Modern dünyada müziğin evrimi ve bu konuda yapılan araştırmalara, Koltukname olarak zaman zaman göz atıyoruz. Kimi zaman oldukça şaşırtıcı çıkarımlarla da karşılaşıyoruz. Meşhur bilim cemiyeti Royal Society tarafından hazırlanan bir bilim dergisinde yayımlanan, ABD'deki müzik zevkinin evrimi konusundaki araştırmanın sonuçları da ziyadesiyle ilginç. Londra Kraliçe Mary Üniversitesi bünyesinde yapılan araştırma kapsamında, ABD müzik listelerinin ilk 100'üne girmiş tam 17.094 parça incelenmiş. Araştırma sonuçlarına göre 1960-2010 yılları arasında dinleyicilerin genelinde müzik zevki hafif bir biçimde ama sürekli olarak değişmiş. Kah rock müzik kah soul beğenilir olmuş. Ama büyük kırılımlar bu 50 yıl içinde üç kez yaşanmış. Yapılan analize müziğin tınısındaki değişimler, kullanılan akor dizileri gibi özellikler incelenmiş ve parçalar müzik türlerine ve alt kategorilere göre sıralanmış. Ayrıca The Beatles ve The Rolling Stones gibi grupların imajları, görünümleri ve tarzları da incelemeye dahil edilmiş. 1964 yılı, Beatles ve Rolling Stones gibi İngiliz gruplarının dünyayı kasıp kavurmaya başladığı yıldı. 1964 yılı büyük kırılımların en az radikali olmakla beraber en karmaşığı olarak değerlendirilmiş. Pop müzik bu dönemde yaygınlaşırken, soul ve rock da geri kalmamışlar. 1983 yılı ise efemine erkek görüntüsünün eşlik etmesi farz olan new wave'in ve teknolojinin henüz yetersizliği sebebiyle primitif sayılabilecek elektronik müziğin ortaya çıkıp dinleyicileri etkilediği yıl. Ayrıca hard rock da bir diğer popüler tür olarak belirginleşmiş. Bu dönem, Amerikan halk müziği country ve daha ağdalı türler olan r'nb ve soul'un gerilediği bir zamana işaret ediyor. Gerçekten büyük değişim ise 1991 yılında gerçekleşmiş. Bu yıl, hip hop müzisyenleri Amerikan listelerine açıkça bayraklarını dikmişler. C+C Music Factory, muhtemelen dünyanın en çok bilinen parçalarından biri, Gonna Make You Sweat ile, club tarzı müziğin hip hopla birleşiminin esaslı bir örneğini yine bu yıl vermişler ve bir başka kapının aralanmasını sağlamış. Müziğin tekdüzeleştiği ya da beğenilerin çeşitliliğinin belirgince azaldığı bir dönem ise 1986 yılı dışında söz konusu değil. 1986 yılında drum machine adlı riitm makinalarının kullanımı çok yaygınlaşmış, bu da altyapıları benzer müziklerin listeleri doldurmasıyla sonuçlanmış. Araştırmaya göre günümüze yaklaştıkça müziğin tekdüzeleşmesi hissedilmekte. 1986 yılındaki zirveye ulaşılması söz konusu değil; ayrıca bu yönde açık bir eğilimden de bahsedilemiyor. Ayrıca araştırmacılar, kullandıkları yöntemlerdeki iyileştirmeye açık noktaları bizzat belirtiyorlar. Dolayısıyla ulaşılan sonuçlar kati ve tartışılmaz değil. Üstelik sanatın toplum ve bireylerdeki etkilerini sayılarla ölçmek de tartışmalı bir konu olsa da, farklı bir bakış açısının sağlanmasına yardım ediyor olabilir. Bu büyük kırılım zamanlarında Türkiye'de neler olduğunu ve dünya trendlerine ne kadar yakın durduğumuzu soracak olursanız, sonuçlar tahmin ettiğiniz üzere oldukça farklı. Türkiye'nin 1964 yılındaki litesinde ilk 10'da yer alan tek yabancı şarkıcı, 1961'den kalma Brigitte Bardot parçasıyla Dario Moreno. Öztürk Serengil'in ecnebi olarak değerlendirmeyi düşünebileceğiniz Abidik Gubidik Twist parçası ise 10. sırada. 1 numaraya ise Tülay German'ın batılı çok sesli tarzda seslendirdiği Burçak Tarlası oturmuş durumda. 1964 yılı elbette dünyanın bugünkü halinden oldukça farklıydı ve memleketimizin dışında neler olup bittiğini öğrenmek pek de kolay değildi. 1991 yılı ise 1964'e göre dünyayla iletişimin çok daha yüksek olduğu yıllardı ama Türkiye yabancı kültürlere çok fazla ilgi duyan, kendisine ilgi duyulmasını da duyulmamasını da pek umursamayan bir ülke oldu hep. Dolayısıyla ABD'de yaşanan hip hop rüzgarına karşı Türkiye, bir rastlantı mıdır tartışılabilir, tam da o yıl kendi pop devrimini üretmişti. Yonca Evcimik'in Abonesi, İzel-Çelik-Ercan'ın Özledimi bu yılın Türkiye'ye bomba gibi düşen albümleriydi. Türkiye'deki müzik beğenisinin değişimi üzerinde bir araştırma var mıdır bilmiyoruz; ancak yukarda bahsi geçen araştırmanın İngilizce özgün metnine buradan ulaşabilirsiniz.


Wumo olarak tanınıyor eğlenceli illüstrasyonlar şeklinde bizlere hayatın acı gerçeklerini sunuyorlar. Grafik ve diyagram olarak hazırladıkları gerçekler, Facebook uygulamalarından bankanın açılış saatlerine, çamaşır makinesinin ayarlarından IKEA'nın labirentimsi yapısına, çoğunlukla batıya has sorunları tiye alıyor. Biri Yorgun Görünüyorsun Dediğinde Ne Kast Ediyor / Biraz yorgun görünüyorsun / Çok yorgun görünüyorsun / İğrenç görünüyorsun!


Bugünkü paylaşacağımız mektuplar ilgili söyleyecek fazla bir söz yok. Güney gotiği olarak tabir edilen akımın öncüsü, Amerikan ve dünya edebiyatının en önemli öykücülerinden Flannery O'Connor, oyun yazarı arkadaşı Maryat Lee'ye gönderdiği mektuba Ayn Rand'ı yererek başlıyor. Lee'nin bir önceki mektupta yazdıklarına yanıt vermekte olduğunu tahmin edebiliriz. Umarım sana Ayn Rand'ı öneren arkadaşların yoktur. Ayn Rand'ın edebiyatı, edebiyatta varılabilecek en düşük nokta. Umarım kitabı metroda yerden almış, sonra da en yakın çöp tenekesine atmışsındır. Ayn Rand'ın yanında Mickey Spillane Dostoyevski gibi kalıyor. Doksan öğrenciniz ile üç öğretmeninizin yorumları tamamen akıl dışı ve benim hedeflediklerimden alabildiğince uzak... Öğretmenler öykülere, verilen her bariz yanıtın doğru kabul edilebildiği araştırma sorularıymış gibi yaklaşmayı alışkanlık edindiyse, öğrenciler edebiyattan zevk almayı asla öğrenemeyeceklerdir. Fazla yorum yapmak kuşkusuz az yorum yapmaktan daha kötüdür ve öykü okura bir his vermiyorsa bu hissi teori sağlayamaz. Mickey Spillane... çok popüler bir polisiye yazarıydı ve hayatı boyunca 225 milyon kitap satmıştı. Washington Post'ta yayımlanan ölüm ilanına göre, uzmanlık alanı pinti ve sadist intikam öyküleriydi, çoğunlukla alkolik dedektif Mike Hammer'la bir dolu kötü adam içeriyordu. Kitaplarındaki cinsellik ve şiddet yüzünden dehşete düşen eleştirmenler eserlerini ciddiye almıyordu. Ama Ayn Rand onu savunmuştu. Spillane'in değerinin yeterince bilinmediğini beyan etmişti. The Romantic Manifesto kitabında Rand şöyle yazarak Spillane'i hiç beklenmedik kişilerle bir tutmuştu: Hugo bana bir katedrala giriyormuşum gibi hissettiriyor kendimi Dostoevski bir korkularla dolu bir odaya, güçlü bir rehberle beraber giriyormuşum gibi hissettiriyor Spillane bana parkta bir askeri bando dinliyormuşum gibi hissettiriyor Tolstoy bana, girmek istemeyeceğim, kirli bir arka bahçeyi hatırlatıyor. Tüm bunlar gösteriyor ki Ayn Rand'ın edebi zevki edebiyatından daha kaliteli değildi.


Çeşit çeşit konuda uzmanların konuşmalarıyla kimi zaman ufkumuzu açan, kimi zaman sadece zaman öldürmemizi sağlan TED, altyazılar için çok geniş bir çevirmen kadrosuna sahip. TED'in gerçekten güzel bir çeviri sistemi var: Kısa bir başvuru formu doldurarak TED'e kaydoluyor, sonra henüz çevireceğiniz dile çevrilmemiş videolardan birine talip oluyorsunuz. Talip olduğunuz videonun altyazısını belli bir müddet içinde çevirmek zorundasınız. Yine sizin gibi gönüllü bir çevirmen çevirinizin üstünden geçtikten sonra altyazı yayınlanıyor. Bu şekilde birçok farklı dilde altyazı mevcut olduğundan konuşmalara dünyanın her yerinden insan ulaşabiliyor. Deyim: Tomaten auf den Augen haben. Deyim: Die Katze im Sack kaufen. Deyim: Det ar ingen ko pa isen. Deyim: Att glida in pa en rakmacka. Deyim: Sauter du coq a l'ane. Deyim: Se regarder en chiens de faience.


Muneera Williams, tam bir hip hop müzisyeni. Güçlü ve tutkulu sesiyle ritmik konuşması duyulduğunda, dinleyiciler buna kolayca ikna oluyor. Williams, Müzik sadece eğlence değil, dostluk, sevgi ve umudun da yayılmasına yardımcı olabilir fikrinde. 34 yaşındaki Williams, şarkılarında da bu fikrini beyan ediyor. Muneera Williams ve Sukina Owen-Douglas, birlikte Poetic Pilgrimage adlı hip hop grubunu kurduklarından beri hayran kitleleri hızla büyümekte. Her ikisi de İngiltere'de doğmuş olsalar da, aileleri Afrika kökenli Karayip göçmenleri. Onları ilgi odağı yapan özelliklerinden biri de 2005 yılında büyüdükleri şehir Bristol'den Londra'ya yüksek öğrenim için gittiklerinde İslam dinini tercih etmiş olmaları. İslam'ı tercih etmelerinden bu yana da başlarını örtmeye de başlamışlar. Yine de takılar ve daha önce de kullandıkları diğer aksesuvarlarla tarzlarını devam ettirmekteler. Al Jazeera kanalındaki bir programdan sonra Tesettürlü hip hop'çular diye çağrılmalarına ise pek aldırmıyorlar. Sukina Owen-Douglas, ne kendilerini İslami sanatçı ne de müziklerini İslami rap olarak tanımlamak istiyor. Bizi türbanlarımızla gördüklerinde, insanlar elbette Müslüman olduğumuzu fark ediyorlar, bu yüzden de müziğimize İslami rap demeleri şaşırtıcı değil fikrinde Owen-Douglas. Kimin ne dediğiyle de çok ilgilenmiyorlar. Şarkı sözlerinde eski Cat Stevens yeni Yusuf İslam'ın erken dönemi gibi İslamiyet ve ilişkili kavramlar bir yer tutmuyor. Ele aldıkları konular genelde ırkçılık, eşitsizlik, Afro-Karayip göçmenlerinin İngiltere'deki kültür mirası ya da kadın hakları gibi evrensel temalardan oluşuyor. Williams ve Owen-Douglas, İslam'ı seçmeleri sonrasında bazı sorunları daha yakından gördüklerini, hayatın başka alanlarında karşılaştıkları konular sayesinde de daha fazla beslendiklerini söylüyorlar. Dahası İslam'ı seçmeleri sonrası daha fazla dikkat çektikleri, özellikle Müslümanlar arasında da bilinirliklerinin arttığı da bir gerçek. Ama ne müzikleriyle İslam propogandası yapmak ne de sadece İslam dünyasına yönelik bir müzik arayışında olduklarının altını çiziyorlar. İkili, bu konudaki sorularla çok sık karşılaştıklarını söylüyor. Bundan sıkılıyor olsalar da sabırla cevap vermeye çalışıyorlar. Caz, reggie ve elektro-soul akımlarından beslenen müziklerinin kişisel ya da kitlesel inançlara dair metinler ve motifler içermediğini tekrarlıyorlar. Elbette zaman zaman maneviyat, Tanrı sevgisi gibi konular da şarkılarda işleniyor ama polis şiddeti, toplumda kadınların uğradığı ayrımcılık ya da ırkçılık gibi diğer tüm konulardan daha ağırlıklı değil. Hip hop'un bir tartışma ortamı yaratmaktaki başarısı ikiliyi hep cezbetmiş. Bu konuda Müslümanlarla da zaman zaman karşı karşıya gelebiliyorlar. Zira ikili sahnedeyken gördüklerine ve duyduklarına tepki veren ve eleştiren Müslümanlar da oluyor. Kadınların sahneye çıkmasına topyekün karşı çıkanlar var. İslam'ın bunu yasakladığı fikrindeler. Ama bizim inançlarımız ve sanatımızı çelişki içinde değil, diye açıklıyor Owen-Douglas. İnancımız sayesinde bir teveccüh görmek istemiyoruz. Ama onu gizlemek gibi bir tavrımız da yok. Sahneye çıkmamız bazı önyargı sahiplerinin hoşuna gitmiyor. Ve bunların hatırı sayılır bir kısmı Müslüman değil. Müslüman kadınlarla ilgili bildikleri klişelere uymayan birilerini görünce şaşırıyorlar. Ama konserlerde ortalama üçüncü parçaya geldiklerinde insanların kıyafetleriyle ilgilenmemeye başladığını söylüyorlar.


