Astronomi araştırmaları, insanlık tarihinin var olan ve sırrı çözülemeyen önemli sorularına cevap aramaktadır. Gün geçtikçe artan astronomi araştırmaları birçok yeni bulguyu beraberinde getirirken uzay turizmi için de çalışmalara başlandı. Artan teknolojik gelişmeler insanların bir adım ötesini araştırma, keşfetme isteğini arttırmıştır. Bunun sonucunda, her güne yeni bir keşif veya proje haberi ile başlar olduk. 2016'da ise bunlara birçoğu eklendi. Kötü bir haber ile başlar gibi olacak ama gerçekleri göz önünde de bulundurmak gerekiyor. 1850 2016 yılları arasında, Dünya'nın ortalama sıcaklığında yaklaşık 1,5 derecelik artış göze çarpıyor. NASA'nın verilerine göre Eylül 2016, son 136 yıl (1880'den beri) içerisindeki en sıcak Eylül ayı idi. Albert Einstein'ın Görelilik Teorisi'nde öngördüğü uzay-zaman bükülmeleri doğrulandı. 24 Ağustos, Plüton'un tenzil-i rütbe ile gezegenlikten cüce gezegenlik rütbesine düşüşünün 10. yıl dönümü... :(( Güneş Sistemi'ni ekseninden çıkardığı öne sürülen, Dünya'nın 10 katı büyüklüğünde olduğu ve Güneş'e olan uzaklığının, Dünya'nın Güneş'e olan uzaklığının 200-1200 katı fazla olduğu tahmin edilen Güneş Sistemi'nin 10. gezegeninin varlığına dair bulgular keşfedildi. 8 Nisan, amatör bir astronom tarafından Jüpiter gezegenine çarpan bir asteroid kaydedildi. Amazon kurucusu Jeff Bezos'un şirketi Blue Origin tekrar kullanılabilir roket denemelerinde bulundu. Uzay seyahatini gerçeğe dönüştürmek isteyen şirketin denemeleri 3 te 3 başarıyla sonuçlandı. SpaceX firmasının roketi Falcon 9, 2015'teki başarısız iniş denemelerinden sonra, 8 Nisan'da okyanusa ilk başarılı inişini yaptı. Falcon 9 görevini tamamladıktan sonra Dünya'ya dönerek iniş denemelerinde bulunmaktaydı. Bu görevler arasında ISS'e taşıdığı BEAM de bulunmaktaydı. Amaç ise ISS'te yaşam alanını büyütmek ve ilerde uzay otelciliğini başlatmaktır. Falcon 9, 1 Eylül tarihinde yakıt yükleme sırasında havaya uçtu. Bu durum diğer uçuşların iptal edilmesine neden olurken, SpaceX'in gelecekteki insanlı uçuşları için tedirginlik yarattı. SpaceX projesi olan ISS'e astronot ile kargo taşınmasını kolaylaştıracak 'uzay taksiciliği'nin güvenlik lisansını almasını da zorlaştırdı. Hindistan insansız tekrar kullanılabilir uzay mekiği fırlatarak, tekrar kullanılabilir uzay aracı geliştirme yarışına katılmış oldu. Virgin Galactic firması, Stephan Hawking'in VSS Unity adını verdiği SpaceShipTwo uzay gemisini tanıttı. Uzay gemisi yolcularını 100 km yüksekliğe çıkarmakta, dönüşteyse sıradan bir uçak gibi piste indirmekte. Uzayda en uzun süreyi geçiren Amerikalı ünvanına sahip Scott Kelly mart ayının başlarında, ISS'te 340 gün kaldıktan sonra Dünya'ya döndü. Kendisi uzayda iken yeryüzünde onu bekleyen ikiz kardeşi Mark Kelly ile vücutları arasındaki farklılıklar karşılaştırılıp, uzayda uzun süre geçirmenin insan vücudu üzerindeki etkileri incelendi. Selam Uzaylı, biz dostuz! Stephan Hawking'in ulaşmaya çalıştığı uzaylılar için Rus milyarder Yuri Milner ile projeleri duyuruldu. Alpha Centauri yıldız sistemine yolculuğa çıkacak mikro-uydu, ışık hızının 1/5'i hız ile hareket edecek. 29 Eylül, SpaceX CEO'su Elon Musk, 67. Uluslararası Uzay Yolculuğu Konferansı'nda Mars'taki kolonileşme planını açıkladı. Musk, 80 günde 100 kişiyi Mars'a gönderebileceklerini ve bunun için uygun olan altyapı çalışmalarını neredeyse tamamladıklarını belirtti. Elon Musk'ın Mars projesi olan Red Dragon'lar ise 2018'den itibaren 2 yılda bir Mars'a kargo taşıyacak. Hedef ise insanlı uçuşlardan önce yeterli kargoyu taşımak. Kendi uzay araştırma üssünü inşa etmeye ve Ay'a uzay aracı göndermeye hazırlanan Çin, Dünya'nın en büyük radyo teleskobunu tamamladı. 4 Temmuz'da Juno, 5 yıllık yolculuğunun ardından Jüpiter'in yörüngesine girerek 53,5 günlük turuna başladı. 27 Ağustos'ta Juno Uzay Aracı, Jüpiter'e gerçekleştirdiği yakın uçuşu başarıyla tamamladı. Juno Uzay Aracı, Jüpiter'in kuzey ve güney kutbunun daha önce görülmeyen görüntülerini çekti. Tarihin en iyi Uzay Teleskobu olan James Webb Uzay Teleskobu tamamlandı. 2018'de fırlatılacak olan teleskop, evrenin ilk zamanlarını gözlemleyecek. JAXA'nın önemli çalışmalarından olan Hitomi, insan kaynaklı yazılım hatası nedeniyle kayboldu. Hitomi uydusu ortadan kaybolmadan hemen önce, 250 milyon ışık yılı uzaklıktaki bir galaksi kümesini görüntülemişti. Evrenin uç noktalarını kara deliklerden büyük gökada kümelerine kadar keşfetmek için tasarlanmıştı. Komşumuz olan Proxima Centauri'de bulunan ve gezegenimiz gibi kayalık ve okyanuslara sahip Proxima Centauri B gezegeni keşfedildi. Gezegen, yıldızı etrafında bir turunu 11 Dünya gününde tamamlıyor. OSIRIS-REx Uzay Aracı yola koyuldu. Hedefi ise Dünya'ya yakın bir yörüngede dolanan gök taşı olan 101955 Bennu'ya ulaşmak ve birkaç parça alıp Dünya'ya geri dönmek. 2023'te Dünya'ya ulaşması bekleniyor. ESA, kuyruklu yıldızları incelemek için gönderdiği Rosetta Uzay Aracı'nın görevine, onu 30 Eylül'de 67P kuyruklu yıldızına çarptırarak son verdi. 19 Ekim'de Avrupa Uzay Ajansı ve Rusya Uzay Ajansı tarafından yürütülen ExoMars projesinde Mars'a iniş yapacaktı. İniş sırasında yaşanan bir sorun nedeniyle uzay aracı ile bağlantı kopmuştur. Schiaparelli Uzay Aracı ise NASA tarafından bulundu. ExoMars'tan ilk Mars fotoğrafı 16 Haziran'da alınmıştı. 9 Mayıs'ta Merkür'ün Güneş önünden geçişi gözlemlendi. Gerçekten çok güzeldi. Bir sonrakini kaçırmayın! 😀 20 Haziran'da 67 yılda bir gerçekleşen nadir bir gök olayı vardı. Yaz gündönümü ve dolunay aynı güne denk geldi. Mars'ta, bulunması hiç umulmayan Tridimit isimli mineral bulundu. Sadece çok yüksek sıcaklıklarda bulunan bu mineral, bir zamanlar Mars'ta volkanik yapıların olduğuna işaret ettiği belirtildi. 28 Temmuz, Jüpiter'in Büyük Kırmızı Noktası'nın, büyük bir ısı kaynağı gibi gezegenin atmosferini ısıttığı tespit edildi. İki gezegenin kavuşması gökyüzünde muhteşem bir görüntüye sebebiyet veriyor. 27 Ağustos'ta bunlardan biri gerçekleşti. Venüs ve Jüpiter'in bir araya gelişi muhteşemdi... Montreal Üniversitesi tarafından 6 Eylül'de açıklanan bir çalışmaya göre; 165 yeni kahverengi cüce keşfedildi. 16 Eylül 2016 Parçalı Ay Tutulması, 2016'da ülkemizden gözlemlenebilen tek tutulma idi. 17 Eylül, Şili'deki radyo teleskoplarını kullanan astronomlar, Dünya'dan 176 milyon IY uzakta oluşan yeni bir gezegen sistemini gözlemeyi başardı. 25 Eylül, Türkiye'nin uzaya açılacak en büyük gözü DAG Teleskobu'nun inşaatı, Erzurum Karakaya Tepeleri'nde başladı. 28-29 Eylül, NASA Güneş'in yüzeyindeki aktif bir bölgede oluşan devasa bir manyetik kemeri görüntüledi. Hubble Uzay Teleskobu, Jüpiter'in uydusu Europa'nın yüzeyindeki yarıklardan su buharı olduğu düşünülen fışkırmaları görüntüledi. 2 Kasım, ISS'te kesintisiz insan varlığının 16.yılı idi. 2 Kasım, Curiosity, Mars'ta demir bir meteorit tespit etti ve onu ayrıntılı inceleme için görüntüledi. -14 Kasım'da Süper Ay gözlemi vardı. 23 Kasım, Margaret Hamilton'a Özgürlük Heykeli ödülü verildi. 5 Aralık'ta Göktürk-1 uydusu fırlatıldı. 28 Aralık, Karanlık maddenin kaşifi astronom Vera Rubin, 88 yaşında hayatını kaybetti. Ve yazımızı 13 Ekim günü ODTÜ AAT yeni üyelerine kavuştu diyerek bitirelim... 2017'de de astronomiyle kalın...


2017 yılında astronomi ve astrofizik alanında birbirinden etkileyici birçok gelişme meydana geldi. Tam Güneş tutulması, iki nötron yıldızının çarpışmasından kaynaklı kütleçekim dalgalarının gözlemlenmesi gibi olayların yanında, ülkemiz bilim insanlarının gerçekleştirdiği iki büyük keşif de yer almaktadır; SXP 1062 isimli çift yıldız sistemindeki nöron yıldızının 18 dakikalık periyodundaki kaymanın varlığını keşfedilmesi ve Türk bilim insanlarının ilk kez bir ötegezegen keşfetmesi. Astronomi alanı için oldukça verimli geçmiş olan bu güzel seneyi geride bırakırken, yeniden gökyüzü ile dolu bir yıla girmenin heyecanıyla size bu sene astronomi, astrofizik ve kozmoloji alanında gerçekleşecek olan bazı olaylardan bahsedeceğiz. 1) Tutulmalar: Bu sene tam bir Güneş tutulması olmayacak; ancak 3 tane parçalı Güneş tutulması ve 2 tam Ay tutulmasını gözleme şansımız olacak. - 31 Ocak- Avustralya, Kuzey Amerika, Doğu Asya ve Pasifik Okyanusu'ndan izlenebilecek tam Ay tutulması. - 15 Şubat- Antarktika, Şili ve Arjantin'den izlenebilecek parçalı Güneş tutulması. - 13 Temmuz- Antarktika ve Avustralya'nın güney uç kısmından izlenebilecek parçalı Güneş tutulması. - 27 Temmuz- Avrupa'nın, Afrika'nın, batı ve orta Asya'nın çoğundan ve Batı Avustralya'dan izlenebilecek tam Ay tutulması. - 11 Ağustos Kuzeydoğu Kanada, Grönland, Kuzey Avrupa ve Kuzeydoğu Asya'dan izlenebilecek olan parçalı Güneş tutulması. 2) Meteor Yağmurları: Her sene insanları büyüleyen meteor yağmurları bu sene de aynı şekilde kendilerini göstermeye devam edecekler bize. Meteor yağmurları bu sene topluluğumuz için çok daha fazla anlam ifade etmektedir, ancak şimdilik sürpriz olsun diyelim ve yazımıza devam edelim 🙂 12-13 Ağustos tarihinde pik yapacak olan Perseid meteor yağmurunda saatte yaklaşık 60 meteorun atmosfere girmesi beklenirken; 13-14 Aralık tarihinde pik yapması beklenen Geminid meteor yağmurunda bu sayının saatte 120 meteora ulaşacağı tahmin ediliyor. 3) Bir Karadeliğin Olay Ufkunu Gözlemleyebileceğiz : Bu yılın Nisan ayında, Olay Ufku Teleskobu adı verilen çok teleskoplu bir proje ile, karadeliğin olay ufkunun -ışık dahil hiçbir şeyin kaçamayacağı kadar çok güçlü çekiminin olduğu bölgeye verilen isim- gözlemlenmesi planlanmaktadır. Galaksimizin merkezinde yer alan Sagitarrius A isimli karadeliğin gözlemlendiği ve fotoğaflarının çekildiği 5 gecelik sürenin sonunda neler çıktığı 2018'in erken zamanlarında belli olacak ve bizler gerçekten de bu gelişmeyi büyük bir heyecanla beklemekteyiz. 4) Ay Keşfi Girişimleri: Yıldız çocukları, artık resmileşti ki insanlık Ay'a yeniden gidiyor! Ay'a son adım atan kişi 1972'de NASA astronotu Eugene Cernan'dı; ancak gelecek sene direkt Ay'a adım atılamayabilir. Başlangıç için, Hindistan ülke tarihinde ilk defa Ay'ın yüzeyine bir rover yani gezgin-gezegenlerin yüzeyine inerek orada araştırma yapan robotlar- göndermeyi planlamakta. Uzun süredir bu konuda sessizliğini korusa da SpaceX, Ay'ın yörüngesine iki insan ile birlikte bir gezi planlıyor. Ayrıca Çin, Chang'e 4 ve Chang'e 5 isimli iki araç ile Ay'ın karanlık- Dünya'dan görünmeyen yüzü- yüzüne bir keşif gezisi yapacak. Bunların yanı sıra, Amerika da Ay yüzüne insan göndermeyi planlıyor, ve unutmamalıyız ki Google bu konuyu destekleyen Lunar XPrize isimli bir yarışma da düzenlemektedir. 5) Asteroidler: Rosetta ve Philae uzay araçlarının 67P / Churyumov-Gerasimenko'yla randevuları ve daha sonraki araştırmaları hakkında heyecanlıysanız 2018 yılını çok seveceksiniz! Bu yıl bir değil, iki ayrı hedef ile buluşacak olan asteroid avcılarımız var! Haziran ayında, JAXA'nın 2014 yılında fırlatılan Hayabusa uzay aracı, Dünya'ya yakın bir yörüngede olan C ve G tipi Ryugu asteroidi ile buluşacak. Aynı zamanda NASA'nın OSIRIS-REx isimli uzay aracı da Bennu isimli bir asteroid ile randevusuna yaklaşmakta. 6) Pulsar Havai fişeği: Galaksimizde bulunan en parlak yıldızlardan birinin yakınında bir pulsar gerçek anlamda patlayacak! Bu pulsar patladığında bir kozmik havai fişek gösterisi açığa çıkacak. Ancak bu olayın ne zaman olacağını tam olarak söylemek çok zor. 7) Merkür' e Sonda Gönderiyoruz: Bu sene Cassini'ni aramızdan ayrılışını gördük, Juno hala daha Jüpiter'de çalışmalarını sürdürmekte ancak daha fazla gezegen avcılarına ihtiyacımız var ve şanslıyız ki BepiColombo burada! ESA ve JAXA, bu sene Merkür'e yola çıkmak üzere bir uzay aracı fırlatacak. Evet, belki BepiColombo 2025 yılına kadar Merkür'e ulaşamayacak; ama bize getireceği bilgiler bunu beklediğimize değecek.


