O ptina Pustyn Manastırı, 19. yüzyıl Rusya'sının ilgi çekici merkezlerinden biridir. Orlando Fıges'in Nataşa'nın Dansı isimli kitabında anlattığında göre Zhizdra Nehri'nin çayırları üzerinde 14. yüzyılda kurulan manastır, beyaz badanalı duvarları, küçük kubbeleriyle çevresindeki ağaçların arasında dünyadan soyutlanmış manevi bir iklime sahipti. 1812'deki Napolyon seferleriyle birlikte Rusya'nın Batılılaşma serüveninin sona ermiş, Rus aydını ise; Rus insanını anlamak için Slavcılığın da etkisiyle yüzünü Optina Pustyn Manastırına dönmüştü. Optina Pustyn Manastırı'nın Rus aydınlarının uğrak yeri olmasının hikayesi yine Slavcılık ile ilintilidir. Slavcılık düşüncesinin kurucularından biri olan İvan Kiryevevski'nin de manastırın keşişlerinden Peder Makari'nin kendisine verdiği felsefi yazılardan faydalanmış, İvan Kiryevevski ile manastır arasındaki bu bağ, manastırın popülaritesinin artmasına yol açmıştır. Dostoyevski, Herzen, Turgenyev gibi yazarların uğradığı yerlerden biri olmuştur. Manastır, Tolstoy ve Gogol'ün yaşamında ise ayrı bir öneme sahiptir. T olstoy defalarca ziyaret etmiştir manastırı. Bunlardan birini 1881'de gerçekleştirir. Tolstoy daha on altı yaşında dua etmeyi, kiliseye gitmeyi bırakmış biridir. Sonraki yıllarda inançsızlığı giderek pekişmiş, Hristiyanlığa savaş açmıştır. Kilise tarafından aforoz edilip hakkında propagandalar yapılmıştır. Rus köylüsüne yakınlaşmaya, onları anlamaya çalışmış biri olan Tolstoy, 10 Haziran günü köylü kıyafetiyle yola çıkar. Ayaklarında laptisler, omzunda heybe ile yola koyulur. Dördüncü günün akşamında manastıra varır. Yürümekten yorgun düşmüştür. Yemek saatidir. Manastır keşişleri, Tolstoy ve beraberindekileri dilenci sandıkları için yolcuların yemekhanesinde yemelerine izin vermezler. Yoksul insanlar için yemek verilen yemekhaneye gönderilirler. Tolstoy, kir içinde kalmış insanların arasında ter kokuları içindeki insanlarla yiyip içer. Mutludur. Yemekten sonra kalabalığın peşine takılıp yatakhaneye gelince Tolstoy irkilir. İçerideki ortam dayanılır gibi değildir. Bir yolunu bulup geceyi geçirmek için başka bir oda ayarlar. Ertesi gün, Tolstoy'un gerçek kimliği ortaya çıkınca manastır cemaati şaşkınlık yaşar. Onu birinci sınıf bir odaya yerleştirmek isterler; fakat Tolstoy bunu kabul etmez. Rus köylüsü ile bir arada kalmak istediğini söyler. Tolstoy'un son yolcuğu, edebiyat tarihin en ilginç olaylarından biridir kuşkusuz. 28 Ekim 1910'da gece saat üçte uyanır Tolstoy. Çalışma masasına oturup karısı Sonya'ya bir veda mektubu yazdıktan sonra Dr. Makovitski'yi uyandırır. Gitmeye karar verdim. Benimle gelin. Yanımıza fazla bir şey almayacağız. Sadece ihtiyacımız olanı götüreceğiz. der. Yolculuk hazırlıklarını tamamladıktan sonra Dr. Makovitski ile bir arabaya binerler. Tolstoy, Nereye gidebiliriz, gidebilecek en uzak yer neresi? diye sorar. Dr. Makovitski birkaç yer önerir. Kendisini uğurlayan kızı Saşa'ya Şamardino Manastırı'na kız kardeşi Marya'yı görmeye gideceğini söylemiştir; ama oraya gideceğinden emin olamaz. Hava çok soğuktur. Uzun ve yorucu bir yolculuk olacaktır onun için. Arabayla Sçekino İstasyonu'a ulaşırlar. Bir buçuk saat boyunca trenin gelmesini beklerken karısı Sonya'nın gelip kendisini bulmasından korkar. Neyse ki tren Sonya'dan önce gelir. Bilet alıp Makovitski ile ikinci bir sınıfta yolculuk yaparlar. Yolda tren değiştirirler ve üçüncü sınıfta, yolculuklarına devam ederler. Optina Pustyn Manastırı'na yakın Kozelsk'ye vardıklarında kızı Sonya'ya bir telgraf çeker, bulunduğu yeri söyleyip ondan Montaigne'in Denemeler kitabı, Dostoyevski'nin Karamazov Kardeşler'ini ve bir de Maupassant'ın Bir Hayat kitaplarını kendisine göndermesini ister. Dr. Makovitski ile arabaya binip Optina Pustyn Manastırı'na giderler. Onları, manastırın keşişlerinden biri karşılar. Sıcak bir odaya yerleşirler manastırda. Tolstoy hiçbir şey yemez. Ballı çay içip günlüğünü yazar bir süre. İşi bitince yatmaya hazırlanır. Çizmelerini çıkarırken Çok sade yaşayıp az para harcamak istiyorum. diye mırıldanır Makovitski'ye. Sonya, onun evde olmadığını anladığında panik içinde Saşa'ya Tolstoy'un nerede olduğunu sorar. Saşa, umursamaz bir tavırla Bilmiyorum, gitti işte... dedikten sonra babasının yazdığı mektubu uzatır annesine. Sonya, mektubun ilk satırlarını okurken Tanrım, bana ne yapıyor bu adam! diye söylenir. Dışarı çıkıp parka doğru koşmaya başlar. Saşa ve hizmetçisi Bulgakov peşinden koşar. Gölün kıyısına geldiğinde tökezleyip suya düşer. Sürünerek kıyıya doğru çıkar; fakat birden kendini suya bırakır. Bulgakov, onu sudan çekip çıkarır. Saşa'nın da yardımıyla eve götürürler. Üzerini değiştirirler. Sonya tir tir titremektedir. Kızına, yalvarırcasına Tolstoy'a bir telgraf çekip Kendisinin boğulduğunu söyle, diye rica eder. Sonya, birkaç dakika sonra annesinin tekrar göle doğru koştuğunu görür; ama bu sefer Bulgakov onu yakalar. O gün akşama kadar ağlayıp sayıklar Sonya. Etine toplu iğneler batırır, histeri krizleri içinde kendisini pencereden aşağıya atacağını söyler. Tolstoy, olanları öğrendiğinde çok şaşırmaz. Karısını tanıyordur. Sonya'nın kendisini bulmasından endişe edip kız kardeşi Marya'yı görmek için Şamardino Manastırı'na gider. Orada iki gece geçirir. Yolda bir ara gazetelere bakar. Kendisiyle ilgili haberler gazetelerin baş sayfasından verildiğini görünce üzülür. Tolstoy'un nereye gideceği konusunda bir planı yoktur. Kafkasya'da bir dağ evine yerleşmek bile aklından geçer. Yola çıktıktan birkaç gün sonra Tolstoy hastalanır. Bindikleri Tren Astapova'da durduğunda Tolstoy, istasyonda kadınlara ait bölümde kendisi için hazırlanan yatağa uzanır. Bir lamba, bir mum, not defterim. Her şey evdeki gibi olsun, der. Durumu kötüleşiyordur. İstasyon gazeteci akınına uğraşmıştır. Sonya dışında herkes oradadır neredeyse. Kendisi gelmemiştir; ama yastığını göndermiştir ona. Tolstoy, yastığı görür görmez tanır. Gözyaşları içinde yanındakine Sonya'yı sorsa da tatmin edici bir cevap alamaz. Üç kasım günü ateşler içinde sayıklama başlar. Peki ya köylüler, köylüler nasıl ölür? 4 Kasım günü parmaklarıyla, çarşafın üzerine bir şeyler yazar gibi yapıyordur. Ertesi gün Uyuyamıyorum. Sürekli kuruyor, yazıyorum her şey uyumlu bir biçimde birbirine bağlanıyor, diye sayıklıyordur. Tolstoy 7 Kasım günü sabah altıda ölür. Son nefesini verirken Sonya yanındadır. Onunla vedalaşmasına izin verilmediği için insanlara kızgındır. İ nançlı biridir Gogol. Çevresindeki herkes gibi o da Slavcıdır. Onu Optina Pustyn Manastırı'ndan Peder Makary ile tanıştıran da yine Slavcılardır. Onunla sık sık görüşür, yazılarıyla ilgili düşüncelerini merak eder. Makary'nin eleştirileri çoğu kez acımasızdır. Gogol'ün kendi inancını sorgulamasına neden olur. Sık sık onunla mektuplaşır, yazmakta olduğu Ölü Canlar, romanından kimi bölümler gönderir ona. Peder, Gogol'ün yazdıklarını okuyunca eserin Ortodoksluktan çok Katolik görünümlü bir eser olduğunu söyleyip eseri yok etmesini söyler ona. Böyle şeylerle vakit harcamamasını, Puşkin'in bir kafir olduğunu söyleyip ondan vazgeçmesini ister. Gogol titreyerek Yeter! Artık sizi dinlemek istemiyorum! diye çıkışır. Peder, Rjev'e geri dönerken Gogol tren istasyonuna kadar geçirir onu. Pişmanlık içindedir. Ertesi gün yazdığı özür mektubunu Tüm kalbimle sizin olan Nikolay diye bitirir. Bir gazeteci; Sizi Gogol'ü yazmaktan vazgeçirmekle suçluyorlar der. Peder, Hayır, ona daha ahlaklı şeyler yazmasını önerdim, diyerek kendini savunur. Böylece Gogol yazmayı bırakır, kendini din kitaplarına verir. Oruç tutmaya daha az yemeye başlar. Birkaç kaşık yulaf ya da lahana çorbası, bir lokma okunmuş ekmek, bir bardak su ile yetinir. Açıklıktan zayıf düşer; ama yine de oburluktan kaçınır. Geceleri şeytani rüyalar görmemek için çok az uyur. Annesine, ona dua etmesi için yalvarır. Gogol, 7 Ocak Perşembe günü erkenden kiliseye gider, günah çıkarır, ayine katılarak şaraplı ekmek yedikten sonra diz çöküp ağlar. Eve döndüğünde Kont Tolstoy bir doktora görünmesi ister. Doktor, Inozemtsev, Gogol'e bağırsak nezlesi teşhisi koyar. Karnını alkol ile ovalamasını, taflan yapraklarını kaynatıp içmesini söyler. Gogol'e koyulan yanlış teşhis durumunu daha da kötüleştirir. Gogol, 11 Şubat gecesi bir zamanlar üzerinde büyük bir titizlikle çalıştığı Ölü Canlar isimli eserinin 2. ve 3. cildini sobaya atarak yakar. Uşak, onu durdurmaya çalışır; fakat Sen buna karışma, senin işin değil. Sen dua etmeye bak! der. Uşak, durumun farkındadır ve kağıtları geri alması için ağlayarak ona yalvarır; ama Gogol'ü kararından geri döndürmeyi başaramaz. Kont Tolstoy içeri girdiğinde ise ona külleri göstererek Birkaç şeyi yakmak isterken tümünü yok ettim. Şu şeytanın işine bakın! Nelere sürükledi beni, şimdi artık her şey mahvoldu! der Gogol.


Güneş doğmak üzereydi ben uyuduğumda. Bu saate kadar ne yaptığımı hatırlamıyorum. Şarabın da etkisi var tabi. Gecenin tek izi hala kulaklarımda çınlayan Latin ezgiler. Açıkçası rüya göreceğimi de tahmin etmiyordum ya da bu rüyada seninle başrolü paylaşacağımı. Bunun da bir rüya olup olmadığı hakkında da şüphelerim yok değil; nefesini hissedebiliyorum. Belki de sırtım açık kalmıştır. İlerleyen dakikalarda bu rüyanın kabusa dönüşmesinden korkuyorum. Uyku dengemi düzeltmem gerektiğini söyledi doktor. Bu şekilde giderse kilo alamaz, derslerimde başarılı olamazmışım. Üzülür taklidi yaptım ona. Bir kutu plasebo tutuşturdu elime, uyuyamadığım gecelerde içmemi söyledi. Doğa üstü güçlerimden bahsettim doktora; karşımda kimi görmek istiyorsam anında görebildiğimden, inanmadı. Şaka yapmıyorum, ciddiyim. İstisnai durumlar da yok değil tabi. Bir tek onu ve büyük büyük dedemi göremiyorum. -Sırf birisi İyi geceler demediği için, iyi geçmeyen geceler vardır. ] -Ümit mi? Ümit en son kötülüktür. Ümit kötülüklerin en kötüsüdür, çünkü işkenceyi uzatır. ] Saniyeler ilerledikçe kan akışım hızlanıyor, ruhum çalkalanıyor. Kalbim kaburgalarımın arasında sıkışmış durumda ama canhıraş bir şekilde atmaya devam ediyor. Ağustos sıcağı da bastırdı iyice, göğsümden akan teri hissedebiliyorum. Sanırım rüyada bile yalnızım ve sesim titriyor. Seninle konuşurken onun bir yerlerde bizi dinlediğini hissediyorum. Onu göremiyor olmak üzüyor beni ve acımı dayanılmaz bir raddeye getiriyor. -Bir şeyin yokluğu size acı veriyorsa, varlığı sizi öldürebilir. ] -Kim ne derse desin, mutlu insanın en mutlu anı, uykuya daldığı andır ve mutsuz bir insanın en mutsuz anı, uykudan uyandığı andır. İnsan hayatı, bir tür hata olmalı. ] -Günaydın! ]


-Saat kaç? -Bilmiyorum. ! -O zaman dans edelim. Yorulmak istemiyorum, yavaşça. Parmak izlerimi hisset. -Bunları sen mi yazdın? Bırak onları. Dans edelim hadi. -Bu rüyanın baş kahramanı benim. Benim kurallarıma göre olacak her şey. -Kural mı? Rüyalarda kural olmaz. Zaman bile olmaz! Sessizce gözlerime baktı. Eşyalar, zemin, yer, gök değişiyordu. Ve birden yatağıma dalgalar çarpmaya başladı. Denizin ortasındaydık işte. Güneşin hemen altında. Aniden elini denize soktu yosunlarla kaplanmış bir kitap çıkardı. Damlalar denize düşüyordu kitaptan süzülerek. İlginçtir düşen damlalar denizde hiçbir çembere sebep olmuyordu. Ben buna odaklanmışken o ürkek sesi yine duydum. -Boşver. Dans edelim? Dedim. Sessizce gözlerime baktı. Yine her şey değişmeye başlıyordu. Suyun üstündeyken artık suyun içindeydim. Gayet iyi nefes alabiliyordum ama onu göremiyordum. Onu görebilseydim nefes aldığıma şaşırır mıydım ? Sonra yukarı baktım. Ordaydı. Belkide orda değildi. Suya aksi düşüyor olabilirdi. Bütün suyun üstü onunla kaplıydı. Balıklar geçiyordu etrafımdan pervasızca. Mercanlar ise alınmıştı onun güzelliğinden. Bunu hissediyordum nedense. Sonra. Ne kadar sonra olduğunu mercanın bile bildiğini zannetmediğim kadar sonra. Kağıtlar gelmeye başladı yukardan biri sanki bir defteri parçalayıp aşağıya atıyordu. Sayfalar ilk başta garipsiyor ama onlarda hemen alışıyorlardı. Sanki gerçek yurtları burası imiş gibi. Sonra bir ses geldi kulaklarıma tıpkı görüntüsü gibi kırılıyordu seste, suyun yoğunluğunda. -Boşver yazıları. Dans edelim, dedim. Birden su beni kaldırmaya başladı. Gökyüzünü gördüm bütün büyüsüyle. Ama aniden gökyüzü de değişmeye başladı. Yıldızlar delice kayboluyordu. Sanki bir yıldız duvara başını dayamış sağım, solum, önüm, arkam sobe diye bağırıyordu. Birkaç saniye içinde gökyüzünde iki yıldız kala kalmıştı. Küçük bir tepedeydik. Bu iki yıldızı görebiliyorduk. Güneşten küçükçe, aydan büyükçe iki yıldız. Biri batıdan diğeri de doğudan batıyordu. Ben doğuya o ise batıdan batan yıldıza bakıyordu. Ne kadar vakit geçti bilmiyorum bunu yıldızlara sormanın da bir anlamı yok. Bana döndü ben zaten hep ona dönmeye meyilliydim. Gözleri o iki yıldız gibiydi. -Bunu sen mi yazdın? diye elindeki not defterini gösterdi. -Boşver dans edelim dedim. Sonra aniden durdu her şey. Aslında aniden değil. Nasıl desem; bir banliyö treni gibi belki de. Çok daha yukardaydık şimdi. Ama o yoktu. Arkamda devasa bir İsa heykeli vardı. Aramaya başladım onu. Meğer heykelin arkasında imiş. Gülerek ve garip bir şekilde yürüyerek bana yaklaşmaya başladı. Heykeli işaret etti o güzelim parmağı ile. Heykelin elindeki kitaba bakarak derin derin. -Boşver dans edelim hadi... dedim. Ve yine mekan değişmeye başladı. Bu sefer gözümü kapattım. Hiçbir şey görmek istemiyorum senden başka. Gözlerimi açtığımda sıcacık bir çöldeydim. Yine yoktu o. -Nerdesin? Diye bağırmaya başladım. -Su içer misin? -Boşver dans edelim, dedim. -Ben bir serabım, dedi. -Nasıl olur? Ya yazılar dedim. Onları sormadın. -Biliyorum artık, dedi.