Şampiyonların Kahvaltısı bir aktörün isteyebileceği en iyi senaryolardan; canlandırması müthiş keyifliydi. Umarım Vonnegut hayranları, bu zorlayıcı ve komik Amerikan klasiğini dinlerken eğlenirler çünkü ben kaydederken çok eğlendim; kitapla ilk defa tanışanların ise onu kırk yıl önce olduğu kadar taze ve güncel bulacaklarına inanıyorum. Vonnegut sevenleri asıl bekleyen güzellik, Bob Weide'ın, çalışması neredeyse otuz yıldır süren belgeseli, Unstuck in Time. Yazarın hayatını konu alan belgeselin bu yılın sonlarına doğru çıkması bekleniyor. Malkovich'in kitaptan okuduğu bir kesiti buradan dinleyebilir, perde arkasından bir sahneyi de aşağıda izleyebilirsiniz.


Türk siyasetçilerinin sanata ve müziğe ilgilerinin ziyadesiyle kısıtlı olduğu malum. Genelde seçimler yaklaşınca ortaya çıkan, berbat ses tesisatlarıyla berbat seçim şarkılarıyla sadece gürültü kirliliği yaratan minibüs-otobüsler, siyasi partilerin müzikle ilintilerini temsil eder ülkemizde. Çok sayıda besteci de, siyasi görüşlerine göre çeşitli partilere gönüllü olarak bestelerini bağışlar ve bizi eserlerine maruz bırakırlar. Bu noktada Türkiye'de geçmişin önemli ve sevilen bestelerinin kullanıldığı vaki değildir. Olabildiğince yeni yapıtlar tercih edilir. Oysa başka ülkelerde politik müziğe dair alışkanlıklar bizden farklı. ABD'de Baba Bush olarak bilinen George H. W. Bush, 1988 seçimlerinde ironik şekilde seçim kampanyasında Woody Guthrie'nin 1940 tarihli This Land Is Your Land adlı klasiğini kullanmıştı. Bill Clinton, 1992 seçim kampanyasınınm şarkısı olarak Fleetwood Mac'in Don't Stop parçasını seçmişti. İlginç seçimlerden biri Barrack Obama'nın rakibi senatör McCain'in mesaj dolu ABBA başyapıtı Take A Chance On Me olmuştu. Springsteen'in demokratlara desteği zaten bilinir, Obama'ya iki parçasını, 2008'de The Risingi ve 2012'de We Take Care of Our Ownu vermesi sürpriz değildi. Sürpriz olansa, bizdeki Cem Uzan'a denk gelen zengin ABD vatandaşı Donald Trump'ın Cumhuriyetçilerden başkan aday adayı olurken kampanyasına bir Neil Young şarkısını seçmesi. Neil Young'ın bu haberi aldığında bütün tüyleri diken diken olmuş olsa gerek, soluğu basının önünde almış. Kanada vatandaşı Young, daha önce ikinci Körfez Savaşı sırasında dönemin Cumhuriyetçi başkanı oğul Bush'a adadığı Let's Impeach the President adlı bir parça yapmıştı. Hatırladığımız kadarıyla Bush'lar bu parçayı kampanyalarında kullanmamışlardı. Hatta hiç dinlememiş bile olabilirler. Donald Trump, muhtemelen bu parçayı hatırlamadığından, Neil Young'ın hem de en bilinir parçalarından Rockin' in The Free Worldü kullanmasının ardından Young gözlerini belerterek mikrofonlara, Ona bu hakkı kim verdi bilmiyorum, ben zaten demokratlardan bağımsız aday adayı Vermont senatörü Bernie Sanders'ı destekliyorum, üstelik ben Kanadalıyım, demecini vermiş. Bu tepki üzerine Trump'ın bir danışmanı elbette Neil Young'ı ABD'deki kaçak Kanada vatandaşlarını geri göndermekle tehdit etmemiş. Ama Amerikan besteciler, yazarlar ve yayıncılar derneği üzerinden ücretiyle elde ettikleri bir telif belgesiyle kullandıklarını söylemiş. Ayrıca Onun parçasına kalmadık, bir daha da çalarsak namerdiz. Young efendi pek kaba olsa da, Trump onu yaradandan dolayı sevmeye devam edecek mealinde bir kaç gevezelik de etmeyi ihmal etmemiş. Daha önce parçalarını kullanan siyasetçilere tepki gösteren ilk müzisyen Neil Young değil. ABBA, Danimarkalı yabancı karşıtı bir partinin Mamma Mia parçasını kullanmasına delirmiş ve dava açmıştı. Springsteen, Reagan'ın Born in the USA parçasını kullanmak istemesine pek ağır cevap vermiş ve Sayın Reagan beni çok yanlış anlamış, demişti.


Sadece etrafa bakıp ilginç bir şekilde uyum sağlayabilecek ya da birleştikten sonra hoş bir tezat yaratabilecek şeyler arayıp bulmakla alakalı. Sürece gelince, sadece bir şeyler bulup en temiz açıdan fotoğraf çekmeye çalışıyorum.


Samsung, sollamalardaki riski düşürüp yol güvenliğini artırmak için kamyonlarının arkasına, kamyonun önündeki yolu gösteren kocaman bir ekran yerleştirmiş. Güvenlik artırma niyetiyle dikkat dağıtmadığı müddetçe güzel bir çözüme benziyor. İki mühendislik öğrencisinden çığır açma potansiyeli yüksek bir icat: Ses dalgalarıyla yangın söndüren tüp. 1930'da modacılara, 2000'lerde insanların ne tür giysiler giyeceklerini sormuşlar. Ortaya çıkan sonuçlar tahmin edebileceğiniz gibi gerçeklerden çok uzak epey de komik. Rahatlığın da önemli bir etken haline geleceğini öngörememişler galiba.


Geçtiğimiz yüzyılın en büyük yazarlarından Vladimir Nabokov, aynı zamanda eşi Vera'yla yaşadığı büyük aşkla da tanınıyordu. İkilinin mektuplaşmaları, geçtiğimiz yıl İngilizcede yayımlandı. Brain Pickings, 800 küsür sayfa tutan kitabı her zamanki gibi çok güzel anlatmış, birkaç tane de mektubu siteye koymuş. Biz de ikilinin aşkının başlangıcından üç örneği sizlerle paylaşmak istedik. Henry Miller'ın Anais Nin'e, Victor Hugo'nun Juliette Drouet'ye, Virginia Woolf'un Vita Sackville-West'e yazdığı mektuplarla birlikte okumanız önerilir. Evet, sana ihtiyacım var peri masalım. Çünkü bulutun gölgesini, düşüncenin melodisini konuşabileceğim bir tek sen varsın ve bugün işe giderken uzun bir ayçiçeğine baktığımda, bana tüm çekirdekleriyle gülümsediğini seninle konuşabileceğim. Yakında görüşmek üzere benim tuhaf neşem, şefkatli gecem. Ayrıca biliyorum: Sana kelimelerle hiçbir şey söyleyemem telefonda söylediğimde de her şey ters çıkıyor. Çünkü insanın seninle harikulade bir şekilde konuşması gerek, uzun süre önce yitip gitmiş insanlarla konuştuğumuz gibi... saflık, hafiflik ve manevi hassasiyet açısından... Çirkin bir küçültme eki yüzünden zedelenebilirsin çünkü sen deniz suyu gibi berraksın tatlım. Yemin ederim ve mürekkep lekesinin bununla hiçbir ilgisi yok hayatta değer verdiğim, inandığım her şey üstüne yemin ederim ki daha önce seni sevdiğim gibi hiç sevmedim... böyle şefkatle... gözlerim yaşarana dek... ve böylesine bir parlaklık hissiyle. Hayatıma, ziyarete gelir gibi girmedin... tüm nehirlerin senin yansımanı beklediği, tüm yolların senin adımlarını beklediği bir krallığa girer gibi girdin.


İnsanlar Apple saati için sıralara diziledursun, Sony e-kağıttan saat üretmiş bulunuyor. Kayışın ve saatin kullanıcının hareketlerine göre şekil ve renk değiştireceği ürünün akıllı olma iddiası yok sadece saatin kaç olduğunu gösteriyor. İncecik, temiz ve basit bir tasarıma sahip ve pilinin 60 gün gittiği söyleniyor. Saati satışa sunacak olan Japon Fashion Entertainments markası, e-kağıttan giysiler üretmeyi de planlıyor örneğin papyonlar, şapkalar ve bağcıklar.


Amerikalı gazeteci Esther Honig, makyajsız bir fotoğrafını dünyanın çeşitli ülkelerindeki Photoshop'çulara göndererek Beni güzelleştirin, diyor. Amacı, güzellik anlayışının ülkeden ülkeye nasıl değiştiğini görmek.


Washington Üniversitesi'nin Foster İşletme Fakültesi'nde yardımcı doçent olan Christopher Barnes, en yaratıcı ve en odaklı çalışmalar için ideal aralıkların sabahın erken saati ile akşamüzeri olduğunu söylüyor bunlar enerjinizin ve odaklanma gücünüzün doruk noktasına ulaştığı zamanlar. Harvard Business Review'a konuşan Barnes, öğleden sonra hissettiğiniz bitkinlikle savaşmaya çalışmak yerine zihninizin uyuştuğu anlara dikkat etmenizi söylüyor. Bu sıralarda yaratıcı çalışmalardan kaçınmanızı, onun yerine e-postlara yanıt yazmak, listeler hazırlamak gibi daha angarya işlerle ilgilenmenizi öneriyor. Barnes'ın öğüdü sadece işte değil, genel hayatta da geçerli aslında: Bedeninizin gerçeklerini kabul edin ve onunla savaşmak yerine ahenk içinde çalışmaya özen gösterin.


Perulu yazar Mario Vargas Llosa, çağımızın en önemli yazarlarından sayılıyor. Ama Nobel Edebiyat Ödülü sahibiyle ilgili gelen son haberler edebiyatına değil, aşk hayatına dair. Zira 79 yaşındaki Llosa, 50 yıllık eşini Manila'nın İncisi Isabel Preysler için terk etmiş bulunuyor. Şarkıcı Enrique Iglesias'ın annesi olan Preysler (64), İspanya'nın en meşhur femme fatale'i, güzelliği ve evlilikleri dillerden düşmeyen bir paparazi yıldızı. Peru'daki bir televizyon kanalına göre, Llosa aynı zamanda kuzeni olan eşi Patricia'ya (70), Benden bu kadar. Mutluluğun ne olduğunu şimdi anladım. Fazla vaktim kalmadı, diyerek Preysler'le birlikte olmak için ayrıldı. Acımasızlıklarıyla tanınan paparaziler şu an ikilinin ilişkisini destekliyor gibi. Aşk hikayeleri, hayallerin gerçek olabileceğini gösteriyor. İkinci şans diye bir şey vardır, acıdan sonra mutluluk gelir, hayat sizi her noktada şaşırtabilir, diye yazıyor Hola! dergisi. Acıdan sonra gelen mutluluk, Preysler'in 26 yıl evli kaldığı üçüncü eşi Miguel Boyer'in iki yıl felçli yaşadıktan sonra, sekiz ay önce ölmesine atıfta bulunuyor. Ailenin açıklamasına göre Llosa eşinden 4 Haziran'da, 50. evlilik yıldönümlerini New York'ta bir galayla kutladıktan birkaç gün sonra ayrıldı. Elbette Llosa'nın eşi ve çocukları bu duruma Hola! dergisi kadar romantik bakmıyorlar. Oğlu Gonzalo, babasını aylarca gizli bir ilişki yaşamakla, ailenin bu ilişkiden paparazi aracılığıyla haberdar olmasıyla suçluyor. Durumun en kötü yanının olayların herkesin gözü önünde yaşanması olduğunu belirten Gonzalo, annesi için, Kendini babama ve çocuklarına adamak için kariyerinden ve tutkularından vazgeçti. Şimdi o dünyası dış bir etken tarafından tamamen beklenmedik bir şekilde sarsıldı, diyor. İlişkileri yeni başlamış olsa da, Preysler ile Llosa aslında 1986'dan beri tanışıyorlar. İkili geçen ay Madrid'de gizli bir öğle yemeği yerken, yakın zamanda da açık bir Lizbon seyahatinde görüldü.


