Asıl adı Ömer olan Muallim Naci 1850 yılında İstanbul Saraçhanebaşı'nda dünyaya gelmiştir. İlk tahsilini Fatih'teki Fevziye Mektebinde başlamıştır. Bu eğitiminde önce Kur'an-ı Kerim'i hatim etmiş daha sonra da sülüs yazı öğrenmiş ve evde de ağabeyinin yardımıyla çeşitli ilmihal kitaplarıyla beraber İmam-ı Birgivi'nin "Birgivi Risalesi" gibi bazı Türkçe eserler okumaya çalışmıştır. Naci, henüz 7 yaşındayken 1857 yılında babasını kaybetmesi üzerine ailesi ile Varna'da bulunan dayısının yanına göçmüşlerdir. Burada bir müddet mahalle mektebine devam edip Kur'an'ı tecvitle okumayı ve sülüs yazıyı öğrenmiştir. Ağabeyi Mehmet Selim Efendi'nin yönlendirmesi ile Hattat ve Müderris Müftizade Abdülhalim Efendi'den Arapça ile sülüs ve nesih dersleri almaya başlamıştır. 1867 yılında Varna'ya Rüştiye mektebi açılmış ve buraya hocası Abdülhalim Efendi muallim olarak tayin edilmiş ve Naci'de bu okula hocasının yanında II. muallimliğe getirilmiştir. Yine bu esnada Celiloğlu Halil Efendi'den Arapça, Hoca Hafız Mahmut Efendi'den Farsça dersleri almış, hocasıyla Gülistan'ı ve Hafız Divanı'nı okumuştur. İşte bu esnada tesadüfen eline geçen Giritli Ali Aziz Efendi'nin "Muhayyalet'ındaki Kıssa-i Naci Billah ve Şahide" hikayesinde geçen Naci'yi çok beğendiği için bu adı kendisine mahlas olarak almıştır. Büyük bir gayret ve azimle adım adım edebiyat dünyasının içine girmiş olan Naci, kısa bir sürede çevresindekilerin dikkatini çekmiştir. Yine bu dönemde Kavalalı Hüseyin Efendi'den telhis ve aruz dersleri alarak aruzun her bahrinde bir beyit söylemek suretiyle hocasının takdirini almıştır. Bununla yetinmeyen Naci, fırsat buldukça Varna da hükümet tercümanlığı yapan Kamyano Efendi'den Fransızca derslerde almaktaydı. Üst düzeyden kendisine sahip çıkıp, himaye eden yol gösteren ve rehberlik yapacak bir yakını olmaması nedeniyle bir müddet toplumdan uzaklaşarak inzivaya çekilmiş, ancak daha sonra eserlerinin yayımlanmaya başlayıp kabul görmesiyle bu durum sona ermiştir. O günlerde Rusçuk'ta çıkmakta bulunan Tuna gazetesine gönderdiği bazı makale ve şiirleri kabul görmüş ve yayınlanmıştır. Bağdatlı Ruhi ile Ziya Paşa'nın aynı adlı manzumelerine nazire olarak yazmış bulunduğu Terkib-i Bend'i Tuna Vilayet Matbaası tarafından risale şeklinde yayımlanmıştır. 1876 yılında Sait Paşa'nın Varna iline mutasarrıf olması ile Naci'nin hayatında da dönüm noktası olmuştur. Sait Paşa, Varna rüştiyesinde ders vermekte olan genç ve kabiliyetli Muallim Naci'yi özel katibi olarak yanına almıştır. Daha sonra divan şiirinin son ve en güçlü temsilcilerinden biri olarak kabul edilen Yenişehirli Avni Bey ile tanışmış, resmi görevinden ayrılarak İstanbul'a dönmüştür. Sait Paşa Anadolu müfettişliğine tayin edilince Naci'yi tekrar yanına almıştır. Bu esnada Naci, bir fırsatını bularak Tercüman-ı Hakikat gazetesinin sahibi Ahmet Mithat Efendi ile mektuplaşmaya başlamıştır. Naci bu gazeteye bazen imzasız, bazen de Ahmet Mes'ud, Bir Hane-Berduş, Bir Firkatzede ve Naci imzasıyla "Kuzu" "Şam-ı Gariban", " Nusaybin Civarında Bir Vadi" gibi bazı şiirlerini yayınlamıştır. Bu şiirleri onun edebi şahsiyetinin tam manasıyla oluştuğunu, teşekkül ettiğini gösteren başarılı çalışmalarının örnekleri olmuşlardır. Muallim Naci'yi bazen Naci, bazen de Mes'ud-ı Harabati müstear adlarla yazdığı ve Tercüman-ı Hakikat gazetesinde yayımladığı eski tarzdaki şiir ve bu tarzda şiir yazan şairleri övücü mahiyetteki makaleler ve Fransızca'dan yaptığı manzum ve mensur tercümeler, aynı zamanda bazı divan şairlerinin Naci'nin gazellerine nazireler söylemeleri de şöhretin zirvesine ulaşmasını sağlamıştır. Bir sene sonra da Ahmet Midhat Efendi'nin kızı Mediha Hanım'la evlenmiştir. Daha sonra Saadet gazetesinde yazmaya başlayan Naci ile Recaizade Ekrem Efendi arasında edebiyat tarihine de geçecek olan meşhur tartışmalar çıkmıştır. Naci, önce III. Zemzeme (1885) mukaddesinde üstü kapalı bir şekilde, daha sonra da Takdir-i Elhan (1886) adlı risalesi ile açıkça kendisine sataşan Recaizade Ekrem'e Saadet gazetesinde Demdeme başlığı altında makaleleri ile ağır cevaplar vermiş ve durumdan rahatsız olan hükümet bu duruma müdahale ederek yayına 1886 yılında son verilmiştir. Muallim Naci 1887 yılından itibaren tek başına Mecmua-i Muallim'i yayınlamaya başlamış, bu dergi toplam 57 sayı neşredilmiştir. 1889 yılında Stockholm da VIII. Müsteşrikler Kongresi tarafından Türkçeye hizmetleri nedeniyle altın madalya verilmiştir. 1890 yılında Mürüvvet gazetesinde başmakaleler yazmış, 1891'de ise Osmanlı Devleti'nin kurucusu Ertuğrul Gazi'nin hayatını anlatan, adeta destanlaştıran uzunca bir manzumesini padişaha takdim etmiş ve bunun üzerine Naci, Sultan II. Abdülhamit tarafından "Tarih-nüvis-i Selatin-i al-i Osman" ünvanıyla taltif edilerek kendisine rütbe ve nişanı verilmiş ve saraydan da maaşa bağlanmıştır. Uzun süredir maddi sıkıntıları olan Naci, bu maddi imkanın rahatlığıyla çalışmakta olduğu işinden ayrılarak zamanın büyük bir kısmını Osmanlı tarihini yazmaya ayırmıştır. Ancak hedeflemiş bulunduğu, bütün Osmanlı padişahlarının manzum menkıbelerini kaleme almak gayesini maalesef gerçekleştirememiştir. Bu amacını gerçekleştirmek için 1892 yılında Şeyh Vasfi ile birlikte, yazmayı düşündüğü Osmanlı Tarihi için Söğüt, Bilecik, Bursa ve İzmit gezilerini gerçekleştirmiştir. Naci 12 Nisan 1893 yılında son günlerini geçirmekte olduğu Fatih'teki mütevazi evinde, 65 yaşında kalp krizi geçirerek hayata gözlerini yummuştur. Cenaze masrafları padişahın emriyle Hazine-i Hassa'dan karşılanmış ve Ayasofya Camii'nde kılınan namaz sonrası Divanyolu'nda bulunan Sultan II. Mahmut türbesinin bahçesine defnedilmiştir. Mezar taşında ise kendisine ait olan şu beyit yazılmıştır. Muallim Naci, Mes'ud-ı Harabati mahlasıyla bazı şiirler yazmıştır. Yazdığı şiirleri eski edebiyatcılar taraftarlarını harekete geçirmiştir. Bu dönemde şairler arasında eski ve yeni tartışmaları baş göstermiş ve kamplaşmalar meydana gelmiştir. Böyle bir tartışma ortamında Muallim Naci, bir yandan yeniyi kavramaya çalışmış, aynı zamanda moda rüzgarına kapılmamak için gayret etmiş, bu tutumuyla da takdir edilmiştir. Ömer Naci, zamanında yeni edebiyat taraftarlarının eskiyi tamamen terk etmek istemelerini, diğerlerinin de eskiyi ayniyle yaşatmak istemelerini yanlış bulmuştur. Naci, hem eski edebiyattan hatta ona kaynaklık eden Arap ve Acem edebiyatlarından hem de Batı edebiyatlarından nazar-ı milli'den uzaklaşılmadan her ikisinden de yararlanılmasını savunmuştur. Ne yazık ki, uzun süre İstanbul dışında kalmış olması ve yabancı dili geç öğrenmiş olması, aslında şairlikte Ekrem'den ve Hamid'den geri kalmayan, hatta onlardan daha iyi olduğu düşünülen Naci'nin şanssızlığıdır. İşte bu nedenlerle O, diğer Tanzimat edebiyatı sanatçılarının aksine Batı edebiyatını daha geç tanımıştır. Ancak tanıyınca da ondan faydalanmayı ihmal etmemiştir; Hugo, Lamartine, Musset ve Voltaire gibi Fransız şairlerden yaptığı ve Ateşpare adlı eserinde yayımladığı çeviriler ile bunu ispat etmiştir. Muallim Naci, Tanzimat şiirinin önemli isimlerinden olup, hem eski şiir zevkiyle hem de Batı'nın şiir zevkiyle sanatını oluşturmuştur. Eserlerini bu anlayışla estetik değere sahip bir şekilde kaleme almıştır. Bir dönem eski edebiyat taraftarlarının lideri gibi görülüp insafsızca eleştirilmiş olsa da aslında Naci, eski edebiyat zevkini inkar etmeden ancak ondan farklı yeni bir edebiyat kurmayı amaçlamıştır. Şiir konusundaki görüşü; ne bütünüyle eskiyi olduğu gibi devam ettirmek ne de körü körüne bir Batı hayranlığına kapılıp kendi edebiyatımızı tümden unutmak taraftarı olmamıştır. Bu bağlamda Naci, Şerif Aktaş'ın kullandığı tabirle tam bir 'mutavassıtın'dir; yani ılımlı ve orta yolu tutan sanatçılardandır. Naci, bilhassa edebi hayatının ikinci devresinde yani Şerare ve Füruzan adlı kitaplarını yayımladığı dönemde daha çok Divan edebiyatı tarzındaki şiirlere yönelmiştir. Özellikle de gazel üzerinde yoğunlaşmıştır. Mehmet Akif Ersoy daha 14-15 yaşlarında şiire ilgi duymuş ve o yıllarda beğendiği ve etkisi altında kaldığı şairlerin başında Muallim Naci gelmektedir. Bu yıllarda Ersoy, daha ziyade Muallim Naci'nin klasik şiir estetiğini sürdürdüğü gazel tarzında kalem ürünlerini devam ettirmiştir. Bu dönemin etkisiyle Akif'in şiirlerinde, Arap ve Fars dili kurallarına göre kurulmuş isim ve sıfat tamlamalarının çokluğu görülmektedir. Arapça ve Farsça kelimelerin oranları, manzumeden manzumeye değişmekle birlikte %60-65'lere kadar çıkmıştır Ancak Akif 'in manzumelerindeki bu dil yapısı çok uzun sürmemiş, daha sonra da sade bir üsluba dönüşmeye başlamıştır. Naci, Tanzimat Dönemi'nin sadeleştirmeyi savunan önemli şair ve yazarlarındandır. Mehmet Akif, daha on beş yaşında iken Doğu ve Batı olarak iki cephe vardı. Tanzimatçıların takipçileri olan, yeni yetişen nesil; Muallim Naci taraftarlarıyla fikir yönünden çarpışma halinde olmuşlardır. Muallim Naci, Mehmet Akif'in mülkiyeden hocası olması nedeniyle Mehmet Akif, Muallim Naci'nin tarafını tutmuştur. Ersoy, yeni olduğu halde, yenilik isteyenler tarafında yer almamıştır. Yaşadığı çevre ve görmüş olduğu eğitim hayatı onu doğal olarak Muallim Naci'ye bağlamıştır. Naci, gazel havzasında, yeni tarzda birtakım güzel şiirler ortaya koymuştur. Mehmet Akif de, Muallim Naci'nin yalnız gazel havzasındaki şiirlerini taklit ederek o şekilde şiirler yazmaya başlamıştır. Ancak daha sonraları bu ilk yazılarını beğenmeyerek yayımlamaktan vazgeçerek yırtıp atmıştır. Durum böyle olmakla beraber bir türlü hocasının tesirinden de kurtulamamıştır. Öyle ki Akif, İstanbul Darülfünununa hoca olduğu zamanda da Muallim Naci'nin "Tevhid" adlı şiirini talebelerine yazdırarak bütün bir ders dönemi bu şiiri açıklayıp Muallim Naci'ye olan bağlılığını ve hayranlığını tescillemiştir. Muallim Naci, gerek şiir dilinde gerekse standart dilde yenilenme yolunu aramıştır. Naci Arap ve Fars dilleriyle olan etkileşime temkinli yaklaşarak, milliliğin önemini dile getirmiş ve sahiplenmiştir. Gelenek ve yenilik arasında dengeli bir tutum sergilemiş olmakla beraber kendine has bir "yenilik metodu" oluşturmaya çalışmıştır. Naci, edebiyatta Doğu-Batı ayrımına gitmeksizin her iki tarafında örneklerinin seçilerek alınması gerektiğini ifade etmiştir. Bununla beraber asıl model alınması gerekenin milli ahlaka uygun olması gerektiğini savunmuştur. Seçkide esas olması gerekenin "güzellik" ve "gereklilik" olduğunu, bu bağlamdan olarak öncelikle ana kaynak olan doğu edebiyatının okunması ve varsa eksikliklerin tespit edilerek bunların Batı'daki gerek sanat ve gerekse edebiyattan seçilerek alınmasını ileri sürmüştür. Bu alıntılarında sanatsal ve işlevsel olarak yüksek değere sahip olması gerektiğini ifade etmiştir. Naci, sadece edebiyatta değil müzik, tiyatro ve dilde de milliğe ehemmiyet vermiş ve bu doğrultudaki milli edebiyatçılara yakın olmuştur. Milli edebiyat cephesini öncelediği için eserlerini de buna bağlı olarak vermiştir. Naci'ye göre her hangi bir konu hakkındaki görüşler bulundukları coğrafyaya göre değil, asıl farklı görüşler bu görüşlerin yorumlanma sürecinde ortaya çıkmaktadır. O'na göre her milletin kendine özgü değerleri vardır. Belirli fikirler-düşünceler de kendi süzgecinden ve tarihsel deneyimlerinden geçirilmek suretiyle işlenmektedir. Bu nedenle Naci'ye göre edebiyatın içeriği, muhtevası evrensel ancak muhtevasının işlenmesi, yorumlanması ise millidir. A.Yalçın-A.Hayber. (1985). Muallim Naci, Islahat-ı Edebiyye. Ankara: Akabe Yayınları. Korkmaz, Z. (2005). Mehmet Akif Ersoy ve Türkçe. Türk Dili Üzerine Araştırmalar, II, 44-45. Tarakçı, C. (1994). Muallim Naci Efendi Hayatı ve Eserlerinin Tedkiki. Samsun: Sönmez Ofset Matbaası. Uçman, A. (1998). Muallim Naci. İstanbul: Timaş. Uçman, A. H.-H. (1997). Muallim Naci'nin Şiirleri. Ankara: MEB Yayınları. Ünsal, N. (2016). AKIF'I ETKILEYEN ŞAHISLAR VE ŞAIRLER. "AKİF'İ ANMAK ASIM'I YAŞAMAK" BILDIRILER KITABI (s. 95-98). Burdur: BURDUR MEHMET AKİF ERSOY ÜNİVERSİTESİ. Vatandaş, C. (2022). Mehmet Akif Ersoy Hayatı- Düşünceleri-Eserleri. (s. 725). Ankara: TBMM Basımevi.