Günlük APOD paylaşımlarına ara verdiğimiz için uzun zamandır çeviri paylaşmıyorduk. 23 Mayıs tarihinde paylaşılan Betül Türksoy tarafından çekilen fotoğrafla bir nabız yoklayalım dedik. Ayrıca günlük olarak APOD paylaşımlarına buradan İngilizce olarak ulaşabilirsiniz. Açıklama: Neredeyse Dolunay evresine gelen Ay ile Jüpiter'in yakınlaşmasını konu edinen bu fotoğraf 20 Mayıs tarihine ait olup telefon ile çekilmiş. Siyah bulutlar güzeller güzeli ve de tek kocaman uydumuz Ay'ın önünden geçerken görüntüyü bulanıklaştırsa da o tanıdık yüz kendini belli ediyor. Sağ altta ise Jüpiter, bazı Galileo uyduları ile fotoğrafta yerini almış durumda. Soldan sağa yoklama alacak olursak şöyle sayabiliriz: Ganymede, Europa, Jüpiter ve Callisto . Her ne kadar bizim biricik doğal uydumuz Ay daha büyük, yakın ve parlak gözükse de Ganymede ve Callisto fiziksel olarak daha büyük. Su dünyası olan Europa ise azıcık daha küçük. Her ne kadar 6 büyükten sadece dördünü burada görüyor olsak da diğer iki büyük ismi anmadan bitirmeyelim yazımızı. Bir tarafta Satürn'ün koca uydusu Titan, diğer tarafta gaz devinin arkasına saklanmış Io da var. Fotoğrafı tam boyutlu görmek için buraya tıklayabilirsiniz. Telif Hakkı: Betul Turksoy


İnsanlar Ay'ın altındaki bir yüzeyde yaşayabilirler mi? Japonya'nın ayın yörüngesindeki SELENE uzay aracı Ay'daki Marius tepeleri bölgesinin altındaki tuhaf deliği fotoğraflayınca bu ilgi çekici olasılık 2009'da desteklendi. NASA'nın Ay Keşif Aracı tarafından devam eden gözlemler gösterdi ki, Marius Tepeleri Deliği neredeyse 100 metre derinliğinde ve birkaç yüz metre genişliğindedir. Geçtiğimiz zamanlarda, SELENE'den gelen yer delici radar verileri, merak uyandırıcı ikinci yankı serisini ortaya çıkarmak için yeniden analiz edildi. Veriler Marius Tepelerinin altında geniş lava tüpleri olduğunu gösteriyor belki de bu tüpler kilometrelerce uzunluğundadır ve belki de Ay'da bir koloni için yeterince büyüktür. Bu kanallar büyük sıcaklık değişimi, mikro meteor çarpması ve zararlı Güneş radyasyonundan korunmak için geleceğin Ay kolosi için barınak olabilir. Belki de yeraltı lava tüpleri nefes alınabilecek havayı içeride tutabilecek şekilde mühürlenebilir. Lava tüpleri şekilleri milyonlarca yıl önce aktif olan Ay volkanlarına benzer. Marius tepeleri deliğini gösteren küçük resim NASA'nın devam programı olan Ay Keşif Aracı tarafından çekilirken, Marius tepeleri yüzey bölgesi 1960'da NASA'nın Ay Keşif Aracı 2 tarafından çekildi. Fotoğrafta, sağ üstte Marius kraterinin yanı sıra, volkanik kubbeler de görünüyor. Telif Hakkı: NASA, Lunar Orbiter 2;


60 yıl önce, 31 Ocak 1958'de, Ordu Balistik Füze Birliği tarafından, Amerika'nın başarıyla uzaya fırlatılan ilk uydusu olacak olan Explorer 1 Jüpiter-C roketine fırlatıldı. Birleşik Devletler için uzay araştırması dönemini başlatan Explorer 1, sadece 30 pound(1 pound=453.6 gram) ağırlığa sahip bir uyduydu. Uzayda elektronların ve iyonların yoğunluğunu ölçmek için James A. Van Allen tarafından tasarlanan bir deneyin yanı sıra sıcaklıkları ve mikrometeorit darbelerini ölçmek için araçlar taşıdı. Van Allen'in yaptığı deneyle yapılan ölçümler, yüksek enerjili elektronların ve iyonların manyetosferde sıkışıp kalmış iki toprak sarmal kayışının beklenmedik ve şaşırtıcı bir şekilde keşfedilmesine yol açtı. Şimdi Van Allen Kuşağı olarak bilinen ve iç manyetosferde yeri saptanan bölgeler, düşük Dünya yörüngesinin ötesinde bulunmaktadır. Explorer 1, 28 Şubat 1958'de veri gönderimini durdurdu, ancak 1970 Martına kadar yörüngede kaldı. Görseli tam boyutta görüntülemek için tıklayınız.


2014'ten beri ODTÜ'de her yıl düzenlenen ODTÜ Bilim Günleri'nin 5.si bu yıl gerçekleşecek. Fen ve Edebiyat Fakültesi'ne bağlı birçok topluluğun bir araya gelerek düzenlediği ODTÜ Bilim Günleri etkinliğinde, dört yıldır olduğu gibi bu yıl da yer alacağız. 13-14 Nisan tarihlerinde gerçekleşecek olan etkinliğimizi gururla duyururuz! ODTÜ Bilim Toplulukları adı altında, bilime ve birbirlerine destek olmak amacıyla birleşen birçok topluluk tarafından düzenlenen bu etkinlikte amaç bilimin farklı alanlarıyla ilgilenen her kesimden insanı bir araya getirmektir. Başlarda birkaç kişinin ortaya atmış olduğu bu fikir, dönemin Fen Edebiyat Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Ersan Akyıldız'ın destekleri, kıvılcım olarak başlayan fikrin körüklenmesi, sahiplenilerek büyütülmesi sayesinde her yıl bünyesine yeni fikirler katarak gelişmektedir. 13 Nisan günü saat 11.30'da stand kurulumları ile başlayacak olan etkinlik 12.30'daki açılış konuşmasının ardından Astrokimya Paneli ve sunumlarla B-14 amfisinde devam edecektir. 14 Nisan Pazar ise 11.00'de yine standlarla başlayacak olan etkinliğimiz gün boyu B-14 amfisinde gerçekleşecek ve etkinlik süresince de stand çalışmalarımız sürecektir; tabii ki de biz de güneş teleskobumuzla sizleri bekliyor olacağız! Bizim topluluğumuz, konuşmacı olarak Tübitak Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü'nden Tülün ERGİN'i Yüksek Enerji Astrofiziğinin Geleceği ve ODTÜ fizik bölümünden Özgür Can ÖZÜDOĞRU'yu Evrenin Kısa Tarihi sunumlarıyla sizlerle buluşturacaktır. Hepinizi orada görmekten mutluluk duyarız. Kayıt olmak için başvuru formu 5.ODTÜ Bilim Günleri'nde yer alacak topluluklar: - Amatör Astronomi Topluluğu - Biyoloji ve Genetik Topluluğu - Felsefe Topluluğu - Fizik Topluluğu - İstatistik Topluluğu - Kimya Topluluğu - Matematik Topluluğu - Psikoloji Topluluğu Etkinlik programı belli olmamakla beraber sosyal medya hesaplarımızdan gelişmeleri takip edebilirsiniz. Sosyal medya hesapları: Bilimle kalın!


National Geographic oldukça iddialı bir çalışmaya daha imza atıyor! Georgia Teknoloji Enstitüsü'nden Mae Jemison, Cosmos'un sunucusu Neil deGrasse Tyson ve tabii ki Space X'in kurucusu, paşaların paşası; Elon Musk'ın da yer aldığı bu çalışma National Geographic'in yaptığı açıklamaya göre 14 Kasım Pazartesi günü saat 20:00'da National Geographic Channel'da izleyicileri ile buluşacak! Bu ay içerisinde, 171 ülkede tam 45 ayrı dilde yayınlanacak olan bu program, 6 bölümden oluşacak. Hem uzun metrajlı film hem de bir belgesel niteliği taşıyan bu televizyon serisi, türünün ilk örneği niteliğini de taşıyor. Son yılların en çok konuşulan gezegenlerinden biri Mars. Bunun en büyük sebebi ise, Mars'ın Dünya ile olan benzerliği ve uzun zamandır sorulan Mars'ı kolonileştirebilir miyiz? sorusu. İşte, National Geographic'in hazırladığı bu programda, gerçek bilgilerin verilmesinin yanı sıra, 2033 yılında Daedelus isimli uzay aracıyla gerçekleşecek kurgusal bir insanlı Mars kolonileştirme projesi hakkında sorular yanıtlanacak. Yapımcıları arasında, 1995 yılında yayınlanan belgesel-film Apollo 13 filminin yönetmeni olan Ron Howard'ın da bulunduğu televizyon programının her bir ayrıntısı adeta ilmek ilmek dokunarak hazırlandı. Kostümler, ekipmanlar ve senaryo tamamen gerçekte olduğu gibi tasarlandı. Bilimsel açıdan Mars'ın kolonileştirilmesi ile ilgili kafalarda soru işareti bırakmayacak bu program, 14 Kasım pazartesi akşamı izleyicileri ile buluşacak! Heyecanla bekliyoruz! Bu televizyon serisinde röportaj yapılacakların listesi ise aşağıdaki gibi: - Charles Bolden, NASA başkanı; eski NASA astronotu - Peter Diamandis, X Prize'ın kurucu ve genel müdürü; Planetary Resources'ın eş kurucusu ve başkanı - Neil deGrasse Tyson, Hayden Planetarium müdürü - David Dinges, Pennsylvania Üniversitesi'nde psikiyatri profesörü - Casey Dreier, The Planetary Society'de uzay politikaları yöneticisi - Ann Druyan, COSMOSun baş yönetmeni ve yazarı - Charles Elachi, NASA'nın Jet itiş Laboratuvarının emekli yöneticisi ; Caltech'ten emekli profesör - Jim Green, NASA - John Grunsfeld, NASA ortak yöneticisi, eski NASA astronotu - Jennifer Heldmann - Jedidah Isler, ödüllü astrofizikçi - Thomas Kalil - Roger Launius - John Logsdon, - James Lovell, emekli NASA astronotu; Apollo 13 komutanı - Elon Musk, SpaceX'in CEO'su; Tesla Motors'un CEO'su ; SolarCity müdürü - Stephen Petranek, How we'll live in Marsın yazarı (Simon & Schuster, 2015) - Mary Roach, Packing for Marsın yazarı (W. W. Norton & Co., 2010) - Jennifer Trosper, Mars 2020 görev kordinatör, JPL - Andy Weir, The Martianyazarı (Crown, 2014) - Robert Zubrin, Mars Topluluğu başkanı; Pioneer Astronautics'ın başkanı Detaylı bilgi ve bölüm bilgileri için : http://channel.nationalgeographic.com/mars/


Katkı sağlayanlar: Tuğba Uçar, Çağıl Benibol, Seda Baştürk


Geçtiğimiz yıllarda sinema dünyasına bilim kurgu dalında oldukça başarılı olan ve genelde büyük bir heyecanla takip edilen yapımlar eklendi. Yakın tarihte vizyona giren ve beklediğimden çok daha başarılı bir yapım olan Arrival, gözlemleyebildiğim kadarıyla insanların pek de ilgisini çekmeyen bir yapım oldu. Burada yanılma payım elbet var çünkü sadece şahsımın gözlemleyebildiği çevreden bahsediyorum. Kıyaslama yaptığım nokta ise bahsettiğim çevrenin Gravity, Interstellar ve Marslı gibi yapımları Arrival'a kıyasla daha büyük bir ilgiyle takip etmesiydi. Parmak basmak istediğim nokta Arrival'ın kesinlikle hak ettiği ilgiyi görmeyen bir film olması. Bütün bunları bir kenara bırakıp filmden bahsedecek olursak; Arrival bilim kurgu alanında yakın zamanda çıkan filmlere kıyasla çok sık izleyemediğimiz bir tür olarak karşımıza çıkıyor. Evet bilim kurgu var fakat bilim kurgudan ziyade filmin felsefi, dram ve gizem yönü çok daha güçlü ve böyle olması Arrival'ı daha da ilgi çekici kılan niteliklerden zira film beni fazlasıyla etkileyebildi. Üzülerek belirtmeliyim ki bu durum salonumda bulunan izleyiciler ile genel izleyici kitlesi için geçerli değil, bu zamanlarda artık bilim kurgu dendiğinde insanların aklına Arrival'da olanlardan çok daha değişik olaylar geliyor. Çoğu insan bu filmden etkilenmedi çünkü filmde muazzam derecede yıkıcı silahlara sahip olan, gezegenimize ani giriş yapıp saldıran uzaylılar ve her nasılsa böylesine üstün bir teknolojiye karşı elimizde olan basit bir güç ile gezegenimizi kurtaran kahramanlarımız yer almıyor. Bu açıdan önceden uyaralım bu film bilim kurgu evet ama enteresan silahlar, fedakarlıklar ve yersiz aksiyonlar barındırmıyor. Bunların yanında bilim kurgu dendiğinde insanların aklına yukarıda bahsettiğim örneklerin gelmesi başka üzücü bir durum fakat bunu tartışacağımız konu burası değil. Adı Ted Chiang olan Çinli bir insanın Story of Your Life ismindeki hikayesinden uyarlama olan filmimiz henüz başında Max Richter ağabeyimizin muazzam bir parçasını çalarak izleyicilerine filmin devamının nasıl işleyeceğine dair ipucu veriyor. Max Richter eserleri gibi; ağır ve derin. Denis Villeneuve , bizlere bir bilim kurgu filminin dram ve felsefi yönden nasıl zenginleştirilebileceğini ve bunların nasıl kusursuz bir biçimde birleştirilebileceğini kanıtlıyor. Şimdi dilerseniz filmin benim üzerimde bıraktığı etkiyi yansıttığım kısma giriş yapalım. Film aşağıda yazdıklarımdan daha fazla mesaj içeriyor fakat beni en çok etkileyen kısmı aktarıyorum. Filmi izlemediyseniz aşağıda bulunan kalın harflerle yazılmış kısmı atlamanız sizin için fazlasıyla sağlıklı olur. Sıradan bir günde gezegenimizin 12 farklı bölgesine uzay araçları iniyor . Dünya dışından olan canlıların oldukça büyük ve minimal tasarıma sahip uzay araçlarıyla gezegenimizi ziyaret etmeleri üzerine o bölgeyi karantina altına alan ordu iletişime geçmeye çalışıyor. Uzay araçlarının kapısı her 18 saatte bir açılıyor . İlk temas sonucunda sadece anlaşılmayan sesler elde ediliyor ve bu kayıt ediliyor. Bu olaylar arka planda gerçekleşirken dil bilimci ve aynı zamanda üniversite hocası olan Lousie Banks'in hayatından çeşitli sahneler gösteriliyor. Günümüze döndüğümüzde Banks, artık pek de sıradan olmayan bir günde gelişmeleri takip ederken Albay Weber tarafından elde edilen seslerin çevrilmesi amacıyla ziyaret ediliyor. Banks, bu şekilde yardımcı olamayacağını ve onlarla iletişime bizzat geçmesi gerektiğini belirtiyor ve Montana bölgesine doğru yolculuğumuz başlıyor. Dr. Banks, uzaylılar ile olan iletişim süresince teorik fizikçi Ian Donnelly ile birlikte çalışıyor olacak. Alana varmalarının ardından ilk temasları fazlasıyla kısa sürüyor ve kayda değer bir şey elde edilemiyor. Dr. Donnelly çalışmalar sırasında uzaylılara isim veriyor. Heptapod. Yunan dilinde hepta 7, pod ise ayak, yani gayet sade bir biçimde yedi ayak. Sonrasında yapılan denemelerde Dr. Banks yazı yoluyla iletişim kurmayı deniyor ve başarılı oluyor. Uzaylılar ile ilk kayda değer iletişim sağlanıyor ve aldıkları karşılık daha önce rastlanılmayan döngüsel bir dil, bu nedenle -haliyle- herhangi bir şey anlaşılmıyor. Filmde uzaylıların kullandığı dilin çözülme aşaması biraz hızlı işleniyor çünkü Villeneuve için önemli olan kısım burası değil, kendisi farklı bir noktaya parmak basacak. Filmde Sapir-Whorf hipotezinden bahsediliyor, bu hipoteze göre sözcükler dünyayı nasıl algıladığımızı belirler. Her dilin kendi içinde farklı bir mantığı ve algılama biçimi vardır . Dr. Banks, Heptapod dilini çözdükçe var olan algısı tamamen değişime uğruyor, kendisini tanımadığı küçük bir kızın hayalinde görüyor fakat bunları rüya olarak yorumladığı için pek önemsemiyor. Dr. Banks, yedi ayaklıların dilini çözmeye çalışırken diğer ülkeler ile olan bilgi alış verişleri kesintiye uğruyor ve en son edindikleri bilgiye göre Çinli dil bilimciler yedi ayaklıların gezegeni ziyaret etme amaçlarını çözmüş durumdalar. Silah teklifi. Bunun üzerine Çin, yedi ayaklılara karşı savaş ilan ediyor ve var olan ordusunu orada bulunan uzay aracına zarar verme amacıyla o bölgeye yönlendiriyor. Bu sırada Dr. Banks; ordunun, diğer ülkelerin tutumuna karşı Montana bölgesinde bulunan uzay aracının misilleme yapması durumunda hazırlıksız yakalanmamak için görevi iptal edip ayrılmaları gerektiği kararına uymayıp yedi ayaklılar ile son kez iletişime geçmeye çalışıyor ve başarıyor. Yedi ayaklıların diline hakim olan Dr. Banks uzay aracına gidip yaptığı görüşme sonucunda; silah teklifinin aslında yedi ayaklıların dillerinin olduğunun ve yedi ayaklıların üç bin yıl sonra insanlığın yardımına ihtiyacı olacağından onlara bu dili öğretme amacıyla geldikleri bilgisini elde ediyor. Dr. Banks, yedi ayaklıların döngüsel dillerinin zaman algısını değiştirdiği fark ediyor. Bizim kullandığımız dilde zaman; doğrusal, başı ve sonu var fakat yedi ayaklıların dillerinde zaman olduğu gibi işleniyor. Zaman, başı veya sonu olmayan, kendi içinde bükülebilen, uzayıp kısayabilen bir yapıdadır. Dr. Banks, yedi ayaklıların dillerini çözmeye çalışırken rüya olarak yorumladığı her şeyin aslında doğrusal düşünceden çıktığı için kendi hayatının gelecekten birer kesitleri olduğunu anlıyoruz. Bu noktada filmin bizlere vermek istediği mesaj olan, dilin en güçlü silah olduğunu anlıyoruz. Filmin sonunda Dr. Banks'in yedi ayaklıların dillerini insanlara öğreten çalışmalarda yer aldığını görüyoruz. Ve olaylar açıklığa kavuştuğunda Dr. Banks herkesi fazlasıyla düşündüren bir soru soruyor, Eğer hayatınızı baştan sona her şeyi ile biliyor olsaydınız, bazı şeyleri değiştirir miydiniz? Filmin müzikleri Johann Johannsson tarafından yapılmış. Film müzikleri o kadar yerinde ve etkileyici ki o atmosfere girmekte kesinlikle bir zorluk yaşamadım. Bunun dışında ayrıca belirtmek istiyorum, filmin başında benim fazlasıyla sevdiğim Max Richter'ın bir eserinin çalınması daha en başından filme karşı olan yaklaşımımı değiştirdi. O an çok etkileyici bir film olacağını sezdim. Arrival, izlediğim her saniyesinden haz aldığım nadir filmlerden biri olmayı başardı. İnsanları düşündürmenin, yorumlamaya zorlamanın, sorgulatmanın pek zor olduğu bu dönemde bunu başarabiliyor olmasıyla kesinlikle adından söz edilenden de çok söz edilmesi gereken bir film. Dünya dışından olanlar ile ilk temasımızı böylesine gerçekçi bir biçimde işliyor olması bazı insanları bunaltsa da benim beğenimi fazlasıyla kazandı. Bu filmi kesinlikle herkese öneriyorum ve tekrar uyarıyorum garip silahlar ve işgal altındaki bir gezegen yok, bambaşka bir bilim kurgu var. Sizlere Max Richter'ın film başında kullanılan eseri ile veda ediyorum.