Aslında bütün suçlu Eflatun. Neredeyse 2500 yıl boyunca felsefecilerin birbirlerini yemesinin temellerini o attı. Yanlış anlamayın, Eflatun felsefeyi icad etti diye bir iddia ortaya atıyor değilim. Düşünce ve teori tarihi çok daha eskiye ve Avrupa dışındaki yerlere dayanır. Ama gerçeklik olgusunun sadece belli bir zümre tarafından anlaşılıp konuşulabileceği Eflatunun iletişimi sınıflandırması ile başlıyor. Johnny'nin de dediği gibi, O, Tanrı, Söz herşeydi. Eflatun'un sayesinde 2500 yıl kaybettiğimize bakmayın, hala da öyledir. Eflatun söylemi logos, poetik ve retorik diye üçe ayırdı. Logos, felsefi ve teknik söylem sadece felsefecilere ve bilim ile uğraşanlara ait oldu. Gerçeğin dili o oldu. Felsefeciler ve bilimcilerin dışında düşüncelerini ifade edenler 1-0 geriden başladılar, çünkü onların söylemleri gerçek olarak sınıflandırılmamıştı. Eflatun'a göre felsefeciler kral olup, toplumda yayılan söylemleri kontrol etmeliydiler. Aristo sayesinde sağlamlaşan bu düşünce, daha sonra aldı başını gitti. Neredeyse postmodern felsefenin sonlarına kadar geçen sürede, çoğu düşünür ellerindeki bu gücü bırakmak istemedi ve bu düşünce tarzını devam ettirdiler. Tabi, buna katkı olarak dinler tarihi ve yine, gerçek olarak kabul edilen söylemin belli bir zümre ile sınırlandırılması ve ilişkilendirilmesi de yatıyor. Poetik söylem, şiir ve tiyatro gibi sanat kategorisi altına giren söylemler, dünyanın gerçeklerinden uzak hayal dünyaları ile ilişkilendiriliyordu. Tabi, bir sanatçıya bundan daha büyük bir küfür olamaz. Vendetta'mızın da dediği gibi, sanatçılar yalanları kullanarak doğrulara işaret ederler. 1984'ü, mesela, gerçeklikten uzak düşünen bir söylem için isabetsiz dersek, cömert davranmış oluruz. Bugün, Walter R. Fisher'ın başlattığı anlatı paradigması, neredeyse 2500 yıl süren tartışmalara ve ayrımlara son veriyor. Her anlatı, her konuşma, her söylem, her iletişim kendi gerçekliklerini yaratır. Birbirimizi sürekli ikna ederiz, ikna oluruz ve içinde yaşadığımız söylemler bütününü hep beraber ve her an yeniden yaratırız. İnsanların düşünceleri ve davranışları anlatılara, başka insanların oluşturduğu hikayelere ve onları kendi tecrübelerimize dayanarak yeniden yazmamıza dayanır. Kimi için dünya cennettir, kimi için cehennem. Kimi başına olayları iyiye yorumlayabilirken, kimi bunu yapamaz. Bunlar günlük hayatımızda maruz olduğumuz söylemleri nasıl kullandığımıza bağlıdır. Kimsenin doğrusu diğerinden daha doğru değil. Bütün insanların söylemleri, parçası oldukları anlatısal gerçeklik içerisinde tutarlı, mantıklı ve kendi kültürlerine sadık. Hiç bir kültür veya düşünce neyin doğru olup olmadğına dair tek otorite veya tekel olmadığı gibi, hiç bir söylem diğerine göre mutlak doğruluğun temsilcisi de değil. Richard Rorty'nin dediği gibi, siyasal söylem de, felsefi söylem de, dinsel söylem de, bilimsel söylem de bir gerçeği açığa çıkarmıyor veya keşfetmiyor. Hepsi bazı gerçeklikleri söylemleri ile oluşturuyorlar, yaratıyorlar.


Hikaye, küçük ve karanlık bir kasabada geçiyor. Zombi illeti büyük kentlerden buraya kadar ulaşmış, sadece küçük bir bara sığınmış insanlar kurtulmuştur. İçlerinden bir tek, ismini korku filmlerinin unutulmaz yönetmeni Lucio Fulci'den, huyunu suyunu ise Bruce Campbell'dan almış kahramanımız, dışarı çıkıp zombilerle savaşmaktadır. Çünkü sevdiceğini çok dramatik şekilde zombilere kaptırmıştır, bu yüzden kendisine olan nefretini tüm yaşayan ölülerden çıkarmaktadır. İzledikten sonra anlıyoruz ki, Portekiz sadece Beşiktaş'a yıldız oyuncu yetiştirmekle kalmıyor, bazen de böylesine etkileyici filmlere ev sahipliği yapabiliyor :). I'll See You In My Dreams isimli filmi Miguel Angel Vivas yazıp yönetmiş; bir kadın edasıyla, bütün parayı makyaja yatırmış. Bu nedenle çoğu yüksek bütçeli filmlerde görmeyeceğimiz kadar gösterişli zombiler var. Zombi avcısı Lucio rolünde, insanın daha önce nerelerdeydin sen dediği Adelino Tavares yer alıyor. Rolüne bu kadar çok yakışan pek fazla insan yoktur sanırım. Ne zaman, ne yapacağını asla belli etmeyen ifadesiyle, karaktere cuk oturmuş. Gelelim filmin -bence- en büyüleyici kısmına, yani kapanış şarkısına. Gene Portekizli bir grup olan Moonspell tarafından uyarlanan I'll See You In My Dreams. İnsan filmi izlemeye, şarkıyı da dinlemeye doyamıyor.


Blake, rüyasında ölmüş erkek kardeşinin kendisine gravür yapmayı öğrettiğini görmüş, Elias Howe, ter içinde uyandığı kabusla dikiş makinasını icat etmişti. Coleridge, Kubla Han adlı şiirini rüyasında görmüş, Mozart, Beethoven, Wagner bestelerini rüyalarla besliyordu, değer verenler elbet kulak verirler. Freud, rüyalarımızda gördüğümüz şeyleri ilkel dürtülerimize de bağlıyordu ki fikrimce nedeni doğadaki en kötü varlıklar olmamızdır. Kimine göre bir mısra boyu suskunluk, kimine göre ölümün ikiz kardeşi, uyur uyanıklık arasındaki ezeli kargaşa ve düş içinde düş'ün incelikleri olan rüyalara belki de hepimizden çok önem veren dünyanın bir diğer ucunda bir kabile var. Öğrendiğimizden beri gülümsediğimiz, beklediğimizden çok anladığımız, belki de geçmiş gelecek yaşamlarımıza pek yakın, dünyanın bir köşesinde rüyalarla bir evren kurmuş, henüz çağdaşı olmadığımız bu kabile Malezyalı Senoiler, rüyaların sihirinde yaşama devam edebilen bir halk. ... Desem de inanmayın. İkinci Dünya Savaşı sonrası tarafımızdan keşfedilen Senoi halkı rüyalarını Batılılarla da paylaşmaya kalkınca büyüteç altında kavrulan karıncalar gibi pişman oldular duydukları güvene. Artık konuşmuyorlar rüyaları hakkında kimselerle, hatta inkar ediyorlar geleneklerini, kendilerine saklıyorlar düşlerini ya da suretlerine. İyi de yapıyorlar çünkü herşeyi tükettiğimiz gibi medeniyet olmadan insanların bir arada yaşamayacağını çok uzun zamandır ispatlamaktayız kendi kendimize, tüketimde sınır tanımayarak. Zira, Senoi halkının çocuklukları da, tüm masumiyetine rağmen, fazla gelmiş bu medeni iki gözün gördüğü, göreceğine.


İlhan Berk ile görüştüğünde, şairin Zafer Yalçınpınar'a Şiir boktur. Şiiri bırak, düzyazı yaz, roman yaz... Dünyanın her yerinde bu böyledir. dediğini biliyoruz. Yalçınpınar'ın Rüzgar Defteri isimli şiir kitabı, Oyun Yayınevi tarafından basıldı. Hakkında Alegorik anlatımların alan derinliğinde oluşan şiirsel bir metindir ve 2013-2014 yılları boyunca Bozcaada ile Marmara Adası'nın örgün uzamında kaleme alınmıştır. deniyor. Ne yazmayı ne de okumayı tavsiye etmiyoruz. Şiire bulaşmak isteyenlerin yolu kesişecektir, gerekirse. Es la baba haydar! diyor bir balıkçı. Adalarda her şey kendine yakınsar, bazıları da kendini -bir anda- bulur ve kaybeder.


Turgut Yüksel'in Saadetler Dilerim Sergisi ikinci gösterimi ile Anadolu Yakası'nda Galeri Piha'da. Turgut Yüksel'in çizgileri şimdiye kadar yayımlandığı gazete, dergi sayfalarından, gizli duran defterlerden ilk kez çıkıyor, tuvalde kılık değiştiriyor. Dev resimlerle karşımıza dikiliyor. Serginin isimi 'Saadetler Dilerim'... Yüksel'in tarif ettiği öyle absürt, öyle şiddetli, öyle yalan, öyle saçma, öyle adaletsiz bir dünya ki, sıkıysa saadeti siz bulun der gibi... Zaten o yüzden çok güzel. 1967 yılında doğdu. İşletme okudu. Sayısını hatırlamadığı kadar çok dergi çıkarttı, tasarladı. Çizer, tasarımcı ve yazar olarak çalıştı. Radikal gazetesinde yedi yıldan beri kült çizgi köşelerden biri olan Mantığın Bir Anlık Çöküşü'nü çiziyor. 'Katı' ve 'Sıvı' isimli iki öykü kitabı, bir de desenlerini Ergün Gündüz'ün çizdiği 'Yüzyıllık Gölgeler' isimli çizgi roman kitabı var.


