Elektromanyetizm elektromanyetik alanın fiziğidir. Elektromanyetik alan, elektrik alan ve manyetik alandan oluşur. Elektrik alanını durgun elektrik yükleri yaratır ve bu alan statik elektriğe veya bir elektriksel iletkende elektrik akımına neden olan elektrik kuvvetini oluşturur. Manyetik alan elektrik yüklerinin hareketi ile yaratılır ve bu alan manyetik kuvvetin oluşmasını sağlar. Manyetik alanda hareket eden elektriksel yük manyetik kuvvete mağruz kalabilir. Manyetik kuvvet oluşmasında görecelilik kuralı işler. Eğer iki yük aynı yönde ve aynı hızda hareket ediyorlar ise manyetik alan oluştursalar bile birbirlerine manyetik kuvvet oluşturamazlar. Elektromanyetizm terimi elektrik ve manyetik alanın birbiri ile yakın oluşundan ve bazı durumlarda onları ayrı düşünmenin imkansız olmasından dolayı ortaya çıkmıştır. Örnek olarak, elektromanyetik indüksiyon olarak bilinen manyetik alandaki değişimin elektrik alanında değişime neden olması gibi. Elektrodinamik terimi ise bazen elektromanyetizmin ve mekaniğin bir arada oluşunu belirtmek için kullanılır. Elektromanyetik alanın elektrik yüklü parçacıklara olan etkisini inceler.


1931 yılında Almanya'da elektron ışınlarının manyetik bobinler tarafından odaklanması ile ilk elektron mikroskobu yapıldı. Elektron mikroskobu yüksek vakum bölgesinde yer alır; hava molekülleri tarafından saptırılamaz. Elektron mikroskopları iki çeşittir. Bunlar: Transmisyon elektron mikroskobu ve Taramalı elektron mikroskobu . 1)Transmisyon Elektron Mikroskobu : Bu mikroskopta elektron ışını çok ince bir örneğe yönlendirilir. Elektron mikroskobunda, projeksiyon mercekleri olarak adlandırılan mercekler gerçek görüntüyü flouresans ya da fotografik film üzerine düşürmelidir, çünkü gözümüz elektron görüntüsünü doğrudan göremez. Tem için kullanılan örnekler çok ince olmalıdır. 10-20nm (100 atom kalınlığı) kadar ince örnekler özel yöntemlerle hazırlanabilmektedir. 2)Taramalı Elektron Mikroskobu : Daha kalın örnekler elektron ışınlarının yüzeyden yansıması ile incelenebilir. Bu inceleme SEM ile yapılabilmektedir. Elektron ışını örnek yüzeyine odaklanır ve örnek yüzeyini taramaya başlar. Işının örnek yüzeyini taramaya başlamasıyla yüzeyden yansıyan elektronlar örneğe göre birkaç yüz volt pozitif voltajda tutulan anot ile toplanır. Toplayıcı anottaki akım yükseltilir ve katot ışın tüpündeki mikroskop ışını ile eşzamanlı olarak taranan elektron ışınlarını değiştirmek için kullanılır. Bu nedenle katot ışın tüpü örneğin oldukça büyütülmüş olan görüntüsünü alır. SEM 'in ayırma gücü 10nm mertebesindedir.


Elektron, en küçük eksi elektrik yüküne sahip temel parçacık. Elektron kelimesi amberin Yunancadaki ismidir. Eski Yunanda, amberi ovuşturunca statik elektrikle yüklendiği biliniyordu. Atomun üç bileşeninden biri . Atomu maddenin en küçük birimi kabul eden kuram yoluyla, elektriğin taneciksel bir yapı içinde bulunduğu sonucuna varılır. En küçük elektrik yükü taşıyan bu taneciğin adı elektrondur. Bütün atomların dış bölümü elektron tabakalarından oluşur ve her tabaka çekirdekten uzaklığına göre K,L,M... gibi harflerle adlandırılır. Çevredeki elektronların sayısı ve konumu, söz konusu elementin kimyasal nitelikleriyle, özellikle değeri ile yakından ilintilidir. Birçok durumda, bu elektronlar maddeden çıkarılıp az ya da çok büyük bir hızla, bir elektrik alanıyla, harekete geçirilerek boşlukta yayılabilir. Boş bir tüple elde edilen katot ışınları; radyoaktif cisimlerin beta ışınları; ısgın metalleri etkileyerek çıkardığı elektrik, vb. Normal koşullarda elektronlar atomun artı yüklü çekirdeğine bağlı durumda bulunur. Nötr bir atomdaki elektronların sayısı, çekirdeki artı yüklerin sayısına eşittir. Ama bir atomda artı yüklerin sayısından daha fazla ya da daha az elektron bulunabilir. Bu durumda atomun toplam yükü eksi ya da artı olur; böyle yüklü atomlara iyon adı verilir. Bir atoma bağlı olmayan elektronlara serbest elektron denir. Belirli bir atomdaki elektronlar çekirdek çevresinde düzgün bir biçimde sıralanmış yörüngemsiler üzerinde dolanır. Elektronlar ile çekirdek arasındaki çekim kuvveti, elektronların kendi aralarındaki itme kuvvetine üstün geldiğinden, elektronlar normal koşullarda atoma bağlı kalır. Elektronları üzerinde dolandığı yörüngemsiler kendi aralarında kümelenerek kabukları oluştururlar. Çekirdeğe en yakın yörüngemsilerdeki elektronlar atoma en sıkı bağlı olanlardır. En dış yörümgemsilerdeki elektronlar ise çekirdekle aralarındaki öteki elektronların perdeleyici etkisi nedeniyle atoma en gevşek bağlı durumdadır. Elektronlar, atom yapısı içindeki hareketlerinde, atomun hemen bütün hacmini kaplayan dağınık bir eksi yük bulutu oluştururlar. Bu nedenle atomun büyüklüğünü elektronların atom içindeki diziliş biçimi belirler. Atomun, başka atomlar, parçacıklar ve elektromagnetik ışıma karşısındaki davranışını da elekronların bu diziliş biçimi belirler.


Elektronik cihazlar bir yandan gittikçe daha da güçlenip hızlanırken, bir yandan uzayın derinliklerinden gelen tehditle gittikçe daha fazla karşı karşıya kalıyor. Milyonlarca yıl önce uzaklardaki gökcisimlerinin yaydığı parçacıklar, bugün hassas elektronik aletlere zarar veriyor. Fransa'nın Marsilya kentindeki L2MP laboratuvarında çalışan araştırmacı Jean-Luc Autran, havacılık ve uzay uzmanlarının, uzun zamandır bildiği bu galaktik hadisenin, giderek küçülen ve karmaşıklaşan elektronik cihazlar açısından büyüyen tehdit olduğunu anlattı. Uzmanın açıklamasına göre, elektronik cihazlar ebatları küçüldükçe ve daha karmaşıklaştıkça uzaydan gelen kozmik dalgalar karşısında daha kırılganlaşıyor. Açıklamaya göre, galaktik parçacıklar, atmosferin üst tabakalarına çarpıp küçük parçalara bölünüyor, bu parçalar da havadaki diğer atomlara çarpıyor. Bu parçacık sağanağından ancak bir tanesi yeryüzüne ulaşabiliyor. Uzmana göre, deniz seviyesinde bir santimetrekareye saatte 10 nötron düşüyor. Bu rakam, uçakların gezindiği irtifalardaysa 10 bini buluyor. Uzman Autran, "Diz üstü bilgisayarınızı alıp uçakla Atlantik'i geçin. Seyahat sırasında bilgisayarınızın kilitlenip kalması kuvvetle muhtemeldir" dedi. Elektronik aletlerin arızalanmasında Güneş'in de parmağı var. Güneş parçacıkları, normal zamanda yeryüzüne ulaşacak takatten mahrum bulunuyor. Lakin zaman zaman meydana gelen Güneş patlamalarında durum değişiyor. Mesela, 2003 ekiminde gözlemlenen Güneş patlamasından sonra meydana gelen bilgisayar arızaları 55 kat artmıştı. "Artık çok daha az enerjiyle çok daha fazla bilgi depolanabiliyor" diyen Autran, entegre devrelerin hassasiyetinin yeni nesil ürünlerde iki kat arttığını ve mesela hızlı trenlerde, ABS fren sistemlerinde veya kalp pillerinde yazılımların esasını teşkil eden "0" ve "1" sisteminde gayriihtiyari olarak bir sayıdan diğerine geçildiğinde ortaya çıkacak sonucun felaket olabileceğini anlattı. Uzmanın açıklamasına göre, bu tehdide karşı koyabilmek isteyen uzay ve havacılık şirketleri, devre sayılarını gerekmese bile artırarak elektronik aletlerini "dayanıklı" kılmaya çalışıyor. Buysa pahalı bir yöntem. Autran ve ekibi, kozmik parçacıkların etkisini ölçmek için, geçen yıl dünyada eşi benzeri olmayan bir laboratuvar kurdu. Biri, Fransız Alplerinin 2500 metresinde, diğeri Marsilya'da, bir diğeriyse yerin 550 metre altında kurulan, birbirine bağlı üç tesiste, kozmik ışımanın yerlerini değiştirdiği "0" ve "1"ler tespit edilmeye çalışılıyor.


Teknoloji devriminin büyük bir açıklık içerisinde yaşandığı yıllar olan 20. yy devrini geride bıraktık, ancak o yıllara ait bilimsel ve teknolojik gelişmelerin meyvalarını daha yeni toplamaya başladık. 20. yy a ait çalışmaların büyük bir kısmını ise fizik çalışmaları oluşturmuştur. Özellikle fizik biliminin elektrik ile ilgili olan bölümleri büyük bir ivme kazanmış ve netice itibari ile de iç içe geçmiş teknik kavramlar ve alt kategoriler oluşmuştur. Teknoloji devriminin büyük bir açıklık içerisinde yaşandığı yıllar olan 20. yy devrini geride bıraktık, ancak o yıllara ait bilimsel ve teknolojik gelişmelerin meyvalarını daha yeni toplamaya başladık. 20. yy a ait çalışmaların büyük bir kısmını ise fizik çalışmaları oluşturmuştur. Özellikle fizik biliminin elektrik ile ilgili olan bölümleri büyük bir ivme kazanmış ve netice itibari ile de iç içe geçmiş teknik kavramlar ve alt kategoriler oluşmuştur.


Elektronlar çok çeşitli hızlara sahip olabilirler. Düşük Hız: Bir elektrik telinden akım geçerken içinde elektronların hareket ettiğini biliyoruz. Elektronların bir tel içindeki hızları birçok insanı şaşırtacak derecededir. Mesela 2 mm çapında 10 A akım taşıyan bir bakır teldeki elektronların hızı saniyede ortalama 0.024 cm civarındadır. Yüksek Hız: Bohr atom modelinde elektron çekirdeğin etrafında bir yörünge çizerek döner ve bu elektronun hızı yaklaşık saniyede 2,000,000 metredir. Yani ışık hızının % 1'i civarında. Çok Yüksek Hız: Bir çekirdek bozunmasında açığa çıkan beta parçacığının hızı ışık hızına çok yakındır (300,000,000 m/s). Bunun yanında büyük çekirdekli atomların en iç yörüngesindeki elektronların hızı da ışık hızına yakındır.


Düşülen yanlışlıklardan en büyüğü nötr cisme, yüksüz cisim denilmesidir. Elektriklenmenin kaynağı yükler, yüklerin kaynağı atomdur. Ancak atomun yapısı elektrostatik konusunun sonunda anlatılmakta. Bu da öğrencilere bilgiyi düzenli bir şekilde verilmemesini sağlıyor. Sürtünme ile elektriklenmeden önce dokunma ve etki ile elektriklenme anlatılmalı. Çünkü, sürtünme ile elektriklenme hem etki hem de dokunma ile elektriklenmeyi kapsıyor. Elektroskopu anlatmadan önce dokunma ile elektriklenmeden bahsetmek gerekiyor. Çünkü elektroskopun çalışma prensibi dokunma ve etki ile elektriklenme ile ilgilidir. Elektroskop bir cismin yüklü olup olmadığını, yükün cinsini tayin eden materyallerdir. Bu özellik konu anlatılırken vurgulanmalı. Pozitif yüklerin hareket etmediği konu anlatılırken vurgulanmalı, soruların çözümleri buna göre yapılıp, anlatılmalı. Bu hataya en çok etki ile elektriklenme konusunda düşülüyor. Elektriksel kuvvet verilmeden önce öğrencilerde kuvvet, en önemlisi vektörel büyüklük kavramı ölçülmeli, seviyeye göre bu konular öğrencinin belleğine oturtulmalı. Buna dikkat edilmezse belki de bu konular hakkında hiçbir fikri olmayan öğrencinin ezbere yönelmesini sağlar. Bunların sonucunda öğrenci elektriksel kuvvet hakkında yorum yapamaz, hiçbir şey öğrenemez. Düşülen yanlışlıklardan en büyüğü nötr cisme, yüksüz cisim denilmesidir.


Bilim adamları, insandaki en büyük kromozom olan ve hayatın kitabı olarak adlandırılan kromozom-1'in şifresini çözdü. 1990'lardan beri yürütülen projenin başkanı Dr. Simon Gregory, 3 bin 141 genin bulunduğu kromozom-1'in kanser, Alzheimer ve Parkinson gibi 350 hastalıkla bağlantılı olduğunu söyledi. Gregory, insan genlerini ve DNA zincirini belirlemeyi amaçlayan proje için, "bu başarıyla İnsan Genleri Projesi'nde bir cilt tam anlamıyla bitirilmiş oluyor" dedi. Kromozom-1'in genetik şifresinin çözülmesiyle elde edilen bilgiler, kanser, otizm, zihinsel ve diğer hastalıkların teşhis ve tedavisinde kullanılabilecek. İnsan genomunda yaklaşık olarak 20-25 bin arasında genin bulunduğu tahmin ediliyor. Kromozom-1'in şifresinin çözülmesiyle de binden fazla yeni gen tespit edildi. Dr. Gregory, bundan sonra yeni aşamaya geçerek, genlerin yaptıklarını ve birbirlerini nasıl etkilediklerini bulmaya çalışacaklarını belirtti. Kromozom-1'in genetik haritasının şu anda yarık damak ve dudak geninin bulunmasında kullanıldığını belirten Gregory, bunun yanında insanların genetik değişimine neyin neden olduğunu anlamakta da kullanılacağını ifade etti. Her canlı gibi insan da, her türlü yaşam biçiminin en küçük birimi olan hücrelerden meydana gelir. Her hücre bir sitoplazma ve çekirdekten meydana gelir. Çekirdeğin içinde ise kromozom adı verilen ipliksi parçalar bulunur. Kromozomlar, elektron mikroskobunda I, V, J harfleri gibi biçimlerde görünür. Kromozomların sayısı canlı türlerinde değişiklik gösterir. Örneğin sirke sineğinde sekiz, kurbağada 26, farede 42, köpekte 78 kromozom vardır. İnsanın kromozom sayısı ise 46'dır. 22'si çift otozom kromozomdur. İnsan hücresinde bir çift de eşey kromozomu bulunur ve toplam sayı 46 eder. Kromozomlar, molekül yapıları çok iyi bilinen DNA zinciriyle histon denilen protein zincirinden oluşur. DNA zincirleri de özgül proteinleri sentezlemekle görevli gen adı verilen birimlerden oluşur. İnsanın genetik şifresinde yüzde 8'lik bir kısmı oluşturan kromozom-1, diğer kromozomların yaklaşık iki katı gen içeriyor.