Şöyle bir şehir düşünün ki; Louvre Piramidinin mimarı tarafından tasarlanmış harika bir müzesi, sizi Venedik'te hissettirecek Quartier Kanalı, etnik çarşısı Souq Waqif, kilometrelerce uzayan Corniche denilen sahil şeridi, Mannathan benzeri devasa gökdelenleriyle West Bay, şahin hastaneleriyle her gününüzün dolu dolu geçeceği bir şehir var desem. Adını televizyon haberlerinde duyduğum Doha'ya gitmeye karar verdiğimizde 2015 yılının şubat ayıydı. Türkiye'de havanın buz gibi olduğu zamanlarda birkaç saat uçuşla sımsıcak yerlere gitmeyi seviyorum. Her ne kadar dağ, doğa tatillerini daha çok sevsem de insan eliyle yapılmış eşsiz binaları ve yapıları görmek de ilgimi çekiyor. Bu yüzden hakkında fazla bir şey bilmediğimiz Doha üzerine birkaç hafta araştırma yapıp yola çıktık. Doha bildiğiniz gibi Katar Emirliğinin başkenti. Katar 1971 yılında bağımsızlığını ilan etmiş olsa da Doha'nın geçmişi 1825 yılına dayanıyor. Toplamda iki milyon nüfusa sahip Katar'ın 1.4 milyonu Doha'da yaşıyor. 132 kilometre karelik ülkenin her yerinde inşaatlar vardı biz gittiğimizde. Havaalanına geldiğimizde sıcak bir hava bizi sarıyor kış günü. Montlarla geldiğimiz ülkede hemen kısa kollu giyeceklere geçiyoruz. Yaklaşık on kilometre yol giderek otelimize giriş yapıyoruz. Hemen bavullarımızı bırakıp çok merak ettiğim yapı olan İslam Eserleri Müzesine gidiyoruz. Bu güzel yapının mimarı Pritzker Mimarlık Ödülü sahibi yüz yaşında ki Çin asıllı Amerikan I.M. Pei. Müzenin içini de geziyorum. Anadolu İslam eserlerinden de örnekler olduğunu görüyorum. Bahçesi zaten yemyeşil, kocaman. O zaman 11 yaşında olan kızım mutluluktan çimenlerde takla atıyor. Doha'da her yer tertemiz ve çiçeklerle donatılmış. Güneşin etkisiyle mutluluğumuza diyecek yok, zamanımız nasıl olsa bol, her yeri sindire sindire gezeceğiz. Doha'ya gelenler daha çok aktarma yapacak olan yolcular, fazla zamanları yok genelde bu yüzden hızlıca şehri turluyorlar. Buradan Katara Kültür köyüne geçiyoruz. Bilet alıp eski Katar halkının yaşamına ait eşyalara bakıyoruz ama bizim Anadolu kültürü kadar katmanlı olmadığından basit buluyoruz. Sahile de yakın olduğundan o altın gibi kumsalda yürüyoruz. Hava çok güzel. Özellikle Corniche denen sahil şeridinin manzarası harika. West Bay bölgesinde ki gökdelenler bizi büyülüyor. O bölgeye akşam gidiyoruz, her bina ışıl ışıl, muhteşem. Quartier kanal bölgesi insan eliyle yapılmış binalar, mağazalar, kanal üzerinde gezen gondollar ile sanki Venedik. Villagio Mall büyük bir alışveriş merkezi, içinde zengin mağazalar var. Üzeri kapalı ama gökyüzü gibi yapılmış, havadar gözüküyor. Mağaza gezisi sevmesem de buradan hoşlanıyorum. Sahil kısmında bir de The Pearl var yani inci heykeli. Ülkenin inci avcılığı yaptığı zamanları simgeliyormuş, biz de anı olsun dedik ailece fotoğrafımızı çektik burada. Neredeyse tüm Arap ülkelerinde olan yöresel çarşıya sıra geliyor. Souq Vaqif.. İçeri de birçok dükkan var, çeşit çeşit kıyafetlerin, kumaşların, eşyaların satıldığı. Canlı hayvan satan yerlerde çok, nargile içilen kafeler, arap yemekleri yapan lokantalar da var. Kızımın eline süslü kınalardan yaptırıyoruz çarşaflı bir kadına. Gün boyu sıkılmadan geziyoruz. Bize çok ilginç gelen bir şeyle de karşılaşıyoruz; şahin hastanesi. Dışarıdan içeride ki bir sopa üzerine tünemiş büyük kuşlar görüyor, neden burada tutulduklarına anlam veremiyoruz ilk önce. Sonradan Arap kültüründe şahin yetiştiriciliğinin önemini öğreniyoruz. Onların bakımını sağlayan hastaneymiş burası. Dolu dolu gezdiğimiz beş gün yaşadık Doha'da. Biz yapmadık ama çöl safarisi de yapabilir, yalancı Maldivler denen Banana adasına da gidebilirsiniz. İhtişam, güneşli ve sıcak iklim, deniz bize farklı bir tatil yaşattı. Çok bilinen Dubai'den farklı bir alternatif olarak tavsiye ederim. Aynı tarihin kaderini yaşayan yani başımızdaki bir çöl coğrafyasına, bir kaç günlüğün tasvirini hoş bir seda olmuş bir yazı. Bakış açısına bir ufuk mahiyeti olmuş. Kaleminiz dert görmesin.


Okunan kitapların, ağırlık verilen kitap türlerinin kişiden kişiye değişen pek çok tercih sebebi vardır. Kişinin alanı gereği okuması gereken kitaplar, zevk aldığı için okuduğu kitaplar, gündemde çok yer etmesi sebebiyle merakını celbeden kitaplar, son yıllarda yaygınlaşan bir sebep olarak, okuma gruplarında belirlenen kitaplar, şeklinde uzatılabilecek bir liste hazırlamak mümkün. Siyer benim için düzenli olarak yaptığım okumalar arasındaydı. Her daim devam ettiğim bir siyer kitabı olur, günde 1-2 sayfa da olsa devamlı okumaya gayret ederdim. Fakat üzüldüğüm bir husus vardı ki Efendimiz'e olan muhabbetimden bağımsız olarak, siyeri arzu ettiğim iştiyak ve merakla değil bir vazife olarak okuyor ancak siyer okumalarımın ilgi alanı kategorisine çıkmasını arzuluyordum. Ta ki Fatma Bayram Hoca'nın siyer derslerini dinleyene kadar... Fatma Hoca'nın önünde ortalamadan çok farklı, sıra dışı bir kitap yoktu; ancak hoca kitabı 'okuma yaparak' okuyordu. Bir vakıa o gün sahabeye ne diyordu, bugün bizlerin hayatında nereye temas ediyor? O gün o hadisede kazananlar nasıl kazanmış, kaybedenler neden kaybetmiş? Gibi soruları da kapsayan geniş açılımlar yapıyordu Fatma Hoca. Hocamın derslerini, bir siyer dersi takip edeyim diye düşünüp yine vazife olarak dinlemeye başlamıştım ancak bir sonraki bölümü merakla, istekle beklediğimi fark edişim şükür ve mutluluk sebebi oldu benim için. Celaleddin Vatandaş'ın Hz. Muhammed'in Hayatı ve İslam Devleti kitabının Medine dönemini anlatan 2.cildini okuduğum sürece denk gelmişti bu açılım ve kitaptan istifademin bu vesile oldukça arttığını fark ettim. Celaleddin Vatandaş tarafından yazılan kitabın oldukça özenli hazırlandığı her bir sayfasında belli oluyor. Öncelikle kitap sistematik bir şekilde ilerliyor, isabetli başlıklar altında, gerektiğinde çizimlerle desteklenerek, konuyla ilgili derli toplu bilgileri edinebiliyoruz. Ufak tefek birkaç hata dışında yazım yanlışı, anlatım bozukluğuna rastlanmayan oldukça temiz bir dili var. Kitabı belki farklı ve yüksek nitelikli kılan özelliği hocanın kaynaklardan bolca istifade etmiş olması. Yazımı 13 yılda tamamlanmış kitap, kaynakçasında 236 kitap barındırıyor. Teknik bilgiler bir tarafa kitabı okuma sürecinde nasıl hislerle ilerlediğime ben de neler bıraktığına dönüp bakmak bu okuyuşun esas gayesine ulaşıp ulaşmadığını bilmek açısından önemli bir kıstas oldu. Efendimiz'in hayatına dair olaylar İslam tarihi açısından son derece önemliyken, olaylar esnasında sergilediği tutum ve davranışlar toplumsal ve kişisel ilişkiler için birer ufuk olması hasebiyle çok kıymetli. Örneğin Medine'ye hicret ettiklerinde mescit inşa etmesi bir olay; ancak evinde misafir olduğu ailenin, Efendimiz'in yanına çok sık misafir gelmesi sebebiyle, zorda kalmaması, rahatsız olmaması adına bu süreci çok hızlandırması bir hassasiyet zirvesidir. Hanımlarının kendi aralarında yaşadığı ufak çekişmeler sebebiyle bir gün Efendimiz'e bal şerbeti içtiğinde ağzının koktuğunu söylemeleri üzerine, O , anında bundan sonra içmeyeceğini söylüyor. Eşlerinin balın ağız kokuttuğu iddiasına anında inanmasına sebep olan saflığın zirvesi. Öte yandan en ufak rahatsız edici bir kokuyu, kiri üzerinde barındırmaktan imtina eden temizliğin zirvesi. Hz. Osman yanında vefat ettiğinde hüzünlenip ağlarken hassasiyetin zirvesi; ancak aynı anda 'Ey Osman Allah'ın sana ikramda bulunacağına şahitlik ederim' diyen sahabeyi uyaran, 'Onun için hayır dilerim ama Allah'ın ona ne yapacağını ben bile bilmiyorum' diyen itidalin zirvesi. 'Ben hüzünlerin peygamberiyim ve hüzün benim ayrılmaz arkadaşımdır.' diyen peygamberimizin hayatını okuyup hüzünlenmemek, gözyaşı akıtmamak pek mümkün değil. Bu siyer yolculuğunda beni en çok etkileyen anlar Efendimiz'in insanlar karşısında çaresiz kaldığı, haksızlığa uğradığı anlardı. Büyük emeklerle yetiştirilmiş 40 sahabesini kendilerine dini anlatması için öğretmen talep eden kabileye gönderdikten sonra şehit edildikleri haberini aldığındaki ciğer sızısını hissetmemek mümkün değildi. Bedir Savaşı'nın Ramazan ayına denk gelmesi sebebiyle oruçlu olan sahabelere savaş esnasında güçlü olmaları gerektiği için oruçlarını bozmalarını söylediğinde bunu tavsiye olarak düşünüp ısrarla oruca devam eden sahabeyi, sıcağın, yoğunluğun, yolculuğun, gerginliğin ve belki korkunun arasında bir de ikna ile uğraşmak zorunda kalmanın getirdiği zor halde bile 'Ey söz dinlemeyen topluluk orucunuzu açın.' şeklinde sitemle hitap ederken bakışlarımı yere indirip özür dilemek istedim. Özellikle ganimetlerin çok olduğu savaşlar sonrası, biraz daha pay almak isteyenler, sesini yükseltenler, Efendimiz'i neredeyse haksızlık yapmakla itham eden ağırlığı münafık olanlar mescide geldikçe yerin dibine girmek, kulaklarımı kapatmak istedim, O'nun zaten bildiği ve söylediği gibi 'Bilmiyorlar ey Allah'ın Rasulü, üzülme.' demek istedim. Ah... Hudeybiye... Çıkmak zorunda oldukları vatanlarına, umre yapmak üzere yola çıktıkları Mekke'ye, meşakkatli uzun bir yolculuğun ardından ulaşmış, ihramlarını giymiş tam manasıyla kendilerini hazırlamışken giremeyeceklerini öğrenen, antlaşma maddelerini sindiremeyen, umre yapmadan dönmeyi kabullenemeyen sahabe ve onlar karşısında Efendimiz'i okurken zorlandım en çokta... Havaalanından uçağa binip, indiğim yerde geri dönsem bile yaşayacağım hayal kırıklığıyla kıyaslanamayacak şartlar içerisindeki sahabeden biri olsaydım sergileyeceğim tavırdan emin olamadım. Celaleddin Vatandaş'ın siyerinde haddim olmadığını düşünsem de belirtmeden geçemeyeceğim tek bir itirazım var. Hoca belki de insanların akıllarını kullanmasını teşvik, dini hassasiyetlerinin kullanılarak kendilerinin kandırılmasına mani olunması ve hurafelerden arınmak adına sorgulamaya ve itiraza teşvik edici bir yaklaşım tercih ediyor. Bunu yaparken sahabenin Efendimiz'e 'Bu ayet mi, senin görüşün mü Ey Allah'ın Resulü?' diye sordukları, 'Hayır' dedikleri yerleri örnek gösterip, 'Bakın peygambere bile itiraz edilmiş, O dahi sorgulanmış' şeklinde, olumlayan bir yaklaşımla sunmuş bu durumu. Aklın devreden çıkarılmasını, sonsuz itaati kabul etmeyen bir okur olmakla birlikte Allah ve Resul'ünün bu durumun istisnası olduğu kanaatindeyim, pek çok büyüğün de ifade ettiği gibi... Kaldı ki siyer boyunca karşılaştığımız itiraz sahnelerinin ekseriyetle sonu hüsran oluyor, itirazı edenler pişman oluyor, özür diliyor veya ciddi bir sonucu olmuşsa tevbe ediyor. Hiçbir yerde 'İtiraz etmekle iyi ettiniz, sonucu güzel oldu.' onayı alan bir ayet, hadis zikredilmiyor, Efendimiz'e rağmen yapıldıktan sonra sonu bereketli olan bir iş örneği görmüyoruz. Öte yandan Allah ve Resul'ü daha iyi bilir diyenler övülüyor. Çok hoş, samimi bir aktarım olmuş. Teşekkür ederiz...


