Kaos matematiksel bir ifadeyle; non-lineer dinamikler içeren olayların sanılanın aksine düzenli bir yapısı olduğunu söyler. Bilim adamları yüzyıllardan beri yaptıkları birçok deneyde-özellikle mekanik deneylerinde- bazı küçük şeyleri ihmal etmişlerdir. Buna örnek olarak ta Galileo'nun birçok deneyinde hava sürtünmesini hesaba katmaması olabilir. Bilim adamlarının non-lineer bazı olguları deneylerinden soyutlamaları aslına bakarsanız onlar için kaçınılmaz bir olgudur. Çünkü non-lineer sistemlerin yapısını incelemek ve matematiksel hesabını tutmak çok zordur . Ama Kaos teorisinin bir başka ilginç iddiası da şudur; eğer deneyler sırasında verilerde çok küçük bir ihmalde bulunursan ve deneyindeki non-lineer etkileri hesaba katmazsan bulduğun sonuç, bulman gereken gerçek sonuçtan çok farklı bir ifade olabilir. Birçok bilim adamının yuvarlak bir rakama ulaşmak için ihmal ettikleri etkileri düşünürsek aslında belki de fizik bilgilerimizin çoğunu değiştirmek zorunda kalacağız önümüzdeki yıllar içerisinde. Kaosun her bakımdan değişik bir teori olduğu hemen göze çarpıyor. Kaos barındırdığı ilkeler bakımından fiziğin; biyoloji, ekonomi, sosyoloji gibi diğer bilim dallarıyla da buluşmasını sağlıyor. Eğer ileride kaosu anlayabilirsek belki ekonomik krizleri başlamadan durdurulabileceğiz, borsada fizikçiler milyarder olacaklar:)), trafikte hangi şeritten gidersek yolumuzun daha açık olduğunu belirleyebileceğiz, çocuğumuz vazoyu kırmadan onu kaldırabileceğiz. Bunları ilk kez duyan biri için bütün bunlar çok garip, saçma hatta imkansız gibi gelebilir ama kaos bugün fizikte hak ettiği yeri almıştır ve birçok batılı üniversitenin fizik bölümlerinde ders olarak anlatılmaktadır. Bu konuda yoğun araştırmalar hala devam etmektedir, çünkü kaosun içine girdikçe o bizi şaşırtmaya devam ediyor.


Albert Einstein'ın İzafiyet Teorisi'nde öne sürdüğü bazı önermeleri pratik olarak test etmek olanaksızsa, bilgisayarlar imdada yetişiyor. Einstein'ın ilk olarak ortaya attığı bilim dünyasının en tartışmalı kavramlarından 'Kütleçekim Dalgaları' adı verilen oluşum, NASA'nın Goddard Uzay Üssü'ndeki, Gravitational Astrophysics Laboratory 'de ilk kez bir üç boyutlu modelde test edildi. Araştırmada görev alan NASA uzmanı Joan Centralla, kara deliklerdeki kütleçekim dalgalarının daha önce animasyonlarda veya kurgusal olarak resmedildiğini, ancak son simülasyonla Einstein'ın tarifine yakın bir temsilin elde edildiğini belirtti. Kütleçekim dalgalarının evrende varolduğu biliniyor, ancak varlıklarının kanıtlanması için direkt gözlem şimdiye dek yapılamadı. Maddenin sıkışmasıyla oluşan kara delikler, uzayda yüksek şiddette bir çekim gücü yaratarak, ışık dahil tüm varlıkları içine çekiyor. Einstein'ın İzafiyet Teorisi, kara deliklerin birbirleriyle birleştiklerinde kütleçekim dalgaları yayacaklarını savunuyor. Teoriye göre, bu kütleçekim dalgaları uzay-zamanın dokusunu bozarak büküyor ve genişletiyor. Kara deliklerin birleşmesi veya birbirlerine eklenmesi evrendeki en muazzam olaylardan biri olarak tanımlanıyor. Kara deliklerin birleşmesi, birleşen deliklerin toplam enerjilerini de aşan bir sinerji yaratıyor. Kütleçekimle ilgili daha önceki bilgisayar simülasyonlarının başarısız olmasının nedeni, Einstein'ın hesaplarının en gelişmiş simülasyon için dahi aşırı karmaşık kalmasıydı. Einstein'ın İzafiyet Teorisi, matematiğin direkt olarak bilgisayar koduna çevrilemeyen, 'tensör uygulamaları' adı verilen bir tekniği kullanıyor. Teorideki bu bölümlerin bilgisayar diline çevrilmesi halinde, adeta bir dilden bir başka dile çevrilen edebiyat eseri gibi, yoruma açık alanlar kalıyor. Bilgisayar simülasyonları da, bu tip yoruma açık konularda çuvallıyor. Denemelerde istikrarlı ve kesinlenebilir sonuçlar çıkmıyor. Simülasyon, iki eşit kütledeki kara deliğin önce birbirleri etrafında dönmesi, sonra da çarpışarak birleşmelerini temel alıyor. NASA'nın Goddard Uzay Üssü'nde geliştirilen simülasyon da sonuçta bir çeviri niteliği taşıyor. Ancak, NASA bilim insanları, simülasyonun Einstein'ın denklemlerini karşıladığını düşünüyor, kanıt olarak da, simülasyonun vardığı sonuçların, çarpışma, birleşme ve sonrasında tutarlılık arzettiğini ifade ediyor. Daha önceki simülasyonlarda safhalar arası tutarlılık sağlanamıyordu. NASA aynı zamanda gözlem araçlarıyla da kütleçekim dalgası avını sürdürüyor. LIGO, Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory, Türkçe adıyla Lazer Interferometer Dalga Gözlemevi adlı bir teleskop ünitesi halen uzayda kütleçekim dalgalarını arıyor. Araştırmayı konu alan makale Physical Review Letters dergisinde yayımlandı.


Kara deliklerin, kendilerine yaklaşan cisimlere uyguladıkları ışık bükülmesini gösteren bir simülasyon geliştirildi. Teoriye göre, kara deliğe belli bir mesafede yaklaşan cisimler, kendi yansımalarını kara delikte görebiliyor. ARCATA Kara delikler, güçlü kütle çekimi ile ışığı içine çekiyor ve ışığın dağılması nedeniyle 'karanlık' gözüküyor. Ancak ışık, kara deliğin sadece kenarından geçerse, kıvrılarak bükülmekle kurtulabiliyor. İşte, Humboldt State University uzmanlarının başardığı tam olarak da bu. Astonom David Kornreich'ın geliştirdiği bir simülasyon, bir kara deliğin yakınına giren cisimlerin görüntülerinde ne gibi bükülmeler veya bozulmalar olacağını gösteriyor. Dr. Kornreich'ın geliştirdiği matematik simülasyon, hareket halindeki kara deliklerin ışık demetlerini büküşlerini taklit ediyor. Dev yıldızların ölmesiyle oluşan kara delikler, yıldızın galaksisi içinde belli bir yörüngede dönüş hareketini devam ettiriyor. Ölen yıldız kendi içine çekilip küçüldükçe de, kara delik giderek hızlanıyor. Ancak, eski yıldızın yörüngesini devam ettiren kara deliklerin gözlemi ve simülasyonlara uyarlanması da zorlaşıyor. Bunun nedeni, kara deliğin etrafında kütle çekime maruz kalan alanın da beraber hareket etmesi. Kara deliğin çevresini beraberinde sürüklemesi, hesaplamayı daha karmaşık hale getiriyor. Kara deliğin dönüş rotasında bulunan ve çevre alanına giren ışık demetleri hareketli kütle çekime kapılarak bükülüyor. Kara deliğin dönüş yönünün zıddına gelen ışık demetleri ise geri yansıyor. Bu noktada teoriye göre, kara deliğe bakan bir göz, kara delikten dönen ışık demetlerinde kendi yansımasını görebilir. Teorik olarak geri dönen ışık gözlemciyi de yansıtıyor. Bu, teleskopların kara delikte gözüktüğü anlamına gelmiyor, ancak, bilim insanları, kara deliğe yaklaşan bir uzay gemisinin görüntüsünün kara deliğe yansıyacağını vurguluyor. Kornreich, geminin kendi görüntüsünü görebilmesi için kara deliğe, Schwarzschild yarıçapının yaklaşık 3 ila 4 katı kadar yaklaşması gerektiğini belirtiyor. Dr. Kornreich'ın geliştirdiği simülasyondaki kara delik kütlesi itibariyle Güneş'e eşdeğer ve gözlemci kara deliğe 15 km uzaklıkta yaklaşıyor. Schwarzschild yarıçapı bir cismin tüm kütlesinin kara delik yoğunluğunda sıkıştırılmış olarak kaplayacağı alanı ve bunun yarıçapını gösteriyor. Schwarzschild yarıçapı, yıldızların sıkıştırılmış yoğunluşmış şekilde kara delik olarak boylarını gösteriyor. Örneğin, Güneş'in kütlesinin sığacağı bir kara delik Schwarzschild yarıçapı ölçümüne göre, 3 kilometre olacaktı. Dr. Kornreich simülasyonu bir eğitimi modülü olarak yeniden yazarak üniversitelerde kullanılmasını amaçlıyor.


Kara enerji adıyla tanınmlanan gizemli bir güç evrenin 9 milyar yıldır genişlemesine önayak oluyor. Kara enerjinin varlığı bilim insanları tarafından matematiksel olarak kabul ediliyordu, ancak direkt kanıt elde edilememişti. Hubble Uzay Teleskobu'nun tespit ettiği bulguler ise, Johns Hopkins Üniversitesi profesörü ve NASA'nin Uzay Teleskopları Estitüsü uzmanı Adam Riess'a göre Kara enerjinin varlığına işaret eden ilk kanıtlar. Riess ve ekibi, Hubble üzerinden 23 eski süpernovayı gözlemledi. Bu süpernovaların ışığının Hubble'ın gözlem eksenine ulaşmasının en az 7 milyar yıl sürdüğü tahmin ediliyor. Bu hesaplama, söz konusu süpernovaların evrenin erken çağlarında oluştuğu gösteriyor. Evrenin yaşı 13.7 milyar yıl olarak varsayılıyor. Riess'in gözlemlerinin detaylı hali Astrophysical Journal dergisinin 10 Şubat sayısında yayımlanacak. Kara enerji evrenin yüzde 70'ini oluşturuyor; uzayın yüzde 25'i kara madde, yüzde 5'i ise bilinen olağan maddeden müteşşekkil. Riess, kara enerjinin evreni 9 milyar yıldır genişlettiğini düşünüyor. Astronomlar süpernova patlamalarından, referans alınan süpernovanın uzaklığını ve hatta patlama esnasında evrenin ne hızla genişlemekte olduğunu kestirebiliyor. Riess, süpernova patlamaları için bu nedenle 'evrenin anahtarı' olarak niteliyor. Mevcut kütleçekim gücüne karşın evrenin neden genişlediği sorusunun yanıtı olarak kara enerji fikri Einstein tarafından ortaya atılmıştı. Edwin Hubble, 1929'da evrenin sabit bir hacmi olmadığını gerçekten de genişlediğini gösterdi. Daha gelen astronomlar bu düşün ekseninde Big Bang teorisine ulaştı. Kozmologlar, evrenin genişlemesini hızlandırdığı düşünülen, etkisi üzerinden dolaylı olarak varsaydıkları bu gizemli güce kara enerji diyor. Kara enerjiyi basit tabiriyle 'gidip yerinde incelemek' olanaksız, araştırmalar daha çok akıl yürütme ve matematiksel hesaplama şeklinde yapılıyor. Einstein'a göre kara enerji uzayın doğasından gelen bir özellik, kimilerine göre ise elektromanyetik alanlarını birbirine ittirimi. Belki de kütleçekim alanlarını henüz bilinmeyen bir şekilde bükülmesinden meydana gelen bir anormallik de olabilir. NASA, 2008'de Hubble Uzay Teleskobu'nu güncellediğinde bu konuyu araştıracak özel bir gözlem cihazı takılacak. Ayrıca ABD Enerji Bakanlığı 2011'de yörüngeye kara enerji konusunda uzmanlaşan bir gözlem cihazı yerleştirecek.


Mississippi Üniversitesi'nden iki araştırmacı karadeliklerdeki dinamiğin sabun köpüğü baloncuklarının dinamiğiyle karşılaştırılabileceğine inanıyorlar. Vitor Cardoso ve Oscar Dias, karadelikteki eylem ufkunun hidrodinamik bir modelle açıklanabileceğini gösterdiler. Buna göre karadeliğin, "gerilim altında bulunan diyafram" olarak açıklanan kenarı, sabun köpüğü zarının yüzey gerilimiyle gerilmesini andırmakta. İki bilim adamı teorik çalışmalarında, hızlı dönen karadeliklerdeki sebatsızlıkların, gerilim altında bulunan diyaframlarla açıklanabileceğini söylüyorlar. Hatta puro biçiminde gerilen karadelikler bile aynı şekilde açıklanabiliyor diyor araştırmacılar. Cardoso'ya göre bu şekilde Einstein'ın görelilik teorisindeki denklemlerin etkileri, hidrodinamik modellerin yardımıyla biçimlendirilebilir. En iyi örnek yüksek yüzey gerilimi altında bulunan sabun köpükleri diyen araştırmacılar, laboratuvarda sabun köpükleri üzerine yapılan araştırmaların karadeliklere aktarılabileceğini söylüyorlar. Madde veya ışık bir karadeliğin eylem ufkuna girdiğinde, muazzam kütle çekimi yüzünden buradan asla kaçamıyor. Fakat bilim adamları, bu şekilde yok olan bilgilerin "Hawking ışıması" olarak bilinen buharlaşmayla geri kazanılabileceğini düşünüyorlar. Bu nedenle de eylem ufkunun dinamiğiyle ilgili basit modellerle çok ilgililer.


Karadelikler önlerine gelen her şeyi yutuyorlar, hatta ışığı bile. Katı bir yüzeyleri olmadığı için maddelerin kaçamadıkları nokta yani olay ufku kanıtlanamıyordu. Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nden Ron Remillard, şimdi bu bölgenin doğrudan doğruya kanıtlanabileceğini açıkladı. rBilim adamları astronomların nötron yıldızları olarak tanımladıkları 13 gökcismini ve 18 karadeliği Nasa'nın Rossi X-ray Timing Explorer röntgen teleskopuyla incelediler. Dokuz yıllık gözlem süresinde yaklaşık olarak bir dakika kadar devam eden 135 röntgen flaşı saptanmış. Bu röntgen flaşları nötron yıldızların üzerindeki termonükleer patlamalarla oluşmakta. Normal yıldızda bir çiftli sistem oluşturan nötron yıldızları, bu yıldızın maddesini yutarlar. Nötron yıldızın üzerinde belli oranda gaz biriktiğinde meydana gelen patlamada ise karakteristik röntgen flaşları oluşur. rnrnKaradelikler de bazen çift yıldızlı sistem oluştururlar. Remillard ve çalışma arkadaşları şimdi bu durumdaki karadelikler tarafından yutulanların, ölüm çığlığı çıkarmadan yok olduklarını saptadılar. Olay ufkunun kanıtlanmasının zor olduğunu söyleyen bilim adamı, gazın yüzeye mi düştüğünü yoksa sessiz bir şekilde yok mu olduğunu yoğun objeleri yakından inceleyerek saptayabileceklerini açıkladı.


