Önde gelen hava yolu şirketi olan Türk Hava Yolları , geçtiğimiz ay Airbus yetkilileri ile İstanbul'da bir görüşme gerçekleştirmişti. Görüşmenin 355 uçaklık, şirket tarihinin en büyük siparişi için olduğu ifade edilmişti. Bugün ise bu konuda önemli bir gelişme yaşandı. THY, dünyanın en kapsamlı uçuş ağlarından birine sahip olma amaçları doğrultusunda Airbus ile anlaşmaya varıldığını açıkladı. Basın açıklamasına göre THY, 250 adet A321 Neo tip uçak (150 adet kesin sipariş ve 100 adet satın alım hakkı) ile 105 adet A350 serisi (60 adet kesin sipariş, 20 adet satın alım hakkı bulunan toplam 80 adet A350-900, 15 adet kesin sipariş A350-1000 ve 5 adet kesin sipariş, 5 adet satın alım hakkı bulunan toplam 10 adet A350-Freighter) uçağı filosuna katacak. THY Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Bolat, geçtiğimiz mayıs ayında 10 yıl içinde 600 yeni uçak alımı için yaptığı planı paylaşmıştı. Şimdi ise bu hedefler doğrultusunda Airbus ile anlaşmaya varıldı. THY'nin şu anda 439 uçağının olduğunu belirtelim. Yeni siparişle bu sayı 790'ın üzerine çıkacak. Bunlara ek olarak Rolls-Royce ile de bir anlaşmaya gidildi. THY, A350 uçaklarının bakım hizmeti ve yedek motorları Rolls-Royce'tan temin edilecek.


Keramet sadece şapkada değil, şapka çıkarttıracak hizmeti sunmakta. diyerek reklamları yapılan ve döneminde pazarda yüksek payı olan Türk Petrol'ün 'yerinde durmayan' bir hikayesi var. Firuzan Ali Arsan, Mehmet Ali Kunt, Mithat Recai Öğdevin ve Muhiddin Arif Arsan. Hayır, bunlar Tanzimat şairleri değil; petrol pazarına girmeye niyet eden 4 girişimci. 4 girişimci, dönemin 200 bin lirası ile bu şirketi kuruyor. Şirket, Türkiye'de petrol dağıtımında çalışacak olan ilk yerli özel şirket oluyor. Elbette petrol dağıtmak için önce petrole ihtiyaçları var. Fakat bir problemleri var ki Türkiye'de petrol kuyusu yok. İleride bulunacak olan petrol kuyusundan bihaber bir şekilde Romanya'dan petrol getirip satmaya başlıyorlar. Yani ithal edip satma sistemleri var. Elbette ilerleyen yıllarda ülkemizde bulunan petrol kuyusu ile ithal etmeyi de bırakıp tamamen yerli oluyorlar. İsim değişikliği ve iş birlikleri yavaş yavaş başlıyor. İçerik boyunca sık sık değişen isimlerinden bahsedeceğiz, bu nedenle dikkatli okumanızda fayda var. 1933 yılında ismini Türk Petrol Limited Şirketi olarak değiştiriyorlar. Bu değişiklikten sonra 1936 yılında Türk Petrol ve Madeni Yağlar Türk Anonim Şirketi oluyorlar. Ülkenin büyük oranda petrol ihtiyacını da karşılıyorlar. Madeni Yağlar eki ile isim değişikliği yaptıktan yıllar sonra yani 1954 yılında Castrol ile iş birliği yapıyorlar. İstasyonlarını artırıp farklı pazarlara da yöneliyorlar. 1960'lı yıllarda hizmet alanı genişliyor ve benzin istasyonlarının sayısı artıyor. Öyle ki 1972 yılına gelindiğinde TP istasyon sayısı 500'ün üstüne çıkıyor. Yine 1960'lı yıllarda LPG pazarına da giriş yapıyorlar. İsim olarak da Alev Gaz'ı uygun buluyorlar. Fakat her şey bu kadar güzel ilerlemiyor. 1973 Petrol Krizi ile işleri biraz duraksıyor. Dünyayı etkileyen petrol krizi ile TP de bir duraksamaya gidiyor. 1980'li yıllarda düzlüğe çıksa da geçen o kadar yılda sadece 50 istasyon daha kuruyorlar. İşleri düzeltmeye başlayınca yine Castrol ile bir iş birliği yapıyor ve 1988 yılında Turcas Petrolcülük Anonim Şirketi'ni kuruyorlar. 1992 yılında Turcas'ın %15'i halka arz oluyor ve hisseler el değiştiriyor. Şirketin %15'i halka arz olduktan 1 yıl sonra kimlik yenileme adı altında bazı değişikliklere gidiliyor. Logodan kurum kültürüne kadar tarzlarını değiştiriyorlar. 800'ü aşkın petrol istasyonu olan Erdal Aksoy'un 1980 yılında kurduğu Tabaş şirketinin hisselerini, CONOCO Petrol 1995 yılında satın alıyor. 1996 yılında da, bahsettiğimiz Tabaş şirketi Turcas'ın çoğunluk hissesini satın alıyor. 1999 yılında Tabaş Petrolcülük ile Turcas birleşiyor. Birleşen iki şirket, Turcas Petrol oluyor. Fakat Tabaş'ın sahibi olan Erdal Aksoy ve ailesi, 2005 yılında Turcas Petrol'deki hisselerini Aksoy Holding'e devrediyor. Aksoy Holding daha CONOCO'nun hisselerini de alıyor. Yani Aksoy Holding, Tabaş ve Turcas'ın birleşmesinden oluşan Turcas Petrol'ün sahibi oluyor. Her yol Aksoy Holding'e çıkıyor diye özetleyebiliriz bu hisse alma sürecini. 2000'li yıllar pazarlama ve reklamlar açısından oldukça renkli zamanlar geçiriyorlar. Yıllara göre Türk Petrol'ün hikayesini anlatırken reklamlarına değinmeden olmazdı. 2000'li yıllarda en çok bilinen iki reklamı var. Bunlardan ilki, Hülya Avşar'lı reklam. Reklamda, kafasında Türk Petrol şapkası ile şarkısını söylerken petrol istasyonunda yürüyen bir Hülya Avşar görüyoruz. Slogan olarak da 'Türkiye'nin en meşhur şapkası' cümlesini duyuyoruz. Önemli bir diğer reklamı ise rakip şirket rolündeki Gazanfer Özcan ve Bülent Kayabaş'ın oynadığı reklam. Türk Petrol'ü taklit etmeye çalışıp başaramamalarını anlatıyor. Reklamlarını hatırlattıktan sonra tekrar şirketin dönüşümüne dönelim. 2006 yılında Shell ile bağlantı kuruyorlar. Kimse, Biri dur desin artık! diye bağırmamış olacak ki macera hala devam ediyor. 2006 yılında Shell ve Turcas bir ortaklık kuruyorlar ve Shell Turcas Anonim Şirketi kuruluyor. Pay olarak ise ülkedeki Pazar payı kadar hisse alıyorlar. Birleşme ile tek çatı altında ilerleme düşüncesini kabul ediyorlar. Böylelikle Türk Petrol tabelaları tamamen kaldırılıp yerine Shell konuluyor. Yani Türk Petrol istasyonları artık Shell ismiyle çalışıyor. 2017 yılında 'Türk Petrol' markası satılıyor. Türk Petrol markasını Demirören Grubu satın alıyor. Türk Petrol ile birlikte Moil, Milangaz ve Total gibi markaların da sahibi olan Demirören Grubu, Türk Petrol ismi ile pek bir iş yapmıyor. 2020 yılına geldiğimizde Oyak, Güzel Enerji'yi Demirören'den alıyor. Dolayısıyla Güzel Enerji'nin içinde bulunan Total ve Moil'in sahibi oluyor. Petrol piyasasında da beşinci sırada yer alıyor. Güzel Enerji, çatı yapı olarak karşımıza çıkmış oluyor. Türk Petrol'ün de Güzel Enerji Anonim Şirketi'ne bağlı olması sebebiyle çatı yapı olarak Güzel Enerji'yi görüyoruz. 2020 sonrası henüz bir değişiklik, iş birliği yok. Fakat bu, yeni gelişmeler olmayacağı anlamına gelmez. Sonuç olarak Türk Petrol kaybolmadı veya batmadı. Sadece onlarca basamaktan geçip bir çatı altında durmaya karar verdi.


Ne de olsa artık Apple, Xiaomi gibi markalar bile araba üretmek için birbirleriyle yarışıyorlar. Biz de "Araba üretmeyen yerli markalarımız böyle bir girişimde bulunsalar nolurdu?" diye düşündük ve hayal gücümüzü Midjourney'in hayal gücüyle birleştirerek bu tasarımları ortaya çıkardık. REEDER: Farlarından ikisi süs farı olabilir. ASELSAN: Jason Statham'lı "Ölüm Yarışı " filmini bilen var mı? Orada birinci olurdu kesin. TÜRK HAVA YOLLARI: Arabalarımızın arkasına "Tek rakibim Türk Hava Yolları." yazmaya devam. ARÇELİK: Görseldeki robotun Çelik ve Çeliknaz'ın çocuğu olduğuna yemin edebilirim ama ispatlayamam. BAYKAR: Hızlı ve Öfkeli 20'de kullanılacak drone Bayraktar arabası. Bonus: Drift atarak sağlamlık testi yapmak mı, var bi' hayalimiz! Daha fazlası için Insta'da erkan.ai'ı takibe alabilirsiniz.


Türk Telekom ve şirkett CEO'su Ümit Önal, ülke genelindeki fiber ağ uzunluğunun vardığı noktayı, diğer önemli gelişmelerle birlikte müjdeledi. Ülkenin en geniş çaplı internet sağlayıcılarından olan Türk Telekom, hızlı ve güvenli interneti ülkenin dört bir yanına ulaştırmak için çalışmalarını sürdürüyor. Bu bağlamda en başta büyük şehirlerde kullanımı yaygın olan internetin kırsalda da oldukça hızlı hale gelmesine şahit oluyoruz. Memleketin bir şehrinde değil her şehrinde mottosuyla çalışmalarını gerçekleştiren Türk Telekom, 31 Aralık 2023 gecesinde gerçekleştirdiği çalışmalarla ülke genelindeki fiber ağ uzunluğunda önemli bir noktaya ulaştı. Bununla birlikte şirket, sağlam haberlerle ve CEO'nun açıklamasıyla yılbaşına giriş yaptı. Son çalışmalarla ülke genelindeki fiber ağ uzunluğu 435 bin kilometreye çıktı. Gelibolu ve Gökçeada'da fiberleşme oranının yüzde 100'e yaklaştığını belirten CEO, Çanakkale'nin 12 ilçesinden 11'inde kullanıcıların 1000 Mbps internet deneyimleyebildiğini belirtti. Buna ek olarak Çanakkale Merkez'in kırsal alanları dahil olmak üzere fiberleşme oranı yüzde 97'ye, Gelibolu'daki fiberleşme oranı yüzde 94'e, Gökçeada'da fiberleşme oranı ise yüzde 96'ya çıkarıldı. İstanbul-Malkara-Çanakkale Otoyolu da güzergah boyunca fiber altyapı sunan şirket; Ana Kontrol Merkezi ve Ana Veri ve Felaket Kurtarma Merkezleri'nin altyapılarını hızlı ve stabil işleyecek şekilde kurduğunu belirtti. Bunlar haricinde elbette sürüş güvenliğine yönelik teknolojiler de söz konusu. İçinde bulunduğumuz senede 435 bin kilometrelik hattın daha nereye kadar uzayacağını da hep birlikte göreceğiz.


Türkçenin zengin ve çeşitli dil yapısını anlamak için temel anahtarlardan biri olan ses olaylarının birden fazla olması ise öğrencilerin zorlanmasına neden olabiliyor. Eğer bu zamana kadar tam olarak anlamadıysanız veya hala karıştırıyorsanız verdiğimiz ses olayları örnekleri ve konu anlatımı ile kısa sürede konuyu kavrayacaksınız. Türkçedeki ses olayları nelerdir? diye araştıran, öğrenmek isteyen varsa sizi böyle alalım. Ders başlıyor. - Ünlü daralması - Ünlü düşmesi - Ünsüz düşmesi - Ünsüz türemesi - Ünlü türemesi - Ünsüz yumuşaması - Ünsüz uyumu - Kaynaştırma harfleri a, e ile biten fiillerin şimdiki zaman çekimindeki yazımında a ünlüsü ı; e ünlüsü i, ü olur. - başlıyor / başla-yor - bekliyor / bekle-yor - oynuyor / oyna-yor - doymuyor / doyma-yor - izliyor / izle-yor - diyor / de-yor - gelmiyor / gelme-yor - gözlüyor / gözle-yor a, e ile biten ve birden çok heceli fiillerin ünlüyle başlayan ek alması durumunda a, e ünlülerinde daralma görülür. Ancak bunlar söyleyişte geçerli olup yazıya geçmez. - başlayan - yaşayacak - atlayarak - saklayalı - atmayalım - gelmeyen - izlemeyecek - gitmeyerek - gizleyeli - besleyelim Ancak demek ve yemek fiillerinin söyleyişindeki i ünlüsü yazıya da geçer. - diyen - diyerek - diyecek - diyelim - diye - yiyen - yiyerek - yiyecek - yiyelim - yiye - yiyince - yiyip Ünlü düşmesi, Türk dilinde önemli bir yerdedir. Sözlüğe baktığımızda ön, orta ve son seste bazı ünlülerin düştüğünü görebilirsiniz. Ünlü düşmesini farklı gruplarda incelersek daha doğru olacak. İki heceli bazı kelimelerin ünlü ile başlayan ek alması, ikinci hecelerdeki dar ünlülerin düşmesine neden olur. - ağız / ağzı - alın / alnı - bağır / bağrım - beniz / benzi - beyin / beynimiz - boyun / boynu - böğür / böğrüm - burun / burnu - fikir / fikrimiz - geniz / genzi - göğüs / göğsün - gönül / gönlünüz - karın / karnı - oğul / oğlu - omuz / omzu - çevir- / çevril- - devir- / devril- Yukarıdaki gibi orta hecedeki dar ünlü düşümüne dahil kelimelerle ikilemeler yapılırsa dar ünlü düşmez. - ağız ağıza - burun buruna - koyun koyuna - omuz omuza - devirden devire - nesilden nesile - oğuldan oğula İçeri, şura, yukarı gibi sözler de ek aldıklarında sondaki ünlü düşmez. - içerde değil içeride - dışardan değil dışarıdan - ilerde değil ileride - şurda değil şurada - burda değil burada - orda değil orada - yukarda değil yukarıda - aşağda değil aşağıda Bazı birleşik kelimelerde de ünlü düşmesi görülür. - kahve+altı / kahvaltı - kayın+ana / kaynana - şükür etmek / şükretmek - kayıp etmek / kaybetmek - güllü aş / güllaç - ne asıl / nasıl Bazı kelimeler yapım eki aldığında ünlü düşmesi olur. - oyun-a / oyna - ileri-le / ilerle ile bağlacı / edatı, bağlandığı cümlede ünlü düşmesine neden olabilir. - sevgisi ile / sevgisiyle - kedisi ile / kedisiyle - kalem ile / kalemle Ünsüz düşmesi, söyleyiş güçlüğü veya zayıf sesler nedeniyle ünsüz harfin düşmesidir. Sözü kestirmeden ifade etmek ve kolaya kaçmak için de bazı kelimelerde ünsüz düşmesi olur. - çabuk-cak / çabucak - sıcak-cık / sıcacık - minik-cik / minicik - ufak-cık / ufacık - büyük-cek / büyücek - bir daha/ bi daha - geliyor / geliyor - ast teğmen / asteğmen Bazı kelimeler Arapçadan dilimize girdi ve özgün biçimlerinde aslında sonunda ikiz ünsüz bulunuyordu. Türkçede ise bu kelimeler tek ünsüzle kullanılır. Ancak bu kelimelere ünlüyle başlayan ek ya da yardımcı eylem gelirse özgün biçimlerine geri dönerler ve ikiz ünsüzle telaffuz edilir. - hak / hakkı - his / hissi - ret / reddi - şer / şerri - tıp / tıbbı - zam / zammı - zan / zannı - af / affetmek, affediliş - his / hissetmek - zan / zannetmek Türkçedeki özellikle yabancı kelimelerin başına veya ortasına bazı ünlüler gelir. Ünlü türemesinin sebebi, ses dizimine uymayan yapıların giderilmesidir. - bir-cik / biricik - genç-cik / gencecik - dar-cık / daracık - az-cık / azıcık - sapsağlam / sapasağlam - güpgündüz / güpegündüz - düpdüz / düpedüz Çok heceli kelimeler ünlüyle başlayan ek aldıklarında sondaki p, ç, t, k ünsüz harfleri yumuşar ve b, c, d, ğ'ye dönüşür. - kelep / kelebi - ağaç / ağacı - kazanç / kazancı - geçit / geçidi - kanat / kanadı - başak / başağı - bıçak / bıçağı - dolap / dolabı - burç / burcu - kilit / kilide Birden fazla hece olmasına rağmen sonundaki ünsüzleri yumuşamayan bazı kelimeler de var. - anıt / anıtı - bulut / bulutu - kanıt / kanıtı - ölçüt / ölçütü Eğer tek heceli kelimelerin sonunda p, ç, t, k ünsüzleri bulunuyorsa da iki ünlü arasındaki bu harfler korunur. - ak / akı - ek / eki - göç / göçü - kaç / kaçıncı - saç / saçı - suç / suçu Tek heceli olsa bile sonundaki ünsüzü yumuşayan kelimeler de var. - but / budu - gök / göğü - dip / dibi - kurt / kurdu - yurt / yurdu - ahlak / ahlaka - cumhuriyet / cumhuriyete - evrak /evraka - hukuk / hukuku - sepet / sepeti - tank / tankı Özel isimleri yazarken sert ünsüz ile bitip ünlü ile başlayan bir ek aldığında yumuşama kuralına uyulmaz. - Faruk'u - Uşak'a Fıstıkçı şahap kuralı dersek sanırım ne demek istediğimizi anlayacaksınız. Türkçede sert ünsüzle yani p, ç, t, k, f, s, ş, h harfleri ile biten kelimeler sert ünsüzle başlayan ekler alır. C, d, g harfleri ç, t, k'ye dönüşür ve sertleşir. Hac, şad, yad gibi bazı kelimeler ise bu örnek dışında kalır. - kitap / kitabı - cilt / cildi - sebep / sebebi - metot / metodu - ahenk / ahengi - renk / rengi Türkçe kelimelerde iki ünlü yan yana bulunmaz. Bunun için de ya ünlülerden biri düşer ya da araya kaynaştırma ünsüzü gelir. Türkçede aslında kaynaştırma ünsüzü y olsa da s, n, ş harfleri de bu görev için kullanılır. - kapı a - tahta ı - elbise e - boya acak - besle ecek - gözle en - ağla ınca - oku uş - dinle iş - baba ım - özle ip - çanta ı - anne i - evdeki i - o suz - amca ı ın - yedi er Tüm bunlar kafanızı karıştırıyor gibi dursa da aslında bol bol kullanarak ve bu esnada kontrol ederek konulara hakim olmak mümkün. Düzgün yazı yazmak isteyenler sözlükten faydalanabileceği gibi özellikle öğrenciler sık sık test çözerek ve tekrar yaparak da konuyu pekiştirebilir. Türkçedeki ses olayları konu anlatımı içeriğimizi okuyana kadar bilmediğiniz bir örnek var mıydı? Yorumlara bekliyoruz.