Mehmet Burhan, Kitaphaber için kaleme aldı. Kişisel gelişim insan hayatında düzenin ve istikrarın en iyi biçimde uygulanması anlamına geliyor. Yirminci yüzyılla birlikte gelen modern çağ insanı şehirleşme kültürüyle yaşamaya başlamıştır. Şehirleşme kültürü ise insan yaşamına etkilerini bir çok yönde göstermiştir. İntaharlar, boşanmalar, şiddetli geçimsizlik, savaşlar bunlardan sadece birkaçıdır. Aslında Kuran'ı Kerimde bunların yolu açık bir dille gösterilmiştir. Ancak günümüz insanı bir nevi popüler kültür haline gelen kişisel gelişim kitaplarına tapar olmuştur. Vedat Aydın ise bu sorunu Kuran'ı Kerim'in ışığında incelemiş ve bir çok aksaklık farketmiştir. Bulduğu yanlışlıklarıda bu kitapta toplamıştır. Kitapta en çok dikkat çeken şey, kişisel gelişim kitaplarının insanları bencilliğe yönlendirmesidir. Aslında bir kaç kişisel gelişim kitabını incelediyseniz bunu göreceksinizdir. Vedat Aydın ise bu duruma Kuran'ı Kerimden ayetlerle cevap vererek göstermektedir. Kişisel gelişim kitaplarının çürümesini ortaya çıkarırken hepsini ayet ve hadislerle sabitleştiren yazar, doğru insan tasvirinide Kuran'ı Kerim'e göre yapmaktadır. Doğru insan tasviri ise kişisel gelişim kitaplarındaki insan tasvirine hiç benzememektedir. Kuran'ın gözünden insanı tanımlaması ise şöyledir. 3- İnsanın iyilik ve kötülük kailiyeti vardır. 6- Sabır ve Tahammül bakımından zayıftır. 9- Musibet verilince ümitsiz olur, nimet verilince yüz çevirir. Yukarıda insanın Kurandan yansıması görülmektedir. Kişisel gelişim kitaplarında ise insan yücedir ve istediğine sahip olmalıdır düşüncesi yer almaktadır. Bu düşüncesini desteklemek için belirli kriterleri geçmesi gerekmektedir. Bu kriterlerin belirlenmesinde ise başkalarının hakkını gözetmeksizin bencil bir davranış takınmasını ön görmektedir. Bunu yenebilmesi için ise kişisel gelişim kitabı yazarı Kuranın bütün tefsirlerini okuyup hayatında tatbik etmesi gerekmektedir. Kişisel gelişim kitaplarını yazanlar genelde kendilerini en üst seviyede görürler. Bu onların hiçbir hata yapmayacağını gösterir. Oysa Kuranda insanın acizliği açık bir dille gösterilmiştir. Aciz olan insan hata yapar ve bu hatalarından af dilemezse yanlışa sürüklenir. Hata yapan insan normaldir hata yapmayan insan anormal olur. Hata yapmayan insan olmaz çünkü melekler hata yapmazlar sadece. Kitabın dili sade ve keskindir. Kişisel gelişim kitabının aslında Kuran'ı Kerim'in olduğunu belirten yazar bütün açıklığıyla kişisel gelişim kitaplarının çöküşünü göstermektedir. Hayatımızı gerektiği şekilde yaşamamız için mutlaka yüce yaratıcının dediklerine uymamız şarttır. Anne ve babaların mutlaka okuması gereken kitaplardan birisidir. Çocuk terbiyesinde önemli rol üstlenecektir.


1928 yılında Makedonya'nın Üsküp şehrinde doğan Necati Zekeriya ilk orta ve yükseköğrenimini aynı şehirde tamamladı. Felsefe öğreniminden sonra öğretmenlik ve gazetecilik yaptı. Şair olarak tanınansa da çocuklar için kısa hikayeler yazdı. Altmış yıllık ömründe deneme ve eleştiri başta olmak üzere çok sayıda çevirisi yayınlandı. Sevinç, Tomurcuk, Kuş adlı çocuk dergilerini yönetti. 1989'da hayata gözlerini kapatan yazar çocuklar için çok sayıda antoloji yayınlandı. Kitapları Baklanlarda konuşulan diller de dahil olmak üzere diğer dünya dillerine çevrildi. Çocuk olmanın nasıl bir şey olduğunu anlattığı ve Türkçeye çevrilen "Bizim Sokağın Çocukları", "Yeni Sokağın Çocukları" ve "Bizim Sokağın Romeo ve Jüliyeti" adlı üçlemesinin 96 sayfalık ikinci kitabı Yeni Sokağın Çocukları'nda bulunan 25 kısa öykünün sondan bir önceki hikayesinden bahsetmek istiyorum sizlere. Kuzey Makedonya'daki Türk köylerinden olan ve aynı zamanda bendenizin de köyü olan Kocacık'ın ilkokuluna adını vermiştir. Şimdi gelelim kitabın kahramanı Orhan'ın kısa öykülerinden biri olan "Orhan'la İlgili yirmi dördüncü öykü ya da Orhan'ın bir dakikalık tembelliği" adlı öyküye. Kanımca üşengeçliğin sebep olacağı durumları çocuklara anlatmak adına oldukça değerli bir anlatı. İki buçuk sayfadan oluşan kısa öyküyü buraya olduğu gibi naklediyor ve Kuzey Makedonyalı çocuk yazarının kitaplarının Türkiye'de daha çok okura ulaşmasını temenni ediyorum. "Belki inanmazsınız ama Orhan bu sabah bir gözünde sevinç, bir gözünde de acıyla uyandı. Sevinçliydi, çünkü birkaç gün sonra okullar kapanıyordu. Doludizgin koşacak, oynayacak, oynayacaktı. Acılıydı, çünkü annesiyle babası tatile gidecek; o, ninesiyle, dedesiyle kalacaktı. Orhan şimdi yalnızdı evde. Babası okula, annesi işine, babaannesi sütçüye, büyük babası da pazara gitmişti. Telefon çaldı. Orhan yerinden kalkmadı. "Herhalde biri babamı arıyor" dedi. Oysa babası onu arıyordu, onu da tatile götüreceklerini söyleyecekti. Tekrar telefonu çaldı. Orhan gene yerinden kalkmadı. "Herhalde biri annemi arıyor." dedi. Oysa annesi onu arıyordu onu da tatile götüreceklerini söyleyecekti.


Yukarıdaki açıklamanın yazılı ve sesli görüntüleri eşliğinde başladım "Türk İşi Dondurma" isimli filmi izlemeye. Bir dönem filmi olma özelliği taşıyan yapımın çekimlerinin İstanbul Kemerburgaz'da, yedi bin metrekarelik büyük bir platoda kayda alındığını yazılı basından takip etmiştim. Gerçek bir hikayeye dayanan kurgusuyla başkarakterlerden birinin seyyar dondurma satmasından mütevellit "Türk İşi Dondurma" ismiyle 2019 yılında gösterime giren filmin yönetmenliğini Can Ulkay, yapımcılığını Mustafa Uslu, senaristliğini Gürkan Tanyaş üstlenmiştir. Başrollerinde; Ali Atay , Erkan Kolçak Köstendil , Şebnem Bozoklu bulunmaktadır. Köklerinde Makedon göçmenliği olan biri olarak filmi izlememdeki temel sebebin "Üsküplü Dondurmacı Mehmet" olduğunu belirtmeliyim. Sonrasındaysa, Ali Atay 'ın Balkan göçmeni rolündeki başarısının altını çizmeliyim. Role uyumlu fiziksel özelliklerinin desteklediği yerinde şive telaffuzuyla rolünün hakkını teslim etmiştir. Film hakkında bir şeyler söylemeden önce önemli not olarak şu hususu belirtmekte fayda bulunmaktadır: Bazı kaynaklarda, Türk olup olmadığı hakkında çeşitli iddialar olan filmin kahramanlarının Osmanlı vatandaşı olmakla birlikte Afgan ve Hint asıllı mülteciler olduğundan bahsedilmektedir. Hint Müslümanı olduklarına değinilen bu kişiler için sarf edilen söylevin dayanak noktasının her iki ülkenin İngiliz sömürüsü altında olmasına ve esir olarak bulundukları gemiden Avusturalya 'ya kaçtıklarına işaret edilerek açıklama getirilmektedir. Okumakta olduğunuz yazıda bu türde bilgilere değinilmeyerek, yapımcının gerçek bir hikayeden kurgulandığını deklare etmesi noktasında sabit bir duruş sergileyerek sıradan bir seyircinin penceresinden yapım değerlendirilecektir. Filme mekan olan kentteki sinema salonlarının reklam panolarına devlet eliyle "Çocuklar buraya gelin, sizi istiyoruz!" afişlerinin asıldığı, Avusturalyalı ailelerin çocuklarını gözyaşlarıyla ve hıçkırıklarla cepheye uğurladığı anlarda savaş karşıtı bir kısım halkın "No war! ", "Stay ar home! " sesleri birbirine karışmaktadır. İlgileri olmadıklarını düşündükleri bir savaşa evlatlarını göndermek istemeyen anne babaların sesleri cılız bir "barış" çağrısı olarak kalmaktaysa da filmde yer alması, izleyene az da olsa umut vermektedir. "Ayla", "Naim", "Çiçero" ve "Müslüm" filmlerinin yapımcısı Mustafa Uslu 'nun tarihi olayları kayda alma tutumunun ürünü olan filmin yönetmeni, "Ayla" nın da yönetmenliğini yapan Can Ulkay 'dır. Vatansever iki Türk 'ün savaştan haberdar olunca ülkelerine dönmek isteği hissetmeleri olağan karşılanabilir bir durum iken olağan dışı olanın yaşam sürdükleri koskoca ülkeyi karşılarına alma cesareti göstermeleridir. Takdir edilesi bu süreci müthiş bir yapım olarak izleyeceğimi sanma süresinin bir-iki dakika devam etmesi hayal kırıklığına neden oldu. Oysaki, bahsi geçen bir-iki dakikada oldukça yoğun duygu yaşatarak izleyeni derin bir muhakemeye sürükleyen filmin ilk sahnesinde beklenti arşa çıkar nitelikteydi. Şahsi fikrimce filmin konusuysa "nefis" ti. İzledikçe "Daha iyi kayda alınsaydı keşke." dedim üzülerek. Yapımda en çok eğreti olanın espri yapmaya gayret ettirilen, "eksik akıllı" izlenimi veren ve kafası karışık karakterler oldu. Daha derinlikli karakter çözümlemeleri olsaydı ve bu karakterlerin kimlikleri, geçmiş yaşantıları, hayat görüşleri aktarabilseydi çok başka bir sonuç ortaya çıkabilirdi. Avustralya 'ya nasıl geldikleri, aileleri, doğdukları yer, savaşa neden bu kadar çok gitme isteğinde oldukları anlatılsaydı. Çok değil sadece birkaç dakika sürecek olan bu yatırım filme çok katkı sağlayabilirdi. Böylece seyircinin derinlik beklentisi karşılıksız kalmazken film ve konusuyla içselleşme ve daha evrensel bir bakış mümkün olabilirdi. Mevcut haliyle tüm bu sorular soru işareti olarak kalmakta, karakterleri bu eyleme sürükleyenin ne olduğu bilinmez olarak kalmaktadır. Film ilerledikçe; bir filmin ruhunu izleyiciye derinden hissettirmekte aracı görevi üstlenen yakın çekim sahnelerin göz ardı edildiği izlenimi uyanmaktadır. Yüz ifadesi ve duygu aktarımlarında ayrıntılara zum yapıldığında; izleyen filme uzaktan bir katılımcı değil hikayenin içindeymişçesine kendisini merkezde hissetmektedir. Filmde bu noktaya odaklanılmış olsaydı; kahramanlardan birinin eşiyle yeni doğmuş bebeğini diğerinin ise gülüşüne hayran olduğu konuşma ve işitme engelli sevdiğini Avustralya'da bırakmak gibi zor bir kararı verirken hissettikleri daha anlaşılır olabilirdi. Verilenin ne kadar zor bir karar olduğunu, gidip de dönememe ihtimalinin gölgesinde karakterlerin gelgitlerine yer verilseydi bu gelgitlerin ne kadar doğal ve insani olduğu ve neden kendilerini gitmek zorunda hissettikleri da gözle görülür ve hissedilir olurdu. Ne yazık ki şu haliyle izleyen bunu hem görememekte, hem hissedememektedir. "Madem gidemiyoruz, biz de düşmanla burada çarpışarız." diyen bu iki kişiyle izleyen arasında bir iletişim kanalı açılmış olabilirdi. Böyle bir oyuncu kadrosu ve bu kadar güzel bir hikayeyle büyük bir başarı elde edilebilirdi. Montaj hatası olarak değerlendirilebilecek bir örnek vermek gerekirse; Deveci Ali 'nin eşinin ve çocuğunun cansız bedenini kucakladığı anlarda Dondurmacı Mehmet 'in birden arkasında belirivermesi gösterilebilir. Oldukça duygu yüklü bu sahnede karakterin yüzüne odaklanan seyircinin gözünü tırmalayan bir görüntü olmuş o an. Mantık hatalarından bahsedecek olunursa iki örnekleme yapılabilir. Örneklerden ilki; Dondurmacı Mehmet 'in sevdiklerinin öldüğünü gördüğü anda şöyle bir kapıdan bakıp gitmesi, sevdiği kadın oracıkta ağlarken o yokmuş gibi davranması duygusal bir sahne için biraz garip durmaktadır. "O manzara karşısında hiç mi etkilenmedi yani?" diyecek kadar da hayrete düşürücüdür. Bir mantık hatalarının ikincisi ise; konuşma ve duyma engelli Maria ın onca insan yanı başında öldürülürken vazoya çiçek koyduğu sahnedir. Bir veya birden fazla duyusunu kullanamayanların, diğer duyularının gelişkin olduğunun bilimsel olarak kanıtlanmış olmasından ötürü; söz konusu sahnede çok sayıda kurşunun hızını, titreşimini, havada oluşturduğu akımı Maria nasıl hissetmez? Diyelim ki hissetmedi en azından son anda bir farkındalık anı kayda alınabilirdi. İşin özü; bu sahne daha başka olmalıydı. Tıpkı Dondurmacı Mehmet 'in cansız bedenler başında şöyle bir kapıdan bakıp gitmek yerine, doğal refleks olarak o anda ağlamakta olan sevdiceği Maria 'ya sarılmasının beklendiği gibi. Bir eleştiri olmamakla birlikte, karşılık bulmayan bir beklenti defilmin müzikleri üzerinedir. Fahir Atakoğlu 'nun müzikleri tartışmasız harika, diyecek söz, orası net. Ancak, gurbette olan iki vatan sevdalısı Türk 'ü konu alan yapımda bir parça memleket tınısı duymak istedi bu kulaklar. "Çanakkale İçinde" uygun görülen enstrümanlarla yine uygun görülen uyarlamayla kısacık da olsa verilebilirdi örneğin. Ya da; nereli olduğu sorulduğunda göğsünü gere gere "Üküpliyım ben." diyen dondurmacı Mehmet 'in ön planda olduğu sahnelerde inceden inceye "Bir Fırına Tuttu Bizi" işitilebilirdi. Filme dair belki de en temel bilgi olan "Bu Türkler nasıl Avusturalya 'ya gitti?" sorusu yanıt bulmamakla beraber yapımın emek istediği aşikardır. Bu gerçekliğe rağmen, çekim kalitesi ve yeni inşa edildiği çok belirgin olan plato mekanları göz önüne alındığında filmin "aceleye gelmiş" bir hali olduğu çıkarımında bulunulabilir. Biraz daha üzerinde çalışılmış olsaydı; savaşın bir kazanım olamayacağı, kahramanların neden cepheye neden bu kadar çok gitmek istedikleri, savaşın cereyan ettiği yere binlerce kilometre uzaklıkta birbirini tanımayan insanların arasında beliren düşmanlığın yersizliği ve anlamsızlığı daha iyi anlatılmış olurdu. Evrensel bir iş çıkartılması ihtimalinin kaçırılmış olduğu filmin; akıcı, izleyeni sıkmama güzelliği ve ülkenin sembolü kanguru görseline rağmen plato filmi olduğu söylenebilir.


