İngiltere'den Sevgilerle, İsmail Saray sanatçının 20 yıldan uzun bir süredir Türkiye'deki ilk sergisi. Bugüne dek birkaç metin dışında, İsmail Saray üzerine ne bir kitap ne de bir sergi kataloğu yayımlandı. Saray'ın eşi ve yaşam boyu ortağı Jenni Boswell-Jones ile çıkardığı AND Journal of Art and Art Education (1984-1993) dergisi, hiçbir tarihsel incelemeye konu olmadı. SALT son iki yıldır, 1970'ler ile 1980'lerin başlarında Türkiye kültür ve sanat ortamında belirleyici bir konuma sahip olan ve zamanının ötesinde bir üretim yapan Saray'ın yaşamı ve pratiği üzerine kapsamlı bir araştırma yürütüyor. İngiltere'den Sevgilerle, İsmail Saray yoğun bir arşivleme süreci ve sanatçıyla derinlikli bir iş birliğine dayalı bu araştırma sonucunda hazırlandı. Uzun vadeli tasarlanan proje, Saray'ın tüm arşivinin toplanıp koruma altına alınması ve sanatçı arkadaşlarının sakladığı işlerinin gün yüzüne çıkarılmasıyla başladı. SALT, sanatçının iş birliğiyle birtakım işlerini arşivsel malzemeyi baz alarak yeniden üretti ve pratiğiyle ilişkili materyallerin detaylı bir arşivini oluşturdu. Gelecekteki araştırmalara da yardımcı olabilecek bir sözlü tarih çalışması bağlamında, Saray'ın birlikte üretim yaptığı kişilerin yanı sıra, arkadaşları ve öğrencileriyle söyleşiler gerçekleştirildi. Araştırmanın ilk aşamasının sunulacağı, sanatçının 20 yıldan uzun bir süredir Türkiye'deki ilk sergisi olan İngiltere'den Sevgilerle, İsmail Saray SALT Galata'nın farklı katlarına yayılacak. Kat -1'deki ana sergi mekanında Saray'ın eskizleri, katıldığı sergileri belgeleyen fotoğraf ve videolar, yazışmalar, yurt dışında sergilenen işlerinden parçalar ve sanatçının 1970'lerin başlarında ürettiği 8mm filmler ile bu sergi için öğrencilik dönemindeki işlerinden yaptığı alıntılar yer alacak. İkinci ve üçüncü katlarda Saray'ın 1980'lerden orijinal işleri; Açık Arşiv'de İngiltere'de gerçekleştirdiği isimsiz bir enstalasyonun yeniden kurulumu (1970); birinci katta da otoportrelerinden oluşan ve bu sergi için yeniden basılan 1972 tarihli Envoy fotoğraf serisi sergilenecek. Aynı kattaki okuma odası, Saray'ın katıldığı sergilerin afişleri, tıpkıbasım sanatçı kitapları ve hakkında yayımlanmış gazete haberlerinin bir derlemesini içerecek. Saray'ın 2010'da Londra'da düzenlenen From Floor to Sky sergisi için ürettiği en yakın tarihli işleri de, belgesel malzeme eşliğinde SALT Araştırma'da sunulacak. İngiltere'den Sevgilerle, İsmail Saray kapsamında ayrıca bir sesli rehber hazırlandı. Saray'ın seslendirdiği bu rehber, arşivin kör noktalarına sanatçının anlatımıyla ışık tutuyor. Sergi adını, sanatçının Atatürk Kültür Merkezi'nde düzenlenen 8 Sanatçı 8 İş: B Sergisi'ndeki (1990-1991) İngiltere'den Sevgilerle işinden alıyor. Sanatçı tarafından imzalanmış bir mektuba işaret eden bu ad, Saray'ın sanatsal üretimindeki uzakta olma hissi ile mesafeye atıfta bulunuyor; serginin çıkış noktasını oluşturan arşiv malzemesinin, özellikle de yazışmalarının altını çiziyor. Tamamı dijitalleştirilmiş olan İsmail Saray Arşivi sergiyle eş zamanlı olarak SALT Araştırma'da erişime açılırken, sergiyi takiben sanatçı üzerine bir e-yayın da hazırlanacak. İngiltere'den Sevgilerle, İsmail Saray 18 Kasım 2014-10 Ocak 2015 tarihlerinde ise SALT Ulus'ta sergilenecek.


Antrede Anna-Lena Wibom ve Katinka Farago ile tanıştık. Karşılıklı hoşbeş ettikten sonra Andrei, Bergman'la tanışmak istedi. Bergman onun idolüydü; Bergman'ın filmleri genç yönetmenler jenerasyonunun tamamı için bir bağımlılık gibiydi. Andrei, Bergman'la birlikte Kurosawa, Antonioni ve Fellini'yi de dahil etmeyi umduğu, bütün bu yönetmenlerin tek bir senaryonun kendi versiyonlarını çekmelerine dayanan bir işbirliği konusunu ona açmak istiyordu. Bergman bizden sadece birkaç adım ötede duruyordu ve bir grup gençle canlı bir sohbet içindeydi. Andrei onu hemen tanıdı ve onunla tanışmak üzere olma düşüncesiyle mutlu oldu. Fanny ve Alexander'ın yapım müdürü olan Katinka Farago, Anna-Lena ile birkaç kelime konuştuktan sonra Bergman'a yaklaştı ve kulağına bir şeyler fısıldadı. Bergman onu dinledi ama bize doğru dönmek için herhangi bir harekette bulunmadı. Utancından pancar gibi kızarmış bir halde Katinka, Andrei'in yanına döndü ve Ingmar'ın her galadan önce daima aşırı derecede gergin olduğunu, genel olarak da yeni insanlarla tanışma konusunda patolojik bir korkusu olduğunu açıklamaya çalıştı. Bizi onunla gösterimden sonra tanıştırabilmeyi umuyordu. O anda Andrei'in kafasında neler olduğunu hayal etmek zor, ama Bergman'ın davranışı için bir bahane bulmak daha da zor. Sizden sadece iki adım uzakta, tüm dünyada saygı duyulan, ülkenizda bir misafir olan bir yönetmenin olduğunu bilmek ve yine de selamlamak için ona elinizi uzatmamak son derece yakışıksız bir şey.


Hayatın yüksek amaçlarını belirleme yetkisi elinden alınan ve karşısına çıkan herşeyi basit bir araca indirgemekle yetinmek zorunda bırakılan akıl için, geriye kalan tek amaç, bu düzenleyici faaliyetin sürdürülmesidir. Bu faaliyet bir zamanlar özerk bir özneye aitti. Ama Öznelleşme süreci bütün felsefi kategorileri etkilemiştir: bunun sonucu, bu kategorilerin görelileşmesi ve daha iyi yapılanmış bir düşünsel bütünlük içinde korunmaları olmamış, sadece kaydedilecek birer olgu durumuna düşmeleri olmuştur. Bu, özne kategorisi için de geçerlidir. Ama bütün doğa bir çeşitli nesneler yığını olarak, insan-öznelere oranla basit nesneler olarak görüldüğü ölçüde, bir zamanlar özerk olduğu varsayılan özne de giderek her türlü içerikten arındırılır ve bir noktadan sonra, adlandıracak hiçbir şeyi kalmamış bir ada dönüşür. Bütün varlık alanlarının bir araçlar alanına dönüştürülmesi, bunları kullanması gereken öznenin de yok oluşuna yol açar. Modern sanayi toplumuna o nihilist görünümünü veren budur. Özneyi yücelten öznelleşme, onu aynı zamanda yok oluşa da mahkum etmektedir. İnsan türü, bağımsızlaşma süreci içinde, içinde yaşadığı dünyanın yazgısını paylaşır. Doğa üzerindeki egemenlik, insan üzerindeki egemenliği getirir. Her özne sadece dışsal doğanın köleleştirilmesine katılmakla kalmaz, bunu yapabilmek için kendi içindeki doğayı da boyunduruk altına alır. Egemenlik için egemenlik içselleştirilir. Genellikle bir hedef olarak gösterilen şey bireyin mutluluğu, sağlık, refah anlamını sadece işlevsel potansiyellerinden almaya başlar. Mutluluk, sağlık gibi terimler, düşünsel ve maddi üretim için elverişli koşulları belirtmektedir artık. Bu yüzden, sanayı toplumunda bireyin kendi kendini yadsımasının bu toplumu aşan bir hedefi yoktur. Böyle bir kendini silme, araçlara rasyonellik kazandırırken, insan hayatını akıldışı kılar. Bireyin kendisi kadar toplum ve kurumları da bu uyuşmazlığın izini taşır. İnsanın içindeki ve dışındaki doğanın köleleştirilmesi anlamlı bir amaç olmadan gerçekleştiği için, doğa aşılmış ya da kazanılmış değil, sadece bastırılmış olur. Doğanın bu bastırılışının sonucu olan direnme ve tepki başlangıcından beri uygarlığın içinde bir çıban başı olmuştur: bazen, on altıncı yüzyılın kendiliğinden köylü ayaklanmalarında ya da günümüzün daha hesaplı ırksal isyanlarında olduğu gibi, toplumsal başkaldırılar biçiminde, bazen de bireysel suçlar ve akıl hastalıkları biçiminde... Uygarlığın gelişmesinde bir etken, doğal ayıklanmanın yerini rasyonel eylemin alması olarak tanımlanabilir. Sap kalma ya da başarı diyelim buna bireyin toplumdan gelen basınçlara kendini uyarlama yeteneğine bağlıdır. Sağ kalmak için, hayatını oluşturan anlaşılmaz, çetrefil durumlara her an en uygun tepkiyi gösteren bir aygıta dönüştürür kendını insan. Herkes her durumla karşılaşmaya hazır olmalıdır. Kuşkusuz, bu sadece modem çağın bir özelliği değildir; bütün insanlık tarihi boyunca geçerli olmuştur. Ne var kı, bireyin düşünsel ve psikolojik yetenekleri maddı üretim araçlarıyla birlikte değişmiştir. On yedinci yüzyılda bir Hotlanda köylüsünün ya da ressamının veya on sekizinci yüzyılda bir dükkan sahibinin hayatı, günümüzün bir işçisinin hayatından çok daha güvensizdi. Ama sanayi toplumunun doğuşu, nitel olarak yeni olgular getirmiştir. Günümüzde, uyarlanma süreci bilinçlidir ve o yüzden de toptandır. Bugün hayatın tümü artan ölçüde rasyonelleştirilmekte ve planlanmaktadır; aynı şekilde, her bireyin hayatı da, geçmişte özel dünyasını oluşturan en gizli dürtüleri de içinde olmak üzere, rasyonelleştirme ve planlamanın gereklerine uymak durumundadır bugün: bireyin varlığını sürdürmesi için sistemin varolma koşullarına uyması gerekmektedir. Toplumdan kaçacak yeri kalmamıştır. Ve nasıl rasyonalizasyon süreci artık pazarın İsimsiz güçlerinin değil, plan yapan bir azınlığın bilinçli kararının eseriyse, kitlesel özneler de kendilerini öyle bilerek uyarlamak zorundadır: özne, bütün enerjisini, pragmatistlerin deyimiyle, şeylerin hareketinin içinde ve o hareketin yönünde olmaya adamak zorundadır. Geçmişte gerçeklik, özerk birey tarafından geliştirildiği varsayılan ideale karşıt sayılır ve onunla karşılaştırılırdı; gerçekliğe bu ideale uygun bir biçim verilmesi gerekli görülürdü. Bugün ilerici düşünce bu tür ideolojileri zayıflatmakta ve bir yana atmakta, böylece farkında olmadan da gerçekliğin bir ideal durumuna yükseltilmesine yardımcı olmaktadır. Uyum, düşünülebilecek bütün öznel davranışların ölçütüdür artık, Öznel, biçimselleşmiş aklın zaferi, aynı zamanda, öznenin karşısına mutlak, egemen bir nesnellik olarak çıkan bir gerçekliğin de zaferidir. Günümüzün üretim tarzı, her zamankinden daha çok esneklik ister. Hayatın her alanında istenen daha büyük girişkenlik, değişen koşullara daha iyi uyarlanabilme yeteneğini gerektirmektedir. Eğer bir ortaçağ zanaatkarı bir başka mesleğe geçebilseydi, yaptığı değişiklik, tamircilikten seyyar satıcılığa, oradan da sigorta şirketi yöneticiliğine geçen bir günümüz insanının geçirdiği değişiklikten çok daha köklü olurdu. Bugün teknik süreçlerin gittikçe artan birörnekliği insanların iş değiştirmesini kolaylaştırmaktadır. Ama bir faaliyetten ötekine geçişin kolaylaşması, spekülasyon için ya da yerleşik modellerden ayrılmak için daha çok vakit kalması anlamına gelmemektedir. Doğaya egemen olmak için geliştirdiğimiz araçlar arttığı ölçüde, bir sag kalma koşulu olarak bu araçlara hizmet etme zorunluluğumuz da artmaktadır.


