Kuzey kutbunun geleceğini ve küresel ısınma nedeniyle bölgenin karşılaşacaklarını tartışmak üzere Norveç'de buluşan bilim insanlarından haber var: Kuzey kutbu geleceğin petrol ve gaz kaynağı olabilir. Tromsoe kasabasında bir araya gelen araştırmacı ve diplomatlar, Kuzey kutbundaki buzulların erimesiyle deniz yolunun açılacağı, petrol şirketlerinin de bölgede enerji arama çalışmalarına girişeceklerini tahmin ediyor. İklim değişikliğinin kuzeye etkilerini araştıran ArticNet'in başkanı Martin Fortier, "2040 ya da 2050'den itibaren kuzey kutbu gemi yoluna açılmış olacak. Bu, yakında çok önemli gelişmelerin olacağı anlamına gelmeye başladı" diye konuştu. Uzmanlar, dünyada hala var olan petrolün dörtte birinin kuzey kutbunda bulunduğunu tahmin ediyor. Norveç Petrol ve Enerji Bakanı Odd Roger Enoksen ise kuzey kutbunun, enerji probleminin çözümünün parçası olduğunu düşünüyor. 2020 yılından itibaren dünyanın enerji ihtiyacının yüzde 40 oranında artacağını hatırlatan bilim insanları, kuzey kutbundaki kaynakların duyarlı bir şekilde çıkarılması gerektiğine de dikkat çekiyor. Buzulların erimesiyle kuzey kutbunun endüstriyel balıkçılığa, turizme ve denizciliğe de açılabileceğini tahmin eden uzmanlar, dokunulmamış bir çevreye sahip olan, dünyanın son sınırının korunması konusunu da gündemlerine aldı. Norveç petrol ve enerji bakanı bölgenin gelişiminin çevreyle uyum içinde ele alınacağını açıkladı.


Amerikalı ve Kanadalı bilim adamları ilk bakışta dehşet uyandıracak bir keşifte bulundu: Dünyamızın Manyetik kuzey kutbu saatte 40 kilometrelik bir hızla Kanada'dan Sibirya yönüne doğru kayma halinde!.. Bilim adamları Artik göllerdeki tortullardan yola çıkarak geçmişte dünyanın manyetik alanındaki değişimleri hesapladı. Aacaba bu kayma manyetik alanın tersine dönmesine neden olabilir mi? Oregon Eyalet Üniversitesi'nden Joseph Stoner, bu soruya hayır dişor, mutlaka o anlama gelmez.. Bu süreç normal olabilir ve bu salınımlar çerçevesinde Kanada'ya doğru bir hareket oluşabilir.. Yerkürenin manyetik alanı, iç çekirdekteki sıvı maddenin yer değiştirmesine bağlıdır; yönü de kuvveti zamanla değişebilir. Kanada'nın arktik göllerinde tortullardaki parçacıkların manyetik konumlarını inceledi. Bu konumlar, manyetik kuzey kutbun son 2600 yıl içindeki hareketi hakkında bilgi veriyor. Sonuç: bu süre içinde manyetik kutup en az üç kez hızlı kaymış. Bilim adamları kaymanın yaklaşık 500 yılda bir gerçekleştiğini belirtiyor. Bu bilgi şu sonucu doğurabilir: jeomanyetik değişimler sanılandan çok daha hızlı gerçekleşebilir. Manyetik alan uzaydaki elektrik yüklü parçacıkları da kendine çektiği için, sonuçlar hava yolları ve telekomünikasyon için de önem taşıyabilir. Bu durumda Avrupa'nın güneyinde ve Sibirya'da gökyüzünü inceleyenler daha fazla kutup ışığı görebilecek.


Avustralya'nın en büyük kenti Sidney'de geçen yıl başlatılan Earth Hour adlı girişimin organizatörü Andy Ridley, bu yerel eylemin büyük ses getirdiğini ve bu yıl 23 dünya kentinin daha buna katılmak istediğini belirtti. Bu yılki eyleme, ABD'nin Şikago, San Francisco ve Phoenix, Tayland'ın Bangkok, Kanada, Ottawa, Vancouver, Toronto ve Montreal, İrlanda'nın Dublin, Avustralya'nın Sidney, Perth, Melbourne, Canberra, Brisbane ve Adelaide, Danimarka'nın Kopenhag, Aarhus, Aalborg ve Odense, Filipinler'in Manila, Fiji'nin Suva, Yeni Zelanda'nın Christchurch ve İsrail'in Tel Aviv kentleri katılacak. Dünya Doğayı Koruma Vakfı tarafından organize edilen Earth Hour eylemi 29 Mart'ta yerel saatle 20.00'de düzenlenecek. Andy Ripley, bu girişime tüm dünyadan çevrecilerin ve çevre konusunda endişesi bulunanların katılmasını beklediklerini söyledi.


Birleşik Arap Emirlikleri'nin başkenti Abu Dabi yakınlarında dünyanın ilk sıfır-karbon salımlı ve sıfır-çöp üreten otomobilsiz kenti inşa edilmeye başlandı. ABU DABİ 6,5 kilometre karelik alana kurulacak Masdar City , 22 milyar dolara mal olacak. Proje 2015'te tamamlanacak. Şehirde yaşayacak 50 bin kişinin enerji ihtiyacı, güneş enerjisi dahil sırf yenilenebilir kaynaklardan sağlanacak ve şehir atmosfere hiç karbon gazı salmayacak. Sekiz yılda tamamlanması planlanan şehir denize yakın bir bölgeye inşa edilecek. Şehir, çölden esen sıcak rüzgarlardan ve Abu Dabi havaalanının patırtı ve gürültüsünden yüksek bir çevre duvarıyla korunacak. Güneş enerjisi dışında kullanılacak diğer enerji kaynakları da tümüyle yenilenebilir kaynaklar olacak. Masdar kenti projesinin sağlayacağı başarıdan şüphe duyan kimi uzmanlar, bu kentin kişi başına düşen karbon salımı miktarı listelerinin ilk sıralarında yer alan Abu Dabi kusurları örtmekten daha öteye gitmeyeceğini düşünüyor. Projeyi eleştiren uzmanlar, kentin zenginler için bir yerleşim yeri haline döneceğini iddia ediyorlar ancak proje çevre örgütü Doğal Hayatı Koruma Vakfı tarafından destekleniyor. Masdar kentinde, enerjiden tasarruf etmek için geleneksel körfez mimarisi kullanılacak ve bölgedeki sıcak havayı yumuşatmak için rüzgar kuleleri kullanılacak. Su ise, güneş enerjisiyle çalışan arıtma tesislerinde, tuzlu suyun arıtılmasıyla elde edilecek. Aynı büyüklükte bir kentin ihtiyaç duyduğu enerjinin dörtte birine ihtiyaç duyacak Masdar'ın su ihtiyacı ise, benzer bir kente oranla yüzde 40 daha az olacak. Kentte daha az enerji tüketilmesine rağmen, kent sakinlerinin yüksek bir yaşam kalitesine de sahip olacağı vurgulanıyor. Masdar kentini 2016'da tamamlamayı öngören, Abu Dabi hükümeti, Ocak ayında 15 milyar dolar bütçeli temiz enerji projesini başlattığını açıklamıştı.


Havanın iyi bir iletken olmaması bünyesinde elektrik yükleri bulunduran bulutları oluşturur. Fiziksel nedenlerden ötürü, bulutun yüklenmesi sırasında yere yakın olan kısmında %70-%90 olasılıkla negatif elektrik yükleri yer alır. Bu durumda yer de bulutun negatif yüklerine bakan bölümünde pozitif yükler toplanır. Bazı koşullarda bunun tersi yüklenme de olabilmektedir (%10-%30 olasılıkla). Fırtınanın, hava akımlarının artmasıyla buluttaki negatif yük oranı ve buna bağlı olarak da yerdeki pozitif yük toplanması hızlanarak devam eder. Bulutla yer arasındaki potansiyel farkı arttıkça aradaki havanın da delinmesi kolaylaşır ve belli bir değerden sonra havanın delinmesiyle oluşan iletken kanal boyunca buluttan toprağa veya topraktan buluta elektriksel boşalma başlar. Bulutla bulut arasında olan elektriksel boşalmaya şimşek ve bulut toprak boşalmasına ise yıldırım denir. Yıldırımın oluşması için öncelikle elektriksel olarak yüklenmiş yıldırım bulutunun oluşması gerekir. Günümüzde yıldırım bulutunun oluşumu rahatlıkla açıklanabilse de bu bulutun elektriksel olarak nasıl yüklendiği konusunda kesin bilgiler yoktur. Ancak bu durum bazı teoriler ile açıklanabilmektedir. Yıldırım boşalmasının çıkış noktası, atmosferde yüksek miktarda nem bulunması ve sıcak hava akımları yardımıyla yüklü bulutların oluşmasıdır. Hava akımları, yere yakın hava tabakalarının iyice ısınması ile oluşur. Çok büyük yüksekliklerden aşağı inen soğuk hava ile bu hava tabakası yer değiştirir. Nem ise yüksek sıcaklıkta buharlaşma ile meydana gelir. Hava, yukarı çıkışı sırasında soğur ve belirli bir yükseklikte su buharına doyacağı bir sıcaklığa erişir. Daha fazla yükselmesi yoğuşmaya sebep olur ve bulut oluşur. Yıldırım bulutunun oluşumunda üç aşama söz konusudur. Gençlik aşamasında aşağıdan yukarı doğru ve kenarlardan ortaya doğru hava akımları artar. Bu durum yaklaşık 10 15 dakika sürer. Olgunluk aşamasında yağmurlar oluşur. Sıfıra yakın sıcaklık derecelerinde iyice azalan bulut kaldırma kuvveti şiddetli yağmurlara sebep olur. Bu sırada yukarıdan aşağıya hareket eden soğuk rüzgarlar görülür. Bunlar yere ulaştıklarında kısa süreli, şiddetli fırtınalara sebep olurlar. Bu aşama yaklaşık 15 30 dakika sürer. Yaşlılık aşamasında ise hava akımları artık son bulmuştur. Yaklaşık 30 dakika sürer. Dünya yüzeyindeki elektrik yükü 5x10^5 C kabul edilirse bu yükün içinde bulunan su damlacıkları alt uçları pozitif ve üst uçları negatif olmak üzere kutuplanırlar. Yerçekimi etkisiyle aşağıya doğru düşen büyük su damlacıkları havanın oldukça yavaş hareket eden iyonlarına yaklaşırlar ve bu sırada su damlacığının pozitif alt ucu havanın negatif iyonunu tutarken pozitif iyonu da iter. Böylece ağır su damlacıkları negatif elektrikli parçacıklar haline gelir. Aynı şekilde kutuplanan küçük su damlacıkları yukarıya doğru hareket ederken havanın pozitif iyonlarını çekerler ve negatif iyonları iterler. Böylece hafif su damlacıkları da pozitif elektrikli parçacıklar haline gelirler. Bu teoriye göre bulutun alt kısımlarında negatif yükler bulunmaktadır. Teori negatif kutbiyetteki yıldırım boşalmalarını açıklayabilmektedir gibi gözükse de aslında eksik yanları bulunmaktadır. Bir yıldırım bulutunun su damlacıklarından çok buz kristalleri ve kar parçacıklarından oluştuğu düşünülürse, bu buz kristalleri ve kar parçacıklarının dünyanın elektrik alanı ile kutuplanma olasılıkları oldukça düşüktür. Bu konu üzerine üçüncü bir teori de J. I. Frenkel tarafından ortaya atılmıştır. Frenkel'e göre havada her iki işaretli iyonlar var olduğundan, dünyanın negatif elektrik yükleri kaçmaya ve iyonosferin pozitif elektrik yükleri ile birleşmeye yatkındır. Dolayısıyla dünyanın azalan elektrik yükünü sürekli olarak besleyecek bir olayın olması gerekmektedir. Dünyanın elektrik yükünün sabit kalmasında en önemli rolü negatif yıldırım boşalmaları sağlayacaktır. Bu teoriye göre her iki işaretli iyonlardan oluşan hava ile küçük su damlacıkları veya buz kristallerinden meydana gelen bir ortam göz önüne alınır ve havanın negatif iyonlarının daha küçük su damlacıklarına veya buz kristallerine konduğu var sayılır. Buna göre bulut, negatif elektrikli su damlacıkları ve pozitif iyonlu havadan oluşur. . Yıldırımın Oluşumu Bir yıldırım boşalmasının oluşabilmesi için elektrik alan şiddetinin 2500 kV/m değerine ulaşması gerekmektedir. Buluttaki elektrik alan şiddeti yeterince arttığında bulut bulut veya bulut yeryüzü boşalmaları görülür. Eğer yeryüzündeki alan çeşitli sebeplerden ötürü bozulmuşsa bu takdirde de yeryüzü bulut boşalması görülebilmektedir. Bulut yeryüzü boşalması, bulutun pozitif veya negatif yüklü bölgelerinden yere veya yeryüzündeki pozitif veya negatif yüklü sivri uçlarından buluta başlayabildiği için, dört şekilde olabilir. Yukarıya Çıkan Yıldırım Bu tip yıldırımlar genelde yerin pozitif yüklü sivri bölgelerinden, bulutun negatif yüklü bölgesine başlayan ön boşalmalar şeklinde görülür. Boşalmalar genelde düzgün araziler üzerindeki çok yüksek yapılardan , veya yeryüzünün yüksek dağlık kesimlerinden başlarlar. Bu yüksek kesimlerin sivri uçlarından buluta doğru ön boşalmalar başlar. Bu sırada 1 ile 10 kA arasında değişen akımlar görülür. Boşalma tam olgunlaştığında akım değeri 10 kA'i bulur. Aşağıya İnen Yıldırım Bir bulutun alt kısmındaki elektrik alan şiddeti yeterli düzeye geldiğinde toprağa doğru bir elektron demeti harekete geçer. Birinci demet 10 ile 50 metrelik mesafeyi 50 000 60 000 km/s arasındaki hızla geçer. 30 ile 100 mikrosaniye süren bir aradan sonra ikinci bir boşalma birinci boşalmanın yolunu izler ve birinciden 30 ile 50 metre arası daha ileri gider. Daha sonra üçüncü boşalma ve ardından dördüncü boşalma meydana gelir. Her bir boşalma öncekinden 30 ile 50 metre ileri giderek öncü boşalmanın ucunun yeryüzüne yaklaşmasını sağlar. Öncü boşalma yere yaklaştıkça elektrik alan şiddeti havanın delinme dayanımı üzerine çıkacak kadar artar. Böylece yeryüzünün sivri bir noktasından bir boşalma yukarıya doğru ilerleyerek öncü boşalma ile birleşir. Yaklaşık 50.000 km/s'lik bir hızla aşağıdan yukarıya doğru iyonizasyonlu ve kanalda depo edilen yükü toprağa boşaltır. Bu boşalma sırasında 100 milyon voltluk bir gerilimle 200 000 Ampere kadar çıkan akım toprağa akar.