Çocuklar ve gençler için hazırlanmış öykü-hikaye tadında bir anlatımı olan bir eser. Peygamberler tarihinin çocuklar için olanı olarak ifade edersek hata etmiş olmayız. Nedvi, Arapça olarak bu eserin bir ilk olma özelliği taşıdığını ifade ediyor. Bu kitabın yazılış hikayesi ile ilgili Nedvi, yeğeninin sürekli hikaye kitabı okuduğunu fakat okuduğu hikayelerin dini içerikli olmadığını, peygamberlerin hayatını anlatan hikayeler aradığını, bulamayınca da kendisinin yazdığını ifade ediyor. "Birinci bölümde, hidayet ve iman ilişkisini ele aldık. Yaratılmada hiçbir fonksiyonu olmayan insanın hidayet ve iman ilişkisindeki fonksiyonunu ve gayretini, Allah'ın, kulun bu gayretine nasıl karşılık verdiğini ve bunu Kur'an'ın nasıl açıkladığını belirlemeye çalıştık. İkinci bölümde, ibadet ilişkisini inceledik. Bu ilişkide Allah ile kul arasındaki karşılıklı bağların nasıl tecelli ettiğini, ibadet ve dua ile Allah'a yaklaşan kulun ulaştığı ve elde ettiği sonuçların neler olduğunu ve Kur'an'ın bunu nasıl anlattığını belirtmeye çalıştık. Üçüncü ve son bölümde Allah'ın kulu ile olan "rububiyyet" ilişkisini açıklamaya çalıştık. Bir ismi de "Rabb" olan Allah'ın terbiye edici vasfının kulları ile olan ilişkisi nelerdir? Allah bunu Kur'an'da bize nasıl açıklamıştır? Allah-kul ilişkisinin en son noktası olan Allah'ın kullarına olan ebedi mükafatını, cennet, nimet, sevgi, muhabbet, rıza ve saadetini Kur'an'ın açıklamalarıyla anlatmaya çalıştık. Kur'an, insan, kadın, iman, salih amel, maruf ve münker, emri bil maruf nehyi anil münker, iblis-şeytan, ahiret, vahiy, peygamberlik ve Kur'an'da dinler kavrsamsal olarak ele alınıyor. "Günümüzde ilgi odağı haline gelen beden dili, herkes gibi bizim de dikkatimizi çekti. Bu konuda yaptığımız araştırmalar bizi Kur'an metnini beden dili açısından incelemeye itti. Modern dilbilim ışığı altında Kur'an metnini dilbilimin farklı bilim dalları açısından değerlendirmeye tabi tuttuk. Gördük ki ta 7. asırda Kur'an, hayvanların da bir dilinin olduğunu örneklendirerek; mesajını sunarken sözlü dili, semiyolojinin konusu olan evrendeki tabiat işaretlerini, sembol dilini ve beden dilini mesaj aracı olarak kullanmada eşsizliğini ortaya koymuştur. Kur'an'ın günümüze kadar yapılan yorumlarında O'nun, beden dilini mesajlarında araç olarak kullandığına dair üç-beş kelimeyi geçmeyen ve bilinçsizce yapılan açıklamalar dışında fazla bir bilgiye rastlanmaz. Sosyal bilimler alanında dilbilim ve onun bilim dallarından biri olan beden dilinin farkına geç varılması, bunda etken olabilir. "Bir düşüncenin anlaşılmasında kavramların çok büyük bir önemi vardır. Bu nedenle anlaşılarak yaşansın diye indirilmiş olan Kur'an'ın, söz konusu bu anlaşılma süreci içerisinde öncelikle kullandığı kavramların anlaşılması gerekmektedir. Kavramlar doğru anlaşıldığında muhakkak ki düşünce de doğru anlaşılacaktır. Yaşayan her şey gibi kelime ve kavramlar da zamanla değişmekte, yeni anlamlar kazanmakta ve eski manalarından bir kısmını ya da tamamını kaybedip başka bir anlamda kullanılabilmektedirler. Bu nedenle Kur'an bağlamında bir kelime ya da kavramın şu anda hangi anlama geldiğinden çok, vahyin o kelime ve kavramı kullandığı anda söz konusu kelime ve kavramın hangi anlamlan ihtiva ettiği daha önemlidir. Çünkü vahiy, kavramı, o günkü manasında kullanmıştır. Başka bir ifade ile Kur'an, kullandığı kavramları, anlam sahalarını arka planlarını dikkate alarak kullanmıştır. Bunu tespit etmenin önemli bir yolu da Kur'an'ın ilk muhatabı durumundaki insanlardan bize kalan yazılı ve sözlü kültürün iyiden iyiye incelenmesidir. Kur'an'da insanların uyması veya kaçınması istenilen inanç, söz ve davranışların, Allah'ın istediği şekilde oluşabilmesi, bu kavramların iyi ve doğru anlaşılmasına bağlıdır. Eğer Kur'an'da kullanılan kavramlar yanlış anlaşılırsa uygulama da yanlış olur. Bu takdirde istenilen sonuca ulaşmak mümkün olmaz. Bu sebeple Kur'an kavramlarının çok iyi anlaşılması, izah ve tahlil edilmesi gerekir. "Çocukla ilgili bahislerin tespiti maksadıyla Kur'an-ı Kerim'e atf-ı nazar edince, gerçekten gördük ki, O, "mübin bir temel Kitap" olma vasfına uygun şekilde, çocukla alakalı ana bahisleri, mühim meseleleri açık seçik olarak beyan etmekte, problemleri hail ü fasl eylemektedir. Ayrıca, çocukla alakalı o kadar çok meseleye yer vermektedir ki, bunlardan sadece bir tanesinin hakkıyla işlenmesi bir tebliğin hacmini fazlasıyla taşır. Bu sebeple, başlatılan çalışmayı bir tebliğin dar sınırları içinde tutmaktansa, tabii seyrinde serbest bırakarak, konunun normal bütünlüğünü sağlamayı tercih ettik. Böylece bu çalışma ortaya çıktı. Şunu da belirtelim ki, çocuk mevzuunu çok yönlü olarak ele almış bulunan Kur'an-ı Kerim, her mevzuda takip ettiği metoda uygun olarak, burada da meseleleri her seferinde doğrudan ele almamış, çoğu kere dolaylı olarak temas etmiş geçmiştir. Bu sebeple mevzu, üzerinde tekrar tekrar duruldukça zenginleştirilip genişletilecek mahiyettedir. Bu mevzuun müstakil ilmi bir araştırma konusu henüz yapılmamış olması da gelecekte konunun ne kadar zenginleşeceğinin bariz bir delili olmaktadır. Biz bu çalışmada fazla teferruata ve detaya inmeden ilk bakışta nazara çarpan ana meselelere parmak basmaya çalıştık. Ayetlerin açıklanmasında zaman zaman hadislere ve alimlerin yorumlarına başvurduk. Yer yer dikkatimize çarpan inceliklere de kesin bir hüküm maniasında olmaksızın başlıklar halinde dikkat çektik. Ana başlıklar ve bunları takip eden tali başlıklar her seferinde tam bir mantıki teselsül ihtiva etmeyebilir. Çocukla alakalı bahislerin Kur'an'daki zenginlik ve renkliliğini göstermek maksadıyla değişik ve imkan nispetinde çok sayıda başlıklara yer vermeye çalıştık. Böyle yapmaktaki gayelerimizden biri de "Kur'an'da Çocuk" bahsinin terbiye, psikoloji, hukuk gibi muhtelif ihtisas dallarına mensup kimselerce, farklı nokta-i nazarlardan tetkik konusu yapılabileceğini göstermektir. "Çalışmamızda astronomik, jeolojik, insan fizyolojisi ve psikolojisi; ferdi, içtimai, siyasi, iktisadi, hukuki, dini ve ahlaki sahalardaki dengelerin Kur'an'daki yer ve ehemmiyetini sergilemeye çalıştık. Çalışmalarımız neticesinde bulduğumuz bilgilerin bize tuttuğu ışık altında, uçsuz bucaksız gibi görünen evrende, her münasebetin bir denge prensibine muhtaç olduğuna tanık olduk. Buna bağlı olarak da Yüce Allah'ın evrendeki dengelerin daha çok boyutlu ve evrendeki kadar mükemmelini, beşeriyetin hür iradesine kurdurtmak istediğini anladık. Hatta öyle ki insanlığa yüklenen İlahi tekliflerin, beşeriyetin fert ve cemiyet; madde ve ruh planında birtakım dengelerini kurmaya müteveccih olduğu intibaına varmaktan kendimizi alamadık. Bu itibarla bize, İnsanlığın asli vazifelerinden biri daha tecelli etmiş oldu. Bu yüzden bizde, insan-ı kamil'in alemlerde biricik ve temel denge unsuru olduğu kanaati uyandı. Ve biz, neticede bütün evreni kuşatacak olan "kozmik felaket" yani kıyamet, İnsan-ı kamilin dünyayı terk edişini takip edecektir, kanaatine vardık. Böylece bu çalışmamızla biz hem denge olgusunun ehemmiyetini ve hem de insan-ı kamilin denge kanunuyla olan çok hassas münasebetini sergilemeye çalıştık. Dolayısıyla insan ve kainat İlişkisine daha farklı bir bakış açısı kazandırmış olduk. Birinci bölümde, Velayet ve Adavet kelimelerinin lügat ve terim anlamları, Kitab-ı Mukaddes ve Kur'an-ı Kerim'de kullanılışları ve Kur'an-ı Kerim'de aynı anlama gelebilen kelimelerin tahlilleri yapılmaktadır. İkinci bölümde, söz konusu terimlerin nitelikleri, Şeytan, Müşrik, Ehl-i Kitap ve Münafıkların durumları incelenmiştir. Üçüncü bölümde. Kur'an-ı Kerim'de gerçek dost olarak belirtilen Yüce Yaratıcı, Hz. Peygamber ve inananlar ele alınmaktadır. Dördüncü bölümde, İslam'ın muhatap kabul ettiği insanların karşılaştırılması yapılır. Kur'an-ı Kerim ve Kitab-ı Mukaddesin ele aldığı konuların bir değerlendirilmesi yapılarak, neticeye gidilmeye çalışılır. Bunlara ilaveten, Müslüman ve inanmayan insanların karşılıklı ilişkileri Kur'an açısından değerlendirilerek dostluğun oluşması hedeflenir. "Kur'an'da duanın sabır ve namazla birlikte, salih amellerle takviye edilerek yapılması gerektiğine ilişkin sık rastlanan vurgular; çalışmamızın gayesinin oluşumunda bize rehberlik etmiştir. Bu gayeyi şöyle özetlemek mümkündür: "Duanın kuru kuruya söylenmiş sözler yığını olmayıp hayata çekidüzen veren, varoluşumuzu anlamlandıran eylemler olduğu"nu her fırsatta vurgulamak; gönüllerimizi ve davranışlarımızı dua ile anlamlandırmak... Bir başka deyişle Allah'ı anmayı hayatın gayesi olarak gören; Allah'ın da kendilerini dünyada ve ahirette salihler içinde anacağı müminlerden olabilmek... "Bu çalışmamızda Ehl-i Kitab olan Yahudi ve Hıristiyanların Kur'an-ı Kerim'de yer alışlarını müspet ve menfi yönleriyle ele alacak ve onların ehl-i necat, yani Müslümanlar gibi cenneti hak eden kurtuluş ehlinden olup olmadıklarını ortaya koymaya çalışacağız. Zira bu konuda bazı kimseler mesnetsiz birtakım iddialarda bulunmaktadırlar. "Kitabı hazırlarken şu yöntemi kullandım: Kur'an'da Musa ve Firavun kıssasıyla ilgili yerleri tespit ettim. Daha sonra bunları, Üstad Mevdudi'nin "Tefhimul-Kur'an"ından tercüme ettim. Üstad'ın zikrettikleriyle, İbni Kesir, Şevkani, Beyzavi ve Alusi'nin tefsirlerinde anlatılanları karşılaştırdım. Kitabı kaleme alırken mekik dokuduğum bu ülkelerde ancak bu kadarını yapabildim. Büyük Şeytan Emperyalizm ve modern fitne odakları, Misyoner hareketler, Mason cemiyetler, Yehova şahitleri, Siyonizm, Oryantalizm, Gizli istihbarat teşkilatları, batıl ideolojilerde resmi din kurumları modern fitne odakları olarak anlatılıyor. "İnsanlar için hak ile batılın ne olduğunu öğrenmeleri, her iki dünyadaki saadet ve başarının yasalarını öğrenmek anlamına gelir. Hak için çalışan bir topluluğun bulunması, en az güneş ve havanın varlığı kadar önemlidir. Bundan dolayı olacaktır ki, İnsanların haktan uzak kalmamaları ve batılın pençesine düşmemeleri için Allah her asırda hakka davet edecek bir topluluk halk etmiştir. Kavram kargaşasının olan gücüyle kızıştığı günümüzde, hakk ile batılı tanımak isteyenlere bir nebze de olsa yardımcı olabildikse kendimizi bahtiyar addederiz. Hakkı bilmeden onu anlatmanın ve ona çağırmanın imkansız olduğu bilinen bir gerçektir. Allah'ın hak olması, Kitabının hak olması ve hak ile indirilmesi, Resulullah'ın bir isminin hak olması, ahiretin, cennet ve cehennemin hak olması, bütün peygamberlerin de hak için mücadele veren birer hak öncüleri olmaları; küfür, şirk, şeytan, cehalet, zulüm ve günah gibi tüm kötülüklerin de batıl kavramı altında toplanmaları, Müslüman için bu iki kavramı öğrenmenin ne derece gerekli olduğunu ortaya koymaya yeterli olur kanısındayız. "Bilgi çağı" olarak adlandırılan 21. yüzyılın başlangıç yıllarını idrak ettiğimiz şu günlerde, her zamankinden daha fazla Kur'an'ın ve onun insanlığa tebliğcisi Hz. Peygamber'in evrensel mesajını ve bu mesajın her alanda çağımıza dönük yüzünü tespit eden özgün çağdaş araştırmalara şiddetle muhtacız. Kur'an'da Hz. Peygamber'e Sorulan 13 Soru adıyla kaleme aldığı elinizdeki bu kitabında Kadir Canatan, Kur'an'da yer alan ve çağdaşlarının Hz. Peygamber'e sordukları 13 önemli soruyu sosyolojik ve antropolojik perspektifle incelemektedir. Böylece bugüne kadar müstakil olarak araştırılmamış bir konuyu modern bir üslupla dikkatimize sunan Canatan'ın bu kitabı, sahasında bir ilki temsil etmekte ve son yıllarda nitelikli örneklerini gördüğümüz "konulu Kur'an tefsiri/et-tefsiru'1-mevdui" çalışmalarına da önemli bir katkı özelliği taşımaktadır. "Biz bu çalışmamızda, yüce Rabbimizin Kur'an'da bize ibadeti nasıl tanıttığını, "Allah'a ibadet" ile Allah'tan başkalarına ibadetten ne kastettiğini anlatmaya çalıştık. Günümüz insanı, "ibadet" deyince namaz, oruç, hac gibi belli sayıda görevleri ifa etmeyi anlıyor. Kur'an'ın iman, ibadet, ahlak, muamelat gibi kısımlara ayrılması, her birinin diğerinden bağımsız gibi algılanmasına sebep oluyor. Halbuki Kur'an, bunları bir bütün olarak sunuyor; hepsine "din", "İslam", "şeriat", "sırat-ı müstakim" diyor. Namaz kılmak ibadet olduğu gibi Kur'an'ın herhangi bir emir ve yasağına uymak da ibadettir. Yani Kur'an, "Allah'a ibadet" kavramı ile sadece belli sayıda görevleri değil, iman, ahlak, salih amel, evlenme, boşanma, miras, ticaret, helalinden rızık kazanma, çalışma, temizlik gibi bütün İslami görevleri kastediyor. İbadet mefhumunun, yaşanılan hayatın ayrıntı olarak