lk ne zaman oldu gerçekten hatırlamıyorum. Sanırım yazlıkta bitmek bilmez uzun yaz günlerinde balık tuttuğumuz zamanlarda başlamıştı. Sabah erkenden kıyıya koşup diz boyunu geçmeyen mesafeye atılan oltaya takılan istavritleri, az suyu olan kovanın içinde biriktiriyorduk. Balık boldu, zamanımız daha boldu. Tüm gün, hiç kıpırdamasan da terleten güneşin altında iki parmak suyun altında bekleyen balıklar önce çırpınmaya son verir, sonra canlılığını kaybeder, sonra da bir karton gibi sertleşirdi. Pulları dikilmiş o balıklar, yem diye takılan midyelerle birlikte suyu ve ellerimizi kokuturdu. Keskin, yosun kokusunun bile bastıramadığı çürümenin kokusuna gelen sinekler o kadar saldırgan olurdu ki, onları tokatlasanız bile gitmezlerdi. Hızla balıkların üzerine üşüşüp yumurtalarını bırakırlardı. Bazen aynı suya birkaç yengeç attığımız da oluyordu. Takırtıları sona erdikten sonra, bu en azından bir gün sonra oluyordu, balkon kenarına gizlediğimiz kovalarda hareketsizleşmiş ve açık havaya rağmen balkonu kokutmuş yengeçlerin o kokusunun tadını almak için önce bacaklarından sonra da gözlerinden ısırıp dilimizi kabuklarının içine sokmaya başladığımız zamanlar da olabilir ilk dönemler. Şu an gerçekten pek hatırlamıyorum. Bazı önemli anlar var tabii. Balıkları üzerindeki sineklerle birlikte ağzımızda gören annemin dehşetle bizi yaz boyunca sokağa çıkarmamakla tehdit ettiğini filan hatırlıyorum tabii ki. Deniz kıyısı aile tarafından yasaklanınca yönümüzü dereye doğru inen sazlıklara çevirmiştik. Her ne kadar balıkların yerini tutmasa da orada da gönlüme hitap eden güzelliklerle karşılabiliyordum zaman zaman. Kurban Bayramı'nın ağustos ayına denk geldiği o günlerden birinde, yine dereye doğru sazlıklar arasında yürürken uzaktan takırtıları duydum. Ritmik, hafif bir sürtünme sesiyle birlikte, tak tak takır takırt tak tak tak takır takırt. Dereye doğru ilerledikçe sesler yükseldi yükseldi. Çıtırtılar takırtılar, tırnağını, beton duvara hırsla sürtüp kırıyormuşsun gibi ısrarlı, ani taklamalar. Heyecanlanmıştım. Derenin rengi değilmiş otlarının ince sıcak rüzgara yüklediği kokudan, göreceğim muhteşem manzarayı tahmin eder gibiydim. O kadar heyecananmıştım ki nasıl dere kenarına ulaştığım hatırlamıyorum bile. Sazlıkları araladığımda karşıma çıkan görüntü gözlerime akan ter damlalarını bile unutturacak güzellikteydi. Kırk belki de elli kaplumbağa, birbirlerinin üzerine çıkıyor, upuzun, taşlaşmış tırnaklarıyla diğerlerinin kabuklarını, yüzlerini tırmalıyor ve insanların dere kenarına attığı, yarılmış hayvan bağırsaklarıyla işkembelerinden fırlamış yeşilimsi bulamacı büyük bir keyifle yiyorlardı. İşkembe derisinin kenarından çekiştirirken gözleri fır dönüyordu. Koku o kadar güzeldi ki. Hayvan bağırsaklarının kokusu, sazlığın, durgun suyun, işkembeden taşmış, sindirilmemiş otla karışık bokun kokusu kağlumbağaların ağız kokusuna karışıyordu. Isırdıkça takırtıları da artıyordu. Orada, güneşin altında derenin kenarında, o büyük orkestrada, bu konçertoya katılmaya karar verdim. Eve nereden gelmişti, gerçekten bilmiyorum. Bir anda orada belirdi işte. Öncesinde kavunları örneğin, keyifle beklediğimi hatırlıyorum. Market torbasında önce ikiye ayırıp beklettiğim kavunlar, çekirdeklerinden başlayıp yeşile dönerdi. Kabukları küften yumuşadığında, bekleyen peynirle karıştırıp tüektiyordum. Tam arkalarında anneme yaptırdığım fasulye bekliyordu. Eti kararmıştı ancak yine de akşamları kapağını aralayıp kontrol ediyordum. Üzerini kaplayan pamuğumsu tabakayı parmağımla toparlayıp üzeri yağ ve yeşil noktayla örtülü suyuna dilimi değdiriyordum. Sonra yine özenle yerine koyuyordum. Annem yapmıştı bana onu ne de olsa. Yadigardı. Oysa ne zaman çıkıp geldiğini şimdi hatırlamamam ilginç. Belki hep oradaydı. Belki hep orada olduğunu düşünmek zevk veriyor bana. Şimdi bile düşününce altımdaki ıslaklığı hissetmem şaşırtıcı gelmiyor. Öylesine sertleşiyorum ki düşündüğümde. İyi ki çıkıp geldi. Nerede karşılaşmıştık, nasıl bulmuştu beni. Bir şekilde yolu buzdolabina düştü bir şekilde. Benim küçük balığım diye sevdim onu. Yengecim benim, şirin tosbağam. Yaz güneşim dedim ona, midye kabuğum diye sevdim. Hep baktı. Gözlerine daldım gittim. Hep buzdolabında durmadı tabii ki. Bazen oturma odasına koltuğa aldım onu. Yanyana uzandık, perdeden sızan akşamüstü güneşinin gölgesinde çekinerek dokundum zaman zaman. Sesini çıkarmadı. Bu nazik tavra karşı bir centilmen gibi davranmalıydım muhakkak. Ensesini öptüm. Saçını ellerimle topladım. Buzdolabının kapağını geceleri aralık bıraktım ki, gece ışığını farketsin, yalnız hissetmesin. Yalnızlık kötü çünkü. Kimi geceler, buzdolabından alıp yatağıma yerleştirdim onu. Koluma yatırdım, iyice kokladım. Şimdi bile düşününce altımdaki ıslaklığı hissetmem şaşırtıcı gelmiyor. Öylesine sertleşiyorum ki düşündüğümde. İyi ki çıkıp geldi. Sığmaz olmuştu buzdolabına. Sanki her gün bir iki santim kilo alıyordu, genişliyordu. Koltuğun altına da sığmadı. Ardiye olarak kullandığım ikinci tuvalete şimdilik yerleşebiliyordu. Böyle olmaz ama dedim, bir gece dayanamayıp sokağa taşıyıp çöplüğe sıkıştırdım. Gece panik halde uyandım. Ya başkaları gördüyse? Hızla pencereye koştum aşağı baktım. Karanlıkta diğer çöplerle pek seçilemiyordu, hemen aşağı inip baktım. Oh. Hala oradaydı. Hemen tekrar eve çıkardım. Ya başkasına gitseydi? Ben affetmesi için dudağına bir öpücük kondurdum. Biraz daha kilo almış bile olsa o kadar güzeldi ki. Dudağının kenarı kararmış aşağı sarkmıştı. Ensesindeki morlukların çapı büyümüş, göz kapaklarının teki kasılmış öyle kalmıştı. Gözkapaklarını da öptüm usulca. Baktı öylece. Ertesi gün kapıyı bir kez çalıp ardından gürültüyle kırıp içeri girdiklerinde ne olduğunu anlayamadım tam. Ne istediklerini de. Ben tam o sırada, Sevda'yı küvete yerleştirmeye çalışıyordum. Zorlanıyordum çünkü neresine dokunsam elimde kalıyordu. Usulca bileğinden itibaren kopan elini yanağına yaslasığım sırada girdiler banyoya. Komşular mıydı yüzelrini de tam seçemiyordum her birinde gaz maskeleri ve ellerinde sopalar vardı. Arkalarında çığıklar ve öğürtülerle tüm eve bir spreyden gaz sıkıyorları. Yatırdılar beni yere, boynumdan tuttular. Yerde, eve attıkları gazdan henüz etkilenmemiş, silinememiş küflü kavun kokusunu içime çektim çektim. Şimdi biraz pişmanım tabii. Keşke buzdolabında değil de hep yanımda yatırsaydım. Keşke ona daha uzun uzun sarılıp sık sık öpseydim. Bana kırgın olmadığını umuyorum, gerçekten. Elimde olsa ona daha çok dokunurdum, hep içime çekerdim kokusunu. Hayatımızda pişmanlıklara yer yok bilmelisiniz. Yine de meraktan kuduruyorum. Kimbilir ne yaptılar ona? Nereye götürdüler? Burada olmadığına göre başka bir yerde. Ne balıklarım ne midyelerim ne kaplumbağalarım ne de kavunlarım burada. Yine de toparlayacağım. Hatalarımı affettireceğim. Annemin getirdiği şeftalilerim var ne de olsa. Bir hafta olmuştur getireli. Ye oğlum dedi, hiç meyve yemiyorsun ipince kaldın iyice. Plastik torbaya da sarmış soyup dilimlemiş. Sever beni annem. Bir hafta bekleyince şeftaliler iyice yumuşadı. Bugün doktorlar odadan ayrıldığında yatağın dibinden çıkarıp kontrol ettim. Yumuşamışlar. Henüz üzerleri kaplanmamış ve kokusunu salmamış odaya ama biliyorum. Yakında kıvama gelecekler. Tam tadına ulaştıklarında keyfine bakacağım. Sabrediyorum. Bekliyorum. Ben oldukça sabırlı biriyim.


Tanrıların, Tanrı olarak kalabilmesi için onlara daima bir kurban gerekir diye bir söz geçiyordu izlediğim bir filmde. Faşizmi yürürlüğe sokanlar da kurban isterler kendilerine. Çünkü yaşadığı yerin Tanrıları olduklarına inandırmışlardır kendilerini. Sacco ile Vanzetti'de yaşadıkları dönemin kurbanlarıdır. Nicola Sacco iyi bir kunduracıdır. 1912'de Rosina Zambelli ile evlenmiştir. Pek çok göçmen gibi o da geldiği yere uyum sağlamakta güçlük çeker. Arkadaşlarının çoğu gibi o da bir anarşist çevre edinir kendine. Bartolomeo Vanzetti ise Boston yakınlarında her tür vasıfsız işe girer çıkar. Bir yandan Plymouth sokaklarında ıslık çalarak el arabasını iterken, boş vakitlerinde Dante, Hugo ve Tolstoy, Marx ve Proudhon okur. Birinin adı; Nicola Sacco diğerinin adı ise; Bartolomeo Vanzetti. İkisi de bir hayalin peşindeydi, ikisi de yeni bir dünyanın içindeydi. Büyüyen göç dalgası sonucu, Yüzde yüz Amerikalılık çağrısında bulunan Ku Klux Klan ve benzeri gruplar, Afrikalı Amerikalılar kadar, Katoliklere, Yahudilere ve göçmenlere de karşıdırlar. 15 Nisan 1920'de Braintree'nin ana caddesinde, iki kişinin öldürüldüğü bir soygun gerçekleşir. South Braintree soygununun kurbanları, bu ayakkabı firmasının muhasebecisi ve onun korumassıdır. Çalışanların haftalık ücretlerini zırhlı çelik kasalarla komşu büroya taşımaktadırlar. Yol üzerinde iki adam onlara saldırır, ateş eder, kasaları alır ve içinde üç kişinin bulunduğu kendilerini bekleyen bir arabaya binerek oradan uzaklaşır. Arkalarında birkaç tanık kalmıştır ama. Saldırı sırasında kullanılan çalıntı Buick'in izini süren komiser Stewart, olaydan 20 gün sonra daha önce de başı polisle belaya giren bir takım İtalyanlarla karşılaşır. İçlerinden biri daha önce sürgüne mahkum edilmiştir. Bir otomobil tamircisi İtalyanların dükkana geldiğini bildirir. Teşhis edilen üç kişiyi elinden kaçıran Stewart, Bridgewater'dan gelen bir arabadaki iki adamı tutuklar. Üstlerinde anarşist bildirinin müsveddeleri bulunur. Birinin adı; Nicola Sacco diğerinin adı ise; Bartolomeo Vanzetti. İkisi de anarşist, ikisi de silahlı. Sorgulamayı yapan sorgu yargıcı, daha ilk sorguda Sacco'nun South Braintree olayına karıştığı kanaatine varır. Olayın olduğu 15 Nisan günü Sacco'nun işe gitmeyişi de nedenlerden biridir. Vanzetti ise daha önceden mahkum olmuştur. Noel'deki Bridgewater soygununun sanığı olarak tanıklar onu resmen teşhis etmiştir ve 12 yıldan az 15 yıldan fazla olmamak üzere hapis cezasına çarptırmıştır. 1921 ağustos ayında ise aynı yargıç, Dedham'daki mahkemede Sacco ve Vanzetti'nin idama mahkum edildiği kararını okur bu defa. Ve mahkemeler uzar gider... Yargıç, jüriye dönüp Kararınızı verirken Fransa'da savaş alanlarında ölen yiğit askerlerimizi düşünün. Aynı vatanseverlik duygusuyla kararınızı verin, der. İki tanıktan birinin mahkemede sahte adla tanıklık yaptığı ortadır. Başka bir cinayet suçundan idama mahkum olmuş bir tutuklunun cinayeti kendisinin de aralarında bulunduğu Morelli Çetesi'nin gerçekleştirdiğini yazılı ve imzalı olarak itiraf etmesi itiraf etmesi bile Tanrıları ikna etmeye yetmez. Birinin adı; Nicola Sacco diğerinin adı ise; Bartolomeo Vanzetti. İkisi de 'Yüzde yüz Amerikalı' değil, ikisi de kurban. Nicola Sacco karısından ayrı düşmüştür. Oğlu Dante ondan uzak büyümektedir. Kızı Ines ise o hapishanedeyken dünyaya gelmiştir. Birkaç kez akli dengesini yitirir; defalarca intihara teşebbüs eder, açlık grevleri yapar. Hastaneye kaldırılır. Masumiyetini ve çektiği acıları anlatan mektuplar yazar hastaneden. Adil bir şekilde yargılanmadığını düşünür sürekli. Yoksullara ve İtalyanlara karşı kör bir nefretin kurbanı olduğuna inanır. Vanzetti ise Bridgewater soygunundan mahkum olduğundan hapishanede çalışır. Önce resim atölyesine devam eder, boyalara alerjisi olduğu ortaya çıkınca bu atölyeyi bırakır, dikiş atölyesine geçer. Boş zamanlarında okumaya devam eder; felsefeye ve aritmetiğe merak sarar. Proudhon'u tercüme eder. Ölümünden sonra yayımlanacak olan Bir proleterin hayat hikayesi adını verdiği çocukluk anılarını kaleme alır. Masum olduğuna inanan Boston'lu kadınlarla mektuplaşır. ABD'deki işçilerin kitlesel desteğini arkasına alamadığını düşünür. Başka ülkelerde yapılanların yarısı burada yapılsaydı, biz şu anda özgür olurduk, der. Birinin adı; Nicola Sacco diğerinin adı ise; Bartolomeo Vanzetti. İkisi de yoksullardan yana, ikisi de sömürüye karşı. Öte yandan davaya karşı pek çok gösteriler yapılır. Anatole France, John Galsworthy, H. G. Wells, George Bernard Shaw, Romain Rolland, Katherine Ann Porter, Sinclair Lewis, Albert Einstein, Fritz Kreisler, Isadora Duncan, Ramsey MacDonald gibi tanınmış kişilerin de desteklediği protesto gösterileri yapılır. İnfazın gerçekleştirildiği 22-Ağustos 1927 gecesi Paris'te, New York'ta, Buenos Aires'de, Sidney'de ve daha pek çok kentte mitingler yapılır. Paris'te 150.000 kişi, Boston'da ise 250.000 kişi toplanır. Bütün bunlara rağmen, yani masum oldukları halde Sacco ile Vanzetti elektrikli sandalyede infaz edilir. 22 Ağustos 1927 gecesinde iki göçmenin yaşamına son verilir. İlk önce idam edilen Sacco, İtalyanca:Yaşasın Anarşi! diye bağırır elektrikli sandalyeye otururken Sonra İngilizce: Hoşçakalın karım, çocuklarım ve bütün dostlarım, der. Çevresindeki tanıklara İyi akşamlar beyler, der. Başına kukuleta geçirilirken Hoşçakal anne, diye mırıldandır yavaşça. Birkaç dakika sonra Vanzetti girer odaya. Tanıdığı üç gardiyanın elini sıktıktan sonra elektrikli sandalyeye oturur ve bağlanmadan önce, alçak sesle oradakilere konuşmaya yapar. Sacco ile Vanzetti davasıyla ilgi pek çok kitap yazıldı. Şarkılar bestelendi, şiirler yazıldı. A. Einstein'nın Sacco-Vanzetti trajedisini insanlığın vicdanında canlı tutmak için her şey yapılmalıdır. sözü hep yerine getirildi. Ancak, Tanrıların yanıldığını anlamaları için bu sözün üzerinden 50 yıl geçmesi gerekiyordu. Birinin adı; Nicola Sacco diğerinin adı ise; Bartolomeo Vanzetti. İkisi de 1908 de göç etti Amerika'ya, ikisi de aynı gece idam edildi.