Çizimlerle ifade edilen tüm düşünceler, yüzey üzerinde imge oluşturmaya çalışırken aynı zamanda dünya üzerindeki yerimizi işaretler. Zira çizmek, en basit ve en ilkel halimizdir. Çizgiler dünyayla bağ kurduğumuz ilk iletişim yollarındandır. İnsan gördüğünü, düşündüğünü kendi özgün ve özgür kuralları içerisinde yaratır. Maddesel dünyaya sürekli bir şeyler çizerek varlık kazandırırız. Ya bilinçli bir anlatısallıkla -mağara resimleri, grafitiler, işaretler ile- kendimizi ifade ederiz ya da bilinçsizce doğaya izler bırakırız -ayak izleri, kazınmış bir nesne, yırtılmış bir kağıt şeklinde... Bunlar her ne kadar bilinçsizce bırakılan izler gibi görünse de aslında belli bir belleğe, doğa ve kendisiyle iletişimde olan insan durumuna işaret eder.


Hush Gallery (20/4) ve Galeri Piha ortak açılış gerçekleştirecektir. Bugünün dünyasında, zaman ilerledikçe insanlar arasındaki ilişkilerin beklenti ve amaçlar doğrultusunda giderek gerçek anlamını kaybetmeye başlayıp sıradanlaştığı, iletişim problemlerinin ise günden güne attığı görülmektedir. Durum böyle olunca psikolojik olarak kendini tüm doğallığı ve gerçekliği ile ifade edemeyen birey, çoğu zaman toplumsal ilişkiler içerisinde yapmacık tavırlar içerisine girebilir. Bir savunma mekanizması gibi oluşturduğu bu yapay karakteri, sanki maske takıp sahnede kendisine verilmiş rolü oynamaya çalışan bir tiyatro oyuncusuna benzetebiliriz. Eski dönemlerin görkemli saraylarında, nasıl ki saray soytarıları ve hokkabazlar, onları himayesi altında tutan krallarına karşı, yaşamlarında zaman zaman farklı psikolojiler içerisinde bulunsalar da, daima iç gerçekliklerini kısa süreliğine bir kenara atıp, güler yüzlerini ve türlü oyunlarını göstermek zorunda oldukları gibi, günümüz dünyasının ilişkilerinde de bireyler, adeta her zaman eğlendirme zorunlulukları olan bu karakterler gibi, çeşitli seviyelerde ilişkiler içerisinde bulundukları ya da yaşamı paylaşmaya mecbur kaldıkları kişiler perspektifinden ne yazık ki sadece nesnel ve eğlendirici işlevleriyle beğeni gören kuklalara dönüşüyor çoğu zaman. Nehir Çetin, insan merkezli bir tavırdan yola çıkarak ürettiği resimlerinde, günümüz ilişkilerindeki yapaylık kavramını ve iletişim problemlerini yansıtmada, simgesel anlamlar yüklediği tiyatral sahneleri bir ifade biçimi olarak benimsiyor. Mekan, tıpkı bir tiyatro sahnesine dönüşüyor resimlerinde. Işık, tiyatral tavırlar içerisinde bulunan karakterlerin ifadelerinin algılanmasında izleyiciyi yönlendiren bir unsur olarak kullanılmıştır. Kompozisyonlarındaki farklı unsurlar ve açık-koyu tonları aracılığı ile yakaladığı ritim de, yine izleyiciyi yüzlerde biçimlenen ifadenin algılanması doğrultusunda yönlendiren bir yapılanma boyutunda karşımıza çıkmaktadır. Genç bir ressam olan Nehir Çetin'in resimlerinde, kurgusunun yanı sıra resim kurallarına bağlılığı da dikkati çekiyor. Mekan içerisinde oluşturduğu tekli ya da çok figürlü kompozisyonlarında, sıcak ve soğuk renk kontrastlarını uyguladığını görüyoruz. Resimlerinin tamamına egemen olan soğuk atmosfer anlayışı ise, insan ilişkilerinde yaşanan problemlerin yarattığı iç gerilimin etkisini görsel boyutta hissettiriyor. Resimlerinde başat olarak karşımıza çıkan figürleri, belirgin konturlarla sınırlanıyor. Bu biçimsel yapılanmanın yanı sıra, mekan içerisinde dağılmış olan masklar, buruşturulup atılmış kağıtlar gibi bazı nesneler ile mekan içerisinde uyguladığı renklere yüklenen simgesel anlamlar bize Paul Gauguin'in resimlerini de düşündürüyor. Gerek tek figürlü kompozisyonlarının birçoğunda, tuvalde resme egemen bir konumda yerleştirdiği karakterlerin, gerekse de çok figürlü kompozisyonlarında figür toplulukları içerisinde bulunan bir veya iki karakterin, sanki içerisinde bulundukları ortamın dışına çıkmak istercesine resimle temas kuran izleyiciye yöneltilmiş bakışları, izleyiciyi bu ifade aracılığıyla resmin içine çekme arzusunun yanı sıra, kavramlar boyutunda düşündürmeye yönlendiren bir bağ kurma isteği olarak da açıklanabilir. Nehir'in açmış olduğu bu ilk kişisel sergisi ile birlikte gerçekleştirdiği çıkış, ona bir genç sanatçı olarak ileriki süreçte, bu resimleriyle ortaya koyduğu tutarlı tavrının altyapısı üzerine, duruş ve üretim boyutunda zorunlu olarak sürekliliği de koyacağı bir misyonu beraberinde getirmektedir.


Birçoğumuzun doğal afet olarak adlandırdığımız felaketler yapay felaketlerdir. Her tarafımızı azgın bir bitki gibi saran ekonomi ve onun sanayileri, gitgide artan fırtınalarla, kasırgalarla, sellerle ve kıtlıkla insanların ve şehirlerin yok oluşuna neden olmaktadır. Bu aynı zamanda kültürümüze, yaşam tarzlarımıza iş kazaları, yalan yanlış bilgiler, sokakta işlenen suçlar, ancak ortaçağda görünen zengin ve fakir arasındaki uçurumlar bizlere felaket getirmektedir. Bu, sanki toplumu birbirinden ayırmak için zihnimizde yarattığımız tusunamiler gibidir. Kırmızı Siyah Ve Cahil paradoks üzerine kurulmuştur. Acil bir durumda bir askere birini öldürmesi emredilir. Kimi öldüreceğine asker kendi karar verebilir. Bu herhangi biri olabilir. Ölü bir beden sunmak zorundadır. Eğer bu bir Yunan draması olsaydı, kendini öldürürdü. Kendi yaşamını, insanlığın yaşamının anlamını korumak için feda ederdi. Trajik kadın ve erkek kahramanlar bunu yaparlar. Ama bu oyun bir Yunan trajedisi değil. Modern bir oyun. Devlet, ölü bir asker istemez. Başkaldıranları, baskı altında tutmak için askerlerinin hepsine ihtiyaç duyar. Bir askerin kendisini öldürmesi her koşulda itaatsizliktir. Bu diğerleri için bir örnek teşkil eder. Devlet böyle bir durumda intikamını toplumdan alır. Sokaklarda katliamlar yaşanır. Antigone gibi, bu asker de otoriteye boyun eğmeyecektir. Devletten daha insancıl olduğunu gösterecektir. Aslında, bizleri insan yapan paradoksal duruma göre hareket edecektir. Yunan tragedyasının temelinde yatan gerçek de budur: olağandışı bir durumda, yaşamın anlamının kendi yaşamımızdan çok daha önemli olduğunu öğrenmemizdir. Yunan tragedyasını, medeniyetimizin temeli yapan bu gerçektir. Bu aynı zamanda modern tiyatronun da temeli olmalıdır. Fakat bir oyun kadar hassas ve kırılgan bir şey gerçekten de o kadar önemli ve güçlü bir etki yaratabilir mi ? Bunun ispatı kolaydır. Kendi yaşamınıza, zihninize bakın... Bir saat kadar uzun uzadıya bakın içinize. Hamlet'in Antigone'nin, Hecuba'nın yaptığı budur. Onların içine düştükleri paradoksu kendinizde bulamıyorsanız, kendinize saygınız yoktur. Çünkü başkalarına saygı duymuyorsunuzdur. Modern devlet, bıkıp usanmadan vatandaşlarını kontrol altına almak için yeni yollar arar. Tarihsel anlamda bu günlere kadar gelmiş olan insani gerçekliği, sanal gerçeklik yaratarak bozabilir mi devlet? Bilim, genlerimizle oynayarak askerin paradoksunu ortadan kaldırmak için yeni bir mühendislik inşa edebilir mi? Madem havayı kirletebiliyoruz, kıtalardaki buzulları eritebiliyoruz, okyanuslardaki su seviyesini yükseltebiliyoruz, bizi yok olmaktan koruyan ozon tabakasını delebiliyoruz öyleyse en son nokta olan insanlıktan çıkmamız da mümkündür. İçimizde taşıdığımız paradoksu kaybedersek insan olamayız. Neyi kaybettiğimizi bile bilemeyiz. Ölü doğarız. Devletin plastik mermileri, gerçek mermileri, Tomaları, copları, biber gazları, tasmalı köpekleri, prangaları, gözaltıları, tutuklamaları, işkenceleri, mahkemeleri ve idam cezaları var ama bunları kullanmaya artık ihtiyaçları kalmayacak. Yaşayan ölüler kendilerine her daim emredileni yapacaklar. Devletin bulduğu muhteşem çözümdür bu. Hatta buna demokrasi bile derler! Bizimle, bu korkunç gelecek arasında duran sadece tek bir şey var. Çoğu zaman delilik ile akıl arasında gidip gelmemizi sağlayan şey. Olağan dışı trajik bir durumla yüz yüze geldiğimizde, tıpkı bu oyundaki asker gibi, bizlere birden fazla yol göstererek içimize bakmamızı ve böylelikle kendimizi anlamamamızı ve ne yaptığımızı bizlere fark ettiren şey. Bizler dramatik canlı türüyüz. En derinimizde drama yatar. Yaşamlarımızı tiyatro ile anlatmaya zorlar bizi. Medeniyetin beşiğidir o. Tiyatronun temelinde olan insanın paradoksudur. Olağan dışı trajik bir durumda, yaşamın anlamı yaşamın kendisinden çok daha önemlidir. Otorite bizi baskı altına alabilir hatta bizi ortadan bile kaldırabilir. Ancak plastik mermilerini, gerçek mermilerini, tomalarını, coplarını, biber gazlarını, tasmalı köpeklerini, prangalarını, gözaltılarını, tutuklamalarını, işkencelerini, mahkemelerini, idam cezalarını tiyatroya karşı kullanamaz. İşte bu yüzden medeniyet tiyatroyu yaratmıştır. İşte bu yüzden bu oyunu oynuyoruz. İşte bu yüzden umutluyuz.