Son dönemde hafif bir yakınlaşmadan bahsedilebilse de, İran yıllarca batı dünyası tarafından şer ekseninin bir bacağı olarak görüldü. Tabii olumsuz duyguları karşılıksız sayılmazdı. İslam devrimi sonrası İran, hem batı dünyasına hem de İsrail'e dostane denemeyecek sözlerle her fırsatta meydan okudu. Oysa siyaseti bir kenara bırakacak olursak, madalyonun diğer yüzündekiler daha farklı oldu. Kadim kültürünün birikimi sayesinde İranlı film yönetmenleri, yazarlar, düşünürler batı dünyasında kucaklandılar. 2013 yılında ılımlı tavrıyla bilinen Hasan Ruhani'nin başkanlığa seçilmesi, İranlı sanatçıların ve entelektüellerinin hayatını kolaylaştırdı. Ama müzik ve müzisyenler için şartlar, batı, hatta Türkiye'yle bile karşılaştırınca heves kırıcı. Bir pop müzik topluluğunun albüm yayınlaması, bakanlık iznine bağlı olmaya devam ediyor. İran'da müzik dinlemek, dini çevreler tarafından pek hoş görülmüyor. Hatta koyu İslamcılar arasında bunun bir günah olduğu bile düşünülmekte. En büyük sorunu ise konser vermek isteyen müzisyenler yaşamakta. Bir müzik grubunun yılda 3-4 adetten fazla konser vermesi pek olası değil. İran ulemasının ve otoriter devletin pop müziğe, bilhassa da konserlere bu kadar hoşgörüsüz bakışının altında yatan neden, insanların topluca bir arada bulunduğu yerlerde müziğin etkisiyle tepkiselliklerinin artması. Bu tepkilerin kolayca devlete yöneltilebilecek olması, devletin bu yasağı ciddiyetle uygulamasına yol açıyor. Hatta bu yüzden, doğrudan bir bedensel eylem olan dans, konser alanlarında yasak. Ama dert etmeyin, gözlemciler, el çırpmanıza ses etmiyorlar. Pop müzik piyasası ve müzisyenler üzerinde İran kültür bakanlığının doğrudan bir hakimiyeti bulunuyor. Ruhani iktidarında bakanlığın politikalarında bazı yumuşama çabaları olsa da, ciddi bir baskı odağı olan ulemanın yakın ve sıkı markajı söz konusu. Bakanlığın kararlarını çoğu zaman etkilemeyi başarmaktalar; ama başaramazlarsa, işi doğrudan sanatçılar üzerinde baskı yapmaya kadar götürebiliyorlar. Her şeye rağmen pop müzikle uğraşan sanatçılar durumlarında büyük gelişme olduğunu söylüyorlar. İslam devrimini takip eden 20 yıl boyunca pop müzik tamamen yasaklanmıştı. Zaten 8 yıl süren İran-Irak savaşı boyunca halkın televizyon ve radyolarda duydukları savaşa çağrı yapan marşlar ve ölenlerin ardından yakılan ağıtlar olmuştu. Mahmut Ahmedinejad'dan önceki İran devlet başkanı Hatemi döneminde popüler müziğe yönelik baskının hafifletilmesine çalışılmış, parlementoda konu çok sert sözlerle tartışılmıştı. Konserlere saldırılar düzenlenmiş, muhafazakar medya aracılığıyla hem müzisyenler hem de politikacılar tekrar baskı altına alınmıştı. 2005 yılında başlayan Ahmedinejad döneminin ilk 6 ayında ise her şey yasaklanmış, önce neye ne kadar izin verileceği konusu tartışılmıştı. 2009 yılında Ahmedinejad'ın tekrar seçilmesinin ardından başlayan protestolar ise popüler müziğin İran'daki durumunu iyice felç etmişti. Pek çok müzisyen, Ruhani'nin başkanlığı elde edeceği seçimlere dek yeni albüm yapma ve konser düzenleme iznini alamamıştı.


Christian Boer, disleksiklerin okumasını kolaylaştırmak için bir font geliştirdi. Dyslexie adındaki bedava font, 2. İstanbul Tasarım Bienali kapsamında yer almıştı. Disleksi, dünya çapında nüfusun yaklaşık %10'unu etkileyen bir öğrenme bozukluğu. Çoğunlukla çocuklukta ortaya çıkıyor ve zihin harfleri ters çevirdiği, yamuk gördüğü vs. için daha yavaş ve yanlış okumalara sebep oluyor. Zekayla hiçbir ilgisi olmayan disleksi ne yazık ki çoğu zaman teşhis edilmediğinden tedavi görebilecek birçok çocuk yetişkin hayatlarında da okuma zorluğu yaşıyor. Kendisi de disleksik olan Boer, fontuna buna bir çözüm olarak üretmiş. Dyslexie'de harflerin altları daha şişkin, böylece okurların zihninde tepe taklak olmuyorlar. Birbirine benzeyen harfler de, okurların ayrıştırmasını kolaylaştırmak amacıyla biraz italik. Ayrıca harflerle kelimeler arasındaki boşluk daha fazla, böylece birbirlerine girmeleri de engelleniyor. Dyslexie fontunu aşağıda görebilirsiniz. Disleksikler için daha farklı font seçenekleri de burada mevcut. Bir başka tasarımcının, henüz öğrenci olan Daniel Britton'ın yeni fontu ise bu öğrenme bozukluğundan mustarip insanların yaşadıkları zorluklara dikkat çekmeyi hedefliyor. Helvetica fontundan yola çıkan Britton, her harfin yaklaşık %40'ını silmiş. Böylece geriye her harfin bir nevi iskeleti kalmış böylece basit bir metni okuyup anlamak için bile bolca zaman ve enerji sarf etmeniz gerekiyor.


Her yıl San Diego'da gerçekleşen çizgi roman fuarı Comic-Con'dan bu yıl da fragmanlar, özel videolar başka güzellikler gelmeye başladı. 2015 ve 2016'da vizyona girecek süper kahraman, bilimkurgu vb. filmlerinin ve dizilerinin fragmanlarından bir seçkiyi aşağıda bulabilirsiniz. Tüm videolar için de IMDB'ye bakabilirsiniz.


One Grand, meşhur sanatçıların ve yaratıcı insanların edebi ilham kaynaklarını paylaştığı, küratörlü bir kitapçı. One Grand, Tilda Swinton, Tom Ford, Michael Stipe, Annie Lennox, John Irving, Edmund White, Frank Rich, Ta-Nehisi Coates, Ryan McGinley, Terence McNally, Sarah Waters, Carrie Brownstein, Glenn Ligon, John Cameron Mitchell, Michael Pollan ve daha niceleri dahil olmak üzere dünyadaki en merak uyandırıcı insanların zihinlerine ayna tutuyor. Refinery 29, yaz listesinin küratörlerinden Tilda Swinton'ın seçkisini paylaşmış. Tam da Swinton'dan bekleneceği üzere, sıradışı başlıklarla dolu bu listeyi biz de beğeninize sunuyoruz. Kitapların çoğuna ne yazık ki Türkçede ulaşılamıyor; ama çevrilmiş olanlara Türk yayınevinin bağlantısını ekledik. Görselde, Sadece Aşıklar Hayatta Kalır filminden bir kare.


Bitkiniz büyüdükçe şekil değiştirip genişleyen origami saksılar, evin içini yeşillendirme projeleriyle uğraşanlar için ideal. Hem estetik hem pratik hem de üç yerine tek saksı kullanıldığı için çevre dostu! Fellini'nin klasik filmi, La Dolce Vita, Hollywood tarafından günümüze uyarlanıyor. Huffington Post'tan Erin Whitney'nin dediği gibi, birinin şu Hollywood'a haddini bildirmesi lazım. Kafa insanı mısınız, yürek insanı mı? 'Benlik' sizce kalpte midir yoksa beyinde mi? sorusuna verdiğiniz yanıt, kişiliğinizle ilgili birçok konuya ışık tutabiliyor. Ayrıntılar burada.


Yıllar geçtikçe ülke olarak daha da zor günler yaşıyoruz. Sonucu beğenilmeyince tekrarlanan seçimler, bombalı saldırılar, sokağa çıkma yasakları, her an çıktı çıkacak savaşlar, yine ölümler, ölümler... Umudun ışığı yavaş yavaş sönerken, her gün biraz daha gömüldüğümüz karanlıktan kurtulabilmek, anlamsızlıkların içinde biraz anlam bulabilmek adına kendimizi her zamanki gibi sanata veriyoruz. İşte Koltukname ekibi olarak bizi 2015'te en çok etkileyen albüm, film ve kitaplar. Joanna Newsom hem sabırlı hem de ince eleyip sık dokuyan bir müzisyen. Öyle olmasa 2010'daki Have One on Me'den beri oturup sabırla ilham gelmesini beklemezdi. Bu kadar özenip bezenince de, yeni albüm Divers tıpkı öncekiler gibi yine kulak vermek zorunda kaldığımız bir kayıt olmuş. Newsom'ın önceki albümlerini bilenler, benzersiz bir vokale sahip olduğunu hatırlayacaklardır. 2009'da ses tellerinden geçirdiği bir rahatsızlık zaman zaman çocukça olmakla eleştirilen vokalini bir parça değiştirmiş durumda fakat müziğinin atmosferi sabit: Sanki Grimm kardeşler Newsom'a masallarına fon müziği ısmarlamışlar gibi. Albümün çıkış parçası Sapokanikan Manhattan adasındaki eski bir yerleşimin adı tipik bir Joanna Newsom parçası. Ramses'ten Amerikan yerlilerine kadar sayısız göndermeler ve değinmelerle yüklü. Klibi, Newsom'ın son filminde rol aldığı Paul Thomas Anderson tarafından çekilmiş ve tek başına albüm hakkında fikir vermeye yetecek bir örnek: karmaşık, tahmin edilmez, büyüleyici. Kasvetli bir günde camdan dışarı bakıp hayaller kurarken, size eşlik edecek daha iyi bir müzik bulmanız imkansız. Güncel müziğin sıkıcılaştığını düşünenlerden misiniz? Dinlediğiniz kayıtlar sizi heyecanlandırmıyor, ilk defa dinlediğiniz albümleri bir daha döndürdüğünüz nadir mi oluyor? İşte ilacınız burda. Kamasi Washington, tam 172 dakika, yani nerdeyse 3 saat boyunca sizi ordan oraya savurmak üzere bekliyor. Caz sevmiyor olabilirsiniz, bir müziği sevmeniz için basit melodilere ihtiyaç duyuyor olabilirsiniz, yine de bu genç virtüöze bir şans verirseniz, pişman olmayacaksınız. Washington, müzik türleri arasında dolaşırken ve serbestçe geçişler yaparken, adeta türlerin tanımını da genişletiyor ve hemen hiç sıkıcılaşmıyor. Bazen orkestranın, bazen koronun katkılarıyla. Bir parça içinde bile farklı albümler dinlediğinizi düşünmek mümkün. Bir de birinci diskte ikinci sırada Askim adlı bir parça bulunuyor. Bu isim Türkçe mi ve öyleyse nerden geliyor bunu öğrenmek mümkün olmadı; fakat bu parçayla ilgili asıl dikkat çekici nokta, Stephen Thundercat Bruner tarafından çalınan nefis bas. The Epic, 2015 yılının şüphesiz en iyi albümlerinden biri. Muhteşem ilk albümler listesine eklenmesi gereken yeni bir eserle karşı karşıya olduğumuz aşikar. Bir an önce kanlı canlı da izleyebilmeyi umuyoruz. 2000'lerin başında Enjoy Your Rabbit'le dikkatleri toplayan genç ve zarif bir müzisyendi Detroit'li Sufjan. Listelerin tepesine oturan çok satan albümlerin değil basit, duygusal ve çarpıcı parçaların adamıydı. Onu dinlerken anların kıymeti anlaşılırdı. Bir önceki albümü Age of Adz'le elektronik denemelere girişmiş olsa da, o, zarif ve narin sesiyle söylediği besteleriyle hatırlandı hep. 2012'de kaybettiği ve kendisini küçük yaşta terk etmiş annesinin anısına yaptığı Carrie & Lowell, kendi standardına döndüğü, kişisel ve duygusal bir albüm. Eğer sözlere dikkat veriyorsanız, yer yer ruhunuza bir kement attığını ve sıkıca çektiğini düşünebilirsiniz. Ama hisli vokale eşlik eden minimalist enstrümanlardan oluşan müzik, çılgın dünyamızda herkesin ihtiyacı olan bir dinginliği yanında getiriyor. Yalın ve sakin zamanlarınıza yaraşacak bir müzik ihtiyacınız varsa Carrie & Lowell biçilmiş kaftan. Yok enerjinizi fışkırtacak yer arıyorsanız, elinizi bile sürmeyin. Tame Impala adını duymadıysanız geç kalmadan kendileriyle tanışmalısınız. Avustralya'dan çıkma esas oğlan Kevin Parker'ın çekip çevirdiği bu projenin geçmişi pek parlaktı. Ancak 2015 mahsülü Currents, Tame Impala'nın belki de adını en çok duyuracak albümü olacak gibi duruyor. Bu müzik neye benziyor diye soracak olursanız, modern psychedelic en kestirme tarif olur. Parker, basit ama insanı içine çeken riff'leri yazmakta maharetli bir gitarist. Ama sadece bununla yetinmiyor. Albümün prodüktörlüğünü, şarkıların beste ve düzenlemelerini, vokalleri, kısaca bir albüm yapmak için gerekli hemen tüm işlevleri yerine getiriyor. Üstelik farklı müzik türleri arasında da serbestçe dolaşarak. Bu yüzden Tame Impala dinlerken sıkılmak diye bir durum söz konusu bile olmuyor. Eğer bu kadar övgüden sonra merakınız celb edildiyse, malum ortamlardan albümü dinlemenize Kevin Parker'ın bir itirazı yok, haberiniz olsun.