Ali bin Rıdvan 11. yüzyılda Mısır'da yaşamış olan, döneminin en ünlü astronomlarından biridir. Fizik, astronomi, astroloji ve tıp alanında çalışmış olan biliminsanı, SN 1006'ya dair tuttuğu kayıtlarla ünlüdür. 1006 yılında patladığında, Mısır ve Çin başta olmak üzere Dünya'nın bir çok bölgesinde kayıt edilmiş olan süpernova 7.200 ışık yılı uzaklıkta bulunmasına rağmen o kadar çok parlamıştır ki, 30 Nisan ve 1 Mayıs 1006 tarihlerinde gece ve gündüz gökyüzünde oldukça parlak bir gök cismi olarak gözlemlenmiştir. Kurt takımyıldızı doğrultusunda gözlemlenmiş olan süpernova yaklaşık -7.5 kadir görünür parlaklığa sahip olmuştur, yani insanlık tarihinde kaydedilmiş olan en parlak gök olayıdır. Bu noktada, astronomide parlaklığın birimi olarak kullanılan kadirin negatif değerlere gittikçe parlaklığın artmasıyla değiştiğini bilmemiz gerekiyor. Dünya'dan Ay'ın ortalama -13 kadir ve Güneş'in -27 kadir olarak göründüğünü düşünecek olursak; o ana kadar oldukça sönük ve sıradan olan bir yıldızın, ani bir patlamayla böyle bir parlaklığa erişmesi oldukça alışılmadık bir durum. Ali bin Rıdvan Batlamyus'un Tetrabiblos adlı eserine yaptığı tefsirde güney tarafında olduğunu not ettiği bu patlamanın, boyutu Venüs'ünkinin 2.5-3 katı kadar olan dairesel bir cisim olduğunu ve parlaklığının Ay'ın çeyreği kadar olduğunu ve bu yüzden gündüz bile oldukça net bir şekilde görülebildiğini belirtiyor. SN 1006'ya dair yaptığı gözlemlerin haricinde, zodyak kuşağındaki 12 burçtan geçen kuyruklu yıldızların astrolojik yorumlarıyla ilgili bir çalışması da bulunmaktadır. Yurt dışında Haly Abedrudian olarak da tanınan biliminsanının, tümevarım alanında yaptığı çalışmalarla bu konuya katkı sağladığı düşünülmektedir. Amerikalı ünlü bilim tarihçisi Alistair Cameron Crombie'ye göre, indüksiyon fikrinin geliştirilmesinde de payı vardır.


Hesaplama işlemleri için bilgisayarlar hayatımıza girmeden önce bütün verileri analiz edip gerekli işlemleri yapmak insan bilgisayarların göreviydi. Belirli alanlarda yetenekli insanlar bir araya gelerek kendilerine verilen görevleri yerine getiriyorlardı. Bu insan bilgisayarların bulunduğu bir yer de Harvard Üniversitesi Gözlemevi'ydi. Harvard Üniversitesi Gözlemevi bünyesinde kadın asistan çalıştırmaya 1875'te başladı. Daha sonra 1881 yılına geldiğimizde 4. Harvard Gözlemevi Müdürü Edward Charles Pickering kadın bilgisayarları işe almaya başlamıştı. Pickering, kadınların daha sabırlı, detaycı olduklarını ve gerekli ekipmanları kullanmak için erkeklerden daha küçük ellere sahip olduklarını düşünüyordu; bu yüzden onları işe alıyordu. Ne yazık ki, aynı iş için kadınları çalıştırmanın erkekleri çalıştırmaktan daha ucuz olduğunu da itiraf ediyordu. Fotoğraf levhalarını incelemeyle işe başlayan kadınlar daha sonra yıldızları sınıflandırdı, değişen yıldızları keşfetti, yıldız spektrumlarını çalıştı, galaksileri saydı ve daha nicesi... Bu yazıyı yazma amacım da sizlere kariyerine Harvard insan bilgisayarı olarak başlayan Annie Jump Cannon'dan bahsetmek. Annie Jump Cannon, öncelikle günümüzde kullandığımız yıldız sınıflandırma metodunun öncüsü olarak tanınır. Bu metod, yıldızları sıcaklığına göre sırasıyla O, B, A, F, G, K ve M harfleri altında sınıflandırır. En sıcak yıldız O harfi ile sınıflandırılırken, en soğuk yıldız M harfi olarak sınıflandırılır. Bizim yıldızımız Güneş ise G sınıfından bir yıldızdır. Bu sıralamayı kolayca akılda tutabilmek için ise şöyle bir kod yaratmıştır Cannon: Oh! Be A Fine Girl- Kiss Me! Cannon, 11 Aralık 1863 tarihinde Dover, Delaware'de doğdu. Ona astronomi alanındaki merakını aşılayan kişi annesiydi. Beraber çatı katında küçük bir gözlemevi oluşturdukları da bilinir. Cannon, Wellesley Üniversitesi'nde fizik ve astronomi eğitimi aldı. 1884 yılında mezun olduktan sonra ailesinin yanına geri döndü. Orada kızıl hastalığına yakalandı ve bu hastalık kalıcı olarak duyma yetisine zarar verdi. 1893 yılında annesinin ölümünden sonra evden tekrar ayrıldı ve Wellesley'e dönerek lisansüstü dersler almaya, Profesör Whitening'e fizik kurslarında yardım etmeye başladı. 1895 yılında Radcliffe İleri Araştırma Enstitüsünde, Harvard Üniversitesine bağlı ve kadınların da eğitim alabildiği bir kurum, astronomi kursuna kayıt oldu. 1896 yılında Radcliff'deki kursu bitince Wellesley'deki pozisyonundan ayrılarak Harvard Gözlemevi'nde çalışmaya başladı. Fotoğraf levhalarındaki spektrumlar yardımıyla yıldızları daha iyi sınıflandırmak için çalışıyorlardı. O sıralar Williamina Fleming bir sınıflandırma sistemi geliştirmişti. Bu sistem yıldızları A harfinden Q harfine kadar spektrumlarında görülen hidrojen çizgilerine göre sınıflandırıyordu. Fleming'in çalışması daha sonra başka bir Harvard bilgisayarı olan Antonia Maury tarafından geliştirildi. Cannon, bu iki çalışmayı daha basit bir hale dönüştürdü. Cannon'ın sistemi bazı değişikliklerle de olsa bugün hala geçerliliğini koruyor. Günümüzde kullandığımız Morgan-Keenan sınıflandırma sistemi OBAFGKM sırasını hala kullanıyor; fakat yıldızların türünü daha iyi tanımlamak için onları parlaklık sınıfı altında da bölüyor. 1918 ve 1924 yılları arasında Cannon ve bazı iş arkadaşları dokuz ciltlik Henry Draper Kataloğunu yayınlamak için çalıştılar. Henry Draper Kataloğu içinde birçok yıldızı sınıflandırılmış halde bulunduran bir katalogdur. Cannon'ın sınıflandırma yöntemi bu kataloğu oluştururken büyük önem taşımıştır. Cannon, gözlemevinde çalışırken Pickering tarafından astronomi fotoğrafları koleksiyon yöneticisi olarak terfi ettirildi. Fakat bunu zamanın Harvard rektörü Lowell kabul etmedi ve ayrıca Cannon'ın isminin üniversitenin kataloğunda, diğer atanmış isimlerin yanında, olmasına karşı çıktı. Cannon bu görevine 1911 yılında başlamış olsa da, resmi olarak atanması 1938 yılında gerçekleşti. Sorumlulukları arasında koleksiyonla ilgilenmek ve Pickering'in tahsis ettiği astronomi incelemelerini denetlemek vardı. Cannon, hayatı boyunca birçok ödül kazandı ve çoğunda ilk oldu. Bunlardan bazıları: Amerikan Astronomi Topluluğunda seçilen ilk kadın yetkili, Oxford Üniversitesinden fahri doktora alan ilk kadın (1925), Ulusal Bilimler Akademisi tarafından verilen Henry Draper Madalyasını alan ilk kadın (1931). 1932 yılında Association to Aid Scientific Research by Women tarafından verilen Ellen Richard ödülünü kazandı. Bu ödülden kazandığı parayı Astronomide Annie Jump Cannon Ödülünü fonlamak için kullandı. Günümüzde bu ödül, Amerikan Astronomi Topluluğu tarafından her sene astronomi ya da ona benzer alanlarda doktora eğitimini beş sene içinde tamamlayan kadınlara veriliyor. 13 Nisan 1941 yılında hayatını kaybeden Cannon, yaşamı boyunca 350.000'den fazla yıldızı sınıflandırdı. Söylentilere göre bir yıldızın spektrumuna bakarak onu üç saniye içinde sınıflandırabiliyordu. Cannon'a göre yıldız spektrumlarını çalışmak sadece bir görev değildi, o daha çok her spektrumun harika bir dünyaya açılan kapı olduğuna inanıyordu Bütün zamanların ileri gelen kadın astronomlarından biri. diyor Harlow Sharpley, Cannon'ın hayatını kaybettiği sıralardaki Harvard Gözlemevi Müdürü. Cannon, sadece yıldızları sınıflandırmakla kalmadı; bunun yanı sıra 300 değişen yıldız, 5 nova ve bir çift yıldız keşfetti.


Haydi üç boyutlu gözlüğünü kap ve başka diyarlardan olan bu muazzam fotoğrafı seyre dal... Ay'a inmeden önce çekilmiş olan bu fotoğraf, Eugene Cernan'ın komutasında ilerlemiş olan Apollo 17 tarafından 11 Aralık 1972'de kaydedilmiştir. Üç boyutlu kabartma bu tek fotoğraf, iki fotoğrafın bir araya getirilmesi ile oluşturulmutur. Bunlar: AS17-147-22465 ve AS17-147-22466. Buradaki avantajlı nokta ise Eugene Cernan ve Dr. Harrison Schmitt'in, Ay modülünün iniş noktası olan Taurus-Littrow Vadisi'nin üzerinden uçuyor olmaları. Toros-Littrow'un solunda, karanlık zemin üzerinde, South Massif adlı dağın yanında, yükselen güneş ışınları göze çarpmaktadır. Dağın ötesinde Ay'ın görünen kısmının kenarına doğru, Mare Serenitatis adındaki Ay'ın karanlık düzlüğü uzanmaktadır. Pilotluğunu Ron Evans'ın yaptığı Amerikan uzay aracı, South Masifi'nin tepesine karşı, ön plandaki yörüngede görülebilir. Görseli tam boyutta görüntülemek için tıklayınız. Telif Hakkı: Gene Cernan, Apollo 17, NASA;


