve eserleri, düşünce sistemi ve Kur'an anlayışı, tefsir ve te'vil konularına ışık tutmaktadır. O, Kur'an ve diğer ilahi kitaplarla ilgili doğrusal bütünsel bir silsileye vurgu yapmaktadır; "Ona göre Allah'ın kelamı olan Kur'an'ın bütünlüğü, kendi içinde bütünlük, Hz. Peygamber'le bütünlük ve geçmiş kitaplarla bütünlük açısından değerlendirilmelidir." (62) Yaklaşımını öne çıkarmaktadır. İmam Maturidi'ye göre; tefsir en başta Hz. Peygamber'e Sahabi'ye ve Tabiinn'e aitlir. Zira Kur'an'ın ilk mübeliği Hz. Muhammed olduğuna ve Onun vahyi, birçok açıdan açıkmama işinin ilk muhatabının da sahabi olduğu düşünüldüğünde, bir de buna bağlı Kitab'ın Sahabe tarafından açıklamalarını Tabii'ne ulaştırması söz konusu olmuşsa, bu silsilenin tutarlı ve birbiriyle uyumlu olduğu daha çok anlaşılmış olacaktır. Her ne kadar genel anlamda öteden beri tefsir olgusu içerik olarak onu yorumlayana atfediliyor olsa da, Maturidi, anladığımız kadarıyla, ilme olan saygısından dolayı mütevazı davranmayı tercih etmiştir. Dolayısıyla onun tefsiri, büyük bir emeğin ortaya konularak dirayet yöntemiyle ele alındığı ve bununla birlikte, o, Kur'an'ı tefsir etme işini, sırasıyla başta Hz. Peygamber'e , sahabeye ve tabiine; te'vili ise kendine layık görme suretiyle bir incelikte bulunmaktadır. Zaten anlaşıldığı kadarıyla onun alamet-i farikası, te'vili kendine, tefsiri ise, zaman açısından o mübarek insanlara uygun görmesi şeklinde tezahür etmiştir denilebilir. Bu sadece salt bir uygun görmekten ziyade, sahabenin Hz. Peygamber'in , Tabiin'in ise sahabenin dizi dibinde oturarak, makul bir silsile içerisinde bulunma esprisine dayandığı akla uygun düşmektedir. O, Kur'an'ın tefsirinde sahabiye ayrı bir önem verirken, özellikle de Abdullah b. Abbas olmak üzere Sahabiden nakillerde bulunduğu görülmektedir. Saydığımız bu unsurlar, Maturidi'nin "Kur'an'ı temel anlama yöntemi" çerçevesinde ele alınmaktadır. Biz, bu son saydığımız maddelerden birkaçına dair, kitaptan alıntılar yapmayı düşünüyoruz. Bunlar; nesh ve zorlamalı ilişkilendirme olarak ele alınacaktır. Maturidi'nin nesh anlayışına bakıldığında, onun din-şeriat ayrımı yaptığı dikkatlerden kaçmayacaktır. Ona göre, din Allah'ı birlemek ve yalnızca ona kulluk etmektir. O zaman, dinin değişmesi mümkün olmadığı gibi, onun bu değişmezliği, aynı zamanda sabite olguyla ilişkilendirilmeyi hak etmektedir. O zaman, bu sabite ve değişiklik olgusunu, hem Maturidi'nin, hem de asırlar sonra, temel değerlerde değil, temel değerlerin zihinsel planda anlaşılmasına katkı sunmasını düşündüğümüz dini düşüncenin inkişaf etmesini, onun alemet-i farikası olarak görebilirdik. O zaman, bu sabite ve değişiklik günümüzde, dini düşüncede atılım yapma amacıyla bir motto haline gelen "sabit din, dinamik şeriat" söylemi, her ne kadar, bu mottonun doğruluğuna işaret ediyor olsa da, yer yer tarihselci zevat tarafından da kullanımını kolaylaştırıyordu. Biz, ele alıp incelemeye çalıştığımız kitaptan hareketle, Maturidi'nin, tefsiri başta Hz. Peygamber olmak üzere Sahabi ve Tabiin'e, te'vili ise kendisine uygun gördüğünü belirtmeye çalışmıştık. Kur'an ilahi bir metin olarak, inanın yeryüzü serüveninde sürekli okunmayı, anlamayı, anlaşılmayı, anlaşılabilmeyi ve sonuçta da ondan elde edilecek olan yorumun/ yorumların yardımıyla Müslümanın hayatını inşa, ihya ve devam ettirmede bihakkın önemli bir yer tutmaktadır. Bir müfessir olarak Maturidi, tefsiri her ne kadar kendine tahsis etmiyor, onun yerine te'vili uygun görüyorsa da, sonuçta onu yaptığı hem tefsir ve hem de te'vildir. Haddizatında, her ikisi de aynı kapıya çıkmaktadır. Önemli olan bu yorumlama çabalarından, sistematik temele dayalı bir dünya görüşü ve zamanın şartlarında birçok değişikliğe uğrayacak olsa da, nu da yeni bakış açılarıyla tahkim etme suretiyle paradigmalar oluşturmak olmalı. Ki, bu paradigma işini, Maturidi, tefsir ve te'vil olgusu üzerinden yapmış bulunmaktadır. Bu onun bir alemet-i farikası olma suretiyle bir değere hamledilmektedir. Yeter ki, bu hamletme işini, dinde samimi olanlar üstlenebilsin.