Finlandiya Teknoloji Ödül Kurumu tarafından konan ve bu yıl ilk kez verilen 1 milyon euro (yaklaşık 1.6 trilyon lira) tutarındaki ödülün gerekçesi olarak World Wide Web'in insan hayatının kalitesini doğrudan doğruya artıran, insani değerlere yaslanan ve sürdürülebilir ekonomik kalkınmayı teşvik eden bir buluş olduğu vurgulandı. Dünyaca ünlü Massachusetts Institute of Technology'de öğretim üyesi olarak çalışan 48 yaşındaki Berners-Lee, dünyayı saran ağı 1991 yılında kurmuş ve birçok kişiyi zengin eden bu icadından hiç para kazanmamıştı. İcadını paraya tahvil etmekten kaçınan Berners-Lee, halen, İnternet'in küresel işbirliği ve ifade özgürlüğünü güçlendiren bir ortam olarak kullanım olanaklarını genişletmeye çalışan kar amacı gütmeyen bir kuruluş olan World Wide Web Consortium'un (W3C) başkanlığını yürütüyor.


İkili bir sisteme ait yıldız , Güneş'in kütlesinin tam 114 katına sahip. Astronomlar güneşin 150 katı kadar kütleye sahip yıldızlar olabileceğini öngördülerse de ilk defa 100 katı kütle barajını geçen bir yıldız keşfedildi. Daha önceki rekor, güneşin 83 kat kütlesi ile başka bir yıldıza aitti. A1 olarak isimlendirilen yıldız, genç bir yıldız kümesi olan NGC 3603'ün kalbinde yer alıyor. Dünya'dan yaklaşık 20.000 ışık yılı uzaklıkta bulunan A1'in eşinin ağırlığı ise güneşimizin 84 katı. A1 ve eşinin, VLT ve Hubble teleskoplarının yörüngeleri incelenmesi sonucunda ağırlıkları ölçülebildi. Güneş'in 150 katı barajının nedeni, bu kütleden fazlasına sahip olan yıldızların, dışa doğru yarattıkları basınç ile çekim kuvvetlerinin birbirlerini dengeleyemeyeceği ve yıldızın kararsız bir durumda olacağı şeklinde açıklanıyor. Ancak evrenin erken dönemlerinde güneşin yüzlerce katı kütleye sahip yıldızların var olduğuna inanılıyor. Çünkü yıldızların dışa doğru yarattıkları basıncın oluşmasını sağlayan daha ağır elementlerin henüz ilk kuşak yıldızların çekirdeğindeki nükleer füzyon sonucu oluşmaya başladığı düşünülüyor. Keşif, Kanada Astronom Birliği yıllık toplantısında açıklandı.


İspanyollar, dünyanın en güçlü teleskopunu ülkenin güneybatısındaki Kanarya Adaları'nda hizmete soktu. İlk gözlem Kuzey Yıldızı'na bakılarak yapılacak. Yapımına 2000 yılında başlanan ve yaklaşık 130 milyon euroya malolduğu belirtilen Kanarya Adaları Büyük Teleskopu'nun finansmanının, Grantecan şirketi, Bilim ve Eğitim Bakanlığı ile Kanarya Adaları Özerk Yönetim hükümeti tarafından karşılandığı bildirildi. La Palma Adası'nın 2 bin 400 metre rakımlı "Roquede los Muchachos" doruğunda kurulu teleskop, dün gece İspanya Veliaht Prensi Felipe'nin katılımıyla yapılan törenle hizmete açıldı. 10.4 metre çapında dev aynası bulunan teleskopta 36 adet altıgen bal peteği ayna bulunuyor. Bunların 12'si yerleştirilmiş durumda, 24'ü de bir yıl içinde yerleştirilecek. "Gran T Can" adı verilen teleskobun, ebat olarak 1990'lı yıllarda kurulan Hawai'deki iki teleskoptan sonra dünyanın en büyük 3'üncü teleskopu olduğu ancak diğerlerine göre daha güçlü olduğu bildirildi. Teleskopun, 1 yıl içinde tüm bilimsel çalışmalar için kullanılabileceği ve "Ay'da yanan bir mumu dahi gösterebileceği" açıklandı. Teleskopla ilk gözlem Kuzey Yıldızı'na bakılarak yapılacak. ABD ve Meksika hükümetlerinin yoğun katkıda bulunduğu Kanarya Teleskopu'nun inşasında 100'e yakın firma çalıştı, bin uzman görev aldı.


Evet gerçekten de öyle. Evrende dört temel kuvvet bulunmakta: Güçlü Nükleer Kuvvetler, Elektromanyetik Kuvvetler, Zayıf Nükleer Kuvvetler ve Kütle Çekim Kuvvetleri. Bu kuvvetlerden en güçlü olanı güçlü nükleer kuvvetler dir, bu kuvvetler çekirdekte bulunan nükleonları bir arada tutmaktan sorumludurlar. Bu kuvvetlerden 100 kat daha zayıf olan ikinci en güçlü kuvvet, elektromanyetik kuvvettir. Elektromanyetik kuvvetler günlük yaşamda karşı karşıya olduğumuz en güçlü kuvvettir. Zayıf nükleer kuvvetler pek çok parçacığın ve hatta pek çok atom çekirdeğinin kararsız olmasından sorumludur. Radyoaktivite bu kuvvetlerin sonucudur. Zayıf nükleer kuvvetler elektromanyetik kuvvetlerden 10 milyar defa daha zayıftır. Saydığımız bu dört temel kuvvetin en zayıfı ise kütle çekim kuvvetidir. Kütle çekim kuvveti elektro manyetik kuvvetlerden 10000 milyar defa daha zayıftır. Eğer kütleçekim kuvveti, ve dolayısı ile yerçekimi kuvveti elektromanyetik kuvvetlerden daha güçlü olsaydı bu günlük yaşamımızda bizi nasıl etkilerdi? Bu konudaki görüşlerinizi buraya yorum olarak yazabilirsiniz.


Amerikalı ve Avrupalı araştırmacılar 4 yıllık çalışmanın ardından, 19. yüzyılda bulunan en karmaşık matematiksel yapılardan birinin sırrını çözdüler. E8'in şifresinin çözülmesi için bilgisayarda yapılan hesaplamalar 60 gigabyte yer kapladı! Amerikan Matematik Enstitüsü'nün açıklamasında, Amerikalı ve Fransız matematikçilerden oluşan grubun, Norveçli matematikçi Sophus Lie tarafından 1887'de bulunan ve Lie grubu adı verilen matematiksel yapının E8 adlı bölümünün sırrını çözdüğü belirtildi. Amerikan Matematik Enstitüsü Bilim Komisyonu Başkanı ve Princeton Üniversitesi Matematik Profesörü Peter Sarnak, Lie'nin simetriyi incelerken bulduğu bu matematiksel yapının sırrının anlaşılmasının çok önemli bir gelişme olduğunu belirtti. Sarnak, bu sayede, bilgisayarla karmaşık problemlerin çözülmesi için yapılan hesaplamaların kolaylaşacağını ifade etti. E8'in sırrının anlaşılmasıyla, cebir, geometri, sayı kuramları, fizik ve kimya alanında ilerleme kaydedileceğini belirten Sarnak, E8'in şifresinin çözülmesinin gelecek nesillerin matematik ve fizikçileri için çok büyük imkanlar sağlayacağını söyledi. 4 yıl boyunca süren araştırmaları yürüten ekibin başında bulunan, Maryland Üniversitesi Matematik Profesörü Jeffrey Adams da 100 yıldan uzun zaman önce bulunan E8'i, bugüne kadar kimsenin anlayamayacağını sanıyorduk dedi. Bilim adamları, E8'in gizeminin çözülmesini sağlamak için yapılan tüm hesaplamaların kağıda yazılması halinde, bu kağıtların Manhattan büyüklüğünde bir bölgenin yüzölçümüne denk geleceğini söylediler. Bilim adamları, sırrı çözmek için yeni matematik tekniklerinden ve bilgisayarların sadece birkaç yıl önce geliştirilen hesaplama kapasitesinden faydalandıklarını belirttiler. E8'in şifresinin çözülmesi için bilgisayarda yapılan hesaplamaların 60 gigabyte yer kapladığı kaydedildi. 1842'de doğan Norveçli matematikçi Sophus Lie, cebirsel değişmezler ve diferansiyel denklemler kuramlarına önemli katkılarda bulunmuştu. Lie 1899'da 57 yaşında öldü.


Andromeda ve Delphinus galaksilerinde keşfedilen gezegenlere Wasp-1b ve Wasp-2b adı verildi. Wasp-1b, Dünya'dan 1.000 ışık yılı Wasp-2b ise 500 ışık yılı uzaklıkta bulunuyor. Astronomlar Güneş Sistemi dışındaki dev gezegenlere, aşırı sıcak gaz kütleleri oldukları için 'Sıcak Jüpiter' benzetmesi yapıyor. Wasp-1b ve Wasp-2b, orijinal Jüpiter'den farklı olarak kendi yıldızlarına daha yakın duruyorlar. Jüpiter, Güneş'ten 700 milyon km uzaklıkta bulunurken, söz konusu yeni gezegenler kendi yıldızlarına sadece birkaç milyon km uzaklıktalar. Jüpiter'in 1 yılı 12 Dünya yılı iken, Wasp-1b ve Wasp-2b yıldız etraflarında dönüşlerini yaklaşık 2.5 Dünya gününde tamamlıyor. Kendi yıldızlarına çok yakın olmaları nedeniyle 'Sıcak Jüpiter' denen gezegenler oldukça sıcaklar. Şimdiye dek bilinen 200 'Sıcak Jüpiter'e kıyasla, Wasp-1b ve Wasp-2b, bilinen en sıcak olanları. Wasp-1b'nin sıcaklığının 1.800 santi grat olduğu ölçüldü. Avrupa kökenli bir bilim projesi olan SuperWasp Kanarya adalarında bulunan La Parma gözlemevi ile Güney Afrika'daki Sutherland Gözlemevi'nden oluşuyor. Bu iki gözlemevinde kurulu teleskop robotlar geceleri gökyüzünü tarayarak binlerce yıldızı gözlemliyor ve ışık yansımalarındaki oynamalardan muhtemel gezegenleri tespit etmeyi hedefliyor. Bilim insanları, keşfi yapılan gezegenleri bulmak için 1.1 milyon adet yıldızı taradı.


Atmosfere karbondioksit ve diğer sera etkisi yaratan gazların salınması hemen yarın durdurulsa bile küresel ısınma durmayacak. NASA, geçtiğimiz şubat ayında 1800 yılından bu yana yaşanan en yüksek sıcaklık değerlerinin 2005 yazında oluşacağı tahmininde bulunmuştu. Bilim adamları, sıcaklık artışının daha önceki yıllarda olduğu gibi küresel ısınmadan kaynaklandığının altını çiziyor. Küresel ısınmanın etkilerinin arasında sıcaklık artışının yanısıra aşırı yağış ve su baskınları da yer alıyor. İki ayrı bilim adamı grubunun yaptıkları araştırmalara göre, karbondioksit ve diğer kirleticilerin atmosfere salınmasının hemen yarın tamamen durdurulması halinde bile küresel ısınma tamamen durmayacak, sadece yavaşlayacak. Bilim adamlarının yaptıkları bilgisayar simulasyonlarına göre, deniz seviyesi bugüne kadar yükseldiğinden daha fazla yükselecek, kuraklıklar, fırtınalar ve sıcak hava dalgaları daha sert hale gelecek. Colorado'daki 'National Center for Atmospheric Research'da yapılan araştırmalara göre bu tür gazların atmosfere salınmasının durdurulması veya yavaşlatılmasında ne kadar geç kalınırsa, iklim değişiklikleri de o kadar fazla olacak. Bangladeş sular altında Küresel ısınma sonucunda Grönland'daki buz kütlesi tamamen erirse deniz seviyesi yedi metre, Antarktika'nın batısındaki buz kütlesi erirse beş metre daha artacak. Bu seviyeler, Florida, Bangladeş ve Manhattan gibi bölgelerin büyük bölümünün sular altıda kalması için yeterli olacak.


Bilim adamlarının evrenin ilk döneminde şimdiye kadarki en uzak gama ışını patlamasını gözlediği bildirildi. Kozmik patlama olan gama ışını patlamasının GRB 050904 olarak adlandırıldığı ve geçen eylül ayında ABD, Japonya ve İtalya'daki gökbilimciler tarafından Amerikan Uzay ve Havacılık Dairesi'nin Swift uydusu yoluyla keşfedildiği belirtildi. Palermo'daki Ulusal Astrofizik Enstitüsü'nde görevli gökbilimci Giancarlo Cusumano, Nature dergisinde yayımlanan raporda, gama ışını patlamasının evren henüz 890 milyon yaşındayken 12.8 milyar yıl önce meydana geldiğini söyledi. Patlamanın, bilim adamlarına evrenin ilk evresi hakkında ipuçları verebileceğini belirtilen raporda, bunun, hem yıldızların Büyük Patlama'dan sonraki bu kısa zaman aralığında oluştuğu hem de yıldızların gelişmesi ve kara deliklere dönüşmesi için yeterli sürenin geçtiği anlamına geldiği kaydedildi. Bazıları çok büyük yıldızların ölümüne işaret eden gama ışını patlamaları, çok uzaktaki nesnelerden gelen ışığın dünyaya ulaşması milyarlarca yıl alabildiğinden çok parlak oluyor ve çok uzakta meydana gelseler de gözlenebiliyorlar.


Gökbilimciler, Dünya'dan 13 milyar ışık yılı uzakta şimdiye dek tespit edilen en uzak kuasarı keşfetti. Merkezinde aşırı derecede yoğun bir karadelik bulunan kuasarlar, birer galaksi olarak kabul ediliyor. Fransa'nın Bilimsel Araştırma Merkezi'nden yapılan açıklamada, Hawaii'deki Mauna Kea'da kurulu teleskop kullanılarak Kanada'nın Ottawa Üniversitesi'nde bir ekip tarafından yapılan gözlemle keşfedilen kuasara "CFHQS J2329-0301" adı verildiği belirtildi. Bu gözlem sırasında çok uzakta üç kuasar daha keşfedildiği ve tüm bu kuasarların, 13.7 milyar yaşında olduğu tahmin edilen Evren'in en eski cisimleri olduğu kaydedildi. Kanada Gökbilim Vakfı'nın yıllık konferansı sırasında sunulan bu keşifler, Astronomical Journal dergisinin gelecek sayısında da yayımlanacak. Kuasarlardaki karadeliği çevreleyen madde, diğer maddeleri buraya çektiği, ısındığı ve çok parlak hale geldiği için çok uzaktaki kuasarları gözlemleme olasılığı artıyor.


Astronomlar, ışığı Dünya'ya 13.5 milyar yılda ulaşan en uzak gökadaları saptadı. Londra'da İngiltere Kraliyet Astronomi Derneği'ne buluşu sunan Richard Ellis ile öğrencisi Dan Stark, keşfin, Hawaii'de Mauna Kea yanardağı tepesinde 4 bin 205 metre rakımda kurulu olan Keck Teleskopu ile yapıldığını söyledi. Astronom Ellis, Reuters ajansına telefonla yaptığı açıklamada, Keck İkiz Teleskopu'nun 10 metre çapındaki en büyük gözlemevi aynası sayesinde 13.5 milyar yıl önce, evren tahmini 500 milyon yaşındayken saptanan galaksilerin fotoğraflarının çekildiğini anlattı. Ellis'in hatırlattığı kurama göre kainat, 'Büyük Patlama' denilen sonsuz küçük ve sıcak noktadan genişleyerek ilk 300 bin yılda aşırı sıcak evresinin sonunda karanlık milyon yıllara geçti ve hidrojen atomu parlayan yıldızları doğurmaya başladı. Ellis, "Mazimizde evrenin doğuş evlerine, kökenlerimize tanık olmaya çalışıyoruz. Heyecan verici husus bu" dedi. Işık hızı saniyede 300 bin km. Astronomide 1 ışık yılı 9.5 trilyon km.


