Design Observer'ın her yıl yaptığı 50 Books/50 Covers (50 Kitap/50 Kapak) yarışmasının 2013 sonuçları açıklandı. Her yıl yapılan yarışma, son iki yıldır her dilden yayımlanmış kitaplara açık. Seçilen kapakların arasında, geçen yıl da olduğu gibi, Geray Gencer'in bir çalışması, ayrıca Utku Lomlu'nun Berlin-Aleksander Meydanı için yaptığı kapak da bulunmakta. Berlin-Aleksander Meydanı'nın kapağını her zaman çok beğenmiştik. Ayrıca seçilenler arasında üstünde kitap adı yazmayan iki tane kapağın bulunması gerçekten çok ilginç. Biri, J. M Geever'ın Black Cat kitabı. Diğeri ise gördüğümüz anda vurulduğumuz bir kitap, Orwell'in 1984'ü. Penguin Books, yanılmıyorsak Orwell'in 110. doğum yıldönümü için hazırlatmıştı bu özel kapağı. Yine de genel olarak 2012'de daha başarılı kapaklar var gibiydi. Sizin düşüncelerinizi de yorumlara bekliyoruz.


Sırma Köksal'ın 2003'te Radikal Kitap'ta yayımlanan, burçlar üzerinden yazarları inceleyen yazı dizisini, yazarın da izniyle bu yıl Koltukname'de paylaşacağız. Aradan geçen 10 yıldan sonra okurlarca yeniden keşfedilmesi ve sizleri de bizleri ettiği kadar mutlu etmesi ümidiyle. Scott Fitzgerald eylemin karakter olduğunu söylemişti ama bu, durumu tam açıklamaz. Böyle söylenince kararlı bir şeyden söz ettiği sanılıyor. Oysa Terazi'nin eylemi salınmadır, yani eylem değil, harekettir. T. S. Eliot biraz daha geniş açıklamaya çalışmıştı: İnsan olduğumuza göre yaptığımız her şey ya iyi olacaktır ya da kötü. Bu durumda ister iyi şeyler yapalım ister kötü, insanız işte; hem kötü de olsa bir şeyler yapmak hiçbir şey yapmamaktan iyidir, böylece hiç değilse var oluruz. Ama bu da fazla karmaşıktır. Aslında şunu söylemek istiyordu: Terazi'yiz işte, durduğumuz yerde duramayız. Terazi durmaktan nefret eder, durmak ona huzura ermeyi değil ölümü çağrıştırır, ölüm ise en baş edemeyeceği şeydir. Graham Greene maneviyatın, merakın kaybolmasıyla gelişen hüzünlü bir bilgelik olduğunu bu yüzden idda etmiştir. Terazi, merakını yitirince hüzünlenir. Hüzünlü bir burçtur zaten, Jacques A. Bertrand'ın yazdığı burç kitabı da bu adı taşır: Terazi'nin Hüznü ve Diğer Burçlar. Düzeltiyorum, Terazi'nin Hüzünlü Salınması ve Diğer Burçlar. Terazi'yi hep düzeltmek gerekir çünkü kendi hakkında sık sık yanılır. Kendini samimiyetle Don Kişot sanan bir yeldeğirmenidir. Cervantes bir Terazi olduğu için yeldeğirmenlerini değil, Don Kişot'u başkişi seçmişti. Bir Terazi salınması ise şöyle bir şeydir: Akşam yemeğe çıkmak mı? Sinemaya gitmek mi? Evde oturmak mı? Evde oturmak diyelim, pembe çoraplarını giyip televizyon mu seyretmek, siyah kazak giyip yemek mi yapmak? İkinci şıkkı kabul etmiş bir Terazi'yi yeni bir sorun bekliyordur, mavi dantelli don giyip salata mı doğramak, saçını topuz yapıp dolma mı sarmak? Terazi için hayat bitip tükenmez bir karar vermek gerekliliğidir. Sanmayın ki bu kararları vermeye çalışırken Terazi gerçekten ne yapmak istediğini anlamaya çalışıyordur. Hayır, Terazi hayatın kendine sunduğu bunca seçenek ve fırsat arasından hangisini seçmesi gerektiğini, diğerlerini geri çevirirken hangi fırsatları kaçırmakta olduğunu hüzünlenerek anlamaya çalışıyordur. Terazi fırsatçıdır, enerjisinin çoğunluğunu doğru zamanda doğru yerde olmaya harcar. Davet edilmese de dahil olmanın bir yolunu bulur, dayatır. Gandi zayıf bir adamın kazanın, güçlü ama şiddet kullanmayan bir adamın ise kararlılığın ürünü olduğunu söylerken buna yakın bir şeylerden söz ediyordu. Nietzsche ise akıldışı olanın, şeylerin varoluşuyla değil, oluş biçimiyle ilgili olduğunu söylerken, var olanları işine gelecek şekle sokmaya çalıştığından söz ediyordu. Terazi güzel ve şık şeylere düşkündür. Bazen bunu abartır. Daha doğrusu bazı Teraziler bunu abartır. Öylesine abartırlar ki, saraydan çırağ edilmiş herhangi bir hanımın hizmetinde bulunmuş büyük teyzesini size hanedan soyundan bir deli saraylı diye ballandıra ballandıra anlatabilir. Yalan söylemiyordur, kendinden şık bir tablo yaratmaya çalışıyordur. Bu uğurda Wilde'ın dediği gibi dehasını hayata, yeteneğini sanatına koyar ama bazen sınıf atlamak ve sosyeteye dahil olmak uğruna onca iyi kitaba rağmen güldürü objesine dönüşmüş bir Truman Capote olup çıkar. Diğer Teraziler de başka şeyleri abartır. Mesela projeleri. Sözgelimi İlhami Algör her dem yeni bir proje peşinde koşmayı öylesine abartır ki, üçüncü kitabı bir türlü okurlara ulaşamaz. Ona sorarsanız Fakat Müzeyyen Bu Derin Bir Tutkudur. Hoop, Müzeyyen Hanım duydunuz mu? Ama duymasanız da önemli değil, nasıl olsa İlhami Bey bu arada albayına başvurup, Albayım Beni Muazzez ile Evlendirsene diye rica etmiştir bile. Eugene O'Neill insanların hayatının aynalarla kaplı bir yalnızlık hücresi olduğunu söylemişti. En azından Terazi'ninki böyledir, Terazi kendini sever, aynalarla barışıktır. Bunun için diğer burçlar genellikle kendi burçlarından olmayan birileriyle beraber olmayı tercih ederken, Terazi-Terazi çiftlemelerine sık rastlanır. En ünlü örneklerden biri Hannah Arendt-Martin Heidegger çiftidir. Gerekirse birbirlerine ayna olurlar, daha da çok gözükürler. Zaten Terazi gözükmeyi de sever; ama açıkça söylemez, İstemem yan cebime koy gibilerindendir hali. Katherine Mansfield önce bir yazar, sonra bir kadın olduğunu söylerdi, yani doğrudan Yazarım, demezdi, kadın olduğunu da araya sıkıştırırdı. Zaten cinsellik de Terazi için önemli şeylerden biridir, Aragon işi iyice abartıp o da bunu abartmıştı cinsel sapkınlıklar içinde bilimsel biçimde sistematize edilenin bir tek din olduğunu yazmıştı. Ama bunlar gözünüzü korkutmasın, Terazi abartırken de, salınırken de pek zariftir. Mesela Leyla İpekçi en zarif yazarlarımızdan biridir. Ayrıca kim inkar edebilir Italo Calvino'nun metinlerinin zerafetini? Calvino, bir yazarın tüm yazdıklarının tek bir cümleye tamamlandığını savunurdu. Faulkner ise bizi mükemmellik düşlerimizde çuvalladığımız konusunda uyarmıştır. Bunu özellikle Terazilerin dikkate alması gerekir tabii; çünkü bu konuyu en çok kurcalayanlar onlardır. Ayrıca, çoğunlukla da herhangi bir şeyde çuvalladıklarında bile o hafif mi hafif hallerinden vazgeçmezler. Böyledir işte Teraziler; ama Akrepler bizi ciddiyete de derinliğe de bol bol doyurur.


Rock müziğinin iyi amaçlara hizmet edebileceği ya da etmesi gerektiği konusunda U2 solisti Bono oldukça aktif çalışmıştı. Güney yarı küredeki fakir ülkelerin borçlarının silinmesi kampanyası, dünya politikacıları üzerinde bir baskı yaratmış ve kısmi sonuçlar elde etmiş olsa da, kalıcı bir etki oluşturduğunu söylemek olası değil. Bono gibi zengin ve meşhur değilseniz, müziğinizle ses getirecek, dünyaya faydalı işler çıkartmak kolay olmayabilir. Ama en azından bu müziğin köklerinde bulunan muhalif sesi kaybetmemek gerek. Pete Seeger veya Woody Guthrie gibi egemenleri ve çarpıklıkları kıyasıya eleştiren müzisyenler, kendilerinden sonra kısmen politik tavır sergileyen Bob Dylan, Bruce Springsteen, The Clash, Dead Kennedys gibilerine de hem ilham vermiş hem de bir temel oluşturmuştu. Billy Bragg de, doğu Londra'dan 80'lerde çıkıp bu isimler arasına girmiş müzisyenlerden biriydi. Bragg, Clash solisti Joe Strummer'ın 2002 yılındaki ölümü sonrasında, sayısız kez Strummer anma törenlerine davet edilmiş ve kendisinden Clash şarkıları çalması istenmiş. Bragg, müzikal olarak sıkıcı bu talebi genelde nazikçe geri çevirmiş ama Strummer'ın ruhunu ihya etmek için ne yapabileceğine kafa yormaya başlamış. Çok geçmeden bir tesadüf sonucu ne yapacağını bulmuş. Oturduğu mahalleden komşusu bir cezaevi çalışanı, Bragg'e kullanmadığı fazla bir gitarı olup olmadığını sormuş. Bazı mahkumların hücrelerinde gitar çalmayı öğrenmeye çalıştıklarını ama tek bir gitarları olduğu için sorun çıktığını öğrenmiş. Bragg, birlikte müzik yapmanın, bunu başkalarına dinletmenin ve sonrasında alkış almanın, terapi benzeri bir etki yarattığını öğrenmiş. Zira alkış ve takdir, diğer insanlar tarafından tanınmayı ve kabul edilmeyi göstermekteymiş. Böylece mahkumların toplumla bütünleşmesine de yardım edebileceğini öğrenince, Bragg etrafından 400 tane gitar toplamış. Strummer'la bağlantıyı ise, bu girişiminin adını Jail Guitar Doors adlı eski bir Clash şarkısından alarak yapmış. Kısa süre sonra girişim gitarist Wayne Kramer'ın çabasıyla Amerika kıtasına da sıçramış. Kendisi de eski bir mahkum ve eski bir uyuşturucu bağımlısı olan Kramer, bugün genç insanların rehabilitasyonu için canla başla çabalamakta. ABD'de müzisyenlerin cezaevleriyle ilişki kurmaları, zaman zaman cezaevlerini ziyaret edip konser vermeleri oldukça yaygın bir gelenek. Ancak bu girişimde Kramer ve Bragg, konser düzenlemiyor, insanları gitar çalmaya teşvik ediyor ve gitar dersleri almalarını sağlıyorlar. Tabii dünyanın her yerinde, bu gibi girişimlere olumsuz tepki gösterecek birileri çıkmakta. 2013 sonbaharında İngiltere'deki muhafazakar liberal hükümet, mahkumlara sunulan bazı imtiyaz, hibe ve haklarda kısıtlamaya gitti. Kısıtlananlar arasında kitap ve güvenlik sebepleriyle metal telli çalgıların da olması, Bragg'in çabalarına bir darbe oldu. Bragg'in Guardian gazetesine David Gilmour, Johnny Marr, Radiohead üyeleri ve pek çok diğer müzisyeni de alarak verdiği ilanda bu yasak sertçe eleştirildi. Hatta eleştiriye bazı cezaevlerinin müdürleri de katıldı. Bu insanların sadece küçük bir kısmı ömür boyu hapiste kalacak. Büyük kısmı cezalarını tamamladıklarında aramıza karışacak. Onları suça iten nedenlerin tekrar oluşmasına izin vermemek, onları desteklemek ve hayatlarını yola sokmalarına yardım etmek, hem bizler için de iyi hem de hepimiz için bir görev.


Korku edebiyatının önde gelen isimlerinden biri olan H. P. Lovecraft, kendi eserlerini tanımlamak için, 19. yüzyılda kullanılmaya başlanan garip kurgu terimini tercih ediyordu. Lovecraft, korku öykülerinin yanı sıra, korku edebiyatı ve garip kurgu üzerine de denemeler vermiş bir yazar. Merak edenler bunların iki örneğine, 1927 tarihli Supernatural Horror in Literature ile 1937 tarihli Notes on Writing Weird Fictiona göz atabilir. Bu ikinci denemede, Lovecraft garip kurgunun özel, belki de dar bir alan olduğunu söylüyor, korku ile bilinmeyen ya da garip olan arasında her zaman bir bağ bulunan ve insanın en derin, en güçlü hissi olan korku öğesini sık sık vurgulayan bir alan. Ama Lovecraft'in kendini bu alanda naçiz bir amatör olarak tanımlaması, korku ya da garip kurgu yazarı adaylarının gözünü korkutmasın; zira üstat, öyküleri yakından incelendiğinde ortaya çıktığı söylenebilecek şu beş kuralla, garip kurgu yazmak isteyenlere yol gösteriyor. - Olayların özetini çıkarır ya da planını yaparken anlatım sıralarını değil, meydana gelme sıralarını gözetin. Tüm önemli noktaları kapsayacak ve tasarlanan tüm olayların gerçekleşmesini sağlayacak kadar geniş bir tanım yazın. Bu geçici çerçeveye bazen ayrıntıların, yorumların ve tahmini sonuçların da dahil olması gerekebilir. - Olayların ikinci kere özetini çıkarın, bu sefer anlatım sıralarına göre; bu, dolu dolu, ayrıntılı ve değişen bakış açısına, vurgulara ve öykünün doruk noktasına dair notlar içeren bir özet olsun. Öykünün dram gücünde ve genel etkisinde bir farklılık yaratacaksa, özgün özette değişiklikler yapın. Olayları istediğiniz gibi ekleyip çıkarın; sonuç, başta tasarladığınızdan bambaşka bir öykü bile çıksa, özgün fikrinize asla körü körüne bağlı kalmayın. Öykünün oluşum sürecinde tüm gerekli eklemeleri ve değişiklikleri yapın. - İkinci ya da anlatım sırasını gözeten özeti kullanarak öyküyü yazın, hızla, akıcı bir şekilde ve fazla eleştirel gözle bakmadan. Gelişim sürecinin gerektirdiği yerlerde olayları ya da kurguyu değiştirin, asla bir önceki tasarınıza bağlı kalmak zorunda hissetmeyin. Öykünün ilerleyişinde dramatik bir etki yaratma ya da canlı bir öykü anlatımı sunma fırsatı doğarsa, faydalı görünen tüm eklemeleri yapın; ardından geri dönüp öykünün başını yeni tasarıya göre düzenleyin. Gerekirse ya da isterseniz bütün bölümler ekleyip çıkarabilir, en doğru düzenlemeyi bulana dek yeni başlangıçlar ve sonuçlar deneyebilirsiniz. Ama öykü boyunca geçen tüm göndermelerin, son tasarınıza uyum sağladığından emin olun. Tüm gereksiz şeyleri kelimeleri, cümleleri, paragrafları ya da tüm bölümleri ve öğeleri atın ve tüm göndermelerin birbirine uyum sağlaması için her zamaki tedbirleri alın. - Tüm metni gözden geçirin, özellikle de şunlara dikkat edin: kelime tercihlerine, sözdizimine, dilin ritmine, bölümleri dengelemeye, tonun inceliklerine, geçişlerin zerafetine ve inandırıcılığına, başlangıcın, sonun, vb. etkinliğine, dramatik bir şekilde merak uyandırmaya, inanınırlığa ve havaya ve çeşitli başka öğelere. - Düzgünce daktilo edilmiş bir kopya hazırlayın; gerekli yerlerde son düzeltileri yapmaktan çekinmeyin.