Posta kutusu kainattaki en gereksiz üç beş eşyadan biridir eğer zaman bir kocakarı huysuzluğuyla beklentilerinize karşı suratını asmaya devam ediyorsa. Global bir dernek kurulmalı posta kutularının doğaya ve insan benliğine verdiği zarara karşı. Elektrik faturası gelmiş. Eskiden böylesine sıcak renkleri, yuvarlak hatları olmazdı bu faturaların. İnsanı irkilten bir karanlıkları, gri ve şekilsiz gökdelenleri andıran donuk desenleri olurdu. Ama bana ne! Bakmadım bile buruşturdum attım. Bir tane zarf, garip isimli bir yayınevinden! Eskiden olsa içlerinde ne var diye sarılırdım. Akıbeti faturanınkinden farklı olmadı. Bir deste reklam broşürü... Biri halı yıkamacılara diğerleri kebapçılara ait. Tek tek inceledim üzerlerindeki yalancı resimleri, üstlerindeki soğan kokulu sloganlara daldım. Damak zevkinizi biz biliriz. Biz de sizin hasis tüccar ruhunuzu, istediğiniz olmayınca nasıl hayvanlaştığınızı biliriz? Hepsini buruşturdum yere attım. Bu gidişle buruşturulmuş bıkkınlıkların arasında ve közde pişen koyun popsunun, yeşilbiberin boğucu dumanlarının ağırlığında uyuşa uyuşa öleceğiz. Belediyenin badem bıyıklı yanık tenli işçileri ana avrat söverek cesetlerimizi tekmeleyecek, üstünkörü tıkacaklar her birimizi mavi çöp torbalarına. Sonrasında da birer tutam kuş dışkısına dönüşecek koca koca benlikler. İçimizden şanslı olanlar belki de yürekten dilenen bir tesadüf sonucu yaşadığı sokağın kaldırımına düşecek. Aptal bir kuşun midesinde bir tutam bulamaçken bir şey ne kadar yürekten dilenir o ayrı mesele. Neyse, hayırlısı. Sokak her kar yağışında tedirgindir. Titrer. Sallanan bir direğin titreyişi gibi vurgun ve yardım dilenen bir titreyiş değildir bu. Kocasını aldatmakta olan taşralı bir kadının berrak, bakımsızlığına rağmen diri ve temiz teninde hissettiği karıncalanmayla eriyip akmasıyla benzeştirebiliriz bu zevki. O, ihanet ettiği için yüreğine çocukken babasının toprağa çakıp eşeğini bağladığı kazıklardan en paslısını saplamak ister. Ama kentli ellerin hisli dokunuşları, bakımlı dudaklardan süzülen salya kılıklı yaşamdır daha da çok istediği. Tedirgin, kararsız, perişan ama gizliden gizliye mutlu! İşte sokak kara gömülürken aynı böyledir. Botlarım suyu emmeye başlarken hafif hafif uyuşur diz kapaklarım. Mahallenin delisi Sait nereden bulmuşsa semiz bir koyun kellesi bulmuş, ete olan azgın açlığının vahşiliği ile kemiriyor. Aynı insan taklidi yapan bir lağım faresi! Üst katımızda oturan tıp fakültesi öğrenci kızın paçaları çamurlanmış. Bir insan güzel oldu mu, taze çilekler gibi çekici, körpe çiçekler gibi taze bir alımlılığa sahipse çamur bile bir ayrı yakışıyor üzerine. Rüzgar saçlarımı gözlerimin üzerine yığıyor, ıslak ellerim alnımda... Kaldırımlara yayılmış yumurta kabukları, kömür külleri akmış beyinler gibi renklendirmiş ortalığı, gazete yumruları kar suyu eme eme hırpalanmakta. Modern kente yakışmaz ki bu manzara. Üşüyorum. Şimdi ceplerimde yeni kavrulmuş sarı leblebi olmalı. Ellerimi, dudaklarımı, karnımın içini kavurmalı. İnsan ne kadar kapmış olursa olsun mutlaka bir sıcaklık arar. Oysa kar usanmadan yağıyor, arabalar kayıyor, ayakkabı tabanlarında paspas hasretleri. Emekli polis, emeksiz komşumuz Fahrettin elleri cebinde ağır ağır derinliğime doğru yaklaşıyor; yazan adamların en duygusal zamanlarında karşılarına bir şekilde tanıdıkları en duygusuz adamlar çıkar, kalem tutan parmakların en hafifi çilelerinden biridir bu. Kafamı eğiyorum. İş bulup bulmadığımı soracak. Selam veriyor almıyorum. Soğuk bir selam değil, sıcacık dudaklar yönelmeliydi oklanmış yüz derime şimdi. Şeytan diyor yürü git şu paçaları çamura batmış kızın evine. Bir kahve yapmasını iste... İsteme, emret! Aslında aptaldır kafası matematiğe fazlasıyla çalışan bu kızlar. Karşısına çıkıp, iki cümleyle karşısına diğer çıkanlardan ne kadar deli olduğumu göstersem Ya bana aşık olur, ya da katil sanıp polis diye bağırır. İşaret parmağımı dudağına yapıştırıp sustururum. Deli değilim, katil de! Anlar. Darmadağın bir adamsın sen deyip, hadi başını dizlerime koy der. Bana kedi muamelesi yapar. Kokusu burnumdan içeri süzülüp beyin kıvrımlarımın arasına yerleşirken bir timsah olabilmeyi dilerim. İştahlandırır ki beni kokusu, bu yüzden. Bakire bir kız nasıl kokar? En fazla süt kokuyordur, üstüne birazcık ter kokusu elbet, tersiz olur mu hiç. Her gece bir başka yiğidin yokluğunda kendisiyle sevişiyordur. Birazcık tuz kokar, birazcıkta şaşkınlığın masivası sinmiştir bebeksiliğine. Parfümü de vardır ama ucuzlarından. Hani üzerinde hiçbir şey etiket bulunmayan, şirin şişelerde satılanlar var ya işte onlardan. Parası yok bu aralar, babası iflas etti. Bayan kuaförü Adnan! Homoseksüel olduğunu iddia ediyordu Emlakçı Hasan. Böyle yaşanası mevsimlerde ölünmez. Bir sonbahar gününe, bir Eylül, bir Ekim gününe denk gelmeli son nefes.


1968 yılından bir heyula anlatıyor, William Burroughs orta sınıfı yok etme arzusunun nedenini, biraz sert bir ses tonuyla anlatıyor. Hareket -Beat- farklı bir haber tanımına, başka türlü şeylerin önemli olduğuna gidiyor. Herhalde bizim bir televizyon kanalımız olsa, çok farklı olurdu. Burroughs: Televizyonu kontrol edersek, Amerika'yı kontrol ederiz. Sadece tek bir kanal olsaydı? Alman örgütü SDS gibi olurduk. Hepsini ele geçirmeliyiz, hepsini ele geçirince, bu aptal orta sınıfın tamamını yönetiriz. Amerika'yı ele geçiririz. Kuşkusuz ki, bu salak orta sınıfı yok etmenin çeşitli yolları var. Ben bu aptal, burjuva orta sınıfın yok edilmesi için her şeyi yaparım. Bence hepsi ortadan kaldırılmalı. Onlar canlı değil. Onlar kayıt cihazı. İnsanları yok etme sorunu değil bu, yürüyen kayıt cihazlarını yok etme sorunu. Onların çocukları da meseleyi çakıyor artık. Uzun saçın onları korkutma nedeni de budur. Kendi çocukları başkaldırıp Hayatlarınızın bir anlamı yok. Yaşamlarınız ölü plastikten oluşuyor diyor. İşte. İnsanları yok etmek değil, kayıt cihazlarını kapatmak sorunu bu. Çok daha az. Bir zamanlar bir şeylere karşıydılar. Direnmek için yaşamalılar. Ve orta sınıf ise ölmeli. Çünkü yaşarsa, zaten atılacak. Sistemde ezilecek, tıpkı dişlideki böcek gibi. Eğer bir ofisteki adam, bir miktar bireysel yaratıcılık örneği gösterirse, ezilir. Çünkü patronu buna dayanamaz. Eğer aynı adam ofiste bu kağıtları neden buraya koyduğunu sorgularsa, BAM, yine ezilir.


-İlhan Berk- -Mustafa Kutlu- -Enis Batur- -Beşir Ayvazoğlu-


Tek partili dönemden çok partili döneme hükümetler gelip geçer. Hükümet kim olursa olsun devleti temsil eden sadık valiler, hükümetine göre davranışsal değişiklik gösterseler bile her zaman devleti devlet yapan adaletsizliklerin temsilcisi olmuşlardır. Vali demek devlet demektir, bilin ki devletin bir zulmü varsa o zulümün başında bir vali vardır. Geçtiğimiz ay, politik gündeme hakim olan konulardan biri de, Recep Tayyip Erdoğan'ın, partisinin 20. İstişare ve Değerlendirme Toplantısı' nın son günü söylediği sözlerdi. Erdoğan, Ankara-Kızılcahamam'da düzenlenen toplantının basına kapalı bölümünde, erkek ve kadın öğrencilerin bir arada yaşadığı öğrenci evlerini gündeme getirmişti. Erdoğan konuşmasında, kendisinin temsil ettiği siyasi geleneğin muhafazakar-mutaassıp toplumsal normlarının, bu coğrafyadaki toplumun genelinde var olduğu varsayımıyla, kadın-erkek öğrencilerin aynı evde yaşamalarının kabul edilemez olduğunu ve gerekirse adli ve polisiye müdahalelere uygun düzenlemeler yapılabileceğini belirtti. Bu sözlerin kamuoyunda tartışılmaya başlanmasıyla da, önce İstanbul Valisi Hüseyin Avni Mutlu, ardından da Adana Valisi Hüseyin Avni Coş, Erdoğan'ın bu sözlerini talimat telakki eden ve derhal durumdan vazife çıkaran açıklamalar yaptılar. Bunlardan, özellikle Adana valisinin açıklaması, kamuoyunda yoğun tepki çekti ve bir süre gündem oluşturdu. Devletin ceberrut yüzünü, uygulamaları ve söylemleriyle bulundukları idari mevkide belirginleştiren valiler, bu eylemlerini, geçtiğimiz yasaklı 1 Mayıs ve hemen sonrasında gelişen Taksim Direnişi sürecinde yoğunlaştırarak, kentlerin bu en yüksek mülki amirlerinin ellerinde bulundurdukları yetkilerle, aslında nelere kadir oldukları algısının, kamuoyunda daha iyi anlaşılmasını da sağladılar. Taksim Meydanı'nın eylem ve mitinglere kapatılmasıyla yasaklı hale gelen 1 Mayıs'ta, yasağa rağmen alana ulaşmak isteyen binlerce kişiyi engellemek için, İstanbul'daki toplu ulaşım araçları, İstanbul Valisi Hüseyin Avni Mutlu'nun talimatıyla büyük oranda durduruldu. Taksim Meydanı'na çıkan tüm metro, metrobüs, otobüs, şehir hatları vapurları ve yolcu motorları valilik emriyle seferlerini durdururken; araç trafiğinin yanı sıra, meydana giden tüm yaya trafiği de kapatıldı. Böylelikle valilerin, önceki yasaklı 1 Mayıslardan (2007, 2008, 2009) tanıdığımız, halkın toplu ulaşımını engelleme-yasaklama yetkisini tekrar hatırlamış olduk. Yine Taksim Direnişi sürecinde, Gezi Parkı'nın valilik emriyle bir açılıp bir kapatılmasıyla da, valilerin, halkın ortak kullanım alanlarını, insanların kullanımına açma ve kapama yetkisine de sahip olduklarını öğrenecektik. Valiler, son dönemde AKP iktidarının yaşamın her alanında baskıcı ve otoriter karakterini belirginleştirmesiyle, mevcut iktidarın sözcüleri gibi görünseler de, gerek 1923 sonrası cumhuriyet döneminde, gerekse Osmanlı İmparatorluğu dönemlerinde merkezi devlet yönetimiyle arasında içselleşmiş bir bağ kurmuşlardır. Devletle kurmuş oldukları bu aidiyet bağı dolayısıyla, valilerin nezdinde devletin bireye olan yaklaşımını da görmek mümkün. 1944 yılında, o dönemlerde Avrupa'da yükselen ırkçılık yanlısı hareketlerin bu coğrafyaya da sıçraması nedeniyle düzenlenen ırkçılık yanlısı eylemlere katılmaktan dolayı tutuklanan Osman Yüksel Serdengeçti'ye dönemin Ankara Valisi Nevzat Tandoğan'ın sözleri şöyledir: Sizin milliyetçilikle, komünizmle ne işiniz var? Milliyetçilik lazımsa onu biz yaparız. Bu ülkeye komünizm gelecekse, onu da biz getiririz. Sizin iki vazifeniz var: Birincisi çiftçilik yapıp mahsul yetiştirmek, ikincisi çağırdığımızda askere gelmek. Dönemin Ankara valisinin bu sözlerinde cisimleşen bu durum, valiler nezdinde devletin bireye olan bakışının bir özetidir aslında. Günümüzde, Adana valisinin Gavat hitabında ya da İstanbul valisinin, geçtiğimiz 1 Mayıs'ta başından biber gazı kapsülüyle yaralanan Dilan Alp'e yönelik Marjinal örgüt üyesi sözleriyle de tanıdığımız bu durum, devletin hiçbir zaman değişmeyecek algısıdır. Devletlerin karakteristik yapıları farklılaşsa da valilerin devletle kurduğu ilişki, devlete derinden bir bağlılık ve sadakat içerir. Britanya İmparatorluğu'nda kraliçe tarafından, sömürgeleştirilen bölgelere, Genel Vali adı verilen sömürge valileri atanmaktaydı. Birleşik Krallık'ın devlet literatüründe, sadık, sadakatle bağlı olarak çevrilebilecek loyal sıfatıyla tanımlanan sömürge valileri söz konusu sömürgede imparatorluğun ve kraliçenin gücünü temsil eden figürlerdir. Benzer bir biçimde Osmanlı İmparatorluğu'nda da bir sömürge valiliği sistemi uygulanmaktaydı. Osmanlı İmparatorluğu işgal ederek sömürgeleştirdiği bölgeleri eyalet olarak adlandırılarak, buralara beylerbeyi adı verilen valiler atıyordu. Beylerbeyi adı verilen bu sömürge valilerinde de belirleyici temel kriter payitahttaki sultanın sadık kulu olması idi. Söz konusu eyalette, padişahın otoritesini temsil eden bu valilerin emrinde ayrıca, Tımarlı Sipahi Ordusu adı verilen, sayıca merkezi yönetimdekinden fazla sayıda askere sahip bir silahlı güç de bulunmaktaydı. Merkezi yönetimdeki padişaha her yıl salyane, yani yıllık adı verilen, söz konusu sömürgeleştirilmiş bölgenin halkından zorla toplanan vergiler bu valiler aracılığıyla yollanmaktaydı. Gerek Osmanlı, gerekse Britanya İmparatorluğu sömürge valilerinden merkezi yönetimin asıl beklentisi ise, sömürgeleştirilen bölgeden azami sermaye akışının istikrarlı bir biçimde sağlanmasıydı. Sözünü ettiğimiz bu sömürge valilerinin merkezi yönetimle olan bu akçeli ilişkisi de göz önünde bulundurulduğunda, kendilerinden istenen sadakatin anlamı da daha çok belirginleşiyor. TC devletinin yakın tarihinde de benzer bir sömürge valiliği sistemi uygulandığını söyleyebiliriz. Devletin derin varlığını askeri operasyonlarla belirginleştiren bu sömürge valileri de elbette devletle olan ilişkilerinde sarsılmaz bir sadakat içerisindeydiler. TC devletinin, Kürdistan'a ve Kürt halkına yönelik olarak yürüttüğü inkar ve imha politikalarının sonucu olarak sürdürdüğü savaşla birlikte, 1987 yılından itibaren bölgede Olağanüstü Hal uygulaması başlatıldı. Bölge de Olağanüstü Hal Bölgesi olarak tanımlanmaya başlandı ve Ankara yönetimi tarafından buraya bir bölge valisi atandı. Böylelikle Kuzey Kürdistan'ın önemli bir bölümü TC Devleti literatüründe Olağanüstü Hal Bölgesi olarak tanımlanıyordu. Olağanüstü hale uygun olarak, kendilerine olağanüstü yetkiler verilen bu bölge valileri, kamuoyunda da Süper Vali olarak adlandırılıyordu. OHAL valileri, asıl olarak, devletin bölgede yürüttüğü savaşı koordine etmekle görevliydiler. Olağanüstü Hal'in etkin olarak uygulandığı 1987-2002 yılları arasında 17 bin insanın fail-i devlet cinayetleriyle katledildiği gerçeği ortadayken, bu Süper Valilerin söz konusu görevlerini başarıyla yürüttüklerini söyleyebiliriz. Şimdilerde zaman zaman, insan hakları örgütlerinin çalışmaları sonucu kamuoyu gündemine gelen; köy yakmalar, boşaltmalar, insanları helikopterlerden ya da asit kuyularına atmalar, JİTEM cinayetleri ve gözaltında kayıplar vb. fail-i devlet cinayetleri, bir sömürge valiliği sistemi olan OHAL valiliği uygulamalarının sonuçlarıdır. Devletin bölgeye yönelik askeri ve psikolojik saldırılarını yoğunlaştırdığı bu dönemde bölgede valilik yapan Hayri Kozakçıoğlu ve Ünal Erkan gibi isimler, yukarıda sözünü ettiğimiz devlet katliamlarında daha öne çıkan isimlerdi. Daha önce görev yaptıkları il valilikleri ve emniyet müdürlükleri dönemlerinde adları devrimcilere yönelik ev ve sokak infazları ve işkencelerle gündeme gelmiş bu isimler, devletin Kürdistan'da sürdürdüğü savaşın koordine edilmesi açısından oldukça uygundu. Kürt Özgürlük Hareketi'nin direnişinin de etkisi sonucu, bir sömürge valisinden beklenen sermaye akışını sağlama ve kapitalizmin sömürgedeki istikrarını inşa etme, koruma görevi konusunda, OHAL valilerinin Ankara'yı tatmin edebildiğini söylemek ise oldukça güç. Bu yüzden devlet şimdilerde, neoliberal-kapitalist politikalara sahip AKP aracılığıyla çözüm süreci adı altında Kuzey Kürdistan bölgesinde istikrarlı bir kapitalist inşa sürecini hayata geçirmek istiyor. 2011 Haziran seçimleri sonrası AKP iktidarının yöntemlerini daha da sertleştirmesi ile birlikte, zaten TC'nin geleneğinde var olan devlete derinden bağlı valiler algısı, bu mevcut bağın yanı sıra iktidara olan bağlılığı da belirginleştirdi. Bazı muhalif çevrelerce AKP Valisi olarak da adlandırılan bu durum, AKP'nin iktidarında giderek tek partileşme gerçeğini de ortaya koyuyor. CHP'nin tek parti döneminde olduğu gibi şimdilik ilgili ilin vali ve belediye başkanının, CHP il başkanı olması gibi bir durum belki söz konusu değil. Ancak, bugün, tek parti ya da tek bir kişinin yönetimine dayalı rejimlerde örneklerine rastlanabilecek şekilde, Erdoğan'ın herhangi bir konuya dair sözünü ya da demecini acilen uygulanması gereken bir talimat olarak algılayan valilerle karşı karşıyayız. Valilik kurumu TC devleti anayasasının 127. Maddesinin 4. ve 5. fıkraları gereği yerellerin vasileri, yani illere vesayet eden kurumlar, olarak tanımlanmaktadır. Askeri vesayeti tasfiye ettiğini söylerken, neo-liberal politikalara dayalı kendi vesayetini inşa ederek, gitgide tek partileşen AKP iktidarında valilerin konumları, anayasanın bu maddesiyle de güvence altına alınarak önemini arttırıyor. İşte bu yüzden de tek partileşen AKP iktidarının bu söz konusu vesayeti istikrarlı bir şekilde hayata geçirmede Adana Valisi Hüseyin Avni Coş gibi, muktedirin herhangi bir konuya dair bir sözünü emir telakki eden, iktidarının bekası için meydanları ve parkları ezilenlere yasaklayan, polis-sivil faşist işbirliği şiddeti sonucunda öldürülen Ali İsmail Korkmaz için arkadaşları öldürmüştür diyerek gerektiğinde halka aleni yalan söyleyecek sadık kapı-kullarına daha çok ihtiyacı olacak. Bu yazı Meydan Gazetesi'nin 15. sayısında yayımlanmıştır.