ABD'de yaklaşık 30 yıldır uygulanan ve şu ana kadar 16 milyon yıldızın isimlendirildiği sistem, Türkiye'de de meraklısına sunuldu. ADANA ABD'de yaşayan bir Türk tarafından, kuzey yarım küredeki burçlar kuşağında bulunan ve bugüne kadar satılmayan 2,5 milyon yıldızın satışa sunulduğu www.yildizal.com adlı sitede, bir yıldıza isim vermenin bedeli 130 YTL'den başlıyor. Site sahibi Çağlar Kurtuluş, yaklaşık bir yıldır üzerinde çalıştığı siteyi geçtiğimiz hafta hizmete sunduğunu, yeni olmasına rağmen siteyi bugüne kadar 30 bin kişinin ziyaret ettiğini söyledi. Yaklaşık 7 yıldır ABD'de yaşadığını söyleyen Kurtuluş, Gittiğim bir evlilik yıldönümü kutlamasında, arkadaşım eşine yıldız hediye etti. Bir anda salonda duygusal bir ortam yaşandı. Ben ise büyük şaşkınlık yaşadım. Bugüne kadar böyle özel günlerde genelde elle tutulur hediyeler verilirdi. Araştırdım; uygulamanın Türkiye'de olmadığını gördüm ve harekete geçtim dedi. Yıldızların Türkiye'den görülebilmesi için sadece kuzey yarım kürede ve burçlar kuşağında yer alan yıldızları isimlendirdiklerini ifade eden Kurtuluş, kısa sürede İran, Avusturya, Hollanda ve Kanada gibi ülkelerdeki Türklerden de talep geldiğini bildirdi. International Star Certificate'nın bugüne kadar 16 milyon yıldızı isimlendirdiğini ifade eden Kurtuluş, isim verilen yıldızların ise şimdiden özel günlerde hediye edilen pırlantanın yerini almaya başladığını söyledi. Sertifikalandırılan yıldızın, özel olarak hazırlanan plaketle sahibine ulaştırılmasının yanında, sitede de koordinatları ile yayınlandığını kaydeden Kurtuluş, İsimlendirilmek istenen yıldızı sadece kişiye özel olarak teleskopik koordinatları ile çıkarıyor, resimliyor ve sertifikalıyoruz dedi. Kurtuluş, bir yıldıza isim vermenin maliyetinin, sertifikanın durumuna göre en düşük 130, en yüksek 190 YTL olduğunu sözlerine ekledi.


Üzerinde yaşamış olduğumuz Dünya gezegeni ve milyarlarca gezegen ile beraber milyarlarca yıldız,uzay denilen madde ve enerji dengesinin sağlandığı boşlukta yer alır.Aslında boşluk kelimesi yanlıştır,çünkü boşluk diye bir şey yoktur.Uzay,gezegenlerden ve yıldızlardan sürüklenen gaz ve toz bulutlarından oluşmakta,ayrıca fotonlar ve diğer elektromanyetik dalgaların varlığı da dikkati çekmektedir. Uzayın tahmini yaşı olarak 5 milyar yıl denilmekte ,ve madde ile zamanın başlangıcı olarak bu kadar yıl önceki big-bang teoremi ortaya sürülmektedir.Asıl olarak big-bang teoreminin açılımı büyük patlamadır,ancak patlamalar tamamen yıkıcı etkiye sahiptir.Ama bu büyük patlama sonucu bir noktadan bütün evren büyük bir denge içerisinde yaratılmıştır.Olmayan bir noktadan sonuç olarak bütün evren ve zaman başlamıştır.Galaksiler,yıldızlar,gezegenler...Belirli yörüngeler içerisinde dönmeye başlamışlar ve bu büyük bir denge içerisinde devam etmiştir. Uzayın en büyük kitleli madde ve enerji yumaklarından bir tanesi,yıldız adını verdiğimiz gök cisimleridir.Yıldızlar birer denge noktası gibi diğer gökcisimlerini etraflarında tutarak,uzayın denge içerisinde bulunmasını sağlarlar.Asıl olarak yıldızlarda galaksi merkezlerinin etrafında dönerler.Örneğin,bizim Dünya gezegenimizin bağlı olduğu Güneş yıldız,Samanyolu Galaksisi etrafında Dünya yılı olarak 250 milyon yılda bir turunu tamamlamaktadır. Yıldızların nerdeyse tamamının düzeni aynıdır.Nedir,bu düzen?Kısaca, hidrojen atomunun büyük basınç ve sıcaklık altında füzyon reaksiyonuna uğrayarak helyum ve enerjiye dönüşmesidir,diyebiliriz...Harcanan hidrojen miktarı çok fazla olup meydana gelen enerji miktarı da çok fazladır.Oluşan enerji,fotonlar ve elektromanyetik spektrumdaki bazı dalga tipleri şeklinde yayılarak uzayı aydınlatırlar.Peki diyebilirsiniz ki,göremediğimiz mikrodalga ve radyo dalgaları uzayı nasıl aydınlatırlar?Yapılan radyo dalgası teleskopları sayesinde,kızıl ötesi teleskoplar sayesinde göremediğimiz dalgaları yayan yıldız sistemleri hakkında bilgi sahibi oluyoruz ve onların milyonlarca hatta milyarlarca yıl önceki durumları hakkında bilgi sahibi oluyoruz.Kafanıza takılabilir,neden böyle dedim?En yakın yıldız kümlerinin birbirinden milyonlarca ışık yılı uzaklıkta olduğunu düşünürsek,gördüğümüz yıldız görüntülerinin de milyonlarca yıl önceye ait olduğunu buluruz.Yapılan çalışmalar sonucunda bu uzaklıkların sabit kalmadığı ve yıldızların birbirinden gittikçe uzaklaştığı tespit edilmiştir.Yani,bir zamanlar,Einstein'in ileri sürdüğü ancak ileriki yıllarda en büyük yanılgım dediği hipotezde olduğu gibi uzay sabit olmayıp genişlemektedir.Big-bang teoreminden beri bu genişleme sürmüş ve günün birinde bu genişlemenin sona erip uzayın büzüleceği tahmin edilmektedir.


ince gaz ve toz, yıldızları meydana getirir. bölgedeki maddeler genel ortama göre daha fazla toplanmış olacaktır. de durarak yıldız ana koldaki yerine ulaşacaktır. ana kol üzerinde başlar. Yıldızların merkezinde füzyon meydana gelir. Hidrojen, özellikleri değişir. 4 parçacık 1 parçacığa dönüştüğünden buradaki basınç düşer. çabuk parlar ve soğuyarak H R diyagramında kırmızı devlere doğru hareket eder. kadar uzun sürmeyecektir. kütleli yıldızlarda hidrojen CN çevrimi ile yanar ve iç kısımda dolaşım başlar. kısımlara doğru, kimyasal yapı düzgün olarak değişir. oluşacaksa reaksiyonlar demir bölgesine gelinceye kadar enerji verecektir. için bütün yıldızların yozlaşmış bir cisim olarak son bulacakları ortaya çıkar. yarıçapının çok küçük olduğunu ifade eder.


Yıldızlar çok yoğun ve görünür ışımayı geçirmeyen yıldızlararası gaz ve toz bulutlarının ortasında doğar. Gökadamızda her yıl, Güneş kütlesinin yaklaşık üç katıyla on katı arasında değişen bir gaz kütlesi yıldıza dönüşür. Yıldızların meydana geldiği bu dev gaz ve toz bulutlarına moleküler bulutlar adı verilmektedir. Moleküler bulut terimi burada moleküllerin oluşması nedeniyle kullanılmaktadır. Moleküler bulut tek bir yıldız oluşturacak biçimde çökmez . Bulut birkaç yoğunlaşmış bölgeye parçalanır. Bu yoğunlaşmış parçalar daha sonra yıldızların oluşması için çökmeye devam ederler. Bir buluttan 10 ile 1000 arasında yıldız oluşabilir. Moleküler bulutun bir parçası kritik bir kütleye ulaşırsa bu parça büzülmeye devam ederek bir yıldız oluşturabilir. Fakat moleküler bulutun bu kritik kütleye ulaşması o kadar kolay olmamaktadır. Kuramsal alanda, ortaya çıkan büyük güçlük, onlarca ışık yılı boyutlarında son derece seyreltik yıldızlararası gazın nasıl bu ölçüde yoğunlaştığı ve yüz binlerce kilometreyle ölçülen yıldızları oluşturduğu noktasında düğümlenir. Küçük gaz ve toz bulutlarından büyük bulutlar oluşur. Bulutlar birbirleri ile birleşerek büyürler. Yıldızlararası ortamın yoğunluğunun çok düşük olması nedeniyle bu işlem çok yavaş gelişir. Çekimsel güç bulutun büzülmesini sağlar. İç ısınma basıncın oluşmasına neden olur. Bulut büzülme ile parçalara ayrılır. Potansiyel enerji, kinetik enerjiye dönüşür. Gaz parçacıkları hızlanır ve çarpışırlar. Sıcaklık artar. Bu durum basıncın artmasına neden olur. Çökme yavaşlar veya durur. Enerji yayılmaya başlar. Açısal momentum = kütle x dolanma hızı x yarıçap olduğundan ve de açısal momentum kapalı bir sistem için sabit olduğundan , bulutun bu parçası çekim nedeniyle büzülürken daha hızlı dönmeye başlar. Bulut parçası, merkezi bir çekirdeği saran, bir disk maddesi şeklinde çöker. Sürtünmeyle yavaşlayan madde, sarmallar meydana getirerek merkezi şişkinliğe doğru akar ve merkezin kütlesi yavaş yavaş artar. Yıldızın doğmasını sağlayacak oluşum bu merkezi yoğunlaşmadır. Bu arada disk, çevresindeki maddeyi çekmeyi sürdürür. Ayrıca yıldızlar arası manyetik alanın, bu diskin oluşum ve evriminde önemli bir rol oynadığı sanılmaktadır. Merkezi çekirdek etrafında bulunan disk parçalanmaya devam ederek halkalı yapılar meydana getirir. Bu halkalarda bulunan parçacıklar birbirleri üzerine düşerek gezegenlerin oluşumuna neden olurlar. Merkezi çekirdeğe ön yıldız adı verilir. Yüzey sıcaklığı 300 K kadardır. Çekimsel büzülme devam eder. Çökme, çekim tarafından kontrol edilen serbest düşme ile başlar. Merkezi çökme çok daha hızlı gerçekleşir. Merkezi çekirdek böylece bir ön yıldız haline gelir. Çekirdek, çevresinde bulunan zarftan, madde almaya devam eder. Bu büzülme merkezi çekirdeği ısıtır. Çekirdeğin, çökerken sıcaklığın artması nedeniyle, kırmızı ötesi bölgede ışınım yayılması başlar. Çökmeye devam eden ön yıldız merkezi çekirdeğin sıcaklığını milyonlarca dereceye kadar çıkarır. Füzyon reaksiyonları başlar. Yeni bir yıldız doğar. Yıldızın çökmesini engelleyen nedenler vardır. Bu nedenler, - Çökme ısıtılan gazın basıncı ve ışınımı nedeniyle çekimsel etkiyi dengeleyerek durdurulur. - Basınç dışarıya doğru etkiyen güç iken, çekimsel güç yıldızın içeriye itilmesine neden olur. - Her iki kuvvet arasında bir dengeye ulaşılır.


Astronomlar yeni bir galaksi keşfetti, ancak bu diğerlerinden oldukça farklı bir yapı. Galaksi yıldızsız ve sadece kara maddeden oluşuyor. Bilim adamları önce Güneş'in milyonlarca katı büyüklüğünde bir hidrojen kütlesi tespit etti. Başak kümesinde bulunduğu için bu galaksiye VIRGOHI21 adı verildi. Daha önce de benzer esrarengiz galaksiler görülmüş, fakat daha sonra içlerinde ölü yıldızlar bulunmuş ya da iki galaksinin çarpışmasının izlerini taşıdıkları farkedilmişti. Ancak, VIRGOHI21'de durum farklıydı, çünkü bilim adamları gözlemlerinde bu galaksinin içinde herhangi bir yıldıza rastlamamıştı. Cardiff Üniversitesi öğretim üyesi Dr. Robert Minchin gözlemleri, Galaksinin hızından bunun sadece hidrojen atomlarının toplamından daha fazla bir oluşum olduğunu anladık. Eğer sıradan bir galaksi olsa idi, o zaman canlı bir parlaklığı olurdu, ama bu da söz konusu değildi şeklinde özetliyor. Bilim adamları evrendeki kara maddelerin ve kara enerjinin gözlenmesinin, Dünya'nın Güneş'e yakınlığı nedeniyle zorlaştığını vurguluyor. Güneş'in yaydığı ışığın Dünya'dan uzaya bakan bir göz için parlaklık yarattığını belirten uzmanlar, kara maddelerin bu ışığın arkasında kaldığını ifade ediyor.