Sırma Köksal'ın 2003'te Radikal Kitap'ta yayımlanan, burçlar üzerinden yazarları inceleyen yazı dizisini, yazarın da izniyle bu yıl Koltukname'de paylaşacağız. Aradan geçen 10 yıldan sonra okurlarca yeniden keşfedilmesi ve sizleri de bizleri ettiği kadar mutlu etmesi ümidiyle. Akrep derin suların gamlı yolcusudur. Hep daha derine inmeye çalışır, indikçe iner, inmenin sonu yoktur, çıkmaya çalışır, o zaman tehlikeli olur. Akrep'in kuyruğu vardır, derinlerde kuyruk uyur, sakin durur, yüzeye yaklaşınca harekete geçer. Yüzey Akrep için tehlikelerle dolu bir yerdir, Akrep'in kuyruğu da yüzeydekiler için tehlike arz eder. Astrolojinin en doğru mitolojilerinden biri Akrep'in soktuğudur. Akrep sokar! Kötü niyetinden değil, iyi niyetinden de değil, yapısı gereği. Akrep kendini tehlikede hisseder, savunmaya geçer, savunması saldırıdır, bir tür savaş! Ancak Akrep bu konuda dürüstlükten yanadır. Ezra Pound'un sorunu savaşın kendisiyle değildi, modern savaşın koşullarıylaydı, modern savaşın kimseye doğru insanı öldürme şansı tanımadığından yakınıyordu. Yani öldürmeye değil, yanlış insanı öldürmeye karşıydı. Akrep zaten toplu yapılan şeyleri de pek sevmez, tekil işlerin insanıdır, keşiş ruhludur. İnzivaya çekildiği yer ise kendi düş dünyasıdır. En azından John Keats bu fikirdeydi. Bir Akrep'in düş dünyasında ise geçmişin derin ve engin izleri vardır. Dostoyevski okulda hepimize birçok şey öğretildiğini ama gerçek eğitimin belki de çocukluğa ilişkin güzel ve kutsal bir anıdan öte bir şey olmadığını söylerdi. Aynı Dostoyevski, insanlığa olan sevgisi arttıkça insanlardan uzaklaştığını da söylerdi. Bu da tam Akrep'lik bir şeydi, idealleri gerçeklerden çok sevmek. Ama zaten Schiller de tüm dünyanın tanrının bir fikri olduğuna hükmetmişti. Bazı Akrepler ise fikirleri değil, düşleri sever, Sylvia Plath Mantıktan kaçış yok mudur? diye sormuştu acı acı. Ama Akrep sadece düşünüp kurmaz, eyleme de geçer. Tekil eylemlerinde intihar ona uzak değildir. Sylvia Plath gibi, çevirmen ve şair Hür Yumer de intihar etmişti. Ama Akrep başkalarına karşı da eyleme geçer. Burada da dürüstlükten yanadır. Kalbinizi en kıracak bir gerçeği, artık hiç bilmek istemediğiniz bir zamanda, yaklaşık olarak olayın üstünden on sene geçtikten sonra açıklayıverir. Sizi uyarıyordur. On yıl önce olsa gerçekten uyarı yerine geçebilecek şeyi, artık geri dönüşsüz bir acı anıya dönüştükten sonra söyleyivermesi onun açıksözlülük anlayışının bir parçasıdır. Sabırlı ve hafızası güçlü bir insandır, başınıza gelebilecek her şeyin gelmesini bekler, izler, sonra dersinizi hiç unutmamanıza yardımcı olur. Bu dersi de hiç unutmaz, Akrep'i defterden silersiniz. Akrep'le yapılacak en iyi şeylerden biri budur çünkü Akrep sizi çok sevdiğinde de başkalarından çok nefret etmeye devam eder. Ama Akrep hep çelişkili duygularla doludur zaten, Camus, her isyanın bir masumiyet özlemi taşıdığını söylerdi. Akrep de böyledir, birisini ya da bir şeyi çok sevdiği için diğerlerinden nefret eder. Sevgide de çoğulcu değildir. Hele iyimser hiç değildir. Bu nedenle de karamsar bir mizah anlayışı vardır. Ama hakkını yememek gerek, karamsar maramsar, gerçek bir mizah duygusu vardır. Nazif Topçuoğlu'nun fotoğrafları ve fotoğraf üzerine yazdığı kitapları da kural tanımaz bir kara mizahın izlerini taşır. Akrep her zaman da mizahi değildir. Türkiye Cumhuriyeti de Akrep'in etkisindedir ve pek az şeyi mizahla geçiştirilebilir gibidir. O halleri bu halleri falan gülünecek gibi değildir ama Akrep'varidir, derindir, sakıncalıdır. Bu nedenle bir bileni de, yılmayanı da hep Akrep'tir. Bununla birlikte Akrep genellikle kolay yılan biri değildir. Zaten kafasına takılanlar da yılgınlık kaldıracak konular değildir, derin ve bilinmezlerle doludur. Akrep bilinmezlere şekil verir, bunu da binlerce yıllığına insanlığa miras bırakır. Aziz Augustus, Hıristiyanlığın dünya görüşünü oluşturan düşünürlerden biriydi. İlk günahın tüm suçunu kadınlara yüklemişti, onları şeytanın yardımcısı durumuna sokmuştu ama ömrünün çok uzun bir döneminde kadınlarla keyfettikten sonra. Oysa tanrıya yakarırken, inzivaya çekilecek kudret dilemiş ama bunu mümkünse ileriki yaşları için sipariş etmişti. Akrep hesapçı olduğu gibi nankördür de, yaşadıklarından derin bir pişmanlık duyduğunda faturayı karşı tarafa keser. Zaten Akrep her şeyden derin bir şeyler duyar. Tek sorun hep derinde kalmayıp insan içine karışma merakının da olmasıdır. İnsanlarla sorunu da orada başlar. Oysa esas sorun insanın Akreple olan durumudur. İstediğinde çok cazip olabilen bu insanla nasıl başedebileceğini bilememek. En kolay çözüm yazdıklarını okuyup kendilerinden uzak durmaktır. Yanlarında bulunduğunuzda da dediklerini ciddiye alın. Hafife alınmaya hiç gelemezler. Murphy yasalarını hatırlayın: Karanlık bir tünelin içindeki ışık üstünüze gelen bir trenin lambası olabilir. Güleryüzlü bir Akrep de aslında dişlerini gıcırdatan bir ejderha olabilir. Ama eğer Akrep'in karamsarlığından sonra Yay şahane olur sanıyorsanız yanılıyorsunuz. Yay'ın iyimserliği Akrep'in karamsarlığından bile daha yorucu olabilir ama en azından dışa dönük ve tehlikesizdir.


Rus edebiyatının iki büyük isminin, Maksim Gorki ile Anton Çehov'un mektuplaşmalarının derlendiği Yazışmalar, inci gibi bir kitap. Z. Zühre İlkgelen'in çevirdiği mektuplar, ikilinin kendilerini ve eserlerini nasıl gördüklerine, hayata ve diğer insanlara bakışlarına ve edebiyat algılarına ışık tutuyor. Gorki'nin şehir nefretinden Çehov'un Yalta'daki evinin inşaasına, Çehov'un yazarlığa dair görüşlerinden Gorki'nin üstada duyduğu hayranlığa, ikiliyle ilgili birçok şey öğreniyor, dostluklarına tanık oluyoruz bu kitapta. Aşağıdaki mektupta, Vanya Dayı'yı seyreden Gorki, Çehov'un dehası karşısında nasıl duygulandığını anlatıyor. Çok rica ederim, bu vuruşlarla nasıl bir çiviyi çakmak niyetindesiniz? Bunlarla insanı mı dirilteceksiniz? diye soruyor üstada. Vanya Dayı'nın harikuladeliği daha güzel ifade edilemezdi herhalde. Çehov'un tüm oyunlarına ve tüm öykülerine, Mehmet Özgül'ün bir o kadar harikulade çevirisiyle Everest Yayınları'ndan ulaşabilirsiniz. Gorki'nin büyük büyük külliyatı henüz Türkçede tam yayımlanmış değil ama belli başlı eserlerine İş Bankası, Can Yayınları ile Mitos Boyut'tan ulaşılabilir. Mektubun alındığı Yazışmalar ise ne yazık ki ancak sahaflarda bulunabiliyor. Ters bir şey söyledimse bana kızmayın. Ben kaba saba bir köylüyüm. İyileşmez bir de hasta ruhum vardır. Zaten düşünen adam ruhu da hep öyle olmalıdır ya. Gözlerinizden öper, sağlık ve çalışma isteği dilerim. Sizi ne kadar överlerse övsünler, yeteri kadar değerinizi bilemiyorlar ve bana öyle geliyor ki, sizi yanlış anlıyorlar.


Ayakkabılar efsane, ojenin kırmızısı efsane; reklam filmini çekecek ismin de bir o kadar efsane olması gerektiği düşünülmüş olsa gerek ki David Lynch'e başvurulmuş. Louboutin'le daha önce Fetiş adlı projede Lynch'in kendine has reklam filmini aşağıda izleyebilirsiniz.


New York eyaletinin batısı kar fırtınasıyla boğuşuyor. Interpol de, konser için Toronto'ya giderken otoyolda mahsur kalmış. Neredeyse iki gündür tur otobüslerinde kalan ve hala kurtarılamayan grup, Twitter'dan fotoğraflar paylaşıyor. Karda kalan kar temizleme aracına dikkatinizi çekeriz. American Horror Story'nin son sezonu, Freak Show'un senaryosundan önemli bir sayfa çalınmış. Bir oyuncunun ortalıkta bıraktığı sayfada Pepper'ın ikinci sezonda Briarcliff'e nasıl düştüğü açıklanıyormuş. Böylece Vulture'ın teorisi doğrulanıyor: Bütün American Horror Story sezonları birbiriyle bağlantılı! Kemikleri 2012'de bir otoparkın altında bulunan Kral III. Richard'ın, dokuzu kafasına olmak üzere toplam on bir darbe aldığı ortaya çıkarılmış. 500 yıllık iskeletin üstünde yapılan çalışmalar III. Richard'ın ölümünü ayrıntısıyla ortaya koyuyor. Eklemlerin hareketlerini merak edenlere geliyor: Hareketli röntgenler.


Sırma Köksal'ın 2003'te Radikal Kitap'ta yayımlanan, burçlar üzerinden yazarları inceleyen yazı dizisini, yazarın da izniyle bu yıl Koltukname'de paylaşacağız. Aradan geçen 10 yıldan sonra okurlarca yeniden keşfedilmesi ve sizleri de bizleri ettiği kadar mutlu etmesi ümidiyle. Spinoza'ya göre insan sosyal bir hayvandır. Zodyak'ın hayvanlarla temsil edilmeyen nadir burçlarından biri olan Yay ise sosyal bir insandır. Yay dışadönüktür, Yay insan canlısıdır, Yay meraklıdır, Yay konuşkandır. Yay konuşur, konuşmaktan çok tartışır. John Milton'ın her şeyden çok değer verdiği hakları, öğrenme, konuşma ve özgürce tartışma haklarıydı. Yay bu hakları ister, elde eder ve kullanır. Durumun nezaketi için sizin susmanız daha hayırlıdır. Aksi takdirde hır çıkar. Yay hır çıkartmaktan çekinen biri değildir. Jean Genet de Yay'dı, hayatı boyunca hır çıkartıp durmuştu. Ama Yay kasten hır çıkartmaz, dünyayı doğru yola getirmeye çalışırken Yay'ın gıyabında hır çıkar, bazen da kabak Yay'ın başına patlar. Nazım Hikmet de, Kemal Tahir de, Aziz Nesin de Yay'dır doğal olarak. Başka şey olsalardı ihtimal ki durum da başka olurdu. Mark Twain, Önce doğrularınızı belirleyin, sonra keyfinize göre eğip bükebilirsiniz, demişti ama bir Yay doğru inandıklarını kolay kolay değiştirmez, sözünden dönmez, gemileri yakmaktan çekinmez. Tuhaf bir insan, pardon kadın, yani Tuhaf Bir Kadın'ın yazarı Leyla Erbil'dir. Aslında Yay'lar iyi niyetlidir. Bütün istedikleri insanların iyi, güzel, mutlu olmalarıdır. Ama bu safiyetlerinden ve iyi niyetlerinden kendileri bile şüpheye düşerler zaman zaman. Jonathan Swift, en olumlu insanların en safdiller olduklarından emindi. Yay'ın da böyle safdil bir yanı vardır. Sevmek, sevilmek, güvenmek isterler, güvenleri kırıldığında çok mutsuz olurlar. George Eliot'a göre en büyük yalnızlık insanın güveninin boşa çıkmasıydı. Yalnızlığın ufağı bile bir Yay için felakettir ama Yay inatla yalnız kalmayı becerdiğini iddia eder. Çocukça inatlarından biri de budur. Oysa yalnız bir Yay huysuz ihtiyara döner, etrafına eza eder. Yay basmakalıp olan her şeyden nefret eder. Kuralları kurcalamaktan, durumları sarsalamaktan, gözünü budaktan sakınmaz. Sık sık pot kırar ama zarifçe özür dileyip bildiğini okumaya devam eder. Andre Gide Immoralist'i yazıp kıyametler kopmasına yol açmış, Saki ise küçük bir hatanın birçok açıklamayı bertaraf edeceğini söylemiş, Ionesco ise banalliğin iletişim eksikliğinden kaynaklandığına olan inancını dile getirip insanların klişelerin ardına sığındığını söylemişti. İşte iletişimi kopartmamak, klişelerin ardına sığınmamak adına Yay konuşur da konuşur. Mesele banal olunmasın. Yay banallikten tiksinir. Onun için her şeyi eleştirir. Conrad eleştiriyi sözcüklerin dünyasında, kişisel dışavurumun güzel çiçeği olarak görürdü. Yay bir tek eleştirmeyi eleştirmez ama eleştirmek için eleştirir. Genellikle tatlı dilli ve matraktır. Jane Austen da Yay'dı ve İngiliz taşra soylularıyla zenginleri onun dilinden epey çile çekmişlerdi. Özel hayatında da dedikoducuydu. David Mamet berbat olduğunu düşündüğümüz bir dünyada bize dokunmayan şeylere razı geldiğimizi söylerdi. Biz buna bana dokunmayan yılan bin yaşasın, deriz. Jane Austen ise bana dokunmayan yılana ben dokunup maskara edeyim, derdi. Woody Allen da buna benzer bir yol tutmuştur kendine ve her şeyi didikleme ustasıdır. Bunu New Yorklu bir Yahudi olmakla açıklamaya çalışır ama asıl neden Yay olmasıdır. Bir Yay didiklemeden duramaz. Daha doğrusu Yay'ın yapmadan duramadığı şeylerden biri de budur. Çünkü Yay durmaktan da hoşlanmaz, genellikle bir şeyler yapar. Yay huzur vermez hatta huzur bozar ama eğlendirir de. Huzuru kaçmış bir Yay'a karşı en iyi çare onu seyahate yollamaktır. Kurtlarını ancak yolculuk ederek döker. En sakin Yay bile yolculukta pire kesilir. Yolculuğun yolu önemli değildir, dünyanın öbür ucuna da gidebilir, yan sokağa da. Hepsinde hareketli ve şevklidir. Yolda olmadığında bile yolculuk fikriyle oyalanır, Yahya Kemal gibi, katılmadığı akınlarda çocuklar gibi şen bir akıncı olarak hayal eder kendini.