Takımyıldızlar ile sıklıkla karıştırılan asterizm, aynı takımyıldızlar gibi çıplak gözle görülebilen yıldız şekilleridir. Genellikle asterizmi oluşturan yıldızlar arasında herhangi bir fiziksel bağlılık yok iken; aralarında oldukça uzak mesafeler vardır. Büyük Kepçenin, Büyük Ayı takımyıldızının bir parçası olması gibi bir takımyıldızının içinde bulunabilirken; Yaz Üçgeni gibi farklı takımyıldızlarının parçası olan yıldızlar tarafından oluşturulabilir. Asterizm görsellerine başlıklara tıklayarak ulaşabilirsiniz. Kuzey göksel yarımkürede bulunan bir asterizmdir. Kuzey yarımküreden yaz aylarında görünebilir durumdayken, güney yarımkürede kış aylarında ters bir biçimde görülebilir. Yaz Üçgeni Vega, Deneb ve Altair yıldızlarından oluşur ve bu yıldızlar sırası ile Çalgı, Kuğu ve Kartal takımyıldızlarında bulunur. Her biri bulunduğu takımyıldızındaki en parlak yıldızdır. En parlakları olan Vega Yaz Üçgeni'nin tepesinde bulunur. Güneş'ten yaklaşık 50 kat daha parlak ve Güneş'e 25.3 ışık yılı uzaklıktadır. Aynı zamanda gökyüzündeki en parlak 5. yıldızdır. Yaz Üçgeni'nin 2. parlak yıldızı olan Altair ise gökyüzündeki en parlak 12. yıldız olup Güneş'ten 16.7 ışık yılı uzaklıkta bulunmaktadır. Vega'nın sağ alt tarafında görülebilmektedir. Parlaklık sıralamasında son sırada olan Deneb ise gökyüzünde en parlak 19. yıldızdır. Güneş'ten uzaklığı hakkında hala kesin bir kabul olmamakla birlikte en çok kabul gören görüş yaklaşık 1500 ışık yılı uzaklıkta bulunduğu görüşüdür. Vega'nın hemen sol altında bulunmaktadır. Hayali bir eşkenar üçgen şeklinde olan bu asterizm, kış aylarında kuzey yarımküreden, yaz aylarında ise güney yarımküreden görülebilir durumdadır. Kış Üçgeni Betelgeuse, Sirius ve Procyon yıldızlarından oluşur ve bu yıldızlar sırası ile Avcı, Büyük Köpek ve Küçük Köpek takımyıldızlarında bulunur. Avcı takımyıldızının sağ omzunda bulunan Betelgeuse, Güneş'ten 650 ışık yılı uzaklıkta olup gökyüzünün en parlak 9. yıldızıdır. Gökyüzündeki en parlak yıldız olan Sirius ise Kış Üçgeninin güney ucunda bulunmaktadır. Beyaz renkli bu yıldız Güneş'in 2 katı kütleye sahip olup 8.6 ışık yılı uzaklıktadır. Son olarak ise Procyon gökyüzündeki en parlak 8. Yıldız olarak bilinmektedir. 1.5 Güneş kütlesinde olan Procyon 11.4 ışık yılı uzaktadır. Kış Üçgeni'nin iki üyesi Sirius ve Procyon'unda içinde bulunduğu Kış Altıgeni adından da anlaşılabileceği üzerine Rigel, Aldebaran, Capella ve Pollux yıldızlarının da bir parçası olduğu altıgen bir şekildir. Bu yıldızlar sırası ile Avcı, Boğa, Arabacı ve ikizler takımyıldızlarında bulunur. Aralık ve mart aylarında Kuzey yarımküreden görülebilmekte iken şubat ve mart ayları arasında güney yarımküreden de görülebilir olmaktadır. Çoban, Başak ve Aslan takımyıldızlarını birbirine bağlayan Bahar Üçgeni her biri bulundukları takımyıldızınız en parlak yıldızı olan Arcturus, Spica ve Regulus'tan oluşur. Mart ve mayıs ayları arasında kuzey yarımkürede görünür durumdadır. Virgo'nun Elması olarak da bilinen bu asterizm Canes Venatici takımyıldızında bulunan Cor Caroli ikili yıldız sisteminin Bahar Üçgeni ile birleştirilmesi ile ortaya çıkmıştır. Gökyüzünde oldukça büyük bir alan kaplayan Büyük Elmas, Büyük Kepçe'den bile daha büyük olması ile dikkat çekmektedir. Bahar aylarında Kuzey yarımküreden görülebilmektedir. Gökyüzünde en kolay tanınabilen şekillerden biri olan Büyük Kepçe, Büyük Ayı takımyıldızının 7 parlak yıldızı Alkaid, Mizar, Alioth, Megrez, Phecda, Dubhe ve Merak tarafından oluşmaktadır. 7 yıldızın 4'ü gövdeyi oluştururken 3'ü tutacağı oluşturmaktadır. Asterizmin en parlak yıldızı olan Alioth aynı zamanda gökyüzündeki en parlak 31. Yıldızdır. Bir çok kültür tarafından tanınmakta olan bu asterizm pulluk ve büyük vagon gibi adlarla da anılabilmektedir. Ayrıca farklı kültürlerde bir çok farklı hikayeye konu olmuştur. Örneğin, bir Arap hikayesinde 4 yıldızın oluşturduğu gövde bir tabutu temsil ederken, tutacak ise yas tutan insanları temsil etmektedir. Bazı Amerikan yerlileri ise gövdeyi bir ayı olarak ve tutacaktaki 3 yıldızı bu ayıyı takip eden yavrular veya avcılar olarak düşünmektedir. Altinak, Almila ve Mintaka yıldızlarından oluşan bu sistem aynı zamanda 3 Krallar ve 3 Kız Kardeşler olarak da bilinmektedir. Avcının Kemeri ismini ise üç yıldızın Avcının kıyafetinde duran bir kemeri oluşturuyormuş gibi durmasından almıştır. Avcı takımyıldızını bulmada çok büyük kolaylık sağlayan bu asterism, Kuzey yarımkürede kış aylarında gözlemlenebilir iken güney yarımkürede yaz aylarında görülebilir duruma gelmektedir. Özellikle Ocak ayında 21.00 saatlerinde görünürlüğü en yüksek seviyeye gelmektedir. Kemerin sağ tarafında bir üçlü yıldız sistemi olan Altinak bulunmaktadır. Sistemin ana yıldızı olan Altinak çap olarak Güneş'ten 20 kat daha büyük olup 1260 ışık yılı uzaklıktadır. Bir üstdev olan Alnilam gökyüzündeki en parlak 29. Yıldızdır ve Avcının Kemerinin ortasında görülebilmektedir. Güneş'ten yaklaşık 2000 ışık yılı uzaklıktadır. Son olarak kemerin sol tarafında ise Mintaka çoklu yıldız sistemi vardır. Bu sistemi oluşturan yıldızların yaşları hala belirsizliğini korumaktadır. Yaz aylarında kuzey yarımküreden görülebilir durumda olan bu asterizm Pegasus takımyıldızından Markab, Scheat, Algenib ve Andromeda takımyıldızından Alpheratz yıldızının birleşimiyle oluşmuştur. Hepsi 2. Dereceden olan bu yıldızlar benzer parlaklıklara sahiptir. En parlakları ise 97 ışık yılı uzaklıkta bulunan Alpheratz yıldızıdır. Büyük Kare Pegasus'un gövdesini temsil etmektedir. Elbise Askısı ya da Brocchi'nin Kümesi olarak anılan bu küçük asterism Tilki Takımyıldızında bulunmaktadır. 5 ile 7 Derece arası 10 tane yıldızdan oluşturmaktadır. Düz bir çizgi üzerinde gibi görünen 6 yıldız ve kancayı oluşturan 4 yıldız elbise askısı görüntüsünü oluşturur. Zürafa takımyıldızında bulunan bu şekil birbiri ile bağlantısı bulunmayan bir çok yıldız tarafından oluşmuştur. 5 ile 10 derece arası 20 tane yıldızın olduğu şeklin sonunda ise NGC 1502 açık kümesi görülebilmektedir. Bu asterizm, 7x35'lik dürbünü ile gökyüzünü tararken farkeden keşiş ve amatör astronom Lucian Kemble'nin ardından isimlendirilmiştir. Kemble bu şekli Kuzeybatıdan NGC 1502 açık kümesine yuvarlanan bir soluk yıldız çağlayanı olarak bahsetmiştir.


| Akıllı telefonlarımız aslında birer astronomi bilgini. Gökyüzünde ne olduğunu merak ettiğiniz gök cisimlerini bilmesinden tutun uydu geçişlerini, göktaşı yağmurlarını haber vermesine kadar her alanda amatör astronomların en yakın dostu. Bir kısmını burada sıralayacağız ancak çok sayıda uygulama olduğu için geri kalanları siz keşfedebilirsiniz. | Messier Catalog: Messier Kataloğu, 1774 ile 1781 yılları arasında Fransız gökbilimci Charles Messier tarafından derlenen 110 derin uzay cismini içerir. Bu uygulama ile Messier cisimlerinin özelliklerine, gökyüzündeki konumlarına ve nasıl gözlenebileceğine dair bilgilere ulaşabilirsiniz. Night Sky Tools: Bu uygulama aslında astronomi ile ilgili yapılabilecek tüm uygulamaların toplamıdır. Astronomi ile ilgili aradığınız çoğu bilgiye bu uygulama sayesinde ulaşabilirsiniz. Google Sky Map, Star Chart, SkEye, SkyPortal: Bu dört uygulama aralarında farklar olsa da aynı amaç için yapılmıştır. Bu uygulamalar sayesinde gökyüzünde ne olduğunu merak ettiğiniz cisimleri öğrenebilir, yıldızları, gezegenleri, takımyıldızları tespit edebilirsiniz. Phases of the Moon: Çok parlak olduğu için Ay ışık kirliliği kadar etki yaratabilir bu yüzden gözlem günü seçilirken Ay'ın olmamasına dikkat edilir. Bu uygulama sayesinde Ay'ın evrelerinin değişimini takip edebilirsiniz bu sayede en iyi gözlem gününe karar verebilirsiniz. 2050 yılının herhangi bir günündeki Ay'ın evresine bile bakabilirsiniz. Kraterlerin, denizlerin isimlerini öğrenebilirsiniz. NASA: Bu uygulamayı indirdiğinizde NASA ile keşfe çıkıp uzayla ilgili görevler hakkında bilgilenebilirsiniz. En son çıkan haberlere, videolara, resimlere ulaşabilirsiniz. APOD: Her gün NASA tarafından yayınlanan Günün Gökbilim Görüntüsü'e ve açıklamasına ulaşabileceğiniz güzel bir uygulama. ISS Detector: Bu uygulama İridyum uydusu parlamalarını ve Uluslararası Uzay İstasyonu geçişlerini haber verir ve gökyüzünde hangi yöne, ne zaman bakacağınızı söyler. Heavens-Above, SatTrack: Bu iki uygulama da ISS Detector uygulamasına benzer. ISS geçişlerine ve İridyum parlamalarına ek olarak radyo uydularını da ne zaman görebileceğinizi söyler. CMO: Chile Mobile Observatory, Dünya'nın en verimli yer merkezli gözlemevi ESO'dan çekilen çok sayıda fotoğraf içerir ve her fotoğraf için kısa bir bilgilendirme metni de vardır. Rocket Science 101: RS101 ile roket bilimcisi olmaya gerek kalmadan NASA'nın uzay aracını inşa edip yörüngeye yerleştirebilirsiniz. Meteor Shower Calendar: Yaklaşan göktaşı yağmurlarını ve hangi günlerde en fazla sayıda gözlenebileceğini haber verir. Astronomy Learning: Başlangıç seviyesinde astronomi derslerini takip edip ilginç keşifleri öğrenebilirsiniz. Udemy daha fazla sayıda astronomi içerikli dersler hazırladıkça bu uygulama da gelişecektir.