NASA'nın Hubble Uzay Teleskopu'nu kullanan uluslararası bir ekip, evrenin geniş bir bölgesine yayılmış, madde ile karanlık maddeyi üçboyutlu olarak görüntüledi. Yeni görüntüleme tekniği madde ile karanlık maddeyi birbirinden ayırabiliyor. Evrendeki madde miktarının büyük bir çoğunluğunu, maddenin görünmeyen biçimini "karanlık madde" oluşturuyor. Resimdeki üçboyutlu harita karanlık maddenin büyük ölçekli olası dağılımını gösteriyor. Bu başarılı çalışmayla gökbilimciler karanlık maddenin evrendeki etkisini doğrudan gözleyebilecek. Işık hızının sonlu olmasından dolayı, uzun bir süre önce var olan en uzaktaki bölgeler bile artık görüntüleniyor. Ortaya çıkan harita karanlık maddeye ilişkin ipliksi yapıların oluşturduğu hem zayıf bir ağ yapıyı hem de büyük bir çekim kuvveti altında derece derece çökerek zamanla büyüyen ve topaklaşan maddenin varlığını da açıklıyor. Bu durum Büyük Patlama ile başlayıp zamanla gelişen evren içindeki yapının nasıl oluştuğunu anlatan kuramları da destekliyor. Karanlık maddeye ilişkin ipliksi yapı evrenin içinde yayılarak gökadaları ve yıldızları oluşturan maddeyle birleşti. Resimlerde karanlık maddenin Hubble Uzay Teleskopu ile yaklaşık 1000 saatlik gözlem sonunda haritalanmış gelişen dağılımı görülüyor.


Hubble tarafından yapılan gözlemlerde Büyük Patlamanın evrenin oluşumu kadar genişlemesinde de etkili olduğu görülmüştür. Genişleme üzerinde etkisi olan madde ve enerji, evrenin içerisinde yer alan kütlenin birbirine uyguladığı çekim ile doğrudan ilişkilidir. Evren de yer alan gökadalar ışık saçan bir kütleden daha fazlası olup karanlık bir kütleye sahiptir. Karanlık Madde ve Karanlık Enerji her ne kadar birbirine tamamlayan iki kavram olarak görülse de birbirinden tamamen farklı içeriğe sahip konulardır. Karanlık madde elektromanyetik dalgalar ile etkileşimi olmayan, yalnızca madde üzerinde yarattığı kütle çekimsel etki ile belirlenen maddelerdir. Karanlık enerji ise evrenin sürekli genişlemesinde ve galaksilerin birbirlerinden uzaklaşmasına etkili olduğu varsayılan bir enerji türüdür. Bilim adamları tarafından karanlık madde aksine enerji, parçacık olarak değerlendirilmeyip kozmolojik sabit ya da kütleçekim şeklinde bir etkiye yol açan bir tür özellik olarak görülmektedir. Evrenin daha çok ivmelenmesinden yola çıkılarak belirlenmeye çalışılan karanlık enerji, genel göreliliğe göre farklı uzaklıklar da farklı şekillerde işlenmektedir. Mevcut kütleçekim kuramları fizikçiler tarafından bu olasılık üzerine daha basite indirgenirken kuramların gerçekliğini kanıtlamak için süpernova gözlemlerine ihtiyaç duyulduğu ortaya çıkarıldı. Yine belirlenen bulgulara göre w parametresinin hassas bir şekilde ölçülmesi durumunda durum denkleminin tanımlanabileceği belirtiliyor. Lemaitre Einstein'in genel görelilik kuramından yararlanırken evrenin genişlediğini belirtmiş ve sabit w parametresinin -1 değerinde olduğunu belirtmişti. Her ne kadar günümüzde yapılan gözlemler bunu destekleyen sonuçlar sunsa da karanlık enerji belirlemesinde farklı olasılıkların olduğu düşünülüyor. Dark Energy Survey gibi çalışmalar hem dağılımı hem de karanlık enerjinin belirlenmesini amaçlıyor. Fakat belirlenen süpernova sayısının her gözlem de artması nedeniyle ölçüm hassasiyeti sürekli değiştiriliyor. Büyük Patlama olarak isimlendirilen olay sırasında açığa çıkan sıcaklık ve basınç özelliklerine yönelik incelemeler, sayısal hidrodinamik simülasyonlar ile gerçekleştiriliyor. Yine benzer modellemeler ile patlayan bir yıldızın yapısı ele alınarak genişleyen süpernova kalıntısında ışığın kat ettiği yol takip ediliyor ve yeni sonuçlar elde ediliyor. Son yapılan çalışmalar da evrende bulunan karanlık madde oranının %22 karanlık enerji oranının ise %74 olduğu tahmin ediliyor. Tip Ia süpernovaları üzerinde çalışmaların daha da gelişmesi durumunda daha net sonuçlara ulaşılacağı düşünülüyor.


Karanlık madde sanılandan çok daha sıcak çıktı. Bilim, yıldızları, gezegenleri ve insanları oluşturan sıradan madde olarak tanımlanan baryonik madde hakkında detaylı bilgiye sahip, fakat kozmosu oluşturan ana maddenin anlaşılmasında şu ana dek büyük güçlükler yaşadı. Gökbilimciler, karanlık maddeyi keşfedemiyor, çünkü karanlık madde ışık ya da radyasyon yaymıyor. Buna rağmen varlığı, galaksilerin dönmesiyle açıklanabilir. Çünkü yıldızlar, görünmeyen bir cismin çekim kuvveti olmasa dönüş hızları nedeniyle savrulabilir. Araştırmalar, karanlık maddenin, tüm kozmik cisimlerin yüzde 95'ini oluşturduğunu gösteriyor. Şimdi Cambridge ekibi, Samanyolu'nun eteklerindeki 12 cüce galaksi üzerine yaptıkları çalışmalarla detaylı bilgiye sahip. Sıradan maddeden 400 kat fazlarn rnDünyanın en büyük teleksoplarını kullanan ekip, galaksiler üzerinde karanlık maddenin etkilerinin izini bularak ve ağırlığını kesin olarak hesaplayarak galaksilerin üç boyutlu haritalarını çıkardı.rn rn7 bin farklı ölçüm yapan araştırmacılar, galaksilerin, sahip oldukları sıradan maddeden 400 kat daha fazla karanlık madde içerdiklerini buldu. Gilmore, "bulduğumuz karanlık madde dağılımı şimdiye kadar bildiklerimizle tamamen farklılık gösteriyor" diyor. 'Sihirli hacim' "Karanlık madde, Güneş 'in kütlesinin 30 milyon katına denk gelen bir sihirli hacim'e sahip. 300 parsec'lik (bir parsec, 3.261 ışık yılı uzunluğa eşit) bir hacimden daha küçüğe sıkıştırılamaz gibi görünüyor..."Bu, karanlık madde partiküllerinin hareket hızını gösteriyor (saatte 9 kilometre), çünkü daha küçük bir daha küçük bir dereceye küçültülmek için fazla hızlılar. Bunlar, varlığının kabulünden sonra karanlık madde hakkında bulabildiğimiz tek bilgiler. "Bu hız büyük bir sürpriz. Var olan teori, karanlık madde partiküllerinin soğuk ve saniyede birkaç milimetre hareket edebildiğini savunuyor. Fakat gözlemler partiküllerin kozmik terminolojiye göre oldukça sıcak olduğunu ispatlıyor (yaklaşık 10 bin derece). Portsmouth Üniversitesi'nin Kozmoloji ve Çekim Enstitüsü'nden profesör Bob Nichol, Cambrigde Üniversitesi'ndeki meslekdaşlarının araştırmasını 'görkemli' olarak tanımlıyor: "Bu sıcaklık gerçekse, bu esrarengiz partiküller üzerine araştırmalara ve galaksiler ve yıldız kümelerinin geçirdikleri evrim hakkındaki düşüncelerimize büyük etkileri olacak demektir. Herhalde bilim, şimdiye dek karanlık maddeyi yanlış yerde arıyordu..."Karanlık maddenin sandığımızdan daha sıcak olması, daha küçük galaksilerin oluşmasını zorlaştırır ama daha büyük yapıların oluşmasını da kolaylaştırır. Bu sonuç, çok daha fazla araştırma yapmamızı gerektirecek.


Tanım içerisinde karanlık maddenin astrofizikte, elektromanyetik dalgalar ile etkileşime girmeyen, varlığı hakkında ki verilere yalnızca diğer maddeler üzerinde yaptığı kütle çekimsel etki ile ulaşılabilen madde açıklaması yapılmaktadır. Karanlık madde belirlemesi yapılırken döngüsel hızlar, gök adaların diğer gök adalar içerisinde ki yörüngesel hızları, sıcaklık ve gazların sıcaklık dağılımları dikkate alınmaktadır. CERN'de yapılan deneylerde 13.8 milyar yıl önce gerçekleşen büyük patlamanın açığa çıkardığı enerjinin sonsuz boşlukta ısı ve ışık olarak nasıl dağıldığı ve kütle kazanarak maddeye nasıl dönüştüğü araştırılmakta ve atom-altı parçacık ile soruya çözüm aranmaktadır. Dünyanın en büyük parçacık fiziği laboratuarı olan bu alan, LHC adı verilen parçacık hızlandırıcıları ile insanlığın binlerce yıldır merak ettiği sorulara cevaplar aramakta. Daha önce yayınladığımız bir yazıda karanlık maddenin keşfi ve ne olabileceği hakkında bazı bilgiler sunmuştuk. Yazıya buradan göz atarak, ön bilgi oluşturabilirsiniz. Bugüne kadar gerçekleştirilen en pahalı ve ilginç deneylerden birisi olarak gösterilen CERN, karanlık maddede bilinmeyenlerin yakın bir zamanda açığa çıkabileceğini duyurdu. Geçtiğimiz aylarda yayınlanan bir haberde Jura dağları civarında yer alan merkezin, 27 km uzunluğa sahip dairesel tünel içerisinde dört dev mıknatısla başlangıç kapısını aralamaya yakın olduğu söylenmişti. Kurulduğu dönemden bu yana belirli aralıklarla güçlendirilen bu sistemin gelecekte daha fazla parçacık hızlandırma ve çarpıştırma yapması beklenirken, çok daha fazla canlı parçacığın oluşacağı ancak tespitinin giderek zorlaşacağı söyleniyor. Ağır ve durağan bir yapıya sahip olan parçacıklar, müon odası adı verilen alanda izlenebiliyor. Atlas detektörü içerisinde tüm katmanlardan geçebilen parçacıklar merak edilen tüm sorulara cevap bulabilecek gibi görünüyor. Bölgede görev yapan fizikçilerden birisi olan Hubert Kroha, Atlas detektörü içerisinde 1200 müon detektörü olduğunu, bu detektörlerin milyonlarca kablo ile desteklendiğini söylüyor. Bu detektörlerin en önemli özelliği ise birkaç cm alan içerisinde 12 milyon piksellik çözünürlüğe ulaşabilmesi olarak gösteriliyor. Bu konuda yetkin kişilerden birisi olan Prof. Dong Su ise, CERN'in parçacık fiziği konusunda bir odak noktası olduğunu, Amerika'da kurulu olan tesis ile gelecekte yeni rekabet alanlarının yaratılabileceğini söylüyor. Beklentiler ise karanlık maddeye ulaşılabilmesi durumunda parçacık fiziğiyle birlikte, astrofizik ve astronomların da merak ettiği pek çok soruya cevaplar bulunabileceğini işaret ediyor.


Evrenin çok büyük bölümünü oluşturan 'karanlık maddenin' bir kısmının tespit edildiği öne sürüldü. Nature dergisi, ABD'li ve Meksikalı astronomların, bir kuasarın yaydığı X ışınlarını gözlemleyerek 'karanlık maddeyi' tespit etmeyi başardıklarını yazdı. Masschusetts'deki Cambridge astrofizik merkezinden Fabrizio Nicastro ve arkadaşları, bu maddeyi galaksilerarası bulutlarda gözlemlediklerini açıkladılar. 'Chandra' ve 'XMM' uzay teleskoplarını kullanan uzmanlar, bulutlardaki iyonlaşmış azot ve oksijen atomlarının, bilim adamlarının aradığı 'eksik parça' olduğu görüşünü ileri sürdü. Normalde görünmez olan bu atomlar, X ışınlarını emerek görünür hale geliyor. Astronomlar, 'Markaryan 421' adı verilen kuasarın yaydığı X ışınlarını kaydetti. Güncel evren modellerine göre, evrenin yüzde 95'i, gözlemlenemediği için karanlık olarak nitelendirilen, galaksilerin ve yıldızların hareketlerinden, evrenin genişlemesinden varlığı anlaşılan maddeden oluşuyor.


Fotoğrafta mavi renkli görülen "karanlık madde", pembe renkli görülen "sıradan madde" kümelerinin içinden geçiyor. Hubble ve Chandra uzay teleskoplarıyla iki galaksinin çarpışma süreci fotoğraflandı. Çarpışmada gizemli karanlık maddenin yaydığı enerji, farklı bir reaksiyon vererek sıradan maddeden ayrıştı. ABD'nin California Üniversitesi astronomların uzay teleskopları Hubble ve Chandra ile bir renklendirme tekniği sayesinde optik görüntüler elde etti. Görüntülerde mavi renkli görülen karanlık madde, hiç durmadan pembe renkli ve özellikle sıcak gazlardan oluşan sıradan madde kümelerinin içinden geçiyor. Güneşin kütlesinden katrilyon kat daha büyük iki galaksinin çarpışması, büyük bir hızla meydana geldi. Bu büyük hızlara rağmen galaksilerin çarpışması binlerce yıl sürebiliyor. Galaksiyi meydana getiren yıldızlar arası boşluk o kadar büyük ki yıldızlar birbirlerine yaklaşamıyorlar. Ancak tüm bu kümelerin birbirleri içerisinden geçme sürecinde, yıldızlar arası boşlukta yer alan tozlar ve gazlar, kütlesi olan tüm objeler, birbirlerinin çekim kuvvetinden etkileniyor. Bullet galaktik kümesinde gözlemlenen çarpışma sürecinde, galaksilerdeki toz ve gazların çekim etkisiyle yavaşladığı, ancak -çekimsel görünteleme diye adlandırılan teknikle belirlenen- kara maddenin sadece kendi içerisinde bir etkileşime girdiği, görüntülenebilen maddenin çekim kuvvetlerine verdiğine benzer reaksiyonlar göstermediği ve tozlar ile gazlar gibi yavaşlamadığı gözlemlendi. Astrofizikçi Marusa Bradac, son gözlemin karanlık maddenin gizemli özelliklerini anlamada anahtar niteliğindeki olduğunu belirterek, Karanlık madde, evrende sıradan maddeden 5 kez daha fazla dedi. Bradac, Bu araştırma, bildiğimizden çok farklı ve bizi oluşturan bir madde ile karşı karşıya olduğumuzu doğruluyor diye konuştu. Araştırma, Astrophysical Journal'ın gelecek sayısında yayımlanacak.