Bela Tarr'ın harika film uyarlaması Werckmeister Harmonies'i sevenler bu yoğun metafizik benzetmenin temel taslağına aşina olacaklar: Bir sirkin yolu, dünyanın en büyük balinasına sahip uzak bir Macar kasabasına düşüyor ve gizemli bir karnavalesk şiddet patlamasına neden oluyor. Bununla birlikte, Tarr izleyicilerinin hazırlıksız olabileceği şey, tematik ve felsefi zenginlik. Birçok yönden Direnişin Melankolisi, Conrad ve Mann aracılığıyla Dostoyevski'den bu yana gelen söylesimsel geleneğinde eski bir Avrupa fikirler romanıdır, ancak aynı zamanda Kafkaesk bir huzursuzlukla da donanmıştır. Tarr'ın filmi muhtemelen İngilizce konuşan izleyici kitlesi arasında kaynak metninden daha iyi biliniyor ve Werckmeister Harmonies karakteristik olarak sade ve anlaşılmazdır; yüzeye ve sessizliğe dayanır ve kendi şifreli açıklama eksikliğinin bir erdemini yapar. Bu unsurlar Krasznahorkai'nin romanında bir dereceye kadar mevcut olsa da, Tarr'ın tedavisinin titiz minimalizmi göz önüne alındığında, beklenenden çok daha söylemsel, gerçeküstücülüğü ve kara mizahında daha tonsal olarak daha çeşitli ve stilistik olarak daha baroktur. Krasznahorkai, uzun cümleleri ve Bernhard'ın paragraf aralarından duyduğu hoşnutsuzluk sayesinde kazanmış olabileceği avangard şöhret ne olursa olsun, malzemesi edebiyatın en eskilerinden biri: aslında, zaman zaman Elizabeth trajedisine Nietzsche sonrası bir bakış açısı gibi okunan sembolik araçlar. Roman boyunca birbirine bağlı iki ana metaforik kod var. Bir yandan, dev ölü balina, leviathan, gizemli bir memento mori olan Moby Dick ve yıkımının tohumlarını kasabaya gizlice sokan bir Truva atı arasında bir yerde, sembolik olarak yüklü bir edebi göstergedir; öte yandan maddeselliğin ve varolmamanın inatçı sessizliğini, fenomenal dünyanın kayıtsızlığının bir anıtını korur. Bu arada, düzen ve düzensizliğin tematik karşıtlığı Şekspiryen trajedisinin merkezi mekanizmasına bir geri dönüş dört ana karakterin felsefi dünya görüşlerinin prizmasından canlandırılır: Bayan Plauf, Bayan Eszter, Valushka ve Bay Eszter. Kitap, çeşitli inanç sistemleri ile şiddet olayları arasındaki bölünmeyi vurgulamaktadır. Romana, mevsimsiz bir Baltık Kasım'ında, orta Macaristan'ın donmuş ovalarında trenle geri dönerken gergin bir küçük burjuva olan Bayan Plauf'un gözünden başlıyoruz. Serbest dolaylı tarzda yazılmış yolculuk rahatsız edici: darmadağınık bir sarhoş, görünüşe göre sütyeninin masum ayarını yanlış yorumluyor ve onu tuvalete kadar takip etmeye çalışıyor. Kasabaya döndüğünde, bir grup garip adama, rastgele bir şiddet patlamasına, bir elektrik kesintisine tanık oluyor acınası yanılgılar. Her ne kadar onun yalıtılmış referans çerçevesi nazikçe alay konusu olsa da, yine de kendi naif sözlüğünde şiddetin nihai patlamasının habercisidir. Şiddet, Cormac McCarthy'nin Yargıç Holden'ını hatırlatan gizemli bir kıyamet peygamberi Prens tarafından yönetilen garip bir kalabalık tarafından mantıksız bir vahşetle kasabaya salınır. Şiddet, çeşitli düzen yanılsamalarıyla yan yana getirilmiştir. Bay Eszter, düzen/düzensizlik temasının ana eklemlenmesini, müzikal tonalite üzerine yaptığı araştırmaların sürüklediği umutsuzluk biçiminde sunmaktadır. Eszter'in kötümserliği, Bernhardiyen bir anlatıcınınkini, müzikoloji, hermetizm, takıntılı olumsuzluk ve trajik-komik gerçek fikirlilik çalışmalarını hatırlatır. Bernhard'ın en kötümser romanı Düzeltme, gevşek bir şekilde erken Wittgenstein'a dayanan ve kendisini var olmayan bir şekilde akıl yürütmeyi başaran bir karakterin mantıksal-felsefi ölüm sarmalıyla ilgili. Düşünce ve deneyimi aynı hizaya getirmenin imkansızlığı yüzünden umutsuzluğa sürüklenen o, otobiyografik bir metnin kusurlarını, nihai kendini düzeltme eyleminde hem onu hem de kendisini yok etmeye zorlanana kadar saplantılı bir şekilde düzeltir. Temsil ve gerçek arasındaki bu ölümcül kopuş fenomenal dünyanın akışına bilişsel olarak empoze ettiğimiz düzen illüzyonlarından sızan geri kalanı Eszter'in müzikal tonalite çalışmaları aracılığıyla temsil edilmektedir. Ezsther'in umutsuzluğu tamamen kavramsal olsa da, mektupsuz yoldaşı Valushka, estetiğin kavramsal öncesi alanında oynanan kendi Weberci 'dünyanın büyüsünü yitirmesini' gözlerimizin önünde geçiriyor. Eszter, armonik yazışmalar metaforu aracılığıyla dünyayı rasyonelleştirmeye çalışırken, cahil Valushka, bütünlüğün rapsodik bir sezgisiyle onu estetize eder. Köyün delisi olarak kabul edilen Valushka, mektuplar dağıtır, gezegenlerin hareketlerini mest olmuş haldeki gösterileriyle yansıttığı pub kapanış saatinde bahisçileri eğlendirir ve kasabanın gece devriyelerini gerçekleştirir, onu koruyucu bir melek gibi izler. Valushka, olağanüstü dünyanın sadece bir gölge dansı olduğu platonik bir alem olan evrenin muhteşem sakinliğinin loş bir şekilde kavranmış bir imgesiyle büyülenmiştir. Büyük balinanın ortaya çıkışına ilk tepkisi insanların balinayı unutması ve her birinin, hiç istisnasız her birinin gökyüzüne bakması gerektiğini haykırmaktır; ancak onun aptal hacmi bile kısa süre sonra şeylerin görünüşte kaybolmuş birliğine işaret eden bir detay olarak inanç sistemine dahil edilir. Eszter kendisini düşkün durumuna düşürürken, Valushka'nın büyüsüzlüğü, garip sirkin kasabaya saldığı anlamsız şiddetin bir sonucu olur ve idealizminin yanıltıcı doğasını acımasızca açığa vurur: Artık dünyanın 'büyülü bir yer' olduğuna inanmıyordu, çünkü gerçekten var olan tek güç 'silah zoruyla ilan edilen' idi. Krasznahorkai'nin irade ve temsil dünyasında, ikincisi başarısızlığa mahkumdur; yırtıcılığın üstünlüğü, şişman bir makyevelist olan Bayan Eszter'in iktidara gelmesiyle kişileştirilir. Belediye meclisinin kontrolünü ele geçirmek için şiddetten yararlanır, önce polis şefiyle, sonra da isyanı bastırmak için getirilen ordu albayı ile çevirdiği işler aracılığıyla meşru şiddet kullanımını tekelleştirir. Konuşmadığınız için, fısıldıyorsunuz veya sitem ediyorsunuz; sokakta yürümezsiniz ama inançlı bir şekilde ilerlersiniz; bir yere girmiyorsunuz ama eşiğini geçiyorsunuz, soğuk ya da sıcak hissetmiyorsunuz, ama kendinizi titrerken buluyorsunuz ya da şıpır şıpır terlediğinizi hissediyorsunuz! Saatlerdir doğru düzgün bir kelime duymadım, sadece miyavalamalar ve ciyaklamalar çıkarıyorsunuz; eğer bir haydut pencerenizden bir tuğla atarsa, kıyamet kopsun istiyorsunuz çünkü beyinleriniz tıka basa dolu ve tütsülenmiş, çünkü birisi burnunuzu boka sokarsa, tek yaptığınız koklamak, şöyle bir bakmak ve büyücülük bu! diye ağlamak. Roman, kendi metafizik karşıtlığını haklı çıkarmak istercesine, Bayan Plauf'un bedensel ayrışmasının bilimsel olarak ayrıntılı beş sayfalık bir anlatımıyla sona eriyor, tıpkı Bayan Eszter'in iktidar iradesinin kişileştirilmesi şeklinde mezarının başına dikilip baktığı gibi. Yapısal kaçınılmazlığın acımasız bir cilvesiyle, tecavüze uğramıi ve katledilmiştir kitabın başında biraz gülünç paranoyasının ironik bir kanıtı. Anlam ve önemle yatırım yaptığımız fenomenal nesnelerin mutlak ve ezici kayıtsızlığını çağrıştıran bir romanda, anlatının başladığı gözlerin, biyolojik betimlemenin titizlikle tarafsız dilinde, nihayetinde toza gömülmesi uygundur. Bayan Plauf'u uğursuzca trendeki tuvalete kadar takip etmeye çalışan adam gerçekten de son sözü söylemiş olabilir; kendi küçük-burjuva paranoyasının kabus gibi hayallerini taklit ederken bile tamamen kayıtsızlık çığlıkları atan sapkın ironik bir kader. Her iki durumda da, inançlarının kaderi üzerinde hiçbir etkisi yoktur.


Transgresif metinlerin yazarı J. G. Ballard, Macar postmodernist Laszlo Krasznahorkai ve Amerika'nın 'modern dilbilimin babası' Noam Chomsky'nin ortaklaştığı alan nedir? Yazılarında kök salan kıyamet sonrası ve distopik dünyaların tehdit edici korkusunun ortak noktaları dışında, Norveçli anti kapitalist Heave Blood & Die'ın dördüncü stüdyo albümü Post People'ın arkasındaki etki. Post People, duygularının kapılarını açan, yeni keşfedilmiş bir deney dünyasında ayaklarını yere basan bir grubun fiziksel ve ruhsal vücut bulmuş hali. Acımasızca acı manzaralar, göze çarpan güzel rüya manzaraları ve aşağıdaki karanlığın kabaran sopalama derinlikleri boyunca kayan dream-pop, shoegaze, post-metal ve prog-rock zemininde kıyamet sonrası özelliklerle ilgili gelecekten uyarıcı bir hikaye paylaşıyor. Özel bir grup insan tarafından yapılan özel bir albüm, ama bir tür deneysel tipoloji içinde olması amaçlanmamış. J. G. Ballard'ın Atrocity Exhibition ve Laszlo Krasznahorkai'nin The World Goes On gibi öykü kitaplarının etkisi Post People'ın genetik yapısına, çevremizdeki dünyaya ve yansımalarına dolaylı biçimde etkili olsa da, sol ve insanlık yanlısı edebiyata eğilimli anti kapitalistler olarak, Heave Blood & Die, son çabalarını umutlarını bulmak için bir tür sosyal yorum olarak kullanmak istiyor.