Dil, sadece toplumun iletişim aracı olmasının ötesinde tarih boyunca farklı kültürler arasında köprüler kurmuş ve kelimeler de bu köprülerin tuğlalarını oluşturmuştur. Türkçe kökenli İngilizce kelimelerin sözlükte nasıl bir yer edindiğini keşfetmek, sadece bir kelimenin değil, aynı zamanda kültürler arası etkileşimin izini sürmek anlamına geliyor. Vereceğimiz örneklerdeki kelimelerden bazıları Türkçeye, Arapça veya başka dillerden girmiş olsa da İngilizceye, Osmanlı İmparatorluğu'ndaki tüccarlar ve askerler aracılığıyla geçtiğini belirtelim. Ayrıca ayran ve yoğurt gibi kelimeleri de hepimiz bildiğimiz için listemize dahil etmedik. Türkçedeki başıbozuk, İngilizceye geçen kelimelerimizden biri. İngilizcedeki karşılığı ise Osmanlı İmparatorluğu'nun düzensiz, disiplinsiz birliğinin bir üyesi. Çalkantılı ve disiplinsiz bir kişi de İngilizcedeki diğer anlamları. Özellikle Tenten'in Maceraları çizgi roman serisini İngilizce okuyanlar varsa bu detaya gözü çarpmış olabilir. Kaptan Haddock karakteri tarafından sıkça kullanılıyor. Kahve, Türkçeye Arapçadan gelmiş olsa bile İngilizceye Türkçedeki Türk kahvesinden geçiyor. Hem Türkçede hem İngilizcede yörük kelimesi göçebe yaşayanlar olarak kullanılıyor. "Han" kelimesinin Türkçede ne kadar çok anlamı varsa bunlar aynı şekilde İngilizcede de geçerli. İngilizcede kiosk, daha çok "ticari mal veya hizmet satmak için kullanılan küçük yapı" anlamında kullanılsa da Türkçedeki köşk kelimesinin karşılığını taşıyor. Bizde boş boş, bir şey yapmadan veya amaçsız anlamında kullanılırken İngilizcede saçmalık demek. İngilizce özellikle paşa kelimesinde çok da uzağa gidip değişiklik yapmıyor. Pasha olarak bizden alıyor ve anlamı da yine aynı. Türkçede yemek olarak kullandığımız dolma kelimesi, İngilizceye aynı şekilde geçiyor. Bizde bu kelimenin 6 farklı anlamı bulunsa da İngilizcede sadece Doldurulmuş üzüm yaprağı veya sebze kabuğunu ifade etmek için kullanılıyor. Vahşi bir hayvan türü olan karakulak, Türkçeden İngilizceye geçen bir başka kelime. Her ne kadar kısmet kelimesi Arapça kismetten bize geçse de 1800'lü yıllarda İngilizceye, Türkçeden geçiyor. Çevirmenin de bizde birçok anlamı var. Ancak İngilizcedeki "shawarma" hem "bir tür sandviç" hem de "kuzu çevirme" için tercih ediliyor. Yine önce Arapçadan bize, sonra bizden İngilizceye geçmiş bir başka kelime. Çölden esen sıcak rüzgar, her iki dilde de ortak anlam taşıyor. Türkçe bir kelime olan kırbaç, İngilizcede kurbash oluyor ve anlamda herhangi bir değişiklik yapılmıyor. Bu sefer anlamları birbirinden farklı bir kelimemiz var. İngilizcede turban kelimesi lale anlamında kullanılıyor. Etimolojisi ise Türkçedeki tülbentten geliyor. Fazla uzağa gitmeyen bir diğer kelime de serai. Türkçedeki ilk anlamın karşılığı , İngilizcede de geçerli. Tek bir harf değişikliği ile İngilizceye geçen kelimemizin anlamı, her iki dilde de sancak beyi. Haremdeki cariyenin İngilizcedeki karşılığı odalisque, Türkçeden geçiyor. Bizde sadece pirinçten, bulgurdan ya da kuskustan yapılan yemeğe pilav denirken İngilizcedeki pilafın karşılığı Baharatlı pirinç ve çoğunlukla etten yapılan bir yemek. İngilizcede donum sözcüğünü Eski Osmanlı İmparatorluğu'na dahil bölgelerde kullanılan ve büyüklükleri değişen ancak genellikle bir dönümden küçük arazi ölçüsüsüne karşılık geliyor.


Bir dönem ülkemizdeki farklı şirketler, kurumlar, hizmetler vb. haber ve gazete sayfalarından düşmezken şimdilerde ortadan kaybolduğunu görüyoruz. Tabii biz bu durumu fark edene kadar iş işten geçmiş oluyor ve anlam veremediğimiz bir durumda buluyoruz kendimizi. Zira büyük çaplı yatırımların yapıldığı hizmetlerin bu şekilde kaybolması pek de alışılmadık değil. Bu bağlamda daha önce Tekel, Panda Dondurma, Aycell, Simtel ve daha nice farklı kurum ve hizmetin ortadan nasıl kaybolduğunu sizlere anlatmıştık. Şimdiyse odağımıza, Turkcell'in Yaani isimli arama motorunu koyuyoruz. Çıktığı dönemde yerli ve milli olmasına vurgu yapılan hizmet, nedense şu aralar pek de ses çıkarmıyor. El alemin arama motoru, ararken; Yaani, bulacak. sloganıyla öne çıkan Yaani'nin, verileri saklayacağı yer bile belliydi. Terzioğlu, Gebze'de Türkiye'nin en büyük veri merkezini açtıklarını ve Yaani verilerinin burada saklanacağını belirtmişti. Ayrıca durum sadece arama motoru olmaktan ibaret değildi. Aynı açıklamasında Terzioğlu; TV+, BiP, Lifebox ve Paycell gibi hizmetlerin de bu arama motoruna entegre olacağını söylemişti. Tabii böylesine büyük bir girişimin ülke ekonomisine katkı sağlaması da kaçınılmaz olacaktı. Birçok kişi, veri güvenliğinden endişe duymuş olsa da büyük planlarla gelen Yaani, Google Play Store ve App Store'da yerini aldı. Üstteki görselden de görebileceğiniz üzere uygulama, en son güncellemesini 3 Kasım 2022'de almış. O zamandan bu zamana herhangi bir güncelleme gelmemiş anlayacağınız. Ayrıca Yaani'nin Google Play Store sayfasındaki Veri Güvenliği başlığı da pek umut vermiyor. Zira verilerin hem şifrelenmediği hem de istediğiniz zaman uygulamadan verilerinizi silemediğiniz belirtilmiş. 2017 yılında Geliyoo'nun yapımcıları, Yaani hakkında hoş olmayan açıklamalar yapmıştı. Söz konusu açıklamada Yaani'nin özgün bir iş olmadığı, Yandex ve Google gibi arama motorlarının verilerini kullandığı belirtildi. İroniktir ki Geliyoo da aynı şekilde Türkiye'nin arama motoru olma sözüyle yola çıkmış, fakat sonradan verilerini Google'dan aldığı ortaya çıkınca tepkiyle karşılanmıştı. Turkcell ise herhangi bir arama motorunu kullanmadığını, sadece belli başlı şirketlerden teknolojik destek aldığını açıklamıştı. 2022'nin sonlarına doğru arama motoru olarak bildiğimiz Yaani, açıklama yapılmadan ortadan kayboldu. Bir anda internet sitesinden arama yapamaz hale geldik ve bir zamanlar arama yapmamızı sağlayan sayfa, Yaani'nin mobil uygulama bağlantılarına yönlendirme yapmaya başladı. Fakat tam olarak hayatımızdan çıktı demek de hata olur. Zira arama motoru hizmetine son verilen Yaani, Google ve Yandex gibi diğer arama motorlarını kullanan bir internet tarayıcısı olarak hala indirilebilir ve kullanılabilir durumda.


Günümüzde birçok şirkette veya bankada aktif olarak kullanılan para sayma makinesi, resmen hayatımızı kolaylaştıranlar arasında ilk sıralarda. Yoksa belki de hala Kemal Sunal'ın meşhur Köyden İndim Şehire filmindeki altın sayma sahnesini günbegün yaşıyor olurduk. Hem ATM hem de para sayma makinesini ülkemize getiren kişinin adı pek bilinmiyor ancak aslında oldukça önemli biri. Paranın icadından sonra ortaya çıkan bankalar, insanlık tarihi boyunca hep önemli oldu. Bir başka yenilik ise bu köklü değişimi farklı bir seviyeye taşıyacaktı. Banka işlemleri nedeniyle saatlerce beklemeyi minimize etmek isteyen birçok insanın, bankaların çalışma saatlerine uymak ve uzun kuyruklarda beklemek zorunda kalmaktan sıkıldığı aşikardı. Bu sorunun çözümüne yönelik ilk adımlar, 1930'ların sonlarında atılsa da yeterli ilgi görmeyerek kısa bir süre içinde kullanımdan kaldırıldı. Geniş çapta kullanılacak bir ATM'nin gerçekten icat edilmesi için ise 1960'ları beklemek gerekti. Bankacılık işlemlerini kolaylaştırmaya odaklanan İngiliz mühendis John Shepherd Barron, insanların otomatik makinelerden çikolata bile alabildiğini göz önüne alarak neden para çekemeyeceklerini düşündü. Bu düşünceyi 1967'de hayata geçirerek bir ATM tasarladı ve bu cihaz, İngiltere'nin Enfield kasabasında kullanılmaya başlandı. Shepherd-Barron'un ATM'si, günümüzdekilerden farklı olarak sadece para çekme özelliğine sahipti ve modern plastik banka kartları yerine işaretlenmiş özel çekler kullanılıyordu. John Shepherd Barron, ATM'yi icat eden isim olarak anılsa da bazı kaynaklar James Goodfellow'un Barron'dan bir yıl önce dünyanın ilk ATM'sini icat ettiğini iddia ediyor. Goodfellow'un ATM'sinde ise günümüzdekilerde olduğu gibi kartlar kullanılmaya başlandı. Ancak Barron'un ATM'si, Goodfellow'unkinden daha sonra kullanıma sunulduğu için bugün genellikle Goodfellow, ATM'nin mucidi olarak kabul ediliyor. Patent almayı düşünmeyen Shepherd Barron, bir röportajında sistemin nasıl çalıştığını bilmediği için patent almadığını ifade etmişti. Ülkemizdeki ilk ATM ise Dikran Masis'in İş Bankası için 25 Aralık 1987 tarihinde ithal etmesiyle hizmete sunuldu. Dikran Masis hakkındaki detaylara gelmeden önce, Türkiye'ye getirdiği para sayma makinesinin icadına değinmekte fayda var. 1920'lerde, ABD'de ortaya çıkıyor para sayma makinesi. Amaç, ABD'nin merkez bankasındaki hata olasılıklarını minimuma, hatta sıfıra indirmekti. O dönemlerde, istenilen miktara ulaşıldığında durup tahta bir çubukla desteler birbirinden ayrılırken bugün dijital haliyle çok basit bir şekilde bu işlem defalarca kez yapılıyor. Dijital olanları da 1962'de üretiliyor. Bilgisayar tabanlı olan ve eskilere nazaran çok daha gelişmiş makineler 1981'de üretiliyor. Finans sektörünün adeta göz bebeği haline gelen bu para sayma makinesi, saatte sayısız kağıt para sayma özelliğiyle piyasanın en iyisi olmayı başarıyor. Sahte ve hasarlı olanları bile tespit edebilme özelliği ise dönemine damga vuran özelliklerdendi. Dünya bu haldeyken bizler maalesef bu icatla o kadar erken tanışamıyoruz. Türkiye'ye getirdiği pek çok yenilikle tanınan Dikran Masis, para sayma makinesini de ülkemize getiren isimdir. 1946'da doğan Dikran Masis, Ermeni asıllı bir iş insanıdır. Ayrıca ünlü bir müzayedeci olmasıyla tanınan Masis'in, Türkiye'ye getirdiği en önemli iki makinenin ATM ve para sayma makinesi olduğu söylenebilir. Onun bu ticari zekası, ülkemize getirdiği ilklerle de kendini belli ediyor. Elindeki parayı değerlendirmeyi bilen Masis, verdiği birçok röportajında ve yaptığı söyleşilerde nasıl bu kadar akıllı hamleler yaptığını söylerken elindeki son kalan paraları da bu tarz işlere verdiğini ve asla pişman olmadığını söylüyor. Para sayma makinesini ülkeye getirmeden evvel başından geçen ve bu girişime onu sevk eden olayı anlatan Dikran Masis, bankalardaki zorluğa nasıl şahit olduğunu dile getirerek başlıyor konuya. Bir gün gittiği Ziraat Bankası'nda içinde eski ve yırtık paraların da olduğu kağıt destesini saymakla bitiremeyen çalışana Bunun makinesi yok mu? sorusunu yönelttiğinde böyle bir icadın olduğunu, fakat içine yırtık paraların koyulmadığını, onları sayacak kadar gelişmediği cevabını aldı. Bunun üzerine Amerika'daki kız kardeşine makine geliştirebileceği bir fabrika bulmasını söyledi. Bu fikrini geliştireceği fabrika bulununca elindeki tek servet olan 130 bin doları bu makine için harcadı. Masis, para sayma makinesini ülkeye sokarak ilk milyon dolarını da böyle kazandığını söylüyor. Özellikle Covid salgını döneminde birçok işletmeci ve kiracı, kiralarını ödeyemez hale gelmişti. Dikran Masis, o dönemlerde de bu haberlerle gündeme oturan bir isim oldu. Çünkü 1447 kiracısından kira almayarak ülke gündemine örnek olan bir yardımseverlik gerçekleştirdi. İşte Türkiye'ye ATM'lerin ve para sayma makinesinin gelişi böyle bir hikayeye dayanıyor. Para değil başarı hesabı yapan Dikran Masis, ekonomik anlamda da herkese örnek olacak başarılara imza atmış bir isim.