1878 yılında Almanya'nın Hamburg şehrinde doğan ve asıl mesleği ressamlık olan Erich Schermann, yirminci yüzyılın başlarında bağımsız Samoa Devletine bağlı Güney Büyük Okyanus'undaki adalar topluluğuna gider ve burada bulunan Tiavea Köyünde kabile şefi ile tanışır. Öğrenciliğini, Alman kökenli misyoner okulu Maris de tamamlayan Tuivaii, öğrencilik yıllarında "aydınlanmış olarak görülen Avrupa'yı" her köşesine kadar gezerek inceler. Tuivaii'yi kabile üyelerinden ayıran bir özelliği vardır ve bu özelliği doğal bir yalınlığa sahip olmasıdır. Bu özelliğinden dolayı Avrupa gezisinde düşüncelerine farklı gelen ve anlam veremediği şeyleri yazmaya karar verir. Tuivaii Avrupa'nın kültürel özelliklerini, örf ve adetlerini, düşüncelerini ve yaşam tarzlarını kendi yaşamından da yola çıkarak objektif bir şekilde değerlendirir. Değerlendirme sonucunda, bu düşüncelerini mektuplaştırmaya karar verir. Yazdığı mektubu, Güney Denizi yerlilerine ulaştırır. Mektubunda, birçok kişi için büyüleyici olan veya öyle sanılan Avrupa'nın ışıltılı bir yer olmadığını ve kendi karanlığına esir düşmüş bir yer olduğunu anlatır. Bu mektup, Göğü Delen Adam kitabı olarak karşımıza çıkar. Göğü Delen Adam kitabı bölüm bölüm ayrılarak bize farklı bakış açıları sunar. 'Palagi'nin Etini Örtmesi' başlıklı birinci bölümde, Tuiavii'nin eleştirdiği bir nokta vardır. O nokta ise, modern insanın manevi ilişkisinin değeri yerine tensel doyumu hedeflemesidir. Bu noktayı eleştirmesinin sebebi, insanın bedenini örtmeye çabalarken aslında bir o kadar gösterme arzusunda olması ve bunu da örtünme ahlakı ile saklama çabasına girmesidir. Tuiavii, 'Taştan Kutular ve Taştan Yarıklar' başlıklı ikinci bölümde, mekanın şekillendirilmesi ve başta caddelerin, sokakların, yaşadığımız evlerin kısacası yaşam alanlarımızın suni bir yaşam alanına hapsedilip doğadan koparılmasını eleştirir. Örneğin, giriş çıkış adı altında tek bir kapının olduğu bu hanelerde komşuların birbirleriyle karşılaşmamak ve konuşmamak adına yollar aramasını, böylelikle birbirlerine yabancılaşan insanların doğaya da yabancılaşmasını doğurduğunu ifade eder. Bu durum, doğayı benimsememelerine ve kabul etmemelerine yol açar. Üçüncü bölümde Tuiavii, 'Yuvarlak Metal ve Ağır Kağıtlar'la beyaz adamın gerek tanrısının yuvarlak metal ve ağır kağıt olan paradan başka bir kaygısı olmadığını, para uğruna insanların mutluluklarını ve vicdanlarını yitirdiklerinden paradan kötü ruh bahseder. "Bir Avrupalıya sevginin tanrısından söz edecek olsan yüzünü buruşturur ve güler. Senin düşüncenin yalınlığıyla alay eder. Ama pırıl pırıl yuvarlak bir metal ya da koca bir kağıt parçası uzatılacak olursa, gözleri parıldar ve dudaklarının arasından salyalar akar." cümleleriyle de bu durumu betimler. 'Papalagi'nin Şeyleri Onu Yoksullaştırıyor' başlıklı dördüncü bölümde Tuivaii, Papalagi'nin sadece 'bir şeyi' sevmediğini dile getirir. 'Çünkü bir şeyden çok fazla üretebileceği makineleri varken o şeyi nasıl sevebilir? Nasıl değer verebilir?' diye sorar. Papalagi'ye göre büyük ruhun şeyleri işe yaramazmış da bir tek kendi şeyleri işe yararmış. Tuiavii, Papalagi'nin zaman anlayışı 'Papalagi'nin Zamanı Yok' başlığıyla beşinci bölümde eleştirir. Bu bölümde, zamanın Papalagi'ye hiç yetmediğini; hep daha fazlası olması için yakındıklarını ama içinde olduğu zamanı da içinden geldiği gibi kullanamadıklarını söyler ve birçoğunun zamanı doğru kullanmamasını eleştirir. Beyaz Adam Papalagi, 'Kaç dolunay geçtiğini sayar ve ölümün ne kadar yaklaştığını bilir. Ona göre bu durum, insanı mutsuz eder çünkü ölüme yaklaşan birinin mutlu olmayacağını düşünür. Altıncı bölüm 'Papalagi Tanrıyı Yoksullaştırmış' başlığını taşır ve Tuivaii, Beyaz Adam'ın mülkiyet anlayışına değinir. Ona göre mülkiyet kavramı yoktur. Her şey herkesin ve her şey tanrının anlayışını kabul ederler. Örnek olarak, bir ağacın dallarını tanrının ellerine benzetmesi ve tanrının eli benim elimdir demesidir. Bu durum, insanların dillerine de yansımıştır. Senin veya benim kelimesi ayrı ayrı olarak kullanılmıyor. Tek kelime, "Lau" kelimesidir. Anlamı ise sadece bir şeylere sahip olmak istediğini dile getirir. Tuiavii, 'Beyaz Adam, yaptığı makinelerle bir büyücü gibi mucizeler yaratır ve yere göğe dilediğince hakim olur. Ancak soğuk duygusuz makineler onu daha mutlu ve huzurlu kılmaya yetmez' değerlendirmesini 'Büyük Ruh Makineden Daha Güçlü' başlıklı yedinci bölümde ifade eder. 