Sadri Alışık Ayhan biraz anlatılmaz ki! Taifeden Batuğ Evcimen aktardı mektubu. O'na da Arda Arşık göndermiş. Hem mutlu etti fazlasıyla, hem de biraz sesimizi inceltti, titretti. Dostlukları kadim olan Sadri Alışık'tan Ayhan Işık'a, dostu Zincirlikuyu'da yatarken gönderilmiş. Her sene-i devriyede başucunda rakı içen Sadri Alışık, bugün Zincirlikuyu'da Ayhan Işık ile birkaç metre arayla uzanmaktadır. Buraya metni de aktarıyoruz. Ancak daha iyi bir okuma ve duyguya yakınlaşma açısından, mektubu büyütüp orijinalinin kopyasını okumak kuşkusuz ki doğru bir tercih olacaktır.


Gilles Deleuze'ün edebiyat ile yaşam arasındaki bağı ele alan yazılarını biraraya getirdiği Kritik ve Klinikin İngilizce baskısında çevirmenin önsözü olarak yayımlanan bu metin Deleuze felsefesinin eksenlerini, bu eksenlerin yaratıcı çokluğunu kavramak bakımından kilit bir rol üstleniyor. Deleuze'ün Kritik ve Klinik projesinin altında yatan temel fikrin, yazarların ve sanatçıların hekimler ve klinisyenler gibi uzman semptomatolojistler olarak görülebileceği prensibine dayandığını ileri süren Smith, kritik ile kliniğin kesiştiği noktaları işaretleyerek saf içkin yaşama açılan yolların haritalarını çıkarıyor: Üslup büyük yazarlarda her zaman bir yaşam üslubudur. Bir yaşam imkanı, bir varoluş biçimi icat etmektir. Edebiyat bir sağlıktır.


Bazen günlük hayatın koşuşturmacası içinde kaybolmuşken yorucu bir iş günü dönüşü evde yemek yapmakla uğraşmak bardağı taşıran son damla olabiliyor. Bu gibi günler ve dışarıdan ısmarlanan yemeğin hem bütçeye hem de sağlığa zararını hafifletmek için pratik yemek tarifleri vazgeçilmez. Mesela; Safiye. Önce yufka ikiye katlanıp sonra tekrar ikiye katlanır. Bir dilim pasta şeklini alan yufka, tezgahta fazla yer kaplamadan kolayca tam ortadan kesilir, böylece 4 adet dilim pasta şeklinde yufka yaprağı elde edilir. Yufkanın geniş bölümünün ortasına, 2 tatlı kaşığı ayçiçek yağı ve soğanla kavrulmuş ve üzerine tuz, karabiber, maydanoz eklenmiş kıyma yayılır. Kenarlara kadar değil de orta bölüme yoğunlaşmalı. Sonra kısa kalan yuvarlak kısım içe kapatılır, ardından sağında solunda kalan kenarlar birbirlerinin üstüne gelecek şekilde kapatılır, son olarak da kalan uç kısım diğerlerinin üstüne kapatılır. Ortaya, mektup zarfına hemen hemen benzeyen ama bir çocuk elinden çıkmışcasına annelerin Hımm, yok olmamış! diyeceği türden bir şekil çıkar. Bu beceriksizlikle yoğrulmuş şekil ve şemal içerisindeki lezzet zarfı, içerisine 1 kaşık ayçiçeği yağı dökülerek önceden hafif ısıtılmış emsan tavaya konur ve kızarmaya bırakılır. Yeterince kızarıp kızarmadığı kontrol edildikten sonra diğer yüzü de iyice pişirilir ve söğüş domates ve salatalık ile servis edilir. Malzemelerin ölçülerini, adetlerini özellikle yazmadım, isteğe ya da kişi sayısına göre arttırılabilir. Sofradaki kişi sayısı 4'ü, gözleme sayısı 8'i geçiyorsa, gözlemeler kızardıktan sonra üstüste dizilerek sıcaklıkları korunabilir. Tavadaki kayganlık oranı azaldıkça ayçiçek yağı eklenebilir. Daha da lezzet katmak için karışıma azıcık domates salçası eklenebilir, kıyma yerine, peynir, kaşar peyniri, haşlanmış patates gibi isteğe göre içler de kullanılabilir. Ailecek gözleme demekten tedirgin olduğumuz bu kıymalı yufkalara Safiye adını, Soyman soyadını verdik ama samimiyetten daha çok ismiyle hitap ediyoruz. - Safiye Hanım, çok kilo vermişsiniz! - Evet ama siyah giyecektim, kızlar açık renk giydirdi... - Böyle daha iyi olmuş? - Açık renk kilo yapar ama!


Kendimde değilim bu günlerde, hal değiştirip duruyorum sürekli. Neden bilmiyorum ama bunun cevabı sanırım 45'liklerde saklı. Ne zaman pikabın iğnesine dokunsam bir köy kahvesinde buluyorum kendimi. Çatlamış, damarlı elleriyle pişti oynuyor yaşlı amcalar karşımda. Arka masada köyün gençleri Züleyha'yla Nurten'i konuşuyorlar. Aşrı aşrı yerlerde kına gecesi var anlaşılan. Hep bir ağızdan türkü söylüyor kadınlar. Tam dökeyim derken, dört tekerlekli bir bisikletin tepesinde çocuk oluyorum birden bire. Kucağımda daha yaşına girmemiş çocuğumla, sırtımı taş duvara yaslayıp oturuyorum. Elimdeki sopayla araba sürüyorum, arkamda onlarca çocuk. Sonra, sonra yaşlı biri oluyorum, trafiğin ortasından karşıdan karşıya geçmeye çalışan. Yardım ediyorum kendi kendime, elimden tutup geçiriyorum karşıya. Ozan oluyorum, elinde sazıyla köyleri gezen. Her gittiğim yerde yeni bir sevda yaşıyorum. Hasta düşüyorum, yatak döşek yatıyorum günlerce. Issız bir adaya sığınıp yıllarca yaşıyorum orada. Yoruyor beni bu halim, çıkıyorum denizden.


Çağdaş Türk resminin en özgün isimlerinden biri olan Şahin Paksoy'un kişisel sergisi uzun bir aradan sonra 44A Sanat Galerisi'nde izleyicinin karşısına çıkacak. 18 Aralık tarihinde açılacak ve Paksoy'un son dönem yapıtlarını bir araya getirecek olan sergide, sanatçının figür resmi ve resmin yüzey sorunsalı üzerine eşzamanlı işleyen yenilikçi tavrı gözler önüne seriliyor. Öteden beri geleneksel yaşam sahnelerine ve bunun içindeki tekinsiz anlara mizah ve ironi ile yaklaşan figüratif resmin esaslı savunucularından biri olan Paksoy, son dönemde ikonu andıran anıtsal figürleri ve bu figürlerin boş bırakılmış resim yüzeyindeki vurucu etkisi üzerinde durdu. Sanatçının bu sergideki yapıtları işte onun resminin kendi içinde gerçekleşen devinimini ve yenilikçi tavrını ortaya koyuyor. Sanatında daima gelenekten yararlanan ancak geleneği bir motif olarak resimlerine katmayan onu rafine eden, yeniden üreten Şahin Paksoy son sergisinde, çağdaş pentür resminde nasıl yenilikçi olunur sorusunun derin cevaplarını ortaya seriyor. Paksoy'un resimleri izleyiciyi, sokakta her an karşılaştığı insanların günlük yaşam içindeki gizemli dünyasına kulak vermeye çağırıyor. Masalın, hurafenin, dedikodunun, fısıltının sesi bu resimlerde günlük yaşamın sesi olarak karşımıza çıkıyor. Sıradan olanın içinde gizemin, geleneğin içinde çağdaşın izlerini bulmak adına, 44A Sanat Galerisi 18 Aralık'ta tüm sanat izleyicilerini sergi açılışına bekliyor.


Nancy Atakan'nın Pi Artworks, Galeri 1'de Sahtekar olmadığımızı nereden biliyoruz? ve Galeri 2'de Buralı 19702011 adlı sergileri 20 Ocak 27 Şubat 2011 tarihleri arasında devam edecektir. Nancy Atakan, Pi Artworks Galeri 1' deki Sahtekar olmadığımızı nereden biliyoruz? adlı sergisi ile medya, sanat tarihi, çevresindeki görünümler ve reklamların insanlar üzerindeki etkisini sorguluyor. 1997'den beri Modernist sanat teorisi içinde özgün kavramını irdeleyen sanatçı, dijital baskılarını oluşturmak için şehrin sokaklarından ve sanat tarihi kitaplarından aldığı imgeleri ve bulduğu eski fotoğrafları kullanmaktadır. Pi Artworks Galeri 2' deki Buralı 1970 2011 adlı sergisi ile yaşadığı mahalleyi sorgulamakla başlayarak, Sokaklarımızın gerçek sahibi kim? sorusuna cevap arıyor. Sanatçı, İstanbulluların sürekli kaos ve değişime katlanmaları gerektiğini, mahallelerin, geleneksel dükkanların, tiyatroların ve müzelerin oluşan karmaşıklık içerisinde, çeşitliliğinin yerini, kapitalist alışveriş alanlarına bıraktığını dile getiriyor. Nancy Atakan'ın katıldığı önemli uluslararası sergiler arasında, 2003 yılında Rotterdam, Artoteek Schiedam'da, Between the Waterfronts sergisi, 2005 yılında Selanik'teki Cosmopolis 1. Balkan Bienali, 2006 yılında Danimarka, Nikolaj ve Copenhagen Contemporary Art Centre'da Coding: Decoding Video Show, 2007 yılında Proje 4L Elgiz Müzesi'ndeki Artvarium sergisi ve 2008 yılında Almanya'da 54. Uluslararası Kısa Film Festivali yer almaktadır. 2009 yılında Almanya'da katılmış olduğu sergiler ise Kunstverein Langenhagen Research Base Social Space sergisi, Berlin'de Kunstraum Kreuzberg/Bethanien Off Space İstanbul sergisi ve Akademie der Kunste tarafından düzenlenen Istanbul Next Wave sergisidir. Sanatçı, Boğaziçi Üniversite'sinde Yüksek Lisans ve Mimar Sinan Üniversite'sinde de doktorasını tamamlamıştır. 2006 yılında Kanada Alberta'da Banff Art Center tarafından düzenlenen rezidans programına katılmıştır. Çok sayıda makalesi yayınlanan Nancy Atakan'ın, 1998 yılında, Yapı Kredi Yayın'larından Arayışlar, 2008 yılında ise İzmir,


Adımızın şair çıkmazı olduğuna bakmayın çıkmazda değiliz. Sanatın dünyayı daha iyi bir yer yapacağına inanan milyonlarca insanın ve binlerce öncünün yanılmadığını biliyoruz. Onlar safları sıklaştırmasaydı ve direnmeseydi bugünkünden çok daha iğrenç bir dünyada yaşıyor olabilirdik. var. Görüyor, duyuyor ve anlıyoruz. Maymunlaşmamak için konuşmalıyız o halde! Gelecek sayıda yer alacak Dünden bugüne ABD karşıtı sanatçılar ve ABD karşıtı sanat konulu dosyamıza yazılarınızla siz de destek verin. Sinemadan edebiyata, müzikten tiyatroya, felsefeden fotoğrafa susmayanları buluşturacağız sayfalarımızda. Yazınsal türü ne olursa olsun bütün üretimlerinizi bekliyoruz.