Elektrikli otomobil dönüşümü, tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de kendisini hissettiriyor. Mesela Otomotiv Distribütörleri ve Mobilite Derneği verilerine göre Türkiye'deki elektrikli otomobil satışları, yıllık bazda 10 katına çıkmış durumda. Öyle ki Ocak - Kasım 2022 döneminde 6.214 adet elektrikli otomobil satışı gerçekleşirken, Ocak - Kasım 2023 döneminde ise 54.273 adet elektrikli otomobil satıldı. Peki elektrikli otomobillerde yükseliş devam ediyorken, Türkiye'nin Avrupa'daki durumu nasıl? Otomobil dünyasının nabzını tutan EBS Danışmanlık tarafından sağlanan veriler, Türkiye'deki elektrikli otomobil satışları ile Avrupa'dakileri kıyaslıyor. Gelin bu istatistiklere yakından bakalım. Avrupa ülkelerinde gerçekleştirilen elektrikli otomobil satışlarının, tüm satışlara kıyasla en yüksek olduğu ülke Norveç. Ülkede gerçekleştirilen otomobil satışlarının yüzde 83,49'unu elektrikli modeller oluşturdu. Bununla birlikte; Avrupa ortalaması da yüzde 17,78 olarak kayıtlara geçti. Bu oran, Türkiye için yüzde 6,14 seviyesinde kaldı. Pazar payı açısından sıralamadaki yerimiz, 21. Ancak yılın ilk 11 ayında gerçekleştirilen 54.273 adet satış, satış adedi bazında Türkiye'yi 9. sıraya taşıdı. Burada önemli bir hususu hatırlatmak gerek. Mesela Norveç'in nüfusu 5,5 milyon civarında. Bu ülkedeki satışların, Türkiye'den daha düşük seviyede olmasını normal karşılamak gerekiyor çünkü Türkiye'de 85 milyon insan yaşıyor ve potansiyel olarak daha büyük bir pazar var. Yani satış adedi bazında daha üst sıralarda yer almamız, ülkece daha zengin olduğumuz anlamına gelmiyor.


Günümüzde dijital teknolojilerin önemi gittikçe artıyor. İş dünyasındaki çalışanlar da bu becerilere sahip olmanın öneminin farkına varmış durumda. Kaspersky tarafından gerçekleştirilen çalışma da bu durumu doğruluyor. Yapılan ankete göre Türkiye'deki çalışanlar, dijital yetkinliklerini artırmaları durumunda maaşlarının %35 oranında artmasını bekliyor. Kaspersky anketine göre Orta Doğu, Türkiye ve Afrika bölgesindeki çalışanların yarısından fazlası iş hayatlarında, bilgisayar ve dijital cihazlar kullanmak için gereken dijital becerilerin eksikliğini hissettiğini belirtiyor. Bu bölgelerdeki çalışanlar, dijital becerilerini artırmaları durumunda ortalama %41 daha fazla para kazanacaklarına inanırken Türkiye'de bu oran %35 olarak açıklandı. Ankette ortaya çıkan diğer noktalardan biri ise çalışanların, ücretli ya da ücretsiz dijital okuryazarlık eğitimlerini kendi başlarına almak için çaba gösteriyor. Türkiye'deki çalışanların %81'inin de bu yönde çalışmaları bulunuyor. Bu oran, araştırmanın yapıldığı diğer bölgelerde ise %79 olarak açıklandı.


Otomobil pazarında ortalık oldukça karışık. Avrupalı geleneksel içten yanmalı motorla çalışan otomobil üreticileri elektrikli otomobil alanında aktivitelerini artırmaya çalışırken, pek çok yeni firma da pazarda varlık göstermek için çaba harcıyor. Buna ek olarak ülkemizde, "Türkiye'nin otomobili" olarak duyurulan Togg da piyasaya hızlı bir giriş yaptı. Ülkemizde elektrikli otomobillere olan talep artarken Çinli üreticiler de birer ikişer Türkiye'ye geliyor. Bu durum, ithalat rakamlarına da yansıyor. Çin'in, 2023 yılının ilk 10 ayında en çok araç ihraç ettiği ülkeler ortaya çıktı. Listenin en başında 736 bin 60 araçlar Rusya yer aldı. İkinci sıradaki Meksika'nın ithal ettiği Çin menşeli otomobil sayısı ise 334 bin 166 oldu. Üçüncü sıradaki Belçika ise 189 bin 665 araç ithal etti. İlk 10'u tamamlayan diğer ülkeler ise sırasıyla Avustralya, Birleşik Krallık, Suudi Arabistan, Tayland, Filipinler, Birleşik Arap Emirlikleri ve İspanya oldu. Bu ülkelerin tamamında 115 binin üzerinde Çinli elektrikli otomobil ithalatı gerçekleştirildi. Türkiye ise 94 bin 505 adet elektrikli otomobil ithalatı ile listenin 11. basamağında kendisine yer buldu. Çin'den ithal edilen elektrikli araçlara önce %40'lık ek vergi, sonra da marka ve distribütörlere en az 20 servis kurma zorunluluğu getirilmişti. Yine de Çin'den yapılan elektrikli otomobil ithalatında %283,6 artış gözlemlendi. Bu ülkeden yapılan araç ithalatının yüzde 29'unu elektrikli modeller oluşturdu. Türkiye'nin Çin'in elektrikli otomobil ihracatındaki payı ise %2,2 oldu.


Kurumsal müşteriler için yazılım ve teknolojiler geliştiren ATP, Türkiye'nin ilk dijital yeşil enerji pazarı olan GreenXi kullanıma sundu. Yenilikçi yeşil enerji ve sertifika ticaret platformu, sektörün dijital dönüşümüne öncülük edecek. GreenX, sürdürülebilir enerji ürünlerinin ticareti için en yeni teknolojilerle donatılmış, küresel bir pazar yeri olarak hizmet verecek. Çevre dostu enerji üreticileri ve tüketicileri için tasarlanan platform, satıcılar ve alıcıların bir araya gelmesini sağlayacak. GreenX, blokzincir teknolojisi ve dijital cüzdanlarla kurumların enerji ve karbon sertifika ticaretini güvence altına alabilen bir platform. Fiziksel sözleşmeleri dijital ortama taşıyarak süreçleri hızlandıran GreenX, operasyonel verimliliğe de katkıda bulunuyor. İklim değişikliği çerçevesinde, GreenX, dünyamızın geleceği için kritik ve kurumların yatırımlarında öncelik verdiği sürdürebilirlik alanında global bir ticaret platformu sunarak istikrarı ve verimliliği artırıyor. Finans kuruluşları, platform üzerinden global yeşil enerji piyasası verilerini takip ederek, analizlerini gerçekleştirecek ve uluslararası pazarlara erişim sağlayarak, yeşil finansman imkanlarını müşterilerine sunabilecek. Türkiye'de enerji sektörünün gün geçtikçe büyüyen bir ihtiyacını, GreenX platformumuz ile karşılamaktayız. ATP'nin Tradesoft markası altında edindiği derin finans sektörü tecrübesini ve bulut teknolojilerindeki uzmanlığını, enerji alanına uygulayarak sektörün gelişimine yapacağımız katkılardan dolayı mutluluk duyuyoruz. GreenX platformu, Aralık 2023 itibarıyla yeşil enerji işlemlerini kolaylaştırarak, hızlandıracak. 2030 senesinde 111 Milyar USD'ye erişmesi tahmin edilen yeşil enerji sertifika ticareti zincirinde önemli bir değer oluşturduğumuzu düşünüyoruz.


Kripto varlıklar dünya genelinde yıllardır yasallık ve vergilendirme açısından gri bir alanda kalıyor ve bu büyüyen varlık sınıfına dair en çok merak edilenlerden biri vergi konusu. Geçtiğimiz ay duyurulan 2024 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı da Türk kripto varlık yatırımcılarını meraklandırdı. Özellikle Türkiye, TripleA Küresel Kripto Sahiplik Verileri, Ağustos 2023 araştırmasına göre kripto varlık yatırımcısı açısından şu anda dünyadaki 17. ülke konumunda. Bu araştırma ayrıca nüfusun %5,46'sının ya da 4.684.727 kişinin kripto varlığa sahip olduğunu gösteriyor. 2024 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı'nda kripto varlık borsaları ve kripto varlıklar hakkında iki önemli açıklama var. - - Bu açıklamalar kısaca, kripto varlık borsalarına dair yasalar getirileceğini ve aynı zamanda kripto varlık yatırımcısını üzmeyecek bir şekilde vergi geleceğini gösteriyor. Borsa İstanbul'da yapılan hisse senedi alım satım işlemlerinde gelir elde eden kişilerden otomatik olarak stopaj yoluyla (Gelir Vergisi Kanunu GVK 67. madde) vergilendirme yapılmaktadır. Bu, elde edilen gelirler üzerinden vergilendirmenin para dışarı çıkmadan, bankaya geçmeden kaynakta kesildiği/ödendiği anlamına geliyor. Kısaca, kullandığınız aracı kurum siz kar elde ettiğiniz an hesabınızdan bu vergiyi keser. Dünyanın gözü ABD kripto varlık düzenlemelerinde, ancak ABD vatandaşları çoktan kripto vergisi veriyor. ABD'de kripto varlıklar vergi açısından mülk olarak sayılmaktadır. Bu ABD vatandaşlarının bazı durumlarda kripto vergisi ödemesini gerektirir. Örneğin, ABD'li biri kripto ödemesi yapar ve kriptoyu aldığı tarihten itibaren varlığın fiyatı artmış ise vergi ödemek zorundadır. - Kripto varlığı itibari para karşılığında satmak ve kar etmek - Kripto varlık ile mal ya da hizmet almak - Farklı kripto varlıklarda al sat yapmak - İtibari para ile kripto almak ve elinde tutmak - Vergiden muaf bir hayır kurumuna ya da kar amacı gütmeyen bir kuruluşa kripto bağışında bulunmak - Kripto hediyesi almak ve vermek - Kendi hesabına kripto varlık transferi yapmak Örneğin ABD'li biri 20.000 dolardan Bitcoin alsa ve bunu 25.000 dolardan satsa, elde ettiğin 5.000 dolarlık karın vergisini vermek zorundadır. Ayrıca ABD'de kripto madencilik işlemleri de vergilendirilebilir. Kripto madenciliğini bir iş olarak yapan şirketler elde ettikleri geliri işletme geliri olarak belgelemek zorundadır. Kısaca ABD'de kripto varlık vergileri kar elde edildiğinde devreye girer ve elinde kripto varlık tutmak vergilendirilemez. İlk olarak 2024 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı'nda bahsedilen kripto varlık hizmet sağlayıcılarına yönelik düzenlenmeden bahsedelim. Burada kullanılan kripto varlık hizmet sağlayıcıları terimi çok geniştir ve borsalar dışında kripto varlıklar ile her türlü hizmeti veren şirketi kapsar. 2024 yıllık programına göre bunun üzerinde Türkiye Hazine ve Maliye Bakanlığı ve TCMB çalışmalar yürütecek. Ancak ülkemizde halka arz faaliyetlerinin, borsaların, halka açık şirketlerin, aracı kurum ve kuruluşların denetlenmesi gibi pek çok faaliyeti Sermaye Piyasası Kanunu yürütmektedir. Kripto varlık hizmet sağlayıcılarına dair bir yasa çıkarsa bu her türlü kripto hizmet sağlayıcısının SPK'ye kaydolması ve onun denetimine tabi olmasını gerektirebilir. Kripto varlık vergisi açısından ise ülkemizde Borsa İstanbul'da yapılan hisse senedi alım satım işlemlerinde vergiler kaynaktan kesildiğinden dolayı bunun bir benzeri kripto varlıklara da uygulanabilir. Buna benzer bir yasa gelirse, bir kripto varlık işleminden kar elde ettiğinizde kullandığınız borsa sizin adınıza verginizi elde ettiğiniz kardan keser. Önemli not: Bu içeriğimizde belirtilen görüşlerin resmi bir dayanağı yoktur. Faydalandığımız kaynaklara alttaki banttan ulaşabilirsiniz. Türkiye'de kripto vergi yasaları üzerinde halen çalışmalar yapılıyor ve biz de bu alanda atılan adımlar konusunda sizi güncel tutacağız.