'Papalagi'nin Meslekleri ve Onun İçinde Yolunu Kaybetmesi' başlıklı sekizinci bölümde Papalagi, sürekli aynı işi yapmaya meslek sahibi olmak der. Daha çocuk denecek yaşta yapacağı mesleği seçerek sadece seçtiği işi yapar. Diğer işlerini yapmaktan aciz olmaktadır. Ancak Papalagi bu süreçte, hasır örmektense kulübe yapmayı sevdiğini ve aslında yanlış meslek seçtiğini fark eder. Tuiavii, hepsinin birbirinin mesleklerini kıskançlıkla ölçüp biçtiğini, hatta onun konuştuklarımı duysalar, kendini yargıç sanan bir deli yerine koyacaklarını dile getirir. Dokuzuncu bölüm, 'Yalancı Yaşamlar Mekanı ve Bir sürü Kağıda Dair' başlığını taşır. Tuiavii, bu bölümde Beyazların sinema dedikleri yalancı yaşamlar mekanında seyirci olduklarını ve hayatlarını duvardaki sahte suret ve yaşamın içine taşımaktan zevk aldıklarını söyler. Sonunda Beyaz Adam'ın kafası öyle bulanır ki kendini yoksulsa zengin; çirkinse güzel hissetmeye başlar. Hatta kendi yaşamında yapmayı düşünmediği şeyleri yapmaya yönelir. Meydana gelen her şeyden, insanların yaptıklarından, yapmadıklarından haberler veren gazetelerde Papalagi'ye nasıl düşünmesi gerektiğini söyler. Farklı düşüncelere karşı savaşarak bütün insanları tek bir düşünce altında toplar. Tuivaii 'nin mektuplarında sıkça "Papalagi" olarak bahsettiği "Beyazlar ya da Yabancılar" kelimesi aslında "Göğü Delen Adam "anlamına gelmektedir. Bu isim, okyanusların kıyılarına gelen gemilerin ufuk çizgisini yarıp geçtiği düşüncesiyle söylenmiştir. Tuiavii, düşünceleri ve farklı bakış açısıyla Papalagi'nin tanrılarını nasıl kendi elleriyle nasıl yok ettiğini ve yerine ölü tabular koyduğunu ortaya koymaya çalışır. Bu çabası dünyayı tanımamız için bize farklı bir açıdan bakabileceğimiz pencere aralar. Göğü Delen Adam; önce bizi yere sabit kılan ve üstümüze çökmüş, doğru bildiğimiz tabuların ağırlığından kurtarır, sonra sırtımıza çöken tüm yanlış bilgilerden arındırarak gökyüzüne hafiflemiş bir şekilde çıkartır. Gökyüzüne çıkartırken de o maviliğin arasından bizi bir delikten bambaşka bir yolculuğa çıkarır. Sanki tüm yüklerinden kurtulmak için açılmış bir kapıdır o mavi delik. Ama yeryüzüne indiğimizde ise bir diğer tabir ile yaşadığımız dünyada fark etmeden ruhumuzun üstünde kabuklar oluşur. Oluşan bu kabuklar, yaşadığımız dönemin değer yargılarıdır. O kabuklar bizi öyle çevreler ki doğal yapımızdan uzaklaştırır ve kim olduğumuzu unutturur. Yaşadığımız dönemi sanki dünya oluştuğundan beri devam eden bir olguymuş gibi algılatır. Bu algı ile bizler, "İnsan nedir" sorusuna cevap veremez hale geldik. Bu süreçte insanlık tarihinin ilerlemesine modern demiştik. Peki, "modernlik nedir?" Süslü tabiriyle altın kafesten mi ibarettir? Bize bunu özetleyecek yazar alıntısına bakalım. Bugün değerli görülen birçok şey gibi türetilmiş olan para, hepimizin hedefi haline gelmiştir ve herkesin derdi onu kazanmak için çabalamaktır. İnsanlık olarak gerçekte değeri olmayan değerler yaratıyoruz. Para, şöhret, statü, konum, konfor vb. değerler üretiyor, sonunda o ürettiğimiz şeylerin kölesi oluyoruz ve buna medeniyet diyoruz. - "Bize ışığı getireceğimize inandırmıştınız." Oysa sizin niyetiniz, bizi de kendi karanlığımıza çekmektir." - Günümüzde bireysellik ön plana çıkmaktadır. Eşyalar, fikirler, eserler, sözler ve sınırlar hep sahiplidirler. Bizim kültürümüzde ve dünyamızda en insancıl yaklaşımlar bile sahip olduklarını koşulsuz paylaşmayı pek bilmezler, oysa yerli halkın şefi bakın ne diyor: "Bizim dilimizde "Lau" benim demektir. Senin olan benim, benim olan senindir." - Doğru düşünseydi eğer, elimizle sıkı sıkıya tutamadığımız hiçbir şeyin bizim olmadığını bilmesi gerekirdi. Ve tanrının büyük evini; herkes içinde kendine bir yer bulsun, mutlu bir yaşam sürsün diye verdiğini de görebilirdi. - Yalancı yaşamlar mekanı ve bir sürü kağıt Papalagi' yi bugün hak ettiği yere getirmiştir. Gerçek olmayanı sevip gerçek olanı ayırt edemez olmuştur. Yani suretini Ay'ın kendisi sanan yazılı hasırı yaşamın yerine koyan güçsüz kafası karışmış insanlar. - Eğer insan çok fazla şeye gereksinim duyuyorsa, bu büyük bir yoksulluğun göstergesidir.