Yıllar geçtikçe ülke olarak daha da zor günler yaşıyoruz. Sonucu beğenilmeyince tekrarlanan seçimler, bombalı saldırılar, sokağa çıkma yasakları, her an çıktı çıkacak savaşlar, yine ölümler, ölümler... Umudun ışığı yavaş yavaş sönerken, her gün biraz daha gömüldüğümüz karanlıktan kurtulabilmek, anlamsızlıkların içinde biraz anlam bulabilmek adına kendimizi her zamanki gibi sanata veriyoruz. İşte Koltukname ekibi olarak bizi 2015'te en çok etkileyen albüm, film ve kitaplar. Gişe Memuru'yla tanıdığımız Tolga Karaçelik'in yazıp yönettiği Sarmaşık, izledikten sonra etkisinden kolay kolay çıkamayacağınız, müziğinden sahnelerine, karakterlerinden olay döngüsüne kendinizi ara ara düşünürken yakalayacağınız bir film. Bir armatörün iflas etmesi üzerine gemi Mısır açıklarında demir alır. Yasalara göre mürettebattan 6 kişi gemide kalmak zorundadır. Armatör gemiyi sattığında maaşlarını ilk alacak kişiler olma ümidiyle kalanlar arasında anlaşmazlıklar giderek artar, gerilimin dozu yükselir. Film Altın Portakal'da topladığı ödüllerin yanı sıra konuşmaların sansürlenmesi ve para ödülünün verilmemesiyle gündeme geldi. Ama bizce başta Nadir Sarıbacak olmak üzere tüm ekibin tüyler ürpertici oyunculuğu, Cem Karaca'nın çarpıcı sesi, günümüzün toplumsal ve siyasi atmosferine göndermeleriyle yılın en iyi filmi olan Sarmaşık'ı haberlere fazla takılmadan izlemelisiniz. Sinema sanatının ne kadar güzel olduğunu hatırlayacaksınız. Eskiden oynadığı süper kahraman rolünün gölgesinde kalmış bir oyuncunun hikayesini anlatıyor Birdman. Unutulduğu, artık kimse için bir anlam ifade etmediği gerçeğiyle yüzleşmeye çalışan kahramanımız, Broadway'de edebi bir oyunda başrolle eleştirmenlerin gönlünü fethetmeyi planlıyor. Ama bir yandan kızı, bir yandan eski eşi, bir yandan sevgilisi, bir yandan tüm dikkatleri üstüne toplayan yardımcı oyuncu derken, üstüne altından kalkamayacağı kadar ağır bir yük biniyor. Birdman hakikaten de sadece Batman'le anılan başrolündeki Michael Keaton'ın bir Oscar adaylığıyla sahne ışıklarına dönmesini sağladı. Keaton büyüleyici, Edward Norton'sa ne kadar iyi bir oyuncu olduğunu hatırlatıyor seyircilere. Yine de bize göre filmin etkileyici yanı Inarritu'nun dar alanlarda yaptığı uzun çekimler. Söz konusu Broadway oyununun Raymond Carver'dan olması da edebiyat severlerin hoşuna gidebilir. Mahşer günü sonrasına benzeyen distopik bir dünyadayız. Bir kadın, genç kızları damızlık misali haremine hapseden ve hayatta kalabilmek için kan transferine ihtiyaç duyan askerler yaratan zorba lidere başkaldırarak doğduğu topraklara doğru yola koyulur. Elbette Max'in yardımıyla. Az diyalog, bol aksiyon ve Mad Max'in vazgeçilmezi, hız. Hepsine bir de etkileyici müzik eklenince, Mad Max: Fury Road tam bir fırtınaya dönüşüyor seyircide tekrar tekrar maruz kalma arzusu uyandıran bir fırtınaya. Citizenfour, NSA'in gizli belgelerini ifşa ederek küresel bir sansasyon yaratan Edward Snowden'ın, hikayeyi ilk yayımlayan gazetecilerle Hong Kong'da buluşmasını ve olayların nasıl geliştiğini konu alan bir belgesel. Böyle büyük bir olayı siyasetçilerin ya da farklı medya kuruluşlarının yorumları ve önyargıları olmadan izleyebilmek, ne büyük bir gizlilik ve paranoya içinde yürütüldüğüne tanık olmak, ayrıca tüm ülkelerin öcüymüş gibi peşinde koştuğu adamın sadece idealist bir genç olduğunu görmek gerçekten etkileyici. Kısa kısa filmlerden oluşan Relatos Salvajes'in temelinde intikam ve vahşet yatıyor. Birbirini aldatan eşler, yolda birbirine küfreden şoförler, belediyeye kafa tutan bir patlayıcı uzmanı, babasının katiliyle yıllar sonra karşılaşan kız... Hepsi de akla hayale sığmayacak yollarla intikam peşinde. Yönetmen Szifron bu vahşeti büyük bir incelikle işliyor. İnsanın en habis, en iğrenç, en çıkarcı yönlerini seyirciye kahkahalar attırarak anlatmak her baba yiğidin harcı değil. Bir yandan da neye uğradığınızı şaşırıyor, nasıl tepki vereceğinizi bilemiyorsunuz. Arjantin yapımı bu filmi izlerken bazı toplumsal meselelerin Türkiye'dekine ne kadar benzediğini görmek de ayrıca şaşırtıcı. Southpaw klasik bir spor filmi sayılabilir. Kariyerinin doruğundaki boksör eşini kaybedince çöküyor, sonra sıfırdan başlayarak yeniden yükseliyor. Unutulmuş ama usta bir antrenörle sıkı bir antremana başlayıp devletin elinden aldığı kızına kavuşabilmek için son bir boks karşılaşmasına çıkıyor. Belki klişe bir hikaye; ama yönetmen Antoine Fuqua'nın elinde samimi ve duygu yüklü bir filme dönüşmüş. Hip hop hayranlarının film müziklerinden hoşlanacağını da not edelim. Janr sevenlerin kaçırmaması gereken bir film. Yeni Star Wars'u henüz seyredemedik. Ama yılın, hatta son yılların en büyük sinema olayını buraya not düşmeden geçemezdik. J. J. Abrams'ın yönettiği Star Wars: The Force Awakens, genel olarak olumlu tepkilerle karşılaşmışa benziyor. Biz de yeni yılın ilk günlerinde heyecanla izleyeceğiz.


Yıllar geçtikçe ülke olarak daha da zor günler yaşıyoruz. Sonucu beğenilmeyince tekrarlanan seçimler, bombalı saldırılar, sokağa çıkma yasakları, her an çıktı çıkacak savaşlar, yine ölümler, ölümler... Umudun ışığı yavaş yavaş sönerken, her gün biraz daha gömüldüğümüz karanlıktan kurtulabilmek, anlamsızlıkların içinde biraz anlam bulabilmek adına kendimizi her zamanki gibi sanata veriyoruz. İşte Koltukname ekibi olarak bizi 2015'te en çok etkileyen albüm, film ve kitaplar. 20. yüzyılın en önemli İngiliz yazarlarından biri ve belki de en komik yazarı olan Evelyn Waugh, uzun bir aradan sonra bu sene Türkçe okurlarıyla buluştu. Yazarın en çok bilinen romanı, Brideshead Revisited yıllar önce yayımlanmış ama uzun zamandır tükenmişti. İngiliz bir centilmenin karısıyla çalkantılı ilişkisini ve servetini yavaş yavaş yitirmesini konu alan Bir Avuç Toz, Waugh'nun satirik ilk dönem eserleri ile İkinci Dünya Savaşı sonrası daha ağır edebiyatı arasında bir geçiş romanı olarak değerlendirilebilir. Tam da bu yüzden, biz Brideshead Revisited'den ziyade Bir Avuç Tozu yazarın başyapıtı olarak görüyoruz. Waugh'yla henüz tanışma fırsatı yakalayamamış okurlar için Roza Hakmen'in çevirisi harika bir fırsat. Hayatını edebiyata adamış usta bir yazardan, Türk romancılığına ayna niyetine bir kılavuz. Selim İleri yazılarında, söyleşilerinde, programlarında, her fırsatta Türkçe edebiyatı savunmuş, önemli yazarlarımızın önemli eserlerinin daha geniş bir kitle tarafından okunabilmesi için büyük çaba harcamıştır. Edebiyatımızda Sevdiğim Romanlar Kılavuzu'nda da, adından anlaşılabileceği üzere, 1874-1980 arası yayımlanmış romanlardan sevdiklerini son derece öznel bir şekilde derliyor. Kimi zaman sadece bir paragrafla anlatıyor kitabı seçme nedenini, kimi zaman uzun alıntılar paylaşıyor. Hem baştan sona okunabilecek hem de ara ara karıştırılabilecek nitelikte, harikulade bir kılavuz. Lemis Yayınları'ndan çıkan Az Yeterlidir ilk bakışta sanki mimarlık içi bir tartışma gibi dursa da, aslında 21. yüzyılda yaşam nasıl yaşanabilir üzerine çok sıkı ama sade ve zevkli bir okuma. Az çoktur, artık defter kapaklarında bile gördüğümüz, carpe diem kadar sık rastladığımız bir motto oldu. İşte bununla hesaplaşan Aureli, az azdır, diyor, romantize etmeye gerek yok. Rejimler ekonomik krizlerin ve kemer sıkma politikalarının insanları sokağa çıkarmasına değil de evlerinde yemek pişirmeye ve tekrar sökük çorapları dikmelerine sebep olmasını tercih ediyorlar. Ama aynı rejimler aynı insanların bir yandan da gerektiğinde şahane bir tasarım obje vs. için kredi kartına taksit yaptırmayı unutmamalarını da istiyor. Bu çelişkiyi açıklayan Aureli, yoluna az yeterlidir diye devam ediyor. Az bu tüketim toplumunun dışına çıkabilme umudu için bir başlangıçtır ama ancak bir başlangıçtır. Yeni kurallarla yeni bir yaşam kurmak gerek. 20. yüzyıl İtalyan edebiyatının önemli isimlerinden Giorgio Bassani, bildiğimiz kadarıyla Türkçe okurlarıyla ilk defa buluşuyor. Buna vesile olan, savaş sonrası İtalyan edebiyatının başyapıtlarından sayılan Finzi-Contini'lerin Bahçesi. Finzi-Contini'lerin Bahçesi, 1938 yılında, Irk Yasaları'nın çıkarıldığı karanlık dönemde zengin bir ailenin kızına tutulan orta sınıf bir iyi aile çocuğunun hikayesini anlatmakta. Bassani, romanın geçtiği Ferrera şehrini, farklı yaşamları, karakterleri ve olayları büyük bir incelikle işliyor. Öyle ki kitap özellikle başlangıcında Proust'un ölümsüz yazınını anımsatıyor. Bassani gerçekten de Finzi-Contini'lerin Bahçesi'yle kendi kayıp zamanının izini sürüyor. Açıklamalı Notlarıyla Sherlock Holmes'un birinci cildine 2013 listemizde İnsana kitapları sevdiren kitap olarak yer vermiştik. Dizinin ikinci cildi de aynı hissi yaşatmayı sürdürüyor. Sherlock Holmes'un Dönüşü, Son Vaka ve Sherlock Holmes'un Vaka Kitabı'nı içeren bu ciltle birlikte Sherlock Holmes'un öykü külliyatı tamamlanmış oluyor. Ünlü dedektifin maceralarının Strand Magazine'de yayımlanan ilk halini temel alan dizi, Leslie S. Klinger'ın notları ve özgün çizimlerle özenli bir çalışma. Hem ayrı ayrı hem de birlikte çok güzel bir hediye olacağını da not düşelim. Umarız Holmes romanlarını içeren üçüncü ve son cilt de tez vakitte yayımlanır. Fil, Amerikan öykücülüğünün bayrağını John Cheever'dan devralmış sayılan Raymond Carver'ın son kitabı. Daha doğrusu yazarın son öykülerini, yani ustalık eserlerini içeriyor. Daha önceki kitaplarında da olduğu gibi, kadın erkek ilişkilerinde yalnız kalan, birbirine yabancılaşan insanları anlatıyor Carver Fil'de. Anlatıcılar eski eşlerinin, yeni eşlerinin, sevgililerinin, annelerinin, kısacası hayatlarındaki kadınların talepleriyle, şikayetleriyle başa çıkmaya çalışan erkekler. Ama son öykü, bambaşka bir öykü. Canım diye anılan, tüm öykücülerin benzetildiği, Twitter'daki bütün özlü sözlerin atfedildiği Anton Çehov'un son günlerini anlatıyor Ayak İşi. Yine ilişkiler üzerinden gidiyor, Çehov'un eşi Olga Knipper'la son anlarını, Knipper'ın Çehov'un ölümünden sonraki yalnızlığını ele alıyor Carver. Çehov severlere bu son öyküyü, öykü severlere de bir ustanın bu son kitabını muhakkak okumalarını öneriyoruz.


5 Ocak 2012'de kurduğumuz Koltukname, bugün 4 yaşına girdi. 2015 yılında ne yazık ki istediğimiz kadar haber paylaşamadık, sizlerden fazla uzak kaldık. Yine de 2016'ya gelenekleri sürdüren bir başlangıç yapmak adına yıl sonunda bizi en çok etkileyen albüm, film ve kitapları paylaştık. Şimdi de iki senedir yaptığımız doğum günü çekilişini sürdürüyoruz. Çekiliş her zamanki gibi geçtiğimiz yıl bizi en çok etkileyen kitaplar listesinden yapılacak. Bu yazının altına 14 Ocak Perşembe gününe kadar yorum bırakan okurlarımızdan birine, aşağıdaki kitaplardan istediğini bir tanesini yollayacağız. Kitapları seçerken yardımcı olması için listemize göz atabilirsiniz.


28 Şubat Pazar akşamı Chris Rock'ın sunacağı 88. Akademi Ödülleri'nin adayları açıklandı. Listeye 12 adaylıkla The Revenant hakim. Ardından da 10 adaylıkla, bizim de 2015'in en iyi filmleri listemizde yer verdiğimiz Mad Max: Fury Road geliyor. Carol'ın En İyi Film dalında aday olmaması, Room'un yönetmeni Lenny Abrahamson'ınsa En İyi Yönetmen'e aday gösterilmesi yılın sürprizlerinden. Tüm aday listesini aşağıda görebilirsiniz. Bakalım Leo sonunda Oscar'ı kapabilecek mi!