Kocası Leonard Woolf'la dillere destan bir aşk yaşayan Virginia Woolf'un 20'lerin sonlarında doğru bir ilişkisi daha olmuştu: Vita Sackville-West'le birlikteliği. Woolf, 30'lara kadar süren bu birliktelikten esinlenerek otobiyografik sayılabilecek romanı Orlando'yu kaleme almıştı. Aşağıda, Woolf'un Sackville-West'e yazdığı mektuplardan birini bulabilirsiniz. Bana neden yazmadığınızı gerçekten anlamıyorum; sıra bendedir belki de ama sizin mektup yazmak için bana göre daha iyi bir konumda olmanız da ayrı bir durum. Kaldığınız yerde konuşabileceğiniz iki kişi var. Benim odamdaysa tek bir köpek dışında, kitaplardan, kağıtlardan, yastıklardan, süt bardaklarından ve yatağımdan aşağı düşmüş diz örtüleri gibi şeylerden başka bir şey yok. Tüm bunlar içimde, yanınızdaki bu iki kişinin size neler anlatmakta olduğunu bilme isteği doğuruyor ve kendimi, bana da anlatmanızı rica etmek zorunda hissediyorum... Evet, söyleyin bana kimdir misafirleriniz; onların adını daha önce işitmemiş de olabilirim, hatta bu daha da iyi olur. Sizi benim ne kadar faydalı bir insan olduğuma inandırmayı deniyorum ama bu başarmak için elimde iki ince dal ve üç saman çöpünden başka bir şey olmadığını fark ediyorum. Sizi gözümün önünde canlandırmayı tam olarak başaramıyorum; saçlar, dudaklar, ten, duruş ve hatta zaman zaman gözler ve eller ama o sırada beni bırakıp ya tenis oynamak ya toprakla uğraşmak ya da bir yerde oturup sigara tüttürerek sohbet etmek için bahçeye gittiğinizi fark ediyorum ve böylece, telaffuz ettiğiniz sözcüklerden birini bile aklıma getirmek olanaksız hale geliyor. Üzerine sayfalar ve sayfalar yazabileceğim bu durum, birbirimizi aslında ne kadar az tanıdığımızı kanıtlıyor: Yalnızca hareketler ve tavırlar ama gerçek anlamda bağlılık denebilecek, derinden ve devamlılık gösteren hiçbir şey... Fakat bana bir işaret verin, rica ediyorum sizden... Açık sözlülük içten gelir; ama şimdi buna bir samimiyetsizlik hissi çağrışımı ekleniyor; en azından, günah kaygısıyla saçına ak düşen ben, itiraf ediyorum ki, o güzel eski İngilizce sözcüklere sahip olmadıkları anlamları yüklüyorum. Fakat yine de yazın bu kara ruhlu sevgilinize.


Malcolm Young'ın, neredeyse yarım yüzyıl önce kardeşi Angus'la birlikte kurduğu AC/DC'den ileri sağlık sorunları sebebiyle ayrıldı açıklandı. Açıklamada, 61 yaşındaki Young'ın hastalığının ne olduğu belirtilmemiş olsa da, şu anda gitar çalamayacak durumda olduğu ifade edildi. Bu yılın ilk günlerinden itibaren, AC/DC'de bir şeylerin ters gittiği yolunda haberler gelmekteydi. Grubun solisti Brian Johnson, daha önce İngiliz basınına ekipten birinin can sıkıcı bir hastalığı olduğunu, ancak bunun duyulmasını istemediğini söylemişti. Oysa grubun 40. yılı onuruna 40 konserlik bir turne planlanmıştı. AC/DC üyeleri bu turneyi sabırsızlıkla beklediklerini ve daha güzel bir kutlama düşünemediklerini belirtmişlerdi. Malcolm'ın ayrılması, 2015'te yapılacak bu turneyi biraz zora sokacak gibi görünse de, Young kardeşlerin yeğeni Stephie'nin boşluğu dolduracağı ortaya çıktı. 40 yıllık müzik kariyerlerine dünya üzerinde toplam 200 milyondan fazla albüm satmış olan AC/DC'nin yolculuğunda Back In Black, Blow Up Your Video, Who Made Who, The Razor's Edge gibi sayısız başarılı albüm bulunuyor ve Malcolm bunların hepsinde önemli role sahipti. Grup daha önce kurucu üyelerinden solist Bon Scott'u da kaybetmişti. Grup Scott'un yerine Brian Johnson'ı monte ederek yola devam etmişti. Malcolm Young'ın gidişi de AC/DC'yi durdurmayacak gibi görünüyor. Grubun resmi internet sitesinden ayrılık haberi doğrularken, AC/DC'nin müzik yapmaya devam edeceğini belirtti.


L. Ronald Hubbard, 20. yüzyılın en ilgi çekici karakterlerinden biri. Eğer kendisini tanımıyorsanız, ABD'de 1993'te resmi bir din olarak tanınan Scientology tarikatının kurucusu olduğunu söylersek belki bir fikir vermiş oluruz. Hubbard, 30'lu yıllarda dianetik alanında çalışmaya başlamıştı. Dianetik, ruhsal rehabilitasyona erişebilmek için geçmişin travmatik deneyimlerini ele almayı öngören ve psikoterapi öğelerine dayanan bir kişisel gelişim sistemiydi. Hubbard'ın çalışmaları, herkesi din değiştirmek için ikna etmese de, bu sistemin giderek bir inanç kimliğine bürünmesini sağladı. Özellikle de şöhretli insanların müritler arasına katılmasıyla sesini dünyaya duyurdu. Hubbard, popüler kültür ile ilişkilerin, yeni inanç sistemi için çok mühim olduğunu düşünüyordu. Bu yüzden, güncel ve patenti kendisine ait inanç sistemini tanıtacak sanat ürünlerinin kitlelere ulaşmasını hedefledi. Bu kapsamda, daha sonra film uyarlamasının başrolünde tarikatın meşhurlarından John Travolta'nın oynayacağı Battle Earth adlı kitap, 1982 yılında piyasaya çıkmıştı. 80'lerin başı, bilimkurgunun altın yıllarıydı. Spielberg'ün E. T. si ve 3. Türle Yakın İlişkiler'i, Star Wars serisi ve Star Trek dizisi, dünyada tüm izleyicileri etkisi altına almıştı. Battle Earth de bilimkurgu edebiyatı sahnesinde yerini aldı. Ama bu yeterli değildi. Müzik dünyası da Hubbard'ın projeleriyle tanışacaktı. Aynı yıl, Space Jazz adlı albüm de piyasaya çıktı. Albüm, Battle Earth hikayesine dayanan avangard bir operaydı. Hubbard'ın dianetik alanındaki çalışmalarından etkilenmiş olan Chick Corea da albümün müzisyenleri arasındaydı. Corea'nın deneysel ve kalıplara sığmayan müziği, Hubbard'ın çizgisiyle tam bir uyum içindeydi. Corea'nın bir başka müzisyen yoldaşı, bas gitarist Stanley Clarke da katkısını esirgememişti. Bir kitap için yazılmış yegane müzik albümü özelliği taşıyan Space Jazz, 80'lerde çok popüler olan Fairlight adlı bilgisayar destekli müzik aletinden yoğun olarak faydalanmaktaydı. Hubbard, bu aletin sunduğu imkanlara hayranlık duyuyordu ve o günlerde 25 bin dolara ulaşan fiyatı ödemekten imtina etmemişti. Fairlight'ın doğal sesler üretirken büyük bir kolaylık yarattığını düşünüyordu. Domateslerin duygusal bir acı hissedip hissetmediklerini anlamak için elektrometre kullanan biri için şaşırtıcı olmasa gerek. Space Jazz, Hubbard ve ona bağlı cemaati tarafından geleceğin müziği olarak tanımlanmıştı. O geleceğin halen geldiğini söylemek zor. Zaten yayınlandığında da büyük kitleler tarafından beğeniyle karşılanmamıştı. Hatta yeryüzünün en kötü müzikleri gibi listelerde hep zirve adayı olarak kaldı. Bununla birlikte ne Hubbard ne de Scientology tarikatı, azimleriden bir şey yitirdi. Hubbard'ın 1986'daki ölümü bile, tarikatın büyümesini, kendisine bağlananlarının sayısının artışını durduramadı.


2014, uzun süredir beklediğimiz filmlerin bir kısmına kavuştuğumuz yıl oldu. Bunların başında elbette Nolan'ın Interstellar'ı geliyordu. Şahsen ilk çıkan teaser trailer'da görülenler dışında filmin konusu hakkında hiçbir şey bilmeden izlediğimiz bu film seyirciye gerçek bir sinema deneyimi yaşatıyor. Görkemli sahneler, heyecan dolu anlar, karmaşık bir hikaye çizgisi, şaşırtıcı bir son... Neredeyse Memento'nun daha büyük çok daha büyük bütçeli bir hali gibiydi Interstellar. Özellikle de tüm bilimkurgu ve aksiyonun arasında, filmin kalbinde yatan baba-kız hikayesi göz önünde bulundurulduğunda. Gerçekten de filmde bizi en çok etkileyen bu oldu. Gone Girl, yılın bir diğer heyecanla beklenen filmiydi. Gillian Flynn'in aynı adlı romanından uyarlanan film, internet üzerinde 1) Ben Affleck'in cinsel organı, 2) Rosamund Pike'ın canlandırdığı Amy Dunnee karakterinin psikopatlığı hakkında uzun uzun yorumlara yol açtı. Spoiler vermeden filmin konusunu anlatmak pek mümkün değil; ama Fincher'ın imzası sayılabilecek karanlık, boğucu, kasvetli havaya sahip olduğunu ve Amerikan banliyölerini, Amerikalıların trajedilere yaklaşımını çok güzel yansıttığını belirtebiliriz. Film Ekimi'nin en parlak filmlerinden biriydi Whiplash. Yıldız bir caz bateristi olmayı saplantı haline getirmiş bir konservatuar öğrencisinin, öğrencilerine resmen işkence eden bir öğretmenle ilişkisini konu alıyor film. Bir yandan, daha önce Spectacular Now'da izlediğimiz Miles Teller'ın oyunculuğuna hayran kalıyor, diğer yandan J. K. Simmons'ın canlandırdığı öğretmeni bir kaşık suda boğmak istiyorsunuz. Gerilim anlamında neredeyse Gone Girl'le yarışacak, seyrederken tırnaklarınızı yemeğe başlamanıza neden olacak bir film Whiplash. Jon Favreau'nun yazdığı, yönettiği ve başrolünde yer aldığı Chef, lokanta sahibinin mutfağına karışmaya başlaması sonucu işinden sosyal medya fenomenine dönüşerek ayrılan bir şefin oğluyla beraber yollara düşmesini, bir yemek kamyonetiyle şehir şehir gezmesini ve bu süreçte yemek yapmanın, insanları beslemenin temelde ne anlama geldiğini hatırlamasını konu alıyor. Basit bir kurgu, şaşaadan uzak bir yapım ama yoluyla yemeğiyle insanıyla içinizi ısıtacak ve ilk uçakla New Orleans'e gitme arzusuna neden olacak bir film. Yılın en eğlenceli süper kahraman filmi Guardians of the Galaxy. Parks and Recreation'dan tanıyıp sevdiğimiz Chris Pratt'i bir Hollywood yıldızına dönüştüren film, çizgi roman uyarlamalarına her zaman koyu renklerin ve kasvetli diyalogların hakim olması gerekmediğini gösterdi seyircilere. Müzikleriyle de sinema koltuğunda ufaktan ufaktan dans ettirdi. Belki de American Horror Story'nin başarısıyla birlikte yeni bir antoloji diziyle karşılaştık bu yıl: True Detective. Matthew McConaughey ile Woody Harrelson'ın başrollerini paylaştığı dizinin ilk sezonu, bir seri katilin peşindeki iki dedektifin hikayesini anlatıyordu. Mitolojik öğeler barındıran esrarengiz cinayetler, Dedektif Rust Cohle'un kafa karıştırıcı bilgelikleri, etkileyici çekimler... Yeni sezonunun da bizi ilki kadar heyecanlandıracağını umuyoruz.


Çağdaş Amerikan edebiyatının en önemli ve en gizemli isimlerinden Thomas Pynchon, bugüne dek çevrilmediğine şaşılan, yıllardır da yayımlanacağı rivayet olan yazarlardan. Biz de iki yıl önce Inherent Vice'ın film haberiyle birlikte yazarın üç romanının İthaki Yayınları'nca basılacağını müjdelemiştik. Yine de gözüyle görmeden inanmayacağını söyleyenler çoktu. 2014, yazarın hayranlarını da şüphecileri de tatmin eden yıl oldu ve 49 Numaralı Parçanın Nidası yayımlandı. Sırada Gravity's Rainbow ile Inherent Vice var. Heyecanla bekliyoruz. Sel Yayıncılık geçtiğimiz Eksiklik gideren derlemeler başlığı altında paylaştığımız Orwell kitaplarıyla listemizdeydi. Bu yıl da eksikliğini hissettiğimiz önemli bir klasiği, Harper Lee'nin Bülbülü Öldürmek'ini yayımlandılar. Üstelik Ülker İnce'nin etkileyici çevirisiyle. Eskileri yeniden ya da ilk defa keşfetmek isteyenler için atlanmaması gereken bir roman. Lee'nin romanın telifiyle ilgili açtığı davayla ilgili bilgi ise burada. Shaun Tan'ın çizgi romanı Uzak'ın çevirmeni yok; çünkü kitapta hiç yazı yok! Hiyeroglife benzeyen alfabesi olan, farklı bir dünyada geçiyor Uzak. Bir babanın, ailesine daha iyi bir yaşam sunabilmek için büyük şehre taşınmasını anlatıyor. Garip garip hayvanlarla, eşyalarla, garip bir yaşamla karşılaşan adamın bu sessiz hikayesi gurbetin hüznünü çok güzel yansıtıyor. 1960 yılından bu yana Boğaziçi Üniversitesi'nde ders vermekte olan John Freely, bizi bize anlatmakta mahir bir yazar. Bu kitabında da böyle yapıyor; fakat doğrudan Türkiye'ye dair bir kitap değil elimizdeki: İslam biliminin batı medeniyetinin ilerleyişine ve sonra da dünyayı etkisi altına almasına olan büyük katkısına eğilmekte. Avrupa Rönesans'ı başlatmadan önce karanlık dönemini geçirirken, İslam dünyası bilgi, keşif ve yaratıcılık dolu bir altın çağ yaşamaktaydı. Astronomlar, fizikçiler, matematikçiler ve simyacılar, deneyimlerini ve birikimlerini Semerkant'tan Cordoba'ya uzanan geniş İslam coğrafyasında cömertçe yaymaktaydılar. John Freely, kendi ifadesiyle adeta bir kültür seyahatnamesi içinde ortaçağ İslam'ının bilimsel liderliğini ve batı medeniyetlerini özendiren yenilikçiliğini incelerken, ilerleyen süreçte neden gerileme ve çöküş süreci yaşandığına da göz atmayı ihmal etmiyor. İçinde yaşadığınız kültür coğrafyasına dair, bizi tanıyan ama nesnel kalmayı başaran bir gözün değerlendirmeleri isteyenler için biçilmiş kaftan. Eski kıtanın tarihini yazanlar, medeniyeti, bilimi, dini kendi coğrafyalarına mal etmeyi ihmal etmediler. Oysa insanlık, dünyanın farklı yerlerinde eşzamanlı gelişimini sürdüregeldi. Eski dünyanın yeni dünyayla tanışması, her iki taraf için de gelecekleri açısından belirleyici olmuştu. Değer yargıları, normalleri, ahlakları ve algıları pek çok alanda çok farklı iki insan topluluğunun çarpışması, eski dünyanın emperyalizminin yeni bir kıtaya sıçrayarak ivmelenmesiyle sonuçlandı. Yeni dünya ise kendini sömürünün, yenilginin, asimilasyonun kucağında buldu. Güney Amerika'nın kadim medeniyetleri, hiç bilmedikleri bir düşmana boyun eğdiler. Jennings'in Aztek'i, hikayesini aktarmaya işte bu bakış açısından giriyor. Pek çoğumuza yabancı, eski bir Meksika toplumuna ait çok sayıda detayı bu geniş hikayede bulmak mümkün. Aşk, seks, ihtiras, ihanet, keder, günlük hayata dair envai çeşit ayrıntı gözler önüne seriliyor ve böylece o günlerin Tenochtitlan'ında olup bitenleri göz önüne getirmek hiç de zor olmuyor. Eğer ana karakterin tipik bir Amerikan kahraman gibi, hep sağduyulu ve doğru tarafta olduğunu göz ardı etmeyi başarırsanız, 500 yıl önce var olmuş uzak bir toplumun hayat döngüsüne göz atmaktan keyif alabilirsiniz. Orhan Pamuk'un son romanını henüz okumaya fırsat bulamadık; ama gerek kendi tabiatı gerek yazarının tabiatı itibariyle yılın tartışmalı romanı başlığını hak ettiği görüşündeyiz. Roman üzerinden gidildiğinde, ilk yorumlara göre yazarın seveni de sevmeyeni de kitabı zayıf bulmuşa benziyor. Yazar üzerinden gidildiğindeyse, Galatasaray'daki YKY'de yaptığı ilk imza gününde yaşananlardan Nazım Hikmet Kültür ve Sanat Araştırma Merkezi'nin açılışında konuşmacı olarak çağrılmasına kadar konuşulanlardan anlaşılıyor ki, Pamuk nefret edilmesi en çok sevilen yazar olma niteliğini koruyor. 2014, Bülbülü Öldürmek ile 49 Numaralı Parçanın Nida'nın yanı sıra başka klasik ve çağdaş klasiklerin ya ilk defa ya da uzun süre sonra tekrar yayımlandığı yıl oldu. Onları da not düşmeden olmaz. İşte bizim gözümüze çarpanlar, eksik olduğunu düşündüğünüz başlıkları yorumlara yazabilirsiniz.