Astrofizik nedir? Astrofizik; fizik ve kimya kanunlarının yardımıyla yıldızlar, gezegenler, galaksiler, bulutsular ve evrendeki diğer nesnelerin doğumu, yaşamı ve ölümünü açıklayan uzay bilimi dalıdır. Astrofizik; astronomi ve kozmolojiyle sürekli bir etkileşim içindedir. En kalıplaşmış şekilde: - Astronomi; pozisyonları, aydınlatma güçlerini, hareketleri ve diğer karakteristik özellikleri ölçer. - Astrofizik evrendeki küçük ila orta büyüklükteki yapılar hakkında fiziksel teoriler oluşturur. - Kozmoloji ise bunu evrendeki en büyük yapılar ve tüm evren için yapar. Uygulamada bu alanlar birbirlerine sıkıca kenetlenmiştir. Bir bulutsunun pozisyonunu ya da hangi tür ışık yaydığını sorun, astronom daha önce cevap verebilir. Bulutsunun hangi maddeden ve nasıl oluştuğunu sorun, astrofizikçi konuşmaya başlayacaktır. Verilerin evrenin oluşumuyla nasıl uyduğunu sorun, kozmolog soruya önce atlayacaktır. Fakat dikkat edin, bu sorulardan herhangi biri için ikisi ya da üçü hemencecik konuşmaya başlayacaktır. Astrofiziğin hedefleri Astrofizikçiler evreni ve evrendeki yerimizi anlamaya çalışır. NASA'nın internet sitesine göre NASA'daki astrofizikçilerin hedefleri evrenin nasıl işlediğini keşfetmek, nasıl başladığı ve geliştiğini araştırmak, diğer yıldızların etrafındaki gezegenlerde yaşam aramaktır. NASA bu hedeflerin 3 geniş soru ürettiğini belirtiyor: - Evren nasıl işliyor? - Biz buraya nasıl geldik? - Yalnız mıyız? Newton'la başladı Astronomi en eski bilimlerden biri iken teorik astrofizik Isaac Newton'la başladı. Newton'dan önce astronomlar gök cisimlerinin hareketlerini fiziksel bir temel olmadan kompleks matematik modeller kullanarak açıklıyorlardı. Newton uydu ve gezegenlerin yörüngelerini ve Dünya'da atılan bir güllenin izlediği yolu aynı anda açıklayan tek bir teori olduğunu gösterdi. Bunun sonucunda Dünya ve gökyüzü için aynı fiziksel kanunların geçerli olduğunu şaşırtıcı bir şekilde kanıtladı. Muhtemelen Newton'un modelini diğer önceki modellerden ayıran özellik öngörücü olmakla beraber betimleyici olmasıdır. Uranüs'ün yörüngesindeki sapmalara dayanarak astronomlar yeni bir gezegenin pozisyonunu öngördü, yapılan gözlemlerden sonra bu gezene Neptün adı verildi. Öngörücü olmakla beraber betimleyici olmak bir modern bilim işareti ve astrofizik de bu kategoride. Astrofizikteki dönüm noktaları Uzaktaki cisimlerle etkileşime geçmenin tek yolu yaydıkları radyasyonu gözlemlemektir. Çoğu astrofizikçi bunu radyasyon üreten mekanizmaları açıklayan teoriler ortaya çıkararak ve bundan en fazla bilgiyi nasıl çıkaracağımızla ilgili fikirler sağlayarak yapmak zorunda. Yıldızların doğasıyla ilgili ilk fikirler, 19. yüzyılın ortalarında, çiçeği burnunda bir bilim olan spektral analizden elde edilmiştir. Spektral analiz, belirli maddelerin ısıtıldıklarında absorbe ettikleri ve yaydıkları belirli ışık frekanslarını gözlemlemedir. Spektral analiz, hem yeni teorileri yönlendiren hem de test eden uzay bilimleri üçlüsü için önemlidir. İlkel spektroskopi, yıldızlarda da Dünya'da bulunan maddeler olduğunu ilk kanıtlayan çalışmaydı. Spektroskopi, bazı bulutsuların tamamen gaz halindeyken bazılarının ise yıldız içerdiğini gösterdi. Bu daha sonra, bazı bulutsuların aslında bulutsu olmadığı fikrini pekiştirdi. Peki onlar neydi? Onlar başka galaksilerdi! 1920'lerin başlarında, Cecilia Payne, spektroskopi kullanarak yıldızların ağırlıklı olarak hidrojenden oluştuğunu keşfetti. Ayrıca yıldızların spektrumları astrofizikçilere yıldızların Dünya'ya doğru ya da Dünya'dan uzağa ne kadar hızla hareket ettiklerini belirlemelerine yardımcı oldu. Doppler kayması nedeniyle, bir aracın yaydığı sesin bize doğru gelirken ya da bizden uzaklaşırken değişmesi gibi yıldızların spektrumları da aynı şekilde değişecektir. 1930'larda Edwin Hubble, Doppler kayması ve Einstein'ın genel görelilik teorisini birleştirerek evrenin genişlediğine dair sağlam kanıtlar bulmuştur. Bu Einstein'ın teorisi tarafından da öngörülüyordu ve birlikte Big Bang Teorisinin temelini oluşturuyorlar. Ayrıca 19. yüzyılın ortalarında, fizikçiler Lord Kelvin ve Gustav Von Helmholtz, kütleçekimsel çökmenin Güneş'e güç sağlayabileceği tahmininde bulundular, fakat eninde sonunda bu şekilde üretilen enerjinin sadece 100.000 yıl yeteceğini fark ettiler. Elli yıl sonra, Einstein'ın ünlü E = mc2 denklemi, astrofizikçilere, gerçek enerji kaynağının ne olabileceğine dair ilk kanıtı sundu . Nükleer fizik, kuantum mekaniği ve parçacık fiziği, 20. yüzyılın ilk yarısında gelişmesinden dolayı nükleer füzyonun yıldızlara nasıl güç sağlayabileceğine dair teorileri formüle etmek mümkün hale geldi. Bu teoriler, yıldızların nasıl oluştuğunu, yaşadığını ve öldüğünü tanımlıyor ve aynı zamanda yıldız türlerinin spektrumları, aydınlatma güçleri, yaşları ve diğer özelliklerinde gözlenen dağılımı başarılı bir şekilde açıklar. Astrofizik, yıldızların ve evrendeki diğer uzaktaki cisimlerin fiziğidir, fakat aynı zamanda Dünya'ya da yakındır. Big Bang Teorisine göre, ilk yıldızlar neredeyse tamamen hidrojenden oluşuyordu. Onlara enerji sağlayan nükleer füzyon süreci, daha ağır bir element olan helyumu oluşturmak için hidrojen atomlarını çarpıştırır. 1957 yılında, ikisi de astronom olan karı koca Geoffrey ve Margaret Burbidge, fizikçi William Alfred Fowler ve Fred Hoyle ile birlikte yıldızların yaşlandıkça nasıl daha da ağır olan elementleri oluşturduğunu gösterdiler. Sadece daha yakın tarihli yıldızların yaşamlarının son aşamalarında, Dünya'yı oluşturan elementlerin(örnek olarak demir (%32,1), oksijen (%30,1), silisyum (%15,1)) üretildiği görülmektedir. Bu elementlerden biri olan karbon, oksijen ile birlikte, biz de dahil olmak üzere tüm canlıların en önemli kısmını oluşturuyor. Böylelikle, astrofizik tamamen yıldız olmasak da tamamen yıldız tozundan olduğumuzu bize söylüyor. Kariyer olarak astrofizik Astrofizikçi olmak için yıllarca gözlem yapmak, çalışmak ve deneyim kazanmak gerekiyor. Fakat ortaokul ve lisede bile astronomi kulüplerine katılarak, yerel astronomi etkinliklerine giderek, astronomi ve astrofizik alanında ücretsiz çevrimiçi dersler alarak ve Space.com gibi web sitelerindek ilgili haberleri takip ederek az da olsa işin içine girebilirsiniz. Üniversitede öğrenciler astrofizikte doktora yapmayı ve daha sonra astrofizikte doktora sonrası bir pozisyonda görev almayı hedeflemelidir. Astrofizikçiler devlette, üniversite laboratuvarlarında ve bazen de özel organizasyonlarda çalışabilirler. Study.com, astrofizikçi olma yolunda ilerlemeniz için aşağıdaki adımları önermektedir: Lise boyunca matematik ve fen dersleri alın. Çok çeşitli fen dersleri aldığınızdan emin olun. Astronomi ve astrofizik, evrendeki fenomenleri daha iyi anlamak için sık sık biyoloji, kimya ve diğer bilimlerin öğelerini birleştirir. Ayrıca matematik ve fen alanında herhangi bir yaz işini veya stajı göz önünde bulundurun. Gönüllü çalışma öz geçmişinizi desteklemede yardımcı olabilir. Matematik ya da fenle ilgili bir lisans derecesine devam edin. Astrofizikte lisans ideal olmasına karşın o alana başka birçok yol var. Bilgisayar bilimlerinde ön lisans ve lisans eğitimi alabilirsiniz. Örneğin bu, verileri analiz etmenize yardımcı olmanız önemlidir. Hangi programların size yardımcı olabileceğini öğrenmek için lise rehberlik danışmanı veya yerel üniversitenizle konuşmak en iyi yoldur. Araştırma fırsatlarından yararlanın. Pek çok üniversitede öğrencilerin keşiflere katılabildiği ve hatta bazen bu çalışmaların yayınlandığı laboratuvarlar vardır. NASA gibi ajanslar da zaman zaman staj imkanı sunuyor. Astrofizikte doktora yapın. Doktora meşakatli bir yol fakat ABD İşçi İstatistikleri Bürosu, astrofizikçilerin büyük çoğunluğunun doktora yaptığını belirtiyor. Geniş bir bilgi tabanına sahip olmak için astronomi, bilgisayar bilimi, matematik, fizik ve istatistik dersleri aldığınızdan emin olun. 2015 yılında, o zamanlar Arizona Eyalet Üniversitesinde olan gezegensel astrofizikçi Natalie Hinkel Lifehacker'a ayrıntılı bir röportaj verdi. Bu röportaj, genç bir astrofizik araştırmacı olmanın müfakatları ve zorlukları hakkında insanlara fikir sağladı. Araştırmasını yaptığı uzun yılları, sık sık iş değiştirmesini, çalışma saatlerini ve rekabetçi bir alanda kadın olmanın nasıl bir şey olduğunu anlattı. Ayrıca, günlük yaptığı şeylere dair ilginç bir bakış açısı vardı. Zamanının çok az bir kısmını teleskop kullanarak harcıyor. Hinkel, Lifehacker'a verdiği röportajda Zamanımın çok büyük bir kısmını programlamayla uğraşarak geçiriyorum. Pek çok insan astronomların bütün zamanını teleskop kullanarak geçirdiği sanıyor fakat o, işin hiç değilse küçük bir kısmı. Bazı gözlemler yapıyorum fakat son birkaç yılda toplam yaklaşık iki hafta için iki kez gözlem yaptım. diyor.


Astroloji Neden Bilim Değildir? Mağara çağlarından bu yana, insanların ilgisini çeken bir yer olmuştur gökyüzü. Gökyüzünü aydınlatan o hayat kaynağı sarı ışık huzmesi ve bu büyük ışık huzmesinin yokluğunda ortaya çıkan ufak ateş parçaları... İnsanların bu cisimlerin belirli bir kurallar dizisi dahilinde hareket ettiğini fark etmeleri uzun sürmedi. Bundan dolayı da eski zamanlarda insanlar için gökyüzünü okumak, hayatta kalabilmeleri için oldukça gerekli bir hale geldi çünkü gökyüzündeki hareketlilik, atalarımız için bir nevi takvim niteliğindeydi. Tarımın icat edilmesinden sonra ekimin ve hasatın ne zaman yapılması gerektiğini bu gökyüzü haritası söylüyordu. Güneş ve yıldızlar mevsimleri belirliyor, Ay ise gel-gitleri, birçok hayvanın yaşam evrelerini belirliyordu. Güneş, yıldızlar ve Ay 'ın insan yaşamı üzeri etkisi olduğuna göre atalarımızın aklına şu soru gelmiş olmalı: Gökteki öteki cisimler insan yaşamını etkiliyorsa, gezegenlerin etkisi ne olabilir ? Astrolojiye girmeden önce takımyıldız kavramını anlatmamız gerekir. Takımyıldızlar, antik çağlarda tanrılar, savaşçılar gibi karakterlerin sahip olduğu mitolojik hikayelerin adeta tuvalleri idi. İnanılmaz bir hayal günüce sahip bu insanlar, yarattıkları eşsiz mitolojik kültürlerini ve destanlarını gökyüzüne dökmüşlerdi. Öyle ki, bu hikayelere göre avcı avını hedef alıyor, Pegasus, kanatlanıp gökyüzüne uçuyor ve prenses Andromeda ise hapis düştüğü zindandan kaçıyordu. O zamanlardaki insanlar için gökyüzündeki yıldızlar adeta noktaları birleştir oyunu gibiydi. Bu birleştirilmiş noktalar arasında önemli olan birkaç takımyıldız vardır. Bu takımyıldızların özelliği Güneş'in bulunduğu yörünge içinde olmuş olmalarıdır ve bu özellik, Güneş'in hangi mevsimde hangi takımyıldız üzerinde olduğunu belirtmeye olanak sağlar. Antik çağlarda bu yapının yardımı ile Zodyak Çemberi adı verilen takvim benzeri bir cetvel yapılmıştı. Bu cetvel, tutulmaları ve gündönümlerini tahmin etmeye olanak vermekteydi. Astrolojinin ortaya çıkışı, bu takımyıldızların insan hayatını etkileyip etkilemediğini sorgulanması ile ortaya çıkmaya başladı. Astrolojinin kökenleri Batlamyus adıyla bilinen Claudius Ptolemaus'a kadar iner. Babilliler gökyüzünü 12'ye ayırmış ve bugün aşina olduğumuz burçları ortaya çıkarmışlardır. Carl Sagan Cosmos adlı kitabında Batlamyus'un Tetrabiblos adlı astoloji kitabından bir kaydı aktarmış. Kitapta yazanlara göre Batlamyus gezegenlerin sadece insanların huylarını etkilediğine inanmakla kalmıyor aynı zamanda bedensel özelliklerini de etkilediğinden bahsediyor. Bir teoriye bilimsel diyebilmemiz için deneysel verilerle desteklenebilmesi gerekir. Ancak Astrolojinin ve yıldız fallarının birçok mantıksal soruya cevap veremediği ortada. Mesela, - İkizlerin yaşamı... İkizlerin doğumu aynı gezegenin belirli bir yerde oluşuna rastlar. Fakat yaşadıkları hayatlar birbirinden farklıdır. - Burçların belirlenmesinde ana rahmine düşme zamanı değil de doğum saati ve günü göz önüne alınır. - Çoğu Astrolojik terim, Dünyanın merkezde olduğuna inanıldığı zamandan kalmadır. Güneş Merkezli modellerde anlamlarını yitirirler. - Peki ya, Uranüs, Neptün ve Plüton... Antik çağda bu gezegenler gözlemlenemiyordu. Gezegenlerin konumunun, insan davranışı ve olaylar üzerine bir etkisi varsa, o zaman bu gök cisimleri olmadan kurulmuş olan astrolojik denklemler nasıl olur da doğru olabilir? - Bahsedilen Güneş yörüngesine Aralık-Ocak ayları içerisinde Yılancı adı verilen bir takımyıldız bulunmakta, bu takımyıldız astrologlar tarafından yok sayılmıştır. - Astrologlar tarafından bir burcun etki süresi, Güneş'in arkasında kaldığı süreye göre belirlenmekte, ancak tüm burç takımyıldızları aynı büyüklükte değil. Mesela Akrep Burcunun Güneş arkasında kalma süresi iki ay iken Terazinin yarım aydır. Dolayısıyla her burcun etki süresinin bir ay olması anlamsızdır. Astrolojiye ve yıldız fallarına olan inancı tersine çevirmek için girişimde bulunan Bart Bok, Lawrence Jerome ve Paul Kurtz 1975 yılında 19'u Nobel ödüllü alan 192 bilim insanı tarafından imzalanan bir bildiri yayınladılar. Bildiride verilen tepki, biraz da günümüz basın kuruşlarınadır zira günlük gazetelerde hep fallar ve burç yorumları görebilirken nadiren bilim haberleri görebilirsiniz. Tamamen antik çağlara ait uydurma fikirler üzerinden insanlar günümüzde para kazanmaktadır. Astrolojiye olan inanışta Forer Etkisi de oldukça etkilidir, çünkü genel topluma hitap eden şeyler kişisel de algılanabilmektedir. Aslında bu söylenenler tahmin değil öneri niteliğindedir. Dünyada terazi burcuna sahip milyonlarca insan var. Astrologlar genel yorumlar yapıyorlar ki birçok insana uysun. Bu belirsizlik bilimin çürütülebilirlik özelliğine de ortadan kaldırıp, sözde bilim olduğuna işaret eden bir diğer neden olarak gösterilebilir.


İnsanlar uzun zaman boyunca göklere baktı, etraflarındaki evrene bir anlam ve düzen katmak için araştırma yaptılar. Takımyıldızların -gökyüzü üzerine rastgele serpilmiş yıldızların kolayca ayırt edilebilmesi için düşünülen kümeler- hareketi izlenmesi en kolay olanı olsa da tutulmalar ve gezegenlerin hareketi gibi diğer göksel olaylar da tahmin edildi ve belirlendi. Astronominin Tanımı Astronomi güneş, ay, yıldızlar, gezegenler, kuyruklu yıldızlar, gazlar, galaksiler, tozlar ve diğer Dünya dışı cisim ve olgular üzerinde çalışan bilim dalıdır. K-4 öğrencileri için müfredatta NASA astronomiyi basit olarak yıldız, gezegen ve uzay incelemesi olarak tanımlar. Astronomi ve astroloji tarihsel olarak ilişkilendirilmiştir, ancak astroloji bir bilim değildir ve artık astronomi ile ilgisi olmadığı kabul edilmektedir. Aşağıda, astronomi tarihi ve kozmoloji de dahil olmak üzere ilgili çalışma alanlarını tartışacağız. Tarihsel olarak astronomi, göksel cisimlerin gözlemine yoğunlaşmıştır. Astrofizik de buna yakın bir işle uğraşır. Özetle astrofizik, astronomi fiziğinin çalışmalarını içerir ve uzaydaki nesnelerin hareketi, davranışı ve özelliklerine odaklanır. Bununla birlikte modern astronomi, bu nesnelerin hareketlerinin ve özelliklerinin birçok unsurunu içerir ve bu iki terim günümüzde genellikle birbirleri yerine kullanılır. Modern astronomlar iki farklı alana eğilim göstermişlerdir: Teorik ve Gözlemsel. - Gözlemsel Astronomlar direkt olarak yıldızların, gezegenlerin, galaksilerin vb. üzerinde çalışırlar. - Teorik Astronomlar sistemlerin nasıl evrimleşmiş olabileceğini analiz eder ve modellerler. Diğer bilim alanlarının aksine, astronomlar bir sistemi tamamen doğumundan ölümüne kadar gözlemleyemezler; yıldızların, Dünya'nın ve galaksilerin ömrü milyarlarca yıl sürüyor. Bunun yerine astronomlar, cisimlerin nasıl oluştuklarını, geliştiklerini ve öldüklerini belirlemek için evrimlerinin çeşitli evrelerindeki anlık görüntülere güvenmek zorundalar. Bu nedenle, teorik ve gözlemsel astronomi bir araya gelme eğilimindedir, çünkü teorik bilim insanları simülasyon oluşturmak için, toplanan bilgileri kullanırken; gözlemler, modellerin onaylanmasının ya da düzeltilmesinin belirlenmesinde görev alır. Astronomi, bilim insanlarının belirli nesnelerde uzmanlaşmasına izin veren bir dizi alt alanlara ayrılmıştır. Gezegensel astronomlar gezegenlerin büyümesi, evrimi ve ölümüne odaklanırlar. Birçoğu güneş sistemi içindeki dünyaları incelerken, bazıları da diğer yıldızların etrafındaki gezegenlerin neye benzediğini tahmin etmek için giderek büyüyen kanıtları kullanırlar. University College London'a göre, gezegen bilimi astronomi, atmosfer bilimi, jeoloji, uzay fiziği, biyoloji ve kimya gibi konuları içeren disiplinler arası bir alandır. Yıldız astronomları gözlerini yıldızlara, karadeliklere, bulutsulara, beyaz cücelere ve yıldız ölümlerinden geriye kalan süpernovalara çevirirler. Kaliforniya Üniversitesi, Los Angeles, Yıldız astronomisinin odak noktası evrende meydana gelen fiziksel ve kimyasal süreçler üzerinedir diyor. Güneş astronomları zamanlarını tek bir yıldızın analizini yaparak geçirirler. NASA'ya göre Güneşten gelen ışığın miktarı ve kalitesi, zaman ölçeklerinde milisaniyeden milyarlarca yıla kadar değişiyor. Bu değişiklikleri anlamak, bilim insanlarının Dünya'nın nasıl etkilendiğini fark etmesine yardımcı olabilir. Güneş ayrıca diğer yıldızların nasıl çalıştığını anlamamıza yardımcı olur çünkü güneş, yüzeyiyle ilgili detayları ortaya çıkarabilecek kadar bize yakın olan tek yıldız. Galaktik astronomlar galaksimiz Samanyolu üzerinde çalışırken, ekstragalaktik astronomlar Samanyolu'nun dışında kalan yıldızların nasıl oluştuğunu, değiştiğini ve öldüğünü saptarlar. Wisconsin-Madison Üniversitesi Dağılımları, yapısal içerikleri ve içindeki yıldızlarla gaz bulutlarının fiziksel yapıları, sürekli evrilen Gökadamızın tarihi hakkında iz sürmemizi sağlıyor diyor. Kozmologlar evreni bütün olarak ele alırlar. Büyük patlamadaki doğumundan evrimine ve nihai olarak ölümüne kadar... Astronomi, her zaman olmasa da sıklıkla somut, gözlemlenebilir şeyler hakkındayken; kozmoloji ise genellikle evrenin geniş çaplı özelliklerini, sicim teorisi gibi ezoterik, görünmez ve bazen teorik şeyleri, karanlık madde, karanlık enerji ve çoklu evrenler kuramını içerir. Astronomik gözlemciler, evrendeki nesneleri geniş mesafede incelemek için, elektromanyetik spektrumda farklı dalga boylarına güvenirler. İlk teleskoplar, çıplak gözle ne görülebilecekse, bunun üzerine basit optik çalışmalara odaklandı ve hala birçok teleskop buna devam ediyor. Ancak ışık dalgaları çok ya da az enerjik hale geldikçe, daha hızlı veya daha yavaş hareket ederler. Farklı dalga boylarını incelemek için farklı teleskoplar gereklidir. Kısa dalga boyuna sahip yüksek enerjili ışınımlar, ultraviyole, X ışını ve gama ışını şeklinde görünürken; daha enerjili olanlar daha uzun dalga boylu kızılötesi ve radyo dalgaları yayar. Astrometri Güneş, Ay ve gezegenlerin ölçüsü olan, astronominin en eski koludur. Gök cisimlerinin hareketlerinin kesin olarak hesaplanması, diğer alanlardaki astronomların, gezegenlerin ve yıldızların doğuşunu ve evrimini modellemesine ve meteor yağmurları ile kuyruklu yıldızların görüneceği zamanın tahmin edilmesine olanak sağlar. Planetary Society'ye göre, Astrometri güneşdışı gezegenleri tespit etmek için kullanılan eski bir yöntemdir, buna rağmen işlemesi zor bir süreçtir. İlk astronomlar gökyüzündeki desenleri fark ettiler, hareketlerini izlemek ve tahmin etmek için bunları bir düzene koymaya çalıştılar. Takımyıldızları olarak bilinen bu desenler, geçmişte yaşayan insanların mevsimleri öğrenmelerine yardımcı oldu. Yıldızların ve diğer göksel cisimlerin hareketi, Çin, Mısır, Yunanistan, Mezopotamya ve Hindistan başta olmak üzere dünya çapında takip edildi. Astronomun tasviri, gece teleskop başında yalnız bir ruh gibi düşünülmüştür. Ancak günümüzdeki en zorlu astronomi, bilgisayarlar ve bilgisayarlardan gelen veri ve görüntüler üzerinde çalışan astronomlar tarafından kontrol edilen uzaktaki teleskoplarla -yeryüzündeki veya gökyüzündeki- yapılır. Fotoğrafçılığın ve özellikle dijital fotoğrafçılığın gelişinden bu yana astronomlar, sadece bilimsel olarak bilgi veren değil insanları büyüleyen inanılmaz fotoğraflar ortaya çıkardılar.