Geçtiğimiz yıl Hubble uzay teleskopu ve Chandra X ışını gözlemevinden alınan verilere göre evrenin bugüne kadar keşfedilen en yoğun gökadasının bulunduğu söylenmekteydi. Yaklaşık 54 milyon ışık yılı uzaklıkta yer alan M60-UCD1 gökadası, M60 gökadası ile komşu konumunda yer alıyor. Chandra ve Hubble uzay teleskopu ile elde edilen görüntü oldukça ihtişamlı görünürken Chandra'dan alınan görüntüde çift yıldızlar, karadelik ve nötron yıldızı, Hubble 'da ise komşu gökadalar görünüyor. Oldukça fazla sayıda yıldız içeren M60-UCD1, ultra yoğun cüce gökada olarak tanımlanmaktadır. Kendi türü içerisinde bilinen en parlak gökada olan UCD1, Dünya çevresinde bulunan yakın yıldız sayısının 15000 katı kadar yıldız içermekte ve yıldızlar Samanyolu'na göre 25 kat daha az uzaklıkta yer almaktadır. M60-UCD1 üzerinde yapılan ve Chandra'dan elde edilen verilerde parlak bir X ışını kaynağına sahip olduğu görülmüş ve bu kaynağın yaklaşık 10 milyon güneş kütlesine sahip olan bir dev karadelik tarafından oluşturulabileceği düşünülmüştü. 2013 verilerine göre UCD1'in bu yapıda olduğu düşünülürken bugün güncellenen verilerde UCD1'in dev süpermasif bir karadelik içerdiği belirlenmiştir. Hubble uzay teleskopundan elde edilen verilere göre kendi türü içerisinde en küçük cüce galaksi olarak nitelendirilen M60-UCD1'de süpermasif karadelik bulunmuştur. Bu keşif ile evrenin oluşumu ve geçmişine yönelik yeni soru işaretleri açığa çıkarken cüce gezegenin merkezinde yer alan karadeliğin samanyoluna oranla 4 kat büyük olduğu belirlenmiştir. M60-UCD1, 140 milyona yakın yıldız içerirken 300 ışık yılı genişliğe sahip bir alanda bulunmaktadır. Cüce galaksi olarak bilinen M60-UCD1'in X ışını kaynağı olmasında merkezinde bulunan dev süpermasif bir karadelik etkili olmaktadır. Çoğunlukla bu tür bir karadeliğin daha büyük galaksilerde olduğu düşünülürse bu boyutta bir galakside, büyük bir karadeliğin varlığı merak uyandırmıştır. İhtimaller üzerine yapılan konuşmalarda ise cüce galaksinin 10 milyar yıllık dev bir galaksi iken M60 galaksisine çöktüğü ve pek çok yıldızını kaybettiği söylenmektedir. Astronomlar tarafından M60 ve M60-UCD1 galaksilerinin karadeliklerinin birleştiği düşünülürken bu durum inanılmaz olarak nitelendiriliyor.


Satürn'ün iç uydusu kartopu Enceladus'ta hayatın öz kaynağı su bulunduğuna dair gözlemler giderek kuvvetleniyor. LONDRA Almanya'nın güneybatısında Baden-Württemberg eyaleti Heidelberg kentindeki Max Planck fen bilimleri araştırma kurumundan astrofizikçi Sascha Kempf, Reuters ajansına demecinde, Enceladus'ta mevcut olabilen O derece sıcaklığın hem don, hem erime, hem buharlaşma için kritik değer taşıdığını, bu yüzden Satürn'ün uydusundan yükselen buhar bulutunun görülebileceğini, bunun yakından değerlendirileceğini anlattı. Avrupa Uzay Kurumu ile ABD'nin Ulusal Havacılık-Uzay Dairesi NASA'nın ortak programı tek seferlik en pahalı projesi olan 3 milyar 600 milyon dolarlık Cassini uydusu, mart ayında Enceladus'un 50 km yakınından geçecek. Bu olağanüstü yakınlaşma sayesinde fizikçiler ve kimya uzmanları, Enceladus'un püskürttüğü ancak kütleçekiminden yüzeye yakın kalan bulutu daha iyi anlayacak ve su kanıtı için daha derin saptamalarda bulunabilecek. İngiliz gökbilimci William Herschel, Enceladus'u 1789'daki gözlemlerinde buldu. NASA, iki yıl önceki açıklamasında Enceladus'ta su bulunabileceğini açıklamıştı. Güneş Sistemi'nde Mars, Jüpiter'in uydusu Europa ve Enceladus doğrudan su kanıtı taşıyan üç gökcismi. NASA'nın iki yıl önceki açıklamasında, Cassini, Enceladus'ta, ABD'nin Wyoming, Montana, İdaho eyaletlerini kapsayan Yellowstone Milli Parkı'ndakilere benzeyen gayzerler bulunduğunu gösteren işaretler tespit etti demişti. Cassini seferinden sorumlu bilim adamlarından Carolyn Porco, Böylesine küçük ve soğuk bir gökcisminde sıvı halde su bulunduğunu gösteren delillere sahip olduğumuzu sanıyorum dedi ve suyun varlığının, bu esrarengiz ayla ilgili soruları artırdığını belirtti. Cassini, 1997'de fırlatıldıktan sonra 2004 yılının temmuzunda Satürn'ün yörüngesine girmişti. Cassini, halen Satürn'ü 4 yıl daha gözlemleme gücüne sahip. Enceladus'un milyarlarca yıl önce oluşumundan hemen sonra içindeki radyoaktif bozulmadan kaynaklanan ısının, bugün yüzeyinden fışkıran gayzerlerin nedeni olabileceği ve bunun da yaşam için gerekli ortamı sağlayabileceği görüşü geçen yıl da ortaya atıldı. ABD'nin Texas eyaletinde her yıl düzenlenen Ay ve Gezegen Bilimleri Konferansında dün sunulan bildiride, Cassini uzay aracının gönderdiği ve Enceladus'un sıcak bir bölgesinden çıkan gayzer benzeri oluşumu gösteren ilginç fotoğrafların incelendiği belirtilerek, araştırma sonucunun, yüzey sıcaklığı eksi 201 santigrat derece civarında olan Satürn'ün ayının iç kısmında ilkel yaşam için uygun ortam olabileceğini gösterdiği kaydedildi. Bilim adamları, yeni geliştirdikleri bir modelle Enceladus'un içindeki ısının, eskiden meydana gelen bir radyoaktif bozulmadan kaynaklandığını ve bunun da Satürn'ün ayının sıcak güney yarıküresindeki su buharı bulutu ve periyodik buz kristali rüzgarlarının açıklaması olabileceğini belirtti. Icarus gökbilim dergisinde yayımlanmış kurama göre, Enceladus 4,5 milyar yıl önce alüminyum ve demir radyoaktif izotopları içeren kaya ve buz karışımı olarak oluştu. Birkaç milyon yıl sonraki dönemde, iki radyoaktif elementin hızlı şekilde bozulması merkezdeki kayalık çekirdeğin mantodaki buz örtüsüne yaklaşmasıyla sonuçlanan sıcak patlamasına yol açtı. Zamanla çekirdekteki bozulmadan geriye kalanlar da Enceladus'un içinde eridi. Cassini, adını, İtalyan asıllı Fransız astronomu Gian Domenico Cassini'den alıyor ve üç kuşak baba-oğul-torun astronom Cassiniler'in hatırasını yaşatıyor. Fransızca adı Jean-Dominique Cassini olan, 8 Haziran 1625'te Perinaldo-Cenova Cumhuriyeti'nde doğan ve 14 Eylül 1712'de Paris'te ölen Domenico Cassini, Satürn'ün A ve B halkaları arasındaki karanlık aralığı keşfetmiş ve gezegenin dört uydusunu belirlemişti. Cassini adı, aynı zamanda, Satürn gezegeninin uydularının yörüngesel hareketlerinin cetvellerini ilk olarak derleyen, Gian Domenico Cassini'nin oğlu Jacques Cassini (1677-1756) ile Jacques Cassini'nin oğlu Cesar-François Cassini de Thury'nin (1714-1784) adlarına gönderme yapıyor. Baba ve oğul Cassini, halef-selef Paris Gözlemevi'nin yöneticiliğini yaparken, torun III. Cassini, astronominin yanı sıra çalışmalarını jeodezi ve topografya alanlarında yönlendirdi. Cassini uzay aracının Satürn'ün en büyük uydusu gizemli Titan'a Ocak 2005'te inen Huygens sondasının adını aldığı Flaman fizikçi, matematikçi ve astronom Lahey doğumlu Christiaan Huygens (1629-1695), ışığın dalga kuramını bulmuş, Satürn'ün halkalarının gerçek biçimini keşfetmişti. Huygens, böylece dinamik bilimine özgün katkılarda bulunmuştu. Çapı Yer'in yarıçapının yarısından az olan (5 bin 150 km) Titan'ı 1655'te Huygens buldu.


NASA, Uluslararası Uzay İstasyonu'na doğru yola çıkacak olan Endeavour'un geri sayımını başlattı. Mekik Perşembe günü TSİ 01.36'da fırlatılacak. CAPE CANAVERAL Amerikan Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi NASA, Florida Cape Canaveral Uzay Üssü'nden Uluslararası Uzay İstasyonu'na fırlatılacak olan Endeavour uzay mekiğinin geri sayımını başlattı. Perşembe günü TSİ 01.36'da fırlatılması planlanan Endeavour'un fırlatılacağı saatlerde, havanın uçuşa uygun olduğu açıklandı. Endeavour mürettebatı, UUİ'de geçireceği 11 gün boyunca, istasyonun sürmekte olan genişletilme projesiyle ilgili çalışmalar yapacak. Mekikte geçen hafta yapılan kontrollerde, basınç odasında ufak bir hava kaçağı tespit edilmiş ve hava kaçağının nedeninin, 'küskün' bir NASA çalışanının bilgisayara yaptığı sabotaj olduğu saptanmıştı. Atlantis uzay mekiğinden alınan yedek parça ile tamirat yapılmıştı. Üst düzey bir NASA müdürü, mekiğin bütün parçalarını kontrol ettiklerini ve başka hiçbir sorun olmadığını belirtti. NASA ayrıca astronotların fırlatıştan 12 saat öncesine kadar alkollü içecek tüketmemeleri prensibini yasalaştırdı. Endeavour ekibinde NASA'nın ilk eğitimci astronotu Barbara Morgan da bulunuyor. Morgan, 1986'da Challenger'ın içinde hayatını kaybeden Christa Mc Auliffe'in yedeğiydi.


Dışarıda yer alan otomobillere baktığımız zaman, bir hareketin olduğu ve otomobilin eksoz denilen kısmından dumanın çıktığını görürüz. Diğer taşıt araçlarının da aynı şekilde hareket ettiklerini ve eksozlarından dumanların çıktığını görmekteyiz. Evde kullandığımız araçlarında çalışması için bir prize ihtiyaç duyarız. Bu aletler ya hareket sağlamakta , ya da ses sağlamaktadır . Ne şekilde olursa olsun, araçlar çalışabilmek için bir enerjiye ihtiyaç duyarlar. Bu enerji otomobil örneğinde olduğu gibi ya benzinden sağlanmakta ya da evdeki araçlar örneğinde olduğu gibi elektrikten temin edilmektedir. Amaç ise var olan bir enerji şeklini, istediğimiz kullanılabilir enerji şekline çevirmektir. Benzinde yer alan kimyasal bağlar koparılarak hareket enerjisi sağlanmakta ve otomobiller hareket ettirilmektedir. Aynı şekilde, elektronların hareketi ile sağlanan elektrik enerjiside evdeki araçlarımızda ya harekete ya sese ya da başka bir şeye dönüştrülmektedir. Hakeza, elektriğin üretimide enerjinin şekil değiştirmesi olarak ifade edilebilinir... Termik ya da nükleer santrallerdeki enerji şekilleri, değişime uğratılarak elektrik enerjisine çevrilmektedir. Burada ya ısı enerjisi çevrilmekte ya da hareket enerjisi çevrilmektedir. Hareket enerjisi ise daha çok barajlardaki sudan elde edilerek, bu enerji biçimi elektrik enerjisine çevrilmektedir. Aynı biçimde, rüzgar enerjisinden de elektrik enrjisi üretilebilmektedir. Rüzgar enerjisi sadece elektrik enerjisi üretiminde değil, aynı zamanda yal değirmenlerinde buğday üretimi konusunda da faydalı olup, hareket enerjisine çevrilerek buğdayların öğütülmesi sağlanmaktadır. Nükleer enerji adını verdiğimiz enerji şekli de değişime uğratılarak kullanılabilinir enerji haline çevrilebilmektedir. Bu yolla elektrik üretilebilmekte ve yeni çalışmalar sayesinde ısıtma konusunda devrim oluşturulmaktadır. Yukarıda anlattığım ifadelerden anlayabileceğimiz bir sonuç; enerji vardan yok, yoktan var olmaz, sadece şekil değiştirir. Ya hareket elektriğe, ya ısı elektriğe, ya potansiyel kinetiğe... bu örnekleri çok fazla bir şekilde uzatmamız mümkündür. Enerjinin kullanıldığı süre içerisindeki birimi, o makinenin toplam enerji harcamasını ifade etmektedir. Bu kullanılan enerjinin toplam süreye bölümü ise, bize o makinenin gücünü vermektedir. Size bu olayı basit bir örnek ile ifade etmek isterim... iki ampulu ele alalım, bu ampullerden birisi 100 watt ve diğeri 120 watt olsun. Bu ifadeler, ampullerin gücü olup, birim zamanda yaktıkları elektrik enerjisini ifade etmektedir. Eğer siz bu ampulleri belli bir zaman diliminde yakarsanız, güç ile zamanı çarptığınız zaman toplam kullanılan enerji miktarını bulmuş olursunuz. Bu ifadeyi kitaplarda yazan ve formülüze edilmiş şekli ile kullanırsak; güç= enerji/ zaman diyebiliriz. Bunu enerji olarak ifade edersek; enerji= güçzaman ifadesini kullanabiliriz. Nükleer enerji adı verilen ifade ise bambaşka özellik göstermektedir. E=mcc ile ifade şeklini bulan enerji şekli, atomda yer alan enerjinin büyüklüğünü ifade etmemiz için yeterlidir. Dünya'da artan insan nüfusu ve buna bağlı olarak azalan enerji kaynakları insanları başka kaynaklara yönlendirmiştir. Bunlardan en bariz olanları ise güneş ve hidrojendir. Güneş enerjisi ile çalışan araçlar kullanılmakta, hesap makinelerinde güneş pilleri kullanılmakta ve bir çok enerji gerektiren yerde kullanımı devam etmektedir. Hidrojenin kullanımı ise platin çubuklar ile oluşturulan düzeneklerdeki soğuk füzyon tepkimeleri ile sağlanmaya çalışılmakta, oksijen ile yakılma sonucu oluşan daha düşük düzeydeki enerji modelleri ile de araçlar hareket ettirilmektedir.


İş yapabilme yeteneğine enerji denir. Bir cisim veya sistem iş yapabiliyorsa enerjisi var demektir. Hareket eden bir cisim, sıkıştırılmış bir yay, barajda toplanan su enerjiye sahiptir. Bir cismin veya sistemin iş yapabilmesi için enerjiye ihtiyacı vardır. Bu nedenle iş ve enerji birimleri aynıdır. Enerji, iş gibi sayısal bir büyüklük olup, vektörel değildir. Birimleri c.g.s de erg, S.I. de joule, M.K.S de kgm dir. İş kuvvet vektörü ile konum vektörünün skaler çarpımına eşittir ve de skaler bır niceliktir. Boyut analizi yaptığımızda ışın biriminin newton.metre olduğunu görüyoruz. SI birim siteminde bu joule olarak adlandırılıyor. Cisme etkiyen kuvvetin hareket doğrultusunda olan bileşeni iş yapmaktadır. Birim zamanda yapılan işe güç denmektedir. İş/zaman bağıntısıyla güç bulunabilir. Barajdaki suyun, masa üzerindeki bir kitabın, gerilmiş bir yayın, hareket halindeki bir cismin enerjisi vardır. Enerji iş yapabilme yeteneğidir. Enerjisi olan sistemler iş yapabilme yetisine sahiptirler.