düşünülebilecek tarafları dahil tüm yönleriyle olan ilgisini tespit ettikten sonra şunu söyleyebiliriz: Birçok insan, bilerek veya bilmeyerek "Allah'tan başkasına ibadet" ediyor; böylece şirke düşüp, hüsrana ve ziyana uğruyor. İnsanın, yaratılışının biricik gayesi olan "ibadet"' görevini hakkıyla yerine getirebilmesi için "ibadetin ne olduğunu iyi bilmesi gerekir. Bu küçük eserde "Kur'an'ın bize ibadeti nasıl tanıttığı"nı ortaya koymaya çalıştık. "Araştırmamızın birinci bölümünde önce ihsan'ın lügat ve ıstılah manalarını ele aldık. Sonra bu kavrama yakın manada olan diğer Kur 'ani kavramları inceledik. Daha sonra Allah'ın her şeyi ihsan üzere yaratması üzerinde durduk. Hemen akabinde ihsan'ın nasıl ve kimlere yapılması gerektiğini açıkladık. Yine bu bölümde bu kavramın hadislerde nasıl geçtiğini, muhaddis ve mutasavvıfların bunu nasıl anladıkları üzerinde durduk. "Elinizdeki bu kitap, "Kur'an'da İmtihan" adıyla yapılmış bir doktora çalışmasıdır. Çalışmanın orijinalliğini bozmamak için kısmi şekil değişikliği dışında aynen yayınlanmasını istedik. Her düşünce sistemi, hayatı kendi bakış açısıyla yorumlar ve anlamlandırır. Vahye inanan insanlar olarak bizim hayata bakışımız ve onu yorumlayışımız Kur'anidir. Kur'an, hayatın "insanın imtihanı" için yaratıldığını bildirir. Dolayısıyla evrene imtihan olunan yer, insana da imtihan olan varlık misyonu Kur'ani bir misyondur. Biz, Kur'an'ın yüklediği bu misyonu çalışmamıza konu edindik. "Biz araştırmamızı bir giriş ve dört bölümden oluşturduk. Girişte infakla ilgili özet bilgiler vererek içeriği konusunda genel bir tasnif yapmaya çalıştık. Birinci bölümde infak ve tasaddukta göz önünde bulundurulacak hususlar maddeler halinde anlatılmaya çalışıldı. İnfak ve müesseseleri üzerinde duruldu. İslam Tarihi'nin ilk dönemlerinden günümüze kadar kurulan müesseseler ve bu müesseseleri ayakta tutan unsurlar hakkında genel bilgiler verilerek, bu müesseseler örneklerle tanıtılmaya çalışıldı. Ayrıca bu müesseselerin sosyal hayatımızı çekip çeviren müesseseler oluşları bakımından da ehemmiyetleri üzerinde duruldu. İkinci bölümde infakın çözümlediği problemler değerlendirildi. Üçüncü bölümde insanın yaratılışına uygun maksadı gerçekleştirebilmesi için gerekli olan donanıma sahip olabilmesi bakımından onun sosyal güvenliğe olan ihtiyacı üzerinde durulmuştur. Bu da infak-iktisat, infak-yatırım, infak-üretim ilişkilerini ele almayı gerektirmiştir. Dördüncü bölümde infakla ilgili ayetler ve kısa yorumlarını anlattık. "Biz de şimdi bu naçiz eserimizle, tevhid kelimesindeki sıraya uygun olarak önce İslami tevhid bakımından zihinlerde ve gönüllerde olmaması gerekeni tanımaya ve tanıtmaya çalışacağız. Böylece öncelikle Allah'tan başka ilahları reddetmenin yollarını arayacağız. Çünkü olmaması gereken sahte ilahları kabul edenler kafirler ve müşriklerdir. Çalışmamız, Kur'an'ın ışığında bunları ve yollarını tanıma, kimliklerini tespit etme ve böylece gerçek mümin kimliğini bulma gayesine yöneliktir. Maksadımız, bu tespit ve teşhisi kolaylaştırmak, tevhidi çizgiye ulaşabilmektir. Dayanağımız, kitap ve sünnet ile onları iyi anlayan alimler; metodumuz, Allah Resulünün ve peygamber varisi alimlerin tebliğ metodudur. "İnsan, varlık şartlarının bir icabı olarak bilinmeyene, görünmeyene, esrarlı olana karşı hep iştiyak içinde olmuştur. İnsanın önüne geçilmez bu arzusu onu, sürekli olarak görünenin ötesiyle bir şekilde ilgilenmeye itmiştir. Filozof, "gayb"ı bir varlık ve bilgi problemi olarak görmüş, kelamcı bu problemi yine varlık ve bilgi açısından vahyi verilerin sınırları içinde çözümlemeye çalışmış, mistik ise bize göre onu, genellikle bir varoluş gerçeği olarak algılamış, gaybi bilimlerle uğraşanlarsa onunla bilgi alış verişi içinde olmaya çalışmışlardır. "Bu çalışmada öncelikle kalb kavramının, İslam öncesi, yani cahiliye dönemi ile İslam sonrası dönemdeki kullanışları üzerinde durulacak, bu kavramın uğradığı anlam kaymaları ya da kazandığı anlam içerikleri tespit edilmeye çalışılacaktır. Ayrıca Kur'an'da kalb sözcüğünün anlam alanı irdelenecek, kalbin akıl, sorumluluk, irade, vahiy, iman, nifak, duyular, fuad, sadr ile olan ilişkisi araştırılacak, kalp katılığı, kalp kirliliği, kalp körlüğü, kalbin mühürlenmesinin sebepleri üzerinde de durulacaktır. Yine Kur'an'ın büyük bir önem atfederek üzerinde hassasiyetle durduğu sağlıklı kalbin nasıl olması gerektiği hususu da üzerinde yoğunlaşacağımız konulardan birisi olacaktır. "Girişte, insan ve insana mahsus temel kuvvetleri tanıtmaya ve bunların genel bir çerçevesini çizmeye çalıştık. İnsan kavramı, diğer bütün kavramların temel noktası ve merkezidir. İnsanın, İnsan hakkındaki görüşü, insanın kendine bakış ve yorumlayışı, onun bütün diğer kanaat ve görüşlerini temellendirecek ve onları derinden etkileyecektir. Bu sebeple diğer bütün prensiplerin çözüme kavuşması, insanın kendi kendini çözmesine bağlıdır. Bu açıdan biz, giriş bölümünü az da olsa geniş tutmaya çalıştık. Birinci bölümde, konumuzun temelini oluşturan kavramlar üzerinde durduk. Nankörlükle anlam yakınlığı olan kavramları, nankörlükle zıt anlamlı olan kavramlar arasındaki ilişkileri ve nankörlüğü oluşturan sebepleri izah etmeye gayret ettik. İkinci bölümde nimetin mahiyetini, maddi ve manevi açıdan nimetin kısımlarını ve nimet-şükür ilişkisini inceledik. Zira Küfran-ı nimet yani, nimete karşı nankörlük söz konusu olunca ilk önce akla gelen nimetlerdir. Nimet-şükür ilişkisinin bu bölümde ele alınmasının nedeni de bu münasebetten kaynaklanmaktadır. "Girişte nefs kelimesinin sözlük ve terim olarak taşıdığı manalar üzerinde durduk. Birinci Bölüm'de Kur'an-ı Kerim'de nefs'in kullanılış biçimlerini incelemeyi uygun gördük. Nefs'in Allahu Teala ve diğer ilahlar hakkında kullanılması, ruh, kalp, gönül, insanın iç dünyası, bedeni, bedenle birlikte ruhu, kötülüğü emredici özelliği, zat, cins, tür gibi manaları ifade edişi ile nefs'in diğer kullanılış şekillerini bu bölümde sunmaya çalıştık. Bu ilk kısımda Kur'an'da bizzat geçen ayet-i kerimeleri ön plana çıkartmaya gayret ederek ileriki bölümlere ışık tutmayı ve zemin hazırlamayı amaçladık. İkinci Bölüm'de ise nefs'in değişik ilim dallarınca nasıl algılanıp yorumlandığını; felsefe, kelam ve tasavvuf ekollerince nefs'e ne tür anlamlar yüklendiğini, sıfat ve özelliklerinin neler olduğunu, kısacası mahiyetini; nefs'in beden, kalp, akıl, şeytan ve ruh ile ilgisini, sıfat ve özelliklerini incelemeye çalıştık. "Çalışmamız üç bölüm halinde ele alınmıştır. Birinci bölümde nesihle ilgili temel bilgilere işaret edilmiş, delillere, tartışmalara, müspet-menfi görüşlere, istisna-tahsis ilişkisine, neshin şartlan ve kısımları konularına değinilmiş, bu konularda hakkında özlü bilgiler verilmeye özen gösterilmiştir. İkinci bölümde, farklı kaynaklarda neshi ileri sürülen ayetler ele alınarak, objektif kriterler ölçüsünde neticeye gidilmeye çalışılmıştır. Kur'an'da neshin olduğunu ispatlamaya çalışan bir eser. "Peygamberlere karşı tavırları ele alışımızın amacı, bu konuda Kur'an-ı Kerim'in kendi bütünlüğünü anlamaya çalışmak, daha sonra da özelde, kıssalar ile verilmek istenen ilahi mesajın, onun taşıyıcılarının rolünü ve önemli bazı üslup özelliklerini kavramaya ulaştıracak bir çalışma ortaya koymaktır. Hareket noktamızı, "Kur'an-ı Kerim'in indiriliş gayesi, peygamberlerin toplumlarıyla ilişkilerinde somutlaşan mücadeledir" şeklinde formüle edebiliriz. Kur'an-ı Kerim'in bütün üslup şekilleri için geçerli olan bu prensibe göre, kıssaların amacı; merak gidermek, eğlendirmek, bazı tarihi olayları hikaye şeklinde anlatmak değildir. Bilakis kıssaların amacı, Kur'an-ı Kerim genelinde insanlığa anlatılmak istenen ilahi mesajı, tarihi gerçeklik içinde daha çarpıcı ve inandırıcı bir üslupla muhataplarına sunmaktır. Kur'an, bin dört yüz küsur sene önce en büyük hedefinin insanların barış ve huzur içinde yaşayabileceği bir toplum meydana getirmek olduğunu ilan etmesiyle, yeniden dünya gündeminde ilk sırayı almıştır. O, kendisinin hakkıyla anlaşılması şartıyla insanların bütün dertlerine deva olacağını garanti etmektedir. Müslüman toplulukların tarihinde, Kur'an'ın va'dettiklerinin gerçekleştiği dönemlerin varlığı, onun verdiği bu garantinin bütün zamanlar için geçerli olduğunun delilidir. Bu nedenle Kur'an'ın, insan ve toplum olguları, bunların yapıları ve özellikleri için söylediklerini anlamaya çalışmak, büyük önem taşımaktadır. Kur'an, daha önce yaşamış ve helak edilmiş kavimlerin hayatlarından kesintiler sunmaktadır. Yükselme ve çökmelerini hazırlayan hastalıkların neler olduğunu haber vermektedir. Şüphesiz bundan amacı, insanların bu olaylardan öğüt alarak aynı yanlışları tekrarlamamalarıdır. Şirkin tanımı Kur'an'ın ışığında kesin bir şekilde açıklığa kavuşturulmuştur. Bu araştırma, karanlık şirk okyanusunun çağlar boyunca, Kur'an'ın belirttiği insanlara nüfuz eden birçok sebeplerini de içine almaktadır. Şirkin insan hayatı üzerine yaptığı etkiler, sayılamayacak kadar çoktur. Bu araştırmanın diğer önemli bir konusu da ameli şirktir. Olaylar kendi zıtlarıyla daha iyi muhakeme edilir. Bu amaçla önce Araplar arasındaki şirkin bütün özelliği incelenmiş ve onu oluşturan faktörler ortaya konmuştur. Dünyanın çeşitli kısımlarındaki şirk'e, Kur'an'ın, onların köklerini kazıyacağı açısından bakılmıştır. "Bu mütevazı araştırmamızda. Kur'an'ın nasıl bir tevhid eğitimi öngördüğünü araştırmaya çalıştık. Bilindiği gibi İslam, tevhid esasına dayalı bir dindir. Aynı zamanda bütün peygamberlerin insanlığı çağırdığı yol, yine tevhid yoludur. Tevhid, Allah'ın varlığına, rablığına, ilahlığına, güzel isimler ve yüce sıfatlara sahip oluşuna, uluhiyet ve rububiyette ortağının olmayışına, zatında, sıfatlarında ve isimlerinde denginin bulunmayışına inanmak ve bunların gerekli kıldığı davranışları gerçekleştirmektir. Tevhidin dünyadaki gayesi, kalbe hak üzere istikamet kazandırmak ve onu yaratıklara boyun eğmekten kurtarmaktır. Ahiretteki gayesi ise, cehennemde ebedi kalıştan kurtarmak ve cennete sokmaktır. Tevhid İslam inancının özüdür. Çünkü bu inançta yaratma, hükümranlık, dönüş, hesap sorma, her işi evirip çevirme, sadece Allah'a aittir. Onun için tevhid, küfredip nankörlük edilmeye ve isyana değil; itaata layık bir tanrıya imandır. Kuran'da tevhid sağlam delillerle ortaya konmuş, selim aklın ve fıtratın inkar edemeyeceği boyutta takdim edilmiştir. Kur'an'ın sunduğu tevhid ilme ve akla dayanır. Çünkü insan, önce bilir, sonra da bu bilgisini inkar etmemesi gerektiğini düşünür, yani akleder ve daha sonra da inanır. Zaten iman, ilmi ve akli esaslara dayanmazsa, sübjektif bir kanaatten öteye geçemez. "Çalışma, bir giriş ile üç bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında, genel olarak zaman hakkında yapılan tanımlar, diğer dillerde zaman anlamında kullanılan kelimeler, varlık ve zamanın tabiatı gibi konular özet olarak ele alınmıştır. Birinci bölümde, felsefe ve bilim açısından zamanla ilgili problemler ele alınarak sorgulanmıştır. İkinci bölümde, Kur'an'da etimolojik yapı ve semantik analiz, zaman açısından incelenmiş, zaman ifade eden kelimeler ise ifade ettikleri zaman ölçümüne göre tasnife tabi tutularak, kozmolojik zaman ifade edenler, biyolojik zaman ifade edenler ve süresizlik ifade edenler diye üç başlık altında işlenmeye çalışılmıştır. Bu bölümde ele alınan ayetler, lügat, tefsir, hadis, kelam, felsefe, fizik, tıp ve jeolojiden elde edilen bilgilere, kavram, semantik, dil ve anlambilimle ilgili çalışmalardan elde edilenler de katılarak, bir bütün olarak değerlendirilmeye çalışılmıştır. "Tarih boyunca insanlar doğru ile yanlış, başka bir ifadeyle hak ile batıl arasında dolaşmışlardır. İnsanlardan bazıları Allah'ın kendisine indirdiğini kabul edip ona uyarak doğruya, hakka uymuşlar; bazıları ise fıtratlarının gereğini yerine getirmekten kaçınıp, yaratılışlarının özgünlüklerinden kendilerini sıyırmağa çalışarak, yani batılı seçerek zulüm yoluna yönelmişler, kendilerine ve başkalarına emrolunduklarının dışında tekliflerde bulunarak bu dünyada, yok olanı, gereksizi seçmişlerdir. Kısaca insanların hayat tarzlarını şu iki esasa göre değerlendirmek lazımdır; hak ve batıl. Biz, araştırmamızda gerek sözlük gerek Kur'an terminolojisi yönünden 'batıl' kelimesinin yerine, özdeş anlamda olan "zulüm" kelimesini kullanacağız. Bu durumda: insanların yaşayış biçimlerini gene iki tarzda değerlendirmek mümkün olacaktır; "Hak" ve karşıtı "zulüm".