Modern evren anlayışımız, yüzyıllar boyunca binlerce yaratıcı ve çalışkan bilim insanı tarafından tasarlanmış ve uygulanmış yüzlerce deney üzerine inşa edilmiştir. Bu deneylerden birkaçının çığır açıcı olmaları ve olayların işleyiş şekilleri hakkındaki görüşümüzü değiştirmeleri nedeniyle ön plana çıkması normal. Fakat hangilerinin evrenin bazı basit gerçeklerini zorla değil de ustalıkla ortaya çıkmasını sağladığını bulmak zor iş. Ben de bu yazımda sizlere Space.com'un astronomi ve fizik alanında seçtiği en yaratıcı 5 deneyden bahsedeceğim. İlk ötegezegen 1992 yılında Plüton'un keşfinden 60 yıldan fazla zaman geçmişken astronomlar bizim Güneş sistemimizde olmayan ve başka bir yıldız etrafında dolanan yeni bir gezegen bulmak için can atıyorlardı. Astronomlar, uzak bir yıldızdan gelen ışığı dikkatli bir şekilde inceleyerek herhangi bir gezegenin yörüngesi boyunca ileri ve geri yalpalamasından kaynaklanan, kırmızıya kayma ve maviye kayma adı verilen ışığın dalga boyundaki bariz değişimleri görebileceklerini biliyorlardı. Ne yazık ki o zamanlar yıldız ışığı hakkında yeterince hassas gözlemlerimiz yoktu. Tek istisna süpernovalardan sonra bazı yıldızlardan arta kalan pulsarlardı. Bu cisimlerin hızla dönen bir nötron yıldızından çıkan radyasyon ışınlarından kaynaklanan ve neredeyse doğal olmayan bir biçimde ortaya çıkan hassas sinyalleri yörüngede dolaşan gezegenlerin kütleçekimsel etkisini tespit etmek için kullanılabilir. Kütle çekim kuvveti pulsar patlamalarının zamanlamasını bilim insanlarının ölçebileceği şekilde değiştirir. Fakat bir pulsar bir gezegen sistemine nasıl ev sahipliği yapabilirdi? Şüphesiz ki bir yıldızın son günlerindeki şiddeti, çevresinde bulunan herhangi bir yörüngeyi kararsız hale getirecektir. Fakat görünen o ki doğa mantıksal konulara pek önem vermiyor. Örneğin tanımlanan ilk ötegezegen, bir pulsarın (PSR B1257+12) yörüngesi etrafında dönüyordu. İşte buradaki zekice şey: saptaması zor olan bir şeyi ortaya çıkarmak için doğanın kendisi tarafından üretilen ve garip bir biçimde kesin olan yöntemi kullanmak. Dünya'nın boyutu Düşündüğünüzde Dünya'nın yuvarlak olduğunu fark etmek çok fazla zamanınızı almaz. Ayrıca buna kanıt olarak birçok örnek gösterebilirsiniz: denizde gemilerin önce alt taraflarından kaybolmaları, Ay tutulması sırasında Dünya'nın gölgesinin yuvarlak olması, Güney yarım küreden görülen yıldızların Kuzey yarım küreden görülememesi... Eski çağlardaki birçok insan bu gerçeği kabul etmiş görünüyorlardı. Fakat bu dev küre ne kadar büyüktü? Bakalım bu konuda Eratosthenes ne diyor? Eratosthenes, MÖ 250 civarında İskenderiye'de yaşayan Yunan bir bilgin. Dünya'nın çevresini şehirden ayrılmasına gerek bile kalmadan çok zekice bir yöntemle hesapladı. Yaz gün dönümü boyunca İskenderiye'de gölge oluştuğunu fakat Mısır'ın güney kısmında yer alan Syene şehrinde gölge oluşmadığını biliyordu. Eğer Eratosthenes Syene'a olan mesafeyi bilseydi, Dünya tamamen küresel olsaydı, Güneş gerçekten gün dönümü sırasında direk olarak Syene üzerinde olsaydı ve İskenderiye ve Syene kuzey-güney hattı boyunca mükemmel bir şekilde uzansaydı, o zaman İskenderiye'deki gölgelerin uzunluğunu, gün dönümü sırasında iki şehir arasındaki açıyı ve geometri denen bu yeni tekniği kullanarak gezegenin çevresini ölçmek için kullanabilirdi. Tüm bu koşullar Eratosthenes'in Dünya'nın çevresini yaklaşık 45.000 kilometre (28.000 mil) ölçmesini sağlamış olmalı ki bu değer gerçek değerinden sadece %10 farklı. Einstein'ın düşünce deneyleri Bütün deneyler laboratuvarda gerçekleşmez. Bazen de sadece kafanızda hayali bir senaryo kurarsınız, matematiğin sizi sonuca götürmesine izin verirsiniz ve evren hakkında bilgi edinirsiniz. Einstein da bu konuda doğuştan uzmandı. Einstein'ın deyimiyle onun ilk gedankenexperiment çok genç yaşlarda aklına geldi. Bir ışık demetiyle ışık hızında giden bir bisiklet kullanarak yarışsaydı ne görecekti? Işık elektromanyetik dalgalardan oluştuğu için, çok hızlı pedal çevirdiğinde bu dalgaları yanında duruyormuş gibi göreceğini düşündü. Fakat elektromanyetik dalgaları hiçbir zaman duruyor olarak göremeyiz. O zaman bunun yerine ışık hızında gitmek imkansızdı. Bu düşünceyi kullanarak ve bir takım matematiksel işlemlerden sonra daha önceden de bildiğiniz gibi özel görelilik kuramını geliştirdi. Einstein sonraki hayatında da buna benzer bir numara kullandı. Penceresiz bir asansördeyseniz ve biri kabloyu kesip serbest düşüşe geçirdiğinde ne olur? Ölümüne mi düşersiniz yoksa basitçe yer çekimsiz ortamda etrafa tekme mi savurursunuz? Einstein'ın cevabı şuydu: Aralarındaki farkı söylemek imkansız. Eylemsiz kütle , yer çekimi kütlesiyle aynıdır . Bu basit kavramı ve önemli bir miktarda kütleyi alırsanız ortaya genel görelilik kuramı çıkar. Millikan'ın yağ damlası deneyi 1909 yılında fizikçiler Robert Millikan ve Harvey Fletcher tarafından gerçekleştirilen bu deney, yaratıcı tasarımı ya da doğayı kendi oyununda alt etme çabaları nedeniyle değil de bunların yerine inşaatının basitliği ve ölçümde yapılan aşırı titizlik nedeniyle o kadar da akıllıca olmadı. Hakkında pek yazı yazılmadığı için de o da bu listede yer alıyor. O zamanlarda bilim insanları elektrik yükünün var olduğunu biliyorlardı ama hakkında hiçbir şey bilmiyorlardı. Temel yük miktarları var mıydı? Ya da yük miktarı, kütle gibi bir şey miydi? Elektronun yükü neydi? Millikan ve ortağı, bir haznenin içine elektrikle yüklenmiş yağ damlaları damlatan bir cihaz geliştirdi. Düşen damlalar çok çabucak terminal hızlarına ulaşırlar. Eğer havanın yoğunluğunu, yağın yoğunluğunu ve yer çekimi ivmesini bilirseniz terminal hızlarını ölçerek yağ damlalarının kütlesini bulabilirsiniz. Millikan, elektrik alan uygulayarak elektriksel kuvvetle yer çekimi kuvvetinin dengelenmesiyle yağ damlalarını yavaşlatıp havada durdurabilirdi. Böylelikle de her bir damlanın yükünü ölçebilirdi. Bu ölçümleri birkaç kez tekrarladıktan sonra şu iki sonuca vardı: Tek bir elektronun yükü -1.6x10-19 ve tüm yükler bu yük temel alınarak oluşturulmalı . Bu da demek oluyor ki -1.9x10-19 ve -8.7x10-19 gibi yük değerleri bulamazsınız. Foucault sarkacı Nasıl eski çağlarda insanlar daha çok Dünya'nın küreselliği üzerine fikir yürüttüyse 1800'lerin ortalarında da bir şeyler düşünme lüksüne sahip olan insanlar Dünya'nın dönüşü üzerine fikir yürütmüştür. Ama ya bu konu hakkında gerçekten konuşulmamış ya da ne yaptığını bilmeyen insanlar bu konuyla ilgilenmiş. Fizikçi Leon Foucault bunu değiştirmek istedi ve bunu da başarılı bir şekilde yaptı. Bir sarkaç sallanırken Dünya'nın dönmesine rağmen kendi düzlemini korur. Dünya'nın dönmesine bağlı olarak bizim perspektifimizden yer sabit kalır ve sarkaç gün boyunca yönelimini korur. 1851'de Foucault, Paris'teki Pantheon'da böyle bir sarkaç kurdu. Böylelikle sarkacın yönelimindeki saat yönüne yavaşça olan değişimi (saatte yaklaşık 11,3 ) göstererek Dünya'nın döndüğünü ispatladı. Bu medyada büyük olay oldu. Sarkacın tanıtımı bir virüs gibi yayıldı (1800'lerde ne kadar yayılabildiyse o kadar). Çok geçmeden Foucault sarkacı dünya çapındaki bilim sergilerinin temeli oldu.


Cambridge Üniversitesi'nde görevli astronomlar tarafından ölçülen en küçük yıldız keşfedildi. Boyut olarak Satürn'den çok az bir farkı bulunsa da, kütleçekimsel kuvveti Dünya'daki bir insanın hissetiği kuvvetten 300 kat daha güçlüdür. Bu yıldız muhtemelen yıldızların oluşabileceği bir büyüklükte çünkü Hidrojen'i Helyum'a dönüştürecek nükleer füzyon için yeterli kütleye sahip. Eğer birazcık daha küçük olsaydı yıldızın merkezindeki basınç bu süreci devam ettirmeye yeterli olmayacaktı. Hidrojen füzyonu aynı zamanda Güneş'in ışıma gücünü sağlayan bir olaydır ve biz bu mekanizmayı Dünya'da bir enerji kaynağı olarak da kullanmaktayız. Bu küçük yıldızlar Trappist-1 gibi Dünya benzeri gezegenlerin olduğu yıldız sistemlerinin tespiti için de en iyi adaylardan biri. EBLM J0555-57Ab olarak adlandırılan bu yıldızın Dünya'dan 600 ışık yılı uzaklıkta yer aldığı tespit edildi. Çift yıldız sisteminin bir parçası olan yıldız kendisinden daha büyük olan arkadaşının önünden geçerken tespit edildi, ki bu method normalde yıldızların değil gezegenlerin tespitinde kullanılmaktadır. Bu konunun detayları Astronomy&Astrophysics isimli dergide yayınlanacak. Cambridge Cavendish Laboratuvarı ve Astronomi Enstitüsü'nde yüksek lisans yapan ve çalışmanın baş yazarı olan Alexander Boetticher Bu çalışma bize yıldızların ne kadar küçük olabileceğini gösterdi dedi ve ekledi: Bu yıldızın kütlesi biraz daha düşük olsaydı, çekirdeğindeki hidrojen füzyon reaksiyonu gerçekleşemezdi ve yıldız bunun yerine kahverengi bir cüce haline dönüşürdü. EBLM J0555-57Ab, gezegen bulma projesi olan ve Keele, Warwick, Leicester and St Andrews Üniversiteleri'nce yürütülen WASP isimli çalışma ile keşfedildi. EBLM J0555-57Ab, arkadaşı olan yıldızın önünden geçerken tespit edildi. Ana yıldız bu geçişte periyodik olarak karardı, ki bu onun yörüngesinde olan bir yıldızın imzasıydı. Bu olay sayesinde astronomlar cisimlerin kütleleri ve boyutlarını ölçebilmektedir, bu olayda ölçtükleri cisim küçük bir yıldızdı. EBLM J0555-57Ab'in kütlesi , CORALIE spektrografisinin verilerini kullanarak, Doppler, wobble yöntemi ile ölçüldü. Von Boetticher: Bu yıldız, bilinen diğer birçok gaz devi olan ötegezegenden daha ufak ve daha soğuk. Yıldızlararası fiziğin en etkileyici yanlarından biri, bu tür küçük yıldızların kütlesini ölçmek diğer büyük gezegenlere göre daha zordur. Neyse ki ötegezegen araştırmalarımızda bu tars çift yıldız sitemlerinde böyle küçük yıldızları keşfedebiliyoruz. Şaşırtıcı gelebilir ama yıldız bulmak bizi gezegen bulmaktan daha çok zorluyor dedi. Bu yeni ölçülen yıldız, TRAPPIST-1 için mevcut tahminle karşılaştırılabilir bir kütleye sahiptir; ancak, yarıçapı yaklaşık% 30 daha küçüktür. Cambridge Astronomi Enstitüsü^nün kıdemli araştırmacısı olan yazar Amaury Triaud, En küçük yıldızlar, Dünya benzeri gezegenlerin keşfi için en uygun koşulları sağlıyor. Bir ötegezegeni anlamak için önce yıldızını anlamak gerek, bu en temel şeylerden biri diyor.