Yeni yılın ilk üzücü sanat haberlerinden biri, David Bowie'nin ölümü oldu. Yaşamı ve sanatıyla birçok insanı etkilemiş olan Bowie'nin ardından onu uzaktan yakından tanıyan herkes sanatçı hakkında anılarını kaleme alıyor, böyle durumlarda hep karşılaştığımız üzere internet Bowie'ye dair bilgiler, fotoğraflar ve listelerle dolup taşıyor. Bowie kitaplar ve birinci baskılar konusunda açgözlülüğünün farkındaydı ve bu duruma espirili bir şekilde yaklaşırdı. Edebiyat sevgisinin anne babasından geçtiğini söylerdi. Hayatının dönüm noktalarından biri Allen Ginsberg ve Jack Kerouac okumasıydı; 15 yaşında Yolda'yı okumanın aydınlatıcı bir an olduğunu, onu Bromley'den çıkmaya teşvik ettiğini söylemişti. Bowie 1976'da Dünyaya Düşen Adam'ın çekimi için Meksika'ya giderken yanında 400 tane kitap götürdü. 1997'de Mr Showbiz'e, Onları New York'ta bırakmaya çok korkuyordum çünkü tekinsiz insanlarla takılıyordum ve kitaplarımı yürütmelerini istemiyordum, dedi. Böylece turneye çıktığında yanında seyyar bir kütüphane taşımaya başladı; Dolaplarım vardı, seyyar bir kütüphaneydi, hoparlörlerin konulduğu kutulara benziyorlardı... o dönem sayesinde olağanüstü bir kitap koleksiyonum var, dedi Bowie.


Modern pop müzik tarihinin neredeyse tamamında önemli bir aktör olarak var olan David Bowie geçtiğimiz günlerde hayatını kaybetti. Bowie bir süredir kanserle mücade etmekteydi ve geçtiğimiz 2015 yılının Kasım ayında kurtuluşunun olmadığını öğrenmişti. Bilmediği ise ölümün ne kadar yakın olduğuydu. Eğer bilseydi, ölümünden birkaç gün önce 1969'dan beri sıkça birlikte çalıştığı dostu ve yapımcısı Tony Visconti'yi arayıp beş yeni şarkı yazdığını ve bunları kaydetmek için stüdyo ayarlamasını söylemezdi. Her şeye rağmen ölümünü de yaşamı gibi bir sanat eserine çevirmeyi başardı. Oysa nasılda ölümsüz görünüyordu Bowie. Birden fazla kariyere yetecek kadar malzeme çıkarmıştı sanat hayatında, hem de hiç eskimemişti. Çünkü hep değişkendi Bowie. Londralı mı, Berlinli mi yoksa New Yorklu mu olduğu sorusuna kendi bile yanıt veremiyordu. Krautrock, glam, soul ya da caz, hepsi onun estetik anlayışında bir yer bulabiliyordu. Buradan nereye gideceğimi bilmem ama emin olun sıkıcı bir yer değil, diyerek bu yolculuklarını tarif etmişti bir keresinde. 60'ların ikinci yarısı pek çok efsanevi müzisyen ve grubun ortaya çıktığı dönem olmuştu. Bowie de kariyerine önceleri radyoda ve küçük barlarda bu yıllarda başlamıştı. Sovyetler ve Amerika Birleşik Devletleri arasındaki uzay yarışının kızıştığı yıllardı. Uzay kavramı dünyanın gündeminde belirleyiciydi. Uzayda kaybolan Binbaşı Tom adlı bir astronotun hikayesini anlatan Space Oddity, BBC tarafından 1969 yılındaki aya iniş canlı yayınında da kullanılmış ve büyük bir hit olmuştu. Uzay, gündemden bağımsız şekilde Bowie'nin sevdiği temalardan biri olarak kalacak, Bowie özellikle 70'li yıllarda uzayın ekmeğini çok yiyecekti. The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars adlı albüm, Bowie'nin kült bir karaktere dönüşmesinde kırılma noktasıydı. 1972 doğumlu Ziggy, kendi alter egosunun bir dışavurumuydu ve kendi eliyle yok ediliyordu. Ziggy'nin kınalı kuzu misali saçları ve göz kapakları, bu androjen karakterin alameti farikaları olmuştu. Ziggy, Bowie'nin dinleyici ve izleyicilere göstereceği yüzlerden sadece biriydi. Öyle de oldu. Bowie sürekli çizgisini de kulvarını da değiştirdi. Müzikte durgunluk yaşadığında sinemaya devam etti. Bir müzik türü onu ileriye taşımadığında başka bir türe geçti. Hiç durmadan değişmeye, dönüşmeye, kendinden envai çeşit şekilde bahsettiremeye devam etti. 2006'da son sahne performansını verdikten sonra pek ortalarda görünmemesi bile herkesin ondan bahsetmesi için bahane olmuştu. Bugün bize veda ettiği ve ölümünden bir hafta önce yayınlanan Blackstar albümü gibi. 8 Ocak 1947'de Brixton'da David Robert Jones olarak başlayan hayatı 11 Ocak 2016'da David Bowie olarak sonlanırken, bu büyük müzisyen, ardında 60'lara, 70'lere, 80'lere, 90'lara, 2000'lere tarihlenen sayısız albüm bıraktı. Ürettikleri beğenildi ya da eleştirildi; ama o her zaman sıradışı, özel bir yıldız oldu; biraz ukala, biraz erişilmez fakat hep büyük kalmayı başardı. Onun sihri, bir Bowie eseri dinlediğinizi/izlediğinizi bilmeseniz de, onun elinden çıkma olduğunu hemen anlamanızda gizliydi.


Tek kaşıyla gönüllerde taht kuran Frida Kahlo 20. yüzyılın nevi şahsına münhasır sanatçılarından. Gençken geçirdiği bir otobüs kazasından sonra korselere mahkum kalması ve acılar içinde yatağa mıhlanması, Diego Rivera'yla karşılıklı sadakatsizliklerle dolu ilişkisi ve elbette rengarenk giysileri... Çalkantılı hayatı özellikle de popüler kültürde sanatının önüne geçebiliyor belki ama hepsi de sanatını besleyen ve Kahlo'yu Kahlo yapan özellikler. Kahlo ile Rivera, Coyoacan'da, Mavi Ev adını verdikleri evde yaşıyorlardı. Burada aslında yatak odasından stüdyolarına, tüm yaşam alanları iki ayrı binadaydı ve arada köprülü bir geçiş bulunuyordu. Kahlo'nun 1954'te, 47 yaşındaki ölümünden sonra Rivera sanatçının tüm eşyalarını bu Mavi Ev'in banyosuna kilitleyip kendi ölümünden 15 yıl sonraya kadar orada kalmasını buyurmuştu. Sözkonusu oda 2004 yılına kadar kapalı kaldı ama Kahlo'nun meşhur yatağını, ilaçlarını, giysilerini; Rivera'nın stüdyosu, resim gereçlerini görebileceğiniz Mavi Ev artık müze olarak gezilebiliyor.


Haftaya edebiyat dünyasından kayıplarla dolu bir başlangıç yaptık. Can Dündar ve Erdem Gül'ün tahliyesine sevindik. İşimizi robotlara kaptırma ihtimalimizin düşük olduğunu görünce rahatladık. İngiliz bir kadının, uzun süreli sevgilisinin erkek kılığına girmiş en yakın arkadaşı olduğunu idrak edemediğini duyunca mavi ekran verdik. Prince'in Creep cover'ını, Lorde'nin Bowie anmasını ve Bowie'nin Freddie Mercury anmasını dinledik. Umberto Eco'nun kitaplarını ve! f İstanbul'da Yolun Sonu, Açlık, Quincy'de Mevsimler: John Berger'ın Dört Portresi ve Yeniden Başla'yı izledik. Can Dündar'ın cumhurbaşkanına açık mektubunu, Evelyn Waugh'nun en çok okunan kadın yazarlardan biri olduğunu ve Hanif Kureishi'nin kapalı sistemleri sevmediğini okuduk.


Evet, ırkçılık tartışmalarının damgasını vurduğu bir Oscar yarışının daha sonuna geldik. Tüm oyuncu kategorilerinde iki yıldır üst üste sadece beyazların aday olduğu Oscar'ların tartışmaya yol açmazı kaçınılmazdı. Sunucu Chris Rock, açılış monoloğunda bu duruma bolca giydirdi demek yerinde olacaktır herhalde.


Streaming hizmetleriyle sunulan müzik seçkilerinin genişliği artık herkesin müzik dinleme alışkanlıklarını değiştirdi. Bu hizmete elinizdeki telefon kılığındaki el bilgisayarlarıyla erişmenin kolaylığı da cabası. Hiç para ödemeden aldığınız hizmet bile gayet tatmin ediciyken, pek de büyük sayılmayacak bir ücret ödeyerek, neredeyse hayallerin ötesinde bir müzik arşivine gönlünüzce erişim elde ediyorsunuz. Peki müzisyenlerin bu işten kazancı nedir diye soracak olursanız, işte o kısım biraz ilginç. Örneğin Spotify'a göz atacak olursak, ücretli hizmeti üzerinden çalınan bir şarkının hak sahiplerine ödediği ücret 0,68 sent, yani bugünkü kurdan düşünecek olursak, aşağı yukarı 2 kuruş. Ücretsiz hizmeti üzerinden ödenen ücret ise çok daha az, 0,14 sent, yani 0,40 kuruş. Ücretli kullanıcılar, toplam kullanıcıların %20'sini oluşturuyor. Ortalama ödenen parça başı ücret 0,275 sent. Bu da kabaca 0,60 kuruş yapmakta. Spotify'ın rakiplerinden Tidal ise parça başına 1,2 sent ödemekte. Yani Spotify'ın nerdeyse 4 katı. Ama kullanıcı sayısı oldukça düşük. Bu parayı cebine atanın müzisyenler olduğunu düşünüyorsanız, işte orda yanılıyorsunuz. Her müzisyenin bağlı olduğu plak şirketiyle anlaşması farklı. Ama genel olarak müziği üreten müzisyenlere kalan para %15 civarında. Bu oran, parçayı tamamen kendileri yazıp düzenledilerse %23'e kadar çıkabiliyor. Yani Spotify üzerinden her Like a Virgin, Madonna'ya yaklaşık 0,10 kuruş kazandırmakta. Esnaf lokantasında 15 TL'ye bir bir öğlen yemeği yemek için gerekli olan dinleyici sayısı 15.000 diye düşünebiliriz. 10 Kasım 2014'te yayınlanan Mark Ronson'ın Uptown Funk parçası 337.496.543 kez dinlenmiş ve 928.115 dolar şirkete, 139.217 dolar ise sanatçıya bırakmış. Bunların dünya çapında çok dinlenen parçalar olduğunu düşünecek olursanız, genel olarak müzisyenlerin bu işten, şirketlere göre çok da büyük kazançlar elde etmediği ortaya çıkıyor. Yine de onlar için çok üzülmeye gerek yok. Bu paralar sadece Spotify'dan gelen paralar, üstelik tek bir parça için. Asıl kazancı elde eden müzik şirketleri ise yine işin kaymağını yemekteler.


En son Marslı'da büyük bir kurtarma operasyonuyla dünyaya geri getirilen Matt Damon, görünüşe göre birçok filmde, bir yerden kurtarılması gereken karakterler canlandırmış. Quora kullanıcısı Kynan Eng'in yaptığı hesaplamaya göre, Matt Damon'ı kurtarmanın toplam maliyeti, 900 milyar dolar!


Haftaya Leo'nun nihayet Oscar'a kavuşmasına sevinerek başladık. Baloncuk patlatmanın neden bu kadar tatmin edici olduğunu öğrendik. Plüton'un atmosferinde yoğun miktarda halüsinojenik madde keşfedildiği haberine ne tepki vereceğimizi bilemedik. Türkiye'de yılda 1 milyon kişi başına yayımlanan kitap sayısının Avrupa'daki en düşük iki rakamdan biri olmasına şaşırmadık. Mercury'yle Bowie'nin Under Pressureının bambaşka bir versiyonunu ve David Foster Wallace'ın Bu Su konuşmasını dinledik. Yeni Hayalet Avcıları'nın fragmanını, Scott Kelly'nin 340 günlük bir görevden sonra uzaydan dönmesini ve Selahattin Özpalabıyıklar'ın editörlük üzerine güzel söyleşisini izledik. K24'teki yeni dosya konusu Nesne Olarak Kitap ve Kitap Kapağı Tasarımını ve Selim İleri'nin Edebiyatımızda Sevdiğim Romanlar Kılavuzu vesilesiyle verdiği söyleşiyi okuduk.