Bu yıl gerçekleşecek iki ay tutulmasından ilki 21 şubatta tam ay tutulması şeklinde meydana gelecek. Ayın bakır renge dönüşeceği bu gökyüzü şöleni Türkiye'den de izlenebilecek. Ankara Üniversitesi Rasathanesi'nden edindiği bilgiye göre, tam ay tutulması, dolunay aşamasındaki ayın tamamen kararması anlamına geliyor. Türkiye'den de izlenebilecek olan bu muazzam gök olayı 20 şubat'ı 21 şubat'a bağlayan gece, Türkiye saati ile 02.36'da başlayacak. 05.01'de gerçekleşecek olan tam tutulma yaklaşık 50 dakika sürecek. 21 şubatta gerçekleşecek tam Ay tutulması Kuzey ve Güney Amerika, Afrika ve Avrupa kıtalarından da izlenebilecek. Sabaha karşı gerçekleşecek olan tam tutulma evlerden izlenebileceği gibi Ankara Üniversitesi Rasathanesi'nde uzman gözlemcilerin eşliğinde de izlenebilecek. Tam tutulma ile ilgili detaylı bilgiye http:rasathane.ankara.edu.tr adresinden ulaşılabilecek. Ay, Dünya'nın çevresinde; Dünya da Ay ile birlikte Güneş çevresinde yörünge hareketleri yaparken Güneş'e dönük olan yüzleri aydınlık, öbür yüzleri de karanlık olarak görülüyor. Karanlık tarafta uzayda birer gölge konisi oluşuyor. Ay, Dünya'nın gölge konisine girdiğinde Ay tutulması, Ay'ın gölge konisi Yer üzerine düştüğünde ise Güneş tutulması meydana geliyor. Ay tutulması sadece Ay Dolunay evresindeyken Dünya'nın gölgesinin bir kısmından geçerse gerçekleşiyor. Ay tutulması dünyanın yuvarlak olduğunun gözlemsel bir tespiti olması bakımından da ilgiyle izleniyor. Çünkü Ay'ı örten dünyanın gölgesi olduğundan gölgenin biçiminden hareketle Yer'in şekli belirlenebiliyor. Ay tutulmasında Ay'ın dünyaya dönük yüzü kızıl bir renge bürünüyor. Bu kızarmış ışımın incelenmesiyle yer atmosferi hakkında, atmosferin kimyasal pozisyonu ve atmosferdeki toz miktarı gibi ayrıntılı bilgi edinilebiliyor.


Üç İtiraz: Dünyamızın, galaksilerin, bütün yıldızların içinde bulunduğu evrenin, 14 milyar yıl kadar önce sıfır noktasından büyük patlama ile başladığı, giderek genleşerek bugünkü duruma geldiği, genellikle kabul gören kuramdır. Fakat bazı bilimciler şimdi bu kurama üç itirazda bulunuyor. Ya büyük patlama diye bir olay hiç meydana gelmediyse? Bu soruyu evrenbilimcilere yöneltecek olsanız, büyük bir olasılıkla abesle uğraştığınızı söyleyeceklerdir. Çünkü, büyük patlamanın varlığıyla ilgili kanıtlar artık herkes tarafından bilinmektedir. Gökadaların gökyüzüne nasıl dağıldıklarına, ya da büyük patlama sonrasında oluşan ateş topunun giderek parlaklığını yitirişine, hatta bedeninizdeki atomların zamanla nasıl oluştuklarına bir bakın. Tüm bunlar 13,7 milyar yıl önce büyük patlama olarak bilinen son derece sıcak ve yoğun bir evreden geçtiğinin somut birer göstergesi. Ya da, çok farklı bir durum söz konusu olabilir. Şimdilerde küçük bir grup araştırmacı bugüne dek kimsenin kuşku duymadığı bu durumu sorgulamaya başladı. Konuyu aralarında görüşmek üzere ilk kez gerçekleştirilen Evrenbilimde Kriz Konferansında toplanan araştırmacılar, evrenin oluşumuyla ilgili en yaygın kuramın kimi açılardan havada kaldığı görüşünde birleştiler. Söz konusu araştırmacıların bu görüşlerinde haklı çıkmaları durumunda, evrenin sanıldığından çok daha karmaşık bir yapıya sahip olması işten değil. Ancak bu görüşe karşı çıkanlar büyük patlama konusunun bir kez daha enine boyuna incelenmesi gerektiğine inanıyor. Şili'deki Avrupa Güney Gözlemevi araştırmacılarından Riccardo Scarpa, büyük patlama kuramının evrende gözlenen birtakım olayların aydınlığa kavuşturulmasında üç açıdan yetersiz kaldığına dikkat çekerek, "Evrenin günümüzdeki sıcaklığı, genişlemesi ve hatta gökadaların varlığı evrenbilimcileri hep açmaza sürüklemiştir. Büyük patlama örneğinin tanık olduklarımızı açıklamada yetersiz kaldığı durumlarda, bilim insanları şişme, karanlık madde ve karanlık enerji gibi yepyeni çözümlere sığınmışlardır," diyor. Öte yandan, konferansı örgütleyen kurumlardan biri olan Lawrenceville Plasma Physics başkanı Eric Lerner bu tür bir yaklaşımın bilimsellikten uzak olduğuna dikkat çekerek, "Büyük patlamayla ilgili kestirimler sürekli yanlış çıkmış ve tanık olunan olaylarla birlikte değişime uğramıştır. Öyle ki, günümüzde evrenle ilgili "standart model" büyük patlamayı, şişmeyi, karanlık madde ve karanlık enerjiyi içeren kötü bir bulamaca dönüşmüştür," yorumunu yapıyor. Yerleşik büyük patlama görüşünü eleştirenler yalnızca bu durumdan huzursuzluk duymakla kalmayıp, evrenle ilgili görüşe kuşku düşürdüğüne inandıkları birtakım kesin gözlemlere de parmak basıyorlar. Söz gelimi, bugüne dek saptanan en uzak gökadaları ele alalım. Yerleşik görüşe göre, çok uzak gökadalar gözlendiğinde bunlara ilk evrelerinde, gaz bulutlarından henüz oluşmuş yıldızlarla dolu oldukları bir evrelerinde tanık olmamız gerekiyor. Bunun nedeni uzak gökadalardaki ışığın bizlere ulaşmasının milyarlarca yıl almasından ve bu yüzden de büyük patlamadan kısa bir süre sonra ortaya çıkmış gibi görünmelerinden kaynaklanıyor. Oysa ortada ciddi bir sorun var. Çünkü Lerner gördüklerimizin genç değil, yaşlı gökadalar olduğunu öne sürüyor ve kısa süre önce NASA'nın Spitzer uzay teleskobuyla gözlenen yüksek-kızıl-değişimli gökadalara dikkat çekiyor. Gökadanın kızıl değişimi evrenin ışığını yaymasından bu yana ne denli genişlediğini gösteren bir ölçü. Işık genişleyen bir evrende yol aldıkça bunun dalga boyutu da uzuyor. Dalga boyutundaki artış tayfın kızıl ucuna doğru yön değiştirmesi anlamına geliyor. Spitzer gökadalarının kızıl değişimleri evrenin yaklaşık 600 milyon ile 1 milyar yıl arasında olduğu bir zaman dilimine denk düşüyor. Bu denli genç gökadaların ise aşırı sıcak olmaları nedeniyle mavi ışık saçan yeni oluşmuş yıldızlarla dolu olmaları gerekiyor. Bunların daha serin ve kırmızı olan yaşlı yıldızları içermemeleri gerekiyor. Oysa, durum hiç de öyle değil. Doğal olarak, evrenbilimciler Lerner'in kuramlarına şiddetle karşı çıkarak, söz konusu çelişik durumların gökadaların yaşlarını hesaplamada karşılaşılan belirsizliklerden kaynaklandığını öne sürdüler. Ne var ki, Lerner'in bu eleştiriye de bir yanıtı var. Olduklarından çok daha yaşlı görünen öteki uzay cisimlerine dikkat çeken araştırmacı,"Yüksek kızıl değişimde de gökada yığınlarına tanık oluyoruz," diyerek bu gökadaların biraraya gelerek öylesine dev yapılar oluşturmalarının milyar yıldan çok daha uzun bir süreyi gerektirmiş olmasına parmak basıyor. Lerner bu bilmeceye aşırı uçta bir çözüm getiriyor ve kızıl değişimin evrenin genişlemesinden çok başka bir düzenekten kaynaklandığına inanıyor. New Scientist'de yer alan yazı şöyle sürüyor: Ancak bu düzeneğin ne olduğu konusunda henüz bir bilgiye sahip olmadığını da kabul eden Lerner kesin bir sonuca ulaşmadan önce Dünya üzerinde ışıktaki en ufak değişimlerin saptanmasına olanak tanıyacak incelikli deneylerin yapılması gerektiğini öne sürüyor. Lerner'in görüşünde haklı çıkması yalnızca evrenle ilgili tüm bilgilerin yerle bir olması anlamına gelmiyor. Evrende genişlemenin söz konusu olmaması durumunda, genişlemedeki belirgin ivmenin gerekçesi olarak öne sürülen karanlık maddeye de gerek kalmıyor. Dahası, bu durumda evrenin oluşumunu tetikleyen en etkili unsurun büyük patlama olduğu varsayımı da geçerliğini yitiriyor. Lerner,"Evrenin 13,7 milyar yıl önce ortaya çıkmadığını ve büyük patlama diye bir olgunun hiç yaşanmadığını kanıtlayabilirim," diyor. Gelgelelim, Lerner'in bu önesürümü birtakım soruları da beraberinde getiriyor. Kozmik mikrodalga konusu da bu sorular arasında yer alıyor. Evrenbilimciler ilk kez 1965 yılında ortaya çıkarılan ve evrene egemen olan bu güçsüz mikrodalga bileşiminin büyük patlamanın son parıltısı olduğuna ve bunun evrenin başlangıcının bir kanıtı sayıldığına inanıyorlar. Büyük patlama kuramına göre, evrenin ortaya çıkışından sonra uzayı kaplayan sıcak ışınımın gidecek başka yeri olmadığı için o gün bugündür uzayın içinde kapana kıstırıldığına inanılıyor. Son 13,7 milyar yıl boyunca da evren genişledikçe ışınımın giderek soğuduğuna ve günümüzde kelvin ölçeğine göre salt sıfırın 3 derece üzerinde bir düzeye düştüğüne dikkat çekiliyor. Lerner mikrodalga parıltısının kökenleri konusundaki görüşün tümden yanlış olduğuna inanıyor ve, "Bir çadırda uyandığınızda çevrenizdeki her şey bembeyaz ise, evrenin başlangıcına tanık olduğunuz gibi bir duyguya kapılmak yerine çevrenizin sisle kaplı olduğu sonucuna varırsınız," diyor. Lerner evrenin başlangıcının temelinde yatan kozmik ışınımın gerçekte soğurulup yeniden ışın olarak çevreye yayılan yıldız ışığı olduğuna inanıyor. Büyük patlama konusuna kuşkuyla yaklaşan evrenbilimcilerin en önde gelenlerinden biri olan merhum Fred Hoyle tarafından öne sürülen bu görüş oldukça eskilere uzanıyor. Hoyle, yıldız ışığının süpernovalardan kaynaklanarak sonradan mikrodalga olarak çevreye yayılan, dikiş iğnesini andıran demir tanecikleri tarafından emildiğine inanıyordu. Ancak bu konuda somut kanıtları olmadığından, görüşü evrenbilimciler tarafından ciddiye alınmadı. Lerner'in görüşü de benzer bir mantığa dayanıyor. Ancak o bu süreçte demir parçacıklardan çok, plazma adı verilen elektrik yüklü liflerin etkili olduğuna inanıyor. Lerner bu plazma liflerinin sürekli parçalandığına ve sonunda evreni bir sis örtüsü gibi kapladığına, ardından da sisin yıldız ışığını emen tozlar aracılığıyla yayılan kızılötesi ışınları dağıttığına inanıyor. Böylece kızılötesi ışınımın, tıpkı kozmik mikrodalga fonun sergilediği görünüm gibi, her yöne eşit olarak dağıldığına dikkat çekiyor. Yaygın evrenbilim kuramında plazmalarla ilgili süreçlerin göz ardı edildiğine parmak basan Lerner öne sürdüğü tüm bu durumların olasılık dahilinde olduğuna inanıyor. Son derece tartışmalı olan bu görüşü inandırıcı bulan evrenbilimcilerin sayısı bir elin parmağını geçmese de, araştırmacılar standart kuramı sorgulamaktan yine de geri kalmıyorlar. Bu konuda kendilerine göre birtakım yanlışlara dikkat çeken araştırmacılar, Scarpa'nın görüşünde gizemli karanlık madde noktasında bir yanlışlık olduğuna inanıyorlar. Karanlık madde evrenbilim kuramında temel unsurlardan birini oluşturuyor. Bunun nedeni büyük patlamanın tek başına gökadaların oluşumuna bir açıklama getirememesinden, normal bir maddeden oluşan gaz ve tozların topu topu 13,7 milyar yılda gökadaların biraraya gelmelerine olanak tanıyamayacak denli eşit bir biçimde yayılmış olmasından kaynaklanıyor. Evrenbilimciler bu soruna çözüm getirmek amacıyla gökada oluşumunu hızlandıracak büyük miktarlarda karanlık madde görüşüne sığınıyorlar. Ne var ki, Scarpa karanlık maddenin köklü bir çözüm olmadığına, özellikle de gözlemleri sonucunda bu maddenin aşırı miktarda bulunduğuna ve evrenbilimcilere göre olmaması gereken yerlerde görüldüğüne dikkat çekiyor. Karanlık maddenin ışığı ya da herhangi bir başka elektromanyetik ışınımı yaymaktan yoksun olması, bu maddeden oluşan bir bulutun kendi içindeki ısıyı dışarıya yayamayacağı ve buna bağlı olarak da küresel yığınlara dönüşemeyeceği anlamına geliyor. Scarpa ve arkadaşları küresel yığınlar halindeki yıldızların, tıpkı daha büyük gökadalarda olduğu gibi, görülebilir maddenin açıklayabileceği yerçekiminden çok daha hızlı devindikleri yönünde birtakım kanıtlar ele geçirdiler. Scarpa bu sorunun yanıtının Newton'un yerçekimi yasasının yerle bir edilmesiyle elde edilebileceğine inanıyor. Scarpa ve arkadaşlarının küresel yığınlarla ilgili incelemeleri Newton'un uzaklıkların karesinin tersini esas alan yasasının yalnızca dönüşümlü ivmenin üzerindeki kimi durumlarda geçerli olduğunu, bu eşiğin altına düşüldüğünde yerçekiminin Newton'un varsaydığından çok daha yavaş dağıldığını ortaya koyuyor. Yirmi yılı aşkın bir süre önce değiştirilmiş Newton dinamiği adıyla bir kuram ortaya atan Weizmann Enstitüsü araştırmacılarından Mordehai Milgrom, sarmal gökadalar ve gökadalarla dolu yığınlarda tam da böyle bir etkiyi gözler önüne sermekteydi. Scarpa gökadalar için öne sürülen saniyede 10-_Ü metrelik dönüşümlü ivmenin görünürde küresel yığınlar için de geçerli olduğuna dikkat çekerek,"Evrende karanlık maddeye hiç gerek yok," diyor. Evrenbilimcilerin en çok yakındıkları sorunlardan biri de MOND kuramının Einstein'ın görecelik kuramıyla bağdaşmaması ve bu yüzden de ışık hızına yakın bir hızla ya da çok güçlü çekim alanlarında devinen cisimler için geçerli olmamasıdır. Uygulamada bu durum MOND kuramının atarca yıldızlar, kara delikler ve en önemlisi büyük patlamayla ilgili kestirimler açısından yetersiz kaldığı anlamına gelmektedir. Ne var ki, İbrani Üniversitesi araştırmacılarından Jacob Berkenstein sayesinde bu soruna da çözüm getirildi. Berkenstein'ın görecelik boyutunu da kattığı kuram, görünüşe bakılırsa, şimdiden ürünlerini toplamaya başladı. Geçtiğimiz Mayıs ayında Oxford Üniversitesi'nden Constantinos Skordis önderliğindeki bir ekip göreceli MOND kuramının evrimsel kestirimlere olanak tanıdığını ortaya koydu. Araştırmacılar kozmik mikrodalganın özelliklerini ve gökadaların evrendeki dağılımını incelemeyi başardılar. Scarpa MOND kuramının büyük patlama kavramına korkunç bir darbe indirdiğine inanıyor ve,"Bu, büyük patlamayı dayandırdığımız yerçekimi yasasının tümden yanlış olduğu anlamına geliyor," diyor. Scarpa'nın bu savına şimdilik pek kulak asan olmasa da, standart evrenbilim modelinde bir yanlışlık olabileceği yönündeki somut kanıtlar giderek artıyor. Evrenbilimin en önemli aygıtlarından biri olan Wilkinson Mikrodalga Anisotropi Araştırma aygıtından elde edilen kanıtların en basit büyük patlama olayının tümden yanlış olduğunu kanıtlaması bile işten değil. İlk kez kullanılmaya başlandığı 2001 yılından bu yana WMAP bulunduğu yerden 1,5 milyon kilometre uzaklıktaki evrenin sıcaklığını ölçüyor. Aygıt kozmik mikrodalga sıcaklığının gökyüzünün farklı yerlerinde sergilediği farklılıkları da izliyor. Evrenbilimciler bir yerden bir yere tanık olunan minik farklılıkların evrenin, yaklaşık 300,000 yıl önce, büyük patlamadan sonra maddenin yerçekiminin etkisiyle kümelenmeye başladığı dönemdeki durumunun bir göstergesi olduğuna inanıyorlar. Daha sıcak alanlar daha yoğun bölgelere denk düşerken, daha serin alanlar yoğunluğu daha düşük bölgelere denk düşüyor. Yoğunluktaki bu farklılıklar evrenin ilk ortaya çıkışınının hemen ardından boşluktaki kuvantum dalgalanmalar olarak yaşama geçti ve kısa sürede şişme olarak bilinen hızlı bir genişlemeyle büyüdü. Kuvantum dalgalanmaları gelişigüzel ortaya çıktığından, gökyüzünün bir bölümünde gördüğümüz sıcak ve soğuk alanların başka yerlerdekinden pek farklı bir görünümde olmaması gerekir. Kozmik ışınım da bir bütün olarak evrenin bir unsuru olduğundan, sıcak ve soğuk bölgelerin hiç birinin evrenin bizim köşesindeki yapılarla aynı hizada yer almaması gerekir. Gelgelelim, WMAP incelemelerinden elde edilen sonuçlar tam da böyle bir durumun söz konusu olduğunu ortaya koyuyor. Imperial College uzmanlarından Joao Magueijo ve meslektaşı Kate Land bu yılın başlarında fondaki kozmik mikrodalgada garip bir uyuma tanık oldular. İlk bakışta sıcak ve soğuk alanların gelişigüzel dağılmış gibi durduklarına tanık olan araştırmacılar, durumu daha yakından incelediklerinde hiç beklenmedik bir sonuçla karşılaştılar. Ortada sanki kakafonik bir orkestra vardı, ancak kemanlar, trombon ve klarnetler ayrı ayrı ele alındıklarında tümü de aynı telden çalmaktaydı. WMAP bulgularını orkestra örneğindeki gibi farklı uzamsal frekanslardan oluşan bir karışım olarak ele alan araştırmacılar sıcak ve soğuk noktalardaki her bir dizge arasında çarpıcı benzerliklere tanık oldular. Her bir dizgedeki bu alanlar sanki aynı doğrultuda dizilmişlerdi. Magueijo bu uyuma "şer ekseni" adını veriyor ve,"Tüm bunlar doğruysa, büyük patlama kuramını temelinden sarsacak son derece şaşırtıcı bir buluşla karşı karşıyayız demektir," yorumunu yapıyor. Elde edilen verilerin ortaya koyduğu bir başka durum da, Samanyolu'nun tozlu diskinden yayılan ısının WMAP sinyallerinden tam olarak saptanamış olması ve bunun şer ekseniyle benzeşmesiydi. NASA Goddard Uzay Uçuş Merkezi tarafından yürütülen araştırmanın başkanı Charles Bennettt Samanyolu'ndan gelen sinyallerin özensizce değerlendirilmiş olabileceğine dikkat çekerken, kimi araştırmacılar da sonuçların yalnızca bir yıllık sinyallere dayandırıldığına parmak basıyorlar. Magueijo ve Land yine de örneklerdeki uyumun gerçekte var olduğuna inanıyorlar ve asıl sorunun bu duruma neyin açtığını aydınlığa kavuşturmak olduğunu öne sürüyorlar. Magueijo'ya göre, bir olasılık evrenin iki boyutlu olarak sonsuza uzanan ancak üçüncü boyutta yalnızca yaklaşık 20 milyar ışık yıllık bir geçmişi olan bir levha biçiminde ya da bir bagel biçiminde olması. Tercihli bir yön oluşturmanın bir başka yolu ise evrenin dönüyor olmasından kaynaklanabilir, çünkü böylesi durumda eksenin başka yönlere kayma olasılığı ortadan kalkar. Bennett WMAP aygıtı sayesinde evrenle ilgili can alıcı ve temel bulgular ele geçirmiş olabileceğinin coşkusunu saklamasa da, tanık olduğu bu düzgün sıralamanın bir rastlantı olabileceğini de kabul ediyor. Yine de, evrenin farklı bir çehreyle karşımıza çıkma olasılığının her zaman var olduğuna dikkat çekiyor. Öyle bir evrenin büyük patlamayla ilgili tüm görüşleri kökünden sarsacağı kuşkusuz. Magueijo bu konuda, "İnsanlar bu savları ortaya attılar, çünkü onlarsız Einstein'ın denklemlerini basitleştirip evrenin gizini çözmemiz de olanaksız olurdu," diyor. Evrenle ilgili olarak bugüne dek ortaya atılan tüm savların yanlış olması da, evrenbilimle ilgili yerleşik modelin tümden yerle bir edilmesi anlamına geliyor. Ancak Magueijo bunun hiç de kötü olmadığına, standart örneğin itici ve utanç verici olduğuna inanıyor. Öte yandan, şer ekseni öylesine sıradışı bir nitelik taşıyor ki, Bennett ve meslektaşı Gary Hinshaw'un önümüzdeki beş yıl boyunca WMAP sinyallerini incelemek için gereksindikleri parasal desteği NASA karşılıyor. Bu tür bir inceleme sonucunda tüm kuşkuların giderilmesi bekleniyor. Son dönemlerde yapılan gözlemler evrenbilimle ilgili standart modelin yanlış olabileceği görüşünü doğursa da, bu görüş epey tartışmalı. Kozmik mikrodalga fondaki örnekler evrenin her yönünün aynı olmadığını gösteriyor. Küresel yığınlar içindeki yıldızlar karanlık maddenin varlığını ortaya koyarken, standart model bir kümelenme olamayacağını savunuyor. Evrenden daha yaşlıymış gibi görünen yıldızlar evrenin büyük bir patlama sonucunda oluşmadığını ortaya koyuyor.