Ortaöğretimden itibaren öğrendiğimiz kurallardan ilki enerjinin tek yönde iletilemeyeceği yani zaman tersinme simetrisine sahip olduğudur. Fizik yasalarında da geçerli bir kural olan zaman tersinme etkisi zamanın tersine çevrilmesi durumunda fiziksel etkinin de tersine döneceğini söylemektedir. Bir enerji örneği olarak ses basınç değişimi olup canlıların işitme organları tarafından algılanabilen titreşimlerdir. Fiziki olarak sesin tanımlanmasında katı, sıvı ya da gaz ortamda meydana gelen düzensizlik tanımlaması yapılmaktadır. Moleküllerin titreşmesi ile oluşan bu enerji ancak maddesel bir ortamda yayılabilmektedir. Burada ele alacağımız konu sesin tek yönde iletiminin mümkün olup olmadığıdır. Yayılımı için maddesel bir ortama ihtiyaç duyan ses boşlukta ilerleyemediği için dalgalar halinde yayılım göstermektedir. Newton'un hareket yasalarında yer alan prensiplerden birisi olan her etkiye karşı eşit ve zıt bir tepki vardır prensibi aynı zaman da ses için de geçerlidir. Yukarıda da belirttiğimiz gibi zaman tersinme simetrisi içerisinde zamanın yönü tersine çevrilir ise fiziksel etkinin de tersine dönmesi gerekir. A noktasından çıkan ve B C noktalarına ilerleyen ses sabit olarak bir yöne iletilse de iki yönde ki alıcı tarafından da algılanacaktır. Daha açık bir örnek ile ikili diyaloglarda karşınızda ki kişi tarafından söylenen söz sizin tarafınızdan nasıl algılanıyor ise aynı şekil de karşıda ki kişi de sizin sözlerinizi algılayacaktır. Fakat ortam koşulları üzerine yapılan oynamalar ile ses iletimin de yer alan zaman tersinme eğrisi kırılarak tek bir yönde enerji iletimi sağlanabilmektedir. Yapılan bir araştırma da geliştirilen cihaz yardımıyla yukarı da belirttiğimiz imkansız durum gerçekleştirilmiştir. Rezonant halka boşluğu içeren cihaz üzerinde ses, halkaya üç farklı noktadan giriş yapıyor fakat tek bir noktaya iletilebiliyor. Araştırmacılar, cihaz içerisine yerleştirdikleri bilgisayar fanları ile halka içerisinde bir hava akımı oluşturmuş ve hassas hız ayarlaması ile sesi yalnızca bir noktaya iletmeyi başarmış. Texas Üniversitesi'nde yapılan bir çalışmanın ürünü olan bu cihaz sesin yalnızca bir ya da istenilen yönde iletilmesini sağlamaktadır. Gelecekte radyo dalgaları ve ışık için de geliştirilmesi düşünülen cihazın Fizik kurallarına yeni bir kavram ekleyeceğini söyleyebiliriz.


Enrico Fermi 29 eylül 1901'de Roma'da doğdu.Babası polis şefi Alberto Fermidir. Ilk olarak dilbilgisi okuluna kaydoldu.Onun ilk matematik ve fiziğe olan yeteneğini keşfeden ve destekleyen babasının arkadaşlarından A. Amidei olmuştur. 1918 de Pisa Üniversitesinin bursunu kazandı. Pisa Universite'sinde 4 yıl kaldıktan sonra 1922 de professör Puccianti'den doktorasını aldı. Bir yıl sonra 1923'de Italyan hükümetinden burs kazandı.Ve Göttingen 'de professör Max Born' la birkaç ay birlikte çalıştı. Rockefeller bursuyla 1924'de Leyden'e P. Ehrenfest'le birlikte çalışmaya gitti. Aynı yıl Florence üniversite' sinde matematiksel fizik dersleri vermek için Italya'ya gitti. 1926'da Fermi günümüzde Fermi istatistiği olarak bilinen Pauli parçaçıklarının istatistiğini keşfetti.Bose-Einstein istatistiğine göre hareket eden bosonların tersine, bu parcacıklar fermion olarak bilinir. 1927'de Fermi, Roma üniversite'sinde teorik fizik profesörü oldu.Bu görevini 1938 de Mussolini' nin faşist diktatörlüğünden kaçıp Amerika'ya göç edinceye kadar sürdürdü . Roma'daki ilk yıllarında kendini elektromanyetik problemlerin çözümüne ve bazı spectroskopik olayların teorik olarak açıklamasına verdi.Fakat asıl ilerlemesini çalışmalarını elektron ve atom çekirdeği üzerine yaptığı zaman gerçekleştirdi.1934'de Beta bozumu Teorisini geliştirerek Pauli'nin radyasyon Teorisi ile birleştirdi. Curie ve joliot' un yapay radyasyonu keşfinden sonra notron bombardımanına tutulan aşağı yukarı her elementin nükleer dönüşüme tabi olduğunu keşfetti. Bu araştırma, yavaş notronların ve Nükleer Fission'un keşfine, ayrıca o zamana kadar periyodik tabloda bilinen elementlerden farklı elementlerin bulunmasına yol açtı. 1938'de Fermi tartışmasız notronlar konusunda en iyiydi. Bu çalışmalarına Amerika'da da devam etti.Amerika'ya varışından hemen sonra Columbia Universite' sine fizik profesörü olarak atandı.Hahn ve Strassmann'nin 1939'un başlarında fission'u keşfinden sonra ikincil notronların yayılma ve zincirleme reaksiyon olasılığını hesapladı.Bu çalışmalarına büyük bir istekle devam etti ve birçok deneyden sonra kontrol altındaki ilk zincirleme reaksiyonu gerçekleştirdi. Bundan sonra atom bombası yapımındaki sorunların aşılmasında önemli rol oynadı, Manhattan Projesi liderlerinden biriydi. 1944'de Fermi Amerikan vatandaşı oldu. II. dünya savaşından sonra 1954 de ölümüne kadar sürecek olan nükleer çalışmaları için Chicago Universite 'sinden profesörlük teklifini kabul etti. Burada yoğunluğunu yüksek enerji fiziğine verdi ve pion-nucleon etkileşimi çalışmalarına öncülük etti. Yaşamının son yıllarında Fermi kozmik ışınların kaynağını araştırmakla geçirdi.Sonunda kozmik ışınların çok büyük enerji kaynakları olduğunu gösteren bir teori geliştirdi. Fermi'nin teorik ve deneysel fiziği konu alan bir çok yayımı vardır. Bunlardan bazıları ,elektronik gazların istatistiğinin hesabı ve Paul'i parçacıklarından oluşan gazları konu alan Sulla quantizzazione del gas perfetto monoatomico, Rend. Accad. Naz. Lincei, 1935, Atomun istatistiksel modelini ve atomik özelliklerin hesaplanmasında yeni bir yaklaşımı inceleyen Quantentheorie und Chemie, , Leipzig, 1928, Uber die magnetischen Momente der AtomKerne, Z. Phys., 1930, Tentativo di una teoria dei raggi ß, Ricerca Scientifica, 1933 sayılabilir. Ona Nobel ödülü yavaş notronların yarattığı radyasyon ve nükleer enerji alanındaki çalışmalarından dolayı verildi. Profesör Fermi Laura Capon ile 1928'de evlendi.Giulio adında bir oğlu Nella adında bir kızı vardır. Boş zamanlarında yürümeyi,tırmanmayı ve kış sporlarını severdi. 29 kasım 1954'de Chicago'da öldü.


Termodinamiğin ikinci kanunun da şöyle bir tanımlama yapılmaktadır. Bir ısı kaynağından ısı çekip buna eşit miktarda iş yapan ve başka hiçbir sonucu olmayan bir döngü elde etmek imkansızdır. Termodinamik bir terim olan Entropi bir sistem içerisinde mekanik işe çevrilemeyecek termal enerjiyi temsil etmektedir. Rastgelelik ve düzensizlik tanımlamalarının sıklıkla kullanıldığı bu yapı içerisinde düzensizliğin hiçbir zaman değişmediği ya da arttığı söylenir. Termodinamik kanunları içerisinde ikinci kanunda ilk olarak yukarıda da belirttiğimiz gibi düzensizliğin değişmediği ya da arttığı söylenmektedir. Örneğin ayrı durumda bulunan maddeler bir arada duranlara göre daha düzenli yapıya sahiptir. Fizikte Entropiyi incelediğimiz de her şeyin yıpranması, canlıların yaşlanıp ölmesi ve evrendeki düzensizliğin sürekli artması ile karşılaşırız. Düzensizlik artışı ile entropi de artarken bu durum sonucunda faydalı iş miktarı azalmaktadır. Bir sistemin tam bir düzen içerisinde olması entropinin sıfır olması ile açıklanmaktadır. Enerji gibi korunan bir özellik olmayan entropi, yaşam ve ölüm arasında ki ince çizgiyi oluşturmaktadır. Yaşadığımız ya da içinde bulunduğumuz kainat içerisinde her şey bozulma ve düzensizlik eğilimindedir. Örneğin dalından kopardığınız bir meyve giderek bozulmaya başlayacaktır. Tersi durumda dalında bıraktığınız meyve de zaman içerisinde dalından koparak toprağa karışacak ve yine bozulmaya başlayacaktır. Zaman ve Entropi ilişkisi ise daha çok geri getirilemez durumları içermektedir. Basit bir örnek ile kırılan bir vazo ya da herhangi bir bardağı eski haline getirmek mümkün olmayacaktır. Düzen içerisinde yer alan bu cam bardak düzensizliğe uyum sağlayarak bozulmuş ve yapısını kaybetmiştir. Zaman gibi doğrusal olarak entropi Einstein tarafından öne sürülen ve Kuantum öncesi doğru kabul edilen bir teoriyi içermektedir. Düzensizliği oluşturan ana etmenin zaman, entropi ya da madde olduğu sıkça konuşulmaktadır. Ancak zamanı oluşturan asıl şeyin madde olduğu düşünülürse bu teorinin henüz varsayımdan öteye geçemeyeceği görülebilir. Entropinin durması ya da mutlak sıfır noktasında bulunması yaşlanmanın önlenmesi, ölümün sonlanması ve zamanın bir anlamda tersine akmasına neden olacaktır.