Moda dergisi InStyle'ın Mart ayında, Audi, SK II ve Sony sponsorluğunda düzenlediği Women of Style Awards etkinliğinde dikkati çeken narin çizgiler Sarah Carter-Jenkins ve Chantal De Sousa'ya aitti. Bu, bana göre bir parça ipin ne kadar uzun olduğunu sormak gibi. Stil pek çok şey ifade ediyor ama en çok, modayla ve yargılanma korkusundan uzak durarak kendinizi çevrelemek için seçtiklerinizle bir duruşun ve kişiselliğin ifadesi. Edie Sedgewick buna en iyi örnek. Stili kendisine özgü ve onun giydiği giysileri, kullandığı aksesuarları kimse onun gibi giyemez, kullanamaz. Stiline öyle çok güveni var ki, bunun için kendisine imrenmekten başka yapılacak bir şey yok.


İnternet kullanımında Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı'na olağanüstü yetkiler getiren yeni internet yasa teklifi, üç muhalefet partisinin hayır demesine karşın tek başına AKP milletvekillerinin oylarıyla meclisten geçti. Akabinde gelişen tepkiyle, halk sansüre ve yasağa karşı meydanlara çıktı. İnternette özel hayatının ihlal edildiğini düşünen kişi mahkeme yerine doğrudan Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı'na başvuracak. TİB, yayının engellenmesine karar verirse, kararı Erişim Sağlayıcıları Birliği'ne bildirecek. ESB durdurma kararını en geç 4 saat içinde uygulayacak. Bu talep 24 saat içinde sulh ceza hakimine götürülecek. Yer sağlayıcılar, internet kullanıcılarının kullanım trafiklerini iki yıla kadar saklamak zorunda olacak. Ayrıca TİB mahkemenin erişimin engellenmesine karar verdiği sitelere alternatif erişim yollarını da engellemekle görevli olacak. DNS ve IP tabanlı engellemenin yanı sıra, daha çok URL tabanlı engelleme yöntemleri genişletilecek. Kullanmakta olduğumuz sistemde erişim engellense bile, yasaklar bir şekilde aşılıyor. Ancak yasakla beraber gelen URL bazlı engellemeyle bu ortadan kalkacak. En önemlisi kullanıcı ulaşmak istediği içeriğin engellendiğini dahi bilmeyecek. Haberden hiçbir şekilde haberdar olamayacak. Kullanıcı bir linke tıkladığı zaman, o içerik URL bazlı engellendiyse, ya sayfa hiç açılmayacak, ya başka bir sayfaya yönlendirilecek ya da yanlış bir bilgiye ulaşacak. URL bazı engellemede, siteye girmeye çalışan kişiler, linke tıklayanlar takip edilebilecek. Şimdiki yasayla içerik engellenmesi için hukuki bir yol izlemek gerekiyordu, ancak bu değişiklikle yetkili kişinin istemediği içeriğe kimse ulaşamayacak. Yasa'nın meclisten geçmesiyle birlikte internet kullanıcıları bu yasakçı ve sansürcü uygulamayı protesto etmek için Sayfalar Ortak Platformu adıyla Taksim'de bir açıklama yapmak üzere toplandı. Ancak polisler toplananlara TOMA ve plastik mermilerle saldırdı. Polis ve eylemciler arasındaki çatışmalar uzun süre İstiklal Caddesi'nin ara sokaklarında sürdü. Bu yazı Meydan Gazetesi'nin 16. sayısında yayımlanmıştır.


Batıda eski bir tartışma konusudur intihar. Tanrı'ya ya da topluma karşı bir suç olarak görülüp kınanıp yasaklandığı dönemler oldu. İntihar edenlerin bedenlerine işkence edildi, yakıldı, mallarına el kondu. Aydınlama dönemi pek çok şey gibi intihar edimine olan bakış açısını da değiştirdi. İntiharla köklü bir ilişkisi bulunan Batı toplumunda intihar salgınları da yaşandı. 'Genç Werther'in Acıları' bunun en uç örneklerinden biriydi kuşkusuz. Goethe'nin bir yanda Charlotte Buff'a duyduğu aşk, öte yandan dostu K. W. Jerusalem'in intiharı onu 'Genç Werther'in Acıları'nı yazmaya iter. 1774 yılında yayımlanan kitap Goethe'ye şöhretin kapılarını açarken bir intihar salgınını da beraberinde getirir. Dönemin gençleri kuyruklu mavi ceketlerle, sarı yeleklerle dolaşıyor, Werther ile ilgili her konuşmada Napolyon'un bu kitabı tam yedi kez okuduğu özellikle vurgulanıyordu. Werther fincanları, parfümleriyle doluydu her yer. Werther salgını Almanya, İngiltere, Fransa, Hollanda'dan Çin'e kadar uzanıyordu. İsveçli bir genç kendini tabancayla vurduğunda hemen yanı başında 'Genç Werther'in Acıları' duruyordu. Ertesi yıl ise sevgilisi tarafından terk edilen bir kadın 'Genç Werther'in Acıları'yla beraber kendine suya atar. Kendini pencereden aşağıya atan bir kunduracı çırağın cebinde, 1784 yılında yatağında intihar eden bir kadının yastığının altığında yine Werther vardı. Werther salgını endişe verici boyutlara ulaştığında kimi yerlerde kitap yasaklanırken Goethe de eleştirilere maruz kalır. Kendisine melankoliden dolayı acılar çektiğini yazan bir genci ziyaretinden sonra Tanrı beni tekrar bir Werther yazmak zorunda olmaktan korusun diyecektir sonrasında. Werther'den kısa bir önce ise yazar olmak için geldiği Londra'da Brooke Caddesi'ndeki bir evin çatı katında arsenik içerek yaşamına son veren Thomas Chatterton'ın intiharını taklit edenler olur. Benzer bir durum ise 'Gloomy Sunday' parçası ile ortaya çıkar. 1933 yılında Rezso Seress tarafından bestelenen parça savaşın da yarattığı ruhsal çöküntüyle birlikte insanları intihara sürükler. Tıpkı Werther gibi 'Gloomy Sunday' de ilk yıllarında yasaklanır. Rezso Seress kınanmış mıdır bilmiyoruz ancak onun da Ocak 1968'de intihar etmesi ilginç ayrıntılardan biridir. Daha yakın bir tarihte; 5 Nisan 1994'te intihar eden Kurt Cobain de ardında benzer bir moda yaratmak üzereydi. Seattle'da kurulan bir kriz merkezinin Kurt Cobain'in yasını tutmak isteyen gençler için bir toplantı düzenleyerek olası bir toplu intiharı önlediği rivayet edilir. Her insan, sessizce tamamlanmayı bekler bir köşede. Olumlanmayı diler hayattan. Ne var ki herkese yüz vermez hayat. Kendi işini kendi gören kurt misali insan da kendi işini kendi görür; hayatın eksik bıraktığı anlamı arar kendi dışında. Kendi dışındaki bir başka şeyle bütünleştirir kendini. Bütün çabası, anlamı odur hep. O bazen 'Genç Werther'in Acıları' adında bir kitaptır. Bazen 'Gloomy Sunday' isimli bir şarkı, bazen Beşir Fuad.