Bunlara benzer bir rutinim yok. Ama yazının türüne göre değişen alışkanlıklarım veya davranışsal eskizlerim var. Mesela şiir yazacağım süreci hissediyorum, o anlarda dalgınlığım artıyor, diğer işler, görevler, beni o şiir halinden koparacak diye korkuyorum. İnceleme veya eleştiri yazacaksam, kitap veya yazı olmasına göre değişir. Kitap ise ortalama bir yıl konu ve yan okumalarla sürer, eskiden not alırdım şimdi işaretlediğim çalışmaları çalıştığım ortamda bulunduruyorum. Önce iskeleti çatarım; yani kitabın planını kurarım; sonra her bölümde neyin üzerinde duracaksam onu esas alan ham bir metin oluştururum. Sonra yazmaya başlarım. Birkaç sayfalık bir yazı ise problem bir süre kafamda dolaşıp durur, esas olarak ne söyleyeceğimi yani yazının ana fikrini oluşturmaya çalışırım. Sonra sıvası boyası falan gelir. Ama bir balkon yazarı olduğumu söyleyebilirim. Kitaplarımın çoğunu oturduğum evlerdeki balkonlarda yazdım. Alışkanlık oldu şimdi çalışma odama girip yazmak beni sıkıyor. Her ikisi de değil daha doğrusu eleştiri metinleri yazarken çok aklı başında bir adam olmaya çalışıyorum. Şiir konusu farklı tabi. Ama o da hayal kurma veya hayal kırıklığının dışa vurumu falan değil. Bir iç yaşama biçiminin ses, anlam ve söz olarak dilde biçim bulmasıdır. Bu yaşantı elbette herkesin görüp bildiği dışsal yaşantım değildir. Ama şiirdeki imgelerin, simgelerin bütün mecazların sosyolojik, bir kültürel, siyasal ideolojik yaşantımla da örtük bağları vardır. Bilincimiz, kişisel yaşantılarımız ve duyarlık biçimlerimiz şiire sinerler. Başka bir deyişle, yaşantı ve duyarlığımızın içinde, üretim ve hareket yeteneği kazanmış olan bilinç, dilde farklı bir kök salarak şiire dönüşür. Yazar olmalıyım değil de edebiyatla uğraşmalıyım şeklindeki kesin hükmüm başka bir fakülteyi okurken oluştu ve o fakülteyi bırakıp edebiyat bölümüne geçtim. Beni yazmaya teşvik eden asıl şeyin kimliğim karakterim olduğunu kabul ediyorum. Yaşadığım, duyduğum, hayal ettiğim, inandığım, rüyasını gördüğüm bir hasıladır; hayatın içerdiği, umut, acı, hayal, korku, iyilik, kötülük yani bütün insan yüküdür beni yazmaya götüren arka plan. Yazmak için bana yol gösteren bir kişi olmadı ama yazmaya başladıktan sonra özendiğim imrendiğim yazar ve şairler oldu. Yazar olmak isteyenler genellikle kendilerine bir usta seçip onun önerilerini kılavuz bilir. Sizi usta bilen yazar adaylarına tavsiyeleriniz nelerdir. Kişiler değil de daha çok iyi metinler/iyi eserler benim ustam oldular. İyi romanlar, iyi hikayeler, iyi şiirler, iyi eleştireler, esaslı türküler hatta. İyi olduklarını nasıl anlıyorum derseniz; içimde yazma, söyleme, konuşma arzusu uyandırıyorlar. Dediğiniz gibi beni usta bilenler varsa onlara da aynısını tavsiye ederim. 20'li yaşlardan beri yazmadığım zaman olmadı; bu yüzden yazmasam ne olurdu hiç bilmiyorum. Ama zaman zaman yazamamak korkusu duymadığım söylenemez. Evet, yakınlık duyduklarım oldu. Ama zaman içinde bu yakınlıklar değişti galiba. Yakınlık da demeyelim belki. Bir yanınızı bulduğunuz kurmaca veya gerçek kişiler. Mesela bir ara Tutunamayanlar'ın Tututanamayan'ı, bir ara ilginç bir şekilde Saatleri Ayarlama Enstitüsü'nün Hayri İrdal'ı. Şiiri İsmet Özel gibi idrak ediyorum dediğim de oldu; Tanpınar'ın geç kalma takıntısı hepimize sirayet etmiş dediğim de oldu. Rasim Özdenören'in sükuneti beni hep etkilemiştir mesela. Çok fazla insan çok fazla etki.. öyle diyelim. Şair olarak derdim ne olabilir? Kapitalizmin klişelerine ayartıcılığına teslim olmamaya çalışmak; öfkeyle, susmayla, bazen de ironiyle kendimin, ahalimizin ve yeryüzünün haytalıklarını ve zalimliklerini eleştirmek; ruhumun tutunduğu, tutunamayıp kaydığı duvarları yazmaya çalışmak; dünyaya gelmekle açılan insanoğlunun ömürlük yarasını söylemek... Elbette şiirin bütün derdi insan. İnsanın arayışları, buluşları, kaybedişleri, korkuları, kavrayışları, yanılgıları vs. İnsan, zamanın ve mekanın merkezindedir doğru ama bu, hadsiz bir genişleme değildir. Tersine insan, zaman, mekan ve eşya hadlerini kendinde bulduğu zaman merkez olabilir. Yazan da okuyan da şiir dediğimiz metaforik ezgide suyu, toprağı, anasını, babasını, yurdunu, her nesnede her mekanda her türküde her yüzde yuva kuran dili, insanın onurunu duyabilirse meşru ve adil bir merkezlilik durumundan söz edebiliriz. Bunun gibi şeyler işte. Edebiyat eleştirisi olarak edebiyatın içinden geçerek, içine girerek, onu vasıta kılarak insanı anlamak. Bütün metinleri biz de bir şeyler söyleyelim diye okuruz. Gördüklerimi paylaşmak isterim; kör okumaların, koşullu okumaların görme ve algılama gücümüzü fena daralttığını hissetmek ve hissettirmek gibi şeyler söyleyebilirim. Kitabın önsözünde değindiğim gibi edebi eleştiri metinlerini, kültürün ve siyasetin değişme tarihi eşliğinde, yenilenme paradigmasının kapattığı anlam aralıklarını açmaya çalışarak, metinlerle ilgili nakledilip durulan bazı hükümleri bir süreliğine devre dışı tutarak yeniden okumayı önermek istedim. Yazılarda değindiğim bazı yanlış ve eksik hükümlerin düzeltilme imkanını, bu metinlerden yeni ilkeler ve nitelikler bulabileceğimizi göstermek istedim. Kitaptaki yazılar, Tanzimat yıllarından itibaren yaygın edebiyat ortamlarında ve akademik edebiyat eğitiminde sık sık atıf yapılan bazı eleştiri metinlerini yeniden okumak dolayısıyla yeniden anlamak amacıyla yazıldılar. Bu amacın arka planında, seçtiğim eleştiri metinlerinin, atıf yaptığım çevrelerde okunmadığına veya kör okumaya tabi tutulduğuna dair endişelerimin bulunduğunu söylememe gerek yok sanırım. Elbette bu endişelerimin yerindeliğini destekleyecek gerekçeleri ve kanıtları da göstermeye çalıştım. Atıf yapılan birçok metnin aslında hiç görülmediğine, bugünkü eleştiri kavramları kullanılmadığı için o metinlerde roman, şiir, tiyatro eleştirisi bağlamında birçok şeyin söylenilmemiş olduğu kabulünün yaygın olduğuna tanık olmak çok da zor değildir. Evvelemirde şunu söyleyelim: Bir edebi metinle ilgili her yorum, her tahlil her beğeni kısaca metinle ilgili söylenen her söz veya takınılan her tavır edebiyat eleştirisidir. Ancak bunların eleştiri sayılması için basit ama olmazsa olmaz bir şart var: Samimi olmak. Okunmadan yapılan, edebiyatın kendi estetik yapısına veya insanın metinle karşılaşmasına bağlı olmayan; bir yığın başka hesaplarla gösterilen her yaklaşım sahtedir. Edebiyat eleştirisinin kuramsal ve yöntemsel gerekliliği başka bir konudur ve çok ciddi eğitimler, öğrenmeler ve uygulamalar süreci ister. Görgüsüz modernleşmemizin başka bir görünüşü olan "al yöntemi uygula" tutumu, gerçekte o metnin iç ve dış yapısı hakkında hiçbir şey söylemediği gibi edebiyatla insan arasındaki derin ve kuşatıcı ilişkiyi de işaret edemez. Yazarın olduğu gibi eleştirmenin de "kim"lik ve "ne"lik bağlamındaki konumunu, aidiyetini, sorumluluğunu kendi dil varlığının imkanları ve mucizeleri içinde kurma zorunluluğu vardır. Bu kimlik ve nitelik yoksa yazarın da eleştirmenin de tanıklığına ve eylemlerine güvenilemez. Yazarın olduğu gibi eleştirmenin de dili elbette sadece kendisinindir ama kendisinin olan bu dilin milletin dili olmadığını söylemek mümkün mü? Dilde ve iradede yurdu olmayan eleştirmen bir hayalettir. Kendi epistemolojik varlığının içinde olamayan; bilincinin sürekliliği içinde görünmekten ve tanınmaktan imtina eden yazarın da eleştirmeninde edebiyatını kavraması imkansızdır. Çetrefilli bir yol olduğu kesin. Türü ne olursa olsun bir metni okumak, onunla ilgili yazılanları okumak, metne göre sosyolojik, siyasal veya kuramsal çevre okumaları yapmak, oradan kendi bakış açınızı, yönteminizi oluşturmak zor ve sıkıntılı gerçekten; bir romanı, bir şiiri, bir denemeyi, bir eleştiri metnini yukarıdaki bağımlılıklardan kurtularak okumaya benzemiyor. İlgi görmek konusuna gelince... bence roman ve kültür okumaları diyebileceğimiz edebi tür okumalarının dışında kalan bütün okumlar ve yazmalar da edebi eleştiri gibi ilgi görmüyor. Bu, genel anlamda okuma, bilme ve duyma vasatının oluşmuş olmaması ile ilgili. Ben niye seçtim? İşim bu diyebilirim ama sanki yukarıda söylediğime benzer şunları da söyleme isteğim var: Kendi epistemolojik ve kültürel varlığının süreği olmayan, onun içine girmeyen, kendi bilincine bir yer ve süreklilik oluşturmayan yazarın da eleştirmeninde edebiyatı ve aslında hatamızı kavraması imkansızdır. Birileri görmüş diyorum; duruma göre, demek ki derdimi söyleyebilmişim veya iyi anlatamamışım diyorum. "Roman Sevdaları" ile "Edebiyat ve Delilik" eserlerini büyük bir ilgiyle okumuştum. Mehmet Narlı 'nın araştırmalari, cümlelerine kattığı düşünceleriyle takdir ettiğim bir kalem. Sahip olduğu tüm kimlikleriyle l, onlardan süzülerek gelenlerle yazmayı sürdürmesini temenni ederim. Ve kendisiyle röportaj yapılmasından duyduğum mutluluğu Tuba Yavuz 'a özellikle belirtmek isterim. Onu tanımamiza olanak verdiği için bir okuru olarak teşekkür ederim.