Bir kadın hangi kültürden etkiler taşırsa taşısın, vahşi ve kadın sözcüklerini sezgiler yoluyla anlar. Kadınlar bu sözcükleri işittiklerinde zihinlerinde çok ama çok eski bir anı canlanır ve yaşama geri döner. Bu anı, vahşi kadınsılıkla aramızdaki mutlak, inkar edilemez ve değiştirilemez akrabalığımıza ilişkindir; ihmalden ötürü hayalete dönüşmüş, aşırı evcilleştirme nedeniyle mezara gömülmüş, içinde yaşanılan kültür tarafından yasadışı ilan edilmiş ya da artık hiç anlaşılmayan bir ilişki olabilir bu. Kadının adlarını unutmuş olabiliriz, bize seslendiğinde yanıt vermeyebiliriz, ama onu iliklerimizden tanır ve özleriz; onun bize, bizim de ona ait olduğumuzu biliriz. Biz bu köklü, temel ve ilksel ilişkiye doğduk ve özümüz de buna dayanmaktadır. Vahşi Kadın arketipi, birincil önemi olan anaerkil varlığın kılıfı işlevini görür. Sezgi düzeyinde de olsa, onu yaşadığımız anlar vardır ve bu anların devam etmemesi bizi deli eder. Bazı kadınlar için vahşi olanın bu hayat verici tadı gebelik sırasında, çocuklarını emzirirken ve büyütürken onlarda görülen değişim mucizesi sırasında, sevilen bir bahçenin müdavimi olmak gibi bir aşk ilişkisinin müdavimi olduklarında çıkagelir. Kadınlar onu yitirip tekrar buldular mı, ne pahasına olursa olsun korumaya uğraşırlar. Tekrar ele geçirince onu korumak için çok çetin savaşlara girerler, çünkü onunla birlikte yaratıcı hayatları çiçek açar; ilişkileri anlam, derinlik ve sağlık kazanır; cinsellik, yaratıcılık, iş ve oyun döngüleri yeniden kurulur; artık başkalarının yıkıcılıklarına hedef olmazlar; doğanın büyüyüp serpilme yasaları nezdinde eşit haklara sahiptirler. Artık gün-sonu-yorgunluklarının sebebi çok küçük bir zihinsel alanda, iş ya da insan ilişkilerinde kısılıp kalmaları değil, doyurucu çalışma ve çabalardır. Sezgisel olarak çevrelerinde ölümün ve yaşamın ne zaman gerçekleşmesi gerektiğini bilirler; nasıl çekip gidileceğini bilirler; nasıl kalınacağını da. Clarissa Pinkola Estes, Kurtlarla Koşan Kadınlar, çev. Hakan Atalay, Ayrıntı Yayınları.


Devletlerin birbirleriyle çıkarlarına göre kol kola olması ya da itiş kakışa girmesi, nadir bir durum sayılmaz. Malumunuz bu aralar pek çok başka ülkeyle olduğu gibi, Rusya'yla da ilişki durumumuz karışık. Varsın siyasetçiler birbirlerine diş bilesin, konu sanat olunca akan sular duruyor. Nitekim bahsetmek istediğimiz sanatçı da 1931 Gürcistan doğumlu Ermeni müzisyen Mikael Tariverdiev. Bu ismi duymamış olabilirsiniz, zaten Rusya dışında kendisini tanıyan da çok az. Bizim haberdar olmamız ise, The Real Tuesday Weld adlı İngiliz müzik grubunun solisti Stephen Coates sayesinde. Coates, Sovyetler Birliği ve Soğuk Savaş konularına kafayı fena takmış bir sanatçı ve bu konularda yerinde araştırmalar yapmak için de sıklıkla Rusya'ya gitmekte. Birkaç yıl önce Moskova'da bir kafede oturup usul usul yağan karı seyretmekte olan Coates, arka planda çalan harika müziği fark eder. Servis yapan garsona kim olduğunu sorduğunda, Ah, eski günlerin şarkıları yanıtını alır. Çalan albüm, 1964 tarihli Do svidaniya, malchiki adlı filmin müzikleridir. Stephen Coates'in Mikael Tariverdiev ismiyle tanışması işte böyle olur ve bu depresif, zarif ve çarpıcı müziğin peşine düşüp Moskova'nın altını üstüne getirir. 1996 yılında göçüp gitmiş Tariverdiev, Rusya'da oldukça bilinen ve sevilen bir müzisyendir. Müzik eğitimini tamamladıktan sonra film müzikleri bestelemeye girişir ve 1964 yılında yukarıda adı geçen filmle ilk kez adını duyurur. Sonra da bu çalışkan adam hiç durmadan film müzikleri üretir. 130 film müziği yanında operalar, baleler, her tür şarkı yazar. Ama döneminin siyasi şartları, bu harika bestecinin dünyaya adını duyurmasını günümüze kadar geciktirir. Stephen Coates, müzisyenin dul eşinin de desteğiyle birlikte en nadide Tanriverdiev mücevherlerinden oluşan üç albümlük bir seçkiyi yayına hazırladı. Coates'a bu çabası için minnettar olmak için bir kaç parçayı dinlemek yeterli. Bu gibi keşifler yaptıktan sonra, insan daha duymadığımız, rastlayamadığımız, tanışamadığımız ne yitik inciler var diye hayıflanmadan edemiyor.


Game of Thrones'un yeni sezonu heyecan verici bir başlangıç yaptı. Tartışmalar tam gaz devam ederken dizinin kitapların önüne geçmiş olması her şeyi mümkün kılıyor, kitapları okuyanlar artık spoiler veremiyor. Essos kıtasında seyahat edip farklı kültürlerle tanışan Daenerys'in hikayesini heyecanla takip ediyorsanız Le Guin'in Yerdeniz dizisinde oluşturduğu müthiş dünyayı mutlaka keşfetmelisiniz. Okri'nin romanı, fani dünyadan ayrılmayı reddeden bir ruh çocuğun hikayesini anlatıyor. Ruhlar dünyasıyla gerçek dünya arasında köprü olan Bran Stark hayranlarına önerilir. Kendisinden daha soylu olanları hem kıskanan hem de onlardan nefret eden Littlefinger, yükselmek için zekasını kullanarak oynadığı oyunlarla ve hırsıyla edebiyat tarihinin en önemli anti kahramanlarından Ripley'yi andırıyor. Yetenekli Bay Ripley, Highsmith'in meşhur karakterinin başlangıç ve yükseliş hikayesini anlattığı romanı. Tahtın ardındaki güç olmak isteyen Varys'i sevenler, Kral VIII. Henry'yi tahtta tutmak için türlü türlü dolaplar çeviren Thomas Cromwell'in hikayesinden de hoşlanacaktır. Yılın en çok konuşulan kitaplarından The Queen of the Night, 19. yüzyıl Paris'inde ihtişam, gizem ve entrika dolu opera dünyasında geçiyor. Littlefinger ve Varys'ten çok çok farklı olarak dolaplarını süslü püslü giysiler içinde, çiçekli bahçelerde çeviren Margaery Tyrell hayranlarına önerilir. Herkesin birbirini sırtından bıçakladığı bir dünyada şövalyelik değerlerine ve şerefine bağlılığını koruduğu için tuhaf kaçan, insana gerçekdışı gelen bir karakter Brienne. Bu açıdan Calvino'nun varolmayan, parlak bir zırhtan ibaret şövalyesi Agilulfo'yu andırıyor. Dünyaya toz pembe gözlüklerle bakarken bir anda acımasız ve vahşi bir şekilde gerçeklerle yüzleşmek zorunda kalan Sansa'nın hikayesi dizinin belki de en sarsıcı hikayelerinden. Peri masallarının karanlığa gömülmesinden hoşlanıyorsanız Angela Carter'ın sahaflardan ulaşılabilen kitabı Kanlı Oda tam size göre. Blog yazarınızın en sevdiği kitaplardan biri olan We Have Always Lived in the Castle'ın başkahramanı Merricat Blackwood, tıpkı Arya Stark gibi hayatı bir aile trajedisiyle damgalanmış, topluma bir türlü ayak uyduramayan bir genç kız. Jackson'ın başyapıtı sayılan roman yakında Türkçede. İnsan boyutlarına getirilmiş, insan gibi konuşup yürüyebilen aristokrat köpeklerin New York'a taşınıp insanlara uyum sağlama çabasını anlatan bu bilimkurgu romanı, Jon Snow'u ve yanından ayrılmayan büyük kurdunu sevenler için bire bir. Kendisi hiçbir zaman tahta oturamayacağını bildiği için arkadan işler çevirmekle yetinmek zorunda kalan Cersei, Claudius'un hükümdarlığı döneminde Roma İmparatorluğu'nda geçen Ben, Claudius romanında gerçek siyasi gücü elinde tutan Livia karakterini takdir ederdi.


Romancı, öykücü, oyun yazarı, insan hakları savunucusu ve denemeci: James Baldwin, tüm sıfatlarıyla 20. yüzyıl Amerikan edebiyatının unutulmaz isimlerinden. Bu uzak şehirde onunla söyleşi yapmak isteyen, ondan toplumsal kehanetlerde bulunmasını isteyen kimse yoktu. Çok az kişiyi tanıyordu. Dili konuşamıyordu. Çalışacak zaman bulabiliyordu. İstanbul'da iki ay kaldı ve Bir Başka Ülke'nin son noktasını burada, bir başka partide Baldwin her zaman bir başka parti bulurdu kadehler, kağıtlar ve kanepelerle dolu bir mutfak tezgahında sakin sakin yazarken koydu. Kitaba süslü bir şekilde, İstanbul, 10 Aralık 1961 diye tarih atılmıştı.


Tüyap İstanbul Kitap Fuarı'nın yolu uzun. Metrobüsler kalabalık, yollar kalabalık, fuarın içi ise daha da kalabalık. Tüm bunlara rağmen kitap aşkına yollara düşenlere bir rehber niteliği taşıması ümidiyle, sizler için kitap fuarında yayınevlerinin yaptıkları indirimleri olabildiğince sıralamaya çalıştık. Bu listeyi son hazırlayışımızdan bu yana çoğu yayınevinin indirim oranı aynı kalmış. Ama bazı yayınevlerininki azalmış olsa da birçoğunun ki de artmış. Fuarda en rahat şekilde gezmekle ilgili tavsiyelerimiz içinse buraya göz atabilirsiniz.


İngiliz yazar Christopher Isherwood, W. H. Auden'la birlikte Amerika'ya taşındıktan 13 yıl sonra, 1952'de, Don Bachardy'yle tanıştı. Isherwood 48 yaşındaydı. Bachardy ise 18'ine daha yeni girmişti. Aralarındaki büyük yaş farkına, öfke nöbetlerine, geçici ayrılıklara ve aldatmalara rağmen ikili Isherwood'un 1986'daki ölümüne kadar, tam 34 yıl birlikte kaldı. Keşke konuşabilsek! Mesela iki gece önce aslında bir şeyler içmeye gittiğim evde kalmıştım; sadece ve sadece sarhoşken araba kullanmamı istemedikleri için. Ama bunu sana söyleyemedim çünkü bunu sana söylemek, bundan rahatsız olduğun manasına gelecekti ve bu, asla konuşmadığımız türde rahatsızlık. Ya sadece şakaya vuruyoruz ya da sinirleniyoruz. Ah, ipuçları bulmak adına birbirimizin yüzünü inceleyerek, sesimizi dinleyerek sürekli bir poker oyunu oynadığımızı görünce tıpkı bu sabah açık bir şekilde gördüğüm gibi öyle üzülüyor ve bunalıyorum ki. Sonra mesela sen, Dobbin tuhaf bir ruh hali içinde, diyorsun ve ortam gerilmeye başlıyor. Ben de bunu bildiğim için gerginlik azalsın diye rol yapmaya başlıyorum ve her şey daha kötü oluyor. Sen de hep aynısın. Ama her nasılsa her zaman benden daha samimi görünüyorsun. Böyle bir lüksün olduğu için mi bu? Senden korkuyor muyum? Evet, bir açıdan korkuyorum. Ama neredeyse daha çok korkuyor olmayı dileyeceğim. Bunu nasıl açıklayabilirim? Zor. Ama ne demek istediğimi açmak adına; geçen gün Dobbin'in eskiden gardiyanken şimdi mahkum olduğunu söylediğinde öyle mutlu oldum ki. Keşke bu hep geçerli olsa. Mazoşizm mi? Öf, ne ad verdikleri kimin umurunda! Tek bildiğim böyle hissetmem yanlış değil... Tüm bunları yazdım ve belki şimdi buraya kadar okuduktan sonra, ne megolamanyak bir adam, diyeceksin. Onunla hiç alakası olmayan başka bir sürü sorunum var, diyeceksin. Evet, bunu biliyorum. Ama senin sorunlarını konuşmak istediğimi söylersem yine, sadece o sorunlara sahip olmaya çalıştığım yanıtını verebilirsin... Bu mektubu göndereceğim çünkü bilmeni istediğim bir şey varsa o da seni önemsediğim. Birbirimizi yanlış anladığımızda gerçekten ıstırap çekiyorum. Ama bir yandan da birini önemsemekten bahsetmenin saf egotizm olduğunun da farkındayım. Öf, siktir... Bir şekilde bir şeyler söylediğimi hissediyorum ama ne söyledim, bilemiyorum. Seni seviyorum. C.