İntiharı anlamaya çalışmak, karanlık bir odaya anahtar deliğinden bakmaktan farksız. Verili bilgiler, teoriler, istatistikler sayesinde anahtar deliğinden gördüklerimizi yorumlamaya çalışıyoruz. Oysa, fazlasıyla kişisel bir duyarlılığın sonucu olarak ortaya çıkan intihar edimi, tastamam kavrayabileceğimiz bir fenomen değil. Nicel gözlemler bize intiharın nedeni açıklayabilir ne olduğunu değil. Evet, intihar ürkütücü konu ama bir o kadar da ilgi çekici. Uçurum misali; siz ona baktıkça, o da size bakar. Bu uçurumun en gözü pek üyeleri ise hiç kuşkusuz birlikte intihar edenlerdi. Lyon Aşıkları intihar tarihinin en ilginç olaylardan biriydi kuşkusuz. 1770 yılında yaşanan olayın kahramanları Faldoni ile Theresa isimli iki sevgilidir. Faldoni, yakın zamanda öleceğini öğrenir. Durumu öğrenen sevgilisi Therese, onsuz yaşayamayacağını düşünür ve iki sevgili birlikte ölmeye karar verirler. Her ikisinin de kalplerine bir tabanca doğrulmuş ve tabancanın tetiklerine bağladıkları ipin diğer ucu sevgililerin ellerine bağladır. İki sevgili ellerini kavuşturmak için birbirlerine uzattıklarında silahın tetiği çekilir ve genç sevgililer beraberce ölüme giderler. Olay hem yankı uyandırır, hem hayranlık. Rousseau 'Julie, or the New Heloise' isimli kitabında Sıradan dindarlık bu işte yalnızca bir cinayet görür, duygu hayran kalır ve akıl suskundur diye yazar Lyon Aşıkları için. 1783 yılında ise Fransız yazar Nicolas-Germain Leonard 'Therese ve Faldoni' isimli romanında anlatır onları. Onlarca insanı intihara sürüklemiş, intiharı neredeyse bir modaya dönüştürmüş olan 'Genç Warther'in Acılıarı'nın olaydan sadece dört yıl sonra yazılmış olması, Avrupa'daki intihar salgınları ile dönemin romantik edebiyatı arasındaki ilişkiyi belgeler niteliktedir. Heinrich von Kleist ve Henriette Vogel çiftinin Lyonlu Aşıklar'dan çok farklı olduğu söylenemez aslında. Henriette Vogel, kansere yakalanır ve olayın ciddi boyuta ulaştığını öğrendiğinde Kleist'ten kendisini öldürmesini isteyince Kleist birlikte intihar etmeyi teklif eder ona. Anlatılanlara göre Henriette Vogel, Kleist'in intiharı teklifi ettiği ilk kişi değildir. Daha önce de birlikte intihar etmeyi teklif ettiği kadınlar olmuş. Birlikte ölebileceği birilerini arayıp duran Kleist, Henriette Vogel sayesinde amacına ulaşır. 21 Kasım 1811 günü Berlin'de bulunan Kleiner Wannsee gölü kıyısında birlikte kahvaltı ettikten sonra Kleist, Vogel'i tabanca ile kalbinden vurur, hemen ardından da silahını kendi ağzına dayar ve tetiğe basar. Olay kısa sürede bir efsaneye dönüşür. Mademe de Stael, olayın halkın üzerinde kötü etkiler yaratabileceğini düşünerek olayı kınar. Heinrich von Kleist, geride bıraktığı veda mektubunda Ben gidiyorum çünkü bu hayatta artık benim için öğrenilecek ya da kazanılacak hiçbir şey kalmadı. Fakat asıl mesele şu ki: Bana bu gezegende hiçbir zaman bir yardım eli uzanmadı, diye yazar. Henriette Vogel ise kocasına şunları yazar: Çok sevgili Louis'im! Yaşamaya daha fazla dayanamayacağım. Demirlerden bir yumruk yüreğimi eziyor. Buna hastalık de, zayıflık de, ne dersen de rahatsızlığımı ben de adlandıramıyorum. Söyleyebileceğim tek şey, ölümümü mutlulukların en büyüğü olarak düşündüğümdür. Hayata olduğu gibi ölümde de benim sadık yoldaşım olmak isteyen Kleist, yaşamdan ayrılmamı sağlayacak. Sonra kendini öldürecek. Ağlama üzülme, benim mükemmel Vogel'im. Çünkü pek az ölümlünün ayrıcalıklarına sahip olabileceği bir ölümle ölebileceğim. En derin aşkla taşınarak, dünyevi mutluluğu ebedi mutlulukla takas edeceğim. Goethe Kleist için; Onunla ilgilenmek konusundaki arzum ne kadar içten olsa da o, doğanın onun için belirlemiş olduğu güzel hedeflere rağmen ölümcül bir hastalığın yemi olacak bir kişiymişçesine, bana ürküntü ve dehşet esinlendirmekten geri kalmadı, demişti. Osamu Dazai de tıpkı Kleist gibi birlikte ölebileceği birini aradı hep. Dazai'nin Kleist'ten farkı bu işi daha önce tek başına da denemiş olmasıdır. Başarısız intihar girişimleriyle doludur onun yaşamı. Bohem yaşamını ölüme adamıştır sanki. İdolü olarak gördüğü Ryunosuke Akutagawa'nın intiharı ise onu başka türlü etkiler. İlk intihar girişimi de Ryunosuke Akutagawa'nın intiharında hemen iki yıl sonradır. Henüz yirmi yaşındayken, bir sınav öncesinde uyku hapları alarak intihar girişiminde bulunur. Günlerce komada kaldır. Ertesi yıl 1930'da ise Tanabe Shimeko ile tanışır ve onunla intihar girişiminde bulunur. Tanabe Shimeko ölür fakat Dazai kurtulur. 1935'te kendini asmayı dener ancak bu sefer de ip kopar. Bir geyşa ile evlenir, onun karşısında kendini öldürmenin hayalleri kurar. 39 yaşına birkaç gün kala, 1948 yılında intihar etmeyi başarır Osamu Dazai. Yanında ise kendisine eşlik eden Tomie Yamazaki vardır. Çift, ılık bir akşamüzeri birlikte alkol aldıktan sonra civardaki bir kanalın sularına bırakırlar kendilerini. Dazai, Doğmuş olduğum için beni affedin, diye yazmıştı geride bıraktığı notta. Yazdığı not, 'İnsanlığımı Yitirirken' isimli kitabının da giriş cümlelerinden biridir. Stefan Zweig ve Lotte Altmann'ın intiharı ikinci dünya savaşının sürdüğü yıllara denk düşer. Toplumsal yaşamın alt-üst olduğu dönemlerde gerçekleşen intihar vakalarını Anomik intihar olarak tanımlar Durkheim. Na var ki, Durkheim'ın intihar sosyolojisine en büyük itiraz edenlerin başında gelen Jack D. Douglas; İntiharın evrensel bir tanımı olamayacağını, intihar vakalarının ahlaki, toplumsal ve kültürel olarak birbirleriyle farklılık göstereceğini söylüyordu. Stefan Zweig ve Lotte Altmann'ın intiharını Anomik intihar olarak genellemek elbette mümkün ama bu onların yaşadığı alt üst oluşu kavramamıza yetmeyecektir. Arthur Koestler ve Cynthia Jefferies, 3 Mart 1983'te Montepillier Square'deki evinin solunda ölü bulundu. Arthur Koestler, bir koltukta oturmuştu ve son kez yudumladığı konyak kadehi hala elindeydi. Eşi, Cynthia Jeffries ise bir divana uzanmıştı. Yanındaki masada bir kadeh viski duruyordu. Her ikisi de aşırı dozda uyku ilacı almıştı. Arthur Koestler, geride bıraktığı mektubunda Eğer bu girişimim sonuçsuz kalırsa, ya da eğer bana yapılan şeyi daha fazla denetleyemeyecek ya da dileklerimi aktaramayacak bir durumda fiziksel ve zihinsel yönden çökmüş olarak hayatta kalırsam, kendi evimde ölmeme izin verin diye yazmıştı. Eşi Cynthia içinse Hayatımın son dönemindeki mutluluğu ona borçluyum, diyordu. Arthur Koestler, Lösemi hastası olmakla birlikte 'Gönüllü Ötanazi Derneği'nin de başkan yardımcılığını yapıyordu. Andre Gorz ile Dorine, 24 Eylül 2007'de birlikte ölümü seçerler. Dorine 20 yıldır bir hastalıkla boğuşurken Andre Gorz da ona eşlik ediyordu neredeyse. Son mektubunda Andre Gorz, Dorine için şöyle yazmıştı: Yakında seksen iki yaşında olacaksın. Boyun altı santim kısaldı, olsa olsa kırk beş kilosun ve hala güzel, çekici, arzu uyandırıcısın. Elli sekiz yıldır birlikte yaşıyoruz ve ben seni her zamankinden çok seviyorum. Sadece benimkine değen bedeninin sıcaklığıyla dolan, kahredici bir boşluk taşıyorum göğsümün tam ortasında yeniden. Le Traitre'i yazarken hedef edindiğim derinlemesine incelemeyi gerçek anlamda yapmadım. Anlamam, açıklığa kavuşturmam gereken çok soru var. Anlamını tümüyle kavramam için aşkımızın hikayesini yeniden kurmaya ihtiyaç duyuyorum. Birbirimizin aracılığıyla ve birbirimiz için olduğumuz kişiler haline gelmemizi mümkün kılan bu hikaye oldu. Ne yaşamış olduğumu, birlikte ne yaşamış olduğumuzu anlamak için yazıyorum sana.


İntihar, öldürmeyeceksin emrine dayanan Aziz Augustinus'un sayesinde suç haline dönüşür. Aziz Augustinus'un Hıristiyan dinini temellendirirken intihar edenleri ıssız bir yerde taşsız bir mezarı reva gören Platon'dan yararlanmış olması önemli etkenlerden biri kuşkusuz. İntiharın yasaklanmasının temelinde din olgusu bulunsa da yarıcılık sistemin gelişmesi intihara karşı artan baskının başka bir boyutu. 452'de Arles Konsili inthar eden kölenin sahibini zarara uğrattığı düşüncesiyle köle ve uşakların intiharını yasaklar. 533'te ise Orleans Konsili Aristoteles'i referans alırcasına intiharı Tanrı'ya, doğaya ve topluma karşı bir suç sayarak intiharı yasaklar. Sonrasında intiharın yasaklanması giderek yayınlaşır... Affedilen tek intihar delilerin intiharıdır. Ancak onun da bir şartı vardır; İntihar etmeden önce düzgün bir yaşam sürmüş olmak. Artık intihar edenlerin bedeni aşağılık bir nesneye dönüşmüştür. Geçmişi karalanır, ailesi hor görülür ve toplumun vicdanın söküp atlır. Akılalmaz cezalar, uygulamalar sürer gider. Bu cezalar bölgeden bölgeye de değişirdi üstelik. Örneğin Fransa'nın kimi bölgelerimde intihar eden kişinin cesedi pencereden çıkarılırdı. Metz'de ise intihar eden kişinin bölgeyi tanıdığı düşünülerek geri döner diye cesedin yüzü yere dönük bir şekilde eşiğin altından açılmış bir delikten çıkarılırdı. Daha sonra bir fıçıya konulur ve ırmağın akıntısına bırakılırdı. Fıçının akıntıda sürüklenmesini engelleyenler olur diye de Tekmeleyin akıntıya doğru, bırakın gitsin. O bunu çoktan haketti. yazılı bir tabale asılması da unutulmaz. XIII yy Lili Belediyesi'nde cinsiyete göre ayrıcalıklar uygulanırdı. Erkekler bir ata bağlandıktan sonra darağacına kadar sürüklenerek götürülürken kadınların bedeni oracakta yakılırdı. Zürih'te ise intiharın türüne göre cezalar vardır. Eğer bıçaklamaysa cesedin kafasına bir odun parçası saplanır, boğulmaysa su kenarına beş adım uzakta kuma gömülürdü. Düşmeyse başına, karnına ve ayaklarına büyükçe bir taş konularak bir dağın altına gömülürdü. İngiltere'de ise herkesin gelip geçtiği bir kavşağa gömülen ceset, göğsüne saplanan bir kazıkla toprağa çivilenirdi. Fransa'da mallara el koyma hakkı Fransız devrimiyle son bulurken bir dönem İntihar Ülkesi olarak anılan İngiltere'de ise 1870'lere kadar devam etti. İngiltere'de başarısız intihar girişimlerinde bulunanlara 1960 yılına kadar hapis cezası uygulanmaya devam ediliyordu.