Evvela bahsettiğiniz yazarların belki tek işi yazmak. Bir yazma rutini oluşturmak öncelikle bu noktadan geçiyor biraz. Ancak henüz bir iki öykü ya da akademik metin yazma sürecinde iken oluşmayan rutinler zamanla artan yoğunluk ve yazmaya duyulan ihtiyaç ve iştiyakla oluşmaya başlıyor. Bu noktada ilk rutin bir gececi olmam. Nadiren gündüz yazarım. Çünkü yazmam için etrafımın hareketsizleşmesi şart. Seslerin kesilmesi de ya da en kötü ihtimalle sadece bana ait sesler olmalı. Belki kulağımda bir müzik gibi. İkinci rutin kalem ve kağıt. Yani yanımda kalem ve kağıdım olmalı ve aklıma düşen her hangi bir not hemen kaydedilmeli. Bir de tabi illa bir düzenli yazı yazma platformum olmalı. Örneğin şu anda iki farklı dergiye aylık ya da sayı olarak yazı yazıyorum, biri edebi diğeri ise biraz daha popüler tarih dergisi. Bu da ister istemez bir yazı rutini oluşturuyor. Rutinden kasıt örneğin günlük düzenle yazmak ise hayır böyle bir rutinim yok. Yani bazen günlerce nerede ise durmadan yazarken bazen hiç yazmayabilirim. Zaten bir yazarın günlük yazabilme rutinine sahip olabilmesi bu çağ için büyük lüks gibi geliyor bana. Buna verilecek her cevap şahsa münhasır bence. Ya da asla tek bir cevabı yok. Ya da üçüncü şık: Hepsi! Kendi adıma mutlu olduğumda da mutsuz olduğumda da hayal kırıklığına uğradığımda da yazarım. Hangisi en fazla etkili derseniz hayal kırıklığı/hüzün/iç dökme ihtiyacı biraz öne çıkar ama. Çünkü sosyal ağlar üzerinden bir sonuca varıldığında sosyal gibi görünsem de bence asosyalim. Bir kimsenin kimseyi tam manası ile anlayabileceğini düşünmediğimden dışa değil içe doğru konuşmayı tercih ederim. Öyle olunca da yazarak yaşamak daha çekici geliyor bana. Kaldı ki iyi eserlerin çok mutlu iken y da işler iyi gidiyorken ortaya çıkabileceğine de inanmak. Her iyi yazara bir trajedi şart! Burada mesleğim icabı iki yönlü cevap vermeliyim. Akademik manada yazma kısmı elbette yeterli yetkinliğe ulaştığını hissetmekle ve cüret etmekle alakalı. Ben bu konuda bir miktar cesur ve cüretkar davrandım ve daha lisans eğitimim başlarında kalemi elime aldım. Elbette şimdi olsam o kadar erken davranmazdım ama Nurettin Topçu merhumun da dediği gibi yazmak yazarak öğrenilir. Çoğu zaman kuramsal tavsiye ve yönlendirmeler ile ancak yazmanın yolunu öğrenirsiniz yazma eylemine sahip olmayı değil. Yani yazan olur ama yazar olamazsınız. İkinci kısım edebi yön. Bu konudaki karar ya da evet yazmalıyım hissi okuma ile ilinti gibi geliyor bana. Yani anlatılacak çok şey var ama onu anlatacak donanım yok ise örneğin kelime haznenizin genişliği- asla harekete geçemiyorsunuz. Ben o ilk anı tam hatırlamasam da nasıl öyküler yazmam gerektiğine dair kararı ne zaman verdiğimi hatırlıyorum. Ufak tefek yazma denemeleri, herkes gibi şiir olmayan şiirlerle başlayan şairlik hayallerini bir kenara bırakırsak 2011 ya da 2012 yılında aile büyüklerimizden birinin hikayesini dinlediğimde benim bunları yazmam gerek dediğimi hatırlıyorum. Aslen Rumeli göçmeni bir ailenin çocuğuyum. Annem ve Babam Makedonya doğumlular ve son büyük göç dalgası ile gelmişlerdi Türkiye'ye. Ben Adapazarı'nda doğdum büyüdüm ama muhitimiz hep bu göçmenlerden müteşekkildi. Kendi dede ve ninelerim haricinde çok fazla yaşlı insanla da beraber büyüdük. Bu en önemli zenginlik bence. Zira günümüz öykü yazarlarının özellikle de genç yazarların ısrarla kurmaca ve bunun türlerine yönelmeleri bu zenginlikten maalesef yoksun kalmaları. Sorunun son kısmına gelirsek başlangıçta bir teşvik edenim olmasa da bugün özellikle dört öykü kitabı ve onca edebi incelemenin devam etmesinde öğrencilerimin destek ve teşviki çok değerlidir benim için. Buna öncelikle estağfurullah diyerek başlamam lazım. Çünkü halen devam eden bir öğrencilik halim var. Ama tecrübelerimin bana da fayda sağlayan çıkarımları var ve bunların bir kısmını paylaşmakta beis görmüyorum. Evvela iyi yazarlığın bir kısa yolu yok. Var olan kısa yollar da sizi iyi bir yazar yapmaktan öte belki popüler bir yazar yapabilir. Yani okuyarak, yazarak, özellikle beğenilmeyerek sağlayabileceğiniz iyi yazar olma sürecini, bir muhite, popüler kanala, tanınır bir kalem ve çevresine endekslemeniz gelecekte asla sağlam kalmayacak bir konum sağlayacak sizlere. Sonu katiyen hüsran. İyi yazarlar çok okumalı. Hatta önce hep, yazmaya başladıktan sonra ise çok okumalı. Yani dolmalı. Karar verdiği tür ya da türler ne ise tanımalı bu alanı. Elbette yazmak yetenek işi ama tembel bir yeteneğin sonu da hüsran. Kendinize güvenin; sizi dizginleyen, durduran, cesaretinizi kıran her unsuru kendinizden uzaklaştırın. Yazabilirsiniz. Tatmin etmez belki sizi ilk başlarda ama yazabilirsiniz. Sonra gelişirsiniz. Yazmadan bunu bilmeniz zor. Dürüst ve