Bunların temeldeki sorumlusu Güneş'in ta kendisi. Söz konusu yıldızımızın üzerinde gerçekleşenler nedeniyle bu ışıkları görüyoruz. Ayrıca 1700'lerin ortalarına kadar tarihi bulunan bu olayların, 2025 yılında maksimum noktaya ulaşması bekleniyor. Neden 2025?, Neden 1700'ler ve Neden Güneş? gibi soruları kafanızı karıştırmadan cevaplayalım. 'Solar döngü' ismini verdiğimiz olay, Güneş'in manyetik alanındaki değişimleri kapsıyor. - İlk ölçüm o tarihte yapıldığı için 1755'ten başlıyor. Döngü olmasının sebebiyse, 14-15 yıla kadar uzayabilse de aşağı yukarı 11 yılda bir gerçekleşen bir örüntünün var olması. Bu 11 yılda bir, Güneş üzerindeki aktivite minimum ve maksimum seviyeleri görüyor. Biz ise bunu, Güneş lekesi dediğimiz, yıldızımızın üzerindeki siyah noktalardan anlıyoruz. Bu noktaların büyüklüğü Dünya kadar, hatta çok daha geniş olabiliyor. Solar Maksimum dediğimiz evrede söz konusu aktiviteler tepe noktasına ulaşıyor ve buradan Solar Minimum'a kadar hafifliyor. Daha sonra da tekrardan maksimum seviyeye doğru ilerliyor ve patlamalar yeniden şiddetleniyor. Bahsettiğimiz döngü bu. En son da 2014 yılında 24. döngü yaşanmıştı. Biz ise güncel olarak 2019'da Solar Minimum'un başlamasıyla 25. döngüye tanıklık ediyoruz. Bu lekelerle doğan patlamalar, Güneş rüzgarlarını üzerimize itiyor. Koronal Kütle Boşalmaları, yani Güneş patlamaları sayesinde ortaya çıkan bu yüklü parçacık rüzgarları, eğer Dünya'ya doğru gelirse jeomanyetik fırtına ismi verilen bir olay tetikleniyor. Bu olay sırasında Dünya'nın manyetosferinin Güneş'e bakan kısmına baskı uygulanırken ters tarafta kalan, yani Güneş'e bakmayan taraf ise geriye doğru uzuyor. Manyetosfer bu etkiden kurtulduğunda, tekrar eski haline dönerken kutup noktalarında büyük düzeyde manyetik güç üretiliyor. Güneş'ten gelen parçacıklar ise bu noktalardaki kuzey ışıklarına sebep oluyor. Güneş'in yüklü parçacıklarıyla yüklenen manyetosferin atmosferin üst kısmıyla etkileşime geçmesi de bunu, Türkiye de dahil olmak üzere birçok Avrupa ülkesinde görünür hale getirmişti. Yani ülkemizde Ordu ve Van'da görülen bu ışıklar, Güneş fırtınalarının bir parçası. Buna sebep olan da Güneş üzerinde gerçekleşen koronal kütle boşalmaları. Bilim insanlarının söylediğine göre söz konusu olay 1 değil, 2 patlama sonucu ortaya çıkmış. Bu ışıklar radyo dalgalarının iletiminde aksaklıklara, elektrik kesintilerine ve devrelerde sorunlara yol açabiliyor. Aynı zamanda geçmişte, yangınlara ve büyük çaplı elektronik problemlere sebep oldukları da biliniyor. Geçtiğimiz yıllarda SpaceX roketleri de bundan nasiplerini almışlardı. 2021 yılında sona eren 24. döngü, 2025'teki döngünün tahmin edilenden daha güçlü olacağına işaret ediyor. Bir önceki döngü, aslında oldukça zayıf geçtiği için 25. döngünün de pek farklı olmayacağı düşünülüyordu. Fakat daha temmuz ayındayken 24. döngüden daha çok Güneş lekesi tespit edilmişti bile. Yani halihazırda daha şiddetli bir döngü söz konusu. Fakat bunun etkilerinin ne olacağını maalesef bilemiyoruz. Çünkü bu durumun etkisi o kadar da kolay bir şekilde hesaplanamıyor. Güneş aktivitesine bakarak bir döngünün başlayıp başlamadığını görebiliyoruz. Daha da önemlisi, bizim 11 yıllık döngümüzün haricinde yine aşağı yukarı belli sürelerde gerçekleşen döngüler de var. 2025'te maksimumunu göreceğimiz bu döngünün onlardan biri olup olmayacağını bilemiyoruz. Konuya aşina olmayan insanlar için bu durum, gökteki birkaç ışık topluluğundan ibaret olsa da beklenenden güçlü bir Güneş fırtınası, bedeli büyük olacak kesintilere yol açabilir. Olayın ciddiyetini anlayabilmek için 1859'daki Carrington olayına bakalım. Bu olay gerçekleştiğinde elbette ortada internet diye bir şey yoktu. Telgraf operatörleri yoğun olarak iletişimi sağlıyordu. Bu tarihteki Güneş fırtınası gerçekleştiğinde, dünyanın farklı yerlerinde telgraf altyapıları çökmüştü. Bazı makinelerden duman ve kıvılcım çıktığına yönelik raporlar da var. Ayrıca gece saatleri olmasına rağmen aurora ışıkları da gökyüzünü aydınlatıyordu. Tabii o zamanlarda insanların çoğu, bunu dini sebeplere bağlamıştı. Fakat asıl olay, Güneş'te gerçekleşen ve etkisinin 10 milyar atom bombasına denk olduğu düşünülen bir patlamaydı. Bu patlamayı ise amatör astronom Richard Carrington, Güneş üzerindeki gözlemlerinde lekeleri gördüğünde fark etmişti. Bu yüzden olay da onun ismiyle anılıyor. O zamanlarda telgraflar, iletişimin bel kemiğiydi. Şimdiyse bir benzerinin internet için yaşandığını düşünsenize. Bunun dünya genelinde neden olacağı panik ve hükumetlere çıkaracağı maddi bedel, hayal bile edilemiyor. Bunun yanında hayvanların göç rotalarında problemler ve uyduların çalışmasında aksama da kaçınılmaz olacaktır. Ülkemizde nadir de olsa döngü yüzünden kuzey ışıkları görülebiliyor. 2025'te, hatta 2024'ün sonlarında maksimum seviyesini görmeyi beklediğimiz döngünün ne olduğunu, neden oluştuğunu ve nasıl etkileri olabileceğini sizlere anlattık. Yeni bilgiler geldiğinde de size ulaştırıyor olacağız. Üstte yer verdiklerimiz gerçek olsa da bu gördüğünüz Galata Kulesi manzarası, manipülasyonla oluşturulmuş. Yine de gerçeğini 2025 yılında görebilmemiz mümkün gibi görünüyor.


Geçtiğimiz yıllarda Türkiye, kendi uzay araştırmaları programı olan Milli Uzay Programı'nı duyurmuş, bu süreçte Ay Araştırma Programı ile birlikte Türkiye'nin ilk uzay aracının da Ay'a gideceği açıklanmıştı. Cumhurbaşkanı Erdoğan 2022'deki açıklamasında, "Gelecek sene milli ve özgün roketimizle Ay'a sert iniş gerçekleştireceğiz." demişti. Ancak görünen o ki fırlatma süreci ertelenmiş durumda. Süreç 2026'da tamamlanacak. Anadolu Ajansı'nın haberine göre Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Türkiye Uzay Ajansı ve TÜBİTAK çalışmaları ve ülkedeki kuruluşların katkılarıyla hazırlanan Milli Uzay Programı kapsamında Türkiye'nin 10 yıllık plan ve hedefleri de ortaya çıktı. Açıklanan programlardan ilki olan Ay Araştırma Programı ile Türkiye'nin Ay'da mevcudiyet gösteren az sayıdaki ülkelerden biri olması amacıyla gerçekleştirilecek. Ay Araştırma Programı'nın ilk aşamasında AYAP-1 projesi kapsamında Ay'ın yörüngeden keşfi ve Ay yüzeyi ile ilk temasın gerçekleştirilmesi planlanıyor. İkinci aşamada ise AYAP-2 ile birlikte Ay yüzeyine gezici bir keşif aracının indirilmesi hedefleniyor. Rover adı verilen bu araçlar, gezegenlerin ya da uyduların yüzeyinde kullanılabiliyor. Ay Araştırma Programı'nın AYAP-1 Projesi kapsamında Dünya'dan Ay yörüngesine ulaşacak olan bir araç geliştirilecek. Bu araç yörüngeden Ay yüzeyine dair veriler toplayacak ve sonrasında da Ay yüzeyinde kullanılacak olan rover için görev operasyonlarını yönetecek. Milli imkanlarla geliştirilecek olan teknolojiler, ürünler, yazılımlar ve ekipmanlar kullanılacak. AYAP-1 ile birlikte Türkiye'nin ilk "Ay" ve "Derin Uzay" görevleri gerçekleştirilecek. Böylelikle Türkiye, operasyonel tecrübe anlamında da önemli bir gelişme kaydedecek. Ayrıca Dünya'dan 400 bin kilometre uzakta, Ay yörüngesinde görev yapabilecek ve yumuşak inişe uygun bir uzay aracı geliştirilecek. Proje ile birlikte yerli imkanlarla geliştirilen Hibrit İtki Sistemi, bu proje ile birlikte uzay tarihçesi kazanmış olacak. Ay yüzeyinden toplanacak olan yüksek çözünürlüklü görüntüler ve suyun kökeni, mini-manyetosfer oluşumları, yüzey bileşenleri, yüzey sıcaklık ve yansıma haritaları, radyasyon gibi bilgilere sahip bilimsel veriler, Türkiye'deki bilim insanları tarafından bilgiye çevrilecek. Proje, Milli Uzay Programı'nda Türkiye'deki endüstri ve akademilerden pek çok kişinin katılımıyla ilerlemeler gerçekleştiriliyor. Böylece Türkiye'de uzay ekosistemi de güçlendirilecek. Ayrıca toplanacak veriler ve elde edilen bilgiler, Türkiye'nin yetkinliğini ve uluslararası işbirliğinin seviyesini yükseltecek. Böylece "Derin Uzay" araştırmaları için de kapı açılmış olacak. Çalışmalarda şu ana kadar Sistem Seviyesi Tasarım Aşaması tamamlanırken, şu anda Ayrıntılı Tasarım Aşaması'nda faaliyetler sürdürüldüğü açıklandı. Bu aşamada ekipman, modül ve bileşenler geliştiriliyor. Uzay aracında kullanılacak ekipmanların görevi için yeterliliklerinin de gözden geçirildiği ve bazı ekipmanlar için yeterlilik modellerinin üretimlerinin başlatıldığı ifade edildi. Ekipmanlar yeterlilik testini geçtikten sonra uçuş modelleri üretilerek uzay aracına entegre edilecek. Alt sistem ve ekipmanların uçuş modelleri üretildikten sonra sistem seviyesi entegrasyonu gerçekleştirilecek ve ardından da çevresel ve işlevsel testler yapılacak. Süreçlerin 2026 yılında tamamlanması ve aynı yıl aracın fırlatılması planlanıyor.


DALL-E ile resmettiğimiz bu tasarımlarda o şehrin kültürünü yansıtan çizgileri görebilirsiniz. İstanbul'la başlayalım. Transformer'ın tasarımının incelikle işlendiğini görüyoruz. Her detayı ayrı güzel. Kültür dediğimizde akla gelen ilk şehirlerden Mardin'e yakışır bir Transformer ortaya çıkardık. Kapadokya Transformer'ının rengi, ortamı çok iyi yansıtıyor. Balonların ateşini göğsünde taşıması ise ayrı bir karizma kattı. Karadeniz'in dalgaları arasından yükselen Trabzon Transformer'ı. Şimdi de İzmir'in Alaçatı'sına gidiyoruz. O renkli ortamı, Transformer'ın tasarımında da görüyoruz. Bu Transformer'ın hangi şehri yansıttığını siz söyleyin, oldukça kolay. Deniz, kum, Güneş... Antalya ona emanet. Bursa'nın gölleri ve dağları arasındaki timsahvari bir Transformer. Renkleri ise elbetteki şehri temsil ediyor. İlhamını Bodrum evlerinden alan şık bir Transformer. Rize yaylaları arasında şahane bir kamuflaja sahip olan Transformer. Bir de futbolumuzun üç büyüklerine bakalım: Galatasaray ilk sırada. Beşiktaş taraftarlarının wallpaper yapmak isteyeceği bir Transformer görseli. Ve son olarak A Milli Takım'ı temsil eden Transformer...


Türkiye İstatistik Kurumu , Ulusal Eğitim İstatistikleri isimli çalışmasına ait sonuçları paylaştı. 6 yaş ve üzerindeki bireyleri kapsayan bu araştırma, vatandaşların eğitim durumlarını yaşadıkları yere, cinsiyete ve yaşlarına göre kategorize ediyor. Ulusal Eğitim İstatistikleri Veri Tabanı ile Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi verileri üzerinden gerçekleştirilen çalışma, Türkiye'de okuma yazma bilenlerin oranının neredeyse yüzde 100'e ulaştığını gözler önüne seriyor. Ancak yükseköğretim mezunu olanların oranı hiç de iç açıcı değil. Gelin hep birlikte TÜİK'in güncel verilerine bakalım. TÜİK'in paylaştığı veriler, Türkiye'de okuma yazma bilenlerin oranının yüzde 97,6 seviyesinde olduğunu gözler önüne serdi. 6 yaş ve üzeri nüfusu kapsayan bu veri, ülkemiz için çok da fena değil. Aynı araştırma 2008 yılında yapıldığında, ülkemizde okuma yazma bilenlerin oranı yüzde 91,8 olarak kayıtlara geçmişti. TÜİK'in cinsiyet verileri, Türkiye'de erkeklerin daha fazla okuma yazma bildiklerini gözler önüne seriyor. Öyle ki 2022 yılı itibarıyla erkeklerdeki okuma yazma oranı yüzde 99,3 olarak kayıtlara geçti. Aynı oran, kadınlarda ise yüzde 95,9. Ancak burada atlanmaması gereken bir husus var. 2008 yılına döndüğümüzde kadınların yüzde 86,9'unun, erkeklerin ise yüzde 96,7'sinin okuma yazma bildiğini görüyoruz. Yapılan araştırma, Türkiye'de okuma yazma bilenlerin oranının en yüksek olduğu ilin Antalya olduğunu ortaya koydu. Kent genelindeki okuryazarlık oranı yüzde 99. Buna karşın, Türkiye'de okuryazarlık oranı en düşük olan il ise Mardin. Kentte okuma yazma bilenlerin oranı, yüzde 93,6. Türkiye'de okuryazarlığın en yüksek olduğu illerde, erkeklerin yüzde 99'unun, kadınların ise yüzde 98'inin okuma yazma bildiğini görüyoruz. Ancak iş okuryazarlığın düşük olduğu kentlere geldiğinde çarpıcı bir gerçekle karşılaşıyoruz. Bu illerde kadınların okuryazarlık oranı gözle görülür biçimde düşük. Cinsiyetlere göre ortalama eğitim süresinde de erkekler önde! TÜİK'e göre vatandaşların eğitime ayırdıkları yıllar giderek artıyor. Ancak bunlar yeterli mi tartışılır. Öyle ki Türkiye'de ortalama eğitim süresi, 2022 için 9,2 yıl olarak gerçekleşti. 25 yaş ve üzeri erkekler hayatlarının 10 yılını, 25 yaş ve üzeri kadınlar ise hayatlarının 8,5 yılını eğitim için harcıyorlar. Bunu şöyle yorumlamak mümkün; Türkiye'de erkekler lise ikinci sınıfta, kadınlar ise lise birinci sınıfın ilk yarısında eğitimlerini sonlandırıyorlar. Türkiye'de zorunlu eğitimin 12 yıl olduğunu unutmamak gerek. Yani Türkiye, tek bir kişi olsaydı lise mezunu bile olamayacaktı diyebiliriz. Türkiye'de cinsiyete göre ortalama eğitim süresinin en yüksek olduğu il erkekler için de kadınlar için de Ankara. Kadınlarda ikinci sırada bulunan İstanbul, erkeklerde üçüncü sıraya geriliyor. Cinsiyete göre ortalama eğitim süresinin hem kadınlar hem de erkekler için en düşük olduğu il ise Ağrı. Ağrı'da erkekler ortalama 8,6 yıl, kadınlar ise 5,7 yıl eğitim alıyorlar... Okuma yazma öğrenme konusunda iyi olduğumuzu söyledik. Ancak iş nitelikli eğitim, yani yükseköğretime geldiği zaman oranın ciddi şekilde düştüğünü söyleyebiliriz. 25 yaş ve üzeri vatandaşlar arasında ön lisans, lisans, yüksek lisans ve doktora yapanların oranı, yüzde 23,9 olarak kayıtlara geçmiş durumda. Bunlara liseyi dahil ettiğimizde yüzde 47,1, ortaokul eğitimini dahil ettiğimizde yüzde 69,8, ilkokul eğitimini dahil ettiğimizde yüzde 92,5'lik sonuçlara ulaşıyoruz.


Gelir İdaresi Başkanlığı, 2020-2022 yılları arasındaki vergi beyannamelerine göre vergi rekortmenlerini açıklarken, bu dönemde toplanan vergiler hakkında da bilgiler paylaştı. Buna göre 2020 yılında, bir önceki yıla göre beyan edilen matrah toplamında % 25,96; tahakkuk eden vergi toplamında % 29,57 oranında artış göze çarptı. Kurumlar vergisi beyanlarında ise beyan edilen matrah toplamında % 39,83; tahakkuk eden vergi toplamında % 35,86 oranında artış oldu. 2021 yılında ise bu oranlar, beyan edilen matrah toplamında % 45,02; tahakkuk eden vergi toplamında % 50,65 oranında arttı. Bu yılda kurumlar vergisi beyanlarında, beyan edilen matrah toplamında % 67,70; tahakkuk eden vergi toplamında % 84,05 oranında artış ortaya çıktı. 2022 yılında beyan edilen matrah toplamında % 88,97; tahakkuk eden vergi toplamında % 96,88 oranında artış olduğu açıklandı. 2022 yılında kurumlar vergisi beyanlarında bir önceki yıla göre beyan edilen matrah toplamında % 146,91; tahakkuk eden vergi toplamında % 140,13 oranında artış gerçekleşti. 2022 yılında toplanan gelir vergisi 106 milyar 800 milyon 753 bin 728 TL oldu. Kurumsal vergisi ise 590 milyar 334 milyon 657 bin 746 TL oldu. Vergi yılı ile takvim yılı aynı şey değildir. Konuyu Roma İmparatorluğu'na kadar götürebileceğimiz nedenleri bir kenara bırakırsak, mali yıl Mart ayında değişir. 2023 yılının beyannameleri de 1-31 Mart 2024 tarihleri arasında hazırlanacak. Not: İsminin açıklanmasını istemeyen mükelleflerin bilgilerinin yerinde yer alıyor. Not: İsminin açıklanmasını istemeyen mükelleflerin bilgilerinin yerinde yer alıyor. Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından paylaşılan verilerin tamamına ulaşmak isterseniz buradaki bağlantıyı kullanabilirsiniz.