20.yy 'a girerken dünyamız depremler,seller,fırtınalar gibi doğal afetlerle sarsılmaya devam ediyor. Son günlerde oluşan depremlerde insanların çaresizliğini, böyle büyük bir depremin insanlarda ne yaralar açacagını tekrar gözler önüne serdi.Bizde TMMOB 2. Başkanı İstanbul Üniversitesi Jeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Oğuz Gündoğdu ile depremler hakkında gerçekten özel ve daha önce okuduklarınızdan daha farklı bir söyleşi yaptık.Mutlaka okumanızı tavsiye ederiz. Oğuz Gündoğdu: Bilimde imkansız , saçma, diye sözcükler yok, açıklanan veya açıklanamayanlar var. 17 Ağustos 1999 Gölcük Depreminin ilk günlerini hatırlayalım. Birileri bizlerin bu konudaki açıklamalarına karşı, hem de bazıları meslektaşlarımız, depremler önceden belirlenemez, saçma, teknolojisi yok diye bilimsel temeli olmayan karşı sözler söylediler. Sonra yine medyada, ...hava raporu gibi.. belirleyebileceklerini ifade ettiler. Gölcük Depreminden önce doğada insanlar dahil- ve ölçüm cihazlarında önemli anamoliler gözlenmiştir. Ülkü Ulusoy ve Japon İkeya nın yazdıkları kitapta , 1026 tane deprem öncesi olgu saptandığı ve bunların açıklamaları Kültür Bakanlığı tarafından yayınlanmıştır. Bu konuda İstanbul Ünv. Mühendislik Fakültesi, Jeofizik Müh. Bölümünde birçok çalışma bulunabilir. Marmara da beklediğimiz depreme gelince, depremin nerede olabileceği kabaca bellidir, Marmara da Yeşilköy açıkların da başlayıp, Tekirdağ açıklarına kadar devam eden fay parçası üzerinde, büyüklüğü ise veriye dayalı yapılan tahminlere göre, 7 dolayları, sorun ne zaman olacağının belirlenebilmesinde, bu belirleme, en az saatler ve günler öncesi ölçeğinde olma zorunluluğunda. Depremi Önceden belirleme, Erken Uyarı ile karıştırılmaktadır. Erken Uyarı, P ve S dalgalarını gecikme farkını ölçerek, depremden önce 10- 20 sn.lik sürenin güç merkezlerini, doğalgazın kesilmesi gibi doğrudan insanları ilgilendirmeyen bir sistemdir. Halk bunu, bize depremi haber verecekler bizde kaçacağız diye algılamaktadır. Depremi Önceden Belirleme tahmin değildir, ölçmeye ve gözleme dayalı kesinlik vardır. Oğuz Gündoğdu:17. Ağustos 1999 Gölcük Depremin de açık bir şekilde gördük ancak çabuk unuttuk, yeri gelmişken şunu da anımsatalım, henüz Marmara Depremleri olmadı ancak olacak ve yapılan bazı hesaplamalara göre 30-50 milyar dolar zarar beklenmektedir, bu olası zararı en aza indirmek için mühendislik çalışmalarına önem verilmeli idi. Geçen altı yıllık süreye bakıldığında, mühendislik açısından istenilen düzeye varılamamıştır, Marmara ve çevresi yerleşim bölgelerinde başta okul, hastane ve diğer stratejik yapılar, mühendislik ölçütlerine uygun biçimde durumları belirlenememiş gerekleri yapılamamıştır. Valiliğin çabalarının dışında elle tutulur mühendislik çalışmaları yapılamamıştır. Onarımların olmazsa olmaz koşulları uygulanması zorunlu kurallar haline getirilememiştir. Afet Yönetimi ile ilgili önemli gelişmeler sağlanmasına karşın, eşgüdüm ve sivil toplum örgütlerinin planlamalar içine katılımında istenilen düzeye varılamamıştır. Acil olarak yapılması gereken, siyasi erkin iradesini ortaya koyarak, Üniversiteleri, meslek odalarını, sivil toplu örgütlerini, ve ilgili diğer aktörleri bir masa etrafında toplayarak uygulanabilir planlama ve örgütlenmeleri yaparak harekete geçilmesidir. Bunları başarabilecek teknik beceri, bilgi birikimi ve deneyime sahibiz, bunun farkında olmak gerekir. Olmayan ortak akıldır. O.G: Güneş ve Ay tutulmalarının depremi tetikleyebileceği savında, temel fiziksel güç çekim etkisidir. Denizlerde ve karalarda etkili olan bu güç denizel ve karasal tidalara neden olmakta ve bunun sonucunda depremler tetiklenmektedir savı olayın özünü içermektedir. Bilim dünyasında henüz bu konuda netleşmiş kurallaşmış bir açıklama yoktur çalışmalar devam etmektedir . Bu yüzden sandalyeyi çekip deniz kenarında oturmanın anlamı yoktur. (10 Temmuz 1999 da Kanadalı bir uzmanın! açıklamalarına bakıp böyle bir olay olmuş ve medyaya yansımıştı.). Bu konu da daha ayrıntılı ve teknik bilgilere www.sismikaktivite.org ile www.yerdurumu.com.da bulabilirsiniz.. O.G: Son açıklamalar yeni bir şey değildir, bu işle uğraşanlar Marmara içinden geçen Kuzey Anadolu Fayına bağlı birçok diri fayın olduğunu bilmektedir. Henüz başlangıç aşamasında olduğu kendileri tarafından belirtilen deniz araştırmalarının sonuçları alınmadan, Tsunami yapabileceğinin ve beklenen Marmara Depreminin etkilerini arttıracağının açıklanması halkın kafasını karıştırmaktan öteye bir anlam taşınmamaktadır. Kaldı ki yine aynı kişilerin içinde bulunduğu Marmara Denizi araştırmalarından sonra ortaya birbirinden farklı iki harita ortaya çıkmıştır. Oluşturacağı riskler açısında farklı yorumlamalara neden olabilecek bu durum çözümlenmeden ayrıntıyı değerlendirmek çok zor olacaktır. Ayrıca yaklaşık 500 bin doları İstanbul Büyükşehir Belediyesince karşılanan ve 5 milyon dolarlık bir harcamayı gerektireceği ifade edilen bu kaynağın okul, hastana ve stratejik yapıların muayene ve gerekenlerinin yapılmasına kullanılması, zararın en aza indirgenmesi açısından çok daha anlamlı olurdu. Marmara Denizinde tarihsel belgelere bakıldığında Tsunami tehlikesi vardır, anacak hiçbir zaman Endenozya benzeri bir risk yoktur. Böyle bir şey için Marmara Deniz yeteri büyüklükte değildir, ayrıca deniz içinde ki ana fay sistemi Tsunami oluşturacak mekanizmaya sahip değildir. .