Jale'nin bana verdiği kitaplar arasında eski bir sinema kitabı vardı. Sinemayı sevmeme rağmen sinemayla ilgili kitaplara bir türlü ısınamadığım için okumadım bu kitabı. Fakat bazı sayfalarına düşülmüş notlar ilgimi çekti. Çince, Japonca, Korece ya da o taraflarca yazılmış bir şeyler işte. İngilizce ve Türkçe notlar da vardı. Kitabın o sayfasında anlatılan bir şeye düşülmüş bir dipnot, üstnot, yannot. Sayfanın alt ve üstbilgi kısımlarına sıkıştırılmış şeyler işte. Meraklandığım için bir sonraki konuşmamızda Jale'ye bu kitabı nereden aldığını sordum. Sahafların birinden aldığını söyledi. Bana vermek için almamış ama. Birkaç yıl olmuş alalı. Hatta biz okuldayken bile varmış o kitap elinde. Tatilden dönünce Jale'yi görmeye gittim. Bana memesini elleteceğine dair söz vermişti. Önce o işi hallettik. Dayanamadığını söylemesi üzerine daha fazlasını da yaptık. Sonra kitap ve kitabın eski sahibi üzerine uzunca konuştuk. Bu konuda bir şeyler öğrenebilir miyiz diye kafa yorduk. Çocuğun ya da kızın okuduğu okulun adı yazıyordu ne de olsa. Okula gidip Sinema Televizyon Bölüm Başkanlığı'na girdik. Derdimizi en kısa yoldan anlattık. Sarışın bir hoca vardı, o ilgilendi bizimle. Kitabın içindeki notları merakla inceledi. O notları oraya düşenin kim olduğunu çok iyi bildiğini belirtti. Yüz ifadesi oldukça ciddi bir hal aldı. Sandalyesine oturup geriye yaslandı ve sağ elinin baş parmağının tırnağını dişlerine sürtmeye başladı. Bunu yaparken de bir bana bir Jale'ye bakıp durdu. Onu neden aradığımızı sordu. Bu notları kimin aldığını, onun nasıl birisi olduğunu merak ettiğimi söyledim sadece. Baş başa konuşabileceğimiz bir yere geçtik. Kahramanımız İntiharame Yilli, Japon asıllı Norveçli bir gençti. Okulun parlak öğrencilerinden. Oldukça dikkat çekici kısa filmler, reklam filmleri, belgeseller ve videolar çekiyor. Yaptıklarıyla öğrenci arkadaşları arasından sıyrılsa da kendisi pek memnun değil işlerinden. Hep bir kusur buluyor; olmamışlık hissi, prova yetersizliği, kameranın başka yerden daha güzel bakacağının farkındalığına geç varışı, kendisini durmadan çuvaldızlayışı. İnsan kendisine karşı daima daha acımasız. Oysa ki İntiharame mezuniyet projesi vermeyip mezun olan tek öğrenci. Neden böyle yaptığını çok merak etseler de üstelemiyorlar. Zaten çocuğa ne ulaşabiliyorlar, ne de onu bir daha görebiliyorlar. İntihareme'nin yaptığı filmleri görmek istedik. Kendisi iki yıl önce mezun olmuş. Arşivin altını üstüne getirmemiz filmlerini bulmamıza yardımcı olmazmış sarışın hocanın dediğine göre. Hem zaten filmler aklındaymış. Anlatmayı teklif ediyor, elimiz mahkum kabul ediyoruz. İlk filmi Falsetto. Gördüğü rüya üzerine falsettonun ne olduğunu arayan bir gençle ilgili film. Annesine soruyor falsettonun ne olduğunu. Bir çeşit domates çorbası yanıtını alıyor. Tadına bakınca falsettonun böyle bir şey olamayabileceğini düşünüyor. Çareyi bir arkadaşında arıyor. O da falsettonun yıllar önce çekilmiş, Alman yapımı bol ödüllü bir kısa film olduğunu söylüyor. Filmi izliyorlar. Filmde sürekli yolculuk halinde olan bir adam var. Çoğunlukla da kaputun üstünden görüyoruz kendisini. Araba sağa ya da sola dönmeye kalkışıp aniden fren yaptığında kamera kameramanla birlikte fırlayıp taklalar atıyor. Sonra yine gelip kaportanın üzerine yerleşiyor. Filmde hiç diyalog yok. Siyah beyaz. Ağır bir müzik yarenlik ediyor görüntülere. Oyuncu üç mimikle oynuyor. Benzini biten araç ana cadde üzerinde durmak üzereyken film bitiyor. Genç filmi ilgi çekici bulsa da bunun falsettoya bir yanıt olabileceğini zannetmiyor. Devam ediyor aramaya. Pazara girip Falsetto! Falsetto! diye bağırıyor. Teyzenin birisi yaklaşıp Falsettonun kilosu ne kadar evladım? diye soruyor. Genç gülümseyerek yoluna devam ediyor. Dağda, bayırda, sahilde, kumsalda, ormanda, kuruyemişçide, mahalle bakkalında, hipermarkette falsettoyu arayıp duruyor. Geceyarısı evine dönüp yatağına giriyor. Bir Cem Adrian şarkısıyla akıyor kapanış jeneriği. A'dan Z'ye tüm insani özellikleri taşıyan spermlerin yumurtalıklardaki yaşantılarının anlatıldığı bir prezervatif reklamı. İkarus Dondurmaları diye hayali bir marka adına çekilmiş, güneşte ne kadar kalsa da erimeyen dondurma reklamı. Sakin'in Artık Gel şarkısı için, şarkının hikayesine birebir uygun güzel bir video. Hocanın derse gitmesi gerekli. Bize İntiharame'nin arkadaşlık ettiği birkaç eski öğrencisinin telefon numarasını veriyor. İntiharame'ye ulaşacak olursak haber verelim diye kendi numarasını da veriyor. El sıkışıp ayrılıyoruz. Verdiği beş numarayı teker teker aramaya başlıyoruz. İlki yanıt vermiyor. İkincisi daha derdimizi tam olarak anlatamadan telefonu yüzümüze kapatıyor. Üçüncüsü müsait olmadığını, bize sonra ulaşacağını belirtiyor. Dördüncüsü görüşmeyi kabul ediyor. Beşinci numara artık kullanımda değil. Görüşmeyi kabul eden kişiyle akşam vakti buluşuyoruz. Uzun boylu, ince yapılı, at kuyruklu bir çocuk. Pipo içiyor. Yüzüyle küfür eden insanlar vardır ya, onlardan birisi işte. İntiharame ile sınava girmeyi beklerken tanışmışlar. Kendisi Drama ve Oyunculuk Bölümü mezunu. İntiharame bir gün konferans salonu önündeki kalabalığı görünce meraklanıp gidiyor. Bekleşenlerin sınava gireceğini öğreniyor at kuyrukludan. Nedir, nasıldır falan derken mezuniyet projesi için oyuncu aradığını belirtiyor. Üç Maymun'daki Ahmet Rıfat Şungar'ı nasıl bulduğunu soruyor. Pipolu da dayak yemiş haliyle annesine baktığı sahneden söz ediyor. İntiharame ince yapılıyla birlikte sınava girmek istiyor. Uzun boylu bunun mümkün olmadığını belirtiyor. Bunun üzerine İntiharame salon başkanından özel izin alıyor. İntiharame hocalar arasında saygı duyulan birisi. Kıramıyorlar, tersleyemiyorlar onu, mümkün değil böyle bir şey. Birlikte giriyorlar sınava. Arkalara doğru bir yere yerleşiyor İntiharame. At kuyrukludan ilk olarak bir penisi canlandırmasını istiyorlar. Kendisi gayet ciddi. Yavaşça çömelip tespih böceği gibi kapanıyor. Biraz öyle durduktan sonra kademeli olarak yükseliyor. Dimdik olana kadar yükseliyor böyle hazır ol vaziyetinde. Zonkladığını belli edecek şekilde yanaklarını şişirirken omuzlarını indirip kaldırıyor. Ayakları üzerinde yükselip alçalmaya başlıyor. Birkaç kere böyle yaptıktan sonra sanki titriyormuş gibi seri şekilde zıplamaya başlıyor. Hızının pik noktasına ulaştığı vakit ağız dolusu tükürüyor. Bunu diğer tükürükler takip ediyor. Tükürükler kesilince zonklama da azalarak sona eriyor. Kademeli olarak çömeliyor sonra. Çömelip tespih böceği gibi kapanıyor. İntiharame bu performansa hayran kalıyor. Kesinlikle çalışmak istiyor pipoluyla. Sözleşiyorlar. Ortada senaryo menaryo yok. Buluştuklarında anlatacağını belirtiyor İntiharame. İki de kız arkadaşını getirmesini istiyor. Birkaç gün sonra buluştuklarında filmin çekimlerine başlıyorlar. İntiharame senaryoyu hala göstermiyor. Sahnede neler olacağını anlatıyor, ne söylemeleri gerektiğini belirtiyor, o kadar. Tiyatro salonunda bir sahneleri var. Kioskun önünde, kafede ve bir de koridorda bir sahneleri var. Birkaç saatte hallediyorlar çekimleri. Sonra işlerinin bittiğini söyleyerek herkese teker teker teşekkür ediyor İntiharame. Gülümseyerek kuvvetlice sıkıyor ellerini. Bitirir bitirmez filmi onlara ileteceğini söylüyor. Ama iletmemiş. Filmi tamamladıysa bile proje danışmanına herhangi bir film teslim etmemiş. Çektiklerine ne olduğunu kimse bilmiyor. En azından biz bilen birisine henüz ulaşamadık. Geceyarısı üçüncü arkadaş arıyor beni. Derdimi bildiğim en kısa yoldan anlatıyorum. Ertesi gün buluşmak için sözleşiyoruz. İntiharame'nin eski ev arkadaşı kendisi. Kontrat İntiharame'nin üzerine olduğu için gittiği zaman birtakım sorunlar yaşamışlar. Neyse, İntiharame'ye ait bazı kişisel şeyler getirdi bize. Market fişlerine, broşürlere, faturalara yazılmış bazı notlar. Özel bir polikliniğe ait ödeme planı kağıdı geçiyor elimize. Toplamda 160 lira tutan bir tedavi görmüş. Ödeme planından iki seanslık bir süreç olduğunu anlıyoruz bunun. Arkasında birazcık bozuk bir el yazısıyla şunlar yazıyor: Doktorun mide bulantısı için verdiği ilacın tesir etmesini bekliyorken bir çekirdek aile geldi. Ailesi resmi işlemleri hallederken küçük çocuk korkuyla 'İğne yapmazlar, değil mi?' diye sordu resepsiyoniste. Ağzı erimiş plastik gibi kenarlardan aşağı doğru kaymıştı. Onu öyle görünce dayanamayıp 'Akşamları iğne yapmıyorlarmış. Uyumaya gidiyormuş iğneler' dedim. 'Gerçekten mi?' dedi gözlerini kocaman açarak. 'Gerçekten!' dedim gözlerimi kocaman açarak ve neredeyse onun gibi ağlamak üzereyken. Ablasının kucağından inip bana geldi. O kadar ufak tefekti ki kolları belimi dolamasına yetmiyordu. Başını okşadım. Doktor geldiği için içeri almak zorunda kaldılar onu. Biraz sonra içeriden çığlığı ve akabinde ağlaması duyuldu. İçeriden babasının omzunda çıktı. Oldukça bitkin bir haldeydi. Yanımdan geçerken 'Bir tanesi uyumamış' dedi, orta parmağını göstererek. Marketten su, süt, sütlü çikolata, traş bıçağı, yufka, pirinç, makarna, ketçap, hardal, yoğurt, ceviz ve soslu fıstık almış. Fişin arkasında da Sekiz Buçuk'taki 'Çünkü sevmeyi bilmiyor' muhabbeti! yazıyor. Senaryolarından birisine ait olduğunu düşündüğümüz bir sayfa var bir de. Oldukça kötü bir el yazısıyla çeşitli notlar alınmış. Tam olarak anlaşılmıyor. Türkçe başlamış ama sanırım düşündüklerini daha hızlı aktarabilmek için kendi diliyle devam etmiş. Yalnız sayfanın sağ üstünde Olafur, II. Mehmed, Goethe, Dolan yazıyor alt alta. İntiharame hakkında pek bir şey öğrenemiyoruz ev arkadaşından. Babasının mimar olduğunu, bu sebepten dolayı buraya geldiklerini, annesinden hiç söz etmediğini, arada sırada birileriyle anadilinde hararetle telefonlaştığını, bazen üç gün uyumadığını sonra iki gün yataktan çıkmadığını, kitaba çok az para verdiğini, daha çok kütüphanelerden faydalandığını öğreniyoruz. Jale sevgilisi olup olmadığını soruyor. Gelip giden kızlar olurmuş ama özellikle ilgilendiği birileri yokmuş. En azından benim gördüğüm bu diyor. Kimselere çaktırmadan bir şeyler yaşadıysa bilmiyorum. Odasında neler olduğunu soruyorum. Pencereden uzak bir yatak, portatif gardrop, yuvarlak bir tahta masa, milyon tane notla, gazete küpürüyle donatılmış mantar pano, 8½ filminin afişi, afişin çerçevesinin kenarına iliştirilmiş karlı bir fotoğraf, komodin, üzerinde radyo, televizyon yok. Peki ya bilgisayar? Dizüstü. Nereye giderse yanında. Oradan kalktığımızda bu işin peşine niye bu kadar düştüğümüzü anlayamadım. Sıkıntı bastı. Niye bu kadar kurcalıyorduk ki? Nereden geldik buraya kadar? Sıkıntı insanlara neler yaptırıyor. Çok terledim, çok sıkıldım. Ekşi ve soğuk bir şeyler içme ihtiyacı hissederek limonata söyledim. Jale de vişne suyu istedi. İçerken bir yerlerde okuduğum Kimse kimseye hayatını anlatacak kadar kötülük yapmamalıdır deyişini anımsadım. Bunu bu kadar geç hatırlayışım kötü oldu ve zararın neresinden dönülse kardır. 8½ filmi, sinema öğrencisi, erken yaşta işe yarar bir şeyler üretebilmek ya da üretememek, her halinden belli olan varoluşsal sorunlar. Japon asıllı Norveçli. Harakiri. İntihar. Ölümün yönetmen kurgusu versiyonu. Toprağı bol olsun. Jale'ye bu işin peşini bırakıp daha çok sevişmeyi önerdim. Bana iyice hayvanlaştığımı söyledi. Niye bu işe giriştiğimize anlam veremiyor olmak canımı daha da sıkmaya başladı. Sonuna geldiğimizde başını unutmuştuk. Çenem düştü; anlattıkça anlattım. Alakalı alakasız, havadan sudan şeyler anlattım durdum. Bulutlara bakıp hava tahmininde bulunduk. Bana kalırsa yağmur geliyordu. Jale'ye göre güneşin önünü kapatan büyük ve sıradan bir buluttu sadece. Birazdan geçtiğinde ortalık yine aydınlanacaktı. Metroya doğru yürürken bulut çekildi ve güneş dünyanın bu kısmını kuvvetlice aydınlatmaya devam etti.