Muğla'da 13 16 Eylül tarihleri arasında yapılan 23. Uluslararası Fizik Kongresine 3 editörüyle katılan onlinefizik.com size verdiği yenilik sözlerini tutmaya devam ediyor. Bu yenilik kapsamında alanında uzman bilim adamlarıyla yapacağımız röportajları yayınlayacağız. Muğla'da Sayın Erdal İnönü'yle ilk röportajımızı gerçekleştirdik. Erdal İnönü: Benim orda söylediğim tam öyle değil aslında. Genellikle, buluş yapmak için çok yüksek bir zekaya sahip olmak gerekli diye bir kanı vardır insanlar arasında, hatta ben de küçükken öyle düşünürdüm. Ama daha sonradan gördüm ki kuşkusuz normal, analiz yapabilen bir zekanın yanında irade kullanmak, yeni bir şey bulmayı istemek ve merak çok önemli. Zaten zekayı harekete geçiren de iradedir. İnsan eğer bir soruyu çözmeyi kafasına koyarsa, bunu çözmek kolay değil ama bu soruyu çözmek için elimden geleni yapacağım deyip işe koyulursa o zaman zekasını çalıştırıp imgelemeni harekete geçirir. Hatta inceleyip araştırır ve sonunda da büyük bir olasılıkla sonuca ulaşır. Bu anlamda; irade, anlama merakı ve bunların tetiklediği zeka hepsi bir arada insanı yeni bir buluşa götüren etmenlerdir. Yaratıcı imgelem diye bir şey var; yeni bir olayı açıklamak için daha önceden kimsenin düşünemediği bir şeyi hatırına getirmek. Bunun nasıl çalıştığı hala anlaşılabilmiş değil ama dediğim gibi irade kullanarak kafasını belli bir nokta üzerine yoğunlaştırarak insanlık bezen önemli buluşlar bulabiliyor. Bunu imgelem yapıyor, muhayyele yapıyor deniyor ama nasıl yaptığı tam olarak bilinmiyor. İradenin düşünce üzerine baskısıyla çalışan bir mekanizma denebilir. K.H: Hocam mesela bilim adamlarının bazı teorileri çalışma sırasında değil de tatildeyken veya boş zamanlarında bulabildiklerini görüyoruz. E.İ: Evet, evet işte öyle oluyor; çünkü iradesiyle o konu üzerine eğildiği için bütün zaman dilimlerinde problem üzerinde düşünmeye devam ediyor. Mesela birdenbire başka bir şey konuşurken o problem hakkındaki çözümü bulabiliyor. Ünlü matematikçi Pointcare'nin bir psikoloji toplantısında yaptığı meşhur bir konuşması vardır. Daha evvel günlerce düşündüğüm bir problem vardı. Birçok şey denedim ama hiç biri işe yaramadı. Bir gün bambaşka bir sebeple otobüse binmek için adımımı attığım anda çözümü buldum demiştir Pointcare. Begüm Filizdağ: Hocam mesela genelde günlük hayatta unuttuğumuz olaylarda başka şeylerle uğraşırken aklımıza gelebiliyor. E.İ: Evet, ama işte bu tip dediğim büyük buluşları bulmak için çok düşünmek gerekiyor. Bu uzun bir düşünme sürecinin sonucunda olan bir şey. Bazen düşünürken aklına geliyor, bazen düşünüyorsun bulamıyorsun, sonra birdenbire aklına geliyor. Tabi bulamayabilirsin de garanti değil ama asıl önemlisi düşünmek ve iradeni kullanarak onun her şeyden daha önemli olduğuna inanarak gece gündüz kafa yormaktır. E.İ: Yok öyle değil mesele. Şimdi ilimlerin hepsi ilerlediler ve kendi alanlarında ki sorunların çoğunu çözdüler. Çözülmeyen sorunlar daha çok ilimlerin ortak alanlarında kalan kısımlar. Mesela fizikçi demiş ki bu konu kimyacıyı ilgilendirir kimyacı da fizikçiyi ilgilendirir demiş böylece o sorun çözülmeden kalmış ortada. Böyle arada sıkışmış alanlarda çözülmemiş çok sorun var Ama artık bu alanlarla da bilim adamları ilgilenmeye başladılar. Interdisipliner denilen şey bu zaten. Fakat bu şart değil. Fiziğin kendi içinde de çok bilinmeyen var; örneğin yüksek enerji fiziği doğrudan doğruya fizik alanındaki sırları ortaya çıkarmaya çalışmaktadır. Bu tip sırlarda hala mevcut ama beri yandan ara alanlarda çalışmalar yapılıyor. Tabi bu ara alanlarda çalışmak için konuların içeriklerine hakim olmak gerekir. Mesela polimerler bu tip şeyler; polimerlerin fiziğiyle ilgilenenler var, kimyasıyla ilgilenenler var. Biyolojide işe yarıyor. Dolayısıyla o araştırmayı yapanlar hem o konunun fiziğine hem de kimyasına hakim olmak zorundalar. Şunu da unutmamak lazım, bunları yapanların yine bir uzmanlığı var. Bunlar ya fizikçi ya da kimyacılar. Unutmayın, belirli bir alanda uzman olduktan sonra diğer alanlarla ilgileneceksiniz. E.İ: Kaos matematikte ortaya çıktı. Lineer olamayan yüksek dereceli denklemlerin çözümleriyle ilgilenenler gördüler ki orada beklenmedik olaylar oluyor. Örneğin lineer denklemlerde sonuçlar başlangıç şartlarıyla beraber değişir. Başlangıç şartlarını biraz değiştirirseniz sonuç da biraz değişir ama non-lineer denklemlerde, bilinmeyen kendisiyle bir-iki defa çarpıldığı için, başlangıç şartlarını biraz değiştirirseniz sonuç çok değişir. Kararlı bir sonuç elde etmek istiyorsunuz mesela parçacık sallansın sallansın durağan noktaya gelsin istiyorsunuz. Böyle bir şey elde etmek kararlı noktaya gelmektir. Eğer sistem lineerse kararlı noktaya yavaş yavaş gelirsiniz ama eğer non-lineerse o zaman çok dikkatle başlangıç noktasını seçmek lazım; çünkü biraz değiştirirseniz kararlılık bozulur. Şimdi bunlar kaos denilen birdenbire garip şeylerin olduğu sistemlerde var. Matematikçiler bunu görünce buradan bir teori yapılabilir dediler. Eğer denklemin çözümünü bulursak o zaman hangi başlangıç şartlarıyla kararlılığın elde edildiğini ve biraz değiştirirsek hangi sonuçları elde edebileceğimizi görürüz dediler. İşte kaos o zaman ortaya çıkar. Başlangıç şartı eğer iyi ayarlanmamışsa sonunda anlaşılmadık şeyler çıkar. Eğer yanlış hatırlamıyorsam kaos önce matematikte ortaya çıktı. Tabi matematik ona modelini verdikten sonra birçok bilim dalı non-lineer modelleri çözmek için kullandı bunu. Kimya, biyoloji gibi alanlarda kullanılmaktadır. E.İ: Ekonomide tabi daha çok oluyor çünkü orada denklemler hep non-lineer. Kısaca bu non-lineer denklemlerin egemen olduğu olaylarda görülen bir gelişme. Başlangıç şartına çok bağlılık kaotik sonuçlar veriyor. Tabi ben öyle biliyorum. E.İ: Bence, bizim orda iyice anlamamız gereken en mühim şey şu: Orta Avrupa'da ve Batı Avrupa'da 16. ve 17. yüzyıllarda büyük keşifler yapıldı. Dünyanın döndüğünü söyleyen Kopernik'le başladı, ondan sonra Galileo düşme hareketini ve yasalarını buldu, Harvey kan dolaşımını buldu, Newton mekaniğin yasalarını buldu, Horgens keza mekanikle ilgili ön çalışmalar yaptı. Böylece matematikte, fizikte, astronomide daha sonraları kimyada- ki bu alanların hepsi temel bilim alanlarıdır- yeni bilgiyi nasıl üreteceklerini gördüler. Onun için bu buluşların hepsine birden bilimsel devrim denir. Tekrar etmek gerekirse, bilimsel devrim; 16.-17. yüzyılda Orta ve Batı Avrupa'da ortaya çıkan buluşların toplamıdır. Bu bilimsel devrim Batı'daki insanlara yeni bilgi üretmenin yolunu öğretti. İşte en önemli olay budur. Yeni bilgi nasıl üretilir? Bilimsel araştırmayla üretilir. Bilimsel araştırma nasıl yapılır? Gözlemle, deneyle yapılır. Bir teori yaparsın, o teoriyi deneyle kontrol edersin sonra o teoride kullandığın matematik sayesinde bir kesinlik elde edersin ve daha sonra da deneylerin bunu desteklediğini görürsen yeni bilgi üretmiş olursun. Bilimsel anlamda en önemli gelişme budur. Tabi bu, Türkiye'ye çok sonra geldi. Hele Osmanlı döneminde hiç gelmedi. Onlar Avrupa'dan birçok şeyi aldılar ama araştırmayı almadılar, meselenin kaynağına inmediler. O bakımdan bilimsel gelişme dendiğinde Türkiye'de ilk önce algılanması gereken şey budur. Niye Türkiye'de hala bilimsel gelişme batıya göre çok yavaş? Ve hala neden birçok konuda birbirimizle kavgaya girişiyoruz, mantıklı düşünemiyoruz? Neden mesela üniversitelerimizde İngilizce okutmaya çalışıyoruz? Bunların hepsinin nedeni Osmanlı'nın bilimsel devrimi anlamamış olup 300 yıl bu devrimle hiç ilgilenmemesidir. B.F: 300 yıl telafisi çok zor bir kayıp. E.İ: Tabi 300 yıl geride kaldığınız zaman artık yanlış alışkanlıkları da kanıksamak durumunda kalıyorsunuz. Biz artık hiçbir şey yapamayız, bütün gelişmeler batıdan gelir; çünkü Türk insanı beceriksizdir, yeni bir şey bulamaz. Biz bekleyelim onlar yapsınlar psikolojisi ortaya çıkıyor. Şu an baktığımız zaman durumun halen değişmediğini görüyoruz. Robotlar yapıyorlar biz seyrediyoruz burada. Bizim gemileri kurtarmak için robot kullanma imkanımız yok henüz ama gelişmiş ülkeler başladılar bile. Hep böyle geriden gitmemizin temel sebebi bilimsel devrimi 300 yıl boyunca anlamamış olmamızdır. E.İ: Feza bir dahiydi. Fizikte, matematikte yaratıcı bir yeteneği vardı. Gençken İstanbul Üniversitesi'nde okudu daha sonra İngiltere'ye gitti orada parlak bir doktora yaptı. Daha sonra Türkiye'ye geldi ama dehasını geliştirecek ortamı bulamadığı için tekrar batıya gitti ama daha sonra bir kaç kere ODTÜ'ye geldi gitti. Birçok da yardımı oldu. Kısacası Feza bir dehaydı. Tabi ben Feza için bir dehaydı dediğim zaman da bana Niçin Nobel mükafatı almadı o zaman diyorlar. O bir şans meselesi tabi ama bence alması gerekirdi çünkü Feza'nın yaptığı teoriler çok derindi öyle ki onun teorilerini kullananların ileride Nobel ödülü alacaklarına inanıyorum. Tabi Nobel Ödülü için yeni ve çarpıcı bir buluş bulmak lazım. Böyle uzun vadeli bir teori yapmak yetmiyor; çünkü onun sonuçları zamanla ortaya çıkıyor, deneylerle uygulanması gerekiyor. Bu her zaman olmuyor, biraz da şans meselesi aslında. Feza'nın kitaplara geçen birçok buluşu var. Örneğin, belli bir grubu parçacık teorisine uygulamıştı ve o çalışması en çok referans olan çalışmalarından biri olmuştu. Sonra daha derinlere indi ama oradan bir Nobel almadı. Bunun gibi çok önemli teorileri vardır. Matematikte de ileri çalışmaları oldu ama esasen teorik fizikçidir. Bence Türkiye'nin Cumhuriyet sonrası yetiştirdiği en parlak bilim insanlarından birisidir. Kuşkusuz fizik alanının en parlağıdır. E.İ: Rastlantılar oluyor tabi. Başka ülkelerde de görüyoruz bazı dönemlerde Mesela İtalya'da da Fermi'nin çıktığı dönemde birçok değerli bilim insanı vardı. Onların bir kısmı İtalya'da kaldı, bir kısmı Amerika'ya gitti ve orada parlak buluşlar yaptılar. Bazı dönemlerde öyle olur bazı dönemlerde daha yavaş olur. Bu biraz rastlantı meselesi işte genlerin oyunu meselesidir. E.İ: Olur tabi. Hatta bugün de çok parlak bilim insanlarımız var. Onlar da kuşkusuz zamanla daha çok ünlenecekler, ondan sonra da sizler gelirsiniz. Umudu kesmeye gerek yok ama çalışmak lazım tabii. Umut bir yöntem değil ona sarılmak olmaz. Begüm-Kerem: Çok teşekkür ederiz Sayın İnönü.


6 Haziran 1926 Ankara'da dünyaya geldi. İlk, orta ve lise öğrenimini Ankara'da yaptı, 1947 de Fen Fakültesi'nden fizik lisansı diploması aldıktan sonra A.B.D.'ye gitti, California Teknoloji Enstitüsü'nde lisans üstü öğrenimi yaptı, yüksek lisans ve doktora derecelerini aldı, Teorik fizik alanında araştırmalar yaptı, Yurda dönünce Ankara Üniversitesinde Fizik Asistanı olarak göreve başladı. Askerlik görevini yaptıktan sonra üniversite doçentlik sınavını verdi, 1957-1960 yılları arasında tekrar Amerika'ya giderek "Atom Enerjisinden Yararlanma" programı içinde çeşitli üniversite ve araştırma enstitülerinde araştırmalar yaptı. 1964 1974 tarihleri arasında Ortadoğu Teknik Üniversitesi'nde Fizik Profesörü olarak çalıştı, ODTÜ'de öğretim üyeliği görevinin yanı sıra araştırma ve yönetim görevleri de yaptı, Teorik Fizik Bölümü Başkanlığı, Fen Edebiyat Fakültesi Dekanlığı, Üniversite Rektörlüğünde bulundu. 1974'te İstanbul Boğaziçi Üniversitesine geçti, 1974-1983 yılları arasında fizik profesörlüğünün yanı sıra 6 yıl kadar da Temel Bilimler Fakültesi Dekanı olarak görev yaptı. Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumunun kuruluşuna katkıda bulundu ve TÜBİTAK Temel Araştırmalar Enstitüsü'nde kurucu müdürlük görevini yürüttü. Aynı zamanda NATO Fen Komitesi'nde çalıştı ve UNESCO Yürütme Kurulunda görev aldı. 1983 yılında siyasete atılan Erdal İnönü, Sosyal Demokrasi Partisi'nin kurucu Genel Başkanı oldu, SODEP ile Halkçı Partinin Birleşmesi sonucu kurulan SHP'nin ilk olağanüstü kurultayında SHP Genel Başkanı seçildi, Bu görevini 1993 yılına kadar sürdürdü. İnönü, 1986 yılı ara seçimlerinde İzmir Milletvekili seçilmiş, 1987 ve 1991 genel seçimlerinde yeniden aynı ilden milletvekili seçilerek parlamentoda görevine devam etti. 1991 Genel seçimlerinden sonra Doğru Yol Partisi ile SHP'nin kurduğu koalisyon hükümetinde Başbakan Yardımcısı ve Devlet Bakanı olarak görev üstlendi ve 1993 yılına kadar bu görevini sürdürdü. SHP'nin Cumhuriyet Halk Partisi ile birleşmesinin ardından, 27 Mart 1995 tarihinde Koalisyon'un Sosyal Demokrat kanadında değişikliğe gidildi, Erdal İnönü bu değişiklikle Dışişleri Bakanı olarak atandı ve 1995 yılının Mart ve Ekim ayları arasında Dışişleri Bakanı olarak görev yaptı.


Üst düzey emekli komutanların katıldığı gösterişli bir tören ve reklam kampanyasıyla tanıtılan, ancak geçen 1.5 yıl içerisinde bir daha haber alınamayan asrın buluşu Erke Dönergeci çalışmaları sessiz ama derinden devam ediyor. TPE'den patent aldığı ortaya çıkan Erke Dönergeci, şimdi de uluslararası patentin peşinde. Erke Dönergeci için 10 Ekim 2006 tarihinde yapılan patent başvurusu sonuçlandı. TPE'nin, Erke Dönergeci'ne verdiği patent 21 Mayıs 2008 tarihli ve 2008/5 sayılı TPE Resmi Patent Bülteni'nde yayımlandı. Erke Araştırmaları Mühendislik AŞ., buluşun uluslararası patentine sahip olmak amacıyla Türkiye'nin de üyesi olduğu İsviçre merkezli WIPO'ya başvurdu. Erke buluşu WIPO'nun 17 Nisan 2008 tarihli bülteninde de Gyroscopic apparatus başlığı ve PCT/IB2006/054206 uluslararası başvuru numarasıyla yayımlandı. Erke Dönergeci'nde ise yükten dolayı gelen direnç makinenin bünyesinde elde edilen güç ile karşılanır. Erke üretme yöntemi ile çalışan makinelerde bir ilk hareket tertibatı vardır. Makine kendi kendine çalışmaya devam edecek hale gelinceye kadar bu tertibat vasıtasıyla makineye güç verilir. Makine çalışmaya başlayınca çıkışta sisteme verilen güçten daha fazla bir güç elde edilir. Erke buluşunun temel özelliği, ilk hareketi verdikten sonra sürekli enerji üretme yeteneğine sahip olması olarak gösteriliyor. Diğer her türlü makineye enerji üretebilmesi için sürekli olarak dışarıdan enerji verilmesi gerekiyor. Erke Dönergeci ise ilk hareket verildikten ve güç elde edildikten sonra hareketin devamını sistemin dışından başka bir erke girişi gerekmeden kendisi sağlıyor. TPE'nin hazırladığı Patent belgelerinde Erke Dönergeci F16B 1/00 tasnif koduyla anılıyor. Buluş başlığı, Erke üreten bir kuvvet makinesi ve bunun çalışma yöntemi .