Dünya'nın uydusu Ay'ı nasıl elde ettiği uzun zamandır tartışılan bir soru. Ay'ın vaktiyle Dünya ile Theia adı verilen kayalık bir cismin çarpışmalarından ortaya çıktığını savunan dev çarpışma teorisi ise olası açıklamalar arasında en öne çıkan aday. Ancak bunun nasıl gerçekleştiğine dair ayrıntılar belirsiz ve bilim insanlarının hala açıklayamadıkları birçok gözlem var. Çarpışmaya dair en büyük gizemlerden birisi Ay'ın neden Theia'dan ziyade Dünya'nın neredeyse tıpatıp aynısı olduğuydu. Şimdi ise Nature Geoscience'da yayınlanan yeni bir çalışma geçmişe ışık tutuyor. Dev çarpışma teorisine göre, Theia kabaca Mars büyüklüğünde veya biraz daha ufak, Dünya'nın çapının yarısı kadar bir cisimdi ve 4,5 milyar yıl önce henüz gelişmekte olan Dünya'ya çarptı. Bu çarpışma sonucunda magma okyanuslarını oluşturmak için yeterli miktarda ısı ortaya çıktı ve Dünya'nın yörüngesine ileride Ay'a dönüşecek olan çok fazla toz ve döküntü püskürdü. Teori, Dünya ve Ay'ın birbirleri etrafında dönme şeklini ve hızını açıklıyor. Dünya ve Ay gelgitsel şekilde birbirlerine kilitliler, yani Dünya'nın etrafında dönerken Ay'ın hep aynı yüzü ona dönük oluyor. Zaten bu nedenle Çinlilerin Chang'e 4 adlı uzay araçlarını 2019'da Ay'ın karanlık yüzüne indirmeleri çok büyük bir başarıydı. Ay'ın bu yüzüyle Dünya'dan direkt iletişim kurmak asla mümkün değildir. Ay ve Dünya'nın kompozisyonları neredeyse aynıdır. En önemli farklılıklar Ay'da demirin ve su üretmek için gerekli olan hidrojen gibi daha hafif elementlerin daha az miktarda var olması. Dev çarpışma teorisi bunun nedenini açıklıyor. Ağır demir elementi Dünya üzerinde kalırdı, çarpışma ve uzaya fırlatma sırasında üretilen ısı ise hafif elementleri kaynatırken, Dünya ve Theia'nın geri kalanı birbirine karışırdı. Ay'ın oluşumuna yol açan olaylar, bilgisayar modelleriyle yeniden canlandırıldı. Tüm gözlemlere en iyi şekilde uyan modeller, Ay'ın yaklaşık %80 oranında Theia kökenli malzemeden oluşması gerektiğini gösteriyor. Öyleyse Ay neden bu kadar çok Dünya'ya benziyor? Bu durum Theia ve Dünya'nın başlangıçta aynı bileşime sahip olmasıyla açıklanabilir. Fakat bu çok olası görünmüyor, çünkü Güneş sistemimizdeki bildiğimiz bütün gezegenlerin kendilerine has bileşimleri var ve cismin Güneş'ten ne kadar uzakta oluştuğuna bağlı olarak küçük farklılıklar gösteriyorlar. Başka bir açıklama, iki cismin birbirine karışmasının beklenenden çok daha yoğun olması ve böylece Ay'da Theia'nın imzasının daha silik olarak kalması. Ancak bu durum da gerçekte olandan çok daha şiddetli bir çarpışma gerektireceği için olası değil. Yeni çalışma, bu ikilemi Dünya'nın ve Ay'ın daha önce düşünüldüğü kadar birbirine benzemediğini göstererek çözüyor. Araştırmacılar, Apollo astronotlarının Ay'dan getirdikleri taşlardaki oksijen elementinin izotoplarının dağılımını çok yüksek bir hassasiyetle incelediler. Kimyada, herhangi bir elementin atom çekirdeği, protonlar ve nötronlar olarak bilinen parçacıklardan oluşur. Bir elementin izotoplarının çekirdeğinde aynı sayıda proton vardır, ancak nötron sayısı farklıdır. Bu durumda, sekiz protonu ve on nötronu olan oksijen izotopu O-18, sekiz protonu ve sekiz nötronu ile çok daha yaygın O-16'dan biraz daha ağırdır. Çalışma, Dünya ve Ay'ın oksijen izotop bileşimlerinin aslında hiç de aynı olmadığını, yani arada küçük bir fark olduğunu gösteriyor. Dahası, Ay yüzeyinden veya kabuğun altındaki bir katman olan mantodan alınan kaya örneklerine baktığımızda fark iyice artıyor. Buradaki oksijen izotopları Dünya'dakilerden daha hafif. Bu çok önemli, çünkü karışık döküntüler nihayetinde kabuğa çökmüş olmalı, derin iç kısımlarda ise daha fazla Theia parçası yer almalı. Yani Theia ve Dünya aynı değildi, Ay ve Dünya da aynı değil. Ancak bu sonuçlar bize Theia'nın kendisi hakkında da biraz bilgi veriyor. Yer çekimi nedeniyle, Güneş'e daha yakın olan ağır izotoplardan biraz daha fazla olması beklenebilir. Dünya ile karşılaştırıldığında, Theia'nın hafif oksijen izotoplarına sahip olmasını bekliyoruz. Bu da Dünya'ya nazaran Güneş'ten daha uzak bir noktada oluştuğu anlamına geliyor. Bu çalışmadan elde edilen sonuçlarla dev çarpışma teorisi, Ay'ımızın oluşumunu açıklamada başka bir engeli daha aştı, üstelik Theia'nın kendisi hakkında bir şeyler daha öğrenmiş olduk.


Dünyamız'ın uydusu Ay, 29 günlük period dahilinde çeşitli evrelerinde gözlemlenir. Bu evrelerde Ay diskinin aydınlanan bölümleri Dünya yüzeyinden görünür hale gelir. Ancak bazı durumlarda Ay Dünya'dan kızıl-kırmızı renkte görünür. Bunun nedenini hiç düşündünüz mü? Ay, tam Ay tutulması süresince kırmızı renkte gürnür. Bunun nedenini, basit bir şekilde açıklayabiliriz. Ay normalde üzerine düşen Güneş ışınlarını bize yansıtmaktadır ancak tam tutulma sırasında, Dünya, Ay'ın Güneş'ten gelen ışınları direkt olarak almasını engeller. Bir başka deyişle, Ay, Dünya'nın gölgesine girer. Bu durumda, Ay, direkt olarak Güneş ışınlarını alamaz ancak az da olsa Dünya atmosferinden saçılan ışınları alabilir. İşte bu ışınlar, genelde spektrumun kırmızı tarafında daha yoğundur. Tıpkı Güneş batarken daha kırmızı görünmesinde olduğu gibi, Rayleigh saçılımı adını verdiğimiz bu saçılımın nedeni, Güneş'ten gelen beyaz ışığın, mavi bölgesinin, kırmızı bölgesine oranla daha fazla saçılıma uğramasıdır. Ay, tam tutulma sırasında sadece Dünya atmosferinden gelen kırmızı yoğunluktaki bu ışık ile aydınlandığından, Dünya yüzeyinden kırmızı görünür.


Stephen Pumfrey tarafından kaleme alınan bu yazının İngilizce aslına buradan ulaşabilirsiniz. Arada bir bilimsel makaleler sansasyon yaratabiliyor, ki yakın zamandaki manşetlere bakılırsa gene öyle olmuş gibi görünüyor. The Sunday Times Ay gezegen olduğu iddiasıyla yükseliyor derken Mail Online ise Bu k-A -çıklık mı? diye sordu. Bu haber yazıları, mütevazı bir makaleye karşılık veren nicesinin sadece birkaçı. Jeofiziksel Bir Gezegen Tanımı makalesi, bir nesneyi gezegen yapan kriterlerin elden geçirilmesini öneriyor. Öyle ki, makale Ay'ın, Plüton'un ve Güneş Sistemi'ndeki başka birkaç nesnenin gezegenlik statüsüne yükseltilmesi gerektiğini savunuyor. Planetary and Lunar Science akademik dergisinde yayınlanan makale, Alan Stern'i de içeren bir ekip tarafından yazıldı. Stern, Temmuz 2015'te Plüton'a ses getiren bir yakın geçiş yapan NASA'nın Yeni Ufuklar görevi ile meşhur. Makale birazcık teknik detay içeriyor; fakat esasen, bir nesneyi gezegen yapan kıstasın sadece Güneş'in etrafında dolanıp dolanmaması değil, o nesnenin jeofiziksel özelliklerinin olması gerektiğini savunuyor. Elbette, Stern'in bu konuda söyleyecek çok sözü var. Mesela, Uluslararası Astronomi Birliği'nin 2006'da Yeni Ufuklar'ın Plüton'a doğru fırlatılmasının üzerinden henüz yedi ay geçmişken Plüton'u gezegenlikten çıkarmasına hala hiddetli. Gönderdiği uzay aracı hedefine ulaşana kadar Plüton zavallı bir plütoide, bir Neptün ötesi cüce gezegene dönmüş durumdaydı. İşte Stern bu makalesinde misilleme yapıyor. Kendisi, Madem Plüton artık bir gezegen değil, Yeni Ufuklar'ı oraya niye gönderdiniz ki? diye soran insanlardan çoktan bıkmış durumda. Geçmişten alınan dersler Ay'ın Dünya'nın uydusu olduğu fikrini o kadar kanıksamışız ki, onun aslında bir gezegen olabileceği fikri hakikaten sarsıcı. Fakat Eski Yunanlar da, Orta Çağ astronomları da Ay'ı gayet bir gezegen olarak sınıflandırıyordu. Antik çağ gözlemcileri geceler geçse de yıldızların göreli konumlarını değiştirmediklerinin farkındaydı: Aslan veya İkizler takımyıldızlarını onlar da tıpkı bizim gördüğümüz şekilde görüyorlardı. Bu gözlemciler, yedi göksel nesnenin konumlarını yavaşça değiştirdiklerini, gökte doğudan batıya doğru gezindiklerini de fark ettiler. Bunların en önemlisi kuşkusuz Güneş'ti. Güneş'in yıl boyunca burçlar kuşağının 12 burcundan geçerek çizdiği çembere astronomlar tutulum çemberi/düzlemi adını veriyorlar . Güneş yılda bir tur atarken Satürn bu düzlemde 30 yılda bir tur atıyordu, Jüpiter 12 yılda, Mars ise iki yılda bir. Ay gezegeni ise bir turunu 1/12 yılda, yani bir ayda tamamlıyordu. Aslında gezegen kelimesi rahatça görülebileceği gibi gezmek fiilinden türetilmiş; aynı şekilde İngilizce'deki planet kelimesi de gezgin anlamına gelen Yunanca ten türetilmiş. Ay'a ise özel bir ilgi gösteriliyordu. Ay'ın yakınlığı, onu çıplak gözle görünür yapıları olan tek gezegen yapıyordu. Aristo'nun (MÖ 384-322) Ay'ın fiziği hakkında soruları vardı: Mesela neden Ay'ın hep aynı yüzü görünüyordu da arka tarafını hiç göremiyorduk? Aslında bu gayet güzel bir soru; astronomlar bunu artık gezegenler ve büyük uydular arasındaki kütleçekimsel kuvvetlerin bir sonucu olarak açıklıyor, ve buna kütleçekim kilidi adını veriyorlar. Aristo ise bambaşka bir sonuca varmıştı. O, Ay'ın özünde dönme veya hareket etme yetisi olmadığını düşünüyordu. Hatta Aristo bunun bütün gezegenler için geçerli olduğunu düşünüyordu. Gezegenler, diyordu, sırf bir çemberin üzerinde taşındığı için hareket eder. İşte bu fikir, gezegenler ve yıldızların iç içe geçmiş semavi küreler tarafından döndürüldüğünü varsayan ayrıntılı Orta Çağ evrenbiliminin temelini oluşturdu. Eğer Ay'ımız kütleçekimsel olarak kilitlenmiş olmasaydı, astronominin gelişimi çok farklı bir yol izlemiş olabilirdi. Peki atalarımızın Ay'ı da diğer gezegenler arasına eklemesinin münasip bir sebebi var mıydı? Bence vardı, fakat bu biraz da tuhaf bir gökbilimsel rastlantının sonucunda oldu. Hemen hemen tüm büyük uydular, gezegeninin ekvator düzleminin üzerinde veya ona çok yakın bir şekilde dolanır, bizim Ay'ımız hariç: Ay'ın yörüngesinin ekvator düzlemimize olan eğikliği 28 dereceye kadar çıkıyor. Gelgelelim Dünya'nın ekvator düzlemi de tutulum düzlemine göre 23,5 derece eğik. Bu iki durumun alışılmadık birleşiminin sonucunda da Ay tutulum düzleminin üzerinde, ondan en fazla 5 derece uzaklaşacak şekilde hareket ediyormuş gibi görünüyor. Ay da diğer gezegenler gibi tutulum düzleminin/çemberinin üzerinde dolanmasa, antik çağ astronomları Ay'a tipik bir gezegenmiş gibi davranmayabilirdi. Geçmek bilmeyen ikirciklilik? 1543'te yayımlanan Kopernik'in Güneş merkezli astronomisi ile Ay, tipik bir gezegen olma ünvanını kaptırdı. Kopernik'e gelen eleştirilerin dikkat çektiği üzere, Ay'ın şahsına münhasır bir biçimde yörüngesinin ortasında Güneş değil Dünya vardı. Şimdiyse Ay'a Dünya'nın uydusu diyoruz, tabi olma, ardından gitme, takip etme, tapma anlamına da gelen uymak fiilinden türeterek. İngilizcede ise satellite sözcüğü hizmetçi, kul anlamına gelen satellesten türemiş. Ay'ın itibar kaybetmesinin dahası da var. Galileo 1610'da teleskobunu Jüpiter'e doğrulttuğunda dört tane ay keşfetti. Kopernik destekçileri için iyi haber, ama Ay için değil... Ay artık AY değil, bilinen beş aydan biriydi, kaldı ki bu sayı günümüze kadar hızla artıp tam 182'ye ulaştı. Görünüşe göre dünyada pek de yeni bir şey yok. Galileo'nun zamanında da Ay, Ay'ı Dünya'daki gibi kara ve denizleri olan bir gökcismi olarak gören yeni evrenbilimciler ile, Ay'ın düpdüzgün, mükemmel bir semavi nesne olduğuna ısrar eden eski astronomların kapışma konusuydu. Yeni gezegen tanımı ile Alan Stern bu kavgayı yeniden alevlendirdi. Makalesine göre, astronomlar Uluslararası Astronomi Birliği'nin tanımını tamamen faydalı bulabilir fakat kendisinin jeofiziksel tanımları gezegen jeolojisi bilimcileri, eğitmenleri ve öğrencileri için daha kullanışlı. Veya, Stern'in 2015'te dobra dobra söylediği gibi: Bir gezegen söz konusu olduğunda, konu hakkında bilgi sahibi olan gezegen bilimciler varken astronomları niye dinleyesiniz ki? Sonuç olarak Stern'in ekibi biliyor ki yani en azından öyle olacağını düşünüyorlar Ay yeniden bir gezegen olarak kabul edilmek zorunda. Tabii ki en sonunda ne olacağı, bu tür konularda karar verme yetkisine sahip olan Uluslararası Astronomi Birliği'ne kalmış durumda. Uydu sözcüğünün kökeni Nişanyan Sözlük'ten alınmıştır. Not: Yazıdaki italik kısımlar ve kelimelerin Türkçe kökenleri yazının aslında olmayıp çevirmen tarafından bilgi amaçlı eklenmiştir.