The War on Drugs'la yeni tanıştığımızı itiraf etmemiz gerek. Onlar üçüncü albümlerine ulaşmış ama gözden kaçmayı da başarmışlar. Neyse ki daha fazla gecikmeden kendileriyle müşerref olduk. Siz henüz olmadıysanız ve neye benziyor bu diyorsanız, biraz Springsteen alın ve üzerine bol vokalli Bob Dylan gezdirin, Tom Petty'yle karıştırın ve üstüne Fleetwood Mac serpin. Tüm bu harika müzisyenlerin karışımı size güzel çağrışımlar yapıyor olmalı. Gerçekten de öyle. Lost in the Dream, uzun zamandır bütünüyle başarılı olan az sayıda albümden birisi. Parçaları birbirinden ayırmak zor ama An Ocean in Between the Waves, Burning ve kuşkusuz büyük bir hit olan Red Eyes, bu klasik rock tınısındaki albümde biraz daha öne çıkanlar diyebiliriz. Sadelik ve basitlikte güzelliği arayanlar için taze bir mücevher adeta. Kendilerini tez vakitte canlı da izlemeyi umut ediyoruz, zira videolardan gördüğümüz canlı performansları da çok dikkat çekici. Bu bir saatlik albümü dinleyin, kayıp bir saat olmayacağı garanti. Aphex Twin, sentetik müziğin dehalarından. O gerçek bir müzik yapıcı, üretici, şaşırtıcı. Elektronik müzikten hazzetmiyor olabilirsiniz, mesafenizi korumak istiyor olabilirsiniz; ama Aphex Twin'e kayıtsız kalamazsınız. Syro, artık 40'lı yaşlarını süren Aphex Twin mahlaslı Richard D. James'in bir geçiş albümü gibi. Ama imzasını attığı her şeyde olduğu gibi burda da dikkat çekici. Hatta öyle dikkat çekici ki, sürekli değişen, karmaşa içinde dolaşan, sarmalanan sesleri, sırf meraktan takip eder hale geliyorsunuz. Albümü eski moda bulanlar çıkacaktır ve evet, çok yenilikçi olduğunu iddia etmek de zor. Ancak zarif, kaygan ve çoğunlukla dinleyicisini zorlayıcı olmayan bir hendesenin ürünü Syro, en mutlu olmasa da, en tarifsiz anlarınıza eşlik etmek için birebir. Amerikan müziği, 2000'lerin ilk on yılına yayılan tutukluğunu bir kenara bırakmış görünüyor. 11 Eylül travması sonrası duyguların, içtenliğin, hüznün köksaldığı toplumda Sharon Van Etten gibi gamlı müzisyenlere daha sık rastlanıyor. Sharon'ın zaman zaman hipnotize edici derinlikte yürek titreten sesi, bu albümün en güzel anlarını kaplıyor. Taking Chances, İstanbul'da daha yeni ağırladığımız Cat Power'ı ya da popüler Lana Del Ray'i pek bir hatırlatsa da, bütünüyle bunu tarif eden bir parça. Parçalar gerek besteleri gerek düzenlemeleriyle, Sharon'ın zarif sesini bolca kullanmasına yetecek alanı yaratıyorlar. Hanım kızımız da dinleyicilerin duygularını alt üst etmek üzere yeteneğini sınırlarında kullanıyor. Bununla birlikte, köşedeki barda söyleyen genç bir yetenek samimiyetini ve hevesini hissettirmekte ise hiç zorlanmıyor. Ama uyaralım, aşk acısı çekmekteyseniz, Tarifa, Every Time The Sun Comes Up, Our Love gibi hicran yarası şarkıları dinlemeyi erteleyin. İstanbul tarfiği köprüde intiharları kaldıramıyor artık. Deneysel müzik herkes için bir çekince alanı olabilir. Deneysellik dozuna göre çekince kaçışa dönüşebilir. Ama Goat'un bu dozu mükemmel ayarladığını söylemek yanlış olmaz. Commune albümünü dinlemek, hem zaman makinesine binmek hem de küresel bir seyahate çıkmak gibi. Kendinizi kimi zaman kavimler göçüne sahne olan Orta Asya'da kimi zaman insanlığın yeşerdiği Afrika'da kimi zaman da 70'lerin Avrupa'sında bulabilirsiniz. Ya da Goat'ın sunduklarına zaman ve mekandan münezzeh de, diyebilirsiniz; yanlış olmaz. Fakat şu kesin: Goat, size hep şaşırtıcı bir kabare oynayacak. O kabarenin arka planında cayırtılı bir gitar, Türki melodiler ya da düzensiz vokaller olabilir. Bununla birlikte, bunların arzettiği bütünlükte şaşırtıcı bir estetik bulmamak da elde değil. Şerbetli tatlı yerken yoğurdu ihmal etmeyenler, neden bahsettiğimizi daha iyi anlıyor olabilirler. Goat müziğini değerlendirmek, bir kategoriye sokmak mümkün değil. Parçaları herhangi bir müzikal kalıp açısından değerlendirmek de. Goat müziğini sunuyor ve herkesin bireysel değerlendirmesine bırakıyor. Dolayısıyla dinleyip nefret etmek ya da ilgiye boğmak elinizde. Adeta soyut bir resim gibi, birçok çağrışıma izin veriyor ama gerçekte ne olduğu konusunda tam bir fikir edinemiyorsunuz. Çünkü herkesin hissettiği kendine münhasır oluyor. Goat, insan dimağının sınırlarını sergileyen, hem dinlenmeye hem de izlenmeye değer bir grup. Bir tadına bakın, beğenmezseniz yemezsiniz.


5 Ocak 2012'de kurduğumuz Koltukname, bugün 3 yaşına girdi. İlgimizi çeken, önemli bulduğumuz, Türkçede eksikliğini hissettiğimiz kültür, sanat ve edebiyat haberlerini paylaşma hedefiyle yola çıkmıştık Koltukname olarak. Bu bağlamda geçtiğimiz yıl Gorki'den Woolf'a, Hugo'dan Necatigil'e birçok yazarın mektuplaşmalarını, yazarlar üzerinden burçların özelliklerini paylaştık, Yemek Kültürü köşemize devam ettik, Giyim Kültürü köşemize başladık. İstediğimiz her şeyi yapamadık belki ama siz okurların desteğiyle motive olduk. İşte bu yüzden, bizi yalnız bırakmayan siz sevgili okurlarımıza bir hediye sunarak kutlamak istiyoruz üçüncü yaşımızı. Bu yazının altına 12 Ocak Pazartesi gününe kadar yorum bırakan okurlarımızdan birine, aşağıdaki kitaplardan istediği bir tanesini yollayacağız. Kitaplar, 2014'ten Kalanlar // Kitap listelerimizden alındı, kitaplarla ilgili düşüncelerimizi bu bağlantıdan okuyabilirsiniz.


Aralık ayına girince insan dört bir yandan listelerle çevrelenir. En iyiler, en kötüler, en komikler, en saçmalar... en'lerin sonu bir türlü gelmez. Yaklaşan yeni yılın en eğlenceli yanlarından biridir bu. Geride kalan bir seneyi değerlendirmek, sınıflandırmak, numaralandırmak, puanlamak ve sonuçları dünya alemle paylaşmak. Bizim gibi edebiyat severler doğal olarak öncelikle kitap listelerine yöneliyor. Yıl içinde yayımlananları, gözümüzden kaçan bir şeyler olup olmadığını listelerden takip ediyor, listeler sayesinde yeni bir kitap, yazar ya da yayınevi keşfediyoruz. Kimi zamanlar bizim Yıldan Geri Kalanlar yahut Radikal Kitap'ın Yılın 100 Kitabında olduğu gibi ekip içi yapılan seçkilerden oluşuyor bu listeler. Kimi zamanlarsa yazarlar, çevirmenler, editörler, gazeteciler gibi dışarıdan insanların katkılarıyla biçimleniyor. Sorulara gelen yanıtlar bazen basit bir şekilde sıralanıyor, bazen de algoritmalar kullanılarak listeleniyor. Bir yıl içinde yayımlanan en iyi kitap bu demenin bir başka yolu ise o kitaba ödül vermek. Edebiyat ödüllerinin jürileri de seçtikleri kitaplarla bir nevi kendi yıllık listelerini oluşturmuş oluyorlar. Çoğunlukla farklı türlerden seçilmiş tek kitaplık bir liste oluyor bu ama daha uzun listelerde olduğu gibi okurun algısını yönlendiriyor, belli bir yazara, çevirmene, hatta yayınevine dikkat çekiyor. Peki okura nereye bakmasını söyleyen bu seçici kurullar, jüriler kimlerden oluşuyor? Edebiyat alanında otoriteler kim? İşte bu sorulardan yola çıkarak, geçtiğimiz yıl olduğu gibi bu yıl da jüri ve seçici kurul üyelerinin bir dökümünü almaya karar verdik. Toplam 25 ödül ile 5 liste inceledik. Yalnızca tüm üyelerini açıklayan ödül ile listeleri esas aldık. Çoğunlukla listeleri bulmakta büyük zorluk çektiğimiz için eksikliklerimiz varsa affedilmesini rica ediyoruz. Atladığımız mühim bir ödül olduğunu düşünüyorsanız yorumlarda bildirebilirsiniz. Biz ortaya çıkan rakamların konuyla ilgili tartışmalara farklı bir boyut kazandırabileceği fikriyle yola çıktık. Bu bağlamda verileri herhangi bir yorum yapmadan paylaşıyoruz. Çalışmayı önümüzdeki yıllarda da sürdürmeyi, böylece zaman içinde oluşabilecek değişiklikleri de takip etmeyi planlıyoruz. Koltukname ailesi olarak size sağlık, neşe, sanat, kitap ve elbette liste dolu bir yıl diliyoruz.


2013'ün öne çıkan jüri üyeleri yazımız için buraya, bu çalışmanın açıklaması içinse buraya bakabilirsiniz. 2014 boyunca, 25 edebiyat ödülünde, birden fazla jüri üyeliği yapmış isimlerle karşınızdayız. Listenin başında 10 kere jüri üyeliği yapmış olan Doğan Hızlan yer alıyor. Hızlan'ı, 5 kere jüri üyeliği yapan Refik Durbaş ile 4 kere jüri üyeliği yapan Egemen Berköz, Enver Ercan, Eray Canberk, Handan İnci, Hilmi Yavuz ve Metin Celal izliyor. 3 kere jüri üyeliği yapanlar Asuman Kafaoğlu Büke, Cemil Kavukçu, Faruk Şüyün, İnci Aral, Leyla Şahin, Müslim Çelik, Nursel Duruel, Selim İleri, Semih Gümüş, Turgay Fişekçi, Turhan Günay ve Cevat Çapan'dan oluşuyor. 2 kere jüri üyeliği yapanların listesi ise şöyle: Abdullah Uçman, Adnan Binyazar, Ahmet Telli, Ali Cengizkan, Buket Aşçı, Emin Özdemir, Erendiz Atasü, Feyza Hepçilingirler, İhsan Yılmaz, İlknur Özdemir, Mehmet Zaman Saçlıoğlu, Murat Gülsoy, Mustafa Öneş, Sennur Sezer, Sevin Okyay, Sina Akyol ve Metin Cengiz. 25 ödülde toplam 117 jüri üyesi bulunuyor. Yukarıda anılan isimler ise bu toplamın yaklaşık %32,5'ine tekabül ediyor. Jüri üyelerinin 32'si kadın 85'i erkek. Kadın jüri üyelerinin oranı %27. Ödüllerin tam listesi aşağıdaki gibi. Bu yıl eklenen iki ödül, Necati Cumalı Edebiyat Ödülü ile Necip Fazıl Ödülleri. Haldun Taner Öykü Ödülü, Sait Faik Hikaye Armağanı, Yunus Nadi Ödülleri, Dünya Kitap Yılın En İyileri ve Sedat Simavi Ödülleri'nin jüri üyeleri toplam 45 kişiden oluşuyor. Bu 45 kişi arasında birden fazla jüride yer alan 8 kişi var; bu da toplam rakamın %18'ine tekabül ediyor. Jüri üyelerinin 13'ü kadın, 32'si erkek. Kadınlar toplamın %29'unu oluşturuyor. Listenin başında, 5 jüride de yer alan Doğan Hızlan var. Hızlan'ı 3 kere jüri üyeliği yapan Faruk Şüyün ile Metin Celal izliyor. 2 kere jüri üyeliği yapanlar ise şöyle: Cemil Kavukçu, Faruk Duman, Hilmi Yavuz, Nursel Duruel ve Selim İleri.


2013'ün öne çıkan jüri üyeleri yazımız için buraya, bu çalışmanın açıklaması içinse buraya bakabilirsiniz. 2014 yılı boyunca, 3 farklı mecmuada yapılan kitapla alakalı 5 listede, birden fazla seçici kurul üyeliği yapmış isimlerle karşınızdayız. 2014'te, kitap, yazar ya da yayıncı listelerine 3 kere katkıda bulunan Bülent Usta'yı 2 kere katkıda bulunanlar izliyor: Altay Öktem, Asuman Kafaoğlu Büke, Ayfer Tunç, Behçet Çelik, Burhan Sönmez, Cemil Kavukçu, Ceyhan Usanmaz, Ethem Baran, Faruk Duman, Handan İnci, Hande Öğüt, İnci Aral, Kaya Genç, küçük İskender, Lal Laleş, Levent Cantek, Mahir Ünsal Eriş, Murat Gülsoy, Onat Bahadır, Oylum Yılmaz, Roni Margulies, Sabri Gürses, Semih Gümüş, Seray Şahiner, Sevin Okyay, Sibel Oral, Süheyla Acar, Süreyyya Evren, Tanıl Bora veYekta Kopan.


22 Şubat'ta sahiplerini bulacak olan 87. Akademi Ödülleri'nin adayları az önce açıklandı. Neil Patrick Harris'in sunuculuğunu üstlendiği ödüllerde başta dokuzar adaylığı bulunan Birdman ile The Grand Budapest Hotel olmak üzere, The Theory of Everything ve Boyhood gibi filmler ön plana çıkıyor. Belki de en şaşırtıcı olan, Interstellar'ın yokluğu... Ama filmlerle ilgili ayrıntılara Oscar'ların sitesinden ulaşabileceğinizi hatırlatıyor, adaylarla ilgili yorumları sizlere bırakıyoruz. Oscar'larda kaybedenlerin de nasıl kazandığını merak edenleri de buraya alalım. American Sniper'in fazla ödül kazanmamasını umut ettiğim tören olacaktır. Propaganda yönü ağır basan bir film çünkü. Ödülleri üç film arasında dağıtılabilir. Budapeşte Oteli, Boyhood ve Birdman.