mütevazı olmak şart. Neysek oyuz bence. Örneğin ben bir tarihçiyim akademide. Maziyi hep sevdim daha da seveceğim. Dolayısı ile yazabileceğimi bilmeme rağmen postmodern, deneysel ya da artık ne deniyorsa kurmacanın bu türünün benlik olmadığını biliyorum. Bu durum bana irtifa kaybettiriyor farkındayım da. Çünkü özellikle son yıllarda edebiyatın "yeni"nin peşinde geçirdiği evrim elitist/seçkinci bir suni ustalığı da beraberinde getirdi. Elbette genelleme yapmıyorum. İyi olan her şeyi okuyor ve seviyorum ama birçoğunu dürüst bulmuyorum. Hüseyin Rahmi'nin, Recaizade'nin eserlerinden bazen groteks düzeyde eleştirdiği Batılılaşma adına benliğini kaybeden Tanzimat sonrası tipleri anımsatıyor bana birçoğu. Çok konuşurdum. Yani yazmazken çok konuşuyordum aslen. Anlatmayı seviyordum belki. Yazmasam çıldırmam ama yazmadan da duramam artık. İlla yazmayacaksam da okurdum. Zaten bir söyleşide sormuşlardı, okumak mı yazmak mı diye. Düşünmeden okumak demiştim. Çünkü yumurta tavuktan çıkıyor bana göre, yazmak okumaktan yani. Bence her şeyin önünde. Yani bir meşgale olarak değilse de feragat edebileceğim bir şey değil artık. Hayat da izin vermiyor zaten ya aklıma anlatılacak bir hikaye düşürüyor ya da anlatmama gerekecek bir kayıp yaratıyor. O yüzden zaman zaman yazmaya küssem bile galiba ömür vefa ettikçe öykü yazacağım. Karışmak değil de birbirini etkiliyor aslında. Öyküden akademik olana doğru bir kayış var. Yani bütün olarak edebiyat akademinin kuru ve okunamaz tavrına bir nevi çeşni katıyor. Akademide halen eleştirilen tek tipliliğin aşılma yolu edebiyat. Öykü zaten bir yönü ile aktarma, hikaye etme. Ben akademik dilimi buradan dönüştürerek akademinin muktedirlerinin canını sıkan ama okuyucuyu rahatlatan bir üslup oluşturmaya çalışıyorum. Akademik düzen baskısı ile sürekli sınırlanan ve kısıtlanan genç akademisyen adayları için de bir yol gösterici olmasını istiyorum bunun. Üslup zihnin fizyonomisidir. Yazarken de yaşarken de. Üslup oluşturmanın yolu da özgürleşmeden geçiyor. Dört öykü kitabımda toplam 77 öykü var. Bunların muhtemelen ancak üçte biri anı öykü tamamı ile. Diğer üçte bir de anılardan esinlenilmiş olsa son üçte bir de tamamen kurgusal. Ancak aslında yukarıdaki sorulardan birine verdiğim cevapta da anlatmaya gayret ettim, benim bir suni ustalık, tamamen kuramlara bağlı görece "yeni" bir yazım tarzı benimseme gayret ve hedefim yok. Bazen sadece anlatmak ve sadece de dinlemek istersiniz. Ben anlatmak istiyorum bazen dümdüz, bazen içeriden. Böyle olunca da kafamda yazdığım öykü benim dünyamın öyküsü oluyor. Sokakta ördüğümüz bir adam, dedeniz, anneniz gibi. Bir de ben herkesin okumasını istiyorum öykülerimi. Mesela son kitabımı eniştemin okurken bir fotoğrafını göndermişti ablam. Çok mutlu oldum yani belki 5. Baskısının yapılacağını öğrensem bu kadar mutlu olmazdım. Hayatında kitaba yer olmayan birine kitap okutmak. Sıkmadan, keyif alarak hem de. Dediğim gibi bazı kriterlere uymak üzerinden sizin iyi bir yazar olup olmadığınıza karar veren edebiyat köşe başçıları için benim öykülerim değerlendirme dışı olsa da ben eskiden mahalle arası maçlarında defansta ya da kalede kendine verilen görevi saçma hareketler yapmadan yerine getiren küçük çocuk olmayı seviyorum. O tuhaf hareketlerle kendini büyük mahalle abilerine beğendirmeye çalışan tüm arkadaşlarım günün sonunda kaptırdıkları topları kurtarayım diye bana çok bel bağlamışlardı, iki taşın arasına kurulan kalede beklerken. Zifir öyküsü benim için çok özel zira gittiğim gördüğüm mekanlarda tanıdığım insanlardan esinlenerek ve özenerek kaleme almıştım. Kendi kahramanlarımdan birini seçeceksem sanırım Bisiklet Dağı'ndaki babamı yahut Leflef öyküsündeki babayı seçerdim. Tabi bu tamamen duygusal bir seçim ama bir yönü ile de bana en güçlü gelen öykü kahramanlarım onlar geliyor. Aslında ben bu ikisini birbirinden ayırmıyorum. Varoluşçu bir bakış ile bunun için varım diyorum. Zaman zaman akademi ile okuma/kitap etkinliğini birbiri içerisine sokuyorum. Eylem açısından hayır zorlanmıyorum ama bu çağ hele de büyük bir şehirde zamanın çok hızlı aktığı bir çağ. Öyle olunca iyi bir planlama şart. Bunu bazen geri çevirdiğim teklifler oluyor bu da belki dostlarımı kırıyor ama illa ki telafi ediyorum. Beni zorlayan kısım bu olabilir. Bu sorunun içerisinde bir de aile ve babalık var. Onu da düşününce evet işim zor. Var. Çok da istiyorum. Ne yazacağımı da biliyorum. Hatta tam olarak tarihi değilse de başlayıp yarım kalan bir romanım da var. Tabi tarihi roman mı tarih romanı mı bunu iyi düşünmek gerekiyor. Ben bugüne dek hiç yazılmamış bir dönem şahısla alakalı roman planlıyorum. Akademik yönüm ile belgesel bir hüviyeti de olsun istiyorum. Bakalım inşallah başarırım.