Elde edilen yeni bilgiler, 3 veya 4 milyar yıl önce büyük yanardağ patlamalarından çıkan gazlarla; ve bu gazların Ay'ın yüzeyine çıkışı, uzaya sızmasından çok daha hızlı olmasıyla; Ay'ın atmosferinin oluştuğunu ortaya koydu. Bu çalışma Dünya ve Gezegen Bilim Dergisi'nde yayımlandı. Ay'a baktığımızda onun yüzeyinde; yüzeyini karartan volkanik karataşların göktaşlarının çarpmasıyla oluşan yüzeyindeki büyük havzaları kapladığını görürüz. Bu engin volkanik karataş denizi , Ay'ın hala sıcak olduğu zamanlarda yüzlerce kilometreyi bulan magma patlamalarıyla oluştu. Apollo'dan gelen örneklerin incelenmesiyle Ay'dan çıkan magmaların içinde karbon monoksit, su bileşenler, kükürt ve başka uçucu maddeler gibi pek çok gaz halinde bileşenler olduğu keşfedildi. Bu yeni araştırmada, NASA'nın Marshall Uzay ve Havacılık Merkezi'nin Araştırma Görevlisi Dr. Debra H. Needham ve Ay ve Gezegenler Enstitüsü'nde Üst Düzey Personel Dr. David A. Kring, yanardağlardan çıkan gazların miktarını ölçtü ve bu gazların Ay'ın etrafında birikerek geçici bir atmosfer oluşturduğunu ortaya koydu. 3.5 milyar yıl önce, yanardağların en aktif olduğu zamanda, atmosferin en kalın halinde olduğu tahmin ediliyor, bununla birlikte uzaya saçılmadan önce atmosferin neredeyse 70 milyon yıl boyunca durduğu sanılıyor. 3.5 ve 3.8 milyar yıl önce; en büyük iki gaz atımı, lav denizinin Serenitatis ve Ibrium havzalarını doldurdu. Bu lav kıyılarını keşfedenler de Apollo 15 ve 17 görevlerinin astronotları oldu. Astronotların kıyılardan topladığı örnekler patlamaların olduğu zamanı belirlemede yardımcı olmakta kalmadı, yaşanan patlamalardan dolayı gaz çıkışlarının olduğunu da kanıtladı. Ay hakkında edindiğimiz bu yeni bilgiler gelecekte yapılacak keşifler için aynı zamanda bir anahtar. Needham ve Kring'in araştırması, uçucu maddelerin Ay'ın kutuplarına yakın soğuk ve kalıcı karanlık bölgelerinde bulunan buz kaynaklarının içinde olduğuna işaret ediyor, bu da uzun süreli bir keşif için olan ihtiyaçları karşılayabilir. Buzlu kaynaklarda saklanan uçucular Ay'da görev alacak astronotlar için yakıt ve hava kaynağı olabilir.


Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü, Türkiye'de sayılı üniversitede bulunan öğrencilerin gelecek ve iş kaygısından dolayı çekinerek tercih ettikleri ya da okumaktan vazgeçtikleri bir bölüm. Buna rağmen astronomi ve uzay bilimleri alanıyla ilgilenenler için diğer üniversitelerin fizik bölümü alt dallarından astrofizik alanında çalışmalar yapmak veya astronomi dersleri almak mümkün. ODTÜ'de ise astronomiye ilginin Fizik Bölümü'nün kurulmasından (1960) çok kısa bir süre sonra başladığını söyleyebiliriz. 1962 yılında ODTÜ'deki ilk astronomi dersleri Matematik Bölümü'nde Bedri Süer tarafından verilmiştir. O zamanlarda astronomi dersinin ne için veya kimin isteği üzerine açıldığı bilinmemekle beraber bu olay ODTÜ Fizik Bölümü için önemli bir dönüm noktası olarak kabul ediliyor. Bedri Süer, Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Matematik Bölümü mezunuydu. Eşi Yüksel Süer'le de öğrencilik yıllarında tanışmış. Ne yazık ki Bedri Süer'in öğrenim hayatı veya sosyal yaşantısı hakkında fazla bilgiye ulaşamıyoruz. Öğreniminden sonrasına baktığımızda ODTÜ'nün ilk öğretim görevlilerinden biri sayıldığını öğreniyoruz. 1960lı yıllarda Fen ve Edebiyat Fakültesi dekanlığını Prof. Dr. Cengiz Uluçay'ın, Matematik Bölümü başkanlığını da Dr. Yaşar Gönenç'in yaptığı sırada ODTÜ Matematik Bölümü öğretim üyelerinden biriymiş Bedri Süer. 1972-1973 yıllarında Bedri Süer'in öğrencisi olan şimdiki ODTÜ Fizik Bölümü profesörlerinden Selçuk Bayın bize o dönemlerde Bedri Süer'den aldığı astronomi derslerinden bahsediyor. Bedri Süer ismini ilk olarak birinci sınıfta mühendis arkadaşlarından duymuş. O zamanlar mühendisler matematik derslerini Bedri Hoca'dan alırken, Fizik Bölümü öğrencileri matematik bölümünden gelen başka bir hocadan ders alıyorlarmış. 'Hepimiz arkadaş olduğumuz için mühendislerin dersi bittikten sonra birlikte sohbet ederken Bedri Hoca'nın yine harikalar yarattığını söylüyorlardı.' diyerek Süer'in çok sevilen ve sayılan biri olduğunu belirtiyor. İkinci sınıfa geldiğinde ise astronomiyle ilgilenmeye başlamış Selçuk Bayın. Bölümden bir arkadaşı ile astronomi alanında kütüphanedeki birçok kitabı okuyup bu konuda sürekli derin sohbetler yapıyorlarmış. Fakat belli bir noktadan sonra öğrendiklerinin yetersiz olduğuna kanaat getiren ikili birkaç öğrenci daha toplayıp Bedri Hoca'dan astronomi dersi talebinde bulunmuşlar. Böylece bir grup astronomiye ilgili öğrenci ile ODTÜ Fizik Bölümü'nde astronomi dersleri tekrardan başlamış. İlk yarıyıl Süer'in anlattığı temel astronomi bilgileriyle geçerken, ikinci yarıyılı öğrencilerin hazırladığı sunumların katkısıyla tamamlanmış. Bedri Süer ile ilgili anlatabileceklerinin sınırlı olduğunu söyleyen Bayın: 'Bedri Hoca bize sadece astronomi değil, ODTÜlülüğü öğreten ODTÜ kültürünü aşılayan hocalarımızdan biriydi.' diyerek sözlerini sonlandırıyor. Bedri Süer yalnızca astronomi ve matematik dersleri vermemiş; 1967de 'Genel Matematik', 1973'te 'Astronomi: Çekim', 1980'de Hüseyin Demir ile beraber 'Calculus I' ve 'Calculus II', 1993'te ise 'Küresel Geometri' kitaplarını yazmıştır. 26 Temmuz 2000 tarihinde Ankara Güven Hastanesi'nde yapılan Abdominal Aort Anevrizması ameliyatını takip eden saatlerde yoğun bakımdayken vefat etmiştir. Ne yazık eşi de hayatta değildir. Fakat kızları Buket Süer'in hala yaşadığını ve babasının izinden giden başarılı biri olduğunu belirtebiliriz. Bu yazıyı yazmamıza anlattıkları ve verdiği belgelerle katkı sağlayan Selçuk Bayın'a teşekkürler.


Albert Einstein'ın genel görelilik kuramı'nın elektromanyetizma ile birleştirilmesi üzerine çalışmalar yapan, Genelleştirilmiş İzafiyet Teorisi ismiyle yeni bir teori ortaya çıkaran, fiziğin 20.yüzyılda yaşamış en önemli bilim insanlarından biri olan Behram Kurşunoğlu'nun bilim dolu hayatını sizlerle paylaşmak istedik. 14 Mart 1922'de Çaykara, Trabzon'da doğan Behram Kurşunoğlu aslen Bayburt'un Merkez ilçesine bağlı Aydıncık köyündendir. Liseyi Trabon'da okuduktan sonra Ankara Üniversitesi ve Edinburgh Üniversitesi'nde fizik öğrenimini tamamladı. Cambridge Üniversitesi'nden ünlü fizikçi Paul Dirac'ın danışmanlığında fizik doktorasını aldıktan sonra 1958 yılında Amerika Birleşik Devletleri 'nde Florida'ya taşındı ve çalışmalarının büyük bir kısmını burada sürdürdü. 1940'ların sonuna doğru Cambirdge'deki doktora çalışmaları sırasında Albert Einstein ile mektuplaşmaya başladı ve 1953 yılında Einstein, Cornell Üniversitesi'ne araştırmalar yapmak üzere gelince bir davet aldı ve orada Einstein ile 4 saat süren bir görüşme gerçekleştirdi. Bu sırada Kurşunoğlu 31, Einstein ise 74 yaşındaydı. Bu görüşme sonrasında Kurşunoğlu, Albert Einstein ve Erwin Schrödinger ile birlikte simetrik olmayan yerçekimi kuramları üzerinde önemli çalışmalarda bulundu. Behram Kurşunoğlu, askerlik görevini yapmak üzere 1955'te Türkiye'ye döndü. Görevini tamamladıktan sonra Türkiye Atom Enerjisi Kurumu'nun kuruculuğunda bulundu ve Genelkurmay Başkanlığı'na danışmanlık yaptı. Bir dönem Birleşmiş Milletler Bilim Komisyonu'nda çalışan Kurşunoğlu, 1958 yılında Amerika'ya geri döndü ve Miami Üniversitesi'ne profesör oldu. Behram Kurşunoğlu, genç yaşında dünya fizikçileri arasında saygın bir konuma erişmişti. Berham Kurşunoğlu, Miami Üniversitesi'nde Ders Anlatırken Amerika'da yaptığı çalışmaların yanı sıra Global Foundations adlı, Amerika'nın önemli araştırma merkezlerinden birine de başkanlık yaptı. 1965'te Miami Üniversitesi'nde Teorik Fizik Çalışmaları Merkezi ni kurdu ve başkanı seçildi. Merkezde düzenlenen bir başarı ödül töreninde, Nobel kazanmış 22 bilim insanıyla birlikte yeryüzünün en tanınımış fizikçilerinden biri olarak takdim edildi. Yine 1965 yılında, Carl Gables' deki merkezde 1992 yılında emekli olana kadar doktora sonrası çalışmalar düzenleyerek bilim insanları eğitmiş ve zaman zaman buraya gelen bilim insanları ile bir forum oluşturdu. Bu merkeze gelen kişilerin 35'i Nobel ödüllü bilim insanlarıydı. 1992 yılında merkez kapatıldı. Behram Kurşunoğlu, çalışmalarının büyük kısmı Birleşik Alan Kuramı üzerinedir. İleriki yıllarda çekirdek enerjisi ile ilgilendi. Genelleştirilmiş İzafiyet Teorisini ortaya attıktan sonra dünyada bir üne kavuştu. Konu, Einstein ve Schrödinger tarafından da yıllarca incelenmiştir. Kurşunoğlu, çalışmasını şu sözlerle açıklar: Evrende temel ve manyetik yükler bulunmaktadır. Orbitron teorisi adını taşıyan bu teori evrendeki kurumsal çalışmalarımı içine almaktadır. Kainatın meydana gelişini izah eden 'Big Bang' isimli popüler teori yerine bilim ve deneylerle ortaya çıkardığım teorim her şeyin başı olan bu konuyu bilmeyi izah etmektedir. Evrenin yaratılması ilk 2-3 saniye içinde, evrenin büyük kısmını teşkil eden 10 üssü 80 parçacık meydana geldi. Zamanın başlangıcından önce evreni kaplayan zaman öncesi güçlerin alanı vardı. Milyarlarca sene sonra bu alan çok yüksek yer çekimi sebebiyle çöktü ve bir atomdan trilyonlarca kere küçük mikrokaradelikler denilen siyah mikro delikler ortaya çıktı. Bu deliklerin yarısı maddeden zaman öncesinde başlayan büyük bir yangınla evrene dağıldı. Madde ile karşı maddenin birbirinden parçalanma neticesinde ayrılınca yeni parçacıklar, zamanla yıldızlar, gezegenler, karşı gezegenler ve insanlar, çok muhtemelen de karşı insanlar yaratıldı. Prof. Kurşunoğlu kara mikro delikleri de şöyle açıklıyor: Aklın alamayacağı kadar büyük yer çekiminde meydana gelen mikro siyah delikler hemen hemen 0 boyuta yakın ve protonun 1 milyon misli ağırlıkta yeni parçacıklar. Bu ağırlık ise 1'in 10 milyonda biri ağırlıkta. Yani tespiti mümkün olamayacak ölçüde az ağırlıkta 1972 yılında Cumhurbaşkanlığı Bilim Ödülü, 2001 yılında bilime katkılarından dolayı Atatürk Özel Ödülü verildi. Ölmeden önce dünyaya ve tüm insanlığa kalıcı bir eser bırakmak amacıyla bir kitap yazmış ancak ölümünden dolayı kitabı yayınlanamamıştır. Türkiye ve tüm dünya için çok önemli bir bilim insanı olan Behram Kurşunoğlu, 25 Ekim Günü, 82 yaşında iken ABD'nin Miami şehrinde vefat etti. Hayatını bilime adamış bu büyük bilim insanımızı saygıyla anıyoruz. Eninde sonunda akıl ve bilim galip gelecektir! Behram Kurşunoğlu


Big Bang'dan sonra yaşanan en büyük patlama bilim insanları tarafından keşfedildi. Bu eşi olmayan patlama, 390 milyon ışık yılı uzaklıktaki Ophiuchus galaksi kümesinin merkezindeki süper kütleli kara delikte meydana geldi ve kendisinden önceki rekor patlamadan 5 kat daha fazla enerji saldı. Bu patlama o kadar güçlüydü ki kara deliğin etrafını saran sıcak plazmada bir oyuk açmayı başardı. Washington DC'de Birleşik Devletler Deniz Araştırma Laboratuvarı'nda çalışan ve bu konuda başyazar olan Simona Giacintucci Bu patlama bir bakımdan 1980'de St. Helens Dağı'nda meydana gelen yanardağ patlamasının dağın tepesini parçalamasına benziyor. Buradaki temel fark patlamanın 'kraterine' on beş tane Samanyolu Gökadası'nı sığdırabiliriz'' dedi. Astronomlar bu keşfi NASA'nın Candra X-ışını Gözlemevi, ESA'nın XMM-Newton X-ışını Teleskobu, Avustralya'daki Murchison Widefield Array ve Hindistan'daki Giant Metrewave Radyo Teleskobu aracılığıyla elde edilen X-ışını ve Radyo dalgaboyu verilerini kullanarak yaptılar. 2016'da Chandra'da yapılan gözlemler sonucu elde edilen veriler bu devasa patlamanın ipuçlarını ortaya çıkarmıştı. Norber Werner ve ekibi Chandra'nın çektiği fotoğraflardaki yıldız kümesinde alışılmadık bir kavisli kenarın bulunduğunu keşfettiler ve bu kısmın süper kütleli kara delikteki jet patlamaları sonucu oluşup oluşmadığını araştırmaya başladılar. Fakat bu olasılığı yok saydılar çünkü kara deliğin böyle bir oyuğu oluşturması için çok büyük miktarda enerji gerekirdi.