Federico Mauro, Ferzan Özpetek'le de çalışmış, bol ödüllü bir İtalyan fotoğraf sanatçısı. Ünlü gitarlar adlı çalışmasında, dünyanın ünlü gitar üstadlarının gitarlarını fotoğraflamış. B. B. King'den Hendrix'e, Mark Knopfler'den Paco de Lucia'ya çok sayıda gitarist'in özel gitarlarının portrelerini izlemek isterseniz, koleksiyona buradan ulaşabilirsiniz. Tata ve arkadaşlarına ait tasarım atelyesi, meşhur rock gruplarının isimlerini minimalist ikonlara dönüştüren bir koleksiyon hazırlamış. Rock gruplarının isimlerini hiyeroglif benzeri imajlarla ifade etmek istesek nasıl olurdu? gibi bir sorudan yola çıkan tasarımcıların çalışmasına buradan göz atabilirsiniz. Rock dünyasında kim kiminle hangi zamanda ve hangi grupta çalışmış olduğu konusu, çetrefilli bir hadisedir. En ummadık kişiler, fi tarihinde tahmin etmedik insanlarla bir grup kurmuş, sonra yollarını ayırmıştır. Jeff Beck ve Robert Plant'in ya da John Lennon ve Mitch Mitchell'in ne zaman birlikte çalıştıkları, karanlıkta kalmış sırlardandır. Rock tarihinden tam 727 ünlü ismi alıp bunların ilişkisini bir harita haline getirirseniz, sonuç, bu girift ilişkileri temsil eden bir örümcek ağı şeklinde ortaya çıkar. Bu hassas ağı buraya tıklayarak yakından inceleyebilirsiniz. Vokalistler, mensubu oldukları grupların adeta vitrinleridir. Bu yüzden de grup kadar popülerlikleri vardır. Aynı sebeple de subjektif bir en iyi hangisi tartışması, dinleyiciler arasında sürer gider. Konuya daha matematiksel ya da bilimsel yaklaşmak isteyen Concert Hotels sitesi, gayet açık bir görsel hazırlamışlar. Buradan ulaşabileceğiniz görsele göre Axl Rose, sesini en geniş aralıkta kullanan solistler listesinin tepesinde. Rose, There Was a Time parçasında en kalın ve Ain't It Funda en ince sesini kullanmakta. En ince notalara kim çıkıyor sorusunun cevabı olarak ise Mariah Carey öne çıkıyor. Emotions parçasında Mariah neredeyse bardak çatlatıyor. Onu hemen ardından olmasa da, yakın denebilecek bir mesafede Christina Aguilera, Prince, Axl Rose ve Tina Turner takip ediyor. Konu kalın notalarsa, Axl Rose yine listenin tepesinde. Barry White, David Bowie, Tom Waits ve Paul McCartney de davudi sesleriyle onu takip etmekte. Westeros'ta hip hop ritmleri yankılanıyor dersek şaşırır mısınız ? Şaşırmayın; çünkü Amerikan HBO kanalının pek başarılı dizisi Game of Thrones için resmi bir hip hop albümü hazırlandı. Common, Big Boi, Daddy Yankee ve Bodega Bamz gibi hip hop müzisyenlerinin katkısıyla ortaya çıkan albüm, hip hop'un bilinen enerjisini, dizinin fantastik ve büyüleyici atmosferiyle birleştiriyor. Söylemedi deme, benle uğraşırsan, Khaleesi'nin öfkesini tadarsın ya da Oturup düşünüyorum, köşeme çekilince, bu hayat nasıl da benziyor taht oyunlarına gibi sözler içeren şarkılara kulak vermek isterseniz, albümün tamamına buradan ulaşabilirsiniz. Çocukluğu 80'lerde geçenlerin hemen hepsi birer Muppet Show hayranıdır. Zira televizyonun renksiz, yayınların sansürlü olduğu bu yıllarda Muppet Show eşsiz ve özgün bir eğlence kaynağı olarak belleklere yerleşmişti. Beaker, Crazy Harry, Fozzie, Animal, Scooter, Muppet Show'un unutulmaz karakterliydi. Her bölümüne bir ünlü konuk olur ve kendini kuklaların önünde rezil etmekten de hiç çekinmezdi. Her biri ayrı bir çılgın bu kuklaları günümüz müzisyenleriyle şeklen benzetmek, Short List sitesinin aklına gelmiş. Doğrusu benzerlikler yadsınacak gibi değil. Bu sevimli listeye buradan göz atabilirsiniz.


TV dizileri edebiyat göndermeleriyle, içinde geçtikleri dönemle, karakterlerin oynadıkları oyunlar, hatta yedikleri yemeklerle meraklı izleyiciyi okumaya sevk edebiliyorlar. Biz de meraklarımıza yenildik ve dizilerden yola çıkan okuma listeleri hazırlamaya karar verdik. Bu diziyi seviyorsanız şu kitapları da okumalısınız mantığından yola çıkan bu listeler dizilerle şahsi ilgilerimizin çekiştirdikleri yerlere gidiyorlar ve her zamanki gibi katkılarınıza açıklar. Susanna Clarke'ın müthiş romanı Jonathan Strange ve Bay Norrell'ın bir mini diziye uyarlanacağını daha önce müjdelemiştik. Nihayet beklenen zaman geldi ve bu güzel eseri bir de dizi formatında izleme keyfine eriştik. Kitaptan hiç sapmayan, başarılı bir uyarlamaydı dizi. En başarılı yanı da oyunculardı: Hem gerçekten başarılı bir oyunculuk çıkarmış hem de kitapta çizimlere kadar ayrıntılı bir şekilde betimlenen karakterlere müthiş uyum sağlamışlardı. Diziden biraz bahsetmek gerekirse, Jonathan Strange & Mr. Norrell, İngiltere'de uzun yıllar sonra ortaya çıkan yegane tatbiki büyücüler, Bay Norrell ile öğrencisi Jonathan Strange'in hikayesini anlatıyor. Büyü yapmayı kitap okuyarak kendi kendine öğrenen Bay Norrell büyüyü kimseyle paylaşmak isteyen huysuz, korkak ve tutucu bir büyücü. Strange ise içgüdüsel olarak doğaçlama büyüler yapmada başarılı, merak dolu, parlak bir genç. İkilinin usta-çırak ilişkisi zaman içerisinde Norrell'ın Strange'den kimi bilgileri esirgemesi ve çeşitli anlaşmazlıklar yüzünden bozuluyor ve yolları ayrılıyor. Jonathan Strange & Mr. Norrell, ana hatlarıyla bu ikiliyi ele alsa da, Strange'in eşi, Norrell'ın uşağı, İngiliz bakanları, peri kralları vb. karakterlerin başından geçen olaylarla zenginleşiyor. Clarke, dallandırıp budaklandırdığı hikayeyi sonunda her unsuru bir araya getirerek toplamayı, üstelik bunu heyecan verici ve tatmin edici bir biçimde yapmayı başararak gerçekten zor bir işin altından kalkıyor. Dizi de zaten romandan sapmadığı için aynı bütünlüğü koruyor dediğimiz gibi oyunculuklarının yanı sıra mekanlar, kostümler vs. itibariyle de tam beklenildiği gibi bir dünya yaratıyor. Elbette ilk önerimiz kitabın kendisi olacak. Dizi her ne kadar esas aldığı metne olabildiğince sadık kalmış, Clarke'ın dünyasını ekrana yansıtmayı başarmış olsa da, hiçbir şey kitabın yerini tutmuyor. Clarke'ın muhteşem romanı daha ilk cümleden okuru içine çekiyor; okur ise devamında tüm karanlığına, korkunçluğuna rağmen kitabın içinden bir daha çıkmak istemiyor. Bu kitabı ne kadar övsek az. Sadece fantastik edebiyat sevenlerin değil, tüm kitap severlerin beğeneceğine inancımız tam. Edebiyat dünyası büyücülerle dolu. Ama Jonathan Strange sevenler için en önemli önerimiz, Koltukname ailesi olarak çok sevdiğimiz Ursula K. LeGuin'in Yerdeniz Büyücüsü serisi. Farklı temalar üstünden gitse de genel olarak büyümeyi ve kendini bulmayı anlatan bu altı roman sadece fantastik edebiyatın değil, genel olarak dünya edebiyatının en unutulmaz eserlerinden. Jonathan Strange'i beğendiyseniz siz de bizim gibi merakla Clarke'ın başka neler yazdığını araştırmaya başlayacaksınız. Ve karşınıza Grace Adieu Hanımları ve Diğer Öyküler çıkacak. Jonathan Strange'in dünyasında geçen bu öykülerde romandaki yan karakterlere, yan hikayelere, dipnotlara daha geniş yer veriliyor. Clarke'ın yeni bir kitap ne zaman yazacağı merak konusu. Büyücülerden 19. yüzyıl Rus aristokrasisi arasındaki geçiş biraz sert sayılabilir. Ama Jonathan Strange'in destanımsı yapısını, olayların ortasındaki aile anlatısını, çok sayıda karakterin farklı hikayelerini aynı anda yürütüşünü sevenler, edebiyat tarihinin tam da bu özelliklere sahip en büyük romanından da zevk alacaktır. Farklı ailelerin Rusya'nın farklı dönemlerindeki yaşantılarını ve birbirleriyle ilişkilerini anlatan Savaş ve Barış, göz korkutucu büyüklüğüne rağmen müthiş hızlı okunabilen bir roman.


Zengin Manchester tarlaları, 90'ların başında James, Stone Roses ve Happy Mondays gibilerinin hasatını yapmış, o hasatın tohumları da daha eğlenceli, biraz da vurdumduymaz Pulp, Blur, Oasis, Supergrass şahsiyetlerinde Britpop'a dönüşmüştü. Ama Amerikan grunge'la paralel zamanlarda modern müzik dünyasında kuvvetli rüzgarlar estiren Britpop, milenyum yaklaşırken dünyanın ilgisini kaybetmeye başlamıştı. Coldplay, Radiohead, Travis yeni dalga İngiliz grupların başını çekmiş, Britpop akımının devamının gelmeyeceğini de kesinleştirmişti. Britpop'un bu kadar kuvvetle benimsenmiş olmasına rağmen kolayca diğer türlere evrilmesi, hatta asimile olmasını açıklamak, biraz da müziğin dışındaki faktörlere göz atmayı gerektiriyor olabilir. NME, Britpop'un elden ayaktan düşmesine neyin neden olduğu konusunda on iki farklı teoriyi listelemiş. 1812'den beri seçilmiş en genç başbakan unvanını ele geçiren Blair'in Britpop sevgisi biliniyordu. Ancak ikinci Irak savaşında sivil halka yönelik işlenen cinayetlere siyasi katkısı, kamuoyunda bu akıma da sırt dönülmesine sebep oldu... Evet, bizce de saçma bir teori. Britpop'un eğlence ve dans havalarına, karamsar ve karanlık OK Computer'la 1997'de turp sıkan Radiohead, kısa sürede hoplayıp zıplayan indie barları tayfasını bir çırpıda gama, kedere boğmuştu. Britpop'u tepelemeye yeterli miydi, tartışmaya açık. Kasım 1996'da Britpop zirvesini yaptı. Oasis her gece 125.000 kişiye çaldı, 2.5 milyon kişi bilet talep etti. Her zirvenin bir çıkışı olduğu gibi, inişi de olacaktı elbet. Britpop bu zirveyi daha yukarı taşımayı başaramadı, yuvarlanıverdi. O zamanlar sevgilisi olan Liam Gallagher'la İngiltere bayrağı deseninde nevresimlerin üstünde yarı çıplak poz veren sosyetik güzel, Vanity Fair'in Nisan 1997 sayısına kapak olmuştu. Kensit Londra kıpırdanıyor! Tekrar! sloganını da bu kapağa iliştirmişti. '60'ların özgürlükçü, hedonist ve eğlenceli havasına yapılan bu gönderme, aristokratların lanetini Britpop'a yöneltmişti. Bir güzel kız nelere kadir Yarabbi! Travis'in akustik gitarları konuşturduğu The Man Who albümü, iskemlelerine oturup uslu uslu parçalarını söyleyen müzisyenleri daha bir popüler hale getirmişti. Britpop gruplarının bu yeni trende ayak uydurmasıysa pek kolay olmadı, onlar ağustosböceği gibi eğlenmeye devam ettiler. İngilizce lad culture adı verilen altkültür haddimiz olmadan böyle çevirdik '90'lar İngiltere'sinde entelektüellikten uzak, cinsiyetçi, vandal ve duyarsız genç orta sınıf erkekleri arasında epey yaygındı. Britpop gruplarının üyeleri de bundan muaf değildi. Toplum bunlardan illallah dediğinde, Britpop'un tabutuna bir çivi daha çakılmış oldu. Eroin, kokain ve yeni nesil sert uyuşturucuların İngiltere gençliği arasında kolayca erişilebilir olması, genç müzisyenlerin parlak kariyerlerine pek de olumlu etki yaratmamıştı. Uyuşturucu dozunun artması üretkenliği ve işin eğlencesini alıp götürünce geriye enkaz kaldı. Enkazın altında da Britpop tabii. Britpop müzisyenleri arasında çok yetenekli ve yaratıcı olanlar bir süre sonra kuru eğlenceden, tekrar eden parçalardan sıkılıp yeni ufuklara yelken açmaya giriştiler. En üretkenleri değişmeye karar verince diğerlerinin güdük kalması da kaçınılmaz oldu. Elinde gitarla otobüs bekleyen bir genci, birkaç hafta sonra büyük kontratlar imzalamış olarak dergi kapaklarında görmek olasıydı. Rüzgarı kaçırmak istemeyen yapım şirketleri paranın musluğunu hesapsızca açıp yatırımların geri dönmediğini fark ettikleri anda kapatmaları, Britpop'un can suyunu kesivermişti. Halkın prensesinin 1997'de trajik bir trafik kazasında ölmesi, İngiliz toplumunun ruh halini fena halde etkilemiş ve nerdeyse tüm adayı depresyona sokmuştu. Kimsenin eğlenme ya da dans etme hevesi kalmamış, kendini kesecek şarkılarla ağıt yakma ve yas tutma istekleri belirmişti. Bu da eğlenceli Britpop'a iyi gelmemişti. Ölünün arkasından konuşulmaz ama doğrusu buna da pek aklımız yatmadı. Aşılamayan çekişmeler, bir türlü görülemeyen hesaplar, Britpop üyelerinin bir türlü güçlerini toparlayamamasına yol açtı. Roger Waters ve David Gilmour gibi 60 yaşından sonra barışmaya karar vereceklerse, tren çoktan kalkmış olacak, Britpop'a rahmet okuyan bile kalmayacak, bizden söylemesi.