İçgüdüsel bir zekaydı onunkisi, yüksek sosyete yemeklerinde, kıytırık sosyete toplantılarında, konserlerde, tiyatro kulislerinde, konferans salonlarında, lafın kısası hemen her yerde insanın karşısına çıkanlar gibi son moda bir laboratuarda üretilmiş değildi... Neşterlerin ve idollerin zaferidir bu, beyinleri ameliyat masalarında yapay olarak yaşatacağız ama yürekleri sedyede unuttuk! Meydanda o kadar çakma deha var ki, gerçek bir tanesi kazara ortaya çıkacak olsa, kimse ona inanmayacak, kafayı modayla bozmuş bu kalabalık tarafından alay konusu olacak. Kervansaray'ı yayına hazırlayan Luc-Henri Mercie'nin şahane dipnotlarını takip ettiğimizde, yukarıdaki cümlelerin, bir noktadan sonra üretmeyi durduran Marcel Duchamp'a saygı-selam olması yanı sıra, Breton'la mektuplaşması dışında geriye herhangi bir yazılı eser bırakmayan Jacques Vache'ye hayranlık ifşası sayılması gerektiğini anlıyoruz. Dada filozofu diye çağrılan Vache de bilindiği üzere etiketlenmiş sanatsal edimlerden tiksiniyordu. Belki yaşadığı dönemde çok yakınları hariç, Yalınız soyadını aldığını bilen pek kimse yoktu. Sakallı Celal'di çünkü, Sakalından okunan bir adam. 7 Haziran 1962 tarihli Milliyet Gazetesi'ndeki bir ölüm ilanını; hani şu kimin tarafından verildiği hala bilinmeyen ölüm ilanını okurken, aklıma Picabia'nın Vache'yi ima ettiği bu bölüm geldi Kervansaray'dan. Sakallı Celal elbette dadacı falan değildi ama, içimden geçen cümle şu oldu: Yal nız, Picabia tanısa severdi! İşte geriye kalmış sınırlı sayıdaki fotoğraflarına bakıyoruz; hırpani bir pantolon, buruşuk gömlek, upuzun önce kara, sonra kırlaşmış bir sakal. Hiç de laboratuvarda üretilmiş tiplerden değil; hele son moda hiç değil. 1886'da doğmuş bizim Sakallı. Mektebi Sultani'de okuduğu sıra, Tevfik Fikret müdür. Yaptığı onca iş arasında, Mekteb'in toplantı salonunu mescidin üstüne yaptırdığı için ağır eleştirilere uğramış Tevfik Fikret. 31 Mart Olayı'nın patlak verdiği günler. Fikret'in, protesto amacıyla önce kendini okulun kapısına zincirle bağlattığı, istifa ettiği günler falan. Celal Tevfik Fikret'e hayran. Haluk'un Defteri'ndeki Bir Tasvir Önünde başlıklı şiirdeki Hak bellediğin bir yola yalnız gideceksin dizesini prensip edinmiş. Nasıl edinmesindi; bu cümlenin meali düşünüldüğünde yüzyıllar öncesinde Dante İlahi Komedya'da benzeri bir cümle sarfetmişti: Vien dietro a me, e lascia dir le genti /Gel peşimden, bırak insanlar konuşsun.( Purgatorio; V, 13). Ufak bir değişiklikle Marx da Kapital'in ilk cildinin 1867 tarihli ilk basımına yazdığı önsözde Segui il tuo corso, e lascia dir le genti /Sen yolunda yürü, bırak diğerleri konuşsun şeklindeki aynı cümleyi alıntılamıştı. Celalli Sakal'ın hayatına dair ayrıntılar konusunda kendisi tarafından bırakılmış herhangi bir vesika ya da kayıt yok bildiğim kadar. Ne var? Belge-insanlar belki. Tanıklıklar. İlk baskısı 2004 yılında Pergamon Yayınları tarafından yapılan Orhan Karaveli'nin Sakallı Celal -Bir 'Bilinmeyen Ünlü'nün Yaşam Öyküsü adlı kitabı dışında, hakkında yapılmış kapsamlı bir araştırma da yok. Karaveli de Mekteb-i Sultani'de okumuş. Sakallı'yı sonraki yıllarda mektebin pilav günlerine geldiği zamanlardan ve tanıklıklardan biliyor. Ahmet Haşim'le, matematikçi Ali Yar ile sınıf arkadaşı mesela. Hıfzı Veldet, Yusuf Ziya Ortaç, Ali Sami Yen, Melih Cevdet Anday ve Orhan Veli ile çeşitli düzeylerde yakınlıkları var. Nazım Hikmet'le de. Her ne kadar Orhan Karaveli, Sakallı Celal hakkındaki en kapsamlı araştırmanın sahibiyse de, doğrusu ben Sakallı'yı Haldun Taner'in Milliyet'tekiÖlürse Ten Ölür Canlar Ölesi Değil başlıklı köşesinde, 1979 yılı ağustosunda yazdığı yazıdan bildim ve sevdim. Haldun Taner'i dinleyince, sakal deyip geçmemek gerektiğine ikna oluyor insan. Celal Bey cidden sakallarını uzaması için serbest bırakırken bu isimlerden etkilendi mi, yoksa içgüdüsel bir zekanın görsel uzantısı mıydı bilemeyiz. Ancak sonraları katiyen kullanmamış olsa bile temelde pek çok kendini geliştirme olanağına sahip, iyi derecede Fransızca bilen Sakallı; yaşadığı dönemde sosyalist olduğunu açıktan söyleyebilen bir avuç insandan biri. Dolayısıyla sakalsız Celal olsa bile, Haldun Taner'in isimlerini zikrettiği son iki sakallıya temayül gösterirdi herhalde. Düşünün, 2. Abdulhamit'in Bahriye Nazırı Hüseyin Hüsnü Paşa'nın, yani denizcilik bakanının oğlusunuz ve Ankara Vapuru Kaptanı Şefik Bey'in Taner'e aktardığına bakılırsa Lamartin'in Le Lac şiirini ezberden okuyabilen sakallı bir çımacısınız aynı zamanda. Meğer Sakallı o sıra İstanbul'dan İzmir'e biletsiz gitmek için boğaz tokluğuna çımacılık işine girmiş. Öğretmenlikten makinistliğe; yerine göre inşaat işçiliğine varana dek pek çok baltaya sap olmuş. Evinde fare besleyip, hatta onların oynamaları için minik merdivenler yapacak kadar zamanına göre oldukça garipsenecek zevkleri varmış Sakallı'nın. - Dante'nin İlahi Komedya'daki cümlesi şöyle devam ediyor: - Tevfik Fikret'in Bir Tasvir Önünde adlı şiiri: Güldün, bu mehabet seni güldürdü; o kaşlar, - Fransis Picabia, Kervansaray, çev.: Ayberk Erkay, Yapı Kredi Yay., 2015


Salinger: Tam olarak emin değilim. So: Kısa bir metin, kurgusal bir parça ya da dergi yazısının karşıtı. Sa: Oldukça zor bir soru bu. Bahsettiğiniz şekilde yazmıyorum. Ben sadece kurgu yazmaya başlıyorum ve neler olacağını izliyorum. Sa: Bahsedebilir miyim yoksa bahseder miyim? Kurgusal çalışma işte. Yapabileceğim tek açıklama budur... Tanımlamak neredeyse imkansız. Karakterlerle çalışıyorum, onlar geliştikçe de, o noktadan devam ediyorum. 1983 yılında, edebiyat konularında kalem oynatan dönemin önde gelen yazarlarında Ian Hamilton, Salinger ile biyografisini yazıp Random House yayınevinden yayımlamak üzere temasa geçer. Salinger, 1960'lı yılların ortalarından beri özel hayatına dair açıklama yapmıyordur ve metinlerini yayımlamıyordur. Yaşarken biyografisinin yazılmasını istemediğini söyler. Ancak Hamilton bu isteği göz ardı eder ve Random House'dan Salinger: Yazınsal Yaşam yayımlanır. Kitaptaki asıl sorun, Salinger'in yakınları, yayıncı dostlarına 1939 ve 1961 yılları arasında yazdığı ve daha önce yayımlanmamış mektuplarının kitapta yer almasıdır. Hamilton bu mektupları bağışlandıkları ve tekrar kullanılması, kopyalanması ya da basılması izne tabi olan kütüphane arşivlerinden çıkarıp yayımlamıştır. Salinger ise, tepki olarak hem elindeki mektupları bağışlanmamak üzere hakları altına alır ve kitaptaki yayımlanmamış mektuplarının çıkarılmasını ister. Taraflar mahkemeye gider ve yukarıda aktarılan ve bizce kanunun kapısındaki yazarı şık bir ara pas ile gösteren konuşma ortaya çıkar. Salinger, kendi ağzından çıkan metinler gibi algılanacak paragraf örnekleri verir. Mahkeme sonucu, yazarın düşündükleriyle, kurumsallaşan yayınevlerinin belirtilen hukuk çizgilerinde olması nedeniyle, Salinger'ın istediği gibi olmaz. 3 Kasım 1974'de, uzun yıllardır herhangi bir şey yayımlamamış olan J. D. Salinger, 55 yaşındayken, telefonda NY Times muhabirine, yıllar sonra, bazı açıklamalar yapar. S alinger, öykülerini ağırlıkla The New Yorker dergisinde yayımladı. Sayısız öyküsü The New Yorker ve Story tarafından reddedildi. Dergilerde toplam 35 öyküsü yer aldı. Üniversite arşivlerinde basılmamış sekiz öyküsü bulunuyor. Ayrıca birçok öyküsü de dergiler tarafından reddediltikten sonra kayboldu. Salinger'dan aylarca cevap gelmez ve bir öğle vakti Giroux sandviçini yerken sekreteri dışarıda Jarome ya da Jerry Salinger'ın beklediğini söyler. Simsiyah saçıyla Salingeri biraz çekingen, gelir. Romanını neredeyse bitirmek üzere olduğundan kısa öykülerden oluşan bir kitap yayımlamak istemiyordur. Önce roman gelecektir. Roman ne hakkındadır? Henüz bitmemiştir, Noel tatili sırasında New York'da dolanan bir çocuk hakkındadır. El sıkışırlar. Anlaşmışlardır. Aradan bir yıl geçer. Giroux bir gün barda otururken biri omzuna vurur. Salinger, Rahatsız etmek istemezdim ama, der sevinçle, Romanın taslağını bitirdim. The New Yorker özel bir sayı hazırlayacak hakkında... Giroux kitabın mükemmel bir başlangıç yapacağını düşünür. Ancak anlatılan gerçekleşmez. The New Yorker öyle bir sayı yapmaz. Takip eden yıl, Çavdar Tarlasında Çocuklar'ın taslağı Giroux'nun elindedir. Editör hakkında kitabı nasıl desteklediğini anlatan bir raporla yöneticisine aktarır. Yöneticisi Eugene Reynal, biraz burnu büyük biridir. Giroux haftalarca cevap alamaz kendisinden. Israrla sorup, yazarla niyet anlaşması yaptıklarını hatırlattığında Reynal, Ya şu kitap, endişeliyim biraz, der. Bence eleman deli. Romanın baş karakteri Holden Caulfield'den bahsediyordur. Çocuk rahatsız biraz, ben de kitabı ders kitapları bölümüne aktardım. Kitap okul çağındaki bir çocuk hakkında ne de olsa... Ders kitapları bölümü doğal olarak kitabı geri çevirir ve Giroux, anlaşmayı hatırlatmasına rağmen, bunlar delirmiş diye düşünüp, çok beğendiği romanı Reynal'ın da yüneticine götürür. Ancak kitabı daha okumadan geri çevirir o da. Giroux, kızgın ve Salinger ile konuşmaya çekinir bir durumda kalakalır.


Kentin kültür ve sanat yaşamının ana damarlarının ortasında, Galata ve Şişhane mahallelerini birleştiren hat üzerinde taze bir durak oluşturan Salon, izleyicileri farklı sanat alanlarıyla aynı mekanda buluşturuyor. Yaratıcı ve yenilikçi çizgisi mekan özelliklerine de yansıyan Salon, hareketli sahne sistemiyle farklı performans biçimlerine olanak tanıyor. Mayıs ayı konserlerine, New York ve Kamboçya kırması saykodelik rock-pop grubu Dengue Fever ve bizi bize bizden iyi anlatan ilginç müzikleriyle Secret Chiefs 3 ile başlangıç yapan Salon, İstanbul'un kültür ve sanat yaşamına yeni bir alan açıyor. 60'lar Kamboçya'sının kıpır kıpır pop şarkıları, Dengue Fever'ın saykadelik dokunuşuyla yeniden canlanıyor. Dinleyeni birkaç saniye içinde etkisi altına alan Dengue Fever'ın, Kamboçya'dan Brezilya, Amerika ve Etiyopya'ya, dünyanın dört bir yanından farklı pop, funk, caz ve rock dokularını harmanladığı şarkıları, True Blood ve Weeds gibi dizilerden, Jim Jarmush'un Broken Flowers'ına kadar birçok yerde karşımıza çıktı. Egzotik ve ışıltılı sesi, özgün tarzı ve geleneksel danslar üzerine yaptığı çeşitlemelerle izleyenleri hipnotize eden Chhom Nimol'ün vokalleriyle tamamlanan Dengue Fever, Mart ayında günümüzün en önemli ve büyük alternatif müzik festivallerinden SXSW'te dans pistlerini ele geçirdikten sonra, şimdi de Salon'a konuk oluyor. 5 Mayıs 2010 Çarşamba 21.30 Kapı açılışı 21.00 Ayakta 35TL. Öğrenci 20TL. Müzik meraklılarının Mr. Bungle grubundan hatırlayacağı Trey Spruance'ın 1996 yılında kurduğu ve bugüne dek 7 albüme imza atan, ilginçliklerle dolu avant-rock topluluğu Secret Chiefs 3, Salon'da. Topluluk, sörf müziği, geleneksel İran, Afganistan, Ortadoğu ve Türk ezgileri, çağdaş klasik müzik, death metal, 70'lerin İtalyan film müzikleri gibi yan yana duramayacak gelenekleri, anlayışları kucaklayabilen eklektik tarzıyla tanınıyor. Farklı müzikal fikirleri takip etmek isteyenler, çok sıkı bir elektro-trash ikilisi olan Fransız FAT 32 ile başlayıp, davulcu Ches Smith'in solo projesi Congs for Brums'u takiben Secret Chiefs 3 ile tamamlanacak bu avangard ziyafeti kaçırmamalı! 6 Mayıs Perşembe 21.00 Kapı açılışı 20.30 Ayakta 25TL. Öğrenci 15TL.


Ermeni güncel sanatının mevcut problemleri, mimari, sanat kuramı ve sanat eğitimi üzerine çalışmalar yapan Arevshatyan, 60'ların geç modernist mimarisinin başarılı örneklerinden Moskova Açık Hava Sineması üzerine konuşacak. Stalin sonrası Sovyet Ermenistan mimarisinin de ele alınacağı söyleşi, 9 Aralık Cuma günü 18:30'da gerçekleştirilecek. Arevshatyan'ın konuşmasına konu olan Moskova Açık Hava Sineması, Yerevan Hükümeti'nin 2010'da aldığı bir kararla, şehrin tarihi ve kültürel anıtlar listesinden çıkarıldı. 30'larda Stalin'in din karşıtı kampanyaları sırasında yıkılan St. Poghos-Petros Kilisesi'nin, sinemanın yerine inşa edilmesi kararı büyük tepki topladı. Facebook'ta kurulan Moskova Açık Hava Sineması'nı Kurtarın grubu kısa sürede 6.000 üyeye ulaştı; düzenlenen imza kampanyasına ise 26.000 kişi katıldı. Farklı sivil toplum kuruluşlarının eylemleri, yönetimin kararını geri çekmesini ve yıkımın askıya alınmasını sağladı.1964-1966 yılları arasında Spartak Kndeghtsyan ve Telman Gevorgyan tarafından inşa edilen sinemanın yıkımına dair alınan kararlar, neoliberal sosyo-politik ve kültürel düşüncenin neokonservatif bağlantısını ortaya koyuyor.