İnsanlık binlerce yıldır gökyüzünü yorumlamaya ve ardında gizli olan sır perdesini aralamaya çalışıyor. İlk olarak Mısır ve Sümer uygarlıklarında gökyüzü gözlemleri yapılmaya başlanmış ve bu çalışmalar sonucunda bugün de geçerli olan bazı sonuçlar sunulmuştur. Astroloji ve Astronominin temelini oluşturan bu çalışmalar çoğunlukla Güneş ve Ay'ın hareketleri üzerine yoğunlaşmıştır. 1800'lü yıllara kadar pek çok bilim adamı ve gözlemci gökyüzü üzerine araştırmalar yapmış ve her biri kendi alanı içerisinde bunları yorumlamıştır. 1844 yılına gelindiğinde Alman gök bilimci Friedrich Wilhelm, Sirius'un kendisine eşlik etmesi gereken bir kardeşi olması gerektiğini düşünmüştür. Bu eş yıldız 1844'lü yıllarda bir tahmin olsa da 1862 yılında ABD'li Graham Clark tarafından tahmin olmaktan çıkarılıp somut bir bilgi haline getirilmiştir. Karanlık Madde tanımlamasında ilk olarak gök cisimlerinin kütlelerine ilişkin hesaplamalar ve yıldız, gaz, toz gibi ışıldayan parçalar kullanılmıştır. Farklı değerlere sahip olan bu parçalar, 1930'lu yıllarda yıldızların sayı ve hızlarının takip edilmesiyle açıklanamayan değerlerin oluşmasını sağlamıştır. Daha çık bir ifade ile gökyüzünde görülen tüm maddeler hesaba katıldığında yıldızların olması gerekenden daha hızlı hareket ettiği görülmüştür. İlerleyen dönemde Horace Babcock, Louise Volders, Vera Rubin gibi isimler karanlık maddeye ilişkin yeni tanımlamalar yapacaktı. Fakat karanlık maddeye ilişkin en net tanımlama kurşun kümesinden gelmiştir. Kurşun kümesi, çarpışan iki gökada kümesi olup iki küme içerisinde yıldızlar, gezegenler ve uydular ile toz ve gazlar bulunmaktadır. Çarpışma nedeniyle yapılan hesaplamalar da gökada içerisinde yer alan bu maddeler dışında belirlenemeyen yeni bir maddenin olduğu keşfedilmiştir. Karanlık maddeye ilişkin tanımlama yapmadan önce madde ve bilinmeyenin nasıl etkileştiğinin bilinmesi gerekir. Bugün evrende bizim bildiğimiz dört çeşit etkileşme olup bunlar kütleçekimsel, elektromanyetik, şiddetli ve zayıf etkileşmelerdir. Karanlık madde ve normal madde, kütleçekimsel yolla etkileşirken diğer etkileşim yollarını kullanmamaktadır. Bugüne kadar bu etkileşime giren parçacıklar deneysel olarak gözlenmemiş olsa da teoride var olduğuna inanılmaktadır. Ayrıca standart model içerisinde de yer almayan bu etkileşim, simetri kuramı içerisinde tanımlanmaktadır. Bugün yapılan çalışmalarda karanlık madde ve madde arasında ki kütleçekimsel etkileşim yerine karanlık maddenin kendisi ile yaptığı etkileşim incelenmeye çalışılıyor. 2009 yılında uzaya gönderilen Planck uydusu karanlık maddeye ilişkin çok önemli değerler vermektedir. Uydu gönderilmeden önce evrendeki karanlık madde oranı %22,7 olarak hesaplanırken uydu gönderildikten sonra elde edilen verilerde bu değerin %26,8'e çıktığı görülmüştür. Gelecekte ATLAS ve CMS gibi deneylerin karanlık maddeye ilişkin daha net sonuçlar vermesi bekleniyor.


Durham Üniversitesi'nden Liang Gao ve Tom Theuns, çalışmalarının Evren'in büyük bölümünü oluşturan karanlık maddeye açıklık getirebileceğini belirterek, ilk yıldızların oluşturduğu bu yapılar ile bunları kuşatan karanlık maddenin ısısı arasında bir bağlantı bulunduğu kaydettiler. Karanlık maddenin ilk yıldızların oluşumu konusunda çok önemli rolü bulunduğunu keşfettiklerini söyleyen Tom Theuns, soğuk karanlık maddede parçacıkların çok yavaş, sıcak karanlık maddede ise çok hızlı hareket ettiklerini belirtti. "Eğer karanlık madde bu hızlı hareket eden parçacıklardan oluşuyorsa, ilk yıldızların da çok uzun ince filamentler şeklinde olduğunu bulduk" diyen Theuns, bu filamentlerin Samanyolu'nun dörtte biri uzunluğunda olduklarını ve Güneş'in 10 milyon katı madde ve gaz içerdiklerini, bunun da çok sayıda yıldız için önemli miktarda yakıt sağladığını söyledi. Astronomlar, daha az kütleye sahip filament şeklindeki yıldızların daha uzun ömürlü olduklarını ve bugüne kadar yaşamlarını sürdürebildiklerine inanıyorlar. Gökbilimciler, karanlık maddenin sıcaklığının da hangi parçacıktan oluştuğunun göstergesi olduğunu düşünüyorlar. Bilim insanları, daha önce Hubble teleskobu ile bin saati aşkın yaptıkları gözlemler sayesinde, Evren'in nasıl oluştuğu konusunda ipuçları veren gizemli karanlık maddenin ilk kez üç boyutlu haritasını yapmayı başarmışlardı. Bilim insanlarının bu öncü çalışması, Evren'in yüzde 22'sini oluşturan karanlık maddenin, yıldızlar ve galaksileri oluşturan diğer gözle görülen maddeleri nasıl bir iskelet gibi bir arada tuttuğunu gösteriyor. "Kimse karanlık maddenin ne olduğunu bilmiyor, ancak karanlık madde olmaksızın Dünya'da yaşam olmazdı" diye konuşan astronomlar, "gravitasyonel mercekleme" adı verilen teknikle bir yıldız ile gözlem teleskobu arasındaki ışığın yolundaki değişiklik tespit edilerek karanlık maddenin çekim gücünün hesaplandığını belirtiyorlar. Bilim adamlarına göre, Evren'in büyük bölümü karanlık enerji, yüzde 22'si de karanlık maddeden oluşuyor. Çevrede gördüğümüz bilindik madde ise kainatın ancak yüzde 4'ünü oluşturuyor.


Astronomlar, şimdiye kadar uzayda varlığı bilinen, ancak nerede olduğu bilinmeyen kayıp maddenin yerini belirledi. The Astrophysical Journal dergisinde yayımlanan çalışmaya göre, kayıp maddenin yeri, dünya etrafındaki yörüngesinde dönen Hubble uzay teleskopu ve Amerikan Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesinin "Far Ultraviolet Spectroscopic Explorer" uydusu tarafından bulundu. Bilim adamları, bilinen maddenin dışında, uzayda bir yerde, görülebilen galaksiler ve yıldızları meydana getiren daha fazla madde olduğuna inanıyor, ancak yerini bilmiyorlardı. Evrenin bir yerinde sadece görünmeyen baryonik madde, yani atomları meydana getiren nötron ve protonlar değil, aynı zamanda büyük miktarda görülebilen "kara" madde de bulunuyor. Astronomlar, şimdi bu yeri bilinmeyen baryonik kayıp madde kütlesinin yaklaşık yarısının yerinin, Hubble ve FUSE tarafından belirlendiğini bildirdiler. Yeri belirlenen kayıp maddenin, galaksiler arasındaki boş uzaya, aşırı ısınmış oksijen ve hidrojen olarak yayıldığı sanılıyor. Colorado Üniversitesinden Mike Shull, "Şimdi evrenin omurgasını meydana getiren, ağ benzeri bir yapının hatlarını gördüğümüzü düşünüyoruz" dedi. Belirlenen maddenin "bir örümcek ağına" benzediğini belirten Shull, "Bizim gördüğümüz şey örümceğin çekim gücünün yarattığı şey. Çok ince. Bir kısmı çok sıcak, neredeyse bir milyon derece sıcaklığında bir gaz" dedi. Burada devreye kara maddenin girdiğini ve gazı ısıttığını kaydeden Shull, "Kara maddenin çekim gücü var. Bu gazı içeri çekiyor ve bu da bizim sonik bomba dediğimiz şeye, şok dalgalarına yol açıyor. Bu şok, gazı bir milyon dereceye kadar ısıtıyor. Bu da maddenin görünmesini daha da zorlaştırıyor" diye konuştu. Shull ve arkadaşları, bu hidrojen ve oksijen ağlarının görülebilir ışık içinde görülemeyecek kadar çok sıcak, X-ray'lerde görünmek için ise çok soğuk olduğunu kaydettiler. Oksijen atomlarının küçülmüş, iyonlaşmış biçimlerde olduğunu belirten Shull, 8 elektrondan beşinin kaybolduğunu ve bunun mor ötesi bir ışık tayfı yaydığını, Hubble ve FUSE'un üzerindeki cihazların bu tayfı yakalayabildiklerini söyledi. Galaksilerin maddenin bu ince lifleri üzerinde vücut bulduğunu belirten Shull, "Dolayısıyla geniş bir ölçekte galaksilerin dağılımına baktığımızda bunların tek biçimli olmadığını görüyoruz. Galaksiler, yapraklar ve lifler boyunca dağılmışlar" dedi. Araştırmacılar, bu yapılar içindeki bazı cüce galaksilerin veya başka bir deyişle madde demetlerinin galaksiler oluşturabileceklerini belirtiyor.


1997 yılında uzaya fırlatılan Cassini-Huygens uzay aracı Satürn'ün dış tarafındaki en büyük uydusu Phöbe etrafındaki uçuşunu başarıyla tamamlayarak karanlık uydunun ilk fotoğraflarını çekti. ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi , uzay aracının gönderdiği Satürn'ün sadece 220 kilometre ötesindeki Phöbe uydusuna ait fotoğrafları yayınladı. Cassini-Huygens, Phöbe'nin 1981'de Voyager uydusuyla çekilen fotoğraflarından bin kat daha iyi resimlerini çekti. Cassini'nin topladığı verilerin, 220 kilometre çapındaki Phoebe'nin iç yapısı, bileşimi ve geçmişiyle ilgili önemli ipuçları vermesi bekleniyor. Uzay aracındaki radar sayesinde Phoebe'nin yapısında buz ve kaya olup olmadığı anlaşılmaya çalışılacak. Aldığı güneş ışığının sadece yüzde 6'sını yansıttığı için karanlık uydu olarak bilinen Phoebe, diğer yakın ve büyük uydularının aksine Satürn'ün yörüngesinde aksi istikamette dolaşıyor. Bazı bilim adamları karanlık yapısı ve ters yörüngesi nedeniyle Phoebe'nin Güneş Sistemi dışından gelen bir nesne olup olmadığını sorguluyor. Cassini uzay aracı, 16 haziranda yörünge düzeltme işlemi yaptıktan sonra ay sonunda Satürn'ün yörüngesine girecek. 1997'de fırlatıldıktan sonra yaklaşık 3.5 milyar kilometre yol kateden Cassini, Satürn'ün yörüngesine girebilmek için manevraya başlayacak. Hız kesmek için ana motorunu çalıştıracak olan araç, Satürn'ün çekim alanına kendini bırakacak ve gezegenin G ve F adlı halkalarının arasından geçecek. Cassini, 3 milyar dolara mal olacak dört yıllık görevi süresince Satürn'ün bilinen 31 uydusunun yakınlarından geçecek, hem Satürn'ü, hem de uydularını inceleyecek. Uzay aracının yörüngeye girişi bazı tehlikeler içerse de, imdat motorlarının varlığı bu tehlikeleri asgariye indirmiş gözüküyor. Uzmanlar, buna rağmen yörüngedeki bazı parçaların uzay aracına çarparak zarar verebileceğine işaret ediyor. Satürn'ün en büyük uydusu Titan, bu projenin en önemli kısmını oluşturuyor. Cassini, 25 aralıkta Huygens sondasını Titan'a yollayacak ve Huygens, 14 ocak 2005'te başka bir gezegenin doğal uydusuna inen ilk araç olacak.


Muhtemelen tarihi yapıtlarla ilgili ilginç hikayeler duymuş yada okumuşsunuzdur. Bir arkeolojik kazıda tahtadan yapılmış bir alete rastlanmış ve arkeologlar onun 5000 yıl yaşında olduğunu bulmuşlardır. And dağlarında bir çocuk mumyası bulunmuş ve arkeologlar çocuğun yaklaşık 2000 yıl önce yaşadığını söylemişlerdir. Bilim adamları bir nesnenin yada insan kalıntısının kaç yıllık olduğunu nasıl biliyorlar? Onlar hangi yöntemleri kullanıyorlar ve bu yöntemler nasıl işliyor? Bu makalede bilim adamlarının nesnelerin yaşını belirlemek için kullandıkları radyoaktifliği yani karbon 14 ile yaş tayinini inceleyeceğiz. Karbon 14 ile yaş tayini, yaklaşık 50.000 yıla kadarki biyolojik orijinli arkeolojik eserlerin yaşını belirlemede kullanılan bir yöntemdir. Yakın geçmişte insanoğlu tarafından kullanılan kemik, kıyafet, tahta ve bitki fiberleri gibi şeylerin yaş tayininde kullanılır. Dünya atmosferine her gün çok sayıda kozmik ışın girer. Örneğin, bir insana her saat yaklaşık yarım milyon kozmik ışın çarpar. Kozmik ışınlar genellikle atmosferde atomlarla çarpışarak enerjik nötron formunda ikincil kozmik ışınları oluştururlar. Bu enerjik nötronlarda nitrojen atomlarıyla çarpışırlar. Nötron çarpıştığında bir nitrojen-14 atomu (7 proton 7 nötron) bir karbon-14 atomuna (6 proton 8 nötron) ve bir hidrojen atomuna (1 proton 0 nötron) dönüşür. Karbon-14 atomu yarıömrü yaklaşık 5700 yıl olan radyoaktif bir atomdur. Kozmik ışınla oluşan karbon-14 atomları oksijenle birleşerek karbondioksiti oluşturur. Karbondioksiti bitkiler doğal olarak soğurur ve fotosentez yoluyla bitki liflerine iletir. Hayvanlar ve insanlar bitkiler yer ve onlardan karbon-14 alır. Herhangi bir anda tüm yaşayan canlılarda ve havadaki karbon-12' nin karbon-14' e oranı yaklaşık sabittir. Trilyonda bir karbon atomundan biri karbon-14 olabilir. Karbon-14 atomları daima bozunur fakat onlar sabit bir oranda yani karbon-14 atomlarıyla yer değiştirir. Bu durumda canlılar aynı miktarda karbon-14 atomu içerir. Yaşayan bir organizma ölür ölmez yeni karbon alımını durdurur. Ölüm anında karbon-12' nin karbon-14 oranı her canlı için aynıdır, fakat karbon-14 bozunur ve yer değiştirmez. Kullanılan örnekteki karbon-12 miktarı sabit kalıyorken yarıömrü 5700 yıl olan karbon-14 bozunur. İncelenen örnekteki karbon-12' nin karbon-14' e oranına bakarak ve bu değeri canlı bir organizmanınkiyle kıyaslayarak daha önce yaşamış olan canlıların yaşını oldukça hassas bir şekilde tayin etmek mümkündür. Burada In doğal logaritma, Nf/N0 incelenen örnekteki karbon-14' ün canlı dokulardaki miktarına oranı ve t1/2 karbon-14' ün yarıömrüdür. Karbon-14' ün yarıömrü 5700 yıl olduğundan yaklaşık 60,000 yıla kadarki yaş tayinleri güvenilirdir. Ancak, karbon-14 ile yaş tayini prensibi diğer izotoplarada uygulanır. Vücudumuzda doğal olarak bulunan bir diğer radyoaktif elementte potasyum 40' tır ve 1,3 milyar yıllık bir yarıömre sahiptir. Radyoaktif yaş tayini için kullanılan diğer radyoizotoplar yarıömrü 704 milyar yıl olan uranyum 235, yarıömrü 4,5 milyar yıl olan uranyum 238, yarıömrü 14 milyar yıl olan toryum 232 ve yarıömrü 49 milyar yıl olan rubidyum 87' dir. Çeşitli radyoizotopların kullanımı biyolojik ve jeolojik örneklerin yaşının çok hassas bir şekilde tayinine izin verir. Ancak gelecekte radyoizotopla yaş tayini yapılamayabilir. 1940' tan sonra ölen herhangi bir şeyin yaşını hassas bir şekilde ölçmek çok daha zor hale gelmiştir. http://science.howstuffworks.com/carbon-14.htm'dan çeviren Yrd. Doç. Dr. Jale Yılmazkaya Süngü .