Blu-ray'in hakimiyeti kesinleşti. Japon elektronik devi Toshiba, yüksek çözünürlüklü teknoloji sunan HD DVD ve DVD çalar üretimine son vereceğini ilan etti. Toshiba'nın kararı, HD DVD adını verdiği teknolojisiyle rakibi Sony'nin formatı Blu-ray arasındaki savaşın sona erdiği anlamına geliyor. Blu-ray bundan böyle bu sektördeki standart format olacak. Warner Bros şirketinin geçen ay filmleri sadece Blu-ray formatında çıkaracağını ilan etmesinin, Toshiba'nın bu teknolojiyi terketmesinde etkili olduğu belirtiliyor. Adını, veri yazıp okumak için kullanılan mavi mor lazer ışınından alan Blu-ray disk , Sony'nin yüksek çözünürlüklü yeni nesil optik disk formatına verdiği ad. Bu tür diskler çok miktarda veri depolanmasını sağlıyor; bu da görüntü ve ses kalitesini artırıyor. Örneğin Blu-ray, tek katmanlı bir DVD'de saklanabilen verinin beş katını (26 GB) hafızasında saklayabiliyor. HD DVD disklerse 15 GB'ya dek veri saklayabiliyor. Ancak HD DVD'yi farklı kılan standart DVD'lerin evrimleşmiş bir türü olmasıydı. Disk üretebilmek için yeni bir mekanizma gerektiren Blu-ray formatından farklı olarak, HD DVD üretiminde geleneksel DVD baskı makinelerinde ufak değişiklikler yeterli oluyordu. Toshiba'nın pazarı Blu-ray formatına bırakması ardından milyonlarca dolar zarar etmesi bekleniyor, ancak uzmanlara bakılırsa bu karar uzun vadede firmanın zarar etmesini önleyecek. Toshiba, HD DVD ve DVD çalar üretimini derhal durdurarak perakendecilerin stoklarını geri satın alacak. Satışlar da Mart sonundan itibaren durdurulacak. Toshiba Genel Müdürü Atsutoşi Nişida yeni HD DVD çalar almış olan müşterilerin satış sonrası hizmetlerden faydalanabileceklerini belirtti. Ancak ne kadar yeni filmin HD DVD formatında üretileceği bilinmiyor. HD DVD ile Blu-ray arasındaki rekabet, 1980'li yıllarda VHS ve Betamacx formatları arasında yaşanana benzetiliyor.


Zaman kavramının tam olarak anlaşılması, özellikle fizik biliminde pozitif bağlamda çok büyük bir sıçrayışa vesile olmuştur. Simetrik bir devinim olan güneşin doğması ve batması olayı insanoğlunun ezelden beri aşina olduğu bir kavram olduğundan pratik hayatında kullandığı birçok olguyu bu kavram doğrultusunda sıraya yerleştiriyordu. Mesela sabah koyunlar otlaklara çıkartılır akşam yatılır gibi. Gündüz-gece kavramı zaman kavramının ilk tohumudur diyebiliriz. Daha sonraları insanoğlu çok özel durumlarla karşılaşmış ve o an yaşadıkları zamanı veya daha önce yaptıklarını ya da daha sonra yapacaklarını zaman kavramı altında tanımlama gereği duymuştur. Böyle bir kavram oluşturmak içinde herkse göre sabit bir niceliği zaman ölçüsü olarak tanımlamak gerektiğini fark etmiştir. Bu doğrultuda 1960 yılından önce, zaman standardı ortalama güneş günü cinsinden hesaplanmıştır. Ortalama güneş saniyesi bir güneş gününün (1 60)(1/60)(1/24)'ü olarak alınmıştı. Ama bu kavram gelişen teknoloji karşısında yetersiz kalmış, hassasiyetini gelişen teknoloji karşısında günden güne kaybetmiştir bunun üzerine bilim adamları 1967 yılında zaman kavramı için yeni bir sabit geliştirmişlerdir: Atomik saat. Bu olguya göre sezyum atomunun 9 192 631 770 defa titreşim yaptığı süreye 1 saniye denilmiştir. Çok kesin ve net gibi gözüken bu tanım şimdiki zamanlarda gelişen nano teknolojinin ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanmaktadır. Modern fizikte zaman kavramının önemi Einstein ile beraber ortaya çıkmıştır. Einstein'dan önceleri geçerli olan Newton fiziği uzay-zamanı ayrı ele alarak, zamanı; evrenin her noktası için mutlak kabul etmekte ve zamanın bütün referans sistemlerinden bağımsız olduğunu söylemekteydi. Einstein bu kavramın yanlış olabileceğini daha o günlerde kestiriyordu. Işık hızı ve zaman arasında bir kopma noktası olabileceğini düşünen Einstein bu düşüncesini bazı örneklerle desteklemeye çalıştı. Mesela bir saat kulesinin yakınlarında olduğunu tasavvur eden Einstein, saat kulesinin tam 12 yi gösterdiğini varsaymıştır. O saat kulesinin Einstein'a saatin tam 12'i olduğunu göstermesi, ışık ışınlarının önce saat kulesine ve oradan da Einstein'ın gözlerine yansıması demektir. Ama burada bir gariplik vardır; ışık ışınları tam saat kulesindeyken de Einstein'ın gözlerine gelirken aldığı yol boyunca da dahil olmak üzere bütün bir zaman aralığında hep aynı bilgiyi taşıdığını(saatin 12 olduğu bilgisi) görmüştür ve ışık ışınları için zamanın durduğu sonucuna ulaşmıştır. Einstein eğer o ışık ışınının üzerinde yolculuk yapsaydım dünyayı nasıl görürdüm diye düşünür ve bu düşüncesinde yıllar sonra bulacağı özel görelilik teorisinin altyapısı bulunduğu açıkça görülmektedir. Einstein özel görelilik teorisinde kısaca; evrende hiçbir ivmeli hareket eden nesnenin ışık hızına ulaşamayacağını söyler. Einstein bu durumu şöyle özetlemektedir; Görelilik kuramına uygun olarak m kütleli bir maddeciğin kinetik enerjisi m.v /2 ifadesiyle değil, mc / 1-v /c ifadesi verecektir. V hızı, c ışık hızına yaklaştıkça, bu ifade de sonsuza yaklaşmaktadır. Bu yüzden, ivmeyi yaratmak için kullanılan enerji ne kadar büyük olursa olsun, hız her zaman c'den küçük kalmalıdır.Yani yeterli güçte bir roket yaptığımızı düşünelim. Işık hızına çok yakın hızlara ulaşmamıza rağmen hızı arttırmakta ısrar ettiğimiz taktir de verdiğimiz enerji sürekli olarak kütleye dönüşecektir. Başka bir deyişle kütlesi olan hiçbir şey ışık hızına ulaşamaz. Zaten ışığı oluşturan taneciklere baktığımızda kütlesiz olduklarını gözlemleriz. Ayrıca fotonlar ışık hızında hareket etmeleri zamanlarının olmaması anlamına gelir yani sıfır zamanda hareket ederler. Görelilik teorisiyle birlikte zamanın göreceli bir kavram olduğu ortaya çıkmış ve yepyeni bir bilimin kapısı aralanmış oldu.


LONDRA Zamanda yolculuk, edebiyatta ve sinemada sıklıkla işlenen konular arasında yer alır. Herbert George Wells'in klasikleşen Zaman Makinesi kitabı da Geleceğe Dönüş filmleri de aynı konuyu işlemişlerdir. Ancak acaba zamanda yolculuğun bilimsel bir temeli var mı? ABD'li bilimadamı Prof. Ronald Mallett, bunun mümkün olabileceğini söylüyor. Prof. Mallett, Zaman Gezgini adlı bir kitap kaleme alarak zamanda yolculuk hayaline ulaşma mücadelesi ile geçen hayatını da anlattı. Aradan 50 yıl geçti ve Mallett bilimsel alanda derinleşti. Şu anda Connecticut Üniversitesi'nde Fizik Profesörü. Yıldızlar ve gezegenler gibi büyük nesnelerin hem uzayı hem de zamanı bükebildikleri biliniyor. Prof. Mallett ve diğerleri içerdiği enerjiden dolayı ışığın da böyle olduğuna, onun da uzay-zaman döngüsünü bükebileceğine inanıyor. Buna göre, çok güçlü bir lazer halkası oluşturulup bu ışık girdabının içine nesneler -ya da bir gün belki bir insan- konulduğunda, makinenin içindeki görüntüyü zaman içinde geriye veya ileriye doğru izlemek mümkün olabilecek. Prof. Mallett, Göreceğiniz şey, içinde kesişerek devasa bir ışık tüneli oluşturan lazer demetlerinin bulunduğu bir silindir olacak. Bir ışık girdabının çevresinde döndüğü bir tünel hayal edin. diyor. Zamanda yolculuk aslında fazlasıyla bilim kurgu kokan bir kavram. Bu nedenle Dr. Mallet, rakiplerince dalga geçilmemek için gerçek niyetini uzun süre gizlemiş. Ancak bir yazar ve astronom olan Dr. David Whitehouse, bilim dünyasının Mallett gibilere ihtiyacı olduğunu söylüyor ve Ayrıca yanılmak da evreni araştırmanın bir parçasıdır diyor. Bununla beraber bu çalışmanın işe yaramayacağını söyleyenler de az değil. Öyle ise neden günümüz de gelecekten gelen ziyaretçilerle dolu değil diye soruyorlar. Bu noktadan itibaren ise büyükbaba paradoksu başlıyor. David Whitehouse Örneğin zamanda geri gidip büyükbabanızı ya da babanızı öldürseydiniz, siz varolmayacaktınız. Zaman çizgisini değiştirmek bir paradokstur. Bu noktadan itibaren de insanlar zaman yolculuğunun imkansız olduğunu söyleyenler ile evrenin tüm olasılıklara göre parçalara bölünebildiğini söyleyenler arasında ikiye ayrılıyor. diyor.


Physical Review Letters'da yayınlanan bir araştırmada teorik fizikçilerden oluşan bir grup Zaman Oku konseptine farklı bir yaklaşım ile bakarak zamanın evrensel boyutta nasıl ilerlediğini inceliyor. Genellikle zamanın neden geriye değil de ileriye doğru aktığı merak edilirken bu çalışma ile zamanın ileriye akışı açıklanıyor. Geçmiş zaman hipotezinde termodinamikler tarafından yürütülen düşük entropi seviyesi ile başlarken entropi giderek artmaktadır. Bilindiği gibi entropi düzensizlik olarak bilinmektedir. Evrensel boyutta baz alındığında Büyük Patlama ile evrenin doğuşu başlangıç aşamasında düşük entropi olarak adlandırılmaktadır. Sonsuz sürece bakıldığında evrenin sürekli genişleyerek soğuması sistemin entropisinin de artmasına neden olmaktadır. Bu açıdan zamanın, hipotetik olarak entropinin derecesine bağlı olduğu söylenebilir. Konu hakkında yapılan birkaç yorum ve analizde ise farklı düşüncelerde öne sürülüyor. Büyük patlama sonrasında yapılan ölçümlerde büyük patlama anında ortamda sıcaklıkla birlikte son derece düzensiz ilkel parçacıklar oluşmaktadır. Evrenin sonraki aşamada olgunlaşmaya başlaması ve soğumasıyla birlikte yerçekimi devreye girerek Evrenin daha kompleks bir hale gelmesini sağladı. Gaz bulutlarının soğuması ile yıldızlar oluşurken gezegenler yerçekimsel çöküş nedeniyle evrildi. Sonuç itibariyle organik kimya yaşamın ve insan oğlunun var olmasını sağladı. Bu yorumda kompleksliğin boyutsuzluğun bir miktarı olduğu, sistemin ne kadar karmaşık olabileceği ifade ediliyor. Evren incelendiğinde kompleks yapı kelimesinin zaman ile ilişkili olduğu ve zamanın ilerlemesiyle olgunlaşmanın arttığı, evrenin giderek şekillendiği görülüyor. Bilgisayar üzerinde yapılan bir simülasyonda, simülasyonun işleyişe bağlı olmaksızın kompleksliğin zamanın ilerlemesi ile arttığı ve hiçbir zaman azalmadığı görülebiliyor. Çalışılan her çekimsel küçük evren modelinde, homojen, kaotik ve şekilsiz bir hal özelliğinden söz ediliyor. İki zaman doğrultusu içinde yerçekimi, homojensizlikler geliştirerek tersinmez bir yönde yeni yapı ve düzen oluşturuyor. Evrenin olgunlaşmasıyla birlikte alt sistemler izole olmaya başladıkça diğer kuvvetler klasik zaman oku kondisyonları kuruyor ve düşük entropi alt sistemlerine baskın çıkıyor. Evrensel boyutun ötesinde ise zaman algısı gitgide artan devamlı komplekslik ile işliyor ve entropi baskın geliyor.


Daha önce zamanda yolculuğa ilişkin hazırladığımız yazılarda merak edilen bazı sorulara cevaplar sunmaya çalışmıştık. Pek çok insan için oldukça ilgi çekici olan zamanda yolculuk genellikle geçmişi değiştirmeye yönelik bazı soru işaretleri içeriyor. Filmlere konu olan ve geçmişe yapılan yolculuklarda kahramanlarımızın geçmişi değiştirmeye çalıştığını görmüşsünüzdür. Yazımızın ana konusunu da oluşturan zaman paradoksunu, zaman geçişinin devinim hızına bağlı olarak ortaya çıkan zaman farkı şeklinde tanımlayabiliriz. Örneğin, bir uzay gemisi içerisinde 30 yıl boyunca gökte dolaşan astronot, uzay gemisinde ki saatlere göre on altı yıl yaşlanmış olacaktır. Yani, uzay yolculuğuna çıktığı sırada kendisinden dört yaş küçük olan kardeşini, otuz yılın sonunda Dünya'ya döndüğünde kendisinden on yaş büyük bulacaktır. Bu olayın temelinde Einstein tarafından açıklanan özel bağıntılılık kuramı yer almaktadır. Uzay gemisinin sahip olduğu devinim hızı oldukça yüksek olacağı için gemide ki saatler, Dünya'ya oranla çok daha yavaş işleyecektir. Basit bir örnek ile başlamak gerekirse, geçmişe dönerek büyükbabanızı öldürdüğünüzü düşünün. Bu teoriye göre kendi büyükbabasını öldüren bir kişinin gelecekte var olması mümkün değildir. Yine aynı sebeple bu kişinin geçmişe giderek büyükbabasını öldürmesi de mümkün olmayacaktır. Bilim insanlarına göre geçmişe yolculuğa ilişkin soru işareti doğuran bu durum, büyükbaba paradoksu olarak açıklanmaktadır. Ancak Einstein'in görelilik teorisine göre geçmişe yolculuk mümkün gibi görünüyor. Queensland Üniversitesi'nde yapılan bir çalışmada, süper bilgisayarlardan yararlanılarak, kara delikler aracılığıyla zaman yolculuğunun simülasyonu inşa edildi. Kuantum fiziği açısından Einstein tarafından öne sürülen durumun mümkün olabileceği düşünülürken, fizikçi Kip Thorne göre, yoktan madde ve enerji yaratılamayacağı için geçmişe yolculuk mümkün değildir. Yine enerjinin korunumu yasasına göre de bir kişinin birebir kopyasının çıkarılması imkansız gibi görünüyor. Queensland Üniversitesi'nde yapılan çalışmaya tekrar döndüğümüzde Heisenberg'in belirsizlik ilkesine göre geçmişe yolculuğun mümkün olabileceği görülüyor. Günümüzde bu çapta bir yolculuk mümkün kılınamasa da mikroskobik boyutta kuantum fiziği ile bunun gerçekleşebileceğine inanılıyor. Ancak 'de görev alan Seth Lloyd'da göre bunun başarılabilmesi için paralel evrende de çalışan bir kuantum bilgisayar geliştirilmesi gerekiyor.