Yaşadığımız toplumun birçok yönünü kökten dönüştürme potansiyeline sahip olan yapay zeka teknolojileri her gün gelişiyor. Başka içeriklerin konusu olabilecek yapak zekanın doğuşu ve bugüne kadarki ilerleyişini şimdilik bir kenara bırakacak olursak, yapay zeka teknolojilerini deneyimlemek heyecan verici. Otonom arabalar, veriye sahip olmak ve veriyi bizim yerimize yapak zekanın yorumlaması, bizlerle interact edebilen robotlar, kısacası bilişsel yetenek ve zekamızı aşan bir teknolojiye hakim olmak, geleceği heyecanlı kılıyor. Yapılan bir rapora göre yapay zeka yarışında tahmin edileceği üzere ABD, Çin ve İngiltere ilk üçte yer alıyor. Hindistan ve Singapur'un da yer aldığı yapak zeka yatırımları listesindeki ilk 10 ülke arasında maalesef Türkiye yer almamış. Amerika Birleşik Devletleri, 2013'ten bu yana toplamda 4.643 şirkete neredeyse 249 milyar dolar yatırım yaparak yapay zeka yatırımlarının öncüsü olmaya devam ediyor. Çin, 95 milyar dolar ile ABD'yi takip ediyor. İngiltere ise 18 milyar dolar ile 3'üncü sırada yer alıyor. Yapılan yatırımlar arasında sağlık, veri yönetimi, fintech, siber güvenlik ve veri güvenliği gibi kategoriler bulunuyor. Dünya ülkelerinin yaptığı yapay zeka yatırımlarını belirten listede Türkiye yer almıyor. Hatırlanacağı üzere Türkiye'de 2021 yılında çıkan ve 2025 hedefli Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi inisiyatifinde oluşturulan yapay zeka strateji belgesinin çok önemli olduğunu vurgulamak isterim ancak 2025 yılına kadar tam olarak neler yapıldı veya hangi hedeflerin gerçekleştirildiğinin kamuoyuna kurumların kollektif olarak anlatması gerektiğine inanıyorum. Dünya ülkelerinin yapay zeka atılımları bir yana, Türkiye için araştırmalarımı sürdürürken bu konuda Türkiye'de kurulan ve Avrupa'da söz sahibi olan, şu anda 230 üyesi bulunan Yapay Zeka Politikaları Derneği ile görüştüm. Dernek Başkanı Zafer Küçükşabanoğlu ile görüşme şansı elde ederek Türkiye'nin yapay zeka konumunu daha iyi anladım. Küçükşabanoğlu, görüşmemizde Türkiye'nin yapay zekaya artık magazinsel bakmaması gerektiğinin altını çizdi ve mutlaka bir an önce ülkemizin yapay zeka alanında aksiyon alması gerektiğini vurguladı. Küçükşabanoğlu şunları anlattı: Türkiye'de önemli bir potansiyel olan 0-21 yaş arası 27 milyon genç nüfus var. Önce herkese yapay zekayı anlatmamız gerekiyor. 0-21 yaş arası 27 milyon gencimizin yapay zekaya olan ilgisini raporlarımızda gözlemliyoruz. Bizim, bu ilgiyi bilgiye çevirmemiz gerekiyor. Yapay zeka, güç demek. Türkiye'de 208 üniversite var. Bunların sadece 6'sında yapay zeka mühendisliği bölümü var. Her alanda olduğu gibi yapay zeka alanında da önceliğimiz eğitim olmalı ve bu alanda seferberlik başlatılmalı. Yapay zeka stratejimiz için 2025 yılına kadar bir hedef konulmuştu. Zaman çabuk geçti. İlgili belgenin güncellenmesi gerekiyor ve 10 yıllık olarak oluşturulması gerekiyor.


Türkiye'nin yeni savaş uçağı arayışındaki seçenekleri F16 Viper, F35 ve Eurofighter. Peki Eurofighter'ın diğer uçaklardan ne farkı var hangi özelliklere sahip? Gelelim bakanlık kaynaklarına göre Türkiye'nin 40 adet satın almak üzere olduğu EuroFighter'lara. Temelleri 1970'li yıllarda atılsa da 2003 yılından beri aktif olarak üretiliyor. İngiltere, Almanya İtalya ve İspanya imzasını taşıyor, yani sadece bir ülkenin değil, 4 ülkenin ortak talep ve ihtiyaçlarını karşılamak için tasarlandı. F16 ve F35 gibi tek motorlu değil; çift motorlu. Adet başına maliyeti 90 milyon dolar, yani F35'ten daha ucuz bir uçak. Ayrıca saat başına uçuş masrafı F35'e kıyasla yarı yarıya, F16'ya kıyasla 4 bin dolar daha düşük.


İzmir Dokuz Eylül Üniversitesinin yemeklerine de yaklaşık yüzde 200 zam gelmesi ile yemeklerin 5,85 TL'den 17 TL'ye yükselmesi öğrencilerin tepkisine yol açtı. Öyle ki zammı protesto eden İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi öğrencilerine, güvenlik görevlileri müdahale ederken 8 öğrenci de gözaltına alındı. İfadelerinin alınmasının ardından öğrenciler serbest bırakıldı. Gözaltı sebebinin ise zamların geri çekilmesine yönelik protestoların devam etmemesi üzerine yapıldığı konuşuluyor. Türkiye gündemine oturan protestodan sonra sadece ülkemizde mi yemek fiyatları bu kadar yüksek diye yurt dışındaki devlet üniversiteleri ile karşılaştırma yaptık. Fiyatların yanı sıra yurt dışı üniversitesindeki menüleri görünce "Keşke biz de böyle beslensek." diyeceksiniz. Önce İzmir Dokuz Eylül Üniversitesinde yaşanan olaylara bir bakalım. Türkiye'deki hemen hemen birçok üniversitenin zam yaptığı yemeklere ise sosyal medyada tepkiler yağmaya devam ediyor. Bazı üniversiteler bu zammı artan yemek maliyetleri ile açıklamaya çalışsa da öğrenciler yaptıkları matematik ile de protestolarında haklı gözüküyor. Öğrencilere verilen burs ücretlerinin ne kadarının yemeğe ayrıldığını araştırırken yurt dışındaki üniversitelerin bu konudaki tutumunu da merak ettik. Önce Türkiye'deki durumu gözler önüne sererken yurt dışındaki öğrencilerin nasıl beslendiğini de göreceksiniz. Yorum sizin! Öğrencilerin yemek masrafını hesaplamadan okulların yapmış olduğu zamlara bakalım. Bazı üniversitelerde ise rezervasyon sistemi uygulanıyor. Örneğin; Dokuz Eylül Üniversitesinde rezervasyon ücreti zamdan önce 35 TL iken gelen zamla bu ücret 67 TL oldu. Fırat Üniversitesinde rezervasyon yaptıranlar 20 TL, rezervasyon yaptırmayanlar 30 TL ödemek zorunda. Harran Üniversitesi rezervasyonlu 10 TL, rezervasyonsuz 20 TL alırken Anadolu Üniversitesindeki bu fark ciddi oldukça fazla. Anadolu Üniversitesinde rezervasyonlu yemek yiyen öğrenciler 9 TL ödüyor. Rezervasyon yapmazlarsa ücret 55 TL'ye yükseliyor. Üniversitelerin ön lisans ve lisans bölümlerinde okuyan öğrencilere Ocak 2023 itibarıyla ödenen KYK bursu 1.250 TL. Dışarıdaki lokantalara göre üniversite yemekhanelerinde yemek yemek daha ucuz olduğu için öğrenciler burada yemek yemeyi tercih ediyor. Ancak aldıkları bursun neredeyse tamamı yemeğe gidiyor. Yemek giderini hesaplamada ücreti 15 TL'den, okulda yemek yenen günü ise 20'den hesaplayalım. Bu durumda 20 gün okula giden bir öğrenci, günde 1 öğün yemek yemek için aylık 300 TL ödeme yapıyor. Kahvaltı ve ikinci öğünü de yemek isteyen öğrencilerin ise aylık yemek masrafı sadece okul için 900 TL. Geriye kalıyor sadece 350 TL. Hafta sonları karın doyurmak için kalan 350 TL ile de hangi yemekleri yiyebilecekleri ortada. Makarna veya bonfrit . Aylık burs ücretine gördüğünüz gibi ulaşım, barınma, okul ve genel masrafları ekleyemeden bitti. Birçok üniversitede 4 çeşitten oluşan tabildotlar veriliyor. Öğüne göre değişiklik gösterse de yemekler genellikle çorba, ana yemek, pilav ya da makarna, tatlı veya meyveden oluşuyor. Üniversiteler, aylık olarak yemek listesini yayımlıyor. Bazı yemekler ise öğrenciler tarafından sosyal medyada paylaşılıyor. Hatta dönem dönem öğrenciler arasında sosyal medya akımı da yapılıyor. Daha pahalısı yapılana kadar en pahalısı bu veya Daha kötüsü yapılana kadar en kötüsü bu gibi. Geçtiğimiz hafta, İstanbul Üniversitesinin öğle saatinde yemekhanede yemek kalmayınca öğrencilere verilen yemek. Gazi Üniversitesinde çıkan yemek sosyal medyayı ikiye böldü. Bazıları doyurucu bulurken bazıları ücretsiz olması üzerinde durdu. Marmara Üniversitesinde ana yemek bitince ortaya çıkan menü. Yetişen alıyor... Dokuz Eylül Üniversitesinde yemeklerin yanında sadece su veriliyor. Rize KYK Kız Öğrenci Yurdu kahvaltısı ise öğrencilerin karnını doyurmadan nasıl ders çalışacağına dikkat çekiyor. Türkiye'deki üniversitelerde verilen yemekler ortalama aynı düzeyde. Şimdi gelin yurt dışındakilere bakalım. Yer verdiğimiz bütün okulların ise devlet okulu olduğunu belirtelim. ABD Pensilvanya'da devlet üniversitesi olan Temple Üniversitesinde yemek ödemesi, sınırsız yemek karşılığında yapılıyor. Haftada 21 kez sınırsız yemek ücreti dönem başına $2.485,00. Haftalık 15 öğün $2.338,00 iken haftalık 5 öğün ise $944,00. Öğrencilere verilen burslar, başarı dereceleri ve ikametlerine göre değişiyor. Yıllık burs ücreti ise ortalama $5.000. Her iki dönemde de sınırsız yemek yemek isteyen öğrencilerin aldıkları bursu yemeğe verdikleri görülüyor. Ama fotoğraflara bakılırsa en azından doyurucu ve lezzetli yemek yediklerini görebiliyoruz, üstelik sınırsız. Kanada'daki devlet üniversitelerinden biri olan McGill Üniversitesi öğrencileri de sınırsız yemek için ücret ödeyenlerden. McGill Üniversitesi yıllık yemek ücreti $6.200. Bu ücret karşılığında öğrenciler sınırsız yemek yiyebiliyorlar. Öğrencilere verilen burslar ise $3.000 ila $12.000 arasında değişiyor. $12.000 burs ise sadece Kanada vatandaşları veya Kanada'daki daimi yasal sakinlere veriliyor. Bu durumda aslında avantajlı olan Kanada vatandaşları. Diğer öğrencilerin bursları yıllık yemek ücretini karşılamıyor. Amerika'daki Virginia Tech Üniversitesi de ücretliler arasında ama bu devlet üniversitesinin yemekleri First Lady Michelle Obama'nın bile gündemine girmiş. ABD'nin en önemli devlet üniversitelerinden biri olan Virginia Tech Üniversitesi öğrencileri haftada yaklaşık 14 öğün için dönem başına $2.999 ödeme yapıyor. Üniversite içerisindeki 47 mekanın bazılarında yemeklere indirim yapılıyor. Virginia Tech Üniversitesinin yemeklerini öne çıkaran olaylardan biri ise First Lady Michelle Obama ile alakalı. Obama, 2012'deki mezuniyet konuşmasında üniversite yemekleri için "Şimdiye kadar yiyeceğiniz en iyi kampüs yemeği." diyor. Yüksek kaliteli yemek hizmeti alan öğrenciler okulda, ıstakoz yeme fırsatı bile buluyor. Son olarak dünyaca ünlü devlet üniversitelerinden biri Cambridge Üniversitesi yemeklerine bakalım. Cambridge Üniversitesi öğrencileri bir öğün yemek için ortalama £6,50 ödeme yapıyor. Üstelik bu fiyat tipik bir yemekhanede. Okuldaki resmi salonda yemek yemek isteyenlerin ise £11.95 ödeme yapması gerekiyor. Üniversitenin burs desteği ise £3.500 ile başlıyor. Belirli kriterleri karşılayan öğrenciler daha yüksek ödeme de alabiliyor. Yer verdiğimiz menüler tabii ki okuldan okula değişiyor. Ancak yurt dışında öğrenci sağlığının ve karınlarının doymasının daha ön planda tutulduğu aşikar. Biz de ise birçok öğrenci maalesef makarnaya talim ediliyor.