Bilim ve Teknik Dergisi'nin çocukluğuma kattığı heyecandan olsa gerek TÜBİTAK'ın Popüler Bilim Kitapları hala ilgimi çekmektedir. Rastladığım yerde incelemeden, sayfalarını karıştırmadan duramam. Mühendis hamurundan olan çocuğu bu kitaplara olan ilgisinden tanırsınız. Bilim sınıfında çocuk kitapları hemen her yayınevinin gamında olmasına rağmen işin ehli olan TÜBİTAK'ın yayınladıkları ayrı bir yerdedir. Zaman zaman edebi kurgu ve dile ağırlık verilmemiş olduğunu hissettirirler ancak bu kitaplar teknik açıdan doyurucudur ve bu yönleriyle zihni sinir tipleri cezbeder. Diğer yandan son dönemde özel durumları olan çocuklarla ilgili kitaplara ilgi de artmakta. Dolayısıyla bugünkü incelememize TÜBİTAK'ın sendromlara yönelik bir serisinden girip değerleri odağına alan ikinci bir serinden çıkacağız. Sendromlarla ilgili altı kitaplık seride otizme dair iki kitap, obsesif kompulsif bozukluğa, astıma, kansere ve tourette sendromuna dair birer kitap bulunuyor. "İnci'nin Büyük Yarışı", astımlı İnci'nin yılda bir kez düzenlenen koşu yarışına hazırlanma sürecini anlatıyor. Arkadaşları ve büyükleri tarafından koşu yarışı yerine turta yeme yarışmasına katılması telkin edilen İnci, doktorunun da onayıyla koşu yarışında ısrar ediyor, hem fiziksel hem zihni hazırlığını gereğince yapıyor ve yarışı kazanıyor. Bu hikayede kulaktan dolmacı ve kolaycı büyükler için de dersler mevcut. Serinin elimde olan "Elimde Değil" isimli ikinci kitabı ise tourette sendromuyla ilgili. Biz bu sendromu daha çok "tik" olarak biliyoruz. İster istemez yaptığımız garip ve yersiz hareketler. Çocuklarda da sıklıkla görülen bu sendrom hikayenin kahramanı Kağan'ı ele geçirmiş durumda ve Kağan sürekli değişen tiklerle etrafındaki herkesi şaşırtıyor. Bir süre sonra dayanamayıp doktora gidince, göz kırpma, burun çekme, başını omzuna değdirme, garip sesler çıkarma, tükürme gibi farklı hareketlerle seyreden bütün bu tiklerin, beynin vücuda fazlaca komut vermesinden kaynaklandığını ve bunları kontrol etmenin yollarını öğreniyor. Tabii bu süreç yine ailesinin ve arkadaşlarının desteğiyle yürüyor. Özellikle yakın arkadaş desteğinin önemi vurgulandığı için bu tür kitapları sadece sendromlu çocukların değil, onların arkadaşlarının da okuması sorunun çözümüne yardımcı olabilir gibi görünüyor. "Elimde Değil" 8+ yaş grubuna hedeflenmiş ve oldukça gerçekçi çizimler içeriyor. "İnci'nin Büyük Yarışı" ise 7+ yaş grubuna hedeflenmiş ve çizimleri daha klasik. Her iki kitapta da metin-resim dengesi sağlanmış durumda, yani çok az metin içeren resim kitaplar sınıfında değiller. Tamamı resimli ama metin hacmi de olan kitaplar. 7-8 yaş çocuğunun ilk okumalarına eşlik edebilecek, onları bir 15-20 dakika kadar oyalayabilecek kitaplar. Hayatlarında bu kitaplarda anlatılan durumlardan izler bulan çocuklar konuya çok daha fazla nüfuz edecek, edindiği uzmanlığın tatminini yaşayabilmek için ilgili davranışlarına mutlaka şekil verecektir. Değerlerle ilgili dört kitaplık diğer bir seri ise çabalamak, dinlemek, ölçülü olmak ve sabretmekle ilgili kitaplardan oluşuyor. Seriden bir örnek olarak elimde bulunan "Sabretmeye Değer" isimli kitabın ilk iki sayfası yetişkinlere bir sunuş niteliğinde olmasına rağmen, bu açıkça belirtilmemiş olduğu için kitaba başladığınızı düşünebilirsiniz. Oysa 5+ yaş dinleyicimiz için hikaye bir sonraki sayfadan başlıyor. Miniklerde sabırsızlığın kendini en çok gösterdiği araba seyahatlerinden işe başlanmış; manzaranın kıymetine dikkat çekiliyor. Sonra iki tekerlekli bisiklete geçmek, kendi başına giyinebilmek, kitap okumak, resim yapmak, kardeş sahibi olmak, langırt oynamak, trafik ışoklarını kullanmak, klasik müzik konseri dinlemek, güzel bir akşam yemeği yemek, çiftçilik yapmak, meyvelerin mevsimini, yağmurun dinmesini beklemek gibi anlarda sahip olmamız gereken sabır, o anların fark etmediğimiz güzellikleri ve faydaları üzerinden anlatılmış. Çocuğa, kendisine "hayır" dendiğinde sabretmesi gerektiği göndergesi, bir köpeğin tuvalet eğitimi üzerinden verilmiş. Köpeğin yapması gerekeni öğrenerek elde ettiği ömürlük kazanım ve kolaylık ortaya konmuş. Tüm bu sabır anları aslında bizi oluşturan, geliştiren anlar olarak irdelenmiş. Çizimler sade, renkli ve sempatik. Sabır duygusunu destekleyen yumuşak renkler ve çizgiler seçilmiş. Bu kitabın diğer ikisine kıyasla biraz daha yeni bir tavrı var. Her üç kitapta da, başta ya da sonda, yetişkinler için hazırlanmış kılavuz sayfalar bulunuyor. Bu yapı unsurunu önemsiyorum zira özellikle bilim ve davranış temalı kitaplarda ebeveynin ön hazırlığı hem kendisi için hem de dinleyici çocuğa yapacağı katkılar için bir temel oluşturuyor. Bu kitapların yetişkinler için önemli bir diğer avantajı da fiyatları. TÜBİTAK, kitaplarını kaliteden ödün vermeksizin muadillerine kıyasla oldukça uygun fiyatlarla satışa sunuyor. İncinin Büyük Yarışı. Yazar: Theresa Martin Golding. Çizer: Margeaux Lucas. Çeviri: Mine Özyurt Kılıç. TÜBİTAK Yayınları. 2020, Ekim. 36 sayfa. Elimde Değil. Yazar: Holly L. Niner. Çizer: Meryl Treatner. Çeviri: Mine Özyurt Kılıç. TÜBİTAK Yayınları. 2020, Ekim. 34 sayfa. Sabretmeye Değer. Yazar: Aleix Cabrera-Vinyet Montaner. Çizer: Rosa M. Curto. Çeviri: Onur Dizdar. TÜBİTAK Yayınları. 2020, Ekim. 38 sayfa.


Bugün, Kitaphaber'in en önemli görevlerinden biri olarak gördüğümüz genç yazar, çizer, şair ve yayınevlerini destekleme görevimizi bir kez daha yerine getiren bir yazıyla, sizleri hem yeni bir yayıneviyle hem de yazarla tanıştıracağız. Önce Tulu Kitap'tan başlayalım. Edebiyat öğretmeni Enes Celep yönetiminde, gelecek neslin inşasında samimi çabası olan yazarları çocuklarla buluşturma niyeti taşıyarak, özenli bir editöryal çalışmayla ortaya çıkardıkları kitapları, son derece kaliteli çizimler ve çizimlerin hakkını veren bir baskı kalitesiyle okura sunuyor Tulu Kitap. Ankara merkezli yayınevi İstanbul ve Orta Anadolu öncelikli olmak üzere yoğun bir pazarlama hareketine girişmiş durumda. İlgi gören kitapların çevirilerini yaptırarak yurt dışına açılmak gibi kısa vadeli bir hedefleri de bulunuyor. Ve bütün bunlardan önemlisi, sizlere dosya incelemeye açık bir yayınevinden haber veriyoruz. Belirli yazar kadrolarının dışındaki yazarlara kapalı olan yayınevlerinin her geçen gün çoğaldığı çocuk edebiyatı ortamında Tulu Kitap'ın bu geniş bakışı genç ve yeni yazarlar için büyük bir fırsat barındırıyor. Geniş bir editör ağıyla, gelen dosyaları mutlaka okuyacaklarını belirtiyorlar. Okunan dosyalarla ilgili muhataplarına olumlu ya da olumsuz dönüşlerin ihmal edilmemesi gerektiği konusundaki hassasiyetimizi de kendileriyle paylaştık ve aynı fikirde olduklarına sevindik. Bugün üç kitabından bahsedeceğimiz Abdurrahman Ekin ise doktora yapmakta olan bir Türk Dili ve Edebiyatı öğretmeni. Şiir, öykü ve denemeleri yayımlanmış bir yazar; yani yazarlığı yeni değil ama öğrencilerini ve üç kızını saymazsak çocuk okurla tanışma faslında olduğunu söyleyebiliriz. Yazarın kitaplarını tanıtmaya ismiyle ilgimi çeken kitaptan başlamak isterim. Her şehrin boş laflarını toplayan birileri olduğunu hayal etmiş Abdurrahman Ekin. Çöpçülerin evlerde biriken, sokaklara atılan çöpleri topladığı gibi boş laf ustaları da el ayak çekilince insanların gün boyu sarf ettiği kırıcı, üzücü, anlamsız, gereksiz kelimeleri ve harfleri topluyorlar. Bu hayalle ilgili girizgahtan sonra, şehrinin boş laf ustasıyla karşılaşan bir çocuğun hikayesi başlıyor. Bir gece sabaha karşı su içmek için uyanan çocuk şehrin boş laf ustasını görüyor ve biraz ürkse de bu gizemli adamı çok merak ediyor. Siyah paltosu ve fötr şapkasının karanlığına gizlenmiş boş laf ustası bisikletiyle uzaklaşırken kelimerle dolu torbalarından birini düşürünce, çocuk göğe yükselen boğucu kelimeleri görüyor ve ustanın sırrına ortak oluyor. Artık o da her an etrafa saçılan boş sözleri fark etmeye başlıyor. Bir sonraki gece boş laf ustası ile çocuk yine uçan kelimeler yoluyla tanışıyorlar ve böylece usta yeni çırağını bulmuş oluyor. Tıpkı çocukluğunda kendi ustasıyla tanıştığı ve boş sözleri iyileriyle değiştirme görevini üstlendiği gibi... Günün büyük insani sorunlarından birine, ilgi çekme güdümüzün kontrolden çıkışına değinen bir hikaye. Yaptığı garip hareketlerle yeterince ilgi çekemeyen, ya görmezden gelinen ya da yadırganan bir genç çareyi durmaksızın uzamakta bulur. Eve sığmayacak kadar uzayınca kolları bacakları pencerelerden dışarı taşar. Polis, gazeteciler, halk evin etrafında toplanmıştır. Artık bütün ilgi tamamıyla gencin üzerindedir ama ne o kendini anlatabilmekte ne de kimse onu anlamaktadır. Şehir gencin devasa vücuduna göre yeniden planlanır, onu görmeye gelen turistler sayesinde turizm canlanır. Ama bu kontrol edilemez vücut artık bazı sorunlara yol açmaya da başlamıştır. Kimileri onun ayaklarının koktuğundan, kimileri ulaşımı aksattığından şikayet eder. Hakkında olumlu ya da olumsuz söylenen bir sürü şeyle, görüp görebileceği en büyük ilgiyi görmüştür ama yine de mutlu olamamıştır. Çünkü o artık NESNE'dir. Seçimleri, duyguları, yaşadıkları önemsiz bir malzemedir sadece. Yalnızlığını giderememiştir. Ayağa kalkıp gövdesini saran bir kıyafet gibi taşıdığı eviyle birlikte uzaklara gitmekten başka çare kalmamıştır. Abdurrahman Ekin'in bu seferki hayali, şehrin merkezine düşüp gencinden yaşlısına, kedisinden köpeğinden kuşuna kadar şehrin bütün ahalisini peşine takan ama içerdiği onca leziz yiyecek içeceğe kimseyi dokundurtmayan bir sofra. Neyse ki herkesten kaçan sofra bir yerde duruyor ve anlaşılıyor ki sofranın kilidi hatıralarda saklı. "Annemin ekmeği, işte o ekmek!" diyen bir çocuk çözüyor bu kilidi. Eski sofraların bereketini, muhabbetini, lezzetini hatırlayan herkes sofradan istediğini alıyor. Kimsenin kaybetmek istemeyeceği bu sofrayı elde tutmanın şifresiyse yaşlı bir teyzeden geliyor; "çok şükür bugün de doyduk" der demez sofra toparlanıyor ve yine göğe yükselip bir sonraki öğün için şehrin merkezine konuyor. Unutulmaya yüz tutan değerlerimizi çok hoş bir yordamla hatırlatan, birlikteliğin, beraberliğin, tatlı dilin, güler yüzün, nimetin, hatrın hikayesi olmuş "Gökten Düşen Sofra". Bizi yeniden huzurlu bir sofranın etrafında toplamaya çalışıyor. Modern masal olarak da tanımlayabileceğimiz bu üç gerçeküstü hikaye Abdurrahman Ekin'in özgün tarzını apaçık yansıtmış. Üzerinde çokça tepinilen genel konulardan ziyade ince düşünce ve hassas bakış sahibi kişilerin yakalayabileceği konuların seçilmiş olması farklı okumalar peşinde olanlar için oldukça cezbedici. Kitapların metin-resim ağırlıkları dengeli, dolayısıyla bu kitapları resimli kitap sınıfında değerlendiriyorum ve 8+ yaşa hitap edeceğini düşünüyorum. Kitapların her birinde farklı çizerlerle çalışılmasına rağmen yazarın tarzı üç kitapta da çok başarılı şekilde desteklenmiş ve bir bütünlük sağlanmış. Tüm çizimler oldukça detaylı ve özenli. Soyut kavramlarla okurun ruhuna hitap etmeye çalışırken kitabı üreten yetişkinlerin psikolojilerinin etkisiyle birçok çocuk kitabının kapıldığı kasvet girdabına bu kitapların yazarı da çizerleri de editörü de kapılmamış. Renkler yumuşak ve canlı. Yazarın isimleriyle öne çıkarmadığı karakterleri çizerler tarafından da fazlaca vurgulanmadan karikatürize edilmiş ve böylelikle hikayeler karakter hikayesi değil, kavram-olgu hikayesi olarak vücut bulmuş. Her üç konu da çocuk okurun zihin dünyasında mümkün olabilecek en somut ve sevimli görünüme kavuşturulmuş. Üçü de otuz yaşın altında olan çizerler çocuk edebiyatımızın geleceğine dokunacaklarını şimdiden hissettiriyorlar. Metinler hatasız, akıcı ve muhatabına uygun. Dolayısıyla yazarın buluş kabiliyeti ve yumuşak dili kadar çizerlerin ve editörün uyumunun da takdiri hak ettiğini düşünüyor ve yazımın sonuna iliştirdiğim künyelerde isimleri yer alan bu değerli edebiyat emekçilerine dikkatlerinizi çekmek istiyorum. Tulu Kitap otuzdan fazla okul öncesi ve ilk okumalara uygun kitapla bugünlerde önce küçük okurlarıyla buluşacak. Ortaokul-lise düzeyinde romanları da kısa vadede yayımlanmak üzere hazırlık aşamasında. Yoğun ve ince işlenen bir üretim sürecine şahit oluyoruz. Hayırlı yollar açılsın, iyi kitaplarıyla iyi okurlarının bağı günbegün sağlamlaşarak daim olsun dileriz.


Uzun zamandır kitaplar üzerine eleştiri, değerlendirme yazıları yazan, kitaphaber.com.tr'nin kurucularından Genel Yayın Yönetmenimiz Bilal CAN'ın "kitaplardan kitaplara baktım" sözüyle aktardığı "Kebikeç" adlı eser İzdiham Yayınları arasından okuyucularla buluştu. Eser, kitap eleştirisi ve değerlendirmesi üzerinden hareketle 4 bölüme ayrılara sunulmuştur. Eleştirinin işlevi ve görevi üzerinden hareketle Roman, Öykü/hikaye, şiir, deneme türlerini ayrı ayrı bölümler halinde ele alan Can, eleştiri kültürünün ülkemizde gittikçe ortadan kalktığını, özellikle eleştirinin olumsuz yanına dair anlamın gittikçe yaygınlaştığını da aktarmaktadır. Kebikeç, kitapları koruduğuna inanılan kitap perisi, kitap meleği olarak mitolojik bir unsur, kültürel bir değer olarak kullanıla gelen bir isim olarak yayın dünyasında sıkça ismi zikredilen bir olgu haline dönüşmüştür. Bilal CAN da "Kebikeç" i eleştirmenlik kurumuyla bağlantı kurarak aktarmaktadır. Ona göre Kebikeç, iyi kitapları koruyan, kötü kitapları ortadan kaldıran bir olgudur. Eleştirmenliğin de tıpkı Kebikeç gibi bir işlev görmesini, iyi kitapları mümkün mertebe koruması, insanlara ulaşımını kolaylaştırmasını, kötü kitapların ise bir amme hizmeti olarak ortadan kaldırılması görevleri olduğunu aktarmaktadır. Kebikeç adlı eserinde CAN, 4 bölümde ele aldığı türlere dair kitap değerlendirmeleri ve eleştirileri de ortaya koyarak bu için uygulama alanında nasıl yapılması gerektiğini de gözler önüne sermektedir. Bu kitap ayrıca örneklerle gösterildiği üzere, bir kitabın düz bir okumayla okunmanın eksik okuma olduğunu da gözler önüne sermektedir. Örneğin Mustafa Kutlu'nun eserlerindeki kültürel unsurların ve George Orwell'ın eserlerinde kavramlara boğmadan aktardığı oligarşik yapılanmanın edebi eserlerde nasıl işlendiğini, nasıl aktarıldığını gözler önüne sermekte, ayrıca edebi eserlerin salt bir edebi ürün olmadığını, onu ortaya koyan yazarın, müellifin zihin dünyasına göre farklı anlamlara da gelebileceğini göstermektedir. CAN, ayrıca bu eserinde birçok yazar ve şairin eserlerini ele alarak, salt vitrinde duran, sürekli tüketim nesnesi haline getirilen kitapları değil, ayrıca iyi eserler olup pek gözükmeyen eserleri de gözler önüne sermektedir.