Salvador Dali 1927 yılında Madrid'de Cafe Regina Victoria'da Federico Garcia Lorca ile otururken, daha sonra etre Dieu To Be God/Tanrı Olmak isimli opera şiiri için libretto yazmaya başladı. Aradan yıllar geçince, 1974 yılında müzikleri Igor Wakhevitch, dizeleri ise Manuel Vazquez Montalban ile tamamlayıp kaydettiler. Arada geçen sürede Lorca ölmüş, Dali sektör olmuştu. Dali, Montalban'ın yazdığı metni kayıt esnasında aynen okumayı reddetti ve Dali kendini tekrarlamaz! diyerek doğaçlama okuma yaptı. Dali, 1985 yılında opreayı görsel-işitsel şiir gibi düşünüp yayımlamış. Bu versiyonda Dali tabi ki Tanrıyı oynarken, Brigitte Bardot, Rus imparatoriçesi II. Katerina ve Marilyn Monroe da endam eylemiş. Altı bölümlük çalışma üç plak halinde yayımlandı. Bu kopyalar oldukça nadir. Daha sonra bir Alman kayıt şirketi plakları cd olarak yayımlamış ama bu firma da kapanınca, opera yine zor bulunur olmuş.


Kağıt İnsanlar acayip orijinal bir kitap. Hani Paçalarından akıyor! derler ya, öyle. Özetlemesi zor bir gidişatı olan kitabın öncelikle yapısından söz etmek gerekiyor. Kitaba ucundan kıyısından temas eden her karakterin gözünden görüyoruz olan bitenleri. Önem sırasının, başkarakter, yan karakter ya da figüran olmasının bir önemi yok. Buna zeka engelli bir bebek de dahil, Rita Hayworth ve bir mekanik kaplumbağa da. Dediğim gibi her karakterin gözünden, kendisine ayrılmış pencereler vasıtasıyla görüyoruz olan biteni. Sayfalar çoğunlukla ikiye bölünmüş. Yazar derdini sadece kelimelerle değil, sayılarla, bazen de kelimelerin üstünü örten ya da sayfayı tamamen kaplayan siyah kutucuklarla anlatmış. Okuyabilmek için kitabı bazen yan çevirmek gerekiyor. Şekiller, şemalar var. Uzun zamandır başından sonuna kadar bu kadar keyif alarak okuduğum bir kitap olmamıştı! Çişini tutamayıp sürekli yatağı ıslattığı için karısı tarafından terk edilen ve kızı Merced ile yaşayan Federico de la Fe'yi anlatıyor kitap daha çok. Federico de la Fe sürekli gözetlendiği ve başına gelenlerin sorumlusu olarak gördüğü Satürn'e savaş açmaya karar veriyor. Bu minvalde ilerleyen bir yaratıcı yaratılan mücadelesine girişiyoruz. Öte yandan bu durum baskıcı yönetim ile özgürlükçü halk savaşı olarak da yorumlanabilir. Alegorilerle falan kafa patlatmak istemiyorsanız, bu bizzat Salvador Plascencia diye birisinin yazdığı Kağıt İnsanlar diye bir kitapla ilgili bir kitap. Yazar ile yazdığı karakterler ve yine yazar ile terk edildiği sevgilisi arasında geçen bir mevzu. Dediğim gibi özetlenmesi zor olsa da bu mücadeleler etrafında dönen bir hikayesi var Kağıt İnsanlar'ın. Hepimizin kağıttan yapıldığını düşünen insanlar, bizzat kağıttan yapılmış insanlar, kağıttan yapıldığını unutanlar ve çoğunlukla da kalbi kırıklar var kitapta. Kalp kırıklıklarının acısından da bedenlerine bu acıyı unutturacak yeni acılar tattırarak kurtulmaya çalışıyorlar. Kendilerini yakarak ya da arılara sokturarak ya da yazarın beş yıl boyunca uğraşıp yaptığı gibi böyle bir kitap yazarak. Kısmen otobiyografik kitabın karakterlerinden birisi bizzat yazarın kendisi. Kitabın bazı karakterleri de doğal olarak yazarın yansıması. Zaman zaman kitabın yazılma sürecine de tanıklık ediyoruz. Bazı bölümler de kitabın yayınlanmasından sonra gerçekleşebilecek olasılıklardan oluşuyor. Hikaye içinde hikaye içinde hikaye tarzı durumlar ilginizi çekiyorsa kitap iyice tadından yenmez bir hale geliyor. Bu tarz şeyler karalamaya da meraklıysanız iyice zevkten dört köşe oluyorsunuz okurken. Siren Yayınları'ndan çıkan bir başka güzellik Kağıt İnsanlar. Kitabı dilimize kazandıran Begüm Güzel'i de ayrıca tebrik etmek gerekir.


Morton Feldman'ın tek operası olan Neither/Hiçbiri'nin libretto'su, Samuel Beckett'in şiir gibi yazdığı 87 kelimelik kısa öyküsünden oluşur. Beckett ve Feldman 1976 yılında Berlin'de bir araya gelip Roma Operası ile beraber çalışmak üzere hazırlık yaparlar. Beckett birkaç hafta sonra besteciye, şiir tadındaki oldukça kısa öyküsünü postalar. Ancak Beckett operadan hoşlanmadığını da belirtir. Feldman da, New York'da deneysel çalışmalar yapan bir besteci olarak, operayla neredeyse dalga geçen bir çalışma ortaya çıkarmıştır. Soprano solo ve oda orkestrası için yazılan çalışma, oldukça karanlık bir hava taşırken, kimilerine göre aslında bir anti-operadır.


Yağmurlu bir Perşembe öğleden sonra güncel sanat, emlak ve bankacılık piyasalarını aynı anda takip etmeme olanak veren her yıl sabırsızlıkla beklediğim nadide etkinlik Contemporary Istanbul sanat fuarının yolunu tuttum. Bu yıl sergilenen eserler arasında İngiliz sanatçı Slinkachu'nun Gezi Parkı Diaroması adlı eseri adeta gözlerimi doldurdu. Açıklamada en çok gönlümü çelen nokta tabi ki sanatçının Türkçe karakter kullanmayı bilinçli olarak reddetmiş olması. Kanımca fes gibi, bizi ilkel bir geçmişe bağlayan ı, ç, ü, ğ gibi harflerin modern yaşamı teşvik etmek, ve batılı devletlerle yarışablimek amacıyla tarihin tozlu raflarına kaldırılması son derece önemlidir. Ayrıca, çok meşgul olduğunu tahmin ettiğim sanatçının, şapka kanunun 1920'lerde geçirilmiş olduğunu asistanlarına wikipedia üzerinden baktırmış olması son derece büyük bir jest! Tabii ki her zaman olduğu gibi cahil halkımız bu jestleri algılamaktan yoksunlar.


-Bunu ben de yaparım, ne var ki? -Yahu bu abuk subuk seslere sanat mı diyorsunuz? -Almış fırçayı, savurmuş işte! -Hiçbir şey anlamadım ben bu öyküden... Sanat bir yetenek işi değildir; sevgi, tutku işidir demek isterim. Kişi, söylemek istediklerini sadece bir fırça darbesiyle söylüyorsa, bir mekana herhangi bir nesne yerleştirerek dünyaya böyle bir katkı yapmayı seviyorsa, bir sesin değişik tonlarını uzun bir parçada eriterek yeniyi yakalamaya uğraşıyorsa, bırakalım istediği gibi oynasın, yaratsın. Sadece, mutluluk yaratmaya yönelik eylemler cesaretliliğin göstergesi, belirtisi olabilir.


Zihinde başlayan sanatsal üretim süreci açığa çıkmaya ve üretim sürecinin diğer bileşenleriyle buluşmaya başladığı andan itibaren farklı etkenlerle değişmeye ve dönüşmeye başlar. Sanatsal üretimin pazara çıkma ve paylaşma aşamasında sanatçı galerici alıcı ilişkileri içerisinde bazen gönüllü çoğu zamanda istem dışı bu etkenlerin etkisi altında kalmaya başlar.. En başta uslup dayatması sanatçının özgürce yaratma ve varolma isteğinin üzerinde en önemli engel haline dönüşmeye başlar. Sanatçı bir yandan özgürce yaratma, kendine yabancılaşma ve aykırı duruş sergileme isteği diğer yanda sözünü ettiğimiz açmazlar arasında sıkışıp kalır. Yinede her şeye rağmen sanatçının bu aykırı olma istek ve eylemi içe kapalıda olsa sürmeye, gerektiğinde sadece kendisi için üretmeye devam eder. Fakat bu üretimin sunumu ve ortaya çıkması konusunda ikirciklidir. İşte tam da bu noktada Yastık Altı projesi sanatçının bu süreçte bir oyun olarak baktığı, bazen kendine yabancılaştığı, çeşitli kaygılarla ortaya çıkarmak istemediği yada bir şekilde değerlendiririm diyerek bir kenarda beklettiği aykırı işlerin özgürce sergilenebilmesi ve sunulması projesidir... Bu proje bir yönüyle de sanatçının saklı kalmış yanının ortaya çıkartılması eğer isterse paylaşma eylemidir. Sergi düzenlemesini Arte İstanbul Sanat Ekibi ve Selahattin Yıldırım'ın üstlendiği proje 5 Ekim 12 Kasım tarihleri arasında Arte İstanbul'da gerçekleşiyor.


Sanatorium Sivil Sanat İnisiyatifi'nin 2010-2011 sezonu açılış sergisi Kural Yok, fotoğraf sanatının klasik anlamdaki ışık, renk, kompozisyon, içerik ve teknik anlayışının dönüşüme uğradığı bir süreci gözler önüne seriyor. Güncel sanatın artık her türlü medya ve malzemeden yararlanarak kendini ortaya koyduğu çağımızda, fotoğraf da kuralların ötesinde çıktığı yolculuğuna türlü değişimlerle devam ediyor. Bu bağlamda, zamanımızın sanat yapıtlarında estetik mükemmellik alışılagelenin dışında aranırken; fotoğraf da, gösterdikleri, gösterme biçimleri ve çeşitli teknolojilerle işbirliği yapmasıyla yeni bir form kazanıyor. Kural Yokda yer alan yapıtlar, günümüzde çağdaş Türk fotoğrafının ulaştığı sınırlar ve bu sınırların ileride nerelere kadar uzanacağıyla ilgili ipuçları veriyor. 14 Eylül 9 Ekim tarihleri arasında Sanatorium Çağdaş Sanat Galerisi'nde devam edecek sergi; Ahmet Elhan, Alp Esin, Arif Aşçı, Burcu Aksoy, Ferit Kuyaş, Murat Germen, Orhan Cem Çetin ve Sıtkı Kösemen' in fotoğraf yapıtlarını bir araya getiriyor.


Neoliberalizmin en can alıcı noktası, kendini köktenciliğe teslim ederek bütün üretimin temelini sayısal değere dayandırması. Sayı toplumun tek kurucu öğesi haline geliyor; bu da neoliberalizmi özü itibariyle, sadece bir şeyi benimseyen diğer rejimlerden ayırt edilemez kılıyor.


Bir sandalyenin hayatını yazmam istenseydi, hangisini anlatacağımı biliyorum. Eşyanın sırrı denince aklıma hep o gelir, yalnızca onu düşünürüm, onunla başlayan düşünce edimim, hiçbir yere varmaz, olduğu yerde bir büyük yok oluşu bekler, durur. Eşyanın sırrı bir sandalyede aranacaksa şayet, varılacak yegane menzil, hiçbir şeyin olmadığı, boşlukta sabitlenmiş bir duraktır -ki benim konumum da tam olarak burasıdır. Düğüne giden sandalyeden bu yana okuduğum her kitapta, izlediğim her filmde, bulunduğum her ortamda insanların eşyayla ama en önemlisi sandalyelerle kurdukları ilişkiye ayrı bir ehemmiyet verdim. İster kurgu, ister gerçek: sandalyenin mekandaki konumlanışı, insanın zamandaki ve uzamdaki konumlanışından farksızdı.


B Yüzü, farklı tarzlarda grupları İstanbul dinleyicisi ile tanıştırmaya ekim ayında da devam ediyor. Bu ayki konuk Almanya'nın en önemli ve prestijli plak şirketi olan Denovali'den, Morgen wieder lustig adlı son albümlerini çıkaran, Alman trip-hop, ambient ikilisi Sankt Otten. Kendilerine ülkemizin başarılı deneysel ve psychedelic gruplarından Toz ve Toz eşlik ediyor. B Yüzü farklı tarzlarda grupları İstanbul dinleyicisi ile tanıştırmaya ekim ayında da devam ediyor. Bu ayki konuk Almanya'nın en önemli ve prestijli plak şirketi olan Denovali'den, Morgen wieder lustig adlı son albümlerini çıkaran, Alman trip-hop, ambient ikilisi Sankt Otten. 1999'dan beri aktif olan ve şu ana kadar dört albüm çıkarmış olan ikili, 80'lerden Talk Talk, Kraftwerk, John Barry farklı kulvarlardaki tınılardan esinlendiği gibi Portishead, Bohren und der Club of Gore ve David Holmes gibi günümüz müzisyenlerine de yakın bir soundda bulunmaktalar. Elektronik öğeler yanında gitarı da müziğinden eksik etmeyen Sankt Otten, 30 Ekim'de, Peyote'de yaratacağı sinematik atmosfere sizleri de davet ediyor. 2007 Kasım ayında kuruldu. Gitar, synthesizer, davul, mızıka, bağlama, melodika, muhtelif oyuncaklar ve tüm bunların ortak kullanım alanıyla sesler yaratan dört kişilik topluluk, kişinin içsel sayıklamalarının yanısıra gezegene, bu coğrafyadaki ortak geçmişe, bugüne ve muhtemel yarına, metod ve biçim sınırlamalarından uzak göndermelerde bulunuyor.