Normalden 100 kat hızlı dönen kara delikler, birbirlerinden yeterince uzakta olduğu için uzay-zamanda bükülme yaratmıyor. Maddeleri kütleçekim gücüyle emen kara delikler, ışığı da emerek bilimkurgu filmlerine konu olan 'uzay-zamanda bükülme' denen fenomeni yaratıyor. Yapılan gözlem, iki kara deliğin birbirlerine girmeden dönmeyi başarmasının da mümkün olduğunu gösteriyor. İki galaksi birleştiğinde, barındırdıkları kara deliklerin de, ortaya çıkan çıkan dev galaksinin merkezinde yer aldığı düşünülüyor. Merkezde toplanan kara delikler, daha sonra birbirlerinin etrafında dönmeye başlıyor ve en sonunda da birleşiyorlar. University of New Mexico-Albuquerque profesörü Cristina Rodriguez'in bulduğu çiftli kara delikler birbirlerinden 24 ışık yılı uzaklıkta duruyor. Toplam kütleleri 150 milyon Güneş büyüklüğünde olan kara delikler, Dünya'dan 470 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunuyor. İki kara deliğin birbirlerine girmeden bir çift oluşturmasının evrende oldukça seyrek rastlanır bir durum. Daha önce 3 bin ışık yılı uzaklıkta ve 28 bin ışık yılı uzaklıkta birer çiftli kara delik sistemi tespit edilmişti. Gözlem, Havai'den Karayipler'e kadar 10'dan fazla teleskobu birleştiren Very Long Baseline Array gözlem aracıyla yapıldı.


Araştırmalar sonucunda görülmektedir ki öğrenciler fizik konularında bir çok kavram yanılgısına sahiptirler. Öğrencilerin sahip oldukları bu kavram yanılgıları, onların günlük yaşamda çevre ile etkileşimli sonucu ortaya çıkmaktadır ve sınıfa geldiklerinde sahip oldukları bu ön kavramlar ile gelirler. Öğrencilerin sahip olabileceği kavram yanılgılarını bilmek bunları düzeltmek için çaba sarfetmenin ilk adımlarındandır. Burada önemli bir fizik kavramı olan "enerji" hakkında sahip olunan bazı kavram yanılgılarının vereceğiz. Önümüzdeki günlerde, kavram yanılgılarını gidermekte bize yardımcı olacak "kavramsal değişim" metodları üzerine yazılarımız olacak. - Enerji vektörel bir büyüklüktür. - Enerji korunmaz. - Hareket etmeyen cisimler için enerjiden söz edilemez. - Yükseklik potansiyel enerjisi olarak bildiğimiz, yer çekiminden kaynaklanan potansiyel enerji tek poatansiyel enerji çeşididir. - Yerçekimsel potansiyel enerji yanlızca yüksekliğe bağlıdır. - Düşmekte olan cisimlerin hızları kütlelerine bağlıdır. - Bir cismin hızını iki katına çıkarırsak, sahip olduğu kinetik enerjide iki katına çıkar. - Cisimler enerji tüketir. - Bir enerjiyi naşka bir enerji çeşitine dönüştürdüğümüzde enerjinin bir kısmı kaybolabilir. - Madde ve enerji arasında herhangi bir ilşiki yoktur. - Yer çekimi = Enerji. - Kuvvet = Enerji - Enerji yapılabilir, kullanılabilir ve kaybolabilir. Not: Burada listelediğimiz maddeler "kavram yanılgılarıdır". Örneğin enerji vektörel bir büüklük değildir, skaler bir büyüklüktür. Fakat yapılan araştırmalarda görülmüştür ki öğrenciler enerjinin vektörel bir büyüklük olduğu konusunda yanlış algılamalara sahip olabilmektedirler. - Beichner, R. J. (1994). Testing student interpretation of kinematics graphs. American Journal of Physics, 62(8), 750-762. - Halloun, I. A. & Hestenes, D. (1985). Common-sense concepts about motion. American Journal of Physics, 53(11), 1-18. - Ocak, S. Y. (2000). Effectiveness of conceptual change instruction on overcoming students' misconceptions of mechanical energy at 10th grade level. Yaınlanmamış yüksek lisans tezi, ODTÜ - Tsai, C. C. & Chou, C. (2002). Diagnosing students' alternative conceptions in science. Journal of Computer Assisted Learning, 18, 157-165.


Aristo'dan bu yana bilim adamları kaynamış suyun soğuk sudan niçin daha çabuk donduğu sorusuna yanıt arıyor. Son günlerde bu sorunun çok yaygın görülen kimyasal bir süreç ile açıklandığı görülüyor. Bu tuhaf ve mantığa aykırı gibi görünen etki ilk kez Yunan düşünürü Aristo'nun dikkatini çekti ve son yıllarda Erasto Mpemba adındaki Tanzanyalı bir öğrencinin olayın üzerine gitmesi ile ünlü oldu. Mpemba, dondurma yapımında kullandığı şekerli sütün sıcakken daha çabuk donduğunu fark etti. O tarihten bu yana bu ilginç olguya "Mpemba etkisi" adı verildi. St. Louis'teki Washington Üniversitesi'nden Jonathan Katz'a göre bu olgunun ardında erir maddeler yatıyor. "Kendi kendinize şu soruyu sormanız gerekiyor: Kaynatmak suya ne yapıyor da su daha çabuk donuyor?" diye soran Katz, "Bunun yanıtı kaynatma sonucu erir maddelerin çökmesidir" diyor. Katz'ın aklında olan erir maddeler, içme suyunun "sertleştiren" kalsiyum ve magnezyum bikarbonattır. Su ısıtıldığı zaman bu maddeler çöker ve su kaynatılan kapların iç duvarlarında kireç tabakası oluşturur. Hiç ısıtılmamış sularda bu erir maddeler bulunur. Bu su donarken buz kristalleri oluşur; geride kalan suyun içindeki erir maddeler daha yükselir normalin 50 misli üzerine çıkar. Bu da suyun donma noktasını aşağı çeker. Bu, kış aylarında buzlu yollara tuz dökmeye benzer. Katz, "Böylece suyun donmadan önce daha fazla soğuması gerekir" diyor. Katz, bu iki etkinin birleşmesi durumunun daha önce ısıtılmış suyun hiç ısıtılmamış suya oranla daha çabuk donmasının nedenini açıklayabileceğini ileri sürüyor. Ayrıca suyun sertliğinin arttıkça Mpemba etkisinin daha belirgin olacağını söylüyor: Bu da bazı insanların bu etkiyi niçin fark etmediğini açıklıyor. Çünkü bazı bazı insanlar daha yumuşak su kullanıyor. "Katz'ın Mpemba etsisi konusundaki analizi, son derece derin ve tutarlıdır" diye konuşan Berkeley'deki Kaliforniya Üniversitesi'nden Richard Muller, "Bu kadar karmaşık bir olguya ancak bu kadar basit ve anlaşılabilir bir açıklama getirilebilirdi" diyor. Katz şu anda kuramını deney ile kanıtlayacak birini arıyor. "Bu çok zor bir deney olmayacak. Ancak çok da önemsiz değil. Bir araştırmacının bir-iki ayını alabilir" diyor.


Bilimsel gösterilerimize bir yenisi ile devam ediyoruz. İzleyelim ve yapalım. Basıncın nelere bağlı olduğunu ve neler yapabildiğini göreceğiz. Bu gösteri kuvvet kavramı ile ilgili ön bilgileriniz ile çelişmenizi sağlayacak. Atomsferik basıncın gücünü size gösterecek. Bu gösteri kuvvet kavramı ile ilgili ön bilgileriniz ile çelişmenizi sağlayacak. Atomsferik basıncın gücünü size gösterecek. - düze kenarlı bir masa - cetvel - gazete - Cetveli ucu masanın dışına gelecek şekilde masa kenarına yerleeştirin. Cetvelin 1/3 kadarı masa dışına taşsın. - İzleyicilere, cetvelin kenarına vurursanız ne olacağını sorun . - Cetvele vurun, beklendiği gibi masadan düşecektir. - Vurma sırasında cetvelin masada kalmasını sağlamak için ne yapabileceğinizi sorun. Gazete yaprağı ile bu işin olup olmayacağını danışın. - Tek bir gazete yaprağını alıp katlayabildiğiniz kadar ufak katlayıp cetvelin üstüne koyun ve tekrar cetvele vurun. Cetvel tekrar yere düşecek. Ama ısrarcı olun. Bir tek gazete yaprağı ile bunu yapabileceğinizi söyleyin. - Bu sefer başka bir gazete yaprağını katlamak yerine cetvelin üzerine katlamadan serin. Elinizle düzeltip msa ve cetvele iyice yaklaşmasını sağlayın.Ve yine cetvelin dışarda kalan taradına vurun hatta izleyicilerden birini bunu yapması için çağırabilirsiniz. Bu durumda cetvel yere düşmeyecek ve masada kalmaya devam edecek. Bunun sebebi kesinlikle açık hava basıncı. Gazeteyi cetvel üzerine yayıp üzerinde bastırarak masaya yapışık şekilde durmasına özen gösterdiniz. Gazeteye üst taraftan oldukça yüksek bir hava basıncı etki ediyordu ki siz cetvele vursanız bile bu kuvveti yenemediniz.


Geçtiğimiz yıl Kepler Uzay Teleskopu'nda istenmeyen bir arıza sonucunda birincil görevi durdurulmuştu. Aradan geçen yaklaşık 19 aylık süre sonunda Keplerin ana görevi olmasa da belirlenen yeni hedefler doğrultusunda çalışmaya devam ettiği öğrenildi. Bir anlamda yeniden doğan Kepler, K2 ismi verilen proje ile yeni bir ötegezegen keşfetti. 2013 Mayıs ayında Kepler dört tepkime tekerinden ikincisini kaybetmiş, belirlenen noktaya sabit bir şekilde odaklanamadığı için görüntü alınamamıştı. Fakat ortaya atılan bir fikir doğrultusunda Keplerin görevine devam edebilmesi için Güneş ışığının basıncı etkisinde sanal bir reaksiyon tekeri oluşturuldu. Oluşturulan bu sanal reaksiyon tekeri ile Kepler bir noktaya odaklanmak yerine gökyüzünün farklı alanlarını gözleyerek K2 projesine devam edilmesi kararlaştırıldı. K2 projesi kapsamında 2014 Şubat ayında alınan veriler doğrultusunda Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden yüksek lisans öğrencisi Andrew Vanderburg yeni bir keşfin haberini duyurdu. Doğrulanan bu gezegen Balık takımyıldızı yönünde, 180 ışık yılı uzaklıkta olup HIP 116454b ismini almıştır. Gezegenin Dünya'dan yaklaşık 2.5 kat daha fazla çapa sahip olduğu, Güneş'ten daha soğuk olduğu ve küçük yıldızına yakın yörüngede dokuz günde bir dolandığı belirtiliyor. 2013 Mayıs ayında iki tepkime tekerinin kaybedilmesinden sonra Kepler uzun bir süre görevine devam edememişti. Bilim insanları yaptıkları çalışma sonucunda oluşan bu arızanın Güneş ışığı basıncı ile giderilmesini sağladı. Yeniden göreve dönen ve K2 olarak isimlendirilen proje kapsamında çalışmaya başlayan Kepler bu proje ile HIP 116454b ismi verilen gezegeni keşfetti. NASA'nın K2 görevinde yer alan çalışanlarından Steve Howell, bu proje ile karasal Dünya benzerlerinden Neptün büyüklüğüne kadar sıcak ya da buzlu gezegenlerin bulunabileceğini söylüyor. 2014 Mayısında yeni görevine başlayan Kepler bu süre zarfında 35.000'den fazla gözlem yapma şansı yakaladı.


Geçtiğimiz haftalarda yayınlamış olduğumuz bir yazıda Kepler'in yaşadığı aksaklıklara ve karşılaştığı arızalara rağmen, yapılan yeni bir manevra sonucunda çok daha farklı keşiflere çıktığını ve yeni gökcisimlerini keşfetmeye başladığını söylemiştik. Hali hazırda geçmiş yıllarda ya da yakın dönemde yaptığı pek çok keşif sonucunda elde ettiği verileri değerlendiren bilim insanları Kepler'in Dünya'dan 117 ışık yılı uzaklıkta bulunan oldukça yaşlı, 5 kayalık gezegen barındıran antik bir yıldız sistemi keşfettiğini açıkladı. Bugüne kadar binin üzerinde gezegen yıldız parlaklığı keşfeden ve halen elde ettiği verilerin değerlendirilmesi sonucunda yeni keşifler sunan Kepler, Dünya'dan 117 ışık yılı uzaklıkta yer alan ve oldukça yaşlı olan antik bir yıldız sistemi keşfetti. Kepler Uzay Teleskopu üzerinde çalışmalar yürüten ve yaklaşık 4 yıllık ortak çalışma sonucunda elde edilen verileri değerlendiren gökbilimciler, Kepler 444 adı verilen yıldız ve çevresinde yer alan gezegenlerin yaklaşık olarak 11.2 milyar yaşında olduğunu söyledi. Gezegenlerin yaklaşık yaş aralığı göz önüne alındığında evrenin 13.8 milyar yıl, içinde yer aldığımız Güneş sisteminin ise 4.5 milyar yıl yaşında olması, keşfedilen yeni antik yıldız sisteminin oldukça gizemli hale gelmesini sağlıyor. Henüz elde edilen veriler tamamen değerlendirilmemiş olsa da bugüne kadar açıklanan bilgiler heyecan uyandırıyor. Astrophysical Journal dergisinde yayınlanan araştırma sonuçları, yıldız etrafında dönen beş gezegenden en küçüğünün Merkür, en büyüğünün ise Venüs boyutlarında olduğunu, kendi yıldızına yakın mesafede yer alması nedeniyle sıcaklığın yaşama elverişli olmadığını gösteriyor. Bilim insanları elde edilen sonuçları titizlikle değerlendirirken daha önce böyle bir şey görülmediğini, bölgenin bir anlamda arkeolojik sit alanı gibi olduğunu düşünüyor. Daha önce yapılan keşiflerde bu kadar yaşlı bir yıldız sistemi ve gezegenlerin görüşmediği, Kepler 444'ün evrenin ilk zamanlarından kalma olduğu vurgulanıyor. Kepler 444'ün tahmini yaş aralığı, yine yıldızdan gelen dalgalanmalar sayesinde ileri teknoloji ürün ve teknikler kullanılarak belirlendi. 2009 yılında fırlatılan ve günümüze kadar 1000'den fazla gezegenin gözlenmesini sağlayan Kepler halen 4200 aday gezegen üzerinde çalışmalarını sürdürüyor. Bilim insanları bu tarz zevkli şeylerle uğraştıkları için çok şanslı.