ABD'de Charlottesville Virginia'da ırkçıların yarattığı korkunç olaylara aklıbaşında herkesin tepkisi büyük oldu. Independent'in haberine göre, toprağı bol olsun, Johnny Cash'in ailesinin tepkisi ise bir kat daha fazla, zira kalabalık içinde bir Nazi sempatizanının Cash'in adını taşıyan bir tişört giydiği görüntülenmişti. Nazi propogandası yapmak isteyenlerin Cash'in isminden istifade etmeleri olasılığı, ailenin tüylerini diken diken etmiş olsa gerek, çocukları Facebook sayfalarında, ailenin tamamı tarafından imzalanan bir açık mektup yayınlayarak buna tepki gösterdi. Yayınladıkları açık mektupta babalarının yüreği sevginin ve toplumsal adaletin ritmiyle atan bir adam olduğunu belirten Cash ailesi, ayrıca Johnny Cash'in aldığı insan hakları alanındaki ödülleri, Kızılderililerin hakları için verdiği mücadeleyi, Vietnam Savaşı karşıtı protestolarını da hatırlattılar. Charlottesville'de olay çıkaranlar, toplumumuz için zehir niteliğindedir ve II. Dünya Savaşı'nda Nazi ideolojisiyle savaşmış her bir Amerikalıya hakaret etmektedir. Babamızın, ne karakter ne de sembol olarak sizinle bir alakası vardır, Cash adını yok edici nefret ideolojinizden uzak tutun. Johnny Cash, 2003 yılında, 71 yaşında hayatını kaybetmiş, 45 yıllık kariyerinde 70 albüm yapıp 11 Grammy ödülü kazanmıştı.


Tüyap İstanbul Kitap Fuarı'nın indirim listelerini sizlerle paylaşmaya devam ediyoruz. 10 Kasım Cumartesi günü başlayan 37. Uluslararası İstanbul Kitap Fuarı'nda çeşitli yayınevlerinin yaptığı indirimler aşağıda. Fuarda en rahat şekilde gezmekle ilgili tavsiyelerimiz içinse buraya göz atabilirsiniz.


İstanbul Kitap Fuarı pandemi yüzünden verilen zorunlu aranın ardından 3-11 Aralık'ta Tüyap Fuar ve Kongre Merkezi'nde. Fuarın tarihi bu sene mecburen aralık ayına alınmış ama bunun tek seferlik olacağı söyleniyor. Giriş ücreti 10 TL, biletler kapıdan ya da internet üzerinden alınabilir. Öğrenci, öğretmen, çocuk, emekli ve engelliler fuara ücretsiz girebiliyor. Onur konuğu Nazlı Eray, teması ise Kitabın Büyülü Dünyası. Pandemideki büyük kapanışın ardından tekrar dışarı açılmak bir alışma süreci gerektirdi. Günlük hayatın en sıradan etkinlikleri bile başta insana tuhaf geliyor, beden sosyal kodaları yeniden hatırlayıncaya kadar insan elini kolunu nereye koyacağını bilemiyordu. Ama bu geri dönüş tuhaflığın yanı sıra sevdiğin kişilere, mekanlara, eylemlere kavuşmanın mutluluğu ve heyecanını da içeriyordu elbette. Yıllar sonra ilk defa yapılan belki asansöre binmek kadar sıradan şeyler bir kez daha sıradanlaştı. Yine de pandemi, dahası pandeminin ardından yaşanan yerel ve küresel olayların yol açtığı büyük ekonomik kriz geri dönüşü olmayan değişikliklere de yol açtı. Çoğu şey eskiye dönse de derinlerde yaşanan bir kaymayla yeni normali yaşıyoruz artık. 39. İstanbul Kitap Fuarı'nın ilk gününe de geri dönüşün getirdiği çokkatmanlı hislerle dolu bir hava hakimdi. 2019'dan sonra ilk defa buluşan yayıncılarla okurlar bu kırmızı halılı hollerde tekrar bir arada olmayı kısmen garipsiyordu belki. Ama fuarlar, yayıncıların büyük bir emekle hazırladıkları kitapların okurlarıyla temas kurabildiği ender yerlerden. Bu bağın uzun bir aradan sonra fiziksel olarak tekrar kurulması birçok yayıncıda merak ve heyecan uyandırmışa benziyordu. Okurlar aynı okurlar mı, beklentileri ne yönde değişti, bu ve benzeri soruların yanıtlarını almak yayıncılar için önemli bir veri oluşturuyor. Tabii daha önemlisi, verilen emeğin karşılığında insanların ilgisini somut olarak görmek, belki güzel birkaç söz işitmek gerçekten zorlu meslekte yola devam etmek için büyük bir motivasyon oluyor. Stantlarda birçok imza günü, üst katlardaki salonlarda ise birçok etkinlik vardı. Fuar boyunca devam edecek olan imza listesinde buradan, etkinlik listesine ise buradan ulaşabilirsiniz. Kullanılan hol sayısı azalmıştı, tarih değişikliğinden dolayı normalde aynı anda yapılan sanat fuarı da yoktu. Yeni açılan, özellikle küçük yayınevleri de fuara katılmamıştı. Bu tarz eksiklikler ve bazı değişiklikler dışında fuarda uzun yıllardır görmeye alışık olduğumuz yayınevlerinin çoğu eski adreslerinde yer alıyordu. Ülke genelindeki zorlukları yansıtan bu süreçte, yer alması çok da kolay olmayan Tüyap Fuarı'nda okurlarla buluşmanın sektöre yeni bir enerji katmasını diliyoruz. Her halükarda kısa dönemde nasıl bir yol izlenmesi gerektiğine dair önemli ipuçları içerecektir. Beylikdüzü çoğu kişi için uzak ve ulaşması zor bir yer. Yine de kitabın büyülü dünyasından vazgeçemeyen okurların bir gün uğrayıp sevdikleri yayıncıları destekleyeceğini umuyoruz. Gideceklerin fuarı etkin şekilde gezebilmeleri için eskiden hazırladığımız rehbere buradan ulaşabilirsiniz. Yayınevlerinin bu yılki güncel indirim oranları ise aşağıda.


Koltukname'de uzun süredir devam eden sessizliğimizi önümüzdeki yıl yavaş yavaş bozmayı tasarlıyoruz. Ama şimdilik, dört bir yanımızı saran yılın en iyileri listelerine minik bir ek yapmak istedik ve kurucu ortaklar olarak 2022'de bizi en çok etkileyen kitapları, filmleri, albümleri Yıldan Kalanlar köşemizde sıraladık. Herkese iyi seneler, yakında görüşmek dileğiyle. Türkiye'de yayıncılık sektörünün öne çıkan bir özelliği var: yazar çevirmenler. Tim Parks, Lydia Millet gibi başka ülkelerde de çevirmenlik yapan yazarlar var tabii ama en azından benim bildiğim kadarıyla buradaki gibi neredeyse gelenekselleşmiş bir kültür yok. Halide Edip, Melih Cevdet Anday, Sabahattin Eyüboğlu, Mina Urgan, Tomris Uyar, Pınar Kür, Fatih Özgüven... Birçok yabancı yazarı bize buranın yazarları tanıttı sadece çevirerek değil, çevrilecek kitapları seçerek de. Bu yüzden, uzun yıllardır nitelikli çevirileriyle tanıdığımız Günay Çetao Kızılırmak'ın öykü kitabının çıktığını görünce çok heyecanlandım. Başkalarının sözlerini aktarmakta ustalaşmış birinin kendi sözlerini merak ediyordum. Beni, zihnimi uzun zamandır meşgul eden konular ve hisler karşıladı; farklı farklı açılardan ele alınmış ev teması gibi. Kızılırmak'ın Türkçesinden okuduğumuz Platonov gibi yazarların külliyatını bir bütün olarak görebilmek, en önemli eserlerine çıkan yolları izlemek, sürekli döndükleri konuları takip etmek edebiyat severler için bir ayrıcalık. Kızılırmak kendi yolculuğuna başlangıçtan itibaren tanık olmak ise büyük keyif. Bu yıl en severek okuduğum kitap, Çoğu İnsan İyidir: Yeni bir İnsanlık Tarihi 2021 basımı çıkınca henüz okumadığım ama okumak için can attığım bir kitabı paylaşmak istedim. Johann Hari'yi Kaybolan Bağlar'dan tanıyoruz. Hari bu kitabında çok yaygın bir dert olan depresyonun sosyal bağlarla ilişkili olduğunu araştırma sonuçlarıyla ama aynı zamanda bir sohbet havasında aktarıyordu. Arkadaşlarla paylaşılan bahçecilikten STK'larda gönüllü olmaya, hepimizin gerçek ihtiyacının anlamlı insan ilişkileri olduğunu ortaya koyuyordu. Birçok çağdaş derdin çözümünde önemli bir etkenin inanlar arasında kurulan öz bağlar olduğunu söylüyordu. Şimdi Çalınan Dikkat'te akıllı telefonlarla sosyal medyanın bizi anlamlı ve tatminkar bir hayat kurmaktan nasıl alıkoyduğunu ödediğimiz bedellerle anlatmış. Telefonunuza sık sık bakıyor ama aslında eğlenmiyorsanız, mavi ışıkla karanlıkta gözünüzü yormaktan bıktıysanız, ekrana daha az baktığınız bir hayat düşlüyorsanız değişim için gerekli motivasyonla araçları bu kitapta bulabilirsiniz. Çalınan Dikkat bize böyle bir değişim için, kendi otantik ihtiyaçlarımıza odaklanabilmek için bu yüzyılın en kıt kaynaklarından birine, dikkate ihtiyacımız olduğunu gösteriyor. Kültür Bakanlığı'nın vermiş olduğu mali desteği senaryo değişikliğini bahane ederek faiziyle geri çekeceğini açıklaması, zaten gündemde olan Kurak Günler'in yıl sonunda iyice konuşulmasına yol açtı. Seyirciler filmi desteklemek için gösterime girdiği hafta sinema salonlarına yöneldiler. İlk üç günde 50 bin, ilk bir haftada 100 bin bilet satışıyla Kurak Günler hem festivallerde hem de gişede başarı yakalayan az sayıda filmden biri olmayı başardı. Filme giderken çıkışta nasıl ferahlayacağımızın planını yaptığımızı itiraf etmek isterim. Zira taşrada linç, yolsuzluk, susuzluk temalarının bize neler hissettireceğini tahmin edecek kadar yaşadık bu ülkede. Filmin yarısında içine girdiğimiz buhrandan bazılarımızın başı dönmeye başlamıştı. Oyunculuklar, anlatılan hikayenin mikro ama çok gerçekçi olması, görsel malzemelerin konunun etkisini daha da artırmasıyla ortaya etkileyici bir film çıkmış. Sürprizli sayılabilecek son beni ayrıca etkiledi ve memlekette yaşadığımız bunalımın sonuna dair bana umut verdi. Açılan bazı yaralar ve vicdani çukurlar, onları açanların da ilerlemesini engelleyebilir, diye düşünerek çıktım sinemadan. Bu memleketin vatandaşı olmak üzerine tefekkür etmek isteyenlere tavsiye edilir. Succession'la tanınan yönetmen Mark Mylod'un yeni filmi The Menu'ya giderken bildiğim tek şey afişinden gördüğüm kadarıyla yeni-eski birçok yıldızla dolu olduğu ve gurme bir akşam yemeğinde genç bir çifti sürprizlerin beklediğiydi. Hem de ne sürprizler! Filmin konusuna dair bir şeyler anlatmanın büyüyü bozacağını düşündüğümden özete girmiyorum ama orkestranın enstrümanlarını akort etmesiyle etkileyici bir açılış yapan The Menu'nun, filmdeki menüye yakışır bir biçimde, bir senfoni gibi devam ettiğini söyleyebilirim. Beni en çok etkileyen sanat ile sanatçının sermayeyle, eleştirmenle, tüketiciyle ilişkisini sorgulaması oldu. Everything Eveywhere All at Once, İlgi Manyağı, The Banshees of Inisherin ve bu yılın benzer çılgın filmleri arasında öne çıkanlardan biri. Nova Norda hem melodisi hem de şarkı sözleriyle 2020'lerin, çağımızın müziğini yapıyor. Kadın mücadelesinin yükseldiği bir çağ bu. Mağdur olmadan, kibirli olmadan, kendimizin peşinde mücadele ettiğimiz bir çağ. İçinde yaşadığımız coğrafyada bazılarımız kendimiz olabilmek için oy vermeye gidiyoruz, bazılarımız sokakta haklarımızı talep ediyoruz. Komşuda, İran'da kadınlar hiçbirinizden razı değiliz, diyorlar. Nova Norda'nın son albümü beni motive ediyor. Her sabah çok zor ve kötücül haberlerin yanı sıra umut ve dayanışma dolu haberlerle yüzleşme gücü veren birçok kaynağımdan biri. Eski yüzyılın dogmatik militanlıklarından uzaklaşarak neşeyle, samimiyetle, dürüstlükle dünya tarihini baştan yazan bir albüm. Pandemi yüzünden verilen zorunlu aranın ardından gittiğim ilk konser Metronomy oldu. Zorlu PSM'de nisanda verdikleri konserde hala maske takan bir avuç insandık. Small World daha yeni çıkmıştı ve henüz fazla dinleme şansım olmamıştı ama grup sahnedeki nüanslı enerjisiyle hepimizi kendi küçük dünyasına çekti. Bilinen-bilinmeyen, sevilen-sevilmeyen bütün parçalar eşit derecede coşturdu seyirciyi. Benim için sonuç, sonrasında aylarca bıkıp usanmadan çaldığım Metronomy'nin Spotify'da en çok dinlediğim grup konumuna gelmesi oldu.