Newton fiziği, uzay-zamanı birbirinden ayrı ele alarak, zamanı evrenin her parçası için mutlak kabul edip tüm referans sistemlerinden bağımsız olarak hepsinde aynı şekilde akmakta olduğunu söyler. Başka bir deyişle,İstanbul'daki bir saatle Los Angeles'taki ya da Andromeda Galaksisindeki mükemmel bir saat, aynı saniyelerigösterecektir. Einstein'in özel rölativite teorisinde ise, ışığın kaynağından bağımsız, eş yönlü biçimde, sabit bir hızla yayıldığı, zamanın da göreceli olarak tüm referans sistemlerine göre değişken olduğu, mutlak zamanın varlığını yok ederken, uzaydan bağımsız olamayacak bir bütün olduğu ortaya çıkmaktadır. Bu da zamanın üç yer boyutuna dik bir 4. Boyut olduğu anlamına gelmektedir. Böylece her birimiz,zaman içinde saniyede 1 sn.'lik hızla yol almaktayız. Zamanın mekan ile mevcut olması her farklı boyuta göre ayrı işlemesi anlamına gelmektedir. Örneğin; kuantum düzeylerinde parçacıkların ömrü 10 üssü -23 sn. mertebelerinde iken, bizim boyutumuzda bir insanın ömrü ortalama 60-80 yıldır. Gezegen,yıldız,galaksi boyutlarında ise milyarlarca yıl düzeyindedir. Böylece birbirlerine göre kıyaslandığında da örneğin;bizim zamanımızın güneşin bağlı olduğu galaksi merkezi etrafındaki bir turuna kıyasla da 7-8 sn. gibidir. Başka bir deyişle her gözlemcinin yanında taşıdığı saate göre kaydedilen bir zaman ölçüsü vardır. Yani zaman , değişik gözlemcilerin aynı şekilde ölçtüğü değil,onu ölçen gözlemciye ait bir kavram olup bir koordinat sisteminde başka,diğer koordinat sisteminde başka hızlarla akabilmektedir. Bununla beraber,bir cisim hızlanmaya başladığında dışarıdan bakan gözlemci ilkin anormal bir şey gözlemlemezken, ışık hızına yakın hızlarda cismin zamanının yavaşladığını, kütlesinin arttığını ve boyutların küçüldüğünü; tam ışık hızında ise, durduğunu,boyutlarının sıfıra indiğini,kütlesinin sonsuz olduğunu görür. Cisimden dışarı bakan bir gözlemci ise; sürati arttıkça geride bıraktığı cisimlerin kenarlarını önünde görmeye başlar. Işık süratine yakın bir hızda gitmesiyle de her şey sıkışıp küçücük dairesel pencereye dönüşür ve baktığı uzayın kütlesinin azaldığını, boyutların uzadığını, zamanın ise hızlandığını görür; tam ışık hızında ise kütlenin sıfır, zaman ve boyutların sonsuz olmasıyla dairesel pencere kapanıp tekillikte yok olur. Işık hızına gönderilen bir cismin boyutları ve zamanı sıfır, kütlesinin de sonsuz olması, gerçekte bir fotonun aslında evrenin çökmüş ,bu noktaya sıkıştırılmış tekil bir yapı olduğunu ortaya koyar. Fotonun kütlesiz, bu noktaya çöken evrenin sonsuz kütleye sahip olması bir çelişki gibi görünse de, temelde her şeyin enerji olması, kütlenin de enerjinin yoğunlaştığında aldığı bir isim ya da bir hali olması dolayısıyla bu noktada sonsuz kütlenin,bu şekilde kalmayıp aslına rücu ederek sonsuz enerji biçiminde açığa çıkmasını zorunlu kılar. Hologram teorisine göre de tüm evreni meydana getiren fotonların tek bir fotonun çoğul görüntüsü olduğu göz önüne alınırsa,Rölativistik olarak tüm boyutlarıyla evreni içinde barındıran bir foton, Quantum Potansiyel alanındaki çoğul görüntüsünün sonsuz enerji biçiminde çalkalanıp dalgaların bir birlerine göre bakış açısından madde şeklinde açığa çıkarak,barındırdığı evreni oluşturmaktadır. Rölativitenin en ilginç yönlerinden biri de ikizler paradoksu denen bir olaydır. Biri yeryüzünde kalan ,diğeri V hızıyla uzaya giden ve t zaman sonra geri dönen ikiz kardeşleri düşünelim. Bunlardan A, 20 yaşında havalanarak 0.99c hızıyla hareket etsin. Yerdeki B'ye göre A daha yavaş yaşıyor gözükür. Yani,B'nin yaşama hızının 1/14' i kadar. A' nın aldığı her soluk, yemek,düşünce için B için yedişer kez gerçekleşir. Sonuç olarak B'nin hesaplarına göre 70 yıl geçtikten sonra, B, 90 yaşında iken A sadece 30 yaşında bir adam olarak eve döner. Fakat rölativite teoremine göre evrendeki cisimlerin birbirlerine göre V hızıyla hareket etmesi uzayda sabit bir noktanın olmaması anlamına gelir. Bunun sonucu olarak da B'nin bakış açısından B durur, A 0.99c hızıyla hareket ediyorken, A'nın bakış açısından da yerdeki B,0.99c ile hareket edip A durmaktadır. Bu durumda da A 90 yaşında B 30 yaşında olacaktır. Bu da bir paradokstur. Halbuki bir açıdaki algılama araçlarımıza göre açığa çıkan paradoksal yaklaşım paralel evrenlerle ortadan kaldırılır. Yani bir evrende B duruyor A hareket ediyorken,bir paralelinde A duruyor, B hareket ediyor olmalıdır. Ayrıca,evrendeki tüm nesnelerin gerçekte birbirlerine göre mevcut olması,sabit bir orijinin olmaması ve bakan gözlemcinin algılamasına göre uzay-zamanın belirlenmesi evrenin gerçekte ne kendi içinde ne de kendi dışında var olmadığını , var olanın izafi olan varlığa göre mevcut ve var olan şeyin de,yokluğun ta kendisi olduğu anlamına gelmektedir. Bu da Tekliğin ve Bütünselliğin ifadesidir. Genel Rölativite Teorisi de, hıza bağlı olan ifadelerin,o hıza eşdeğer bir çekim etkisiyle de meydana getirilebileceğini söyler. Başka bir deyişle A kişisini ışık hızına yakın bir değerde hızlandıracağımıza, o hıza eşdeğer çekim uygulayarak ,bir yere göndermeden de zaman genişlemesini gerçekleştirebiliriz. Çekimin bu yöndeki etkisini iki örnekle açıklamaya çalışırsak; nötronun çekirdek dışında 10.8 dak. yarıömrü olmasına karşın (yani bu süre sonunda 1 proton,1nötron ve 1anti nötrinoya dönüşür.) çekirdek içindeki güçlü çekim etkisinden dolayı ömrü evrenin yaşıyla eşdeğer olmaktadır. İkinci örnek; National hava yollarının 727 uçuş numaralı yolcu uçağının,Miami havaalanına kuzeydoğudan inmek üzere yaklaşırken hava kontrol merkezinin radarlarından 10 dk.' lık bir süre için silinmesini ve bu süre sonunda tekrar görünür hale gelerek sağlam bir iniş yapmasını verebiliriz. Öyle ki uçuşları sırasında uçağın içindekiler, alışılmışın dışında bir şeyle karşılaşmamalarına karşın,dışarıdaki telaşlanmaya anlam verememişlerdi. Durum onlara anlatıldıktan sonra, tüm saatlerin ve uçağın zaman göstergeleri kontrol edildiğinde (ki pilot 20 dk. önce normal zaman kontrolü yapmış ve tüm göstergelerin doğru olduğunu saptamış bulunmaktaydı) 10 dk. geri kaldığı anlaşılmıştı. Olayın açıklaması, Bermuda Şeytan Üçgeni bölgesinde zaman zaman oluşan güçlü elektro manyetik fırtınaların yakınından geçmeleri idi. Bu olaylar,dini kaynaklardaki Ashabı Kehf'in mağarada 300 yıl yaşamalarına da ışık tutar gibi. Zamanın her biri imajiner ve reel olmak üzere iki yönü vardır. Birinci yön, bizim bulunduğumuz boyuttaki neden sonuç ilişkisi şeklinde açığa çıkar, geçmişten geleceğe akar ve soyuttur. Aynısı antimaddeye göre var olan antitakyon boyutunda da geçerlidir, fakat somut olarak. İkincisi, maddeye göre var olan takyon boyutundaki zaman yönüdür ki bulunduğumuz boyutun somut olarak tam tersidir. Neden sonuç ilkesi bu boyutta sonuç neden biçiminde açığa çıkar. Aynısı antimadde boyutunda soyut olarak geçerlidir. Bununla beraber dört farklı boyut bir-birlerine göre mevcut olup kendilerine has ayrı birer boyutları yoktur. Hepsi de Quantum potansiyelinde eşitlenmekte ve birlenmektedir. Başka bir ifadeyle, hepsi bu alandan bağlantılı biçimde düzenlenmekte olup birbirbirlerinden bağımsız değillerdir. Tıpkı bizim boyutumuzun taneciği olan elektron ile antimadde boyutunun taneciği olan pozitronun aynı parçacık ya da tek taneciğin farklı iki görüntüsü,görünümü olması gibi. Aynı kavram, zamansızlık ve zaman arasındaki ilişki için de geçerlidir. Yani, zamansızlığın zaman içindeki rolü,onun her noktasında mevcut olmasıdır. Bu da evrenin bize göre 20 milyar yıl önce zamansızlık içinde, Tek bir big-bangin sonsuz görüntüsüyle her An sınırsız bir biçimde patlaması sonucu var olduğunu gösterir. Yeni Fizik anlayışındaki Hologram teorisine göre Zaman, bir holohareketin sonucudur. Yani zaman, bir hologram plakasına ard arda kaydedilen imgelerin,plakayı sağa sola çevirmek ya da aydınlatmak için kullanılan lazer ışınının açısını değiştirmek suretiyle Tek bir AN daki tüm bilgilerin bir görünüp bir kaybolması ya da bir dizi şeklinde ortaya çıkan hareketli görüntülerin oluşturduğu bir yanılsamasıdır. Einstein bu noktaya geçmiş, şimdi ve gelecek aslında aynı yerde olan bir yanılsamadır. Her ne kadar gerçek görünseler de şeklinde işaret etmiştir. Onun öğrencisi olan Davıd Bhom da zaman hakkındageçmiş, şimdinin içinde bir tür saklı düzen halinde aktif durumdadır. Yani şimdiki zamanın gizlenerek geçmişin bir parçası olduğu anda var olmaktan çıkmadığını,yalnızca gizli düzenin kozmik deposuna dönmekte olduğunu göstermektedir.şeklinde ifade etmiştir. Bunu biraz daha genelleştirirsek,geçmiş,unutuluş içinde eriyip gitmemekte, kozmik hologramda kayıtlı bulunmaktadır ve oraya her zaman yeniden girebilmek olasıdır.


Zamanda yolculuk, bugün ortaya çıkan bir konu olmayıp yüzyıllardır insanların ihtiyaçlarına yönelik dile getirdiği bir konu olarak düşünülmektedir. Öyle ki M.Ö 700'lü yıllarda Mahabharata destanında Kral Revaita'nın zaman yolculuğuna ilişkin hikayeler anlatılmakta, yaratıcı olan Brahm'yla buluşması ele alınmaktadır. Her ne kadar eski dönemlerde zamanda yolculuk, sadece fantastik hikayelere konu olsa da son 100 yıllık süreç içerisinde bilim insanları tarafından pek çok olası senaryo ortaya atılmış, zamanda seyahatin gerçekliği üzerine tartışmalar yapılmıştır. Bu senaryolardan ilkinde geçmişe yolculuk yapan ve geçmişi değiştiren kişinin dolaylı olarak geleceği de etkilyeceği, bunun büyükbaba paradoksuna yol açacağı söylenmektedir. Bir diğer senaryoda ise geçmişe yolculuk yapmak isteyen kişi için kuantum salınımlarını çoğaltmanın bir yolu olmaması nedeniyle, hedefe ulaşılamadan kişi ve zaman makinesi yol olacaktır. Son senaryoda ise geçmişin değiştirilebileceği mümkün olarak görülmektedir. Üçüncü senaryo'ya göre kişi kendi büyükbabasını öldürse dahi orjinal evrene alternatif, paralel evren ortaya çıkacak ve zaman yolcusu, kendisinin hiç doğmadığı bu evrende misafir olarak yaşayacaktır. Bir anlamda üçüncü senaryonun mükemmel klonlama olduğu söylenebilir. Önceki yazılarımızda bu durumun bir sorun teşkil ettiğini ve mükemmel klonun yaratılamayacağını söylemiştik. Fakat teoride bu sorunu aşmak mümkün gibi görünüyor. Öncelikle geçmişe müdahale eden ve büyükbabasını öldüren bu kişi, hiç doğmadığı bir evrene geçiş yapacağı için kendisi ile hiç bir zaman karşı karşıya gelmeyecektir. Teoride kulağa hoş gelen bu durumun gerçekleşmesi için, enerjinin korunumu yasasının ihlal edilmesi gerekiyor. Termodinamik yasalarında yer aldığı şekli ile tekil evrenler, kapalı bir kutu gibi enerjinin azalmadığı ya da artmadığı ortamlardır. Bu durum ele alındığında paralel evren oluşturan ve buraya geçen yolcunun, davetsiz bir misafir olarak kabul görmesi gerekiyor. Çoklu evren konusu üzerinde yoğun araştırmaları olan Prof. Leonard Susskind'e göre çoklu evreni oluşturan tek evrenlerin hiçbiri, fiziksel açıdan kapalı bir sisteme sahip değil. Bu anlamda büyük farklı evrenler ve diğer paralel evrenler, mega evrenin yalnızca küçük bir parçasıdır. Bu açıklamaya göre zaman seyahati yapan ve büyükbabasını öldüren kişi, paralel evrende sıkışmış ve evrenin enerjisini artırmış olsa da totalde mega evrenin toplam enerjisine herhangi bir etki yaratmıyor ve bu durumda enerjinin korunumu yasası ihlal edilmemiş oluyor. Bir sonraki yazımızda Stephen Hawking'in teorileri ve solucan delikleriyle zaman yolculuğu hakkında bilgiler bulabilirsiniz.