Bilim dünyası kilogramın tanımını, Planck Sabiti veya Avogadro Sayısı'na ayarlamaya çalışıyor. Kabul görürse, yeni kilogram 2007'den sonra tedavülde olacak. Bilim dünyası çok yakın bir zamanda orijinal kilogram olan 2.2 pound'luk metal bloğu tedavülden kaldıracak. Kilogramın tanımlanması için bilim dünyası yeni parametrelere ihtiyaç duyuyor. İlk olarak 1889 yılında kabul edilen orijinal kilogram, daha evrensel bir ölçüt ile yeniden tanımlanacak. Kilogramın tanımını değiştirme çabaları 25 yıldır sürüyordu. Mevcut kilogram fiziksel bir nesnenin eşit karşılığı olarak değer kazanırken, yeni modelde bir sabit değere temellendirilecek. Akla ilk gelen ise Avogadro sayısı veya Planck sabiti. Yıl 1889. Dünya Ağırlık ve Ölçüm Birimleri Konferansı'nda toplanan bilim adamları, platinyum ve iridyumdan oluşan bir silindirin kilogramın uluslararası temel ölçütü olduğunu dünyaya duyurmuştu. Orijinal kilogramın kopyaları daha sonra tüm dünyaya dağıtılmış ve 19'uncu yüzyılın sonunda dünya kilogramı benimsemişti. Dünyanın ilk kilogramı, ya da diğer bir deyişle, dünyadaki tüm kilogramların atası ilk silindir Uluslararası Ağırlık ve Ölçüm Birimleri Bürosu'nun Paris'teki merkezinde duruyor. Orijinal kilogram şimdiye dek sadece birkaç kez temizlik amacıyla yerinden oynatıldı. Çünkü metal blok üzerinde biriken tozlar, hassas ağırlığı değiştiriyordu. ABD National Institute of Standards and Technology kurumundan Edwin Williams, kopya silindirlerin orijinale göre ağırlığının arttığını ortaya attı. Daha da vahimi; orijinal silindirin ağırlığının 1 kg'den değişmesi durumda tüm ağırlık ölçütlerinin silbaştan ayarlanması gerekebilir. Bilim adamlarının bir diğer korkusu da, orijinal silindirin doğal afet sonucu bozulması. Dünya ölçü birimlerini denetleyen Paris merkezli Committee on Data for Science and Technology uzmanlarından Peter Mohr, kilogram ağırlık ölçüsünün bugün olduğu gibi bir nesneye temellendirilmemesi gerektiğini belirtiyor. Mohr başkanlığındaki bilim ekibi 'Redefinition of the Kilogram: A Decision Whose Time Has Come' başlıklı makalelerinde kilogramın sabit sayıya temellendirilmesini savunuyor. Bilim ekibinin ortaya attığı öneriler bilim dünyası tarafından kabul görürse, Ekim 2007'den itibaren geçerlilik kazanacak. Kilogram ölçütünün evrensel bir sabite ayarlanması halinde, ağırlık birimi her zaman kesin olarak tek bir değer vermeyecek. Her bir sabit değere ve onun tabiatına göre, değişecek. Avogadro ve Planck değerleri ile bireysel deneyler yapılarak kilogramın eşiti bulunacak. Örneğin, Planck sabitine temellendirilen bir hesapta, kesin bir frekanstaki kesin bir foton sayısı 1 kilograma eşit olacak. Avogadro sayısı ile yapılan bir hesapta ise, 1 kilogram bir elementin atom sayısından çıkarılacak. Evrensel değerlere sabitlenen bir ağırlık ölçütü, çok daha sağlıklı ve kesin sonuç verecek. 'Evrensel sabit'lere göre ayarlanan bir kilogram, köprü-yol yapımı, tıp, astrofizik gibi milyonda bir kesinlik gerektiren hesaplarda daha doğru sonuçlar verecek. Bilim adamları, Avogadro veya Planck sabitine temellendirilen yeni kilogramın 100 yıl boyunca geçerliliğini koruyacağını umuyor. 100 yıl sonra ise o zamanın yeni tekniğine göre, kilogram yerinden tanımlanacak. Kaynak: ABD'de yayımlanan Wired dergisinden alınmıştır.


Bilim insanları, deneyde, sıvı maddelerin içinde serbest hareket ederek sürtünmeyi ortadan kaldıran bir molekül yarattı. Molekül hareketlerini herhangi bir sürtünme yaratmaması fizik kimya teorilerine ters düşüyor. Bulgunun sıvı maddelerdeki kimyasal reaksiyonlarla ilgili mevcut önermelerin gözden geçirilmesine neden olabileceği belirtiliyor. Deneyde, suyun içine bir damla iyodin cyanid damlatıldı ve kızılötesi lazer yardımıyla bir ucunda karbon bir ucunda da azot atomu bulunan bir merkez molekül oluşturuldu. Merkez molekül 4 bin 427 C derece'ye kadar ısıtıldı ve bu ısıdayken dakikada 270 trilyon dönüş yapmaya başladı. Molekül ilk dönüşünü daha tamamlamadan, yarattığı şok dalgasıyla etrafındaki su moleküllerini ittirmeye başladı. Su moleküllerinin saçılmasıyla dönüş yapan molekülün etrafında sürtünmesiz bir alan oluştu. Tüm bunlar saniyenin 10 milyarda birinde gerçekleşti. Merkez molekül 10 dönüş yaptıktan sonra, şok dalgası şiddetini yitiriyor ve su molekülleri yeniden yerlerine dönüyor. Uzmanlar, merkez molekülün dönüş hareketlerinin, su moleküllerini iterek boşaltmasıyla sürtünmeyi ortadan kaldırdığını belirtiyor. Buna göre, molekül olmazsa, sürtünmenin de olmaması doğal karşılanabilir. Ancak bu kimya teorilerine göre olağandışı bir durum. Mevcut kimya teoremleri sıvı moleküllerinin oluşturduğu ortamlarda bu tip bir olayın gerçekleşme ihtimalinin olmadığını gösteriyordu. Ayrıca, deney molekülün neden olduğu hareket Newton'un her etki eşit tepki doğurur ilkesine de ters düşüyor. Araştırmayı yürüten bilim insanlarından Brown University uzmanı Dr. Richard Stratt, bu tip bir olayın gazlarda yaşanabileceğini ancak sıvı maddeler içinde gerçekleşmesinin sürpriz olduğunu ifade ediyor. Moleküllerarası sürtünme kimyada önemli bir yer tutuyor. Moleküller ısınma durumuna göre birbirlerine sürtüyor, birbirlerini ittiriyor. Bu hareketlenme gaz molekülleri arasında daha düşük yoğunlukla gerçekleşiyor, çünkü gaz molekülleri arasındaki mesafeler sıvı ve katı hallere göre daha açık. Ancak, sıvı maddelerde moleküller arasında sürtünmenin gerçekleşmesi gerekiyor. Deneyin pratiğe yönelik bir kullanımı olmayacağını belirten Dr. Bradforth bulgunun, sıvı maddelerdeki kimyasal reaksiyonlarla ilgili önermeleri gözden geçirilmesine neden olacağını vurguladı. Not: Araştırmayı konu alan makale Science dergisinde yayımlanmıştır.


Kırmızı cücenin sıcaklığı yaklaşık 2 bin 900 santigrat derece. Astronomlar, kırmızı cüce olarak adlandırılan bir yıldızın ilk kez manyetik haritasını çıkardı. Science dergisinde yayımlanan makaleye göre, kırmızı cücenin manyetik alanının dünyanınki gibi basit oluşu bilim adamlarını şaşırttı. Astrofizikçiler, Güneş'ten 20 ışık yılı uzaktaki Pegasus takımyıldızında bulunan V374 Pegasi adlı kırmızı cücenin manyetik özelliklerini inceledi. Ancak karmaşık bir yapı bekleyen uzmanlar, dünyanın ya da bir mıknatıs çubuğununkine benzeyen basit bir manyetik yapıyla karşılaştı. Toulouse Astrofizik Laboratuvarı'ndan Jean-François Donati başkanlığındaki uzmanlar, bu keşfin Güneş ve diğer yıldızların manyetik alanının oluşumuna ilişkin bilgileri çürütebileceğini belirtti. Donati, bunun uzun vadede Güneş'in faaliyetlerinin ve bu faaliyetin yeryüzündeki iklime etkisinin çok daha iyi anlaşılmasını sağlayabileceğini düşünüyor. Sıcaklığı Güneş'e yakınrn rnManyetik haritası çıkarılan kırmızı cüce, sıcaklığı 2 bin 900 santigrat dereceyi bulan küçük kütleli bir yıldız. Burada şöyle bir kıyaslama yapılabilir: Güneş'in sıcaklığı 5 bin 500 dereceye ulaşıyor. Manyetik alanının basitliği bilim adamlarını şaşırttı, çünkü onlar, merkezlerinde ürettikleri enerjiyi çevreye boşaltabilen yıldızların içindeki kaotik madde hareketlerinin, karmaşık ve düzensiz manyetik alan oluşturması gerektiğine inanıyordu. V374 Pegasi'nin manyetik alanının nasıl oluştuğunun anlaşılması, Güneş'in manyetik alanının nasıl oluştuğunun daha iyi anlaşılmasını sağlayabilecek. Bu önemli bir nokta, çünkü Güneş'in manyetik alanındaki değişikliklerin dünya iklimini etkileyebilen dalgalanmalara sebep olduğu tahmin ediliyor.rn rnSamanyolu'nun yüzde 70'i Kırmızı cüceler, Samanyolu galaksisinde en çok bulunan yıldız türü. Güneş'e en yakın 100 yıldızın 80'i bu gruptan. Yıldızların büyük kısmını, en azından Samanyolu'ndakilerin çok büyük kısmını, Güneş'ten epey küçük yıldızlar oluşturuyor.rn rnSamanyolu'ndaki 100 milyar kadar yıldız arasında Güneş'ten daha büyük ve daha sıcak olan yıldızların oranı, yalnızca yüzde 1. Güneş'in de dahil olduğu G sınıfı sarı yıldızların oranı yüzde 4, Güneş'ten biraz daha küçük olan turuncu yıldızların toplama oranıysa yüzde 15. Daha küçük ve soğuk olan kırmızı cüce türüyse yüzde 70'le en büyük grubu oluşturuyor.Geri kalan grubu da, kütleleri Güneş'e yakın olan yıldızların, dış katmanlarını uzaya saldıktan sonra ömürlerinin sonunda küçülerek dünya boyutlarına inen beyaz cüceler oluşturuyor.


Kivalina, Alaska'da, tam Bering Boğazı'nın kıyısında yer alan ABD'ye bağlı minicik bir köy. 55 tane ahşap evden oluşuyor. Köyde sadece 400 kişi yaşıyor. Fakat bu 400 kişi dünyanın gündemine oturan bir davanın kahramanı oldular. Kivalınalılar, küresel ısınma sonucu denize karışan köylerinin hesabını sormak için ABD'nin dev enerji şirketlerinin karşısına geçtiler. Aralarında Exxon Mobil, BP America, Conocco Philips ve American Electric Power'ın da bulunduğu 24 şirkete, küresel ısınmaya sebep oldukları gerekçesiyle dava açan köylüler, bu şirketlerden, iklim değişikliğinin Kivalina'ya verdiği 400 milyon dolarlık zararın ödenmesini istiyorlar. İki yıl önce, belki dalgaları tutar da erozyonu engeller diye deniz kıyılarına, kum ve çakıl taşlarıyla doldurdukları plastik torbalardan oluşan bir baraj kurdular. Fakat köyü vuran fırtınalar o kadar güçlenmeye başladı ki, kum ve çakıl taşı ile dolu, her biri 2 metreküp hacminde beş bin plastik torbanın çoğu savrulup gitti. Artık bu kara parçasında kalamayacakları anlaşıldığı için, Kivalina köyünün, şu an bulunduğu bölgeye 12 km. uzaklıktaki yeni bir yere taşınması söz konusu. Fakat bu işlem çok masraflı. ABD ordusunda çalışan mühendisler ve ABD hükümetinin hazırladığı raporlar gösterdi ki taşınma için 400 milyon dolara yakın bir bütçe gerekiyor. Alaska eyaleti ile bu değişimin finanasmanı konusunda anlaşamadıkları için, Kivalinalılar 15 yıldır köylerinin ayaklarının altından kayıp gitmesini izliyor ve taşınma işi de sürekli erteleniyor. Bu yüzden Kivalinalılar, hayatlarını kökten değiştiren bu soruna sebep olduklarını düşündükleri 24 enerji şirketine dava açtılar ve zararlarının tazmin edilmesini istediler. Başta Exxon Mobil Corporation olmak üzere 9 petrol, 14 elektrik ve bir kömür şirketi hakkında dava açan köylüler, bu 24 firmanın yaydıkları sera gazının büyük oranda küresel ısınmaya sebep olduğunu, bu durumun Kivalina halkının varlığını tehdit ettiğini ve burada kamuya zarar verildiğini iddia ediyorlar. Dava 26 Şubat günü, Kaliforniya eyaletinin San Francisco şehrinde, bir eyalet mahkemesinde açıldı. Kaiforniya'nın seçilmesinin nedeni davada bahsi geçen firmaların hepsinin Kaliforniya'da temsilcilikleri olması. Amerikan yasalarına göre, bir firma hakında dava açabilmek için dava açtığınız eyalette firmanın temsilciliği olmak zorunda. Aralarında Exxon Mobil, BP America, Conocco Philips, American Electric Power, Chevron, Peabody Energy, Duke Energy ve Southern Company'nin bulunduğu sekiz şirkete ise, sadece sera gazı yaymak değil, bilinçli olarak küresel ısınma ile ilgili halkı yanlış yönlendirmek suçundan da dava açtılar. Bu şirketleri, halkı ve küresel ısınma kurbanlarını, küresel ısınmanın insan eliyle gerçekleştirilmediğine ikna etmek için özel çaba sarfetmekle suçluyorlar. Davanın açılmasında önemli rol oynayan ve Kivalina'nın savunmasını yürüten ekipte yer alan 'Yerel Amerikalıların Hakları Fonu'nun basın sözcüsü Ray Ramirez, NTVMSNBC'ye yaptığı açıklamada, İklim değişikliği ve Alaska'da oluşan maddi zararlar arasındaki bağlantı Kivalina davasında çok güçlü. Fakat büyük petrol şirketleri insan eliyle gerçekleşen bu iklim değişikliğini örtbas etmek için, özel çaba sarfediyor. Ve bu durum tütün endüstrisinin, sigaranın zararlarını saklamak konusunda gösterdiği çabaya benziyor. Yani sadece sera gazını yaymak değil, insanları yanlış bilinçlendirmek de bu davanın konusu. Zaten enerji firmalarının, küresel ısınma hakkında yayınladıkları yanıltıcı araştırmaları hazırlayan bazı bilim adamları, eskiden tütün firmalarının yararına da çalışıyordu ifadelerinde bulundu. Dava edilen şirketler enerji sektörünün devleri olduğu için, hepsinin arkasında inanılmaz büyük hukuk büroları, hatta deyim yerindeyse 'hukukçusu ordusu' var. Ancak Kivalina da bu davada pek yalnız sayılmaz, çünkü tam altı hukuk bürosu ile 'Yerel Amerikalıların Hakları Fonu' ve 'Irk, Fakirlik ve Çevre Merkezi'nden oluşan deneyimli bir avukat ve gönüllüler ekibi Alaska'nın bu ufak köyünü savunuyor. Kivalina'yı savunanlar arasında, çevre konularında uzman olan avukat Matt Pawa, Eskimo hakları konusunda uzman olan NARF'den Heather Kendall Miller ve 1990'larda ABD'de tütün endüstrisine karşı hukuki bir savaş yürütmüş Steve Berman ve Stephen Susman var. Kivalina'yı savunan avukatlar, tütün endüstrisine karşı savaşlarında derslerini aldıkları için bu davada daha gerçekçi davrandıklarını ve dilekçelerinde romantik argümanlar kullanmaktan kaçındıklarını söylüyorlar. Heather Kendall Miller bu davada daha bilinçli davranmaya çalıştıklarını, Alman Spiegel dergisine şöyle anlatıyor: Davalının tek bir kişi değil, bir topluluk olması lazım. Böylece dava konusu hakkında istatistiklere ulaşılabiliyor ve genelleme yapılıyor. Yani bu durumda Kivalina hangi fabrikanın ne kadar karbon saldığını hesaplamak zoruda değil. Sadece aradaki bağı istatiksel olarak göstermek durumunda. Ayrıca bu davada kültürün ve yaşam alanının yok olması gibi soyut zararladan bahsetmiyoruz, gerçekten köy taşımanın somut masrafı için tazminat istiyoruz diyor. Önümüzdeki günlerde dava edilen firmalar savunmalarını yazacak ve mahkemeye teslim edecek. Mahkeme bunun ardından davayı kabul edip etmeyeceğini açıklayacak. Zaten esas mücadele de bundan sonra başlayacak. Yargı kararının ne yönde çıkacağı belli değil, ancak Kivalina devlere karşı duran bir köy olarak tarihe şimdiden geçti. Eğer Kivalina mücadelesinden başarıyla çıkarsa, onun gibi yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olan 8 Alaska köyü daha hukuk mücadelesine girişmeyi planlıyor.