Dünya, insanların yarattığı şiddete tarih boyu sahne oldu. Bununla birlikte, şiddet günümüzde belki de hiç olmadığı kadar yaygın ve kolay uygulanır hale geldi, hatta kendini gelişmiş ya da medeni tanımlayan toplumlarda bile sıradanlaştı. Bunun son örneklerinden biri de kısa zaman önce ABD'nin Missouri eyaletinin Ferguson kasabasında yaşandı. Belki kendimizden başkalarına bakmaktan pek hoşlanmadığımızdan, belki şiddetin kanıksandığı bir coğrafyada olmamızdan, belki devlet şiddetini artık içselleştirdiğimizden, dünyanın öbür ucundaki olaylar basınımızda pek yer bulmadı, dolayısıyla gündemimize de giremedi. Oysa tarihindeki ilk siyahi devlet başkanına sahip ABD'de, silahsız siyahi bir gencin polis tarafından öldürülmesi ardından başlayan olaylar küçümsenecek gibi değildi. Bu arada yetmedi, aralık ayında bir siyahi genç daha, yine Missouri eyaletinde polis tarafından öldürüldü. Olayların ardından, ABD kamuoyunun siyahlardan oluşan kesiminde önce Obama'nın sükunete davet etmekten fazlasını yapmaya pek yanaşmayan tavrı eleştirildi. Daha sonra eleştiriler, siyah kesimin içinden çıkan sanatçı ve müzisyenlere, özellikle de güç ve zenginlikte Obama'larla kıyaslanan Jay-Z-Beyonce çiftine yöneldi. Tepkilerin ana maddesini ise, olaylar karşısında neredeyse hiçbir yorum yapmamış olmaları oluşturuyordu. Başkan ve eşiyle yapılan karşılaştırma tartışmalı olsa da, Jay-Z ve Beyonce çiftinin çok popüler, başarılı ve örnek alınan karakterler oldukları kesin. Uyuşturucu satıcılığından büyük bir popüler kültür imparatorluğuna uzanan yükselişinde Jay-Z hep bugünkü kadar sessiz değildi. Örneğin Minority Report albümü, Katrina felaketi sonrası Bush yönetimine yönelik eleştirileri açıkça ortaya koyan sert bir çalışmaydı. Tabii o günden bugüne köprünün altından çok sular aktı. Artık Jay-Z bir müzisyen olduğu kadar bir işadamı da. Milyonlarca dolarlık anlaşmalara, sponsorluklara imza atıyor, kendi adını taşıyan özel koleksiyonlar tasarlıyor. Bu tür bir koleksiyonu en son lüks alışverişin önemli markası Barney's için hazırlamıştı. Barney's'in siyahi müşterilerine o kadar da misafirperver davranmadığı ortaya çıkınca, Jay-Z'nin tavrı anlaşmayı fesh etmek değil, vakfı için daha büyük bir kar payı talep etmek olmuştu. İşadamı olmak, bazen olup bitenlere göz yummayı, bazen fikirlerini hiç de paylaşmadığınız bir iktidara onay vermeyi gerektiriyor olsa gerek. Hip hop, ABD'de sivil hakların talep ve savunmasının 21. yüzyıldaki önemli sembol ve enstrümanlarından oldu. Dolayısıyla, toplumun karşılaştığı bu gibi krizlerde, önde gelen sanatçılardan da kuvvetli bir tepki beklenmesi doğal. Tüm yaşananlar hakkında Jay-Z, Kanye West, Lil' Wayne gibi isimlerden ses çıkmaması, bu isimlere yönelik eleştirileri arttırıyor. Killer Mike mahlasını kullanan Atlanta'lı hip hop müzisyeni Michael Render, Hip hop, en iyi ve yaygın bilinen büyük temsilcilerinden daha büyük bir güce sahip fikrinde. Bir polisin oğlu olan Mike, müziğinde, bazen Reagen dönemine ait politikaların bugünkü siyahların hayat şartları üzerindeki etkisini, bazen dünyanın diğer ucundaki güncel olayların yorumunu konu ediniyor. Render Billboard gibi dergilere yazılar yazıyor ve ABD'nin büyük haber kanallarına yorumlar yapıyor. Jay-Z'yle karşılaştırıldığında, sahibi olduğu berber dükkanının ekonomik gücü çok sınırlı. Ancak söyledikleri, Ferguson olaylarına yönelik sanat camiasından gelmeyen tepkiyi daha da belirginleştiriyor. Sizinle siyah vatandaş ve mağdur Michael Render olarak konuşuyorum, diyen Render'a göre Amerikan hip hop camiasında yeni gelen nesil, milyarder imparatorların değil, söyleyecek sözü olanların yolunu izleyecek.


Lester William Polsfuss, 2009 yılında hayatını kaybettiğinde, gitar dünyası yasa boğulmuştu. Les Paul adıyla bilinen Polsfuss sadece yetenekli bir caz gitaristi değil, bir enstrüman tasarımcısıydı da. Rock&roll herkesi kavrayan o müthiş, kıpır kıpır tınısına kavuştuysa, rock müziği ilerleyen yıllarda dünyayı etkisi altına aldıysa, Les Paul'un bunda payı küçümsenecek gibi değildi. Bu yüzden ünlü gitar üreticisi Gibson, 50'li yıllarda bu zatı muhteremi önce kendisine danışman seçmiş, sonra da Fender'in Telecaster ve Stratocaster'ıyla birlikte, tüm zamanların en unutulmaz gitar modellerinden biri olacak tasarımına onun adını vermişti. Kimler bu modeli kullanmadı ki ? Bugün adını bildiğimiz hemen her gitarist, bu klasiği eline almadan edemedi. Kimisi ise hiç vazgeçemedi. Slash'i en az saçları ve şapkası kadar karakteristik sarı kırmızı Les Paul'unden ayrı düşünmek mümkün mü ? Jimmy Page'i atlamayalım, adına üretilmiş bir Les Paul bulunmakta. Eric Clapton'ın 1960 Standard modeli ve George Harrison'ın Lucy adını verdiği eşsiz kırmızı gitarları da unutulmazlar arasında. Liste bitecek gibi değil. Pete Townshend, David Gilmour, Chuck Berry, Bob Marley, Gary Moore, Steve Jones, Joe Perry, Jeff Beck, Bob Dylan, Al di Meola... Yetmedi mi? Kirk Hammett, Jimi Hendrix, Tony Iommi, Eric Johnson... Daha da derseniz, Mark Knopfler, Paul McCartney, John McLaughlin, Pat Metheny, Wes Montgomery, hatta Elvis Presley. 50'li yıllarda California'lı Leo Fender'in daha sonra Telecaster olarak ünlenecek modeline bir rakip olarak tasarlanan Les Paul tasarımı, makul fiyatı ve sağlam ve kaliteli gövdesiyle büyük beğeni toplamıştı. Piyasaya çıkmasından itibaren Gibson Les Paul, dünyanın en çok kullanılan rock gitarlarından biri olmuş, pek çok unutulmaz albüm ve konserin gerçekleşmesinde müzisyenler kadar başrolde olmuştu. Bu kadar çok sayıda gitar üstadının kullandığı Les Paulün belki de en kıymetli örneklerinden biri, Los Angeles Times'ın haberine göre önümüzdeki şubat ayında New York'ta açık artırmaya çıkacak. Paul bu gitara 1954-1976 yılları arasında sahip olmuş, sonra da dostu Tom Doyle'a hediye etmişti. Orijinal olarak Koyu Güzellik adlı modelin bir örneği olan gitara ilginin yoğun olması beklenmekte. Özel yapım bir Les Paul için öngörülen fiyat 3000 ile 13.000 dolar arasında değişmekte. Bugüne kadar bir açık artırmada en yüksek fiyata ulaşan gitar ise 2013 yılında Bob Dylan'ın Fender Stratocaster'ı olmuştu. Dylan'ın 1965 yılında Newport festivalinde kullandığı Stratocaster için 965.000 dolar verilmişti. Böylece Dylan, Clapton'ın yine bir Stratocaster olan Kara takma adlı gitarına 2001'de ödenmiş olan 959.000 dolarlık bedeli geçmişti. Merkalısına not: Bu nadide Les Paul'le birlikte Chet Atkins'in Kara Gözlü adını verdiği gitarı da açık artırmaya çıkarılacak.


Sefiller kitabının tüm halklar için yazılmış olduğunu söylerken haklıydınız beyefendi. Herkes tarafından okunacak mı bilmiyorum ama ben herkes için yazdım. İngiltere'ye olduğu kadar İspanya'ya, İtalya'ya olduğu kadar Fransa'ya, Almanya'ya olduğu kadar İrlanda'ya, köleleri olan cumhuriyetlere olduğu kadar, serfleri olan imparatorluklara da hitap etmektedir. Toplumsal meseleler sınırları aşar. İnsan türünün yaraları, dünyayı kaplayan o geniş yaralar, dünya haritası üzerine çizilmiş mavi ya da kırmızı çizgilerde son bulmuyor. İnsanın cahil ve umutsuz olduğu her yerde, kadının kendini ekmek parası için sattığı her yerde, çocuğun bir şeyler öğrenebileceği bir kitabın ve ısınabileceği bir ateşin eksikliğini çektiği her yerde, Sefiller kapıyı çalar ve şöyle der: Açın kapıyı, sizin için geldim. İçinde yaşadığımız medeniyetin bu çok karanlık anında, sefilin adı insandır; her iklimde can çekişmekte, her dilde inlemeye devam etmektedir. Bu sefer bambaşka türde bir mektupla, bir aşk mektubuyla çıkıyor Hugo karşımıza. Eşinden daha çok mektuplaştığı metresine, Juliette Drouet'ye yazılmış bu mektupta bir kez daha bir yazarın yasak aşkına tanıklık ediyoruz. Hayatını değiştiren o gizemli anı hiçbir zaman unutma meleğim. O 17 Şubat 1833 gecesi bir semboldü, sende gerçekleşen büyük ve ihtişamlı bir şeyin cisimleşmiş haliydi sanki. O gece kargaşayı, gürültüyü, göz kamaştıran sahtelikleri, kalabalığı dışarıda, uzakta bir yerlerde bırakıp gizemin, ıssızlığın ve aşkın içine attın kendini. O gece sekiz saat geçirdim yanında. Bu saatlerden her biri bir yıla bedeldi. Bu sekiz yıl boyunca, yüreğim hep seninle doluydu ve gördüğün gibi, bu yıllardan her biri bir asra dönüşse bile değiştiremeyecek hiçbir şey bu durumu.


Filmler; oyunculukları, senaryoları, sahneleri gibi müzikleriyle de hafızalarımızda yer edinirler. Bazılarında ise, o son sahnede çalan müzik, aklımızda kalan tek şey olur. Tüm filmin ruhunu taşıyan, darbesini vuran o son sahne, o unutulmaz parçayla mühürlenir. Bu gibi parçaları unutmak da o sahneden bağımsız düşünmek de imkansızlaşır. Fight Club, kuşkusuz tüm zamanların kült klasiklerinden biri. Chuck Palahniuk'ın aynı adlı kitabından senaryolaştırılmış bu David Fincher filmi, karakterleriyle, modern topluma vurduğu sert darbelerle, şaşırtıcı gerçekliğiyle tüm izleyenleri sarsmıştı. Filmin son sahnesi ise, bize 80'lerin sonlarında kalmış, Kurt Cobain'in ilham kaynağı Pixies adlı grubu tekrar hatırlatmıştı. Where Is My Mind Fight Club sayesinde Pixies'in en bilinen parçası haline de gelmişti. O final ve Pixies parçası arasındaki kusursuz uyumu görmezden gelmek, dolayısıyla Neymiş bu Pixies? diye araştırmalara dalmamak elbette imkansızdı. Hayatının 11 yılını tutuklu, 4 yılını da sürgünde geçiren Yılmaz Güney'in hapiste senaryosunu yazdığı, yönetmen Zeki Ökten'in 1978 yılında çektiği filmde Tuncel Kurtiz ve Tarık Akan da rol almışlardı. Filmin gerçekçi dili ve yadsınamaz tespitleri dışında üst düzey oyunculukları da akıllarda kalmıştı. Ancak tüm bunlar kadar, filmin müziklerinin bir kısmında imzası bulunan Zülfü Livaneli'nin finaldeki parçası da unutulmazlar arasındaydı. Ankara'nın henüz pek de gelişmemiş eski görüntüleri eşliğinde Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz, sert ve çarpıcı bir sonu garanti altına alıyordu. Oldukça karmaşık, fantastik bir hikayeyi çok başarıyla anlatan bir filmdi Donnie Darko. Bir ilk film için çok başarılı bir iş çıkaran yönetmen Richard Kelly bir yana, müthiş bir oyuncu kadrosunu da barındırıyordu. Filmin finalinde ise bir Tears For Fears klasiği Mad World, Gary Jules tarafından zarifçe yorumlanmıştı. Filmin genelinde anlatılan çılgın hikayeye daha güzel ve dingin bir son herhalde olamazdı. Sıkı bir film için kalın bir senaryonun şart olmadığının açık kanıtı bu film, uzak bir coğrafyanın pek de mühim olmayan tarihi bir hikayesini konu ediniyordu. Ama epik ve dokunaklı anlatımı, filmin hemen tüm kahramanlarını adeta tanıyormuşuz hissini yaratıyor, dolayısıyla da hepsi için hüzünlenmemize yol açıyordu. Casey Affleck'in ve listemize ikinci kez giren Brad Pitt'in müthiş oyunculuklarına ve tarifsiz güzellikteki doğa sahnelerine ek olarak filmin müzikleri Nick Cave ve Warren Ellis tarafından yapılmıştı. Bu afili ikili, filmin son sahnesi için de belki en dokunaklı parçayı saklamış, üç saatlik filmin sonunda izleyicilerin koltuklarına mıhlanıp kalmasına sebep olmuşlardı. Bu hoş, naif, zekice, komik hikayeyi bilmiyorsanız, Atilla Dorsay'a kulak asmayıp bir an evvel izleyin, bu ayıptan kurtulun. Bir başka modern zaman klasiği bu film hakkında söylenecek her şey söylenmiş durumda. Bu yüzden yer yer neşeli, yer yer depresif romantik bu film hakkında kanaat edindirmeye gerek yok. Ama son sahnesinde sizi uğurlayan Beck sürprizini hatırlatmamak olmaz. Filmin tüm ana hissiyatını ve ruhunu Beck'in sesinde hissedebilir, kayan yazılara siz de kapılabilirsiniz.


Amerikalı fotoğrafçı Gregg Segal, bu soruna dikkat çekmek için 7 Days of Garbage (7 günlük çöp) adlı bir projeye başlamış. İnsanları bir hafta içinde ürettikleri çöplerin içinde yatarken fotoğraflayan Segal, etkileyici olduğu kadar da rahatsız edici görüntüler koyuyor ortaya. Bu elbette insanları hayatlarındaki fazlalıklarla yüzlştirmeye yönelik bir proje. Ümidim, ürettikleri çöplerin büyük bir kısmının gereksiz olduğunu fark etmeleri, diyor sanatçı Slate'e.


İnternet üzerinden yapılan uluslararası film festivali, Benim fransız Film Festivalim, 16 Şubat'a kadar devam ediyor. Festival filmlerini buradan izleyebilirsiniz. Biz kitapları kapaklarına göre yargılamamaya henüz alışamamışken, bizi suratımıza göre yargılayan kitap kapağı çıkmış. Yaakebikec'den büyük hizmet: Bütün Küçük Prens çevirilerinin Atatürk'le ilgili paragrafının karşılaştırması. Muhakkak incelemnizi öneriyoruz. Nişantaşı D&R çalışanları, kovulmalarda baskıyla istifa etmiş gibi gösterilmelere ve diğer olumsuz çalışma şartlarına karşı eylem yaptı. Eskinin klasik çizgi filmlerinden Jetgiller sinemaya uyarlanıyor! Senaryoyu, Scooby Doo'dan tanıdığımız Matt Lieberman'ın yazacağı açıklandı. Meraklısı için Jetgiller'in 90'larda yapılan sinema filminin fragmanı burada.