Binlerce yıl öncesinde, soyundan geldiğimiz insanların içinde bulunduğu çevresel faktörler ve buna bağlı olarak evrimleşen genetiğin izlerini günümüzde hala sürdürmeye devam edebiliyoruz. Laktoz; inekler, keçiler ve insanlar da dahil olmak üzere memelilerin sütünde doğal olarak bulunan bir tür karbonhidrat. Her canlının sütü, kendi türündeki yavru için en uygundur. Bu yüzden kedilere süt vermek bile hayati sonuçlar doğurabilir. Bir canlı türü, örneğin insanlar, inek sütü içtiğinde hem kısa hem de uzun vadeli problemlerle karşılaşabilirler. Kısa vadeli olanlara, sizin de yakından tanıyacağınız; hazımsızlık, bağırsak bozulması, mide bulantısı gibi örnekler verebiliriz. Sütteki proteinin %80'ini oluşturan kazein yüzünden ise vücutta fazla asit üretilmesinden kaynaklı kemiklerde zarar görme ve hormonal bozukluklar meydana gelebilir. Zaten yeni yapılan birçok çalışma da anne sütü emdikten sonra başka herhangi bir canlının sütüne ihtiyaç duymadığımızı, inek sütünden kalsiyum almaya çalışırken vücudumuza birçok diğer zararlı maddeyi de almak yerine başka kalsiyum kaynaklarından faydalanabileceğimizi kanıtlıyor. Çok dağıtmadan kendi konumuza dönelim; Türkler ve Moğollar, laktoza diğer ırklardan daha intoleranslı! Türkler olarak %83'ümüz, ikinci kromozomdaki kalıtsal özelliklerimiz nedeniyle laktoza toleranslı değil ve bu yüzden inek sütü içtikten sonra çeşitli problemlerle karşılaşabiliyoruz. Aslında bebekken, laktozu sindirebilme yeteneğimiz oluyor ancak kalıtsal ve ırksal özelliklerimize bağlı olarak bu yeteneğimiz zamanla azalıyor. Laktozu sindirememe oranları, ülkeden ülkeye çok fazla değişiklik gösteriyor. Laktoz intoleransı; Kuzey Batı Avrupa ülkelerinde yalnızca %1-2 civarındayken güneye ve doğuya doğru gittikçe artıyor. Hatta Orta Asya ve Arap ülkelerinde bu oran %90'a, Afrika kökenlilerde %99'a kadar çıkabiliyor! Laktozu sindirme yeteneğimizin zamanla azaldığını söylemiştik. Bununla beraber, laktaz kalıcılığı denilen genetik özellik, son 10.000 yıl içinde çokça evrim geçirdi ve dünyanın belli bölgelerindeki insanlara yayıldı. Kıtlık, Avrupalıların ağırlıklı olarak sütle beslenmesine sebep oldu. Bizim genlerimiz ise laktoza intoleranslı olarak evrildi. Sütün içindeki laktozu sindiren bir enzim olan laktazı üreten LCT genindeki genetik varyasyonlar, laktoz intoleransının oluşumunu da etkiliyor. Bu nedenle Avrupalılar çoğunlukla laktoza toleranslılar çünkü laktaz enzimini ömür boyu üretebilirler. - Pekmez - Susam - Fındık - Fıstık - Yeşil yapraklı sebzeler - Kuru baklagiller - Kurutulmuş meyveler - Badem sütü - Yulaf sütü - Hindistan cevizi sütü - Soya sütü - Fındık sütü


Dünyanın en popüler canlı yayın platformlarından Twitch, uzun bir süredir çıplaklık nedeniyle tartışılıyor. Şirket, uyguladığı politikalarla çıplaklığa izin verip vermeyeceğini bir türlü kararlaştıramadı. Hatta daha birkaç gün önce sizlerle paylaştığımız bir haberimizde, Twitch'in "sanatsal çıplaklık" politikası kapsamında müstehcen yayınlara önce izin verdiğinden, sonra da bu karardan vazgeçtiğinden bahsetmiştik. Twitch'teki kararsızlık, canlı yayınlar üzerinden para kazanmaya çalışan kullanıcılar için bir fırsat haline dönüştü. Bazı kullanıcılar, Twitch'in mevcut çıplaklık politikalarını bypass edebilmek için yayınlar sırasında "sansür çubukları" kullanmaya başladılar. Hem kadınlar hem de erkekler, cinsel organlarını bu sansür çubuklarıyla gizleyip, kelimenin tam anlamıyla çıplak yayın yapıyorlar. Yukarıdaki ekran görüntüsü, "firedancer" kullanıcı adıyla paylaşımlar yapan bir yayıncının canlı yayınından alındı. Yaptığımız son kontrollerde, kanalın geçici olarak banlandığını görüyoruz ancak bu canlı yayın, potansiyel olarak milyonlarca kişiye ulaştı. Twitch'in "sanatsal çıplaklık" dediği şeyin bu olduğunu görüyoruz... Sadece kadın yayıncılar değil, erkekler de sansür çubukları kullanıyorlar. Twitch'te bunlar gibi onlarca yayın var ve pek çok kullanıcı, bu durumdan rahatsız olmuş durumda. Kamuoyu, Twitch'te yaşanan olaylar nedeniyle ikiye bölündü. Bazı kullanıcılar, bunun yeni bir içerik türü olduğunu savunuyorlar. Bazıları ise bu tür içeriklere tamamen karşı çıkıyorlar. Hatta pek çok ebeveyn, sosyal medyada konuya tepki gösteriyor. Ebeveynlerin ortak görüşü, çocuklarının Twitch kullanmalarını yasaklamak. En azından bu çıplaklık sorunu çözülene kadar. Twitch, normal koşullarca farklı farklı kategorilerde canlı yayınların yapıldığı bir mecra. Ancak Twitch'in yeni normali, çıplaklık olmuş durumda. Tonla yayıncı, sınırları zorlayan yayınlarla karşımıza çıkıyorlar. Twitch, kelimenin tam anlamıyla OnlyFans'a rakip olmuş durumda. Çıplaklık, Twitch'in dört bir yanında olsa da platform, bazı yayıncıları banlama noktasında kararlı bir tavır sergilemeye devam ediyor. Onlardan biri de Morgpie. Müstehcen yayınlarıyla bilinen ve geçmişte de kanalı kapatılan Morgpie, Twitch canlı yayınında üstünü çıkardığı için yine banlandı. Twitch, şimdilik sessizliğini koruyor ancak bunun böyle gitmeyeceği aşikar. Bakalım platformda, önümüzdeki günler neler yaşanacak...


Twitch, uzun zamandır tartışılan "müstehcenlik" konusu ile ilgili yakın zamanda önemli bir karar almıştı. Geçmişte kullanıcılarına çifte standart uyguladığı için eleştirilen platform, artık herkesin bir parça da olsa müstehcen içerik paylaşmasına izin vereceğini açıklamıştı. Ancak bugün bu karar değişti. Platform, yalnızca iki gün sonra "sanatsal çıplaklık" içeren bazı içeriklere izin veren politikasından vazgeçti. Platform, aldığı kararda striptiz ve soyunma hareketleri içeren erotik danslar, göğüslerde veya kalçalarda vücut yazısı, cinsiyete bakılmaksızın cinsel organ, kalça, göğüs gösteren kurgulanmış şeyler ve vücut sergileme gibi şeylere izin vereceğini duyurmuştu. Bu içeriklerin, birkaç ay önce tanıtılan "İçerik Sınıflandırma Etiketi" ile etiketlenmek zorunda olduğunu da eklemişti. Ancak bugünkü açıklamada değişikliklerin topluluk tarafından endişeyle karşılandığı aktarıldı. Platform, "Bu endişeleri biz de hissediyoruz. Düşündükten sonra bu değişiklikte çok ileri gittiğimize karar verdik. Çıplaklığın dijital tasvirleri benzersiz bir zorluk teşkil ediyor." diyerek kararı iptal etti.


Özellikle iPhone 15 ailesinin de Typce-C ile çıkmasıyla USB Type-C, özellikle USB 3.1, USB 3.2, Thunderbolt 3 ve 4 standartları ile birlikte daha da güçlü bir hale geldi. Bu standartlar, yalnızca daha hızlı veri aktarımı değil, aynı zamanda daha fazla güç aktarımı kapasitesi sunarak cihazların daha hızlı şarj olmasını sağlıyor. USB Type-C'nin bu versiyonları arasındaki farklar ve sundukları avantajlar nelermiş kısaca göz atalım. USB 3.1, USB Type-C'nin ilk nesillerinden biri ve en dikkat çekici özelliği 10 Gbps'ye kadar olan yüksek veri aktarım hızı. Bu hız, USB 3.0'ın sunduğu hızın iki katı. Ayrıca, 100 watt'a kadar güç aktarımı yapabilme yeteneği ile mobil cihazların hızlı şarj olmasını sağlıyor. USB 3.1, özellikle yüksek çözünürlüklü video ve büyük dosyalar için ideal. USB 3.1, aslında iki farklı nesli temsil eder: Gen 1 ve Gen 2. USB 3.1 Gen 1, esasen USB 3.0 standardının aynısıdır ve 5 Gbps'ye kadar hızlar sunar. USB 3.1 Gen 2 ise hızı ikiye katlayarak 10 Gbps'ye çıkar. USB 3.2, USB 3.1'in üstüne çıkarak, 20 Gbps'ye kadar hızlara ulaşabiliyor. "Çift kanal" veri aktarımı yapabilen USB 3.2, iki farklı veri kanalını aynı anda kullanarak, veri aktarım hızını ikiye katlıyor. Bu, büyük veri transferleri ve yüksek bant genişliği gerektiren durumlar için büyük bir kolaylık. USB 3.2, USB bağlantı standartlarının evriminde önemli bir aşama temsil ediyor ve bu evrim sürecinde üç ana varyasyona ayrılıyor. İlk olarak, USB 3.2 Gen 1x1, eski USB 3.0 veya USB 3.1 Gen 1 ile eşdeğerdi ve 5 Gbps'ye kadar hızlara ulaşabiliyordu. Bu standart, USB 3.0'ın getirdiği yenilikleri devam ettirdi ve genel kullanım için yeterli bir hız sundu. Daha sonra, USB 3.2 Gen 2x1 piyasaya sürüldü. Bu versiyon, daha önce USB 3.1 Gen 2 olarak biliniyordu ve 10 Gbps'ye kadar hızlar sunarak, önceki standardın iki katı performans sağladı. USB 3.2 Gen 2x1, USB Type-C konektörü ile birlikte kullanıldığında, daha hızlı veri aktarımı ve daha iyi güç yönetimi avantajları sağladı. USB 3.2'nin 10 Gbps'e kadar hızlara ulaşabilen versiyonu Apple'ın bu sene duyurduğu iPhone 15 Pro ve iPhone 15 Pro Max'te de bulunuyor. En son ve en hızlı versiyon olan USB 3.2 Gen 2x2 ise, 20 Gbps'ye varan çift kanal veri aktarım hızları ile dikkat çekti. Bu, iki adet 10 Gbps veri kanalının aynı anda kullanılmasıyla mümkün hale geldi ve USB Type-C konektörü ile tam uyumlu çalıştı. USB 3.2 Gen 2x2, özellikle yüksek hız gerektiren uygulamalarda, örneğin büyük dosyaların aktarımında veya yüksek çözünürlüklü video işlemede büyük bir avantaj sundu. USB4, USB Type-C'nin en yeni nesillerinden biri. 40 Gbps'ye kadar hızlar sunan bu standart, Thunderbolt 3 teknolojisiyle uyumlu. USB4, aynı zamanda birden fazla veri ve ekran protokolünü destekleyerek, esnek ve güçlü bir çözüm sunuyor. Özellikle yüksek performans gerektiren uygulamalar ve cihazlar için ideal. Thunderbolt 3, USB Type-C'nin en güçlü türevlerinden biri olarak kabul edilir. Bu teknoloji, 40 Gbps'ye kadar inanılmaz veri aktarım hızları sunar, bu da onu mevcut en hızlı bağlantı teknolojilerinden biri yapar. Thunderbolt 3, bu hızı video ve veri aktarımı için aynı anda kullanabileceğiniz çift protokol desteğiyle birleştiriyor. Bu, kullanıcıların aynı anda iki adet 4K monitörü destekleyebilmesi veya tek bir 5K monitörü çalıştırabilmesi anlamına geliyor. Thunderbolt 3, aynı zamanda 100 watt'a kadar güç aktarımı yapabilme yeteneğine sahip. Bu, kullanıcıların dizüstü bilgisayarlarını veya diğer cihazlarını aynı kablo üzerinden şarj edebilmeleri anlamına geliyor. Ayrıca, bu teknoloji, PCI Express ve DisplayPort gibi çeşitli protokolleri destekleyerek, kullanıcılara geniş bir cihaz yelpazesiyle bağlantı kurma olanağı sunuyor. Thunderbolt 4, Thunderbolt 3'ün sunduğu özelliklerin üzerine daha fazlasını ekliyor. 40 Gbps'lik aynı yüksek hızı korurken, daha fazla uyumluluk ve güvenlik özellikleri sunuyor. Thunderbolt 4, tüm Thunderbolt 3 cihazlarıyla geriye dönük uyumlu ve USB4 standardıyla tam uyumlu. Ayrıca, bu teknoloji daha katı sertifikasyon gereksinimleri ile daha güvenli bir kullanım sağlıyor. Daha gelişmiş bağlantı özellikleri sunan Thunderbolt 4, iki adet 4K monitörü veya bir adet 8K monitörü destekleyebiliyor. Ayrıca PCIe veri aktarım hızını iki katına çıkararak daha hızlı depolama ve daha yüksek performanslı harici cihazlar için olanaklar sunuyor. Tüm bunlar, özellikle yüksek performans gerektiren profesyonel çalışmalar için mükemmel bir tercih. Apple iPhone 15 ailesinde de Thunderbolt 4 destekli kablolar kullanılarak ekran bağlanabiliyor. Şu anda teknoloji büyük bir hızla ilerliyor. USB de başta Type-C olmak üzere tüm üyeleriyle daha yüksek veri aktarım hızları, elektrik aktarımları, görüntü aktarımları gibi parametrelerde gelişmeye devam ediyor. Apple'ın da bu teknolojiyi desteklemeye başlamasıyla bu süreç daha da hızlanacaktır.