Babası araba tamiri ile uğraşan ve çiftçilik yapan Rutherford, ailenin on iki çocuğunun ikincisiydi. Çiftliklerinde çalışır, hemen her konuda babasına yardım ederdi; fakat okulda da başarılıydı. Hatta, Yeni Zelanda Üniversitesi'nin verdiği burslardan birini kazanıp, yüksek öğrenimini sınıf dördüncüsü olarak tamamladı. Rutherford, üniversitedeyken fiziğe duyduğu büyük ilgiyi bir de manyetik radyo dalgaları yakalayıcısı geliştirerek gösteriyordu. Buluşların günlük yaşama uygulanmalarıyla ilgilenmezdi. Cambridge Üniversitesi'nden burs kazandığı 1895 yılı, onun için bir dönüm noktası oldu. Verilen bursu birincilikle kazanan sınıf arkadaşı, ülkesinden ayrılmak istemediği için, ikinci sıradaki Rutherford, bu mutlu rastlantı ile bilim dünyasına kazanılıyordu. Aslında o yıl, Cambridge Üniversitesi'nin diğer üniversitelerin başarılı öğrencilerine ilk kez burs vermesi, Rutherford'un talih kapısını aralıyordu. Bursa haberi Rutherford'a ulaştığı zaman, tarlada patates söktüğü, bel küreğini bir kenara fırlatarak 'artık bunları kim sökerse söksün' dediği, hatta evlilik düşüncesinden de vazgeçip İngiltere'ye gittiği söylenir. Rutherford, Cambridge'de, J.J. Thomson'ın gözetiminde çalışıyordu. Hocası sesini ayarlayamayan, kaba tavırlı, fakat elleri son derece becerikli son derecece becerikli bu taşralı genci kısa sürede benimsiyordu. Bu, deneylerinde dağınık ve onu bunu deviren, döken Thomson için önemli bir yardım sayılırdı. Rutherford kısa bir süre, Kanada McGill Üniversitesi'nde kalıyor, evlenmek için Yeni Zelanda'ya gidiyor ve çalışmalarını sürdürmek için yeniden İngiltere'ye dönüyordu. Becquerel'in yakın izleyicisi Rutherford, yeni ve ilginç bir konu olan radyoaktivite alanında çalışmaya başlıyor, Curie'lerle ışıyan maddelerin yaydıkları ışınların birkaç çeşit olduğuna inanıyordu. Artı yüklü olanlara 'Alfa' ve eksi yüklü olanlara 'Beta' ışınları diyordu. Bu adlar ogün de kullanılıyordu, ancak ikisi birden 'Hızlandırılmış Parçacıklar' olarak ifade ediliyorlardı. 1900 yılında kimi ışımaların manyetik alandan etkilenmediği bulununca, Rutherford, bunların elektromanyetik dalgalardan oluştuklarını gösteriyor ve 'Gama Işınları' adını veriyordu. Rutherford önce Soddy ile birlikte, sonra yalnız başına Crookes'un, uranyumun ışıma sonucu başka bir maddeye dönüştüğünü gösteren öncü araştırmalarını sürdürüyordu. Uranyum ve Toryum üzerinde kimyasal işlemler yaparak ve ışımanın ne olacağı merakı ile Rutherford ve Soddy bu elementlerin, ışıma sonucu bir takım ara maddelere dönüştüklerini gösteriyorlardı. Hemen hemen aynı günlerde, Amerika'da Boltwood da bu gözlemleri doğruluyordu. Soddy bu çalışmaları daha da ilerleterek 'İzotop' kavramını ortaya atıyordu. Farklı her ara element, belli bir sürede miktarının yarısını kaybedecek bir hızla parçalanıyordu. Rutherford bu süreye 'Yarı Ömür' diyordu. 1906 ile 1909 yılları arasındaki sürede Rutherford ve yardımcısı Geiger, alfa parçacıklarını derinliğine inceliyorlar, bu parçacıkların elektronlarını kaybetmiş Helyum atomu olduğunu, hiçbir kuşkuya yer vermeyecek biçimde gösteriyorlardı. Alfa parçacıklarının Goldstein'in bulduğu artı yüklü ışınlara benzedikleri anlaşılıyor ve 1914 yılında Rutherford, en basit artı yüklü ışınların Hidrojen'den elde edilenler olması gerektiğini ileri sürerek, artı yüklü temel parçacık niteliklerinden dolayı 'Proton' adını kullanıyordu. Bundan sonraki yirmi yıl süresince her atomun eşit sayıda proton ve elektrondan oluştuğuna inanılıyor; fakat bugün kabul edilen yapısıyla hidrojen atomunun bir protonu olduğunu Heinsenberg gösteriyordu. Bugünkü bilgilere göre, proton artı; elektron eksi yüklüdür ve elektriksel olarak bir elektron, bir protonu dengeleyecek biçimde eşit yüklüdürler. Fakat protonun kütlesi, elektronun 1836 katıdır. Alfa parçacıklarına duyduğu ilgi, Rutherford'u daha önemli şeylere yöneltiyordu. 1906 yılında daha Kanada'nın McGill Üniversitesi'ndeyken, ince madensel levhaların alfa parçacıklarını nasıl dağıttığını incelemişti 1908 yılında İngiltere'ye döndüğünde Manchester Üniversitesi'nde de bu deneyleri sürdürüyordu. Yarım mikron kalınlığındaki bir altın levhaya alfa parçacıkları gönderiyor ve parçacıklardan çoğunun hiç etkilenmeden ve yön değiştirmeden aradaki fotoğraf plakasına kayıtlandıklarını görüyordu. Fakat fotoğraf üzerinde, hem de büyük açılarla kimi dağılımlar oluyordu. Altın levha, 2000 atom kalınlığında olduğu ve alfa parçacıklarının çoğu dağılmadan arkadaki fotoğraf plakasına geçtiklerine göre, altın atomlarının büyük bir bölümü boşluktan oluşmalıydı. Kimi alfa parçacıkları, yönlerinden çok kesin biçimde;hatta 90 derece saptıklarına göre, atomun bir yerinde artı yüklü, alfa parçacıklarını saptırabilecek güçte büyük kütleli bir bölge bulunmalıydı. Rutherford bu deneye dayanarak, çekirdekli atom kuramını ilk 1911 yılında açıklıyor, atomun merkezinde, bütün protonları kapsayan ve hemen hemen kütlesinin tamamını oluşturan çok küçük bir çekirdek bulunduğunu ileri sürüyordu. Atomun dış bölgesinde, çok hafif ve görünürde alfa ışınlarının geçmesini engellemeyen eksi yüklü elektronlar yörüngedeydiler. Bu atom fikri, 23 yüzyıl düşüncelere egemen olan Demokritus'un 'maddenin en küçük parçası' görüşünü yıkıyor ve gerçeklere daha çok uyan yeni bir model oluşturuyordu. Elementlerin ışıyarak ayrışması kuramı, alfa parçacıklarının yapıları üzeindeki çalışmaları, çekirdekli atom modeli Rutherford'a 1908 yılı Nobel Kimya ödülü kazandırıyordu. Başarıları bu kadarla kalmıyor, ilk kez Crookes tarafından düzenlenen ışıldama sayacını, yayılan ışınım miktarını ölçmek için kullanılıyordu. Çinko sülfit bir ekran üzerindeki parıltıları sayarak Rutherford ve Geiger, bir gram radyumun saniyede 37 milyar alfa parçacığı saldığını söyleyebiliyorlardı. Bu kadar büyük sayıda alfa parçacığı saçarak parçalanan maddelere, Curie'leri onurlandırmak için, o maddenin 'Curie'si' deniyordu. Bu arada Rutherford da unutulmuyor, saniyedeki bir milyon parçalanmaya 'Rutherford' adı veriliyordu. Bu çeşit parıldamalar daha sonra saniyede kullanılıyor ve eser miktarda radyum içerikli çinko sülfit saatlere yerleştiriliyor, rakamların karanlıkta da görülüp okunması sağlanıyordu. Fakat bu saatlerin üretiminde çalışan işçilerin radyum hastalığına tutulmaları nedeniyle, uygulamaya bir süre sonra son veriliyordu. Daha sonraları Rutherford, içine oksijen, hidrojen ve azot gazları doldurduğu bir silindirde ışıma miktarını ölçmeye girişiyor, azot gazında parıldamaların azaldığını; fakat hidrojen türünden olanların belirdiğini gözlüyordu. O halde alfa parçacıkları, azot atom çekirdeğinden protonlar çıkarıyordu. Çekirdekte kalan da oksijen atom çekirdeği olmalıydı. Böylece Rutherford, kendi ellerini kullanarak bir elementi diğerine dönüştüren ilk insan oluyordu. Başka bir deyişle, simyacıların rüyalarını gerçekleştiriyordu. Bu aynı zamanda, çekirdek tepkimesinin yapay ilk örneği oluyordu. Fakat 300 bin alfa parçacığından ancak biri çekirdek ile tepkimeye girdiği için, bir maddenin diğerine dönüştürülmesinde kolayca uygulanabilir bir yöntem sayılmıyordu. Rutherford, İkinci Dünya Savaşı'ndan önceki yıllarda amansız bir Nazi düşmanı oluyor, bir çok Yahudi bilim adamının Almanya'dan kaçırılması işlerine karışıyor; fakat zehirli gazlar üzerindeki çalışmaları nedeniyle Haber 'e ilgi göstermiyordu. Rutherford atomun parçalanmasıyla elde edilen enerjinin denetim altına alınıp kullanılamayacağını söylüyor, Einstein kuramlarına inanmıyordu. Hahn'ın fizyon yöntemi ile enerjiyi nasıl denetim altına alabildiğini görüp tahminlerindeki yanılgıyı anlayamadan, yaşamını yitiriyor ve Newton ile Kelvin'in yanlarına gömülüyordu. Babası araba tamiri ile uğraşan ve çiftçilik yapan Rutherford, ailenin on iki çocuğunun ikincisiydi. Çiftliklerinde çalışır, hemen her konuda babasına yardım ederdi; fakat okulda da başarılıydı. Hatta, Yeni Zelanda Üniversitesi'nin verdiği burslardan birini kazanıp, yüksek öğrenimini sınıf dördüncüsü olarak tamamladı. Rutherford, üniversitedeyken fiziğe duyduğu büyük ilgiyi bir de manyetik radyo dalgaları yakalayıcısı geliştirerek gösteriyordu. Buluşların günlük yaşama uygulanmalarıyla ilgilenmezdi.


Atomun parçaları olan elektronların davranışlarını matematik formüllerle ifade edip dalga mekaniğini kurmasıyla tanınır. Zengin bir sanayicinin oğlu olduğu için evde özel dersler alarak yetişen Schrödinger daha sonra Viyana Üniversitesi'ne girerek başarılı bir öğrenci oldu. 23 yaşında doktorasını bile tamamlamış bulunuyordu. Birinci Dünya Savaşı başladığında Güney-Batı cephesinde topçu subayı olarak görev yaptı. İyi rastlantılar sonucu, yara bile almadan savaştan döndü. Bir ara fiziği bırakıp felsefe ile uğraşmaya karar verdi. Fakat felsefe üzerinde çalışmayı düşlediği kent, yapılan barış antlaşmasıyla Avusturya'ya bırakılmıştı. Bu durum Schrödinger'i fizikçi olarak kalmaya zorladı. Bunun üzerine Almanya'ya geçti ve 34 yaşında, Stuttgart Üniversitesi'nde profesörlük görevine başladı. Einstein'in makalelerinden birinde De Broglie'nin, maddeyi dalga olarak da düşünülebileceği görüşünü ileri süren bir dipnot vardı. Bunun anlamı, elektronların dalga özelliklerinin de bulunduğu idi. Bohr'un geliştirdiği atom modeli ile bazı şeylerin açıklanamadığını biliniyordu. Fakat elektronlara dalga özelliği verildiğinde ileri sürülen atom modeli daha da anlamlı oluyordu. Elektronlar çekirdek etrafında herhangi bir yörüngede olabiliyorlardı. Madde dalgası da bu yörüngeler etrafında, sayısı kesin dalga boyları biçimindeydi. Bu, durağan dalga yaratıyor ve elektron yörüngesinde kaldığı sürece ışık yaymayacağı anlamına geliyordu. Elektron yörüngeleri, dalga boylarının ancak tamsayı katlarına karşılık olan başka yörüngelerde bulunabiliyorlardı. Dirac ve Born gibi, Schrödinger de elektronun davranışını matematik bir formülle ifade etmeye uğraştı. Bazen dalga mekaniği bazen kuantum mekaniği denilen bu ilişki, Planck'ın kuantum kuramının matematik temeli oldu. Bu ilişkinin temel formülü Schrödinger dalga denklemi idi. 1926 yılında yayınlanan bu araştırması bir yıl önce Heisenberg'in yayınladığı matris mekaniği ile benzerdi. Birinin açıkladığını, diğeri de yapabiliyordu. Dalga mekaniği giderek yaygınlaştı. Bunun nedeni atomun yapısını daha iyi canlandırmasıydı. Schrödinger bu çalışmaları nedeniyle 1933 yılı Nobel Fizik Ödülü ile onurlandırıldı. Berlin Üniversitesi'nde kuramsal fizik profesörü olduğu yıl Hitler'in iktidara gelmesi üzerine Schrödinger, ülkesi olan Avusturya'ya dönmek zorunda kaldı. 1938 yılında Nazi yönetimi Avusturya'yı işgal edince, Schrödinger bu kez İngiltere'ye ve daha sonra İrlanda'ya geçti ve Dublin'de profesörlüğe başladı. Bunu duyan Dirac da aynı kente geldi ve böylece dalga mekaniği kurucuları güçlerini yeniden birleştirdiler. 69 yaşında yurt özlemi duyan Schrödinger, Viyana'ya döndü ve ölümüne kadar bu kentte yaşadı. Atomun parçaları olan elektronların davranışlarını matematik formüllerle ifade edip dalga mekaniğini kurmasıyla tanınır.


AB üyesi ülkelerin ortak projesi Columbus uzay laboratuvarı modülü 1.1 milyar dolara mal oldu. Yapımı 10 yıl süren laboratuvar, önce Cape Canaveral Uzay Üssü'ne taşınacak ve buradan da uzaya götürülecek. Yeryüzündeki ESA uzmanları, UUİ'deki astnonotların da yardımıyla modülün içinde çeşitli deneyler yapacaklar. Laboratuvar, 4.5 metre çapında bir silindir modülden oluşuyor, 75 metre küp hacmindeki silindin modülün içinde bağımsız güç sistemi, klima, video ve veri linkleri bulunuyor. Bremen'de yapılan törende konuşan Almanya Başbakanı Angela Merkel, Columbus laboratuvarının Almanya'nın uzay araştırmalarına vereceği katkının bir kanıtı olduğunu ifade etti. Öte yandan, NASA Uluslararası Uzay İstasyonu'na Eylül ayında çıkacak olan yeni mürettebatını seçti. Yeni mürettebatın komutanı Rus kozmonot Mikhail Tyurin olacak; diğer üyeler ise astronot Sunita Williams ve Michael Lopez-Alegria. Tyurin, 2001'de Expedition 3 mürettebatıyla UUİ'de bulunmuştu.


Bir cismin kuvvet karşısında şekli, boyu yada hacmi değişebilir.Kuvvet ortadan kalktığında tekrar eski halini alıyorsa, bu cisme esnek cisim, bu olaya da esneklik denir. Cisme uygulanan kuvvet sonunda cisimde hiçbir değişiklik olmuyorsa bu tür cisimlere rijit cisimler denir.Taş, demir, çelik buna örnektir. Cisme uygulanan kuvvet cisimde bir değişikliğe neden oluyorsa ve cisimde deformeye neden olup, kuvvetin etkisi kalktıktan sonra cisim eski haline gelmiyorsa bu tür cisimlere plastik cisimler denir. Cisim üzerine uygulanan kuvvet cisimde bir değişikliğe neden oluyorsa ama kuvvet ortadan kalktıktan sonra cisim eski haline geliyorsa bu tür cisimlere esnek cisimler denir. Cisimler hal değiştirdiğinde hacim esneklik sabiti de değişir. Aynı maddenin, gerilim ve hacim esneklik sabitleri farklıdır. Bir katıya kuvvet uygulandığı zaman katının özelliklerine ait iç reaksiyon kuvvetleri meydana gelir.Bu kuvvetler dıştan uygulanan kuvvetleri dengeleyerek cismin daha fazla deforme olmasını engeller. Dışardan yapılan kuvvetler arttıkça cismin iç direncide artar.Bunların arasında belirli bir oran vardır ve doğru orantılı şekilde değişirler. Katıların esnekliği ile ilgili ilk araştırmaları Robert Hooke yapmıştır. Bir cisme uygulanan kuvvet büyük değilse meydana gelen deformasyon da bu kuvvet ile doğru orantılıdır.Bu ilkeden yola çıkarak katıların esneklik ilkelerini zor ve zorlanma kavramlarıyla açıklamıştır. Zor: Büzülmeye sebep olan kuvvetle orantılı bir sabittir.Daha açık bir ifadeyle birim yüzeye etki eden dik kuvvettir. Zor=F/A dır. Zorlanma: Bozulmanın derecesinin bir ölçüsüdür.Yani cismin boyundaki artışın ilk boyuna oranıdır.Zorlanma=DeltaL/Lson dır. Hooke Kanununa göre; bir katı cisim için, zorun, zorlanmaya oranı sabittir.Bu sabit oran cismin esnekliğidir. Hooke Kanun, yalnız esneklik sınırından küçük zorlar için geçerlidir. Cisim üzerine etki eden F kuvveti cismi deltaL kadar esnetiyorsa, cisim üzerine iş yapıyordur. Esnek bir cisme kuvvet uygulandığında sicim üç tür esneme gösterir. Telin cinsi, yani esneklik sabiti E'ye bağlıdır. Bir sürekli esnemenin meydana geldiği en küçük zora esneklik sınırı denir. Bir cismin, kendine uygulanan kuvvet nedeniyle hacmini koruyarak şeklini değiştirmesidir.Bu tür olaylarda cisim kuvvet sonucunda hacmini değiştirmez sadece şeklini değiştirir. Düzenli bir şekilde sıkıştırılan cismin buna karşı koyma özelliğine hacmin esnekliği denir.Bir küpe bütün yüzeylerden dik kuvvetlerin uygulandığını kabul edersek küpün şekli aynı kalır fakat hacmi azalacaktır. Katılar için geçerli olan esneklik özelliklerinin tümü sıvılar için geçerli değildir.Çünkü sıvıların belirli bir boyu yada şekli yoktur sadece hacimleri vardır.Bu yüzden sıvılar yalnızca hacimsel esneklik gösterirler. Zor = F/A = P dır. Sıvı tarafından bu zor tüm yüzeylere dik olarak iletilir.Çünkü sıvı molekülleri her doğrultuda hareket eder.Dolayısıyla sıvıların hacimce esnemeleri oldukça küçüktür. Pratikte sıvıların hacimce esnemeyeceği kabul edilir. Sıvılar yalnızca hacimce esneme özelliği gösterir. Esneklik sıvılar için ayırt edici bir özellik değildir. Moleküller arası uzaklık en fazla gazlarda vardır.Gaz molekülleri bir birinden bağımsız hareket ederler.Gazlar için esneklik ayırt edici bir özellik değildir. Esneklik katılar için ayırt edici bir özelliktir.Fakat sıvılar ve gazlar da değildir. Katılar, gerilim, şekil ve hacim esnekliği gösterirler.Gazlar ve sıvılar yalnız hacim esnekliği gösterirler.


|Araştırmayı yapan bilim insanları, 1 hektar'lık bir alanda 'Falcarius utahensis' adı verilen bu dinozor türüne ait binlerce kemik buldu. Uzmanlar, yüzlerce dinozorun ölüsünün bu kadar dar bir alanda toplanmasının nedenlerini araştırıyor. Otobur dinozorların etoburlardan türediği biliniyor. Kemikleri bulunan söz konusu dinozorun, etoburluktan otoburluğa geçiş evresinde bulunduğu, bu nedenle de evrimle ilgili önemli ipuçları sağlayacağı düşünülüyor. Tüylü dinozor boydan boya 3 buçuk metre uzunlukta ve pençeleri vücuduna oranla oldukça büyük. Dinozor ayağa kalktığında 1 metre yüksekliğe ulaşıyor. Falcarius türünün esasen Asya'da yaşadığı ve güçlü bir gövdeye sahip olduğu ifade edilirken, otoburluğa geçişte güçlü bacaklarını ve yatay gövde formunu koruduğu belirtildi. Otoburluğa geçişte dinozorun bu beslenme türüne özgü olarak karnı büyüdü, boynu uzadı ve kafası küçüldü. Araştırmayı Utah Doğal Tarih Müzesi'nden James Kirkland, Lindsay Zanno ve Scott Sampson yaptı. Araştırmayı konu alan makale İngiliz bilim dergisi Nature'da yayımlandı.