Zaman yolculuğu ve bilhassa geçmişe yolculuğa ilişkin yapılan pek çok araştırmanın temelinde, Einstein'in görelilik teorisi yer alıyor. Basit bir örnek ile ifade etmek gerekirse kara deliklerin sahip olduğu güçlü kütle çekim kuvveti, uzay zamanı bir eğri şeklinde bükerek zaman döngüleri oluşturmaktadır. Fakat bu eğrinin yalnızca kendi çevresinde yüksek hızda dönen kara delikler tarafından oluşturulduğu da bilinmelidir. Henüz elimizde bu eğriyi oluşturan bir kara delik yok. Bilim insanlarına göre CTC olarak adlandırılan bu kapalı zaman eğrisi geçmişe yolculuğun anahtarı olarak görülüyor. Hawking ve diğer fizikçiler için bu CTC'ler büyük rahatsızlık uyandırmakta. Öyle ki insanın geçmişe giderek geçmişi, geçmişe gitmelerini önleyecek şekilde değiştirmesi zaman paradoksuna neden oluyor. Net bir ifade ile geçmişe yolculuk yapmak Evren'deki neden sonuç ilişkisini de olumsuz etkiliyor. Ünlü fizikçi David Deutsch, Heisenberg'in belirsizlik ilkesi uyarınca, deney masası üzerinde bir fotonun izleyeceği iki yol içerisinden hangisini seçmemiz gerektiğini bilemeyeceğimizi söylüyor. Fakat %100 olmasa da %80 oranında doğru tahminde bulunmanın mümkün olduğunu vurguluyor. Kuantum fiziğinin sahip olduğu determinist olasılıkçı yaklaşım geçmişe etki etmemize de izin veriyor. Bilim insanları zaman yolculuğu, kara delikler, zaman eğrileri ya da diğer tüm paradokslar üzerine pek çok çalışma yürütmüş olsa da henüz genel görelilik ve kuantum fiziğini birleştirebilmiş değil. Fakat Tim Ralph ve arkadaşları tarafından Deutsch'un CTC olarak adlandırılan modeli üzerine bir simülasyon hazırlandı. Simülasyon üzerinde yapılan testlerde ise yaklaşık 20 yıllık süreçte Deutsch tarafından öne sürülen pek çok teorinin doğru olduğu görüldü. Fakat her zaman ki gibi karşımıza çıkan bir sorun yine kafaları kurcalıyor. Büyükbaba paradoksu! Ünlü fizikçi Erwin Schrödinger'in belirsizlik ilkesine bağlı olan kedi senaryosunu hatırlarsınız. Bu senaryoya göre kapalı bir kutu içerisinde zehir şişesi, şişeyi kırabilecek bir çekiç ve kedi bulunmaktaydı. Çekiç, bozunma ihtimali %50 olan bir parçacığa bağlanmış ve parçacığın bozunması durumunda şişe kırılacak kedi ölecekti. Fakat belirsizlik ilkesi uyarınca insanlar kutuyu açmadığı sürece kedinin ölüp ölmediğini göremeyecekti. İşte bu nedenle geçmişe yolculuk için bir insan yollamak yerine atomaltı bir parçacık yollayarak determinist makroskobik evren, kuantum dünyasına bağlanabilir.


9 milyar dolarlık bu deney tarihe geçecek.. Canlı kopyalama, ısmarlama organlar, aya seyahat derken, iki Rus matematikçi, dün bilim gündemine damgasını vuracak bir açıklama yaptı ve Mayıs ayında gelecekten gelen misafirler için hazırlanın dedi. İşin aslı ise, fizik biliminin gizemli ayrıntılarında gizli. İsviçre'nin Cenevre kentindeki Avrupa Nükleer Araştırmalar Merkezi , mayıs ayında bugüne kadar yapılmış en büyük fizik deneyini gerçekleştirecek. 4 milyar dolara malolan Büyük Hadron Çarpıştırıcısı ilk kez denenecek. Bu deneyde, atomlar birbirlerine ışık hızına yakın bir hızla çarpışıtırılacak. Ortaya evrenin varolmasına neden olan Büyük Patlamanın ilk saniyelerinin küçük bir örneği çıkması bekleniyor. Böylece evrenin kökeniyle ilgili bilgi elde edilecek. Buraya kadar her şey kuantum yani parçacık fiziğinin alanı olarak gözüküyor. Ancak Moskova Steklov Matematik Enstitüsü'nden iki matematikçi Irinia Arefava ve Igor Volovich'e göre bu deney sırasında ortaya çıkan yüksek enerji, zamanda bir kırılma yaratacak. Atom düzeyinde bile olsa bir zaman tüneli oluşacak. Dünyanın sayılı matematikçilerinden Volovich'in bu iddiası bilim dünyasında rüya ya da bilim kurgu olarak değil ciddiyetle karşılandı. İddiayı dünyanın sayılı bilim dergilerinden İngiliz NewScientist, kapağına taşıdı. LHC'deki çarpışmada 7 teraelektronvolt miktarında enerji açığa çıkaracak. 1 TeV, bir sivrisineğin uçarken çevresine yaydığı kinetik enerjiye eşit. Ancak bu enerjinin, sivrisineğin 1 trilyonda biri küçüklükte bir alanda ortaya çıktığı düşünüldüğünde, enerjinin büyüklüğü ortaya çıkıyor. Ünlü Alman fizikçi Einstein'in teorisine göre uzay en, boy, yükseklik ve zaman olarak 4 boyuttan oluşuyor. Ve zaman uzayı bir örtü gibi çevreliyor. Yüksek bir enerji, uzayda bozulmaya neden olarak, zamanda bir tünel yaratabiliyor. Bu zaman tüneliyle teoride, geçmişe yolculuk mümkün. Volovich'e göre yüzyıllar veya bin yıl sonra, torunlarımız tarih kitaplarında, CERN'deki deneyi okuyacak. Deneyin ne zaman, kaçta ve nerede yapıldığı hakkında bilgi sahibi olacaklar. Ve o zamanki teknolojiyi kullanarak, açılmış olan zaman tünellerinden bizi ziyaret edecekler. Dünyanın en ünlü formüllerinden biri olan Einstein'in görecelik teorisine göre yeterince ağırlıkta bir kütle veya yeterince büyük bir enerji, uzayda ve onu çevreleyen zamanda bir bozulmaya neden olabilir. Bilim adamlarına göre CERN'deki deney, Einstein'in teorisinde belirttiği kadar bir enerji açığa çıkaracak. CERN Enstitüsü'nde yapılacak olan deneyde 2 tonluk dev bir mıknatıs Fransa-İsviçre sınırının 100 metre altındaki 27 km'lik tünele yerleştirilecek. 16 metre yüksekliğinde, 17 metre genişliğinde ve 13 metre boyundaki mıknatıs yer altındaki 15 parça ile birleştirilecek. 13 yıldan beri hazırlıkları devam eden deneyin maliyeti 9 milyar dolar. 36 ülke ve 2 binden fazla fizikçinin yer aldığı projeye Türkiye'den Muğla,Boğaziçi, Çukurova ve ODTÜ fizik bölümlerinden öğretim görevlileri katılıyor.


ABD'de en çok satan kitaplar arasına giren Elegant Universeın yazarı Kolombiya Universitesi fizik profesörü Brian Greene'in iddiasına göre, zaman yolculuğu çok uzak bir hayal. Zamanda yolculuk yapabilmek kaybettiğiniz bir sevdiğinize tekrar sarılmak, ya da dünyadaki çeşitli savaş ve haksızlıkları önlemek sebepleriyle zaman zaman hayal ettiğimiz bir kurgu. İnsanlık tarihi boyunca sorgulanan zaman kavramı, fizikte en, boy ve yükseklik gibi bir boyut olarak tarif ediliyor. Örneğin evden bakkala giderken uzayda en, boy ve yükseklikle tanımlanabilecek bir yöne doğru hareket ediyorsunuz. Bunların yanında bir de dördüncü boyut olarak kabul edilen zamanda ilerliyorusunuz. One Universe: At Home in Cosmos kitabının yazarı, City University of New York astrofizik profesörü Charles Liu'ya göre zaman ve mekan birbirine karışarak 'zaman-mekan' adı verilen dört boyutlu bir doku oluşturuyor. Liu, Kütlesi olan herhangi bir cisim -siz, ben, bir nesne, bir gezegen ya da bir yıldız bu dokuya oturduğu zaman bir çukur oluşturuyor. Bu çukurun varlığı zaman -mekan boyutunun bu kütleye göre eğilip büküldüğünün göstergesi diyor. Zaman-mekan boyutu nesnelerin eğimli bir düzlemde hareket etmesine sebep oluyor, ve bu eğim de yerçekimini doğuruyor. Matematiksel olarak üç boyutlu düzlemlerde ileriye ve geriye gitmek mümkün, fakat zaman bu özgürlüğü tanımıyor. Liu bu dört boyutlu zaman-mekanda sadece ileriye doğru hareket edilebileceğini söylüyor. Zaman yolculuğuyla ilgili birçok senaryo var. Bunların en kapsamlısı solucan deliği adı verilen, ve iki zaman-mekan koordinatını birleştiren kuramsal tüneller. Varsayıma göre bu tüneller iki ayrı evreni ya da bir evrenin iki ayrı köşesini birleştirebilir. Hyperspace ve Parallel Worlds adlı kitabın yazarı Michio Kaku bu deliklerin hem geçmiş, hem gelecek olduğunu söylüyor, ve ekliyor: Fakat çok dikkatli olunmalı. Bir zaman makinesini çalıştırabilmek bugünün teknolojisiyle mümkün değil. Zaman-mekan dokusunda bir delik açmak için Kaku'ya göre bir yıldızın enerjisi, ya da negatif enerji gerekiyor. Negatif enerji de hiçbir şeyin enerjisinden daha az bir enerji olarak tanımlanıyor. Maddeyi en az 10 boyutta değerlendiren ve parça fiziğiyle doğanın temel güçlerini birlikte yorumlayan Süpersicim teorisi uzmanı Greene bu teoriyi sorguluyor. Greene bu fikrin doğru olma ihtimalinden şüphe duysa da, solucan deliği modeli gerçekse bir zamanla diğer zaman arası bağlantı kurulabileceğini söylüyor. Zaman yolculuğuyla ilgili bir başka teori de Süpersicim Teorisi. Sürekli genişleyen bir evrene boylu boyunca yayılmış ince enerji tüplerine süpersicim adı veriliyor. Evrenin oluşumundaki ilk evrelerinden kalan bu enerji alanlarının fazlasıyla kütle barındırdığı ve zaman-mekan boyutuna ağırlık yaparak eğrileştirdiği tahmin ediliyor. Time Traveller in Einstein's Universe adlı kitabın yazarı Princeton Üniversitesi astrofizik profesörü Richard Gott'a göre sicimler ya spiral şeklinde, ya da sonsuz uzunlukta. Gott sicimlerin bu yüzden spagetti gibi olduklarını söylüyor. Bu teoriye göre iki sicimin birbirine yaklaşması sayesinde zaman-mekan boyutu eğilebilir ve zamanda yolculuk gerçekleşebilir.