ABD'li bilim adamları kıyamet senaryolarına yenisini ekledi. Dev göktaşının çarpma tarihi açıklandı. Dünya'nın yörüngesinden 2102'de geçecek VD17 isimli göktaşının Dünya'ya çarpma riski sanılandan daha yüksek çıktı. 2004'te tespit edilen göktaşının dünyaya çarpma riski, 3 binde bir olarak tahmin ediliyordu. Ancak bilim adamlarının yaptığı yeni hesaplar gerçek riskin binde 1 olduğunu gösteriyor. Bu rakam astronomik olaylar için çok büyük bir olasılık kabul ediliyor. Uzmanlar şimdi göktaşının yörüngesini değiştirmenin yollarını arıyor. Milyonlarca yıl önce Dünya'ya düşen bir göktaşı, gökyüzünü duman tabakası ile kaplamış ve dinozorları yeryüzünden silmişti. 1 milyar ton ağırlığındaki VD17'nin Dünya'ya çarpmasıyla 10 bin megatonluk enerji ortaya çıkacak. Bu enerji, Dünya üzerindeki tüm atom bombalarının aynı anda patlamasına denk bir enerji. Örneğin, Hiroşima'ya atılan atom bombası sadece 20 kiloton değerindeydi.


Yıllarca kızılötesi ışığın çıplak gözle görünemeyeceği üzerine konuşmalar yaptık. Fakat yapılan son çalışmalarda elde edilen veriler, uygun koşulların oluşması durumunda çıplak göz ile kızılötesi ışığın görülebileceğini gösterdi. Pek çok insan için gözleri bilinen en güçlü duyularıdır. Her ne kadar görülebilir ışık spektrumunun 400 700 nanometre aralığını algılayabiliyor olsak da henüz pek çok bilinmeyenin olduğunu birkez daha görmüş olduk. Yukarıda da söz ettiğimiz gibi insan elektromanyetik tayfın, görülebilir ışık spektrumunu algılayabilmektedir. Kızılötesi bu alan içerisinde daha düşük enerjiye sahip olmasına karşın daha uzun dalgaboylarında olan elektromanyetik ışımalardan oluşmaktadır. Washington Üniversitesi'nde yapılan bir çalışma, uygun koşulların oluşması durumunda retinanın kızılötesi ışığı algılayabildiğini gösterdi. Araştırma kapsamında hem insan hem de fare retinası üzerine oldukça güçlü lazerler aracılığıyla kızılötesi ışınlar gönderildi. Bu araştırmada retina üzerinde ışığı algılayan hücrelerin normale oranla iki kat daha fazla çalıştığı ve aslında algılama kapasitesinin de iki kat yüksek olduğu görüldü. Yalnızca Tıp alanında değil aynı zamanda farklı bilim dallarında da kızılötesi ışınlara olan bakış açısında bir yenilenme olması bekleniyor. Yine Tıp alanına döndüğümüzde ise göz doktorları için bu altın niteliğinde bir buluş olarak görülüyor. Bu sayede çok daha gelişmiş göz kontrollerinin yapılabileceği savunulurken aynı zamanda kontrollerde gözün sağlıklı çalışıp çalışmadığı da görülebilecek. Grup içerisinde çalışmalarda bulunan Frans Vinberg ise, pek çok lazerin farklı aralıklarda ışın yollayacak şekilde bu çalışmada kullanıldığını ancak hepsinin aynı foton yaydığını söylüyor. Vinberg konuşmasının devamında kısa süre içerisinde çok fazla sayıda fotonun retinaya ulaşmasının sağlandığını, fotopigmentlerin ise gelen fotonlara karşılık tek başına çalışmaya başladığını söylüyor. Hatta tek bir fotopigmentin aynı anda iki fotonu dahi kendine çekebildiği belirtiliyor. Hali hazırda mevcut teknoloji henüz bunu mümkün kılmasa da geliştirilen çift foton mekanizması, gelecek adına umut vaat ediyor.


Kriptografi bir şifreleme yöntemi dışında bir sanat dalı olup daha çok mesajların yetkisiz kişiler tarafından anlaşılamaması üzerine kurgulanan şifreleme tekniği olarak tanımlanmaktadır. Kriptoloji ve analiz kavramlarını içine alan kriptoloji ise şifrelenmiş mesaj ve metinlerin çözülmesi, analiz edilmesi esasına dayanmaktadır. Genel tanımı itibariyle kriptografi gizlilik, bütünlük ve bilgi güvenliği gibi kavramları içine alan matematiksel yöntemler bütünü olarak ifade edilir. Bu gizlilik içerisinde uygulanan şifreleme ile şifreyi bilmeyen bir kişinin metin ya da mesajı algılayabilmesi imkansızdır. Her ne kadar kriptografi içerisinde istenilen bütünsel gizlilik olsa da klasik kriptografi ile bunun elde edilmesi mümkün değildir. Bugün internet ile klasik yöntemlerde yapılan şifrelemeler daha çok uzunluğa bağlı olarak değişen sürelerde çözümlenebilmektedir. Ancak çözümleme metinin bir değer ifade edeceği anlamına gelmemektedir. Kuantum kriptografisine göz atmadan önce kriptolojinin tarihini incelemek gerekir. M.Ö 1900'lü yıllarda Mısırlı bir katip tarafından ilk olarak metinlerde anormal bir hiyeroglif kullanılmıştır. M.Ö 100'lü yıllara gelindiğinde ise Julius Caesar devlet haberleşmesi içerisinde normal alfabede yer alan harfleri değiştirerek farklı bir şifreleme yöntemi kullanmıştır. Caesar tarafından kullanılan bu yöntem içerisinde metinde yer alan her harf alfabede ki karşılığına göre sonraki üçüncü harfle değiştirilmiştir. Daha önceki bir yazımızda kuantum bilgisayarlar, işlemciler ve kübit kavramları hakkında bazı bilgiler sunmuştuk . 21. yy'ın en önemli çalışmalarından birisi olarak görülen kuantum bilgisayarlar evrenin tanımlanması, doğa kuvvetleri işleyişi ve ilişkileri hakkında yeterli bilginin elde edilebilmesi ve karmaşık hesapların daha hızlı bir şekilde yapılabilmesini amaçlamaktadır. Ortalama 300 kübitten oluşan bir kuantum bilgisayarın Evrende bulunan parçacık sayısı kadar işlemi (2300) birkaç saniye içerisinde hesaplayabileceği düşünülmektedir. Kuantum şifreleme tekniğinde ise şifreleme ve iletişimin güvenli bir şekilde sağlanabilmesi için kuantum mekaniği kullanılmaktadır. Şifrelenmiş metinlerin ya da mesajların dinlenebilmesi ya da izlenebilmesini önlemek için karmaşık teknikler yerine bilgi/veri fiziği esas alınmaktadır. Kuantum taşıyıcısı üzerinde yapılan her türlü izleme ve dinleme, yapıyı bozmakta ve bir iz bırakmaktadır. Yine bu yapı incelendiğinde kuantum kriptolojinin üst üste bindirilen fotonlar ile optik kablolar kullanılarak binlerce km öteye taşınması mümkündür. Ancak kuantum kriptografi üzerinde de araştırılması gereken çok sayıda açık bulunmaktadır. Örneğin kuantum kriptografi içeren protokollerde Bell eşitsizliği kullanılarak veriye sızılmasını ancak g fonksiyonunun belirlenmesi ile izlenebilmektedir. Ayrıca bir protokolde değişim süreleri ve her birinin ayrı, ayrı güvenlik doğrulamasına ihtiyaç duyması diğer bir problem olarak öne çıkmaktadır.


Yeni modele göre güneş sistemimizdeki gezegenler oluşurken, komşu gezegenden yardım görmüş. Komşu yıldız, toz diskiyle çevrili genç güneşe iyice yaklaşarak, çekim gücüyle toz halkasını dağıtmış. Savrulan tozlardan öncü gezegenler şeklinde birleşen topaklar oluşmuş. Avusturyalı ve Alman astronomlar, gezegen oluşumunu tasarlayan yeni bir model geliştirdiler. Yeni modele göre güneş sistemimizdeki gezegenler oluşurken, komşu gezegenden yardım görmüşler. Sonuç, Viyana Üniversitesi'nden Christian Theis ve Bonn Üniversitesi'nden Ingo Theis ve Pavel Kroupa'ya ait. rnrnKomşu yıldız, toz diskiyle çevrili genç güneşe iyice yaklaşarak, çekim gücüyle toz halkasını dağıtmıştı. Savrulan tozlardan öncü gezegenler şeklinde birleşen topaklar oluşmuştu diye açıklıyor araştırmacılar. Geçerli olan kanıya göre güneş sistemimiz yaklaşık olarak 4,6 milyar yıl önce yüzlerce yıldızla birlikte dev bir gaz ve toz bulutundan doğmuştu. Bulut sayısız düğümlere dağılmıştı. Bunlar ise kendi kütle çekimleriyle çökmüştü. Daha sonra ise basıncın yükselmesiyle içlerinde nükleer ateş tutuşmuştu. Güneşimiz de dahil yıldızların birçoğu gaz ve tozdan bir disk oluşturdu. Bu toz parçacıkları birbirine yapışık kalarak git gide daha büyük cisimler meydana getirdiler. Elektrik süpürgesi gibi Bunlar yeterince büyüdükten sonra çevrelerindeki maddeleri tıpkı elektrikli süpürge gibi topladılar. Bu modelle gerçi Venüs ve Dünya gibi iç gezegenlerin oluşumu açıklanabiliyorsa da Güneşten uzaktaki gökcisimlerin doğuma aydınlanamıyor. Çünkü gözlemlerden anlaşıldığı üzere genç yıldızların etrafındaki toz diski sadece birkaç milyon yıl içinde çözülmekte. Astronomlar Güneşe uzak olan gezegenlerin bu şekilde oluşamayacağını ve modelin Uranüs ve Plüton gibi gezegenlerin oluşumunu açıklamak için yeterli olmadığını düşünüyorlar. Bu yüzden komşu gezegenden yardım teorisi bu soruna bir çözüm getiriyor. Bu yıldızların kütle çekim gücü, tıpkı çayı karıştıran kaşık gibi etkimiş. Çay tanelerinin kaşığın etrafında toplandıkları gibi komşu yıldızın etkisiyle toz diskindeki madde daha çabuk topaklanmıştı diye açıklıyor astronomlar.


Petrole göre daha çevreci kullanıma olanak veren kömürün otomobillerde kullanılmak üzere likit dizele dönüştürülmesi tartışılıyor. Küresel ısınmayla petrol ve doğal gazın eleştirildiği, fakat alternatif enerji kaynaklarının da henüz Dünya'yı taşımaya hazır olmadığı bir ortamda, bir süredir unutulan kömür, yeniden gündemde. Bir zamanların temel enerji kaynağı kömür daha verimli işlenirse, petrol ekonomisinden alternatif kaynaklara geçişte bir köprü görevi üstlenebilecek. Dünyada kömür kaynakları açısından en zengin ülkelerden ABD, kömürün daha verimli kullanımı için en fazla yatırımı yapan ülke. Birçok bilim insanı tükenmekte olan petrolden, hidrojen veya Güneş enerjisine geçene kadar (bunun 50 ila 70 alacağı ifade ediliyor), kömür kökenli yakıtların otomobillerde benzinin yerini alacağını savunuyor. Kömürün otomobillerde kullanılacak likit enerji kaynağına dönüştürülmesi fikri aslında yeni değil. Likit hale getirilmiş kömür veya diğer karbon bazlı kaynaklar, 1920'lerden bu yana kullanıyor, örneğin Güney Afrika Cumhuriyeti'nde büyük kamyonlar kömürden dönüştürülen likit yakıtla çalıştırılıyor. Bazı ABD'li enerji şirketleri kömürden dönüştürülmüş likit yakıt üzerinde çalışmalar yapıyor, ancak benzine kıyasla daha az karbon monoksit üreten likit kömürün işleme maliyet henüz çok yüksek. Likit kömürün otomobilleri hareket ettirebilmesi için, karbon atomlarının yüksek enerji üretecek şekilde kümelenmesini sağlayacak yeni yöntemlerin, yeni katalizatörlerin geliştirilmesi gerekiyor.


Sıfır sera gazı emisyonu, uzun ömürlü olmayan radyoaktif atık ve neredeyse sınırsız yakıt vaat eden füzyon reaktörü, kulağa gerçek olamayacak kadar iyi geliyor. Ancak füzyon sistemlerinin henüz yeteri kadar ilgi görmemesinde yeterli ekonomik alt yapının oluşturulamaması, önemli bir engel olarak öne çıkıyor. Yine petrol ve doğalgaza oranla bu teknolojinin yeteri kadar ucuz olmaması, bilim insanlarını farklı arayışlara itiyor. Washington Üniversitesi'nde görev alan mühendisler, füzyon sistemlerine yönelik baskı oluşturan bu anlayışı değiştirmeyi amaçlıyor. Neredeyse kömür santrali maliyetine üretim sağlayacak bir füzyon reaktörü geliştiren mühendisler, hazırladıkları maliyet raporunu 17 Ekim'de Uluslararası Atom Enerjisi Füzyon Enerjisi Konferansı'nda sunmaya hazırlanıyor. Aynı üniversitede görev alan Prof. Thomas Jarboe'e göre tasarım bugüne kadar yapılan diğer tasarımlar içerisinde en ekonomik füzyon reaktörü olması açısından büyük önem taşıyor. Prof. Jarboe'nin bir sınıf projesi olarak başlayan ve Dynomak adı verilen bu reaktör, doktora öğrencisi olan Derek Sutherland'la birlikte önemli bir aşama kaydetmiş. Yeni geliştirilen bu tasarım, plazmayı boşlukta tutmaya yetecek kadar manyetik alan yaratarak füzyon oluşturabilmekte. Bir sonraki aşamada ise sıcak plazma, reaksiyona girerek yanmaya başlıyor ve reaktör, kendine yetecek kadar ısı oluşturarak termonükleer koşulları sağlıyor. Reaktörden sağlanan ısı, soğutucunun ısıtılmasını sağlayarak türbinleri çeviriyor ve bir anlamda jeneratör benzeri elektrik üretimi sağlıyor. Washington Üniversitesi'nde geliştirilen tasarım spheromak olarak adlandırılırken plazmadan sağlanan elektrik akımı manyetik alanın büyük kısmını üretiyor. Buda gerekli parçaların sağlanmasını ve daha küçük bir reaktör üretilmesine imkan tanıyor. Benzer bir örnek olarak Fransa'da bulunan füzyon reaktörü tasarımının içerdiği sarımlar nedeniyle oldukça büyük olduğu söylenirken yeni tasarımın maliyetinin on kat daha az olduğu ve enerji miktarının da 5 kat arttığı söyleniyor. Araştırmacılar, füzyon reaktörünü tasarlarken termik santral maliyetini de göz önünde bulundurmuş. Füzyon santralinde 1 milyon watt üretim için 2.7 milyar dolar harcanırken termik santrallerde bu rakam 2.8 milyar dolar olarak öne çıkıyor. Sutherland, bu tasarıma uygun bir reaktörün inşa edilebilmesi durumunda ekonomik olarak büyük avantaj sağlayacağı ve oldukça verimli bir plazma oluşturacağını söylüyor. - D.A. Sutherland, T.R. Jarboe, K.D. Morgan, M. Pfaff, E.S. Lavine, Y. Kamikawa, M. Hughes, P. Andrist, G. Marklin, B.A. Nelson. The dynomak: An advanced spheromak reactor concept with imposed-dynamo current drive and next-generation nuclear power technologies. Fusion Engineering and Design, 2014; 89 (4): 412 DOI: 10.1016/j.fusengdes.2014.03.072


Gazeteye göre bir zamanlar Türkiye'nin tahıl ambarı olarak anılan Konya'da çevre felaketi tehdidi yaşanıyor. LONDRA Independent gazetesinde Nicholas Birch imzalı haberde, Türkiye'nin tahıl ambarı olarak anılan Konya'da çevre felaketi tehdidinin yaşandığı belirtildi. Konya'nın çok düşük oranda yağmur alan bir bölge olduğu aktarılan haberde kuraklıkta, küresel ısınmanın etkisiyle yağışların daha da azalmasının etkili olduğuna dikkat çekildi. Habere göre kuraklığın bir diğer önemli sebebi de çiftçiler. Buğdaya verilen devlet yardımları sıfırlanınca, çiftçiler yaşamlarını kazanmak için daha çok su isteyen bitkiler yetiştirmeye başladılar. Örneğin Avrupa ve ABD'de olduğu gibi teşvik edilen şeker pancarı, buğdaydan beş kat daha fazla suya ihtiyaç duyuyor; bu da ovada daha çok kuyu açılmasına neden oluyor. Konya Jeoloji Mühendisleri Odası Başkanı Tahir Nalbantçılar, yeraltı sularından başka su kaynağı olmayan bölgede çiftçilerin son 40 yıldır yeraltı sularını kendisini yenilediğinden daha hızlı bir şekilde çektiğini kaydediyor. Nalbantçılar Böyle devam ederse bölge 30 yıl içinde çöl olacak diyor. WWF uzmanı Çağrı Deniz Eryılmaz da, çözümün tarım politikası ve entegre su tesislerinde olduğunu belirtti. WWF organizasyonu, iki yıldır bu konuyla ilgili, hükümet yetkilileriyle ve çiftçilerle düzenli tarım uygulamaları üzerinde çalışmalarını sürdürüyor.