Neden yazıyordum? Elbette hatırlamak için ama tam olarak neyi hatırlamak istiyordum? Yazdıklarımın ne kadarı gerçekte yaşandı? Herhangi biri yaşandı mı? Neden defter tutuyorum? Bu konularda kendini kandırması çok kolay. Yazı yazma dürtüsü kışkırtıcı bir dürtü; aynı dürtüye sahip olmayanlara açıklaması imkansız; sadece tesadüfen, ikincil olarak, bir dürtünün kendini haklı çıkarma süreci olarak yararlı. Sanırım bu dürtüye doğuştan sahip olunuyor ya da olunmuyor. Benim beş yaşından beri yazı yazma ihtiyacı duymama rağmen kızımın hiçbir zaman bu duyacağını sanmıyorum; çünkü o harikulade bir şekilde şanslı ve karşısına çıkanları kabul eden bir çocuk; hayatı olduğu gibi seviyor, uyumaktan korkmuyor, uyanmaktan korkmuyor. Özel defter tutan insanlar bambaşka bir türden, her şeyi inatla yeniden düzenlemeye çalışan, yalnız insanlar; endişeli ve şikayetçiler, anlaşılan doğuştan itibaren bir kayıp hissiyle yaşayan çocuklar. - Silahlara Veda / Ernest Hemingway / Çev. Mehmet Harmancı - Zafer / Joseph Conrad / Çev. Armağan İlkin - Gerrillalar / V. S. Naipaul / Çev. Selahattin Erkanlı - Paris ve Londra'da Beş Parasız / George Orwell - Wonderland / Joyce Carol Oates - Uğultulu Tepeler / Emily Bronte / Çev. Naciye Akseki Öncül - İyi Asker / Ford Madox Ford / Çev. Gökhan Sarı - Yüzyıllık Yalnızlık / Gabriel Garcia Marquez / Çev. Seçkin Selvi - Suç ve Ceza / Fyodor Dostoyevski / Çev. Mazlum Beyhan ya da Ergin Altay - Appointment in Samarra / John O'Hara - The Executioner's Song / Norman Mailer - Henry James'in Romanları: Washington Meydanı, Bir Kadının Portresi, The Bostonians, Güvercinin Kanatları, The Ambassadors, The Golden Bowl, Daisy Miller, Aspern'in Mektupları, Yürek Burgusu - Speedboat / Renata Adler - Go Tell It on the Mountain / James Baldwin - Notes of a Native Son / James Baldwin - The Berlin Stories / Christopher Isherwood - Toplu Şiirleri / Robert Lowell - Toplu Şiirleri / W. H. Auden - Toplu Şiirleri / Wallace Stevens Birçok en sevilenler listesinde karşımıza çıkan klasik isimleri içermediği, içerdiği yazarların da ilk akla gelen kitaplarını içermediği için sıradışı bir liste sayılabilir bu. Türkçede ulaşabileceğiniz kitapların her zamanki gibi yayınevi bağlantılarını verdik. Türkçede ulaşılamayanlar da belki bu vesileyle yayıncıların dikkatini çekerler. Didion'ın kendisi de ne yazık ki Türkçeye fazla çevrilmiş bir yazar değil. En önemli kitaplarından O Yılın Büyüsü, Burcu Tümer çevirisiyle Arkadaş'tan yayımlanmış ama artık sadece sahaflardan ulaşılabiliniyor. Domingo Yayınları ise bir güzellik yapıp geçtiğimiz yılın sonunda, yazarın genç yaşta kaybettiği kızı hakkındaki kitabı, Mavi Geceler'i Püren Özgören çevirisiyle yayımladı. Başka yazarların kitap listelerine göz atmak isterseniz Donald Barthelme için buraya, Selim İleri ve Aykut Ertuğrul için buraya, Didion'ın listesinde bir numarada yer alan Ernest Hemingway içinse buraya bakabilirsiniz.


Muhtemelen biliyorsunuz, pek de hazzetmediği unvanıyla Cumhuriyet Divasını kaybettik. Uzun, dopdolu hayatı boyunca neredeyse tüm Cumhuriyet tarihine tanıklık eden, görkemli sesiyle kurucusu dahil bir ülkeyi kendine hayran bırakan Müzeyyen Senar, artık yok. Koltukname olarak ardından bir kaç kelam etmememiz elde değil. Senar'a benzemeye çalışan, ona öykünen ya da en basitinden bu büyük icracıyı kıskanıp kendine diva diyenler hep oldu. Ama o hep kendi kulvarında, farklı bir konumda olmayı başarmıştı. Ne bir neslin TRT radyolarından sadece sesiyle bildiği Samime Sanay, Serap Mutlu Akbulut, Mediha Şen Sancakoğlu gibi nadide solistleri; ne tüm sıradışılığına, değişkenliğine, şaşırtıcılığına rağmen sanat güneşi; ne popüler arabeskten de kaçmayan, magazin basınının gözdesi ve ülkenin belki de en afili şarkıcısı Bülent Ersoy onun durduğu yerdeydi. Eğer Syd Barrett gibi, ardından ağıt yakacak beceride bir grubu olsaydı, muhtemelen Parılda çılgın elmas misali bir şaheser de bugün onun için söyleniyor olabilirdi. Zira tıpkı Barrett gibi biraz sıradışı bir karakter, elmas gibi kıymetli nadir bulunur bir sanatçıydı. Senar, sağlık sorunları sebebiyle uzun zamandır sahnelerden elini eteğini çekmişti gerçi; ama halen var olduğunu bilmek, sanki Türk klasik müziğinin o derin damarlarında akan kanın topluma ulaşmasının güvencesi gibiydi. Senar, klasik müziğin geleneklerinden asla kopmadan, sıkıcılaşmadan, modernizmin tehlikeli sularından sakınarak halka bu karmaşık müziği aktarmayı nerdeyse bir ömür boyu başarmıştı. Neşet Ertaş'ın halk müziği geleneğini tavizsizce izlerken toplumun gözünde yerleştiği zirvenin bir benzerine de Senar oturmuştu. Senar, bir asra yakın ömründe neredeyse ülkenin tarihine tanıklık etmişti. Anılarının en bilinenleri arasında da Atatürk'ün sık sık kendisini şarkı söylemek üzere sofralarına davet etmesi vardı. Senar Gazi'ye defalarca konuk olmuş, repertuvarını kaydettiği defterini ona bırakmış, böylece Gazi her ziyaretinde istediği şarkıları peçeteye yazmak yerine, defteri eline alıp şunu söyle kızım, sonra bunu söyle şeklinde iletebilmişti. Senar'ın defterin içerdiği yaklaşık 600 şarkının tamamını bilmesi Atatürk'ü pek şaşırtmış ama mutlu da etmişti. Bugün bizlerin iPod'larla ya da akıllı telefonlarla gönlümüzce dinlediğimiz müziğin keyfini 1930'larda tatmış olmak, Atatürk için mucizevi olmuş olsa gerek. Tarihin bu büyük karakteriyle, devlet adamıyla böyle yakın bir ilişki kurmak, hem de daha 19 yaşında balolarda dans edecek kadar samimi olmak Senar'ı şüphesiz çok etkilemişti. Bu kadar genç bir kızın karizmatik bir devlet başkanına hayran olması kolay anlaşılır bir durum olsa gerek. Kendisine bu konuda sıkça yöneltilen Gazi Paşa'nın çapkın olup olmadığı yönündeki sorulara Senar hep olumsuz cevap vermiş ama kendisi ayarlı bir kız olsa durumun değişebileceğini kahkahalar arasında belirtmişti. Atatürk'le olan ilişkisi, genç yaşta yaptığı ve berbat giden evliliğinin bitmesine de vesile olmuş, bir Türkiye geleneği olan koca dayağıyla dolu bu izdivaç, rollerin değişip bir gün genç Müzeyyen'in eşinin kafasında vazo kırmasıyla noktalanmıştı. Zaten aşktan yana şansı hiç yaver gitmemişti Senar'ın. Gerçi Alaattin Yavaşça'ya göre herkes Senar'a aşıktı. Misal, Selim Arı tüm bestelerini onun için yapardı. Hatta sahnedeki sanatçının ayakkabısından içki içme miti Senar için bir rivayet değil gerçekti. Ayağım büyüktür, benim ayakkabımdan rakı içen zom olur, diye bu konuda latife etmeyi de ihmal etmemişti. Ama Müzeyyen'e olan bu aşk daha farklı, hayranlık dolu, sanatına yönelik bir aşktı. Evlilik denemeleri de pek başarılı sayılmazdı. Ali Senar Bey'le yaptığı ilk evliliği tatsız sonlanmış, sonrasında Galatasaray'lı futbolcu Ercüment Işıl'la evliliği, iki çocuğu olsa da yürütememişti. O Ercüment Bey yüzünden kendini üçüncü kattan atmıştı oysa. Aşktan değil de sinirden demişti bu intihar girişimi için ya, bir ömür çekeceği bel ağrısı o üçüncü kattan kömürlüğe düşüşün yadigarıydı. Büyük bir aşkla tutulduğu Suudi Arabistan'ın Ankara sefiri Tevfik Hamza Bey'le olan evliliği ise topu topu üç yıl sürmüş, bu muhteşem adamla severek etraf yüzünden ayrılmışlardı. Senar'ın yaşayamadığı, doyamadığı aşkların kederi, yıkılmayan karakteri, korumayı başardığı neşesi, sesine ve tarzına da yansımıştı adeta. Yaşadıklarıyla ve aldığı eğitimle demlenen sesi onu ülkenin en aranan solisti yapmıştı. Oysa çocukken kekemeydi, hatta durum o kadar vahimdi ki, şarkı söylemediği anlar dışında ne dediği anlaşılamıyordu. Bu yüzden sofrada tuzu hicaz makamında istiyor, misafirleri uşşak makamında yolculuyordu. Üsküdar Musiki Cemiyeti'ne gidip gelmeye başladığında yıl 1931'di ve Selahattin Pınar, Mustafa Nafiz Irmak, Saadettin Kaynak gibi büyük büyük üstadlar, satranç oynasalar büyükusta olacak müzisyenler Müzeyyen Senar'ın yörüngesindeydi. On yıllarca Türkiye'de eğlencenin, gece hayatının tarifi olacak olan gazinolara solist olması da bu yıllara tekabül etmişti. 14-15 yaşlarında Haydar Haydar, Ormancı, Feraye ve adeta Senar için yazılmış Fehmi Tokay bestesi Benzemez kimse sanayla ünlenmişti. Kariyerinin ilk yıllarında üzerine yapışan bu şarkılar, bir asra dayanan uzun ömrü boyunca ondan en çok talep edilen eserler oldu. Belki de bu büyük eserleri icrasındaki özgünlük ve içtenlik sayesinde Senar'ın popüler-popülist çizgiye kaymasına hiç gerek kalmadı. Oysa Türk klasik müziğinin pek çok büyük ismi arabesk adı verilen daha kolay tüketilen türe kaymakta beis görmemişlerdi. Senar bu akımın içine girmemekle birlikte Arap müziği etkisinin yoğun hissedilmeye başladığı 40'lı yıllarda adeta bir katalizör rolünü belki de bilmeden oynamıştı. Türk müziğinin yasaklanması sonrası Mısır radyosuna ve filmlerine yoğun ilgi gösteren Türk toplumuna, Mısırlı Ümmü Gülsüm'ün filmlerde çalınan şarkılarını Türkçe sözlerle seslendirmişti.


Daha önce de söylemiştik, yine söylüyoruz: Kitap türlerinin sıralamasında eğitim kitaplarının paydasına bakılarak da anlaşılabileceği üzere, Türkiye'de kişi başına kaç kitap üretildiğinin bir önemi yok. Önemli olan, satılan kitap rakamlarında kişi başına düşen kitap sayısı. Yazarlar en meşhur eserlerini kaç yaşında yazıyorlar, bu infografikten öğrenebilirsiniz. Özellikle de kilo verme programlarında karşılaşılan öncesi ve sonrası fotoğraflarının perde arkasındaki gerçekler. Çok daha acımasız bir perde arkası gerçeği: İnternette her yeri sarmış o tatlı hayvan fotoğrafları, hayvanlara zülmedilerek çekilmiş olabilir. Android kullanıcılarına müjde, WhatsApp artık bilgisayarda da kullanılabiliyor.


David Gilmour '75 yılının bir kış günü, arkadaşının kendisine ilettiği demoyu dinlediğinde Bu kızda iş var, demiş olsa gerek. Zira cebinden ödediği parayla o minik kızın düzgün birkaç kayıt yapmasını ve zamanın en büyük plak şirketlerinden EMI'a götürüp sözleşme yapmasını sağlamıştı. Gilmour'un yeteneği algılamakta mahir duyarlılığı sayesinde Kate Bush gizli bir elmas olmaktan kurtulmuştu. Bugün işler artık pek böyle yürümüyor. Dijital devrim her şeyi olduğu kadar müzik endüstrisini de kökten değiştirdi. Eskiden plak şirketleri büyük hitler üretme potansiyeli olan müzisyen ya da grupları avlamak için işinin ehli uzmanlardan yardım alırdı. Grup ya da müzisyen bir büyük şarkı yazdığında, hemen mahir bir prodüktör devreye girer; o parçayı dillere pelesenk edecek şekilde düzenler; grubun ya da müzisyenin ve elbette şirketin çapına göre bir şehir, ülke ya da dünya turnesiyle desteklenirdi. Günümüzde müzik şirketleri burnu kuvvetli koku alan uzmanlara eskisi kadar itibar etmiyorlar. Bir gruba yatırım yapmaya değer mi, ne kadar büyük bir yıldız potansiyeli var, parçalarının beğenilme potansiyelleri nedir gibi soruların yanıtlarını artık bilgisayar destekli karar sistemleri veriyor. Müzik ekonomisti Volkmar Kramarz, liste başı parçaların sırlarını Die Pop Formeln kitabıyla açıkladığında, bu konudaki şaşırtıcı gelişmeler de gözler önüne serilmiş oldu. Kramarz, ticari olarak son beş yılın en başarılı parçalarını incelediğinde, popüler müziğin armonilerinin bazı formüllere göre oluşturulduğunu iddia ediyor. Kramarz'a göre bu formüllerle üretilen parçalara piyasanın verdiği tepkiler de oldukça tahmin edilir. İnsan kulağı, eşzamanlı işittiği iki sesin uyumlu mu uyumsuz mu olduğunu hemen anlama yeteneğine sahip. Uyumlu seslerin sayısı üçe çıktığında, buna akor deniyor. Araştırmalara göre bu akorların bazı kombinasyonları, yani armoniler, insan beyni üzerinde olumlu etkiye sahip ve bazı hormonların salgılanmasında tetikleyici olabiliyor. İşte müzik dünyasındaki başarı getiren formüller, bu akor dizilerinden oluşmakta. Bu formüller bazen oldukça eski tarihli de olabiliyor. En bilinenlerde biri de Pachelbel'in Canonu. Araştırmalara göre bu formüller sonsuza dek süren istikrarlı bir başarı ivmesi göstermiyor. Örneğin Pachelbel'in Canonu 60'lı yıllarda çok sevildikten sonra 90'lara kadar neredeyse unutulmuştu. Bir diğer daha yakın tarihli formülü kullanan Fool's Garden'ın Lemon Tree parçası, bugün artık pek tercih edilmeyen bir reçeteye sahip. Kramarz bugün sıklıkla Re Majör-Sol Majör-La Majör benzeri kadansların formüllerde kullanıldığını belirtiyor. Yine de armoni bir parçanın piyasada başarılı olup olmayacağını belirlemeye yetmemekte. Müzikal kompozisyon ve bütünlük, dinleyiciye kalite güvencesini vermekte. Bu olmadıktan sonra reklamın çok bir manası yok, diyor Kramarz. 1. Daha önce başarılı olmuş parçalara göz atın ve bunlardan aşıracağınız binlerce kez kullanılmış akor dizilerini çekinmeden kullanın. 2. Dört akordan kurduğunuz melodinin üzerine sözlerinizi ve nakaratları yazın; nakaratta parçanın geri kalanından daha yüksekte kalan tonlar kullanın. 3. Parçayı bıkmadan usanmadan ve temiz şekilde kaydedin, en iyi yorumu ve yorumcuyu bulmak için sabırlı olun. 4. İyi bir yapımcı bulun; hem düzeltilecek her şeyi düzeltecek hem de her enstrüman için en doğru tınıyı oturtacaktır. 5. Parçayı optimal şekilde yayacak doğru ritmi arayın. Dijital devrim ve müziğe bu tür aritmetik/mekanik yaklaşım, Hit Predictor, Sound Out, Rate The Music gibi analiz şirketlerinin de doğmasına yol açtı. Bu şirketler, müzik endüstrisine büyük hacimli veri ve veri analizleri sağlamakta. Böylece herkes kendi formülünü oluşturma imkanını elde etmekte. Ancak sadece akor dizilerinin analizinden ibaret bir karar sisteminden bahsetmiyoruz. Sosyal medyada seçilen kanallarda bazı parça kısımlarının yayınlanıp tepkilerin değerlendirilmesi ve gerekiyorsa parça üzerinde değişiklikler yapılması gibi çok farklı yöntemler de süreçlere dahil edilmekte. Bu konuda Shazam adlı firma ilginç bir örnek. Şirket, birkaç yıldır parçaları yüksek başarıyla tanımlayan bir uygulama sunmakta. Radyoda ya da sokakta çalan bir parça mı duydunuz ? Shazam'e dinletin ve ne olduğunu büyük ihtimalle size isabetli şekilde söylesin. Şu ana kadar 500 milyon kez indirilmiş bu uygulama, istatistiklere göre günde 20 milyon sorguya cevap vermekte. Shazam'in bundan asıl kazancı ise internet müzik sağlayıcılarına veya stream hizmeti sunan Spotify gibi firmalara bu sorgulara ait bilgileri satmaktan geçiyor. Shazam, müzik piyasasında kendi adıyla anılan, yani Shazam etkisi adı verilen bir dalga yaratmış durumda. Müzik endüstrisi bu gibi veriler sayesinde hangi müziğin piyasada daha fazla talep gördüğünü net ve tartışmasız şekilde kestirebiliyor. Bunun yan etkisi ise, yukarıda bahsettiğimiz algoritmaların hemen tüm müzik dünyası tarafından oluşturulması ve dolayısıyla da popüler müziğin giderek daha sıkıcı, kendini tekrar eden ve renksiz olmaya başlaması. Belki hatırlarsınız, bu durumu ünlü Türk pop şarkıcısı Serdar Ortaç da zamanında Topu topu yedi nota var, kaç ayrı beste yapılabilir ki? sözleriyle vurgulamış ve bu yüzden acımasızca eleştirilmişti. Ne kadar haklı olduğu geç de olsa ortaya çıkmış oldu. Kültür endüstrisi, ürünlerini daha kolay ve çok satmak için yöntemlerini inceltmiş ve müzik dinleyicilerinin bir kısmını tüketiciye dönüştürmüş olabilir. Ancak korkacak bir şey yok. Talep az olsa da kaliteli, yenilikçi ve farklı müzikler dünyanın her yanında üretilmeye hep devam edecek. Ve internetin imkanları, tüm bu müziklerin kendi minik dünyalarında saklı kalmasına engel olacak.