L esbian Avengers grubunun 1992'deki çığır açan ilk gösterilerinden, Beyaz Saray önünde ateş yuttukları muhteşem Dyke Yürüyüşü'ne kadar pek çok etkinlik ve eylemlerini anlatan İntikamcı Lezbiyenler Ateşi de Yutarlar'' (Lesbian Avengers Eat Fire Too, 1993), Türkiye'de ilk kez 4. Pembe Hayat KuirFest'te gösterilecek. 1993'te çekilen film, Lesbian Avengers üyelerinin kolektif bir ürünü. İntikamcı lezbiyenler bir yandan sokaklara çıkıp lezbiyen varlığını haykırır, görünürlük ve hak talep ederlerken; bir yandan da kameranın başına geçip eylemlerini, yürüyüşlerini, performanslarını, toplantılarını kayıt altına alırlar. İntikamcı Lezbiyenler Ateşi de Yutarlar grubun tarihini belgelerken aynı zamanda izleyiciyi 1990'ların Amerika'sının lezbiyen aktivizmiyle tanıştırıyor. Heteroseksist sistemden intikamlarını almaya yeminli öfkeli lezbiyenlerin 1992'de New York'ta kurduğu grup, lezbiyenlerin kamusal alandaki görünürlüğünü artırmayı ve medyada lezbiyenlere dair üretilmiş önyargıları ve klişeleri yıkmayı hedefler. Kendilerini lobi yapmak ya da dilekçe yazmak için fazla sabırsız olarak tanımlayan grup üyeleri, çıplak sokak performanslarından mor balonlu protestolara, Beyaz Saray önünde ateş yutmaktan binlerce kişilik Dyke yürüyüşlerine dek pek çok eyleme imza atarlar. 1990'ların başında Amerika'nın pek çok yerinde geylerin ve lezbiyenlerin evlerinde diri diri yakılmasının ardından Ateş bizi tüketemeyecek, onu içimize alıp bizim yapacağız şiarıyla hareket eden lezbiyenler, 1992'de New York'ta düzenledikleri anma/protestoda ateş yutarak hem kaybettikleri arkadaşlarının yasını tutarlar hem de homofobi ateşinin onları yakamayacağını tüm dünyaya haykırırlar. 1993'te Washington'da düzenlenen ve 20,000 lezbiyenin katıldığı Dyke Yürüyüşü belki de o zamana dek lezbiyenlerin düzenlediği en görkemliyürüyüş olur. Yürüyüş sonunda intikamcı lezbiyenler Beyaz Saray önünde ateş yutarak erkek egemen ve heteroseksist sisteme güçlerini gösterirler. 4. Pembe Hayat KuirFest kapsamında gösterilecek İntikamcı Lezbiyenler Ateşi de Yutarlar belgeselinin ardındanEating Fire: My Life as a Lesbian Avenger kitabının yazarı Kelly Cogswell'le bir panel gerçekleştirilecek. Lesbian Avengers grubu üyesi Cogswell, filmde tanıştığımız ateş yutan kızgın lezbiyen kadınlardanda biri. Grup dağıldıktan sonra mücadelesine devam eden Cogswell, The Gully isimli internet dergisini çıkarıyor, Havana'nın kafelerinden Paris'in ve New York'un çamaşırhanelerinedek her yerde hakikati ve adaleti arıyor. Cogswell'in kitabı neredeyse iki asıra uzanan lezbiyen aktivizmini konu edinirken 11 Eylül sonrasında yaşanan toplumsal dönüşümleri ve değişen vatandaşlık algısını da ele alıyor. KuirFest, Ankara'da Kaos GL'den Aylime Aslı Demir, İstanbul'da Gülkan Noir'ın kolaylaştırıcılığını üstleneceği söyleşilerde, ateşi de yutan kadınların hikayesini dinlemeye çağırıyor.


No One Knows About Persian Cats / Kasi az Gorbehaye Irani Khabar Nadareh / Kimse İran Kedilerinden Bahsetmiyor, İranlı yönetmen Bahman Ghobadi'nin yönettiği ve başrolünde Hamed Behdad'in olduğu ve İran yeraltı rock sahnesinde tek dertleri müzik yapmaya çalışmak olan bir grup gencin sistemle ve baskıyla mücadelesini anlatıyor. Filmin kahramanı kızla erkek, bir polis baskını sonrasında gözaltına alınıp serbest kaldıktan sonra grup kurup Londra'ya gitmeye çabalıyor. Bu yolda Tahran'ın merkezi ve varoşlarında dolaşan gençler yeraltı müzisyenlerinin çektiklerine şahit olurken, onları da Londra yolculuğuna ikna etmeye, hayallerini gerçekleştirmeye çalışıyorlar. Tabi para, pasaport ve vize gerekirken, bir yandan da bu tür müziği ve kadının müzikte yer almasını haram bulan devletin de baskıcı zihniyeti karşılarına çıkıyor. Filmin bütününde bir sistem eleştirisi olan senaryosunun, aslında yaptıkları sanata odaklanan ve yaptıklarının arkasında dik duran genç müzisyenlerini göstermesi bir yana, sistem eleştirisi bir bütün olarak duygusallığa kaçmadan, olanı gösterme gibi bir tavırla gerçekleşiyor. Filmin kaçak yollarla ve 17 günde çekildiği, filmde başrol dışındaki herkesin kendisini oynayan amatörler olduğu da düşünüldüğünde, batıyla doğu arasında sıkışmış ve bunun farkında bile olmayan ülkemizde pek ilgi görmemiş bir çalışma olmasına üzülmemek elde değil. Eğer bu filmdekiler ellerindeki imkanlarla bunu yapıyorsa, bizim sözde alternatif sahnemizin Beyoğlu'nda birkaç barla sınırlı kalmasının ve buralarda da çoğunlukla müziğe değil de sosyalleşmeye önem verilmesinin karşılaştırmasını yapmamak imkansız hale geliyor. İran kedilerinin iki kahramanı Negar ve Ashkan bugünlerde Londra'da, filmin müziklerinin yer aldığı albümde de bulunan Human Jungle ile aynı ismi taşıyan albümlerini çıkarmış durumdalar. Aralarında indie, rock'n'roll, rap şarkıları olan film müziklerinden oluşan albümleri de dikkat çekici. İran'da yeraltı müziği dinlemeye gittiğimde, o garip mekanlarda sıklıkla kediler ve köpekleri görüyordum. Kedilerin bile sokakta serbestçe yürüyemediği ve bu genç müzisyenlerin de kediler gibi oldukları düşüncesi hakim oldu bende. Ancak şimdi, İran kedileri tüm dünyada büyük ilgi gördü. İran Kürdistan'ıyla ilgili Kürtçe üç film yaptım. Sonrasında İran hükümeti beni uyardı. Onlara göre ben bir Kürt ayrılıkçısıyım. Halkım için filmler yapmamı teşvik edeceklerine, durmamı istediler. 17 yıl Tahran'da yaşadım ve kendi kendime hep bu şehirle ilgili bir film yapabilirim diyordum. Ancak şehri iyice öğrenene kadar bekledim. Diğer filmlerimden ve diğer yönetmenlerin filmlerinden farklı bir iş çıkarmak istiyordum. Film, yasaklı bir konu hakkında. Çünkü müzikten bahsediyor. Sonunda filmin oyuncuları ve birlikte çalıştığım ekip sayesinde yaptık. Bence orjinal bir film oldu. Üç yıl boyunca ('Sixty Seconds About Us / Hakkımızda 60 Saniye') için izin almayı bekledim ama reddedildim. Sonunda bir arkadaşım Müzik sanattır. Film yapamıyorsan müzik yap... dedi. Tahran'daki yeraltı müzik sahnesini bana tanıtan da aynı arkadaşım. O noktada böyle bir film yapmak aklımda yoktu. Sonrasında ise bana Biliyorsun, eninde sonunda bu ülkeyi terk edeceğiz. diyen Negar Shaghaghi ve Ashkan Koshanejad ile tanıştım. Böylece onlar hakkında bir film yapmaya karar verdim. Kaygılıydım ancak senaryoyu yazıp filmi çektim. Sanatçılar olarak dünyadan önce bizim görebilmemiz bize bağlıdır. Bu çocuklarla karşılaşınca şoka girdim çünkü kendilerinden hiç haberim yoktu. Müzisyenlerin kendilerini oynadıkları bir film yapmış oldum. İran yeraltı sahnesinde çalmakta olan binden fazla grup olmalı. Belki de henüz en iyilerini keşfetmiş değiliz. Olabildiğince fazlasıyla tanışmaya çalıştım ama hepsiyle görüşemedim. Filmde gördüğünüz her şey gerçek. Sadece bazı konular ekledik, son sahneler gibi. Ancak Tahran'da her hafta evlerde, sonu kötü biten müzik partileri düzenleniyor. Hükümet yetkilileri evleri basıp insanları alıyor, ki bu tamamen kabul edilemez bir durum. Ancak bana anlatacak birçok hikayesi olan bu çocuklarla tanışınca, filmde bunlardan bahsetmeden geçemezdim. İran'daki yeraltı sahnesi diğer ülkelerdekiler gibi değil. İran'da hükümet her şeyi damgalamak istiyor. Diğer ülkelerde ise müthiş bir özgürlük var. İran'da yaptığım son film olabileceğinin farkındayım ve gruplarına eleman aramakta olan Negar ve Ashkan ile tanışınca, İran'da mevcut tüm müzik türlerinden bahsetme şansı yakalamış oldum. Filmin ana karakterleri, son çekimlerden dört saat sonra İran'ı terk ettiler. Aralarından biri, müziklerden sorumlu Mahdyar Aghajani, Fransa'da hastaneye yatmak istedi, geri döndüğünde tutuklanıp işkence edileceğinden korkuyor. Politik yorumlar yapmayanlar ise İran'da kaldılar. Birkaç kişiyle ise terk etmeleri konusunda konuştum, onlar da çıktılar. Ancak ülkelerine çok bağlılar, dolayısıyla bazen geri dönüyorlar. Müzik aslında tümüyle yasak ülkede. Geleneksel müzik bile yasak. Asla bir kadın tek başına şarkı söyleyemez. Ancak üç ya da dört kadın sesi aynı anda kullanılabilir. İran devlet televizyonunda, yasak olduğu söylendiğinden müzik enstrümanı gösterilemez. Müzik yapacaksanız, izin almalısınız. Kayıtlarınızı bakanlığa göstermelisiniz. Onlar da kesin değişiklikler talep edecekler ya da tamamen reddeceklerdir. Genel olarak kanunsuz bir faaliyet kabul edilen müzik için hükümet desteği filan yok. Bu film ve müzikle, Tanrı'ya daha önceden daha yakın olduğumu hissediyorum. Sansür konusu ise daha kötü. Üç yılda Kültür Bakanlığı'na onay almak için 200 kez gittim. Her defasında 4-5 saat bekletip, Sonra gel bakarız. dediler. Senaryo ve hikayenin yönünü tamamlamak istediğimde, bakanlığa gidip onay almak için çok zaman kaybetmiştik ve halimiz kalmamıştı. Böylece hile yapmaya zorlanmış olduk. Hayali bir sahne ekledik, bir dua sahnesi, aslında filmle bir ilgisi olmayan bir sahne, böylece film için onayı aldık. Hükümetle nasıl uğraşacağımız konusunda endişeliydik. Eğer insanlar filmi görüp beğenirlerse destekleneceğini umuyorum. Bu tür bir filmin dağıtımı zayıftır. Bu nedenle insanların bu filmi duyurmalarını rica ediyorum. Filmde yer alan rapçi Hichkas İran'da çok meşhur, en iyilerden biri. Ancak pasaportuna el konmuş durumda; bu nedenle ülke dışına çıkamıyor. İran'daki sorunlardan bahsediyor. Korkusuz biri, ancak ben onun adına korkuyorum. Toplumuzdaki acılardan doğrudan bahsediyor. Oldukça ilginç biri, Tahran'ın şık semtlerinden birinde büyüdüğü halde fakirlerle yakın bağları var. Onların karşı karşıya kaldığı zorlukları şarkı sözlerinde kullanmayı seviyor. Sigara içmekten kötü örnek olmamak için kaçındığını söyledi bana. Yeraltı sahnesindeki müzisyenlerin çoğu sakin, huzurlu kişiler. Uyuşturucu ya da içkiyle işleri yok. Ancak uyuşturucu ve alkolle teması olan nadir kişilere rastlayabilirsiniz ki bu da üstlerindeki ağır baskıların etkisiyledir. Hükümet hepsinin normal olmayan, şeytana tapan kişiler olduğu yalanını yayıp gençlerin etkilenmesini önlemeye çalışıyor. Resmi televizyondan bile bu konuda açıklamalar yapıyorlar. Çocukken sandviçlere bayılırdım. Doğduğum küçük kasabada bir sandviç dükkanı yanında sinema salonu vardı. Babama ya da amcama ne zaman sandviç istediğimi söylesem sinema salonuna gidip orada yememi söylerlerdi. Yanında kolayla, kağıda sarılmış sandviçlerimi ışıklar kapanmadan yemeyi beceremezdim. Işıklar kapanıp da film başlayınca karanlıkta hem filmi izler hem de yemeğimi yerdim. Film bitip de ışıklar açılınca, ancak o zaman kağıdın da yarısını yediğimi fark ederdim. Demek ki sandviçlere olan sevgim beni bir yönetmen yaptı.