Uzaktaki bir yıldız sistemini gözlemleyen astronomlar, kozmolojik bir bilmeceyi çözdüler. Uluslararası bir astronom ekibi modern kozmolojinin en önemli sorunlarından birini çözdü. Mesele şuydu: Uzayda niçin ilk patlama teorisine göre tahmin edilenden daha az lityum bulunmakta? Son araştırmaya göre gaz halindeki lityum zamanla yıldızların içine sızdıktan sonra yakılmakta. On sekiz yıldızın gözlemine dayanan sonuçlar, teorikçiler tarafından uzun bir süre önce ortaya atılan tezle de örtüşmekte. Lityum elementinin atomları, helyum ve hidrojen gibi daha hafif elementlerin yanında ilk patlama sırasında kendi kendine sentezleşmiştir. Ancak yıldızların gaz atmosferinde yapılan çok sayıda gözlemle, yıldızların çevrelerinde teorik olarak ilk patlama sırasında oluşan lityum miktarının sadece üçte birinin bulunduğu anlaşılmıştı. Uppsala Üniversitesi'nden Andreas Korn şimdi bu bilmeceyi Danimarkalı, Fransız ve Rus meslektaşlarıyla birlikte çözdü. Bilim adamları araştırma çerçevesinde NGC6397 yıldız kümesindeki 18 yıldızı Avrupa'nın Şili'deki Güney Gözlemevi'nin teleskopuyla incelemişler. Yıldızlar aynı kimyasal yapıya sahip olmalarına rağmen yaşamlarının farklı evrelerindeydi. Anlaşıldığı üzere zamanla yıldızların içine sızan lityum, milyonlarca santigrat derece sıcaklıkta yakılmakta. Demir gibi daha ağır elementler ise bir yıldızın çekirdek yolculuğunu yanmadan atlatabiliyor.


Teknolojinin ilerlemesiyle birlikte Büyük Patlama sonrasında meydana gelen olaylar daha yakından incelenmeye başlandı. Her ne kadar geçen her gün daha fazla ilerleme kaydediyor olsak da Evren hakkında bildiklerimiz, bilmediklerimiz yanında bir toz zerreceği kadar yer kaplamıyor. Evrenin büyüklüğüne ilişkin bilim insanları net bir tanımlama yapamıyor olsa da gözlemlenebilir evren konusunda bazı tahminlerde bulunuluyor. Astronomlara göre Evrenin yaşı 13.8 milyar yıl olarak kabul ediliyor. Bu nedenle hem ışık hızı hem de mesafe etkisinde yalnızca yaşadığımız gezegenden 13.8 milyar ışık yılı uzaklıkta ki mesafe gözlenebiliyor. Aslında oldukça sıradan görünse de gözlemlenebilir evren tanımlaması, belirlenen mesafenin ötesinde bir şey olmadığını ifade etmiyor. Uçsuz, bucaksız bir Evrende merkezi Dünya olan bir tanımlama yaptığımızda yolculuk yapabileceğimiz gezegenler ve süper kümeler bizi karşılıyor. Her ne kadar hakkında bilgi verebileceğimiz farklı muhtemel yaşam alanları olsa da Dünya ile başlamayı uygun buluyoruz. Dünya, Güneşten uzaklık açısından üçüncü sırada yer alan sıvı okyanusları, verimli toprakları ile her yerinde yaşam alanı barındıran eşsiz bir gezegendir. İnsan örneğinde olduğu gibi gezegenlerde ve yıldızlarda belirli bir yaşam süresine sahiptir. Bu süre içerisin de kimi çok hızlı sönüp giderken bazıları ortalama yaşam süresine sahiptir. Samanyolu, diğer galaksilerde olduğu gibi çok büyük bir hızla hareket ederken Güneş sistemimiz saatte 828.000 kilometre hızda bu harekete eşlik ediyor. İçinde bulunduğumuz galaksi, 30 dan fazla galaksiyi içeren yerel grup içerisinde yer alırken bize en yakın olan Andromeda ile yaklaşık 4 milyar yıl sonra çarpışacağımız düşünülüyor. İkinci sırada yer alan ve Güneş sisteminin bilinmeyenlerinden biri olan Hyperion, oldukça biçimsiz bir yapıya sahip olmasına karşın yaklaşık 270 km'ye denk gelen bir çapa sahiptir. Hakkında verilen bilgilerde uydunun bir çarpışma ya da parçalanma sonucu oluştuğu söylenirken dönüş eksenini sağlayan yörünge sürekli değişmeye devam ediyor. Uydunun merkeze olan uzaklığı ise yaklaşık 1.2 milyar kilometre. Üçüncü sırada yer alan Titan ise inmeyi başardığımız iki uydudan birisidir. Titan'ı diğerlerinden ayıran en önemli detaylardan ilki yoğun miktarda Azot ve eser miktarda metan ile diğer gazlardan oluşmasıdır. Uyduda sıcaklığın -200 derece düzeyinde olması ve 400 km boyunca denize akarak dökülen bir nehir içermesi dikkat çekiyor. Böyle bir yazıda olmazsa olmazlardan biri olan Mars ise üzerinde araştırma yapan robotlar sayesinde hakkında bilgi alabildiğimiz gezegenlerden birisidir. Everest'ten yaklaşık 3 kat daha yüksek bir dağa sahip olan Mars, son dönemde keşfedilen organik izler nedeniyle daha dikkat çekici hale geliyor. Güneş sistemimiz yani bir anlamda sınırlarımızın dışına çıktığımızda bizi Orion karşılıyor. Yaklaşık 1400 ışık yılı uzaklıkta bulunan Orion, 3000'den fazla yıldızı içeren bir Nebuladır. Her ne kadar bu yıldızlardan bazılarını henüz gözlemleyememiş olsak da henüz bir milyon yaşında dahi olmayan Orion, bizim sistemimizin başlangıç dönemini tekrar ediyor gibi görünüyor.


Gelecek bilimcilerin oluşturduğu Dünya Gelecek Topluluğu üyeleri, insanlığın geleceğine dair öngörüleri değerlendirerek olası gelişmeler konusunda hayali bir kronoloji oluşturdular. Topluluğun yayınladığı The Futurist dergisinde yayınlanan ajandaya göre, insanlığı gelecekte şu olaylar bekliyor. Tabi bu öngörülen tarihlerden önce kıyamet kopmazsa ve uzayda bizden başka zeki canlılar gerçekten varsa. 2010: Beyinlere takılacak çevirmen çip sayesinde herkes her dili konuşabilecek, istenilen dil istenilen dile anında çevrilmiş olarak beyine iletilebilecek. 2020: Demokrasi dünyanın tek hakim sistemi olacak ve diktatörlükler bir bir yıkılacak. 2030: Başka evrenlerde yaşadığı varsayılan canlılarca gönderilen mesajlar alınmaya başlanacak. 2050: Hayatın kökeni konusundaki tüm bilmeceler cevap bulacak ve hayatın dünyaya nasıl geldiği aydınlığa kavuşacak. 2200: İnsan zekası düzeyindeki ilk yapay zeka ve yapay insan yapılacak. 2400: Dünya nüfusu 20 milyarda sabitlenecek, herkes refah içinde yaşayacak. 2500: Irk ve dil farkı ortadan kalkacak geleneksel inançlar tamamen bitecek. 3000: İnsanlar tüm kısıtlamalara rağmen dünya nüfusu aşırı arttığı ve dünya kaynakları yetersiz hale geldiği için Ay'a ve Mars'a göç etmeye başlayacak. 4000: Uzaylılarla ilk temas gerçekleşecek. Her iki türün buluşması gerçekleşecek. 10.000: İnsanların çoğu uzaydaki diğer galaksilere dağılacak, kendi gönüllerinin dilediği mekanlarda yaşamlarını sürdürücek.


Fizikçiler kuantum durum uzayında gezinen kuantum sistemlerin hareketini takip etmeyi başardı. Kater Murch , Steven Weber ve Irfan Siddiqui yapmış oldukları deneysel çalışmalar sonucunda kuantum sistemlerin kuantum durum uzayında izledikleri yolu resmetmeyi başardılar. Araştırmacıların çalışma sonuçları 31 Temmuz 2014 tarihli Nature dergisinin kapak konusu oldu. Klasik mekanikte en az eylem prensibi cisimlerin hareketinin nasıl olacağını öngörmemizi sağlamakta. Ancak kuantum dünyasında işler çok daha farklı işlediğinden şuana kadar kuantum sistemlerin hareketi konusunda fazla bilgi sahibi değildik. Atomlar ve fotonlar gibi kuantum parçacıklarının nasıl bir yörünge takip ettiklerini belirleyebilmek için özellikle son 20 yılda fizikçiler çeşitli araçlar geliştirdiler ve bu parçacıkları kendi kuantum dünyalarında gözlemlemeye çalıştılar. Bu habere konu olan çalışmada yer alan araştırmacılar, bir süperiletken kuantum aracını kullanarak durum uzayında iki nokta arasında hareket eden bir kuantum sisteminin hareketini sürekli olarak kaydettiler. Oldukça hassas araçlar bile bu kuantum hareketini takip ederken arada bir çok hatalı görüntü kaydettikleri için araştırmacılar bu deneyi milyon defa tekrarlayıp en çok tekrarlayan yörüngeyi tespit ettiler. Bu haberin kaynağı Washington Üniversitesi olup detaylara http://news.wustl.edu/news/Pages/27133.aspx adresinden erişilebilir.


Ünlü kuramcı Bohr, Kuantum teorisiyle şok olmayan kimse, onu anlamamıştır der. Gerçekten de matematiksel olarak açık bir şekilde ifade edilmesine karşın bu teorinin felsefi alanda yorumlanması ve oluşturduğu problemlerin çözümlenmesi bir hayli zor görülüyor. 1) Klasik fizikte, bir cismin hızı, ivmesi, enerji ifadeleri gibi tüm nicelikler cismin konumunun zamana göre diferansiyelleri ile ifade edilir. 2} Yukarıda sözü edilen momentum. enerji gibi fiziksel büyüklüklerin bütün olarak ele alındığı görülür. 3) İrdelenen olaylar belli bir kesinlik, belirlilik taşır ve istenilen doğrulukta ve aynı anda bütün fiziksel büyüklükler ölçülebilir. 4) Evrenin geçmişinde oluşan olaylar incelenerek, geleceğe ilişkin bir yordama yapılabilir. Sözgelimi, Jüpiter Gezegeni şu zamanda, yörüngesinin şurasında ve bize bu kadar uzaklıkta olacaktır, denilebilir. Gözlem ve deneylerde küçük hatalar çıkabilme olasılığına karşın tahminlerimiz büyük ölçüde doğrulanır. 5) Klasik fizik ile incelenen her sistem ya da olay birbirinden bağımsız olarak düşünülür; bu sistemi oluşturan ve birbiri İle iletişim olanağı bulunmayan varlıklar bütünüyle ayrı olarak ele alınır. 6) Klasik olarak incelenen olay, gözlemci ve kullanılan deney aleti ile değişiklik göstermez. a) Olayların incelenmesinde kompleks yapıda ve bir olasılık denklemi olan Schrödinger dalga denklemi kullanılır. Bu denklemden vj/ dalga fonksiyonu bulunup işlemlerde konarak, konum, momentum ve diğer nicelikler elde edilir. b) Fiziksel nicelikler kesikli parçalı yapıda ele alınır. c) Kuantum teorisi fiziğe kuşku götürmez bir biçimde belirsizlik olgusunu sokmuştur. d) Parçacıklar söz konusu olduğunda her büyüklük olasılıklarla belirlenir ve gelecekle ilgili tahminler olasılıklara dayanarak yapılabilir. Örneğin ışığın yapı taşı olan fotonların, uzayda bir yerde bulunması ancak olasılıklarla belirlenir. e) Birbiriyle hiç iletişim olanağı bulunmayan iki varlık arasında bağlılaşım-correlation görülebilir. Örneğin aynı kaynaktan çıkan fotonların karşıt doğrultularda göstermiş olduğu davranışları, birbiri ile uyuşum halindedir. f) Kuantumda; gözlemci, gözlenen ve gözlem aleti birbiriyle bir bütünlük oluşturur. Bunlar birbirlerinden ayrı düşünülemez. Kuantum teorisinin önemli buluşlarından birisi belirsizlik bağıntısıdır. 1927'de Heissenberg tarafından ortaya konulan bu bağıntıya göre mikro boyutta tanımlı bir parçacığın, eş zamanlı olarak konum ve momentumunun tesbit edilmesi en az Planck sabit kadar bir hata içerir. Aynı olgu eşzamanlı olarak, parçacığın enerjisi ile bu enerjiyi taşıdığı zaman için de söz konusudur. Örneğin bir elektronun bulunduğu uzayda konumunun tesbiti İçin, elektronun üstüne büyük frekansta ışık göndermeliyiz. Aksi halde elektronu gözlemleyenleyiz. Bu durumda yüksek frekanslı ışık elektronun konumunu belirler. Ancak elektrona bir hız verir. Dolayısıyla konumun belirlenmesiyle beraber parçacığın hızını ve momentumunu yitirmiş oluruz . Tersi olarak; elektronun momentumunu belirlemek İçin küçük frekanslı ışık kullanırız, bu durumda da konum belirlenemez. İkinci önemli bulgu da dalga/parçacık dualite'dir. Huygens'ten beri ışığın kırınım ve girişim yaptığı biliniyordu.Örneğin ışık Young deneyi düzeneğinden geçirilirse karşıdaki ekranda aydınlık-karanlık noktalar oluşur. Yani girişim yapar. Yine yarım bardak suya sokulan bir kalemin kırık olarak algılandığı görülür. Bu gibi olayların hepsi ancak dalga modeliyle açıklanabilir. Einstein'ın fotoelektrik olayını açıklamasından sonra ışığın parçacıktı yapıda olması gerektiği bulundu. Yine ışığın cisimler üzerine uyguladığı anlık basınçlar ve Geiger sayacında göstermiş olduğu etkiler bunu destekler. Sonunda Bohr, Işığın dalgacık mı tanecik mi olduğunu belirlenmesi ancak gözlemcinin sorduğu soruya göre cevaplanabilir diyerek gözlemcinin de vazgeçilmez biçimde teoride yerini alması gerektiğini belirtir. Diğer önemli yenilik ise olasılık kavramıdır. Bir parçacığın bir uzay bölgesinde bulunması ancak olasılıklarla bellidir. Parçacığın konumu için kesin koordinatlar verilemez. Born bu düşünceden hareketle Schrödinger'in ortaya attığı dalga fonksiyonunu yorumlamış ve y ile gösterilen bu kompleks fonksiyon için, uzayda bir noktada beili bir anda hesaplanan dalganın genliğinin karesinin, parçacığın o noktada o anda bulunması olasılığını verdiğini belirtmiştir. Belirsizlik ilkesi , dualite, olasılık tanımı ve gözlemci-gözlenen bütünlüğü kuantum mekaniğine, Kopenhag yorumu olarak girmiştir ve tartışmalara rağmen halihazırda kuantum teorisinin en etkin yorumu olarak karşımıza çıkar. Kuantum felsefesinin ..sorunlarına bakıldığında önemli tartışmaların temelde, Young deneyinin yorumlanmasından kaynaklandığı görülür. Bilim adamları, fotonların iki ayrı delikten geçişinin mantıksal olarak nasıl algılanması gerektiği üzerinde durarak; fotonlarla gözlemci arasındaki ilişkiyi aramaktadırlar. Bohr ve Kopenhag ekolü savunucuları fotonların, iki ayrı delikten geçmelerini iki ayrı dünyada hareketleri olarak düşünüyor. Onlara göre girişim bu birbirinden tamamen iki ayrı iki dünyadan her-birinin birlikte hazırlanarak birbirinin üstüne çakış-masıyla ve birbirlerini bütünleştirme siyle oluşur. Dolayısıyla sonuçta her iki dünyanın hakiki bir melezi oluşur. Başta Einstein olmak üzere pek çok fizikçiye bu melez-bütünleyici dünya yorumu pek sıcak gelmedi. 1935'te Schrödinger kedisi yorumu ortaya atıldı. Bu görüşe göre her an zehirlenmesi tehlikesi olan bir kedi kapalı bir kutudadır. Gözlemciye göre bu kedi her an ölü ya da diri bir halde bulunmalı, iki ayrı olasılık eşit olarak göz önünde tutulmalıdır. Bu aynı zamanda Young deneyinin iki ayrı delikle oluşturulan farklı dünyalarına benzer. Farklı nokta ise; kedinin ölü ya da diri olduğunu kesin belirleyene kadar kedinin iki durumunun da yan yana bulunduğunun öne sürülmesidir. Yani kedi, yarı canlı-yarı ölüdür, aynı zamanda. Başka bir yorum da Everett'ten 1957'de gelir. Ona göre, birçok gözlenemez paralel evren mevcuttu. Bunlara Everett, alternatif kuantum dünyaları diyordu. Bütün olaylar bu dünyaların birinde, olasılıkların hepsi gerçekleşecek biçimde olmaktadır. Sonuçta bütün olasılıklar evrende varoluyordu. Ünlü kuramcı Bohr, Kuantum teorisiyle şok olmayan kimse, onu anlamamıştır der. Gerçekten de matematiksel olarak açık bir şekilde ifade edilmesine karşın bu teorinin felsefi alanda yorumlanması ve oluşturduğu problemlerin çözümlenmesi bir hayli zor görülüyor.