Gelmiş geçmiş en acayip seçim vaadiyle karşı karşıya olabilir miyiz? Doctor Who ve Sherlock gibi BBC dizilerinin yasaklanması! Kitaplardan çocuklara zararlı bölümleri silecek uygulamaya Margaret Atwood'dan güzel yanıt. Malum, ceddimizin sanat ve zanaatlarını canlı tutma çabaları bitmek tükenmek bilmiyor. Ama ne yazık ki tüm çabalara rağmen ayakta tutulamayan zanaatlar var. Örneğin, hüllecilik. Osmanlının bu kayıp mirasıyla ilgi ayrıntılı bilgiyi, Guru Baba'nın Kültür Endüstrisi'nden alıyoruz. Yeni Twin Peaks yapımından üzücü haberler: David Lynch, dizinin yönetmenliğini üstlenmeyeceği açıkladı. Sokağa çıktığı andan itibaren içine düştüğü gürültü kirliliğinden şikayetçi olanlara gelsin: Müziksiz Mekanlar. Bu da telefonunun şarjı çabuk bitiyor, diye yakınanlara gelsin.


2007 yılında, internetten müzik paylaşıp dinlemeyi mümkün kılma hedefiyle kurulan Grooveshark, 30 Nisan'da sitede yaptığı bir açıklamayla kapandığını duyurdu. Rolling Stone'un haberine göre, bir araya gelen büyük plak şirketleri 2011 yılında siteye 17 milyar dolarlık dava açmıştı. Grooveshark, davanın sonucunda varılan anlaşma itibariyle verdiği hizmeti hemen durdurup sitedeki tüm parçaları silmeyi kabul etmiş. Grooveshark'ın sitesinde yer alan açıklama mektubunu ve çevirisini aşağıda bulabilirsiniz. GÜNCELLEME (17.00): Müzik listelerini değil ama genel olarak collectionsa eklenen parçaların bir listesini edinebilmek için şurada açıklanan yolu izleyebilirsiniz. Neredeyse on yıl önce, müzik severlerin müzik paylaşıp keşfedebilmesi hedefiyle yola çıktık. Ama tüm iyi niyetimize rağmen çok ciddi hatalar yaptık. Paylaşılan geniş yelpazede telif hakkı sahiplerinden izin almadık. Bu yanlıştı. Özür diliyoruz. Herhangi bir bahanemiz yok. Büyük plak şirketleriyle vardığımız anlaşma sonucunda hizmeti hemen durdurmayı, plak şirketlerinin telif haklı tüm eserlerini silmeyi, ayrıca bu site, telefon uygulamalarımız ve patentler ile telif hakları dahil olmak üzere fikri mülkiyetimizi devretmeyi kabul ettik. Siteyi kurduğumuz zamanda sunmak istediğimiz ve hak ettiğinizi düşündüğümüz müzik hizmetini sunan neredeyse kimse yoktu. Artık müzik severlerin makul fiyatlara kullanabileceği yüzlerce program mevcut; Spotify, Deezer, Google Play, Beats Music, Rhapsody ve Rdio gibi. Müzik seviyor ve sanatçılara, şarkı sözü yazarlarına, güzel müzik üreten diğer herkese saygı duyuyorsanız sanatçılara ve diğer telif hakkı sahiplerine ödeme yapan, lisanslı bir program kullanın. Yaşadığınız yerdeki birçok güzel programla ilgili daha fazla bilgiye şu adresten ulaşabilirsiniz: http://whymusicmatters. com/find-music. Sizleri tanımak ve birlikte güzel müziklerin tadını çıkarmak bizim için bir ayrıcalıktı. Böyle tutkulu olduğunuz için teşekkür ederiz.


Oğlak Dönencesi ve Yengeç Dönencesi gibi kitaplarıyla 20. yüzyılın en önemli yazarlarından sayılan Henry Miller'ın daha önce Anais Nin'le mektuplaşmasına, bisikletiyle ilişkisine ve ressamlığa soyunmasına yer vermiştik. Bugün de yazarı en çok etkileyen 100 kitaplık bir listeyle karşınızdayız. The Books in My Life adlı eserinin sonunda yer verdiği listeye Open Culture'da rastladık. Kitabın tamamına bir gün Türkçede de ulaşabilmeyi diliyoruz. Ama şimdilik, Miller'ın Beni En Çok Etkileyen 100 Kitap listesini, Türkçeye çevrilenlerin çevirmenlerini not düşüp bağlantılarını vererek sunmaktan mutluluk duyuyoruz. Kitap keşiflerinize yol göstermesi dileğiyle! Miller'ın, dönenceler ve Chlichy'de Sessiz Günler'i, Avi Pardo çevirisiyle Siren Yayınları'nda. Farklı farklı eserlerinin artık sadece sahaflarda bulunan eski baskılarını ise Nadir Kitap'tan görebilirsiniz. Aşağıdakine benzer listeler için bkz. Joan Didion ve Donald Barthelme.


Popüler sanatçılar arasında efsane mertebesine çıkmak için erken ölmek kısa yollardan biri olarak görülebilir. Bu konuda 27 yaşında hayatını kaybedenlerin de özel bir yeri olduğu söylenegelir. Hatta 27'ler Kulübü adıyla anıldıkları bile bilinir. Jimi Hendrix, Janis Joplin, Jim Morrison, Kurt Cobain, Brian Jones gibi unutulmaz isimlerin üyesi olduğu kulübe son olarak, uzun zaman uyuşturucu bağımlılığı sebebiyle ölüme meydan okuyan Amy Winehouse katılmıştı. Bu 27 konusu, oldukça boş vakti olan bir takım istatistikçilerin de kafasını kurcalamış olsa gerek, oturup 1956-2007 yılları arasında İngiltere müzik listelerinde 1 numaraya yükselmiş bir albümü olan 1046 müzisyene ait bilgileri toplamışlar. Bu müzisyenlerin 71 adedi, yani %7'si hayatta değil. Ölümler ise 27 yaş etrafında toplanmıyor. 20'li ya da 30'lu yaşlarda ünlenmek, genç sanatçıların hayatları üzerindeki kontrollerini kaybetmesine ve ölüme daha yakın durmalarına yol açıyor olabilir ama 27 yaş bu konuda belirgin bir nokta değil. Hatta 28 yaş 27'den daha fazla ölümün gerçekleştiği bir dönem. En sık görülen ölüm yaşı ise 56. Dianna Theadora Kenny adlı bir başka araştırmacı ise konuyu daha da geniş ele almış. Müzik ve psikoloji konusunda bir uzman olan Kenny, yüksek sanatsal hassasiyete sahip yaratıcı gençlerin, kaprisli ve sürekli değişen taleplere sahip tüketicileri tatmin etmekle görevli kazanç kaynaklarına dönüştürülmeye karşı korumasız olduklarını belirtiyor. Bu müzisyenlerin çoğu gerçekle yüzleştiklerinde büyük bir sarsıntı geçiriyor ve ruhen tükeniyorlar. Bunu müteakip uyuşturucu, alkol, düzensiz hayat, tehlikeli araç kullanma, korumasız seks kaynaklı sebeplerden de bedenen tükenmeleri gecikmiyor. Şanssız ya da daha az dayanıklı olanlar için ise yolun sonu çok uzakta olmuyor. Kenny konuyu daha geniş bir veri tabanında ele almak üzere 1950 ve Haziran 2014 arasında ölen hemen tüm müzik türlerinde eser vermiş 12.665 müzisyeni mercek altına almış. Öncelikle kadınlar için durum oldukça parlak, bu ölümlerin %90,6'sı erkekler arasında. Müzik türüne ve ölüm sebeplerine bakınca ise dikkat çekici sonuçlar ortaya çıkıyor. Örneğin ölüm sebebi olarak cinayet, hip hop müzisyenleri arasında diğer tüm müzik türlerine göre daha yaygın. Kalp sorunlarından ve kanserden kaynaklanan ölümlerse daha çok blues ve caz müzisyenlerine has. Punk ve metal müzisyenleri içinse kazalar büyük bir risk kaynağı. Alkollü araç kullanırken yapılan ölümcül kazalar ve aşırı doz uyuşturucu kaza kapsamında değerlendirilmiş. Metal müzisyenleri için özel bir durumsa intihar. İncelenen metal müzisyenlerinin %20'ye yakın bir kısmı kendi hayatına son vermiş. Araştırmanın sonuçları rahatsız edici. Ortalama bir pop müzisyeninin yaşam süresi, ortalama bir ABD vatandaşına göre 25 yıla kadar kısalabiliyor. Cinayet toplumun geneline göre çok daha sık görülüyor, kazaların oranı ise sıradan insanlara göre 5 ila 10 kat daha yüksek. Pop müziğin ne kadar tehlikeli bir iş kolu olduğu konusunda bir çıkarım yapmak, salt istatistiklere göre hiç de yanlış değil gibi. Aslında vahşileşen müzik endüstrisinin bir başka yüzünü de bize gösteren bir tablo bu. Yetenekli gençleri her tür cazibe ürünüyle baştan çıkarıp onları şöhret, eğlence, zevk, madde bağımlısı çılgın ikonlara dönüştürmek hiç de zor olmuyor. Bundan sonrası kendilerini yok etmelerini beklemek üzere sabretmekten ibaret. Kendini yok etmeye koyulan sanatçılara dair ürünlerse çoğu zaman en çok satanlar arasında oluyor. Müzik endüstrisinin genç insanların kendilerini yok etmelerine engel olmak için pek hevesli olmaması da bu şekilde açıklanıyor. Profesör Kenny'nin araştırması hakkında yazdığı makalenin İngilizcesine buradan ulaşabilirsiniz.


Bize yedi yıldır Don Draper'ın hikayesini anlatan Mad Men, dün oynanan finalle sona erdi. Diziyle ilgili birçok şey söylenebilir ama şimdilik neredeyse başrolü çalan bir şeye yöneltmek istiyoruz dikkatimizi: içkiye. Zira Amerikan modasının, siyasetinin ve tütün endüstrisinin farklı yıllarını bize neredeyse içten denecek bir üslup ve bazen sinemaya yaklaşan bir görsellik, ayrıca da şahane oyunculuklarla aktaran dizide sigaradan daha fazla tüketilen tek şey alkol. Kadın-erkek, genç-yaşlı, reklamcı, müşteri, siyasetçi... bir odası olan herkesin odasında bar, odası olmayanların da odası olanlardan aldıkları kadehleri var. Sabah-akşam, hastalık-sağlık fark etmiyor. Başına herhangi bir şey gelen kendini şişenin önünde buluyor. Bu kadar içkiye bu kadar az sarhoşluk sahnesi oranı da herhalde yine bu diziye özgü. Gerçi geçen zaman zaman Don Draper'ın bile içkiyi kaldıramadığı anlar olduğunu gördük ve şaşırdık. Neredeyse yakıştıramadık. Tek başına içki içmekten daha havalı tek şey ofiste içmektir. Bundan da daha havalı olan tek şey Don Draper olmaktır. Biz de biten dizinin şerefine diyoruz! Ayrıca videodan sonra Don Draper'in favorisi Old Fashioned kokteylin tarifini de bulabilirsiniz. - Bardağın dibine küp şekeri koyun. Amaroyu ekleyin, sudan da bir çay kaşığı kadar ekleyin. - Şekeri tahta karıştırıcı ya da uygun bir kaşıkla bu karışımın içinde ezin. - Viskiyi ekleyin, bir kaç küp buz koyun, soğutana kadar karıştırın. - Portakal kabuğuyla süsleyebilirsiniz.


Türkler beyaz mı, Osmanlılar Türk mü? 1909'da New York Times'da yayımlanan ilginç bir makale ve makaleye verilen bir yanıt. Bu sırada yazının paylaşıldığı Tozsuz Evrak sitesini de Osmanlı araştırmalarıyla ilgilenen herkese tavsiye ediyoruz.


California Üniversitesi, Berkeley akademisyenleri, Mark Twain'in 29 yaşındayken San Francisco'daki bir gazete için yazdığı yazıları keşfetti. Yazıların 150 yıllık olduğu söyleniyor. San Francisco Chronicle ya da o zamanki adıyla San Francisco Dramatic Chronicle için çalışan Twain, her gün 2000 kelimelik haberler ve makaleler yazıyordu. Ele aldığı konular polisten maden kazalarına, geniş bir yelpazeyi kapsıyordu. Yazılar, Berkeley'deki Mark Twain projesi kapsamında eski gazete arşivlerinin ve kupür defterlerinin taranması sonucu buldu. Projenin editörü Bob Hirst, gazete arşivlerinin dijital ortama aktarılmasının bu keşifte büyük etkisi olduğunu belirtiyor. Tam bir kriz dönemindeydi. 30 Kasım 1865'te 30'una basacaktı ve o dönemdeki bir adamın bu yaşa kadar kendine bir kariyer belirlememiş olması oldukça sıradışıydı. Twain'in borçları vardı, kendini alkole vermişti, üstelik kardeşine intiharı düşündüğünü belirtmişti. Hirst yazıların Twain'in eşsiz üslubunu yansıttığını söylüyor. Şehri iyi tanıyor, bohem sayılacak biri, olan bitene ilgi duyuyor. Her şeyi, hayal edebileceğiniz en berrak ve en komik şekilde bir araya getirmeyi başarıyor. Bu yazıların en kısa sürede kitaplaştırılacağını umuyoruz. Bu sırada Çalınan Taç, Tom Sawyer'ın Maceraları, Huckleberry Finn'in Maceraları ve Seçme Öyküler adlı eserlerine İş Bankası Kültür Yayınları'ndan, Adem'le Havva'nın Güncesi ve Bir Cinayet, Bir Sır ve Bir Evlilik'e de Yapı Kredi Yayınları'ndan ulaşabilirsiniz. Ayrıca Tom Sawyer'ın Maceraları'nın Desen Yayınları'ndan çıkan çok hoş bir çizgi romanı mevcut. Twain'le ilgili daha farklı bir çalışma için de Joyce Carol Oates'un, beş farklı Amerikalı yazarın son günlerini hayal ettiği Vahşi Geceler!'ini öneririz.