Dünya tarihininbirçok büyük hükümdar gördüğü malumdur. Her biri ülkesi, milleti ve medeniyeti için önemli kararlar alan ve büyük başarılara imza atan seçkin isimlerdir. Hatta bazıları bilinen dünyanın büyük çoğunluğuna hükmetmiş efsane isimlerdir. İlk olarak "Lider olunur mu yoksa doğulur mu?" sorusuna değinmek gerekir sanıyorum. Amerikalı gazeteci ve halkla ilişkiler uzmanı Mihaela Lica'ya göre cevap "evet" çünkü ona göre lider olunur, lider doğulmaz. Doğuştan lider gibi bir tanımlama mümkün değildir. Bu sadece diğer insanları kolay etkileyebilen kişiler için kullanılan bir tanımlamadır. Herkes başkalarına yol gösterecek özelliklere zaten sahiptir ve lider olmak o kadar da zor değildir. Bu hedefe ulaşmak için eğitim ve öğretim, teori ve pratikbirlikte ilerlemelidir. Zihinlerde ve yüreklerde merak, heyecan gibi katkıları oluşturmak şarttır. Kişinin dünyadaki genel eğilimleri ve yerel dinamikleri bilmesi, vizyoner olması gerekir. Liderlik, organizasyon ve değişim yönetimi, motivasyon, insani ilişkiler liderlik için önemli vasıflardır. Kurumların stratejik öneme sahip önceliklerini yönetmek lidere düşer. Bu vasıflara sahip herkes efsane olabilir mi? Elbette hayır. O zaman ismi efsaneleşmiş büyük liderlerin bu seviyeye nasıl geldiklerine bir kapı aralamak lazım. Hanedan üyesi sultanlar sultan olmak için yetiştirilir ve diğer hanedan üyeleriyle mücadele ederler. Layık olan, hak eden sultan olur. Hepsi olmasa da büyük işler başaran, büyük fetihler yapan sultanlar vardır. Buna mukabil bir de hanedan üyesi olmayan, adeta sıfırdan başlayarak ve tırnaklarıyla kazıyarak büyük olan, efsane olankomutanlar, liderler vardır. Bunu görmek için tarih geniş bir imkan. İşte Selahaddin Eyyubi böyle bir komutan ve sultandır. Günümüzde yönetici ve lider arasındafarklar olduğu yaygın bir bilgidir. Meşruiyet kaynağı, yetki, güç ve bunların kullanım şekline göre fark ortaya konulur. Yönetici, planlama yapar ve çalışanlarla kaynaklarıkoordine eder. Lider ise, kişisel çekim gücü ve karizmasıyla üyelerini peşinden sürükler ve amaçlar doğrultusunda harekete geçirir. Güçlü bir lider iyi bir yönetici olamayabilir. Ancak iyi bir yönetici olabilmek için liderlik vasıflarına sahip olmak gereklidir. Esasen bu ikisi farklı olgulardır. Lider bazı işleri ve yetkileri yöneticileredevreder. Saydığımız özelliklerin tamamına sahip bir karakter ararsak, tarihin derinliklerinde kalmış ender şahsiyetlere gitmemiz gerekir. Eğitiminden görev ve yetki paylaşımına kadar her özelliği bulabileceğimiz kişi Selahattin Eyyubi'dir. En ayırıcı vasfı da şudur: Bilinen dünyanın bütün ordularına karşı savaşmış ve onlarla baş edebilmiş hatta onları yenmiştir. Haçlıların Kudüs'ü alıp 70.000 sivili öldürmesi (1099) üzerinden 70 yıl gibi bir zaman geçmiştir. Suriye'de Zengi'ler hüküm sürmektedir. Şam'da önemli bir konumu olan Necmeddin Eyyup'un kardeşi Şirkuh da Nureddin Zengi'nin en yakın komutanı ve arkadaşıdır. Necmeddin Eyyup'un oğlu Yusuf, Nureddin Zengi tarafından itinayla yetiştirilmiş, çok iyi bir eğitim aldırılmış ve "şahne" görevine getirilmiştir. İslam Ansiklopedisine göre, Şahnelik o dönemde kurulan bütün İslam devletlerinde bir şehirde "emniyet ve asayişten sorumlu" kişi demektir. Bu sırada Fatımi Devleti kriz içindedir. Ülke vezirler marifetiyle yönetilmekte ve iktidar sık sık el değiştirmektedir. Haçlılar da Nureddin Zengi de gözlerini Mısır üzerine dikmiştir. Mısır stratejik üstünlük demektir. Amcası Şirkuh'la beraber 1164, 1169 Mısır seferlerine katılan Selahaddin, usta bir komutan ve devlet adamı olarak öne çıkar. Daha önceki iki seferde vezir Şaver'in sözünde durmaması sebebiyle Şam'a dönmek zorunda kalan Şirkuh, üçüncü seferde Kahire'ye girer. Fatımi Halifesi, öldürülen Şaver'in yerine Şirkuh'u vezir tayin eder. Şirkuh iki ay sonra ölünce Fatımi Halifesi onun yerine yeğeni Selahaddin'i vezir tayin eder. Selahaddin hem Mısır yöneticisi hem de Zengi ordusunun komutanı olur. Selahaddin, NureddinZengi'nin izniyle ve onun naibi sıfatıyla Mısır'ı ve Mısır'a bağlı yerleri müstakil bir hükümdar gibi yönetmeye başlar. Selahaddin Mısır'a hakim olunca, Fatımiler, onları destekleyen Haçlılar ve Bizanslılarla mücadeleye girişir. Fatımilerin isyanını bastırır. Haçlılar ve Bizanslılar Dimyat'ı kuşatır ama Selahaddin karşısında başarı elde edemez. Mısır'a tam anlamıyla hakim olan Selahaddin orduyu yeniden teşkilatlandırır. Sünni medreseleri ve yeni kurumlar açar. Fatımi bürokrasisini tasfiye eder. Nihayet Nureddin Zengi'nin emri üzerine 1171 Fatımi hilafetine son verir. Hicaz, Yemen, Libya ve Tunus seferleri yapar. 