Tüm gün bunu düşündüm. Ondan çok, olanları. Bana verdiği kolyeyi elimde çevirdim durdum. Bir kez bile boynuma takmadım. Hediye ederken takmak istediğinde de kafamı önüme eğmiş ve hüzünle gülümsemiştim. Usulca elinden almıştım kolyeyi. İnce zinciri onun avucundan benimkine kayarken ağlayasım gelmişti. Bulunduğumuz şık restoranın avizelerinden yayılan ışık, zincirle birlikte avucuma dökülmüştü. Nasıl tuttum kendimi bilmem. Güzel bir şey görmeye dayanıklı değilim pek. Yine de tuttum kendimi, dudağımı ısırdım. Sıkı sıkı kapattığım avucumu iki elinin arasına aldı. Gözlerindeki iki melekle göz gözeydim şu an. Öyle bir bakıyordu ki... İçimden, şu an, şuracıkta ölmek geliyordu. Hiç bitmesin dediğiniz anlar vardır ya. Bir de o anın büyüsü geçtiğinde bir daha toparlanmanın mümkün olmayacağını hissettiğiniz anlar vardır. Bu, o anlardan biriydi ve ben de kararımı vermiştim. Sonrasında olanları hepimiz haber bültenlerinde izledik. Ben de sizinle birlikte izledim evet. Aranızdaydım. Aklı olan hiçbir katil olay mahalline dönmez ama hepsi kendi cinayetiyle ilgili haberleri en ufak ayrıntısına kadar, bir cinayet bürosu şefi titizliğiyle takip eder. Bu ilk cinayetim değildi elbette. Anlamışsınızdır. Ama son olacak. Tabii sondan sonrakini saymıyorum. Son Ercan'dı, ondan sonraki ise, aradığım. Bunu anladığım an onu da ortadan kaldırdım ve böylece her şey sona erdi. Yine de onu saymıyorum. Son cinayetimi, bana iki yıldır deli gibi aşık olan, yakışıklı, kibar, dünya iyisi Ercan'ı uykusunda, kalbinden bıçaklayarak işledim. Ben bir fahişeyim. Yeni moda, pahalı, eğitimli fahişelerden. Eskort kız da diyorlar bize. Gündüzleri okuluma gidiyorum. Pek kurgu gelecek size ama üniversitede sosyoloji okuyorum. Geceleri de lüks barlarda müşteri avına çıkıyorum. Sonra garip şeyler olmaya başladı. Birden ve beklenmedik bir şekilde şansımın açılmasından bahsediyorum. Sınavlara çalışmadığım halde yüksek notlar alıyordum. Demek sadece şansım değil zekam da açılmış. Müşterilerim artmaya başlamıştı. Demek güzel yüzüm daha da güzelleşmiş. Hayır, her şey tek bir şeyle ilgiliydi: Şans. 23 yıl yanıma bile uğramayan o kibirli orospu, her ne olduysa yanıbaşımdan ayrılmıyordu. Zerre hoşlanmıyordum bu yeni durumdan. Okul iyi gidiyordu, işlerim açılmıştı, iyi kazanıyordum, tüm bunların üstüne bir de aşk gelip bulmuştu beni. Hayatımdaki her şeyin bu kadar yolunda gitmesinde büyük bir terslik vardı. Hem fahişe, hem katildim. Aynı zamanda nasıl tanrının sevgili kulu olabiliyordum ki? Tanrıyla birbirimizi çok yanlış anlamış olmalıydık. Bu yanlışı düzeltmenin bana düştüğünü biliyordum. Tanrının kapısında sıra bekleyen çok yaratım hatası vardı çünkü. Bu şans lanetinden kurtulmak istiyorsam kendi işimi kendim halletmeliydim. Devamlı bir müşterim vardı. Büyük bir bankanın genel müdürü Hüseyin Bey. Bana dokunuşunda nadir bulunan bir Çin vazosuna dokunur gibi bir sakınganlık saklıydı. Kızı yaşındaydım, muhtemelen ona kızını hatırlatıyordum. Daima ücretimin iki katını öderdi, iki katını söylesem bile... Bazen de pahalı hediyeler alırdı. Çok iyi davranması boşuna değildi, bir türlü önüne geçemediği bir tutkuyla yatmak istediği kızı gibiydim. Dedikoducu komşumdan sonraki kurbanım bu sapıktı işte. Bir buket papatya getirince Tamam. demiştim. Bu kadarı fazla. Kimse parasını verip becerdiği orospuya kırlardan papatya toplamaz. Evet, çiçekçiden bile satın almamıştı. Kendi elleriyle toplamış ve beceriksizce buket haline getirip bana sunmuştu. Gözlerindeki saf parıltıyı gördüm. Bir şey daha vardı o gözlerde. Her iki gözbebeğine konmuş, beyaz kanatlı iki melek. Melekler masum falan değildir. Hele ki şans dağıtanlar. Neden para parayı çeker sanırsınız? Zengin olan şanslı olandır. Çünkü en büyük rüşveti şans melekleri götürür. Adamdan sonra, getirdiği papatyaları da kestim. Bu da 3. cinayetimdi. Böyle başladı işte cinai kariyerim. Önce haksızlığa bir isyan olarak. Hani kötü gidişe bir dur diyebilme umuduyla... Sonraysa başıma gelen iyi olan ne varsa. Duvara karşı sürülen iki araba gibi düşünün beni öldürmeye iten bu itkileri. Dördüncüsü bir hırsızdı. Ev arkadaşım Aysel. Zavallı Aysel. Baban milletvekili değildi, eğitim sistemi boktan olabilir ama ilkokul mezunlarını profesör yaptıklarını da sanmam ve üzgünüm, Kaan Yanıbaşımdan ı senin için yazmadı. Kleptomanisi olduğunu söylerdi havalı olsun diye ama sadece mitomanisi vardı. Aslında yalan söylemek de hırsızlık değil midir? Şimdi fark ettim. Mitoman Aysel kleptomanım derken doğru söylüyordu. Anılar çalıyordu kendine, sonradan boyama kızıl saçlarıyla güzel gidecek şık bir geçmiş beğeniyor ve aşırıveriyordu. Çalıyordu. Onun babasını, berikinin annesini, birinin şarkısını, sözlerini, hatta derdini... Ve renk renk ayakkabıları, son moda çantaları, şıkır şıkır takıları... Ne yapıyorsa kendineydi. Bulaşmazdım. Eve geldiğimde masanın üzerinde hediye paketi yapılmış çalıntı bir gece elbisesi bulana kadar da böyle sürüp gitti. İlk hediyeyi diğerleri izledi. Ona iyi davranmıyordum, ona kötü de davranmıyordum, eve çok sık uğradığım yoktu zaten. Açıkçası beni evde gördüğünde çığlık atmamasına şaşırıyordum. Aysel çok çok tehlikeli Rus ajanlar tarafından takip edildiğine ve çevresindeki bir çok kişinin -buna edebiyat profesörü annesi de dahilmiş- bu çok çok tehlikeli Rus ajanlar tarafından kendisi hakkında bilgi toplamak için tutulduğuna inanırdı. Ve bu durum çakılmasın diye de ona uzak dururmuş yakınları... Gel gör ki benden kuşkulanmak bir yana beni seviyor, inanıyor ve bana hediyeler çalıyordu. İyi bir kızcağızdı aslında. Her şeyi yalan ama diyabetiği gerçekti. Son işi bari hayatında gerçek bir noktaya dokunsun diye onu çikolata çalmaya çıkardım. Tam 3 kutu karamelli Milka. 1 kutuda 10 tane vardı. 2 tur kusma ve bir nöbetten sonra -ki bu takriben 6. çikolatanın yarısından fazlasına denk gelen bir zamandı- şeker komasına girip öldü. Ayselcik. Kendini kleptoman sanan anı hırsızı mitoman. Ne kadar canım çekmiş olsa da bir çeşit ölüye saygı düşüncesiyle, karamelli Milka yememek için kendimi oyalamam gerekiyordu. Masada bıraktığı son hediye paketini açtım ben de. Vay be! Aysel de ne ince kızmış. Tam 100 tane milli piyango bileti çıktı paketten. Çıkmaz demiyordum şansımı deniyordum, hem de 100 kere. Gerçek bir hayat bu. Hikaye gibi dinlemeyin. Ölüler gerçek, gözbebeklerine dolan şans melekleri gerçek, her şey yolundayken bile boktan giden hayatlar gerçek. Yeni yılın büyük ikramiyesi de bana vurdu elbette. Ne olacaktı? Tam 100 çeyrek bilet. Ben de aldım bileti babama götürdüm. Hiç sevmem babamı. Al. dedim. Bu bilete 10 trilyon çıktı. Niyetim neydi bilmiyorum, belki bileti ayaklarının dibine fırlatıp onu aşağılamak istiyordum ama oracıkta kalp krizinden ölmesini de beklemiyordum. Yaşaması hiç umurumda olmamış birini öldürmek için neden arzu duyayım? Haa üzüldüm mü peki? Hiç. Babamın ölümüne sebep olmam bunu cinayetlerimin arasında saymam için yeterli bir sebep değildi. Çünkü söylediğim gibi niyetim bu değildi. Ben, bana şans getirenlerin peşindeydim. 5,6,7... 10'u geçtikten sonra saymayı bıraktım. Sonuncusu Ercan'dı, söylemiştim. Ercan niye severdi beni, neyimi severdi? Bin kere sordum, bin tane farklı cevap verdi. Gülüşünü dedi, susuşunu dedi, acını... yalnızlığını, sevgisizliğini, sebepsizce neşelenişini... Orospuluk yaptığımı bilirdi, hatta komşu kadın cinayetimden bile bahsetmiştim ona. Üzülürdü. Çalışma derdi, ağlama derdi, ben hep yanındayım, korkma derdi. Ben böyle bir adamı öldürdüm. Bu son cinayetimdi. Sondan sonrasını saymıyorum. İşaret ve orta parmağını kolumda gezdiriyor. Parmak uçları soğuk. İnsanın ruhu parmak ucundadır. Her insanın parmak izinin farklı olması bundan... Parmak uçları soğuk insanlar kötüdür. Bu hem müşteri hem de orospu için geçerli. Ama elleri hep buz gibi olanlar için geçerli değil. Elleri soğuk olup parmaklarının ucu sıcacık olan insanlar vardır. Dikkat ederseniz fark edersiniz. Bazen lila derim, canım sıkkınsa kara. Keyfim yerindeyse... Adım mı? Kırmızı. Benim adım kırmızı. Biliyorum boktan espri. Daha gülene de rastlamadım zaten.


19. yy'da İngiliz edebiyatına çocuk neşesi katan yazar-çizer Edward Lear'ın mizahi şiirleri, tekerlemeleri, limerick'leri kendi çizimleriyle gün içinde ya da dışında gülümsetiyor, hatta güldürüyor. but she said, i don't care! p style=text-align: center;>there was an old man on some rocks, and they never came back to me! they never came back to me! they never came back to me! said the table to the chair, how i suffer from the heat, and from chilblains on my feet! if we took a little walk, we might have a little talk! said the table to the chair. but in going down an alley, to a castle in the valley, till, to see them safely back, and the beetle, and a mouse, who took them to their house. Kısaca; Edward Lear, Londra banliyölerinde çok çocuklu bir aileye doğar. Genç yaşta British Museum için teknik ressamlık yapar, Derby kontu tarafından doğada ender bulunan hayvanları resimlemesi için görevlendirilir. İtalya, Yunanistan, Korsika, Arnavutluk gibi pek çok ülkeye seyahatlere gönderilir. Yolculukları sırasında notlar tutar, tekerlemeler yazar, şarkılar besteler. İlk kitabını kontun torunlarına adar. Yaşamına, gittiği ülkelerde tecrübe ettiklerine absürd bakış açısı aslında çektiği yalnızlığın ve hastalıklarının bir tür dışavurumudur deniyor.


Roman, yeryazımcı olan K.'nın, bir köprünün başında durmuş, karın, sisin içerisinde Şato'yu görmeye çalıştığı bir durumda başlar ve hep K.'nın o şatoya ulaşmak için verdiği mücadelelerle devam eder. Ancak her türlü girişimine rağmen K., ne şatoya ne de şatodan bir üst görevliye ulaşamaz. Dava romanında da olduğu gibi, yeryazımcı olan K. hep kurumların temsilcilerinin temsilcileri ile yüz yüze gelebilir. Bu romanda, Kafka'nın metinlerinde sıkça değindiği bürokrasiden kaynaklanan iletişimsizliği açıkça görmekteyiz. Yeryazımcı olarak geldiği ve şatoya ait olduğu vurgulanan köyde K. yeryazımcılık dışında işlerle uğraşır. Çünkü görevinin ne olduğu bu görevi ona kimin verdiği belli değildir. Ve durumunu kendisine açıklayabilecek bir görevliye asla ulaşamaz. Gücü simgeleyen otorite yani bu romanda K.'nın ulaşmak için çabaladığı bir ağa olan Klamm, sanki kendisini hep K.'dan gizler. Köylülerde hakim olan otorite ile yüz yüze görüşmenin imkansız olduğuna dair anlayışı kabul etmeyen K. şato ile bağlantı kurmak için her türlü ilişkiyi önemser. Klamm'ın sevgilisi Frieda ile nişanlanır, otelcinin karısını, küçük bir çocuk olan Hanz'ın sözlerine kanarak onun annesini, görevi şüphe uyandıran şatonun habercisi olan Barnabas'ı, şatoya ulaşmak için aracı olmaları konusunda ikna etmeye çalışır. Ancak başaramaz, ulaşılamayan bir otorite söz konusudur. Romanın sonunda Kafka, şatoya ulaşamayan, nişanlısı tarafından terk edilen, köyde kalacak bir yer bulamayan yani yenilgiye uğrayan K.'ya yine de bir ümit ışığı sunar. Son anda, romanın başından beri K.'ya karşı olan otelcinin karısını, hangi alanda olduğu çok açık olmamakla birlikte umut verici sözler söylemektedir. Marksist ve toplumbilimsel çözümleme yöntemleri açısından bu romanda da karşımıza çıkan yabancılaşma ve yanlış bilince sahip olma durumu köylüler çerçevesinde incelenmektedir. Otoritenin çizdiği sınırlar dışına asla çıkmayan, otorite ile yüz yüze görüşmenin imkansız olduğuna inanan ve farklı olanı dışlayan köylülerin içselleştirdikleri otorite çerçevesinde sorgulama ve eleştirme yeteneklerini kaybettikleri anlaşılmaktadır. Köylüler, köy sınırları dışındaki her gerçeğe ve her kişiye sırt çevirmektedir. Romanda, ağa olan Klamm tarafından terkedilmiş olmanın acısını yıllardır yaşayan otelcinin karısı, sorunlarının Klamm ile konuşmak ile çözüleceğini belirten K.' ya verdiği, bunun imkansız olduğuna yönelik tepkisi, köylülerin otorite karşısında pasifliğini sergilemektedir. Canetti'nin de belirttiği gibi, her iktidar yakalanmaktan kaçınma amacıyla mesafelere önem verir. Söylem analizi açısından öykünün çözümlemesine baktığımızda, bu romanda, otoriteye karşı çıkmanın bedelinin dışlanmakla ödendiğini görürüz. Amalia'ya adlı bir genç kız, otoritenin temsilcilerinden olan bir ağaya boğun eğmez ve bunun sonucunda bütün ailesi köylüler tarafından dışlanır. Yani, işlerinden atılan, mallarına el konulan aile ötekileştirilmiştir, dışlanmıştır. Evlerine tıkılmışlardır. Kafka metinlerinde hep karşımıza çıkan ve Horkheimer ve Adorno'nun Aydınlanmanın Diyalektiği'nde belirttiği gibi sistem, dışında kalanlara yaşama imkanı vermemektedir. Bu romanda mekanın labirentleştiğini, iktidarın kapalı ve yüksekteki mimarisi ile alttakileri etkilediğini görmekteyiz. Canetti'nin de belirttiği gibi, her iktidar yakalanmaktan kaçınma amacıyla mesafelere önem verir. Birçok eski uygarlıkta görüldüğü gibi yöneticiler en uzakta, en yüksekte mesafelerde bulunurlar. Romandaki Şato'da ulaşılamayan bir mesafededir. Yaklaştıkça uzaklaşır. Yürüyerek gitmeyi bir türlü başaramaz K. Yöneticinin yaşam alanının etrafı başka yapılarla çevrelenerek ve içeriye girmeyi imkansızlaştırmak için her kapıya çok sayıda muhafız konularak mesafenin aşılması engellenir. Romanda otoriteyi, herşeyi içselleştirmiş, otorite karşısında tamamen sinmiş durumda olan köy halkı korur. K. şatoya gidişinde yardım etmezler, hatta ona engel olmaya çalışır.


Heyula kitabının yazarı Erol Çelik, yeni kitabı Satranç ve Şövalye ile tekrar karşımızda. Çelik'in, Uyan Artık, Beyaz Adamlar, Son Bölüm, Trafik, Neş'et-i Saniyye Teknesi, Sıfır, Konuşun Benimle, T, Kireç Kokusu ve Kıyamet isimli on adet gerilim öyküsü içeren yeni kitabı, Hatun Özge Ünal'ın kapak tasarımıyla Avrupa Yakası Yayınları'ndan çıktı. Gerilim türü kitapkurtları için kaçırılmaması gereken bir fırsat. -son bölüm- ancak bir kalp atımı kadar yakın ve ani olan salt bir gerçeği, Nede olsa, her canlı bir gün ölümü tadacaktır.