15 Ekim 1608'de İtalyanın Feanza şehrinde doğdu, 5 Ekim 1647 in Floransa'da öldü. Açık hava basıncı üzerine yaptığı deneyleriyle tanınan İtalyan fizik ve matematik bilgini. Çocukluğunda matematiğe olan merakıyla dikkatleri çekti. 1627'de Roma'ya giderek, hidrolik biliminin kurucusu ve Galilei'nin talebesi olan Benedetto Castelli ile birlikte çalıştı. 1641'de Galilei ile mektuplaşmaya başladı. Aynı sene, Castelli nin tavsiyesi üzerine Galilei, Torricelli'yi Tuscany'ye davet etti. Galilei ile görüştükten birkaç hafta sonra, Galilei ölünce, Tuscany büyük dükü Torricelli'yi onun makamına tayin etti. 1644 yılında geometri ve mekanik üzerinde bir kitap yayınladı. Matematik sahasında mühim bir boşluğu dolduran bu kitapta aynı zamanda Galilei'nin mekanik üzerindeki ilk çalışması, birbirine bağlı cisimlerin ortak ağırlık merkezleri aşağıya doğru hareket ederken, ani hareket edebilecekleri prensibi bir neticeye bağlanıyordu. Torricelli, bu çalışmalarını yaparken açık hava basıncı üzerindeki deneylerinde de devam etti. Basınçtan faydalanarak, civa doldurulmuş tüplerle yaptığı deneyler neticesinde, deniz seviyesinde 1cm ye düşen basıncı 1033 gr/cm olarak tespit etti. Geometri ve mekanik alanındaki fikirlerini ise ilk önceleri kimse önemsemedi. Torricelli aynı zamanda hocası Galileİ'nin teleskobunu ve kendi mikroskobunu geliştirmeye uğraştı. 1643 Torricelli, hava basıncını ölçmek için şimdi cıvalı barometre denilen cihaz icat etti.


Bir dalganın evresi, onun belirli bir noktaya ulaşma zamanının bir ölçüsüdür. Dalgalar büyüklükleri veya güçleri ve frekansları ile nitelendirilir. Bir dalganın boyu ilave bir özelliktir ve doğrudan frekansla ilişkilidir. Belli bir hızda dalganın boyu ne kadar uzun olursa frekansı o kadar düşük olur. İki dalga aynı genliğe ve frekansa sahip olabilir; ama birbirleriyle aynı veya farklı evreye sahip olabilirler. Bu iki dalganın tepeleri, aynı yere tam olarak aynı zamanda ulaşıyorsa onlara eşevreli denir. Ama birinin tepesi diğerininkinin çukuruyla oraya ulaşıyorsa, onlara evre dışı denir. Evre kavramı genelde salınım hareketlerine uygulanır. Kuantum sistemlerinde Heisenberg belirsizlik ilkesi dolayısıyla, bir dalgadaki kuantumların fazı ve sayısı birbirini tamamlar. Aynı anda her ikisi birden kesin değerler alamazlar. Bu yüzden kuantum eşevreliliği, klasik eşevrelilik örneklerinden hassas bir şekilde ayrılır.


Bilim insanları, Big Bang'ten bugüne evrenin 13 milyar yıllık yaşamını süper-bilgisayar ortamında, gerçek fizik kurallarına sadık kalarak simülasyonunu yaptı. BBC / Londra Uluslararası bilim insanları tarafından yürütülen The Millennium Run adlı çalışmada evrenin milyonlarca yıl içinde geçirdiği değişimler bilgisayar simülasyonları üzerinden yeniden yaratıldı. The Millennium Run projesinde, süperbilgisayara astronomların yaptığı bilimsel gözlemler ve fizik kanunları girildi. Simülasyon, bilinen fizik kuralları çerçevesinde evrenin uzay-zamanında bir aşamadan bir aşamaya geçişleri gösteriyor. Araştırmayı yürüten Durham Üniversitesi fizik profesörü Carlos Frenk, süperbilgisayarların insanoğlunun tüm tarih boyunca edindiği bilgileri tek bir mecrada topladığını vurgulayarak, Dünya bilim tarihini süper hızlı bilgisayarda yeniden yaratıyoruz diyor. Araştırmanın en önemli unsuru, evrenin oluşumunda kara enerji ve kara maddenin yeri. The Millennium Run simülasyonu, evrenin yüzde 73'ünü oluşturan kara enerjinin ortaya çıkışının yeniden yaratılmasında kullanılacak. Mevcut kozmoloji teorilerine göre Big Bang 'dan sonra, soğuk kara madde evrenin nüvesini oluşturdu. Daha sonra bu kara madde kendi ağırlığı altında ezilerek bir ışık yığınına dönüştü. Kara madde, kütleçekim gücü ile normal maddeleri kendine doğru çekti ve bu güç birleşmesi galaksilerin oluşumuna yol açtı. Simülasyon, Big Bang'tan arta kalan ısı gözlemlerinden elde edilen bilgilerle, fizik kanunlarını birleştiriyor. Dr. Frenk, simülasyonun şimdiye dek yapılan en detaylı evren yeniden yaratımı olduğunun altını çiziyor. Simülasyonun sonuçlarının eldeki mevcut bilgilerle kıyası, evrenin henüz çözülmemiş bazı sırlarına ışık tutacak. Simülasyon eldeki verilerle, denenmesi pratik olarak mümkün olmayan geçmişe ait bazı çıkarımları test edecek veya eksik halkalarını dolduracak.


Bilim insanları, Einstein'ın dudaklarını uçuklatacak bir teori ortaya attı. 'Kozmik Döngü' teorisi, evrenin 12 ila 14 milyar yıl önce meydana geldiğini savunan mevcut kozmolojik modellerin tümüne karşı tez oluşturuyor. 'Kozmik Döngü', tezine göre, genişleme hali evrenin doğasında var, zira gelecekte de içine kapanarak çökecek ve bu patlamayla yeni bir evren doğacak. Kabul gören teorilere göre, evren Büyük Patlama ile meydana geldi. Evren başlangıçta, tek bir noktada sıkıştırılmış duran uzay, zaman, madde ve enerjiden oluşuyordu. Zamanla genişledi, soğudu ve bugünkü halini aldı. Yeni teoriyi ortaya atan uzmanlardan Cambridge University uzmanı Neil Turok, 'zaman'ın Big Bang'ten önce başladığını, büyük patlamadan önce başka bir evrenin gerçekliğinde var olduğunu öne sürüyor. Bu durumda mevcut zaman da var sayılandan daha 'geçmiş' olmalı. Turok'un iki evrenin çarpışması olarak nitelediği, kütleçekimin önlenemez hareketinin altında yatan ise, Kozmolojik Sabit. Kozmolojik Sabit adı verilen bu güç, evrenin genişleyerek dağılmasıyla, kütleçekimle içe doğru çökmesi arasında bir noktada bulunduğunu betimleyen matemetiksel bir ifade. Albert Einstein 1920'lerde İzafiyet Teorisi'ni geliştirirken, evreni yöneten kozmolojik bir gücün var olduğunu ortaya atmıştı. Einstein, evrenin kendi kütleçekimi nedeniyle içe doğru kapanacağını ve çökeceğini öngörüyordu. Ancak sonraki yıllarda gelişmiş araçlarla yapılan gözlemler ve matematiksel hesaplamalar evrenin aslında genişlediğini gösterdi. Einstein sonraları, bu öngörüyü En büyük hatalarımdan biri şeklinde nitelemişti. Kaynak: Araştırmanın orijinali Science dergisinde yayımlanmıştır.


Kozmik uzaklıkları hesaplamayı daha kolay hale getirmeyi amaçlayan bir araştırmada şaşırtıcı sonuçlara ulaşıldı. Evren bugüne kadar düşünülenden daha büyük ve çok daha yaşlı. Washington'daki Carnegie Enstitüsü'nde Alceste Bonanos başkanlığında yürütülen araştırmada, M33 olarak da bilinen Triangulum galaksisinin, Samanyolu'ndan sanılandan yüzde 15 daha uzak olduğu ortaya çıktı. 'Astrophysical Journal' dergisinde yayımlanacak bulgular, evrenin genişleme oranını ve yaşını belirten Hubble sabitinin eski çalışmalarda hesaplanana göre yüzde 15 daha küçük olması gerektiğini ortaya koydu. Şu anda gökbilimciler Hubble sabitinin 71 kilometre/saniye/megaparsaniye olduğu konusunda hemfikir (megaparsaniye: 3.2 milyon ışık yılı). Eğer bu değer yüzde 15 küçülürse, evren daha büyük ve daha yaşlı olması gerekiyor. Bilim adamları, evrenin 13.7 milyar yaşında (2003'te belirlenen ve Büyük Patlama'yla ortaya çıkan radyasyon ölçümlerine dayanarak) ve 156 milyar ışık yılı genişlikte olduğunu düşünüyor. Yeni teori ise sonsuz olarak da tanımlanan evrenin 15.8 milyar yaşında ve 180 milyar ışık yılı genişlikte olması gerektiğini savunuyor. Araştırmacılar bu sonuçlara, galaksilerarası mesafeleri hesaplamak için buldukları yeni bir yöntemle ulaştılar. Bilim adamları yeni yöntemin daha kesin olduğunu ve standart tekniklere göre daha az basamak içerdiğini söylüyor. Ekip üyelerinden, Ohio Eyalet Üniversitesi'nden Krzysztof Stanek, "bağımsız bir mesafe ölçümü istiyorduk. Bir gün karanlık enerji ve diğe şeylerin ölçülmesinde de kullanılabilecek tek bir ölçüm" diyor. Ekibin 10 yıllık bir süre zarfında geliştirdiği yeni yöntem, dünyanın dört bir yanındaki teleskoplardan bir araya getirilmiş optik ve kızılötesi görüntülerin birleştirilmesi esasına dayanıyor. Araştırmacılar M33'deki, her beş günde bir birbiri tarafından tutulan ikili bir yıldız sistemine baktılar. Tek yıldızların aksine, çift yıldızların kütleleri, tamamen hareketlerine dayanarak da hesaplanabiliyor. Bu yıldızların kütleleri bilgisine sahip olan ekip, daha sonra gerçek parlaklıklarını veya çok yakın olsalardı ne kadar parlak olacaklarını hesapladı. Gerçek ve gözlenen parlaklıklar arasındaki fark, yıldızların Dünya'ya uzaklığını verecekti. Sonuçlara göre yıldızlar 3 milyon ışık yılı uzaktaydı. Bu da, Hubble sabiti kullanılarak hesaplanan uzaklıktan yarım milyon ışık yılı fazlaydı.


Astronomların, evrende hiçbir galaksinin, yıldızın ve hatta karanlık maddenin bulunmadığı dev bir boşluk keşfettikleri bildirildi. Minnesota Üniversitesi'ndeki bir araştırma ekibi, dünyadan yaklaşık 1 milyar ışıkyılı uzaklıkta olduğu belirlenen söz konusu boşluğun niçin orada bulunduğu hakkında bir fikir sahibi olmadıklarını vurguladılar. Keşfi yapan bilimsel araştırma ekibinden Astronomi Profesörü Lawrence Rudnick, Astrophysical Journal adlı bilimsel dergide yazdığı makalesinde, Şimdiye kadar hiçkimsenin bu büyüklükte bir boşluk bulmamış olması bir yana biz bile bu boyutta bir boşluk bulmayı beklemiyorduk dedi. Rudnick ve bilim ekibinin diğer üyeleri, Shea Brown ile Liliya Williams, dergide kaleme aldıkları makalede, söz konusu dev boşluğu, Wilkinson Mikrodalga Anisotropi Araştırma uydusuyla evrendeki soğuk bir nokta üzerinde yaptıkları araştırma sırasında bulduklarını belirttiler. Dergide, Kozmik Mikrodalga fonu adı verilen, evrenin doğumuna neden olan Büyük Patlama'dan arta kalan zayıf radyo sinyali üzerinde yapılan bir araştırmanın söz konusu bölgenin daha soğuk olduğunu gösterdiğine işaret eden Rudnick, Gökyözündeki bu noktada farklı bir şey olduğunu zaten biliyorduk dedi. Rudnick'in araştırma ekibindeki arkadaşı Williams ise Bulduğumuz şey ne gözlemsel etüdlere ve ne de evrenin evrimi hakkında yapılan geniş ölçekli bilgisayar simülasyonlarına göre normal değil ifadelerini kullandı. Araştırmayı yapan astronomlar, Orion takım yıldızının güneybatısında yer alan Eridanus takım yıldızının bulunduğu bölgede olduğu saptanan boşlukta, doğrudan görülemeyen, ancak yerçekimsel güçlerin ölçülmesiyle belirlenebilen karanlık maddeden bile eser bulunmadığına dikkati çektiler.