ile, gerçekleştirilen deneyler arasında garip uyumsuzluklar baş gösteriyordu. sıcaklığıyla, onun yaydığı ışınlar arasındaki bağıntıyı belirlemesini istedi. cismin yaydığı maksirnurn ışınlar mora kayacaktır. çalışırken olanlar oldu. Planck'a göre kara cisim füzerine gelen bütün ışık, aralıklı, kesik kesik enerji paketleri şeklinde olması gerekir. dolayı yeni bulguya miktar parça anlamında kuantum1 denildi. Nobel ödülünü almaya da hak kazandı. Einstein'e göre ışıklı parçacıklar, mikroskobik olayları düşünürken bu çözüm ihtimalini de göz önünde tutuyorlardı. hareketi, klasik hareket denklemleriyle incelendiğinde ortaya çelişki çıkıyordu. çembersel yörüngeler öngörüyordu. Bundan hareketle, açısal momentumun kuantalı, ışınların hf/c momentumlu olarak elektronlarla etkileştiğini gözlemledi. öngörülebiliyordu. Bu da kuantumluluk hipotezine bir doğrulama getirmiş, yörüngelerde dolandığı bütünüyle açığa çıkıyordu. Bohr'un farkında olmadan, bu dalgaların tanecik gibi, Geiger sayacında tıklamalar oluşturduğu bir sorundu.


Çöllerdeki bereketin nedeni olan 'su tutan toz' dünyaya umut oldu. Bilim insanları 'biyo-zar' adı verilen toz tabakasının sünger işlevi gördüğünü ve susuzluğu çözüm olabileceğini açıkladı. Nijerya'da yapılan deneylerde bu tabaka sayesinde az miktarda suyla mısır yetiştirilmesi sevinçle karşılandı. Küresel ısınmanın beraberinde getirdiği kuraklığın Türkiye'nin yanı sıra dünyadaki birçok ülkeyi de tehdit etmesi üzerine bilim insanları kuraklığa karşı savaşta yeni bir adım attılar. Bilim insanları, dünyadaki su kıtlığına, deniz yosunuyla tavuk gübresi gibi biyolojik olarak ayrışabilen maddelerle oluşturulan bir toz tabakasının çözüm getirebileceğini söylüyorlar. 'Biyo-zar' adı verilen bu toz tabakası, toprakta sünger işlevi görüyor ve yağmur suyunu emerek çöl gibi son derece kurak ve çorak koşullarda bitkilerin yetişmesine olanak sağlıyor. Amerikan Bilimsel İlerleme Derneği'ne mensup bilim insanlarının internet sitesinde yaptıkları açıklamada, su darlığına karşı çözüm önerisi olarak sunulan, 'biyo-zar'ın tarımcılıkta da suyun kullanımını değiştirebileceği kaydedildi. Bilim insanları, 'biyo-zar'ın ilk demelerinin Nijerya'da yapıldığını ve az miktarda suyla mısır yetiştirilmesinde başarı elde edildiğini bildirdiler. 'Biyo-zar'ın kalkınmakta olan ülkeler için büyük yenilik olduğunu belirten bilim adamları, bu sistemle oluşturulacak bitki örtüsü sayesinde, küresel ısınmanın da azaltılabileceğini söylüyorlar.


Bilimadamlarının gerçekleştirdiği araştırma, kuraklığın Amazon ormanlarını etkilemediğini, hatta yağmur ormanlarının daha çok yeşillenmesine sebep olduğunu ortaya koyuyor. NEW YORK Yapılan yeni bir araştırmaya göre kuraklık Amazon yağmur ormanlarını daha önce olduklarından çok daha fazla yeşil hale getiriyor. Bu da bilimadamlarına küresel ısınmanın Güney Amerika'nın ekosistemini beklendiği kadar kötü etkilemeyeceği yönünde umut veriyor. Çoğu küresel iklim modellerinden elde edilen sonuçlar, dünyanın ısısının artmasıyla Amazonların aşırı derecede kuraklık yaşayacağını ortaya koymuş, zamanla yağmur ormanlarının yok olma ihtimalinin de bulunduğu açıklanmıştı. 2005 yılında Amazonlar yaygın bir kuraklık dönemi geçirdi. Bu sürecin en tehlikeli olduğu dönem Temmuz ile Eylül ayları arasındaydı ve bu dönem, araştırmacılar için iklim modellerini deneme fırsatı yarattı. Modellerden alınan sonuçlara göre, ısı derecesinin artmasının, kuraklığa yol açacağı görüldü. Fakat, beklenenin aksine kuraklık, ormanın yeşilliğinin artmasına sebep oldu. Bilimadamları, ağaçların daha fazla güneş ışığı görmesi ile, ağaç köklerinin toprağın derinliklerinden su alabildiğini tahmin ediyorlar. Araştırmacılar elde ettikleri bulguların Amazonların, iklim modellerinin öngördüğü gibi, kuraklıktan doğrudan zarar görmeyeceğini belirtirken bir diğer noktaya da dikkat çekiyorlar: Ancak Amazonlarda kuraklık süresince orman yangınları ve ormanların yok olması tehlikesi de artabilir.


Kurbağalar da çevremizde bulunan herşey gibi atomlardan oluşmaktadır. Bu atomların herbiri çekirdek etrafında yer alan elektronlara sahiptir. Güçlü bir manyetik alan içerisinde bu elektronlar yörüngelerinden hafifçe saparlar. Bu hafif kayma ise, basit bir tabirler, kurbağayı oluşturan bir çok mini mıknatısın oluşmasına neden olmaktadır. Bu kurbağalara özgü bir özellik olmamakla birlikte su, altın vs gibi bir çok madde de diyamanyetik olarak adlandırlan bu özelliğe sahiptir. Ancak bütün maddeler manyetik alanda havalanabilecek kadar kuvvetli bir diyamanyetik özelliğe sahip değildir. Kurbağalar da yapısında yer alan yüksek su oranı ve bu etkiyi göstermeye olanak sağlayan şekilleri nedeniyle yüksek bir manyetik alana maruz kaldıklarında havalanırlar. Aşağıda yer alan videoda bunu net bir şekilde görebilirsiniz. Biz yine de evde denemeyin uyasında da bulunalım.


BM şemsiyesinde faaliyet gösteren Intergovernmental Panel on Climate Change, Şubat ayında açıklayacağı kapsamlı küresel ısınma raporunun satırbaşlarını Nairobi'de yapılan çevre konferansında açıkladı. Raporda, küresel sıcaklığın artması, buzulların erimesi ve deniz seviyelerinin yükseldiğine vurgu yapıldı. Intergovernmental Panel on Climate Change, dünya çapında 2.000 bilim insanını bir araya getiriyor. Kendi konularında uzman bu araştırmacılar, karbondioksit ve diğer sera gazı salınımından buzul erimesine kadar birçok konuda araştırma ve ölçüm yapıyor. Bu raporlar birleştirilerek genel yargıların oluşması sağlanıyor. Kenya'nın başkenti Nairobi'de yapılan konferansta, Kyoto sonrası için alınacak önlemler tartışılırken Intergovernmental Panel on Climate Change Başkanı Hintli bilim insanı Rajendra K. Pachauri de bir konuşma yaptı. Pachauri, 2012 sonrası için çeşitli kota ve süre tanımları getirdi, BM'nin rolüne vurgu yaptı ve diğer tüm uzmanlar gibi ABD'nin iştirak etmediği herhangi bir çevre programının başarıya ulaşmayacağını savunuyor. Pachauri, dünyanın en büyük iki sera gazı üretici ABD ve Çin'in de uluslararası kota uygulamalarına mutlaka girmesi gerektiği görüşünde. Buzul erimesi ve deniz seviyesinin yükselmesine dair yeni ve güçlü kanıtlar ortaya çıkarıldı. Son 30 yılda meydana gelen ısınmayla, küresel sıcaklık 12.000 yılın en üst seviyesinde. Grönland'daki buzul kaybı toplam kar yağış miktarının en az 3 katına denk düşüyor. Dünya denizleri 1961-2003 aralığında yılda 2 millimetre, 1993-2003 aralığında ise yılda 3 milimetre yükseldi. Pachauri, güçlü süperbilgisayarlar sayesinde iklim değişimleri konusunda çok daha karmaşık simülasyonları yapabildiklerini vurguluyor. Bugün gelecekle ilgili birçok öngörü süperbilgisayarların yardımıyla yapılıyor. Pachauri, 0.5 santigrat derece artışın dahi yeryüzündeki birçok canlının ölümüne neden olabileceğini, dengelerin bozulmasına yeteceğini vurguluyor. Kurum, 2001 yılında da küresel sıcaklığın son yüzyılda 0.7 santigrat derece arttığını açıklamıştı.


Küresel ısınmanın ilk somut getirilerinin gelecek 10 yıl içinde görülmeye başlayacak. İlk etapta bazı hayvan türleri yeryüzünden silinecek. NASA'nın önde gelen uzmanlarından James E. Hansen, meteorologları bir araya getiren Operation Sierra Storm toplantısında yaptığı bir konuşmada, küresel ısınmanın sonuçlarına dair uyarılar yaptı. Hansen, konuşmasında Küresel ısınma şimdiden başladı ve artarak devam edecek. Küresel ısınmayla mücadele etmek için hala zamanımız var, ancak çabuk hareket etmeliyiz ifadesini kullandı. Hansen, Dünya'nın son 30 yılda 1 santigrat derece'ye yakın ısındığını belirterek bugünkü sıcaklığı son 400.000 yılın en üst seviyesi olduğuna vurgu yapıyor. Hansen, yeryüzünün bu yüzyılda 3 santigrat derece daha ısınmasının felaket olacağını düşünüyor. Hansen, atmosfere salınan karbondioksidin kontrolünün tamamiyle insanların elinde olduğunu belirterek, İnsanlar yeryüzünden silinmedikçe bir daha Buz Çağı olmayacak diye konuştu. Hansen'in vurgu yaptı bir konu da, son verilere göre Grönland buzullarının tahminlerden daha hızlı eridiği. Bu doğruysa, denizler her yıl 3.5 millimetre yükselecek. Bu senaryo gerçekleşirse, buzullar eriyecek, yeryüzündeki canlıların yarısına yakını yok olacak. Yükselen su seviyesi birçok kıyı kentini yutacak. Hansen de diğer bilim insanları gibi, küresel ısınmayla mücadele için fozil bazlı yakıtların terkedilmesi gerektiğini düşünüyor. Uluslararası işbirliğinin önemine dikkat çeken Hansen, halen bu konuda gerekli liderliğin eksik olduğunu belirtiyor. Hansen yenilenebilir enerji kaynaklarından yararlanılması için daha fazla yatırım yapılması gerektiğini de sözlerine ekledi. NASA için çalışan Hansen, Aralık 2005'te küresel ısınma nedeni sera gazlarının azaltılması gerektiğini söylediğinde Beyaz Saray'ın eleştiri oklarına hedef olmuştu. Bu konuşmasında da Bush hükümetinin politikalarına değinen Hansen, ABD'nin küresel ısınmayla mücadelede geri kaldığını söyledi.


ODTÜ Öğretim Üyesi Doç. Dr. Çetin Göksu, ODTÜ Planlama Grubu'nun, küresel ısınmanın engellenmesi amacıyla ekolojik 'Güneş Kent' projesi hazırladığını ve Antalya'nın pilot kent olmasını önerdiğini açıkladı. Küresel ısınmanın önlenmesi için güneş enerjili ekolojik kentler planlanması gerektiğine değinen Göksu, Türkiye'nin bazı bölgelerinin yılın uzun bir döneminde güneş alma şansı bulunduğunu ve bu potansiyelin değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Göksu, proje uygulamaya geçirildiğinde güneş enerjisinden en üst düzeyde yararlanılması halinde elektrik, ısıtma ve soğutma giderlerinin en alt seviyede kalacağını belirtti. Bu projenin belediyeler tarafından planlanması ve yürütülmesi gerektiğini vurgulayan Göksu, 'güneş kent' modelini uygulayacak belediyelerin imar planı yerine 'Güneş enerjili ekolojik kent planı' yapması gerektiğine değindi. "Temiz ve doğal enerji sistemleri kurulur. Güneş mimarisi ve güneş enerjili toplu konutlar yapılır. Doğal alanlar korunur ve zenginleştirilir. Kentsel kamu alanları yeniden düzenlenir. Doç. Dr. Çetin Göksu, güneş kent modeli uygulamalarının, İspanya'nın Barcelona, Almanya'nın Freiburg ve Heidelberg, Avusturya'nın Linz, Avustralya'nın Adelaide, Fransa'nın Montpellier, Japonya'nın Saporo, Kanada'nın Vancouver, Güney Kore'nin Daegu kentlerinde de uygulandığını belirtti. Güneş kentin yararlarına da değinen Göksu, "Temiz ve doğal şehirlerde yaşama şansımız olur. Güneş enerjisinden maksimum yararlanırız. Elektrik, ısıtma ve soğutma giderlerimiz en az seviyede kalır. Kentlerimiz daha az kirlenir" dedi.