Ghetto Tarot projesinin temelinde olumsuzu eğlenerek olumluya dönüştürme arzusu yatıyor. Atiz Rezistans adlı sanatçı grubu, çöpleri kullanarak kendi bakışlarını yansıtan sanat eserleri yaratıyor ve bu eserler atıkların arasında gizlenmiş buldukları güzelliği yansıtıyor. Gecekondu kelimesini kendi istedikleri anlamda kullanıyor, böylece aşağılayıcı imasından kurtularak özgürleşiyor ve onu güzel bir şeye dönüştürüyorlar. Ölüm kartının fotoğrafını çekerken sanatçılara, fotoğrafa koyabileceğimiz gerçek kafatasları olup olmadığını sordum. Sanatçılardan biri, benim de sevgili asistanım olan Claudel beş dakika sonra içi kafatası dolu plastik bir poşetle çıkageldi, sanki ölülerin kafasıyla dolaşmak dünyadaki en normal şeymiş gibi. Sanatçıların sorduğum hemen her şeyi çabucak bulmaları beni hep şaşırtıyordu. Baş Rahibe fotoğrafında kadının ayaklarının altına boynuzlar koymamız gerekiyordu. Sanatçılara bunu önceden haber vermemiştim. Claudel durumdan ahberdar olur olmaz koşarak gitti ve bir dakika sonra elinde iki boynuzla geri geldi. Tüm eşyaları nereden bulduklarını bana hiç söylemediler, mahallede bir yerlerde duruyordu hepsi de.


İster Türkiye'nin yüzünü artık batıya dönmekten vazgeçtiğine ister politik güç savaşlarına bağlayın, Eurovision şarkı yarışması son yıllarda Türkiye'de pek popüler değil. Oysa dünyanın ilgisi artmakta. Bu yıl, teamüllere aykırı gibi gelse de, Avustralya da yarışmaya dahil oldu. Türkiye için, Sertap Erener'in, sesini, ecnebi lisanı ve popüler müziğin öğelerini ustaca kullandığı parçasıyla ve gurbetçi Türklerin telefon oylamasındaki yadsınamaz desteğini de alarak 2003 yılında kazandığı birincilik bir milat olmuştu. 2003'e kadar bir kez üçüncülük, bir kez de yedincilik gibi şerefli mağlubiyetlerle dolu mazimiz, hep, Bize karşı birleşen haçlılar, Türkleri sevmeyen Avrupalılar, Birbirini kollayan komşular, Süregelen Kıbrıs ambargosu gibi açıklamalarla rasyonelleştirilmişti. Bu açıklamaların en azından bir tanesi pek de yanlış sayılmazdı: Avrupa içinde oluşan ittifakların birbirini desteklediği gerçeği. Danimarka, İsveç, Norveç ve Finlandiya doğal olarak bir blok oluşturuyordu. Daha düne kadar devam eden savaşa rağmen Bosna Hersek, Sırbistan, Hırvatistan birbirlerine öpücükler yolluyor, Kıbrıs ve Yunanistan Arnavutluk'u da alıp halay çekiyor, İngiltere ve İrlanda ise sürekli kucaklaşıyordu. Yalnız ve güzel Türkiye ise inatla katılıp zirveden yıllarca uzak kalsa da, 2003 zaferi sonrası değişen siyasi iklimin de etkisiyle, hevesini almış ve sırtını dönüp uyuma moduna geçmişti. Aslında Avrupalıların çoğu da yarışmaya ilgiyle olduğu kadar şüpheyle ve bir parça güvensizlikle bakmakta. Özellikle son birinciliğini 18 yıl önce kazanan İngiltere'de ve 38 yıl önce kazanan Fransa'da bu kanı yaygın. Pek çok alanda dünya ve Avrupa liderliği yapan bu ülkeler için Eurovision, Ev alma komşu al sözünün teyidinin daima gerçekleştiği bir yarışma olarak görülüyor. Bu konudaki istatistiklere bakıldığında da bu durum doğrulanıyor. Yarışma 1956 yılında, II. Dünya Savaşı'nın kırgınlıklarının giderilmesine ve kültürel birlikteliğe bir katkı olması amacıyla düzenlenmişti. Ama bu iyi niyetli girişim, doğal bazı kamplaşmaların ortaya çıkmasıyla sonuçlandı. Örneğin Sovyetler Birliği'nden son ayrılan ülke olan Belarus, oyunu çoğunlukla Rusya'dan yana kullandı. Bir o kadarı da Ukrayna'ya yolladığını ekleyelim. Temel olarak bloklar eski Sovyet ülkeleri, eski Yugoslavya'nın katkısıyla Balkanlar ve birbirlerine teveccühleri herkesin malumu İskandinavya ülkeleri olarak ortaya çıkıyor. Bunun dışında İngiltere-İrlanda aşkına dışardan destek veren Malta'yı da sıradışı bir blok olarak kabul etmek mümkün. Birbirlerine sempatileri sayılarla ortaya konabilen ülkelere karşı bir de yapayalnız kalan, seveni kollayanı olmayan ülkeler kervanı var. Monako, Fransa, İsrail, İsviçre, Portekiz ve Almanya işler oylamaya geldiğinde çoğunlukla yalnızlık girdabında boğuluyorlar. Tüm bunların dışında, Eurovision tarihi incelendiğinde, bir de olumsuz tavır blokları tanımlanmakta. Yine de sistematik ve sürekli olarak oy vermeme tavrı içinde olan ülke yok. Bu durum çoğunlukla siyasi iklimle ilişkileniyor. Türkiye'nin oy depolarına bakıldığında ise yıllar içinde en çok oyu Almanya'dan almış olması şaşırtıcı değil. Benzer şekilde gurbetçilerin yoğun olduğu Fransa, Hollanda, Belçika ve İsviçre de Türk nüfusun yoğunluk oranına uygun şekilde listede yer alıyorlar. Etnik olarak sıkı bağların olduğu Arnavutluk, Makedonya, Bosna Hersek ve Bulgaristan da Türkiye'nin çorbasına tuz katanlardan.


Politikadaki hürriyet, bir yığın hürriyetsizliğin anahtarı veya ardına kadar açık duran kapısıdır. Meğer ki dünyanın en kıt nimeti olsun; ve tek insan onunla şöyle iyice karnını doyurmak istedi mi etrafındakiler mutlak surette aç kalsınlar. Ben bu kadar kendi zıddı ile beraber gelen ve zıtlarının altında kaybolan nesne görmedim. Kısa ömrümde yedi sekiz defa memleketimize geldiğini işittim. Evet, bir kere bile kimse bana gittiğini söylemediği halde, yedi sekiz defa geldi; ve o geldi diye biz sevincimizden, davul, zurna, sokaklara fırladık. Nereden gelir? Nasıl birdenbire gider? Veren mi tekrar elimizden alır? Yoksa biz mi birdenbire bıkar, Buyurunuz efendim, bendeniz, artık hevesimi aldım. Sizin olsun, belki bir işinize yarar! diye hediye mi ederiz? Yoksa masallarda, duvar diplerinde birdenbire parlayan, fakat yanına yaklaşıp avuçlayınca gene birdenbire kömür veya toprak yığını haline giren o büyülü hazinelere mi benzer? Bir türlü anlayamadım.


The Paris Review'dan Jessie Gaynor, ünlü yazarların sarhoşken ne gibi mesajlar atacaklarını hayal etmiş ve hayalini bir istisna hariç iPhone'lara resmederek canlandırmış. Bizim burada ve burada gördüğümüz resimlerin tamamını aşağıda çevirileriyle bulabilirsiniz. Şahsen en çok Roald Dahl'ın mesajından hoşlandık. Sizin en sevdiğiniz yazar ve/veya mesajları da yorumlara bekliyoruz. Geri gel! / Geri mi? / Bara! / Orayı hatırlıyorum... / Evet, 45 dakika önce tuvalete gittin. / Geri gel. / Gelemem. / Ee... İyi msn? / Odanın dönmeyi bırakmasını bekliyorum. Gelsene! / Belki hemen?? / Dün gece için özür dilerim o diğer Borges'ti. / O mesajı atan hangi Borges'ti, çok iyi biliyorum. Ah! Derin bir uykuda tatlı bir mesaj yazdım. Heyhat! Taco Bell aklımı çeldi ve kelimelerim güzel bir tabureye dağılan kıyma parçaları gibi dağıldı! / Bana dün akşam bir mesaj yolladın. / Taco'larla ilgili. Ben geldim. İçki siparişi vereyim mi? / Bir şekerli pastil, fare derisi tonik, Henrik'in Bıyık Yumuşatıcısı, Heperik Meyve Püresi, McGiddy'nin Albino Birası, abanoz votka, en saf musluk suyu, Üç Penilik Bakır Merhem, mavi Etrüsk şarabı ve maden suyu, sevimsiz bir okul müdürünün bastonuyla karıştırılmış olsun. Sek. / Tamam, viski söylüyorum. Kafayı buluyorum... Kafayı buluyorum... Bu mesajı alırsan yardımını bekliyorum. Sarı içkiler daha genç bir adama uygun. $@ / / Dalgınlıkla düştüm çöp kovasını. / Sarı içkiler hiçbir adama uygun değil. Yelkenlimle viski nehrinde süzülüyorum: kokulu bir arka sokakta, cüzdanım cebimin pençesinden kaçtı. 6:32'deki golf arabasının yedi kadeh cin içmek için çok hoş bir yer olduğunu düşünmüşümdür hep. Hiçbir şey ciddi değil ama şapkamın içine kusuyorum. Şapkamın içine kusuyorum. 1. Bu bir yoklama mesajıdır. / 2. Duygusal ağırlığı olmayan cinsel bir birliktelik için bana SMS yolladığını mı söylemek istiyorsun? / 3. Aynen öyle demek istiyorum. Narthan partiye HAZIR!!! Uuuuu / Kendinden dördüncü tekil şahıs olarak bahsetmeyi bırak artık. Uzo ya da... ... Çılgınca! Çok fazla... ... Düştüm. Sevgili kardeşim, ah! Üç şişenin dibine vurdum / Sonra da bu güzel ağacın altında bayılıverdim. / Yine mi? / Daha önceki hüzünlü bir tepeydi.


New York'taki Modern Sanat Müzesi, MoMA, Alman portre ve belgesel fotoğrafçısı August Sander'in 619 fotoğrafını satın aldı. Fotoğraflar, Sander'in büyük projesi, 20. Yüzyılın İnsanları kapsamında yer alıyor. Tam amacı, 1876'da doğduğu Cologne yöresinde her türden, sosyal sınıftan, alt sınıftan, işten, meslekten, ayrıcalıktan gelenleri temsil edecek arketipler bulmaktı. Toplamda 600 portre çekmeyi umuyordu. Projesi, Hitler'in III. Reich'ı yüzünden yarım kaldı. Sosyalist ve Nazi karşıtı olan oğlu Erich, toplama kapmında öldü. Babası arşivlerini kırsal bölgede gizledi. Bugün geride kalan şey, olağanüstü bir sosyal ve insani belge. Bugüne kadar hemşerilerinin fotoğraflarını çeken hiç kimse bu derece şeffaf bir belgesel oluşturamadı.


8 Haziran 2015 Pazartesi günü Apple'ın en üst yöneticisi Tim Cook, şirketinin yeni internet müzik hizmetini tanıtırken müzikte yeni bir çığır sözlerini kullandı. Apple için müziğin anlamı, düne kadar MP3 formatında şarkılar satmaktı. 2003 yılından beri iTunes ve iPod'lar, dev şirkete milyarlarca dolar kazandıran büyük bir gelir kapısı olmuştu. İlk ortaya çıktığında bu devrim, herkese renkli ve sevimli bir dünya vaat ediyordu. Üstelik taşınabilir minik bir alet sayesinde müziğinizi cebinize koyup yollara düşebiliyordunuz. Minyatür boyutuna ve hafifliğine rağmen binlerce müzik parçasını depolayabiliyor, müzikleri yasal yollarla, yüksek kalitede ve makul fiyatlarla elde edebiliyordunuz. Ve ilginç olan, bu tedariği Warner, Sony ya da diğer müzik şirketleri değil, bir bilgisayar ve elektronik şirketi olan Apple aracılığıyla yapmanızdı. Fakat dünya yerinde durmamakta. MP3 müzikleri artık eskisi kadar çekici değil. Bunun yerine sihirli yeni bir sözcük var hayatımızda: streaming, yani internet yayını. Bu şekilde müziklere sonsuza dek sahip olmuyorsunuz, onun yerine internet üzerinden onları dinledikçe indiriyorsunuz. Pandora veya Spotify bu alandaki oyuncular olarak yerlerini alıp 2 milyar dolarlık bir pazara hükmetmeye başlayalı epey oldu. Peki Apple Müzik adını verdikleri yeni hizmetle Apple aylık yaklaşık 10 dolar karşılığı ne sunuyor, rakiplerinden farkı var mı, derseniz cevap çok uzun değil: Tanınmış DJ'lerin yer aldığı özel radyo kanalları, sanatçılara yönelik daha doyurucu sayfalar ve iPhone'un kişisel asistanı Siri'yle sıkı bir işbirliği. Ancak Apple'ın birincil hedefi, kısa vaadede büyük bir kar elde etmek değil. Zaten 200 milyar dolar birikimiyle dünyanın en çok nakit para rezervine sahip şirketi konumunda. Bunun yerine bu işten kazanacağı parayı, iTunes üzerinden sunulan müzik seçkisinin geniş ve güncel olması için kullanmak niyetinde. Elbette bu hizmetin Apple için yan bir ürün olması da önemli. Kendisini akıllı telefon pazarının en önemli oyuncularından yapan iPhone satışları sürdüğü sürece bu yan ürün kendini yaşatsa Apple için yeterli. Oysa sadece streaming hizmeti satan rakip şirketler için durum böyle değil. Çoğu ücretsiz versiyona sahip 60 milyon kullanıcısıyla Spotify, reklam gelirlerine bağımlı. Aylık 12 dolarlık abonelik ücretini ödemeyi kabul eden üye sayısı yalnızca 15 milyon civarında.


Olağanüstü bir insan olduğum fikrine er ya da geç alışmam gerekiyor. Ahlaken benim kadar iyi, idealleri için her şeyi feda etmeye benim kadar hazır olan başka kimseyle tanışmadım. - Beşte kalk - En geç onda yat - Gün içinde iki saat uyunabilir - Yemekte aşırıya kaçma - Tatlı yiyeceklerden kaçın - Her gün bir saat yürü - Kerhaneye ayda sadece iki kere git - Yardımcı olabileceğin kişileri sev - Toplumun mantığa dayanmayan tüm görüşlerini yok say - Bir seferde sadece tek şey yap - Gerekli olmadığı takdirde hayallere dalıp gitme - Asla duygularını belli etme - Başkalarının hakkında ne düşündüğünü umursamayı bırak - İyilik yapacağın zaman dikkat çekmeden yap - Kadınlardan uzak dur - Arzularını çok çalışarak dizginle - Kendinden kötü durumda olanlara yardım et - Kendi eserinizi eleştirdiğinizde kendinizi her zaman algısı en zayıf okurun, bir kitapta sadece eğlence arayan okurun yerine koyun. - En ilginç kitaplar, yazarın kendi görüşünü saklıyormuş gibi davrandığı ama ona yine de sadık kaldığı kitaplardır. - Yeniden okur, metninizi yeniden ziyaret ederken nelerin eklenmesi gerektiğini değil... anlam bütünlüğünü bozmadan ne kadarının atılabileceğini düşünün.