Birdenbire gelen fikir, bir ulaşım devriminin başlangıcı olacaktı. 2009'dan bu yana geliştirilen bu proje, bugün herkesin kullandığı bir girişim örneğini oluşturuyor. Travis ve Garrett, bu düşünceden yola çıkarak ilk prototiplerini oluşturdular. 2009 akşamında, Kalanick ve Camp, bir teknoloji konferansına katılmak üzere yola çıktılar. İkisinin de girişimci olması ve aynı konferansta denk gelmeleri büyük bir tesadüfü doğuracaktı. Tam konferans çıkışında, fırtınalı ve yağmurlu bir havada taksi bulamayınca cep telefonu üzerinden araç çağırma fikri, kafalarında bir ampul yaktı. Garrett Camp, konferanstan sonra UberCab.com ismini satın aldı ve Travis Kalanick'i de bu heyecanlı projede ortak olmaya ikna etti. Geliştirilen uygulamanın lansmanı 2010 yılında yapıldı. Bir dokunuşla araç çağırma fikri, dakikalarca taksi beklemekten daha mantıklı gelmişti insanlara. Bu yüzden bu fikir giderek popülerleşti. Başlangıçta taksiye kıyasla biraz daha pahalıydı. Ancak insanlar beklemekten hoşlanmıyordu. Daha sonra sitenin adında bir sorun çıktı, UberCab.com ismindeki "cab" ibaresi kaldırılarak şirket sadece "Uber" olarak yoluna devam etti. İlk yatırımlarını alan şirketin CEO'su ise Ryan Graves oldu. Başlarda sadece limuzin hizmeti sunan Uber, 2011 yılında ciddi bir büyüme yaşadı. Uygulama sürekli olarak yenilendi ve etkili bir teknoloji kullanıldı. Ancak uygulama ABD'de büyüdükçe düşmanlar da çoğaldı ve sürekli bir cezayla karşılaştılar. Fakat yılmadan devam ederek 2013'te Hindistan ve Afrika'ya açılan Uber, başarıyla büyümeye devam etti. 2014'te Çin pazarına giriş yaptı ve bugün 84 ülkede ve 760'dan fazla şehirde faaliyet gösteriyor. Türkiye'ye baktığımızda ise 2019 Ekim'inde İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, haksız rekabet iddiasıyla Uber'in faaliyetlerini durdurma kararı aldığını biliyoruz. Ayrıca mahkeme, Uber'e erişimi engelleme kararı da verdi. Taksicilerle yaşanan problemler de gündemde çokça yer etti. 2014 yılında Amazon'un eski yöneticisi Jeff Holden, Uber'e iş geliştirme müdürü olarak katıldı. Holden, sürücülerin nereye gideceğini gösteren bilgilerin eklenmesinin daha doğru olacağı fikrini öne sürerek sürücülerin rotalarını belirleyerek kullanıcı deneyimini adeta bir sanat eserine dönüştürdü. Uber, 2013 yılından bu yana sürücüsüz otomobillerle hizmet verme konusunda çalışmalar yürütüyor. Bloomberg'e göre Uber'in değeri 2018'de bir önceki yıla göre 50 milyar dolar artarak 120 milyar dolara ulaştı. Zorluklarla dolu başlayan sürecin sonunda bu iki girişimci de aldıkları geri bildirimlerle uygulamayı geliştirdiler ve yatırımlarla işlerini alabildiğine genişlettiler. New York ve diğer büyük şehirlere adım attıklarında ise proje bambaşka bir boyuta ulaştı. 2016'da şirket, o dönemde pek rastlanmayan bir başarısızlıkla karşılaşarak Çin şubesini, mobil ulaşım şirketi Didi Chuxing'e sattı. O yıl içinde 3,5 milyar dolarlık ek yatırım almasıyla birçok yatırımcı, şirketin gelecekte daha iyi günler göreceğine inanıyordu. Ancak 2017 şirket için kötü bir yıl oldu. Sorunlar, Aralık 2016'da Uber CEO'su Travis Kalanick'in o dönemde yeni başkan seçilen Donald Trump'ın ekonomik danışma konseyine katılma kararıyla başladı. Bu karar, Trump'ın seçim zaferine tepki gösteren müşteriler arasında Uber'a karşı bir öfke dalgasına neden oldu. Ocak 2017'de Uber, Trump'ın göç politikasına karşı olan New York City'deki taksi şoförlerinin grevini içeren ülke çapındaki protestolar sırasında artan fiyatlandırmayı geçici olarak askıya aldığını duyurdu. Bu hamle, birçok kişi tarafından taksi şoförlerinin grevinden faydalanma girişimi olarak algılanmıştı. #DeleteUber etiketi hızla sosyal medyada popülerlik kazandı. Şirket, artan fiyatlandırmanın askıya alınmasının talebin yüksek olduğu anlarda yolculuk fiyatını düşük tutma amacını taşıdığını belirtse de bu durum uygulamanın 500.000'den fazla kullanıcısı tarafından silinmesine yol açtı. Bu boykotun ardından Travis Kalanick, 2 Şubat 2017'de ekonomik danışma konseyinden istifa ettiğini açıkladı. Eski çalışanlarından Susan Fowler, şirketin işlevsiz ve cinsiyetçi bir işyeri kültürüne sahip olduğunu iddia eden bir blog yazısı paylaşınca işin rengi de değişti. Fowler'ın yazısı geniş bir kitleye ulaştı ve bu durum Travis Kalanick'i, şirketin kültürüne dair bir soruşturma başlatmak amacıyla eski ABD başsavcısı Eric Holder'ı göreve getirmeye yönlendirdi. Soruşturma sonucunda 20 personelin işine son verildi ve işyeri kültürünü düzeltmeye yönelik öneriler sunuldu. 3 Mart 2017'de The New York Times, Uber'in sürücülerini takip etmek için kullandığı Greyball adlı programı ortaya çıkararak şirketin kamuoyu ile olan ilişkilerini daha da zorlaştırdı. Yine bu olayların akabinde Uber'in sürücüsüz araç testlerinin bir kaza ile sonuçlanması şirketin araç testlerini geçici olarak durdurmasına neden oldu. Tüm bu olanlar, Kalanick'in zaten olumsuz olan kamuoyu imajını daha da zedeledi. Hissedarların eleştirilerinin ardından 20 Haziran 2017'de CEO olarak görevinden ayrıldı ve yerine Dara Khosrowshahi getirildi. Khosrowshahi, Uber'in imajını ve mali durumunu düzeltmek hatta şirketi halka arz etmek gibi hedeflere odaklanmıştı. Mayıs 2019'da gerçekleşen halka arz, yüksek beklentilere rağmen Uber'in hisse senedi fiyatının beklenenin altında açılmasıyla dikkat çekti. Bu da 1975'ten bu yana bir Amerikan şirketi için en kötü açılış olarak kayıtlara geçti. Hayal kırıklığı yaratan halka arzın ardından Khosrowshahi, binden fazla personeli işten çıkarma kararı aldı. Bu yolda karşılarına çıkan engeller, özellikle Türkiye'de haksız rekabet iddiaları Uber'in, önüne geçemediği zorluklardan sadece birkaçıydı. Pek çok engele ve soruna rağmen sürücüsüz araçlar, güvenlik tedbirleri, sosyal sorumluluk projeleri derken Uber bir ulaşım devi olmanın ötesine geçmeyi başarabildi. Yağmurlu bir Paris gecesinde doğan bu fikir, milyonlarca insanın günlük yaşamını değiştiren bir devrime dönüştü. Bugün milyonlarca insan, Uber'i kullanarak dünya çapında bir ulaşım hizmetinden faydalanıyor. Ülkemizde ise çok sorunlu olan Uber meselesinin başlangıcı 2014 yılına, İstanbul'da Uber XL hizmetinin başlamasına dayanıyor. Verilen kavgalar sonucunda Uber daha sonra sadece ticari taksilerde devam etti. Şu anda UberTaksi olarak hizmet vermeye devam ediyor.


Seyahat etmek istediğinizde uçak yolculuğu yapmak, diğer seçeneklere göre daha konforlu ve hızlı bir seçenek olarak karşımıza çıkıyor. Çoğu zaman uçak bileti fiyatları yüksek olsa da bazen uygun fiyata bilet bulmak mümkün olabiliyor. Biletinizi aldınız, havaalanına gittiniz, tüm işlemleri tamamladınız ve biniş kartınızı aldınız diyelim. Kartınızın üzerinde uçuşunuza dair pek çok ibare yer alır. Ancak öyle bir ibare var ki tüm yolculuğunuzu zehir edebilir. İçeriğimizde bu ibarenin tam olarak ne işe yaradığından bahsedeceğiz. Biniş kartında bulunan "SSSS" ibaresinin açılımı Secondary Security Screening Selection, yani İkincil Güvenlik Tarama Seçimi anlamına geliyor. Bu da o esnada havaalanında güvenlik önlemlerinin daha sıkı bir hal aldığını gösteriyor. Zaten güvenlik taramalarının uzun sürmesi ve sıkıcı olması yetmiyormuş gibi bir de ekstra güvenlik önlemleri alınıyor. Biniş kartınızda bu ibare varsa, özellikle siz daha sıkı bir güvenlik taramasından geçeceksiniz demektir. Uçağa binmeden önce görevlilere biniş kartınızı göstermeniz gerekiyor. Görevliler biniş kartınızda "SSSS" ibaresini gördükleri an sizi ekstra güvenlik taramalarına tabi tutuyorlar. Hemen sizi sırada bekleyen yolcuların arasından alıp güvenlik taraması için başka bir yere alıyorlar. İlk olarak güvenlik memurları üstünüzü tekrar kontrol ediyor. Normalde X-ray cihazından geçmiş olmanıza rağmen tekrar kontrolden geçiyorsunuz. Varsa el bagajınız didik didik kontrol ediliyor. Sadece el bagajı ve kıyafetleriniz değil, aynı zamanda elektronik cihazlarınız bile kontrol edilebiliyor ve ayrıca güvenlik görevlileri kıyafetlerinizi çıkarmanızı bile isteyebiliyor. Normal bir güvenlik önlemi olmamasıyla birlikte biniş kartındaki bu ibare, diğer yolcuların da panik yapmasına sebep olabiliyor. Güvenlik görevlileri el bagajınızı ve üstünüzü aradıktan sonra süreç yeni başlıyor diyebiliriz. Soru yağmuruna tutan ve her şeyi en ince ayrıntısına kadar soran güvenlik görevlileri nereden geldiğinizi, gideceğiniz ülkeye gidiş sebebinizi, işinizi, gideceğiniz ülkede nerede kalacağınızı ve hatta uçuşunuz tek yönlü ise bunun bile sebebini sorabiliyor. Ardından teslim ettiğiniz bagajı talep edip içini didik didik kontrol edebiliyorlar. Eğer bu olay başınıza gelirse ve şanslıysanız daha profesyonel ve ılımlı güvenlik görevlilerine denk gelebilirsiniz. Çünkü bu süreç çoğu zaman yarım saati bulabiliyor ve uçuşunuzu kaçırmanıza bile neden olabilir. Üstelik çoğu zaman sadece sizin değil, aynı zamanda diğer yolcular bile sorguya çekilebiliyor. "Neden sadece benim biniş kartımda bu ibare var da diğer yolcularda yok?" derseniz eğer... 11 Eylül 2001 olayından sonra güvenlik önlemlerini bir üst düzeye çıkaran Amerika, "Secure Flight" yani Güvenli Uçuş Programı'nı başlattı. Amerika'da Transportation Security Administration tarafından yürürlüğe giren bu uygulama, 11 Eylül saldırılarından sonra daha çok önem kazandı. Yani Amerika'ya ve Amerika içi yapılan uçuşlar esnasında biniş kartınıza bu ibarenin yazılması muhtemel. Üstelik bu ibarenin kimin biniş kartına yazılacağı da rastgele seçiliyor. Sürpriz yumurtadan herkese oyuncak çıkarken size can sıkan bir tedbir çıkabilir. Biletinizin ödemesini nakit olarak yaptıysanız, uçuşunuz tek yönlü bir uçuş ise Amerika'ya seyahat ediyorsanız ve bu sizin ilk seyahatiniz ise, biniş kartınızda "SSSS" ibaresinin bulunma ihtimali daha da artıyor.


Netflix'in orijinal olarak Lift diye isimlendirdiği, Türkiye'de ise Uçuk Bir İş ismiyle karşımıza çıkacak olan orijinal yapımında Kevin Hart gibi isimler yer alacak. Bu yüzden de film, her şeyden önce sırf oyuncu kadrosuyla bile merak uyandırmayı başardı. Geçtiğimiz kasım ayının başlarında orijinal fragmanını gördüğümüz yapım, şimdi de yeni yıl son fragmanıyla karşımızda. 12 Ocak 2024 tarihinde platform üzerinden izleyebileceğimiz bu yapım, temelinde benzersiz bir uçak soygununu anlatacak. Yönetmen koltuğunda ise Men in Black ile Hızlı ve Öfkeli 8 filmlerinden tanıdığımız F. Gary Gray yer alacak. Bir süredir sinema gündeminde duran yapımın son fragmanı bize neler sunuyor, gelin birlikte bakalım. Cyrus Whitaker rolünü canlandıran Kevin Hart'a başrolde; Gugu Mbatha-Raw, Vincent D'Onofrio, Sam Worthington ve Jean Reno'nun eşlik ettiği Uçuk Bir İş, kimlik hırsızlığı ve kara para aklama gibi suçlara karışan uluslararası bir soygun ekibinin hikayesini anlatıyor. Köşeye sıkışan söz konusu ekibimiz, yetkililer tarafından vazgeçemeyecekleri bir teklifle karşı karşıya kalıyor; yarım milyon dolar değerinde altın çalmak. Fakat bu öyle dükkan soyup kaçmak gibi basit bir iş değil. Buna basit dememizin sebebi, söz konusu yapımda ekibin bu soygunu, hareket halinde olan bir Boeing 777'de yapmak zorunda olması. Uçuk Bir İş, aslında bu yıl izleyicilerle buluşacaktı fakat 2024'e ertelenmesiyle birlikte yeni vizyon tarihi 12 Ocak oldu. Bu tarihte Netflix kütüphanesinden yapıma erişebilirsiniz.


Aslında bizlerin hayalini kurduğu üçüncü bir göze, hayvanların bazıları sahip. Örneğin bazı örümceklerin sekiz gözü vardır ve bu gözler, onlara daha fazla hareket algılama ve derinlik algısı sağlar. Yine bazı amfibilerin, kertenkelelerin ve köpek balıklarının başının üst kısmında üçüncü bir gözü bulunmakta. Bu üçüncü göz, parietal göz olarak adlandırılır ve genellikle ince bir deri tabakasıyla kaplı olduğundan onu görmek muhtemelen imkansız olur. Üçüncü göz veya pineal göz olarak da bilinen parietal göz, aslında bazı hayvan türlerinin epitalamusunun bir parçasıdır. Bu göz ışığa duyarlıdır. Biyolojik saatin ve vücut ısısının ayarlanması için hormon üretimini düzenleyen bir pineal beze bağlıdır. Yine bu üçüncü gözün, diğer gözlerde olduğu gibi kendi merceği ve retinası vardır. Ayrıca pusula görevi de görür. Üç göz hayali, ilk etapta oldukça mantıklı gibi dursa da esasen bazı açılardan bir o kadar mantıksızdır. Eğer insanlar üçüncü bir göze sahip olsaydı bu göz, ne yazık ki diğer ikisi kadar gelişmiş olmayacaktı. Göz, beyin için bilişsel açıdan bir hayli yorucu bir yük olarak kabul edilebilir. İnsan vücuduna bir tane daha göz eklemek, beyne olan bilgi akışını arttırabilir fakat beyin, bu fazladan bilgiyi işlemek için yeterli zihinsel kaynaklara sahip değildir. Bu üçüncü göz, muhtemelen sadece ışığı ve hareketi algılamak için işlevsel olacaktı. Ayrıca bu durum, bazı sürüngenlerin beyinlerinde bulunan ve aynı zamanda kalıntı bir organ olan parietal gözün oynadığı rolle işlevsel olarak aynıdır. Teorik olarak üçüncü bir göz, potansiyel tehlikeleri görmeye yardımcı olarak ek bir savunma hattı sunabilir fakat halihazırda bunu yapan kulak gibi bir organa zaten sahibiz. Eğer üçüncü bir göze sahip olsaydık, bunun vücudumuzun neresinde olacağı da büyük bir soru işareti olacaktı. Beyin, kafatasındaki mevcut alanın çoğunu kapladığından üçüncü bir göz için yer açmak, kafatasının bir bölümünden doku çıkarmayı gerektirir. Başımızın hizasında bizim ilgimizi çekecek bir şey de olmadığından, bu üçüncü gözü başın üst kısmına yerleştirmek mantıklı olmaz. Başın arkasına yerleştirildiğinde hangi taraftaki göze odaklanacağımız noktasında bir karmaşa yaşanır ve işler sarpa sarar. Zaten başın arka kısmı saçlarla kaplıdır. Yüze yerleştirilen üçüncü bir göz ise diğer iki gözden daha farklı bir işlev sunmayacaktır. Şaşırtıcı bir şekilde yaklaşık 6 yıl önce bir bebek, üç gözle doğmuştur. Aslında üç gözlü demek çok doğru değildir çünkü bu bebek, yüzün kafatası üzerinde kopyalanmış gibi görünen kraniyofasiyal duplikasyon ismi verilen kalıtsak bir bozukluğa sahiptir. Yani bu bebeğin üçüncü bir gözü değil, ikinci bir yüzü vardır. Bu kalıtsal bozuklukla doğan bebeklerin yalnızca çok azı dünyaya gelmeyi başarır ve bunun yanında üçüncü bir göz, doğumda nadiren ortaya çıkar. Ayrıca araştırmacılar, bu Afrikalı bebeğin üçüncü gözünün bulanık olduğunu ve göz kırptığında üç göz kapağının da birlikte hareket ettiğini tespit etmiştir. Özetle bu fikir, ilk etapta her ne kadar işlevsel olacakmış gibi dursa da aslında iki gözümüz, görüş açısı noktasında oldukça yeterli.


Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunda düzenlenen 5G mobil haberleşme altyapısının geliştirme törenine katıldı. Törende Bakan Uraloğlu hem 4,5G sistemlerine hem de 5G ve ötesi teknolojilere yönelik çalışmalara dair açıklamalarda bulundu. Bakan Uraloğlu, açıklamasına "Teknoloji dünyasında bir çığır açacak olan 5G ağlarının, ekonomik değerde trilyonlarca dolar ve milyonlarca iş fırsatı yaratacağı aşikar. 5G altyapısında ihtiyaç duyulan, anteninden çekirdek şebekesine kadar tüm ürünlerin, yerli ve milli imkanlarla geliştirilmesine çalışıyoruz. 5G ile meydana gelecek olan dönüşümün, sunduğu fırsatların farkında olarak bakanlığımızca çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Elektronik haberleşme sektöründe yerli ve milli bir üretim ekosisteminin geliştirilmesine yönelik bakanlığımız ve BTK koordinasyonunda OSTİM bünyesinde 2017 yılında Haberleşme Teknolojileri Kümelenmesi'ni kurduk. HTK üyesi firmalar tarafından, 5G'ye giden yolda donanım ve yazılım ihtiyaçlarına yerli ve milli imkanlar ile cevap verebilmek amacıyla 'Uçtan Uca Yerli ve Milli 5G Haberleşme Şebekesi Projesi' (UUYM5G) geliştirildi. Projemizle; elektronik haberleşme altyapısında dışa bağımlılığımızı ortadan kaldırmak istiyoruz" şeklinde devam etti. İstanbul Havalimanı'nda vatandaşların ve uluslararası yolcuların 5G'yi deneyimleyebileceği bir altyapı kurduklarını ifade eden Bakan Uraloğlu, "5G'ye hazırlık çalışmaları kapsamında mobil şebeke işletmecilerimize ve yerli üreticilerimize deneme izinleri vererek, teknolojik olarak 5G'ye hazırlanmalarını sağlıyoruz. Aralarında İstanbul, Ankara, İzmir, Edirne ve Kocaeli'nin de bulunduğu 25 farklı lokasyonda 5G şebekesi, verilen izinler çerçevesinde denenmektedir. İstanbul Havalimanı'nda 5G hizmetinin sunulması için BTK tarafından 3 mobil işletmeciye izin verildi. İşletmecilerden aldığımız raporlara göre; abonelerin ortalama veri indirme hızları saniyede 1 gigabit ve gönderme hızları ise saniyede 90 megabit. Yani internet hızımız adeta uçuyor. 5G ile ülkemize, dünyayla rekabet edecek hızı sunmak ve yüksek oranda yerli ve milli ürünleri kullanarak geçişi sağlamak öncelikli hedefimiz. Ülkemiz, dijitalleşme konusunda attığı adımlarla geleceğin lider ekonomilerinden biri olmaya doğru emin adımlarla ilerliyor" ifadelerini kullandı. Bakanlık olarak daha yüksek bant genişliği, yüksek hız, daha düşük gecikme süresi, yüksek yoğunluklu kapsama alanı, yüksek kullanılabilirlik, düşük enerji tüketimi sağlayan mobil haberleşme altyapısı için gerekli yazılım ve donanımların geliştirilmesini istediklerini söyleyen Uraloğlu, bu kapsamda 5G destek çağrı başlıkları belirlediklerini ifade etti. Uraloğlu sözlerini, "Yaptığımız çalışmalar sonucunda 5 Ocak 2023 tarihinde '5'inci Nesil (5G) Mobil Haberleşme Altyapısının Geliştirme Projelerinin Desteklenmesi Amacıyla Çağrı Programı' adı altında 5G çağrısı yaptık. Bu çağrımızla, AR-GE desteği verilecek projeler ile yerli ve milli üretimin teşvik edilmesi, ileri teknoloji ürünlerde dışa bağlılığın azaltılması ve haberleşme alanındaki AR-GE faaliyetlerinin desteklenmesini amaçladık. Çağrı programı ile toplam 200 milyon TL'lik destek verilmesini planladık. Farklı çağrı alt başlıklarında birden fazla başlığa başvuruda bulunan her firma başına üst sınır 20 milyon TL olarak belirledik. Tam 14 firma ile AR-GE desteği çağrımıza ilişkin tüm süreçleri tamamladık ve projelerimize 1 Ekim 2023 tarihinde başladık. Yerli ve milli ürün tedariki hususlarında tüm ilgili paydaşları bir araya getiren bu süreçte BTK, HGM ve mobil operatörler Vodafone, Turkcell, Türk Telekom ile proje izleme ve değerlendirme hususlarında iş birliği yapıyoruz. Bugün de burada olmamıza vesile olan UDHAM, BTK, HGM ve GSM operatörleri ile proje izleme iş birliği protokolü imza törenini gerçekleştireceğiz. İş birliğimizin ülkemiz için hayırlı ve uğurlu olmasını temenni ediyorum" şeklinde tamamladı.


Ülkede hangi toplumun yaşadığını da belirten -istan eki denilince aklınıza İstanbul da geliyor değil mi? Ancak İstanbul'daki -istan eki bahsedeceğimiz konu ile alakalı değil. Buradaki -istan tamamıyla eski isimlerinden kaynaklı. İllaki merak etmiş olduğunuz bu gizemi birlikte aydınlatalım ve etimolojiye bir göz atalım. Farsçada -istan, yer ve ülke belirten bir takıdır. Eski Farsça ve Avesta'da (MS 3. yüzyılda Zerdüşt'ün öğretilerini yazmak için geliştirilmiş alfabe) stana sözcüğünden evrilmiştir ve bu takının anlamı da durma yeri, konak, yer anlamındadır. stananın evrilmesi ise Hint-Avrupa dil ailesinde yazılı örneği olmayan -sta anlamındaki durmak kökünden türetilmiştir. Dilimize -istan olarak evrilerek gelen bu ek, ülkede kimlerin yaşadığı hakkında bilgi verir. Bulunduğu topraklarda yaşayan halkın ve bu halkın soyundan olan kimseler için kullanılır. Örneğin Kazakların ülkesi tanımı için Kazakistan denir. -İstan eki ile biten ülkeler hangileri? -İstan eki alan ülke sayısı 17'dir. Bunlardan bazıları dünya çapında da aynı isimle bilinirken bazıları sadece Türkçede -istan ile kullanılır. - Afganistan - Kazakistan - Kırgızistan - Hindistan - Özbekistan - Pakistan - Tacikistan - Türkmenistan - Bulgaristan - Ermenistan - Gürcistan - Hırvatistan - Macaristan - Moğolistan - Sırbistan - Suudi Arabistan - Yunanistan Aklınıza İstanbul geldiyse bilin ki o -istan bu -istan değil. Türkiye'de -istan eki almış Kahramanmaraş'ın ilçesi Elbistan da vardır. Buradaki -istan bahsettiğimiz konu ile alakalıdır. Ancak İstanbul bu konuya dahil değildir. Tarih boyunca şimdiki İstanbul'un birçok ismi olmuştur. Farklı dönemlerde değişen İstanbul'un aldığı isimler; Bizantion, Augusta Antonina, Nova Roma, Konstantinopolis, Kostantiniyye, İslambol ve son hali ile de İstanbul'dur. Burada sadece isimlerin hem döneme göre değişmesi hem de halk dilinde farklı şekilde yayılıp son halini alması vardır.


Bir doğal afet sonucunda temelleri atılan Ulusoy, taşımacılıktaki en eski şirketlerden biriydi. Yolcular için de tercih edilen bir markaydı. Ancak birkaç senedir ortalıktan kayboldular. Ulusoy'un ilginç ortaya çıkış hikayesine ve artık yollarda göremememizin sebebine yakından bakalım. Temelleri Hacı Mehmet Bahattin Ulusoy tarafından atılan Ulusoy Ticari Yatırımlar Holding, 1937 yılında Of ve Trabzon arasında yolcu ve yük taşıyarak faaliyet gösteriyordu. Ortaya çıkış hikayesi de epey ilginçti. Hacı Mehmet, Karadeniz'de yaşanan doğal afet sonucu ulaşım zorluğu çeken bölge halkına yardım etmek amacıyla bir sal yapmıştı. Ki sonrasında deniz taşımacılığına da devam etti. Böylece taşımacılık sektöründeki ilk adımını atmış oldu. Seneler boyunca yolcu taşımacılığına devam ederek kendini büyüttü ve sektörde, Türkiye'nin en önemli markalarından biri olarak yerini aldı. Holdingin mal varlığı, üç kardeşe paylaştırıldı. 1995 senesinde holding statüsüne kavuştu ve yolcu taşımacılığına bu şekilde devam etti. 2008 yılına geldiğimizde ise holdingin hisseleri, Hacı Mehmet Bahattin Ulusoy'un oğulları Yılmaz, Cemal ve Saffet adına üçe bölündü. Bu paylaşımla tüm otobüs grubu ile marka kullanım hakkı Saffet Ulusoy'a bırakıldı ve Ulusoy markasının herhangi bir kişi veya kuruma devredilemeyeceği, netliğe kavuştu. Ancak 2012 senesinde Seffat Ulusoy hayatını kaybetti ve mirası; eşine, kızlarına ve TFF eski başkanı Haluk Ulusoy'a kaldı. Saffet Ulusoy'un eşi Sevim Ulusoy, Ulusoy Ulaşım Petrol Sanayi adıyla kurulan şirkete dava açtı. İş insanı Emre Baştuğ ve Murat Teksöz'ün kurduğu Ulusoy Ulaşım Petrol Sanayiye, Ulusoy adını izinsiz kullanarak bilet sattığı için dava açıldı. Fakat Ulusoy Seyahat, finansal problemlerinin üstesinden gelemediği için isim hakkı Ulusoy Ulaşıma devredildi. 2017 yılına geldiğimizde Ulusoy Seyahat iflas etti. 15 Haziran 2017'de şirket, 65 milyon 250 bin TL değerinde tasfiye sürecine girmişti. Avukatlar, borca batmadıklarını; mevsime göre karlılık durumunun göz önünde bulundurulmadığını iddia etmişti. Daha sonra Bahçelievler'deki dev arazisi icradan satışa çıktı ve otobüslerinin bir kısmı da satışa konuldu. Müfettişlerin 3 aylık incelemesi sonucunda -avukatlar direnmeye çalışsa da- mahkeme, şirketin kepenkleri indirmesinde kesin karar kıldı. Şirketin isim haklarını alan ve faaliyete devam eden Ulusoy Ulaşım da bir duyuru yayımladı ancak onlar için de işlerin pek iyi gittiği söylenemezdi. Aynı şekilde, Ulusoy Ulaşım adına da kara haber kapıdaydı. Takvimler 20 Şubat 2019'u gösterdiğinde resmen iflas ettiler. İşte Türkiye'nin en köklü kara taşımacılığı markalarından biri, tarihe böyle gömüldü.


Şehirden üniversiteye gitmek için sabah akşam yolculuk yapanları, hatta bazılarının kampüs içerisindeki yurda gitmesi için neredeyse Ay'a çıkması gerektiğini görünce üniversitelerin neden şehirden uzağa yapıldığını merak ettik. Akademisyen ve şehir planlamacısına sorduktan sonra ise aldığımız cevaplar ile aslında mantıklı bir sebebi olduğunu gördük. Siz de sebeplerini öğrenirken aklınızdan geçen üniversiteleri gözünüzün önüne getirin. Okuyunca hak vereceğiniz üniversite yer seçimi kriterlerini özetledik. Bir kampüs düşünün ki binlerce dönüm arazi üzerine kurulu. Üniversitenin kurulması için sadece yer seçimine karar verilmesi yeterli değildir. Üniversitenin büyüklüğü, sürekli olarak gelişmesi ve değişimi, akademik birimlerine yapılacak eklemeler, öğrenci sayısı, uygulama ihtiyaçlarını karşılayacak mekanlar, sosyal ve kültürel gereksinimleri giderecek alanlar göz önünde bulundurulur. Tıp fakülteleri, araştırma ve uygulama hastaneleri gibi sağlık birimleri, alışveriş mekanları, yerleşim birimleri , güvenlik birimleri ve yeşil alanlar da düşünüldüğünde aslında üniversite kurulumu için ne kadar büyük bir alana ihtiyaç duyulduğu ortaya çıkıyor. İşte bu noktada aslında üniversitelerin neden şehrin dışına yapıldığı daha da anlaşılır oluyor. Şehrin dışında bulunan arazilerin fiyatları, şehir içine göre daha düşük oluyor. Arsa maliyetinin düşük olması, şehir dışındaki arsanın kamu arazisi olması ya da kamulaştırılması başlıca sebepler arasında gösterilebilir. Bazı üniversiteler, kamunun olmayan ancak bağışlanan arsalar üzerine kuruluyor. Bazılarındaki süreç ise bu kadar basit değil. Yerel yönetimde, belediye meclisinde veya üniversite yer seçimi konusundaki herhangi bir karar mercinde bulunan kişinin eğer şehrin dışında bir arazisi varsa oraya yakın yerlerin seçilmesini sağlıyor. Böylelikle kendi arazisinin değeri artmaya başlıyor, imara açılması ise arazi fiyatını daha da yükseltiyor. Bir de bu işin mali yönü var. Bu kadar geniş arazilere devasa üniversiteler kurmak büyük maliyetken şehrin dışına yerleştirilmesi ile aslında maliyetler daha da minimalize ediliyor. Zaten arazi fiyatından fayda sağlanırken geniş alana daha az maliyet olması da hesaplanıyor. Eğitim binaları, yurt, kantin, lojman gibi her bölüm mahalle tasarımı gibi düşünülüyor. Bu da maliyetleri, şehrin içinde yeniden yıkıp yapmaktan daha da aşağıda tutuyor. Bir üniversite kurulması, sadece öğrencilere ve öğretmenlere fayda sağlamıyor. Kentin geliştirilmesi istenen bölge de yer seçiminde önemli rol oynuyor. Kentin genel yapısı ve ihtiyaçları analiz edilip yerleşke yerinin seçimine karar veriliyor. Bazı üniversitelerin bağlı olduğu birimlerin şehir içinde varlığını sürdürmesi de aslında o şehrin çehresini değiştirip gelişmesine önemli katkı sağlıyor. Üniversitelerin, şehirde yaşayanlara fayda sağlaması da önemli bir kriter olarak öne çıkıyor. Üniversite, toplumsal işlevlere yönelik olanaklar sunması ile sadece öğrencilerin değil şehir halkının da kullanabilirliğine uygun oluyor. Öğrenciler, şehir içinden gereksinimlerini karşılarken şehirdekilerin de üniversiteden faydalanması gerekiyor. Arazi seçiminde halkın rahatlıkla ulaşabileceği mesafeler seçiliyor. Özellikle ulaşımı tam gelişmemiş şehirlerde üniversitelerin toplu taşıma araçlarına yakın olması ya da üniversite ile bağlantı sağlayacak yeni alternatifler yaratılması önemli. Tabii ki tüm sebepler, şehrin dışındaki üniversitelerde okuyan öğrenciler için birtakım zorlukları da beraberinde getiriyor. Şehirden uzak bir üniversitede okuyup deneyimlerini belirtmeden geçmek istemeyenleri yorumlara bekliyoruz.


2024-2028 dönemi için hazırlanan 12. Kalkınma Planı, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın onayının ardından TBMM'ye sunuldu. Kalkınma Planı içerisinde yükseköğretimle ilgili planlar da yer alıyor. Bu planlara göre gelecek dönemde 5G ve ötesi yeni nesil iletişim teknolojileri, yazılım, donanım ve altyapı alanları, nesnelerin interneti, yapay zeka, büyük veri, kuantum, siber güvenlik, akıllı ulaşım, artırılmış gerçeklik gibi gelişmekte olan teknoloji alanlarında nitelikli insan gücü yetiştirilmesi için çalışmalar gerçekleştirilecek. Kalkınma Planı çerçevesinde yükseköğretimde yapılacak olan politika değişikliği ile bilişim ve yapay zeka temelli geliştirme süreçleriyle büyük veri kullanımının yaygınlaştırılması öngörülüyor. Üniversitelerin performans değerlendirmelerinde de güncel veriler kullanılacak ve böylece performans değerlendirmelerinin daha düzenli ve etkili olmasını sağlayacak. Ayrıca yükseköğretimde dijital dönüşüm de hızlandırılacak ve dijital olgunluk modelinin geliştirilmesi desteklenecek. Kalkınma Planı kapsamında ayrıca yeni nesil iletişim teknolojileri, yapay zeka, büyük veri, kuantum teknolojisi, siber güvenlik ve daha fazlasında nitelkli işgücü yetiştirilmesi amaçlanıyor. Bu alanlarda eğitim ve çalışmalar teşviklerle güçlendirilecek. Teknoloji Transfer Ofisleri de desteklenecek. Ayrıca bu ofisler, bölgesel önceliklere göre yapılandırılacak. Bu ofislere sağalan teşvikler ile de üniversitelerin teknolojik yenilikleri daha etkili bir şekilde ticarileştirmesinin yolu açılacak. Kalkınma Planı'nda yer alan bir başka nokta da üniversite kampüslerinin sürdürülebilir ve iklim dostu kampüslere dönüştürülmesi olarak göze çarptı. Pilot olarak seçilecek üniversitelerin sıfır atık, temiz çevre, enerji verimliliği ve yenilenebilir enerji kaynakları alanındaki durumları belirlenecek. Böylece sürdürülebilir ve iklim dostu kampüslere dönüşüm projeleri hazırlanabilecek.