1174'te Nureddin Zengi'nin ölümü üzerine, bazı komutanları 11 yaşındaki oğlunu tahta çıkarıp Halep'e götürür. Bu bir gelenek olan Atabeylik sisteminin uzantısıdır. Bu sırada Mısır'da hem ayaklanma hem İskenderiye'de Norman kuşatması vardır. Şam komutanları Selahaddin'i davet eder. Normanları yenip ayaklanmayı da bastıran Selahaddin harekete geçer. İki hedefi vardır: Nureddin'in devletinin dağılmasını önlemek, Haçlıların elinde olan Kudüs'ü ve diğer toprakları kurtarmak... Bu iki amacına da ulaşmıştır. Selahaddin bu amaçlarına ulaşınca tabi olarak tepki Avrupa'dan gelir. Haçlı cephesinde de durum şöyledir: Selahattin Eyyubi'nin Kudüs'ü tekrar alması üzerine Alman İmparatoru Barbarossa Macaristan ve Bizans yoluyla Anadolu'ya girmiştir. Eşzamanlı olarak Fransa kralı II. Filip ve İngiltere kralı Richard ise Akdeniz üzerinden 'Akka' ya gelmiş ve şehri kuşatmışlardır. Aslan yürekli İngiliz birçok kez Kudüs'ü ele geçirmek için uğraşmışsa da Selahattin Eyyubi'nin başarılı taktikleri ile bu taarruzları sonuçsuz kalmıştır. Kudüs'ün Müslümanlarda kalması, Selahaddin'in ne kadar zeki bir komutan ve büyük bir lider olduğunu dünyaya kanıtlamıştır. Şair ve yazar Ali Emre'nin tarih üçlemesinin ikinci eseri olan bu roman 2018 yılında okurla buluştu. Nureddin Zengi / Şarkın Kandili romanından sonra Selahaddin / Şarkın Kartalı anlatısındaki tarihi seyir ve tiplerdeki bazı kesişmeler üzerinden okurun bir nehir roman dizisiyle karşı karşıya olduğu hissediliyor. Roman, Şam muhafızlarından Şahinşah anlatımıyla başlıyor. Haçlıların Şam'ı kuşatması üzerine Necmeddin Eyyub'un büyük oğlu Şahinşah destansı bir direniş yapar ve şehit olur. Aile ve bütün sevenleri bu şehadetin acısıyla yüzleşmektedir. Kardeşi Yusuf bu durumu algılamaya ve sindirmeye çalışmaktadır. Henüz onlu yaşlarındadır. İleride en yakın silah arkadaşlarından olacak olan ağabeyinin oğlu Takıyyeddin'i de alıp oradan uzaklaşır. Bu kitabın ilk sahnesine dair anlatımı, romanın tüm aşamalarının bu kıvamda ilerlediğine bir ön bilgi olması için yaptım. Kitaptaki sahnelerden fazlaca anlatmak niyetinde değilim. Çünkü bu anlatıların acı ve keskin tarafları çok güçlü. Ali Emre'nin şair kalemi bir mızrak gibi okuru etkiliyor ve yara bere içinde bırakıyor. Dolayısıyla okurun zihnini şekillendirmek istemiyorum. Ancak şu kadarını ifade edebilirim: Yazarın kadrajını çevirdiği dönemde geçen savaşlarçok iyi anlatılmış. Savaşın öncesi ve sonrası canlı bir oyun gibi, bir tiyatro sahnesi gibi bariz şekilde gösterilmiş. Mesela Şahinşah'ın atı saplanan oklarla adeta "dev bir kirpiye dönmüştü" den sonra Şahinşah'la birlikte attan düşüyorsunuz. Enli kılıcıyla ve küfrederek gelen haçlı Şahinşah'ın değil sizin üstünüze geliyor. Yeğenini terkisine bindirip ortamdan uzaklaşan Selahaddin değil siz oluyorsunuz. Hac kafilelerine saldırıp yağma yapan ve Müslümanları öldüren haçlı kontu Reynald'a karşı Selahaddin'in yaptığı cezalandırma harekatını adeta siz yönetiyorsunuz. Romanın değişik kısımlarında Selahaddin'in insani yanlarının ve zaaflarının nasıl avantaja dönüştüğünü görmek mümkün. Kendisine suikast düzenleyen ve canlı yakalanan haşhaşiyi affedip serbest bırakması da haçlı kontlarından Raymond'la yardımlaşması da ilk etapta tepki çekse de sonradan ne kadar faydalı hareketler olduğu ortaya çıkıyor. İnsanın zaaflarıyla insan olduğu, bu zaaf sayılabilecek özelliklerin zamanla avantaja dönüştüğü açıkça görülüyor. Çünkü Selahaddin mücadelenin ne kadar uzun soluklu ve çok aşamalı olduğunun farkında. Sultan Selahaddinyalnız ve mahzun bir insan. Aynı zamanda kişisel özellikleri etrafındaki herkese derinlemesine nüfuz etmesini sağlıyor. O önce kurucu, sonra koruyucu ve rehber. Nureddin Zengi'den tevarüs ettiği "birlik" fikrini incelten ve çevredeki bütün Müslüman emirliklerden karşılık alan, Van Gölü civarından Yemen'e kadar her bölgeyi birlik içinde eriten ve ayakta tutan bir sultan. Romanda Sultan Selahaddin'in hayatı boyunca süren mücadele, zengin ayrıntılar ve hikayeler üzerinden aktarılıyor. Nureddin Zengi'nin emri üzerine amcası Şirkuh'la birlikte Mısır'a üç