Bilindiği gibi evren,yaklaşık 15 milyar yıl önce adına 'big-bang' denilen büyük patlama ile başladı.Ondan önce ne olduğunu belki de asla bilemeyeceğimiz bu olay hem maddenin,hem de zamanın başlangıcıydı.Önce atom-altı parçacıklar oluştu,sonra proton ve nötron ve nihayet ilk atomlar:hidrojen ve helyum.Bütün bunlar olurken,evrense'kritik'bir hızda genişlemeye ve buna bağlı olarak soğumaya devam ediyordu.Ama evrenin genişlemesi her yerde aynı olmuyordu.Maddenin oluşumu ile birlikte bazı yerler daha fazla yoğunluk kazanmış ve buralardaki kütle çekimi bu genişlemeyi yavaşlatmış ve giderek durdurmuştu..Saatler iki milyar yılı gösteriyordu.Bu bölgeler,aralarında bizim Samanyolu'muzun da bulunduğu galaksileri oluşturacak şekilde içine çökmeye başlamışlardı.İlk yıldızlar olumuştu,artık..Bu ilk yıldızların büyük bir çoğunluğu bizim Güneş'imizden defalarca büyüktü.Büyüklüğü oranında ömürleri küçük oluyor,süpernova şeklinde patlarken'fırınlarında'oluşturduğu oksijen,demir...gibi daha ağır atomları uzaya fırlatıyordu.Artık ikinci tür yıldızların ve bu yıldız ların etrafındaki gezegenlerin oluşumu için her şey hazırdı. Güneşimizin yaşı yaklaşık 4.5-5 milyar yıl. İkinci kuşak yıldızlardan ve önünde daha yaşayabileceği bir o kadar daha zaman var.Güneşimiz 'yalnız ' bir yıldız.Yanında -'yakınında' başka bir yıldız yok..Samanyolu galaksisinin Orion kolunda ve merkezin yaklaşık 25-27 bin ışık yılı uzağında.Çevresinde, şu anda bilinen dokuz gezegen dolaşıyor.Güneş'imiz bu dokuz gezegene,asteroid kuşağına,kuyruklu yıldızlara ve yıldızlar arası boşluğa...hiç' bıkmadan -usanmadan'ısı ve ışık vererek 'ömrünü'tüketmeye devam ediyor. Ve dünyamız.!Hiç değerini bilemediğimiz ;havasıyla,suyuyla,ormanlarıyla,üstünde yaşayan milyonlarca canlı türüyle...o mavi gezegen.!Ama bir zamanlar böyle değildi.Bir zamanlar bütün bir güneş sistemi de gaz ve toz bulutu halindeydi.Bu gaz ve toz bulutunun içine gene kütle çekiminin etkisiyle yıldızlar arası uzayda dolaşan süpernova kalıntıları -örnekse,karbon,azot ve daha bir yığın ağır elementler karışmıştı.Güneş sistemimizin bu bebeklik çağı 'ağırlaştıkça' daha fazla çöküyordu..Bu çökme yeterli düzeye gelmeye başladığında merkezde hidrojen atomları tutuşmaya başladılar.Tutuşan hidrojen atomları helyuma dönüşürken çevreye ısı ve ışık vermeye başlamışlardı.Güneşimiz parıldıyordu,artık.Çevresindeki madde topakları bu büyüklükte olamadıklarından 'tutuşma'gerçekleşmedi.Kimisi katı kimisi gaz ağırlıklı gezegenleri oluşturdular.Dünyamız bu dokuz gezegenden güneşe yakınlığıyla Merkür ve Venüs'ten sonraki üçüncü gezegen.Ve bildiğimiz kadarıyla sadece onda yaşam var. Dünya her geçen gün soğumaya devam etti.Bu soğuma halen devam ediyor.İlk 500 yıl içinde kimyasal tepkimeler sonucu yerkabuğu üstünde eriyik halinde "yaşam çorbaları"meydana geldi.Bu yaşam çorbalarında ilk yaşam belirtisi-nasılsa ortaya çıkmış, DNA molekülleriydi.DNA moleküllerinin ilk tek hücreli canlıları oluşturması ve tek hücrelilerden çok hücreli yaşama'geçiş 2.5-3 milyar yıl aldı.Çok hücreli yaşam "aklın" ortaya çıkmasının belirtisiydi.Homo-sapiens'ler çok yakında evrimdeki yerlerini alacaklardı.Ve öylede oldu. Kültürel tarihimiz yazının bulunuşu ile başladı.İnsan artık DNA'larının dışında bilgi aktarımını kendine özgü yollardan da yapabiliyordu.Gelişme olanca hızıyla sürdü.İnsanın ANLAMAK merakı BİLMEK isteği -nice acılardan sonra- BİLİM'i ve BİLİMSEL YÖNTEM'i ortaya çıkardı.


LONDRA Uluslararası gökbilimcilerden oluşan bir ekip, Arizona, California ve Kanarya Adaları'nda kurulu teleskop ağını kullanarak önemli bir keşfe imza attı. Bilim insanı, güneş sisteminin dışında bugüne dek bilinen en büyük gezegeni keşfettiklerini açıkladı. Herkül takım yıldızında bulunan gezegene TrES-4 adı verildi. Gezegen, Jüpiter'den yüzde 70 daha büyük. Dünyadan yaklaşık 1500 ışık yılı uzakta olan gezegen, ana yıldız etrafındaki dönüşünü yaklaşık 3.55 günde tamamlıyor. Bu da yeni gezegende bir yılın bir haftadan daha az olması anlamına geliyor. Ana yıldızdan 7 milyon kilometre uzakta olmasına rağmen gezegenin yüzeyinin sıcaklığının 1327 derece olduğu tespit edildi. Yeni gezegen dünyayla yıldızı arasından geçerken yıldızın ışınlarının yüzde birini engelliyor. Bu da parlaklığını azaltıyor. Bilim dünyası, dev gezegenin keşfini sevinçle karşıladı. Zira, uzmanlar mevcut bilimsel verilerle açıklanamayacak kadar büyük olan gezegenin incelenmesinin, güneş sisteminin dinamiklerini daha iyi anlamak adına önemli bir adım olacağını düşünüyor. Gökbilimciler, yeni keşifleriyle işgili ayrıntıları Astrophysical Journal dergisinde yayımlayacaklar.


İlk patlamaya ait yeni izler bulan bilim adamları, evrenin bir saniyeden daha kısa bir süre içinde tek bir kürecikten geliştiğini sanıyorlar. Amerika'da birkaç üniversitenin bilim adamları üç yıllık uydu verilerini değerlendirdikten sonra, yaklaşık olarak 13,7 milyon yıl önceki ilk patlamadan bir milyon yıl kadar sonra oluşan izler buldular. İzler ilk patlamanın olağanüstü kızgınlığından arta kalanlar. Evrenin genleşmesi ve soğumasından sonra bunlar mikrodalga ışınlarında, küçük oynamalar olarak ortaya çıkmakta. Bulgu 20 yıl kadar önce ortaya atılan bir teorinin doğrudan kanıtları gibi. Amerikalı bilim adamı Alan Guth tarafından açıklanan teori, evrenin, saniyenin milyarda biri kadar kısa bir süre içinde minik bir kürecikten bir metre çapında bir küreye dönüştüğüne dayanıyordu. Uzay, bundan sonra, genel görelilik kuramına göre milyonlarca yıl yavaş yavaş genleşmeye devam etmişti.


20. yy. ile birlikte astronomi alanında çok büyük gelişmeler yaşanmaya başlandı. İlk olarak 1922 yılında Rus fizikçi Alexandre Friedmann evrenin durağan bir yapıya sahip olmadığını keşfetti. Einstein'in genel görecelik kuramından yola çıkan Friedmann, en ufak bir etkileşimin evrenin genişlemesine veya büzüşmesine yol açacağını hesapladı. Belçika'nın en ünlü gök bilimcilerinden Georges Lemaitre ise bu hesabın önemini fark eden ilk kişi oldu. Onun bu hesaplamalardan yaptığı çıkarım, evrenin bir başlangıcı olduğu ve bu başlangıçtan itibaren sürekli genişlediğiydi. Lemaitre'in söylediği çok önemli bir şey daha vardı: Ona göre bu başlangıç anındaki patlamadan arta kalan bir radyasyon olmalıydı ve bu saptanabilirdi. Lemaitre ilk başlarda bilimsel çevrelerde çok büyük destek bulmayan bu açıklamalarının doğruluğundan emindi. Zaten evrenin genişlediğine dair başka kanıtlar da birer birer ortaya çıkıyordu. Bu sıralarda Edwin Hubble isimli Amerikalı astronom kullandığı dev teleskopla gökyüzünü incelerken yıldızların, uzaklıklarına bağlı olarak kızıl renge doğru kayan bir ışık yaydıklarını saptadı. Hubble, California Mount Wilson gözlem evinde yaptığı bu buluşuyla sabit durum teorisini ortaya atan ve yıllardır savunan tüm bilim adamlarına da meydan okuyor, mevcut evren anlayışını temelden sarsıyordu. ... Lemaitre iki yıla kalmadan ummaya cesaret edemediği bir haber aldı. Hubble galaksilerden gelen ışığın kızıla doğru kaydıklarını gözlemlemişti ve Doppler etkisine göre bu evrenin genişlediği demekti. Artık yalnızca bir zaman sorunuydu. Einstein zaten Hubble'ın çalışmalarıyla ilgileniyordu ve Mount Wilson Gözlem evinde kendisini ziyaret etmek niyetindeydi. Lemaitre de aynı sıralarda California Teknoloji Enstitüsü'nde bir konferans vermeyi ayarladı ve Einstein ile Hubble'ı birlikte bir köşeye sıkıştırmayı başardı. Kendisinin ilk atom kuramını adım adım anlatarak tüm evrenin dünü olmayan bir günde yaratıldığını söyledi. Gereken bütün matematik hesaplarını yapmıştı. Lemaitre sözünü bitirdiğinde kulaklarına inanamadı. Einstein ayağa kalkmış ve o anda duyduklarının o güne kadar dinlediği en güzel ve en tatmin edici yorum olduğunu bildirmiş ve kozmolojik sabiti yaratmanın yaşamının en büyük hatası olduğunu itiraf etmişti. İşte dünyanın gelmiş geçmiş en önemli bilim adamı sayılan Einstein'ı ayağa fırlatan bu gerçek evrenin bir başlangıcı olduğu gerçeğiydi. Evrenin genişlemesiyle ilgili yapılan gözlemler arttıkça yeni iddialar da birbirini izliyordu. Bu gerçekten yola çıkan bilimadamları, Lemaitre'in de söylediği gibi, zamanda geriye doğru gittiklerinde sürekli küçülen, küçülen ve sonunda bir nokta kadar kalan bir evren modeliyle karşı karşıya kaldılar. Matematiksel hesaplamalar, evrenin tüm maddesini içinde barındıran bu tek noktanın, korkunç çekim gücü nedeniyle sıfır hacme sahip olacağını gösterdi. Evren, sıfır hacme sahip bu noktanın patlamasıyla ortaya çıkmıştı ve bu patlamaya Big Bang adı verildi. Big Bang'in gösterdiği önemli bir gerçek vardı: Sıfır hacim yokluk anlamına geldiğine göre, evren yok iken var hale gelmişti. Bu ise, evrenin bir başlangıcı olduğu anlamına geliyor ve böylece materyalizmin evren sonsuzdan beri vardır varsayımını geçersiz kılıyordu.


Messier 106 ya da diğer ismi ile NGC 4258, Av Köpekleri takımyıldızı içerisinde yer alan sarmal bir gökadadır. Samanyolu gökadasına benzer bir şekilde sarmal bir yapıya sahip olan Messier 106, Samanyolu Gökadasından farklı olarak ilginç özelliklere sahiptir. 1781 yılında Pierre Mechain tarafından keşfedilen Messier 106, Dünya'ya yaklaşık 22 25 milyon ışık yılı uzaklıktadır. Yapılan gözlemlerde Messier 106'ya ait bir parçanın büyük kütleli bir kara deliğe dönüşmeye başladığı görülmüştür. Ayrıca Güneyhaçı takımyıldızı yönünde yer alan NGC 4217'ninde 106'ya eşlik eden bir Gökada olduğu düşünülmekte. Yaşadığımız gezegenden yaklaşık 22 25 milyon ışık yılı uzaklıkta yer alan Messier 106 Gökadası, 1781 yılında keşfedilmiştir. Oldukça etkileyici bir görünüme sahip olan 106, Samanyolu Gökadası ile benzer bir şekilde sarmal bir yapıya sahiptir. Fakat Samanyolu'na göre Messierin, X- ışınları, görünür bölge ve radyo dalga boyunda iki ayrı kolu daha bulunmaktadır. Sıra dışı kollar olarak adlandırılan bu iki ayrı kol, gökada düzlemi ile çakışacak şekilde konumlanmıştır. Yine Messier 106 gökadasının merkezinde bulunan büyük kütleli kara deliğin Samanyolu Gökadasına göre 10 kat daha büyük olduğu belirlenmiştir. Bu özellik, 106'nın Samanyolu'na göre madde tüketiminde daha hızlı olduğunu göstermektedir. Yapılan çalışmalarda 106'nın merkezinde yer alan kara deliğin yaydığı yüksek enerjili parçacıkların şok dalgaları oluşturduğu gözlenmiştir. Araştırmalarda başlangıçta meydana gelen ve püskürmeye uğrayan maddelerin büyük bir kısmının gökada dışına çıktığı ve kalan parçaların 300 milyon yıl içerisinde tükeneceği görülmüştür.


Eylemsizlik momenti veya atalet momenti (SI birimi kilogram metrekare kg m2), dönme hareketi yapan bir cismin dönme eylemsizliğidir. Nasıl ki, duran bir cismin eylemsizliği cismin kütlesidir, öyle de, dönen bir cismin eylemsizliği de eylemsizlik momentidir. Atalet momenti kavramı iki başlık altında incelenir. Alan atalet momenti ve kütlesel atalet momenti. Alan Atalet Momenti: Keyfi seçilen bir koordinat sistemine göre bir cismin 2 boyutu ele alınmış olsun. Bu yüzey, keyfi seçilen koordinat sisteminin bir eksenine dik olsun. Yüzeyin şekil değiştirmeme isteğinin yüzeyi içine alan eksenlere göre tanımlanmış haline alan atalet momenti denir. Cismin seçilen yüzeyine dik eksen z ekseni olsun. Yani incelenen düzlem x-y düzlemi üzerindedir. Bu şekliyle alan atalet momenti x eksenine ve y eksenine göre ayrı ayrı tanımlanabilir. Bence bunlar bir sonuca göre tanımlanmıştır. Bu tanımlar üretilen teorik formullerde ayrı bir ifade olarak yer aldığından, böyle bir isim verilmeye ihtiyaç duyulmuştur. Alan atalet momenti, malzemelerin burulması ve eğilmesinde teorik formullerin içerisinde bulunmaktadır. Kısaca yüzey şeklini değiştirmeye çalışan kuvvete koyduğu tepkidir. Görülüyor ki birimi metre^^4 dür. yani yüzeyin alanın herhangi ufak bir değişimi tepkiye çok fazla yansıyacaktır. Dönme veya salınım hareketi yapan bir cisme hareketinden dolayı, cismi hareket ettiren bileşke kuvvetin dışında bir kuvvet etkir. Bu kuvvete atalet kuvveti denir. Hareketin çeşitli koordinat sistemlerinde vektörel olarak tanımlanmasıyla , yer vektörünün zamana göre iki kez türevi alınmasıyla ivmenin vektörel olarak büyüklüğü belirlenmiş olur. Bu ivmenin bulunduğu kütle bir atalet kuvveti oluşturur. Bu kuvvet gürültü ve titreşimlere neden olduğundan istenmez ve bir şekilde sönümlenmeye çalışılır ve buna dinamik dengeleme denir. Kütlesel atalet momentini tanımlamak için hareketli cismin dinamik ve statik haldeki durumlarına uygun olan, cisim üzerinden noktalar belirlenmelidir. Genel olarak statik cisimler tek noktaya indirgenir.Yani, durgun halde L uzunluğunda homojen bir silindirin ağırlık ve kütle merkezi olan tam ortasına indirgenir ve sanki cisim orada toplanmış gibi düşünülür.Fakat dönme veya salınım hareketi yaptığında bir noktaya göre tanımlamak bazen dinamik özellikleri yansıtmaz ve gereken, çubuğu 2 noktaya veya dönme ya da salınım hızı arttıkça 3 noktaya indirgenebilinir.Hareketin karmaşıklığı arttıkça kütlenin indirgendiği nokta sayısı da arttırılabilir.Fakat 4 noktadan fazlası problemin çözümünden sapmayı arttırır. Örnek olarak bir içten yanmalı motorun temeli olan bir krank-biyel mekanizması düşünelim. Biyel, çok karmaşık hareket yaparak çalışır. Dakikada 1000 devre kadar 2 noktaya, 1000 devirden sonra 3 noktaya indirgemek makuldur.