"Bir tür eşya sembolizmini dile getiren Leke Adlı şiir kitabı nedeniyle eşyanın şairi olarak" (Kollektif, 2010:1057) tanınan Sedat Umran'ın Leke adlı şiir kitabı nedeniyle İlhan Berk; bu kitap dili bakımından "şiire karşı bir şiir deneyi" olarak değerlendirmede bulunmuştur (Kollektif, 2010:1057). İlk eserinden son eserine kadar aynı his, düşünce ve metafizik kavrayışla eserlerini ortaya koyan Sedat Umran'ın ilk eserleri 1943'ten itibaren Yedigün dergisinde yayınlanmıştır. Daha sonra Varlık Dergisi, Büyük Doğu, Yelken Dergisi, Çağrı Dergisi, Hisar Dergisi, Türk Dili Dergisi, Yeditepe Dergisi, Diriliş Dergisi, Soyut Dergisi, Güney Dergisi gibi dergilerde yazdı ve Almanca'dan çeviriler yapmıştır (Kutlu, 1998:459). Ahmet Haşim etkisiyle başlayan şiir serüvenini gittikçe özgünleşerek kendi dilini kurmayı başaran Sedat Umran, eşyanın metafiziğini sorgulayan şiirler yazmıştır. Metafiziğe bu kadar önem vermesi ve bu uğurda uzun çalışmalar koymasındaki amacı Şiirde Metafizik Gerçek adlı eserindeki ilk denemesinde uzun uzun şu şekilde aktarır. Bu yazısını uzun bir alıntıyla aktarılması Umran'ın şiirdeki metafizik gerçekliği nasıl algıladığı ve nasıl algılanması yönündeki düşüncelerini ifade ederken ona göre metafizik dünyamız dört duyu alanın dışında kalan yerdir, dört duyu alanından alınan malzemeyle şiirini işleyen şair sadece hoş ve güzeli eline alır fakat onu aşan, cismani alemden ruhani aleme/manevi aleme geçiş yaparak ilahi gücün farkına varır ve onunla bir bağ kurarak gerçeği, metafiziksel gerçeği elde eder (Umran, 2004:9-10-11). Umran'ın eşyayla ilgisi felsefesi olan bir yaklaşımla kendini gösterir. O makineleşen, maddileşen insana dair bir reddiye halinde şiirlerini yazar. Eşyayla ünsiyetler kurarak, insana dair duygu ve düşünceleri eşyaya yükleyerek metafiziksel olgulara işaret eder. Umran, bu düşüncesini temellendirirken etkilendiği bir çok yazar, düşünür ve filozof vardır. Almanca'dan Türkçe'ye çevirdiği Sri Aurobindo'nun "İnsan Gelişiminin Devridaimi" adlı eserinde geçen; akıl çağının sona erdiğini, artık manevileşme çağının başladığına dair sözü Umran'ı çok etkilemiş, ben ve benlik üzerine düşünmeye sevk etmiş Nietzche'nin vitalizm düşüncesi ile Bergson'un "elan vital" düşüncesini önemiş, ona göre "bir şair ancak kendini aştığı, beş duyunun dışındaki metafizik gerçeği eline geçirdiği oranda değerli, yani kalıcı olabilir" (Umran, 2004:9-10-11). "60 yıllarda Mehmet Eygi'nin çıkardığı Yeni İstiklal gazetesinde "Mayın Tarlası" başlığıyla taşlamalar yazan Abdullah Öztemiz'in hiçbir şekilde toz kondurmadığı sadece üç şair vardı: Necip Fazıl, Sezai Karakoç ve Sedat Umran; onun defterine yeni şairlerden bu üç isimden başka hiçbir şair girememiştir" (Uçman, 2010:83). İlk şiiri 1943 yılında Yedigün Dergisi'nde yayımlanan Sedat Umran'ın şiirle olan bağlantısı bir ömür sürecek ve asla bitmeyecektir. Son anlarına değin şiirle olan ünsiyetini koparmayacak, yayınlanmasa da şiirlerini defterlere yazmaya devam edecektir. İlk eseri 1949 yılında yayınlanan ve içinde 61 şiiri barındıran Meşaleler kitabıdır. İkinci kitabı olan Leke ise 1979 yılında 30 yıllık bir arayla yayınlanır. Şiirle olan bağının güçlü olması, şiirle irtibatı asla koparmamasına rağmen bu kadar uzun arayla eser vermesinin farklı biçimlerde okumaları yapılabilmektedir. Leke adlı eserinin ilk baskısı Soyut Dergisi Yayınları arasından yayımlanmıştır. Eserlerinin kitap olarak okuyuculara sunulması bu iki kitabından sonra hızlanmış ve peş peşe eserler vermiştir. Bunlar; Gittin Taş Atarak Denizlerime, Kara Işıldak, Aynada Gün Doğumu, Parmak Uçlarımdaki Yangın, Altın Eşik gibi şiir kitaplarıdır. Şiirlerinin birçoğu daha sonra toplanarak Sonsuzluk Atı ve Aşkın Kaması eserlerinde yayınlanmıştır. Umran, şiirin yanında ayrınca çeviri eserler de yapmış bir isimdir. Batı Felsefesinden ve Alman şairlerinden yaptığı çevirileri de önem arz etmektedir. Bu çevirilerin sayısı kırk beşi bulmaktadır (Hancıoğlu, 2014). Sedat Umran'ın sanat ve edebiyat hakkındaki görüşleri şiirinde direkt olarak okunabildiği gibi, kaleme aldığı düz yazılarından da anlaşılabilir. Umran'ın hece ölçüsüyle ve serbest olarak yazılmış şiirlerine bakıldığında güçlü bir ahengin ve akıcı bir anlatımın varlığı dikkat çekicidir (Hancıoğlu, 2014). Bununla beraber şiirinin kendine özgü yönünü belirleyen temel yaklaşım onun eşya ile kurduğu ünsiyettir. Bu ünsiyet onun sanat anlayışında metafiziğe uzanan güçlü bir ilişkinin yansımaları olarak okunabilir. Sanatını, insan hayatının trajedilerini incelemek amacıyla kullanır, kendi ifadesiyle şiiri, "trajik benin iç dünyasını ve sonsuzluk boyutunun şiirlerini yazdığını söylemektedir" (Hancıoğlu, 2014). "Tabi ki, zamanla bir yere varıyor insan. Fakat, kendini şiire hasretmek, şiire adamak zor bir şey. Enerjiyi tek bir konuya yöneltmek. Eğer şairin poetik birikimi çok kuvvetli ise büyük uğraşın sonunda bir yere varıyor. Ama şiir fedakarlık isteyen bir hadise. Şair günlük hayatın rutin işleriyle uğraşamaz. Çünkü onun kafasında farklı ve büyük düşünceler vardır. Bütün enerjisini yazdığı esere verir ve hep kalıcılığa yönelir. İnsan zamanla gelişen bir çizgi çizer. Şiir cevheri her ne kadar kuvvetli ise O kadar kalıcı olur" (Umran, 2004:289-290). Hancıoğlu, H. (2014). Sedat Umran'ın Şiirlerinde Terzilikle İlgili İmgeler. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 139-163. Uçman, A. (2010). Fatih'te Geçen Kırk Yılın Hikayesi. İstanbul: Heyamola Yayınları. Umran, S. (2004). Şiirde Metafizik Gerçek. İstanbul: İz Yayıncılık.


Son zamanlarda covid-19 pandemisinin sağlıktan tarihe, edebiyattan kültüre, sinemadan müziğe birçok alanda var olan etkisini gün geçtikçe daha net görmeye başlamaktayız. Hemen her alanda yeni bir bakış açısıyla harmanlanan düşünceler, pandemi sonrası olacaklarla ilgili ön görüler ve yeni pandemilerin gerçekleşme durumu da sıklıkla karşılaştığımız gündemler olarak göze çarpmaktadır. Elbette pandeminin yarattığı kaygı ve belirsizlik, aynı zamanda salgınlar tarihinin dikkat çekmesine ve yapılabilecek araştırmalara da bir zemin hazırlamaktadır. Tarihin tozlu sayfalarındaki salgın türleri, bir tecrübe olarak sağlık alanında varlığını sürdürse de; toplumun kültürel, sosyal ve psikolojik varlığında tesirlerini neredeyse hiç göremeyeceğimiz bir yoklukta asılı durmaktadır. Erhan Altunay tarihteki salgınlara ışık tutarak, onlarla yeni bir iletişim kurmayı denediği, nazar-ı ibret cihetiyle olaylara bakmayı önerdiği ve bu arada gizemli bazı noktaları da aydınlattığı bir eser kaleme almaktadır. Tarihin akışını değiştiren, kimi zaman savaşları bitiren, insanlığın yoklukla imtihanı olan salgınlar; bireysel kırılmalarla birlikte toplumsal kırılmalara da yol açıyor. Altunay daha çok bireysel olandan dışarıya çıkarak, toplumsal yankılar ve yaşananlar üzerine tarihsel vesikalar ve resimlerle bir çerçeve sunmaktadır. Öncelikle eseri iki kısma ayıran yazar, gizem kısmına genişçe bir alan ayırmaktadır. Öncelikle komplo teorileri ile başlayan eserde, üst akıl ve bunlarla ilintili diğer teoriler üzerinde durulmaktadır. Nüfusu artan toplum, kısıtlanan kaynaklar ve bunlar arasındaki ilişkiler salgın tarihinin süregelen varlığını başka bir bakış açısıyla okuma imkanı sunuyor. Kutsal kitaplardaki kehanetler, kıyamet teorileri ve Türkiye özelindeki kehanetlerin tehdit boyutları da incelikle ele alınmaktadır. İnsan nüfusunun fazlalığı, ihtiyaçların çoğalması ve tüketim toplumu haline gelen dünyada sınırlı kaynakların olması bu kehanetlerin gerçekleşmeye yakın olduğunu da akla getirmektedir. Tom Hanks'in hastalıkla ilgili kullandığı semboller ve en son CORONA daktilosu, yine Trump'un beyzbol şapkası ve Madonna'nın albümünün arka kapağında yine Corona daktilosunun bulunması tüm bu yaşananların bir tesadüf olarak görülmesinin mümkün olmadığını göstermektedir. Öncelikle Anadolu'da gerçekleşen salgınlarla başlayan yazar, Yunan ve Roma uygarlıklarıyla devam ederek Bizans ve Osmanlı döneminde yaşanan salgınlardan bugüne doğru uzanan bir tarihsel akışla konuyu ele almaktadır. Hitit döneminde başlayan salgın tarihi, bu dönemde tıp biliminin çok gelişmiş olmaması nedeniyle toplumda kırıma yol açan salgınları beraberinde getiriyordu. Bir toplumu topyekun yok eden salgınlardan korkan halk, Tanrı'ya adaklar adar ve dua ederek salgının geçmesini beklerdi. Atina Vebası ise, Helenistik dönemin en önemli salgını olarak göze çarpmaktadır. Metinlerde anlatılan vebanın bugün ile birebir aynı seyirde gerçekleştiğini görmekteyiz. Tabi kanalizasyon sistemi gibi gelişmiş bir atık sistemi olmadığı için, hastalığın yayılmasının oldukça hızlı olması da bu dönemin en büyük problemi olarak göze çarpmaktadır. Her dönemin kendine göre salgın hastalıklar cihetinde artı ve eksileri vardır. Modern dünya teknolojik ve bilimsel gelişmelerle çok yol kat etse de, dünyanın artık büyük bir kent haline gelmesi ve yolculuk sürelerinin kısalması salgının kısa sürede dünyayı sarmasına neden olmaktadır. Geçmişte ise bir yerden bir yere ancak ticaret gemileri ile taşınan hastalık, tıp bilimlerinin çaresizliği ile bulaştığı toplumda büyük yıkımları da beraberinde getirmektedir. Salgınlar sadece toplumları yok etmeye yönelik bir tehdit içermesi yanında, güçlü olanın bir anda zayıflamasını da getiren bir tarihi akışa da yol açmaktadır. Sparta karşısında çok güçlü bir imparatorluk kuran Atina'nın, karşılaştığı veba salgını neticesinde yüz bin kişiyi ve hakimiyetlerini kaybetmesi bunun en önemli örneğidir. Yine Roma'nın 162 yılında Perslere karşı yaptığı seferde karşılaştığı veba hastalığı neticesinde yirmi yıl bu hastalıkla boğuşmuş ve on beş milyon insan kaybedilmiştir. Bizans döneminde oluşan salgında ise İmparator Justinianus bile bu salgından etkilenmiş ve yerine bir yıl karısı Theodora yetkilendirilmiştir. Osmanlı döneminde, Timur ile karşılaşan Yıldırım Beyazıt'ın ordusunun yenilgi almasının yanında Timur ordularının getirdiği hastalık tüm Anadolu'yu baştanbaşa kırıp geçirmişti. Yine İstanbul'un fethinden sonra gerçekleşen iskan politikalarına müteakip oluşan veba salgını toplumda büyük bir tedirginlik oluşturmuştu. Hatta Fatih'in İstanbul dışına seferlere çıkmasında, salgın döneminde yer değiştirmek zorunda kalmasının da önemli etkisi olduğu iddia edilmektedir. 1800'lü yıllara gelindiğinde karantina fikri ve karantina evlerinin oluşturulması hastalık seyrinin kontrol altına alınmasını daha da kolaylaştırıyordu. İspanyol Gribi ise yakın dönemde karşılaştığımız büyük bir salgındı. 1918 yılında Birinci Dünya Savaşı'nın gölgesinde yayılan salgın, savaş nedeniyle sansürlenen rakamlara rağmen elli milyonu aşkın kişinin vefatıyla sonuçlandı. Yirmi milyon kişinin vefat ettiği birinci dünya savaşından bilanço oldukça ağırdı. Salgınları, dün olduğu gibi bugün ve yarın da karşılaşabileceğimiz bir olgu olarak görerek, alınacak önlemler ve toplumsal duyarlılık için çalışmaların gerekliliği şu son pandemide de açıkça görmüş olduk. Salgınların tarihi seyri değiştirdiği gerçeğinin ışığında, savaşlarda hasta cesetlerin mancınıklarla düşmana fırlatılarak kullanıldığı dönemlerden, laboratuvar ortamında üretilmesi muhtemel virüslerin varlıklarıyla karşılaştık. Bütün bu süreci değerlendirdiğimizde salgınlar tarihinin önümüzü aydınlattığı, bizi gerçeklerle yüz yüze getirmesiyle karşılaşıyoruz. Teknolojik imkanlar ve bilim ne kadar ileri olursa olsun kırılgan bir zemine sahip olduğumuz hakikatiyle yüzleşmenin, geçmişte imkansızlıklar içinde karşılaşılan salgınlardan teknik anlamda farklı olmadığını da idrak ediyoruz. Eser bütün bu sürece ışık tutmasıyla değerliyken, hacimce küçük ve özet bir tarih perspektifi sunduğunu da belirtmeliyiz.