sefer yapan Selahaddin Mısır'ı yönetirken Zengi'nin ölümü sonrası Suriye'ye gelir. Devleti ayakta tutması gereken ve beklenen doğal liderdir. Ancak uzun bir süre Müslüman emirleri bir araya getirmeye çalışır.Müslümanların birlik olup ayağa kalkmaları, fikri ve fiili uyanış için şarttır. Çünkü İslam beldesi olan Kudüs ve sahildeki bazı şehirler haçlıların elindedir. Sabırla ilmek ilmek örülen bir çaba... Selahaddin Eyyübi Kudüs'ün fethi için fetih öncesi 52 beldeyi fetheder. Böylece Kudüs'ün fethi için uygun ortam ve birlik sağlanarak Kudüs haçlılardan alınır. Sonra kıyamet kopar. Üçüncü haçlı seferi başlar. Üçüncü haçlı seferi Sultan Selahaddin Eyyubi'yi tarihi perspektifinde tanımamızı sağlayan önemli bir gelişmedir. Ağabeyi Şahinşah'ın şahadeti karşısındaki çocukça tavırlardan, Avrupa'nın bütün ordularına karşı adım adım bütün İslam beldelerini savunan, geri adım atmayan ve anlaşma yapmayan büyük bir strateji dehasına dönüşen bir lider var karşımızda. Avrupa'nın bütün orduları sözünü açalım; Alman ordusu, Fransız ordusu, İngiliz ordusu... Ayrıca İspanyol şövalyeler, Avusturyalı askerler, Ceneviz ve Venedik donanmaları... Son aşama olan Kudüs savunmasıyla Selahaddin Eyyubi efsane komutan seviyesine çıkar. Bu büyük mücadeleye girerken bütün İslam beldelerine, Bağdat'taki halifeden Endülüs'teki Muvahhidlerin halifesine kadar yardım talebinde bulunmasına; ordusunun Akka kalesi ve sahil savaşında askere ihtiyaç duyduğunda diğer devletlerden gönüllüler hariç- yardım gelmemesine rağmen; halifenin askeri yardım yerine küçük bir miktar para göndermesi gibi hatta İslam aleminde birliğin olmaması etkenlerinin hepsine karşı Selahaddin'in büyük bir direnişle haçlılara karşı koyup onlara karşı zafer kazanması onu efsane yapıyor. Bu bağlama, Anadolu Selçuklu Sultanı II. Kılıçarslan'ın oğullarıyla süren taht kavgaları, Anadolu'dan geçen Alman ordularının durdurulamaması vb sebeplerden dolaylı da olsa Ortadoğu'daki kavgaya destek olamamasını da eklemeliyiz. Başka bir anlatı daha var aslında haçlıların attığı bir ok gibi yüreğimize saplanan... Selahaddin'in kızı ile karşılaşma sahnesi. Yıllarca cepheden eve gelemeyen, ailesine, çevresine vakit ayıramayan bir sultandır Selahaddin. Kızı ile karşılaşınca bir an kızını hatırlayamaması, sonra aralarında geçen konuşma ve kızı Munise'nin gözyaşları çok can yakıcı. İslam için adanmışlığın nasıl yapıldığını / yapılması gerektiğini gösteriyor. Bu minvalde, savaş bitince memleketine dönen bir grup mücahidin, bir aşiret düğününe tesadüf etmeleri üzerine yaşananları da anmak gerekiyor. Günümüz gerçeklerinden birisi de "tarih" kelimesinin yalnız ilmi bir alan adı olmadığının nihayet anlaşılmış olmasıdır. Tarih artık, insanların dünyasında olup biten olayları; insanların değişik zamanlarda yapıp ettiklerini, kültürel, politik, dini, sanatsal hareketleri; özetle insanla ilgili her türlü faaliyetleri, özetle sebep ve sonuçları dile getirmektedir. Tarih kelimesinin belki de asıl anlamı budur. Çünkü bir bilim olarak tarih, insanın zengin ve karmaşık geçmişini olduğu gibi bilmeyi gerektirmektedir. Paradigmatik tarih paradigmatik yalan demektir. Resmi olanın dışına çıkmak da zorlu bir yolculuktur. Diğer yandan tarihi bilgilerin birçok defa kesintiye uğramış olduğu, tevarüs edilemediği de açıktır. Bu kesintinin başı Nuh Tufanı ise mesela, son sıraya da devrim tarihini alabiliriz. Çünkü bütünü, bütünlüklü bir bakış açısıyla görmek, mihver meselelere derinlemesine nüfuz edebilmenin de yöntemidir. Ali Emre, üçlemenin ikinci romanı olan Şarkın Kartalı / Selahaddin eserinde de tarihi gerçekliğe uygun bir kurgu oluşturmuş, bu kurgunun karakteri olan Yusuf-Selahaddin'i örnek-model bir mücahit olarak sunmuştur. Kahraman arayışı için ideal bir karakterdir Selahaddin. Bu çalışma bütünlüklü bir profil, geniş çaplı portre oluşturmuştur. Bu eserin dili geniş ve sahici bir Türkçedir. Sahici Türkçe, uydurmacılıktan uzak bir dili imliyor. Ali Emre'nin üslubu sıcak ve samimi, yer yer okuru o atmosferi yaşamak zorunda bırakacak kadar canlı, acı ve keskin tarafları ise bir mızrak gibi okuru yara bere içinde bırakacak denli güçlü. Kendi metinlerimize, kendi hikayemize dönme, hasılı kendimize gelme yolunda büyük bir adım bu eser. Okuma faaliyetlerinin gediklisi olması gereken bir eser. Bu faaliyetleri önemseyenlere duyurulur.