100 yıl öncesine gitmek ya da 100 yıl sonrasında neler olacağını görmek istemez misiniz? Filmlere konu olan devasa enerjiler ile mümkün kılınan zamanda yolculuk, teori de geçmişe gitmeyi mümkün kılmasa da ışık hızına yakın bir hız da geleceği görmeyi vaat etmektedir. Her insan geçmişe dönmeyi, kaybettiklerine ulaşmayi ya da merak ettiği bir karakter ile buluşmayı hayal etmektedir. Ünlü Fizikçi ve Kozmolog Stephen Hawking, zamanda yolculuk konusunda merak edilen pek çok soruya, Stephen Hawking ile zamanda yolculuk belgeselinde cevap vermiştir. Filmler de insanların devasa enerjiler ve solucan delikleri aracılığıyla geçmişe yolculuk ettiğini görebilirsiniz. Teori de geçmişe yolculuk paradokslar ve zaman bekçileri adı verilen karmaşık yapılar nedeniyle mümkün olmasa da geleceğe ışık hızına yakın bir hız da yolculuğu mümkün kılmaktadır. Hawking geçmişe yolculuğa ilişkin yaptığı tanımlama da üç boyut ve dördüncü boyut olarak zamanın nasıl kullanılacağına ilişkin bazı bilgiler sunmuştur. Bir araba içerisinde düz bir yolda ilerlediğimiz de tek boyutta yolculuk yaparken sağa ya da sola döndüğümüz de bu yolculuğa ikinci boyutu ekleriz. Eğer bir engel ya da aşağı yukarı hareket gerçekleştirirsek üçüncü boyuta ulaşarak yolcuğumuzu üç boyutta tamamlarız. Fakat dördüncü boyut yani zaman olgusunda yolculuk yapabilmek için boşluklar yani solucan deliklerinde yer alan aralıklara ulaşılması gerekir. Yaşadığımız gezegen solucan delikleri ile dolu olmasına rağmen oldukça küçük olmaları ve gözle görülememeleri nedeniyle bir şekil yaratılamamakta ancak fiziki terimler ile açıklanmaktadır. Atom ve moleküllerden daha küçük birimlerden oluşan bu boşluklar uzay ve zaman içerisinde sürekli şekil değiştirmekte ve yeni yapılar ile ortaya çıkmaktadır. Büyüklük ile ifade edildiğinde boşlukların santimetrenin milyarda biri kadar küçük olması ancak yakalanması ve büyütülmesi ile kullanıma sunulabilecektir. Bugün sahip olduğumuz teknoloji ile solucan deliklerinin yakalanması, sabit bir enerji de tutulması, büyütülmesi ve yolculuğa imkan sağlanması ne yazık ki mümkün değildir. Hawking, geçmişe yolculuğa ilişkin verdiği bilgiler de paradoksların en büyük engel olduğunu söylemektedir. Tanımlama içerisinde zaman bekçileri olarak da söyleyebileceğimiz bu yapı, zaman tarih olgusu içerisinde gerçekleşmiş herhangi bir olayın yeniden şekillendirilmesini ya da değiştirilmesini engellemektedir. Boşluk içerisinde ki paradoksu daha açık bir şekilde tanımlamak gerekirse; Solucan deliğini inşa ettik ve geçmişe yolculuğu mümkün kıldık. Beş dakika öncesine dönerek kendimize ulaştık ve bir silah ile ateş ettik. Sonuç itibariyle beş dakika öncesin de vurduğumuz kişi kendimiz ise şuan da ölü olmamız gerekmez mi? Eğer ölmüş isek beş dakika önce tetiği kim çekti? İşte paradoks kavramı burada devreye girerek neden sonuç ilişkisini sağlamaktadır. Bir sonraki yazımızda solucan delikleri ve geleceğe yolculuğa ilişkin bilgiler bulabilirsiniz. Büyük patlama teorisi. Teori doğru ama yanlış temellere dayanıyor. Çünkü büyük patlama maddenin tamamının patlamasından değil anılan maddenin zerresinin patlamasından bir yöne doğru patlamasından oluşuyor. zerre patlarken asil olan madde halen yerinde duruyor. Sonsuz çekim gücü halen etkin, Büyük patlama sonrasında evren tek bir yöne doğru genişliyor. genişleyen evren teorisi de bu açıdan doğru. ama evrenin genişlemesi sona erip büyük birleşme meydana geldiğinde ki buna kıyamet deniyor her şey aslına dönecek bu da doğru. Sıkı durun büyük birleşme büyük patlamadan çok daha hızlı ve tersine doğru olacak. Bu şekilde kıyamet alametleri de gerçekleşecek. Tıpkı bir filmin hızlı bir şekilde geriye sarılması gibi, tıpkı insanın ölüm anında hayatının bir film şeridi gibi hızlı bir şekilde gözünün önünden geçmesi gibi bunlar doğru. Hatalı olan şu; Evren ve kainat uzay içinde yüzmüyor. Tam tersine evren kainat tüm galaksiler her şey zaman denizi içinde yüzüyor. Zaman denizinin sonu şu anda belki yok ama başı büyük patlamanın gerçekleştiği ana maddenini bulunduğu yere dayanıyor, Olayı bir huni gibi düşünelim huni sınırları zaman iken içindeki tüm herşey kainat kosmoz bu huni içinde yer alıyor. ve ilerliyor. Bu ilerleme bir yere kadar olacak. ondan sonra büyük birleşme olacak. Evrenin merkezi de bu hesaba göre yanlış yerde aranıyor. Kuranı Kerimde alemlerden bahseder belki binlerce alem vardır. Bu alemlerin hepsini alt alta çizgiler şeklinde çizelim bunlardan birisi de bizim içinde bulunduğumuz alem olsun. yukarıda çizdiğimiz çizgiler başka alemler, aşağıda çizdiğimiz çizgiler ise başka alemler olsun. Aşağıya ve yukarıya çizmiş olduğumuz alemlerdeki çizgiler bizim dünyamızın bir kopyası aralarındake tek fark yukarıda yer alan çizgilerdeki alemlerin geleceği, aşağıda çizdiğimiz çizgilerdeki alemlerin ise bizim geçmişimiz olduklarıdır.Alemlerin hepsi dünyamız ve içinde yaşayan bizler ile alakalıdır. Alt çizgiler değişik periyodlar ile bizim geçmişte yaşadıklarımız, üst çizgilerde yer alan alemler ise aynı şekilde bir periyod içinde gelecekte yaşayacaklarımızdır. Tüm alemler iç içedir. Bir alemden diğer aleme geçiş mümkündür. Bunu yapan insanların varlığı da beğenmeseniz bile kesindir. örneğin Nostradamus gibi. Olay sizin atlama yaparak hangi aleme geçip, hangi alemleri gördüğünüzdür. Günümüz bilim dünyasında en büyük sorun uzayda ışık hızında veya çok yüksek hızda hareket eden gemiler ve motorlar inşa etmektir. Bilim insanları bunu yaparken salt ışığın itme gücünden faydalanmak suretiyle bu hıza ulaşmak için araştırmalar yapmaktadırlar. Ama teorinin temelleri yanlıştır. Çünkü Işık hızı ile çalışan ve ışığın itme gücü iyle çalışan motorlar şu anda tamamen hayal ürünüdür. Ama Buradan mars veya diğer gezegenlere yada dünyanın uydusu Ay' a gitmek için çok daha farklı bir motor anlayışından yola çıkılması mümkündür. Bu konudaki temel prensip kitle çekim yasası esaslarından faydalanmaktır. Ama bunu yaparken hedef gezegen veya uydu sabit ururken, bu gezegene gitmek üzere yola zçıkan uzay aracının hızını manyetik çekici motorlar suretiyle arttırarak hedef gezegene doğru gemiyi çekmektir. Motor sistemi itici değil manyetik çekici güç sistemi isasına göre çalışan bir motor sistemidir. Bu durumda ışık hızı olmasa bile ıyık hızına yakın bir hızda hedef gezegene varmak mümkün olabilecektir. Bu durumda asıl olan şey hareket halindeki uzay aracının hızını aracın hedef kitleye yöneilik bir rota oluşturmak suretiyle manyetik çekim gücünü arttırkam suretiyle hızlanmasını ve gerekli ivmelemeyi sağlamaktır. Bu şekilde saatte 50.000 km hız yerine saniyede 50,000 km hız ile hedef gezegen kütlesine ulaşmak mümkün olacaktır. Geri ivmelemeyi sağlayan karşı manyetik motorlar ile aracın yavaşlaması ve durması sağlanacaktır. buna atlama işlemi demekte mümkündür.


Bir önceki yazımızda geçmişe yolculuk yapmanın neden imkansız olduğu ve hangi sorunlar ile karşılaşılacağı hakkında bazı bilgiler vermiştik. Bu bilgiler arasında solucan delikleri, paradokslar, zaman bekçileri gibi kavramları çok büyük engel teşkil etmeden geleceğe yolculukta da kullanacağız. Konu film sloganı gibi olsa da geleceğe yolculuğun daha iyi bir açıklaması bulunmamaktadır. Filmlerde izlediğimiz olayların aksine geleceğe yolculukta bir saniye de yüz yıl sonrasında ulaşmak mümkün değildir. Zamanı akan bir nehir gibi düşünürsek bu nehirden faydalanarak bizim de geleceğe daha hızlı ilerlememiz mümkündür. İlk olarak Albert Einstein tarafından ortaya atılan bu düşünce farklı alanlarda zamanın hızlı ya da yavaş akması ile ortaya çıkmıştır. Bugün kullanılan uydular ile elde edilen verilere göre 100 yıl önce ortaya atılan bu düşüncenin haklı olduğu görülebiliyor. Verilerde uzayda zamanın dünya'ya oranla daha hızlı aktığı görülürken saniyenin milyarda üçü kadar bir aksama yaşandığı belirlenmiştir. Stephen Hawking, zamanda yolculuk belgeselinde dünya'ya yaklaşık 26 milyar ışık yılı uzakta bulunan bir kara delikten söz etmiştir. Bu kara deliğin en önemli özelliği ise dört milyon güneşin çarpışması ve tüm çekimin tek noktada toplanması sonucunda ortaya çıkan güce sahip olmasıdır. İşte burada ele alınacak konu bu kara deliğin zaman üzerinde ki ağırlaştırıcı etkisi ve çekim kuvvetidir. Işık hızına yakın bir hızda herhangi bir uzay aracının dayanıklı olduğu varsayılırsa bu kara delik yörüngesinde dolaşarak zamanın ağırlaştırıcı etkisinden faydalanılabilir. Kaba bir hesaplama ile Hawking, bu yörünge etrafında bir 16 dakikalık bir turun karşılığı ise 8 dakika'ya denk geleceğini söylemektedir. Daha açık bir ifade ile kara delik etrafında bu gemi 5 yıl boyunca tur yaptığında dünya üzerinde geçen süre 10 yıl olacak ve insanlar zaman da yolculuk yapma fırsatına erişecektir. Kara delikler, solucan deliklerine göre paradoks içermeyen ve pek de karmaşık olmayan bir yapıya sahiptir. Fakat oldukça tehlikeli olan çekim kuvvetine yakın bir gelecekte herhangi bir uzay aracının karşı koyması mümkün değildir. Öyle ki kara delik yörüngesinde bir yolculuk yapabilmek için ışık hızına yakın bir hızda ( %99) hareket edilmesi gerekir. Henüz sahip olduğumuz teknoloji ile bu hıza ulaşmak mümkün olmasa da zamanın etkisinden faydalanarak aynı modeli dünya yörüngesinde uygulamak mümkündür. Hawking'e göre dünyanın çevresini turlayan bir zaman treni, giderek artan hızlarda ışık hızına yakın bir değere ulaşırsa dünyanın çevresini saniye de 7 defa turlayacaktır. Fakat fizik kurallarına göre hiç bir şart altında ışık hızına ulaşmak mümkün olmayacaktır. Kara deliğe oranla biraz daha ağır olsa da bu trende zaman, dünya'ya oranla çok daha ağır ilerleyecektir. Cern'de inşa edilen sistem tren modelinin benzerini bizlere sunmaktadır. Dünya çevresinde bir hafta belirtilen koşullarda yolculuk edildiğinde yaklaşık 100 yıl sonrasına ulaşılacak ve bizi bambaşka bir dünya karşılayacaktır.


Zamanda yolculuğa ilişkin elde ettiğimiz veriler genellikle son 100 yıllık süreci kapsamaktadır. Fakat insanlık, binlerce yıldır zamanda yolculuğu düşlerken bu konuda pek çok hikaye ve efsane yaratmıştır. Bu hikayelere verilebilecek en iyi örnek ise zamanda yolculuğa ilişkin üçüncü bölümde kısaca söz ettiğimiz Hindu mitolojisidir. Hindu mitolojisine göre M.Ö 700 yılında yazılan Mahabharata destanı, Kral Revaita'nın zamanda yolculuk hikayesini anlatmaktadır. Hikayeye göre Revaita, yaratıcı olarak kabul edilen Brahma'yla buluşmak üzere başka bir Dünyaya yolculuğa çıkarken geri döndüğünde yüzlerce yıl geçtiğini görünce büyük bir şoka uğruyor. Yine zamanda yolculuğa ilişkin anlatılan bir başka örnek M.S 200'lü yıllarda düzenlenen Honi HaM'agel 'in hikayesini içeriyor. Yaklaşık 70 yıllık bir uykuya yatan Honi, uyandığında torunlarının yaşlandığını ve ailesi ile dostlarının büyük bir kısmının öldüğünü görüyor. Elbette zaman yolculuğu serüveni bu iki hikayeyle sınırlı değil. Bir başka serüven ise Japon masalı olan Urashima Taro'da anlatılıyor. Öyküye göre Urashima isimli balıkçı, denizaltında bulunan bir sarayı ziyaret ediyor ve burada bulunan Prenses ile üç gün geçiriyor. Fakat üç gün sonra evine döndüğünde aradan 300 yıl geçtiğini ve tüm ailesinin unutularak evinin yıkıldığını görüyor. Balıkçı'ya Prenses tarafından verilen ve açılmaması söylenen kutuyu açtığında ise aniden yaşlanıyor. Yine modern zaman yolculuğu hikayeleri ise ilk olarak 18.yy'ın ilk yarısında İngiltere'de ortaya çıkıyor. Samuel Madden tarafından kaleme alınan 1733 tarihli Yirminci Yüzyıl Anıları adlı eser, İngiliz büyükelçilerinden Hazine bakanına kadar 1997 1998 yılları arasında yazılan mektuplardan oluşuyor. Mektuplar ise geleceğin dünyası hakkında bilgiler sunuluyor. Charles Dickens'ın 1843 yılında yazdığı Bir Noel Şarkısı adlı eseri, Ebeneezer Scrooge'nin gizemli hayaletler yardımıyla pek çok kez geçmişe ve geleceğe seyahat ettiğinde söz ediyor. Eserde büyükbaba paradoksuna benzer şekilde bu yolculuklarda herhangi bir etkileşim kurulamadığından bahsedilmekte. Ayrıca 1800'lü yıllardan sonra zamanda yolculuğa ilişkin pek çok hikayenin de anlatıldığı dikkat çekiyor.


Zayıf kuvvet, ya da zayıf nükleer kuvvet, pek çok parçacığın ve hatta pek çok atom çekirdeğinin kararsız olmasından sorumludur. Zayıf kuvvetin etki ettiği parçacık, bozunarak, kendisiyle akraba bir parçacığa dönüşür. Bu esnada bir elektron ile bir nötrino çiftini ortaya çıkartır. Enrico Fermi, 1930'ların ortasında zayıf kuvvet için genel bir formül buldu. Daha sonra teori, George Sudarshan, Robert Marshak, Murray Gell-Mann ve Richard Feynman tarafından geliştirildi. Kuvvet her parçacığa evrensel bir şekilde etki eder. Şiddeti her parçacık için aynıdır. Adından da anlaşılacağı üzere, kuvvet oldukça zayıftır. Zayıf kuvveti taşıyıcıları W+, W-'dir. Bu parçacıklar 1980'lerin başında bulunmuştur. Spinleri 1, kütleleri çok büyüktür. Ayrıca yüksüz akım taşıyıcısı Z0 da zayıf kuvvet taşıyıcılarından biridir. Zayıf kuvvet, ya da zayıf nükleer kuvvet, pek çok parçacığın ve hatta pek çok atom çekirdeğinin kararsız olmasından sorumludur. Zayıf kuvvetin etki ettiği parçacık, bozunarak, kendisiyle akraba bir parçacığa dönüşür. Bu esnada bir elektron ile bir nötrino çiftini ortaya çıkartır.