Genç sanatçı İrem Tok, mitolojide Aşil tendonu kavramı ile sembolize edilen insanın yaralanabilirliği, şiddete açık olması durumunu sergisinin ana konusu olarak belirliyor. Sanatçı, insanın var olduğu günden bu yana taşıdığı güvenlik açığı ve hasar görebilir olmasını, kendi kişisel dili içinde farklı medyumlar kullanarak yorumluyor. Bugüne dek ürettiği işlerinde kendini bir gözlemci olarak pozisyonlayan sanatçı, bu kez içeriden içeriye doğru bakmanın getirdiği tecrübeyi görünür kılmayı dert ediyor. Serginin ana mekanı olarak ilk bakışta görünmeyen bir alanı seçen İrem Tok, bu alana bir periskop yerleştirmek suretiyle, mekanın bir denizaltı olduğu hissini uyandırıyor. Denizaltından bakan izleyicinin gerçeklikle kurduğu ilişkiyi yeniden düşünmesini amaçlıyor. Aynı mekana yerleştirdiği hızla düşen ve yükselen animasyon videolarında kendi bedenini kullanan sanatçı, ölümle yüz yüze gelme ve hayatta kalabilirliği etkileyen unsurlarla ilgileniyor. Ürettiği desenleri dijital teknikleri kullanarak figüratif formlara dönüştüren Tok, alışılagelmiş tekniklerin dışında bir görsellik geliştiriyor. Önceki çalışmalarında, neredeyse minyatüre varan bir hassaslıkla işler üreten sanatçı, bu kez tekniğin olanaklarını insan doğasının vülger gerçekliğiyle kesiştiriyor. Belirsizlikten uzak ancak tedirginlik yaratan sahneler tasarlıyor. Sanatçı sergisiyle ilgili; sergi, bireysellik üzerine kurulu, bireysel riskler, kararlar ve kendini savunma hali.. Toplum içinde, kalabalık yığının bir parçası olarak görünüyoruz uzaktan.. Bizi tanımayanlara göre de, aslında ölmüş olmamız, kaybolmamız, başımıza iyi ya da kötü bir şeyler gelmesi pek de önem taşımıyor. Olaylar, durumlar ve kişiler bize dokundukları müddetçe görünür hale geliyorlar.. Ve biz sürekli bir sallantı halinde, bir karaltı, bir deniz canlısı gibi suyun üzerine arada bir çıkıp sonra tekrar gözden kayboluyoruz.. diyor. Aşil: Ölümlü bir baba olan Peleus ile bir tanrıça olan Thetis'in oğlu olan yarı tanrı. Yunan mitolojisinin en önemli kahramanlarından biridir. Truva Savaşı'inin Grek kahramanlarının başında gelmekte ve Homeros'un İlyada mitolojik eserinde Greklerinin en büyük savaşcısı olarak baş karakterdedir. Homeros'un M. Ö. 720'lerde yazmış olduğu on altı bin dizelik İlyada eserininde Achilles yer alır. 1982 yılında İstanbul'da doğan İrem Tok, İstanbul'da yaşamakta ve çalışmaktadır. Marmara Üniversitesi Resim bölümünde eğitimini tamamlayan sanatçı, yurtiçinde ve yurtdışında pek çok sergiye katılmıştır: Fikirler Suça Dönüşünce, 26. ve 28. Günümüz Sanatçıları Sergisi, Ambivalance Video, Korean Curry, Somewhere, Sometime Kendine Ait Bir Oda, 10. İstanbul Bienali/ Nightcomers sergilerinden birkaçıdır. Sanatçı, Borusan Art Center ve Litmus Air 'de residency programlarına katılmıştır. Outlet, sosyal ve kültürel adaletsizliğin bunca derinleştiği bir ortam/zamanda, lüks olarak görülen sanatı, kitlelerle buluşturma girişimidir. Outlet; müzeler, enstitüler, banka galerileri, kurumlar arasında giderek sıkışan sanat ortamı için bir nefes alma alanı yaratmayı ve yenilikçi, risk alabilen projeler gerçekleştirmeyi hedefler. Sanatın gündemini takip etmek isteyenlerin adresi Outlet; Canan Pak, AYK, MAS Matbaası, BenQ, The Point Otel, Beck's, Coca Cola, Netcopy Center ve Derin Design'ın sponsorluğuyla Azra Tüzünoğlu tarafından yürütülmektedir.


İstanbul'un Hadımköy ve Dudullu ilçelerinde şubeleri bulunan, çuval üretimi yapan Greif fabrikasında, Toplu İş Sözleşmesi görüşmelerindeki anlaşmazlık sonrası işçiler, fabrikayı işgal etti. Greif işçilerinin 10 Şubat Pazartesi gece vardiyasında başlattığı işgal Bu Daha Başlangıç Mücadeleye Devam şiarıyla sürüyor. Patronlar ile sendika ve işçi temsilcilerinin bir süredir gerçekleştirdikleri TİS görüşmelerinde ikramiye, ücret ve taşeron çalıştırmama konularında anlaşma sağlanamaması üzerine işçiler, doğrudan eylem gücünü kullanarak aynı gece fabrikanın Hadımköy'deki şubesini işgal etti. TİS görüşmeleri boyunca fabrika bahçesinde işgal grev direniş sloganlarıyla bekleyen işçiler, görüşmelerden bir sonuç çıkmaması üzerine, gece vardiyasının da katılımıyla fabrikayı işgale başladılar. İş paylaşımı yaparak hemen bir grup işçi fabrika kapısını tutarken, başka bir grup işçi fabrika içinde üretimin tamamen durması için çalışmalara başladı. İşçiler fabrikadaki kameraları kapatarak, özel güvenlik elemanlarını da fabrikadan çıkardı. Fabrika kapısına gelen polisler karşısında Direne Direne Kazanacağız sloganlarıyla barikatlar kurarak işgali koruyan direnişçiler, gece boyunca yaptıkları toplantılarla güvenlik, mutfak ve diğer alanlar için komiteler oluşturdu. İşgalin ikinci gününde direnişçi işçiler işgale dair bir basın açıklaması gerçekleştirdi. Direnişçi işçi temsilcilerinden Ferhat Alsaç'ın okuduğu açıklamada Greif'te örgütlenme çalışmalarının başladığı süreç değerlendirilirken, örgütlü bir işçinin işten atılmasına karşı 8 saatlik iş bırakma eylemiyle fabrika yönetimine geri adım attırılan doğrudan eylem anlatıldı. TİS sürecinde de patronların örgütlü işçileri yok saymak istemeleri, taşeron köleliğinden vazgeçmek istememesi üzerine işgale başladıklarını belirten Alsaç, sendika yönetiminin de TİS sürecinde ve işgal sürecinde takındığı tavrı teşhir etti. Direnişçi Greif işçilerinin eylemine, işgalin başından beri Greif fabrikasının önünde bekleyen BDSP ile Devrimci Anarşist Faaliyet, UİDDER gibi devrimci kurumlar da katılarak dayanışma gösterdi. İşgal süresince, direnişte olan Punto Deri işçileri ve Kazova işçileri de farklı zamanlarda ziyaretlerle sınıf dayanışmasını yükselterek direnişi büyüttü. Greif işçilerinin örgütlü olduğu DİSK TEKSTİL Sendikası, işgal sürecinde direnişçi işçileri sahiplenmek bir yana işgalin TİS sürecini sabote edeceği yönünde açıklamalar yaptı. DİSK Tekstil'in açıklamalarına karşı direnişçi işçiler de Direnişimizi baltalayanlardan hesap soracağız! başlığıyla bir yazı yayınlayarak sendikanın tavrını teşhir edip, yüzlerce işçinin sendika yönetimine karşı geliştirdiği öz örgütlülüğe vurgu yaptı. Greif direnişçilerinin öz örgütlülüğün gücüyle fabrikayı işgal ettiği, fabrika önünde barikatlar kurarak direndiği bu süreçte DİSK 47. yılını kutlamak için Şişli Kent Kültür Merkezi'nde konser etkinliği düzenledi. Etkinlikte DİSK başkanı Kani Beko'nun konuşması sırasında sahne işgal edildiğinde, direnişçi Greif işçileri de Yaşasın direnişimiz! DİSK Tekstil üyesi Greif işçileri pankartı açtı. Sahneye çıkan Greif direnişçileri İşçiler burada sendika nerede!, İşçiler kürsüye! sloganları atarak DİSK Tekstil'i protesto etti. DİSK'in etkinliği, direnişçi işçilerin işgal eylemleri sebebiyle iptal edildi. DİSK yöneticileri salonu terk ederken direnişçi işçiler eylemi bir süre daha sürdürdükten sonra salondan ayrıldı. Böylece 47. yıl etkinliğini Feniş, Greif gibi işgal edilmiş fabrikalarda, Kazova -DİH Kazak ve Kültür Mağazası'nda veya Punto Deri fabrikası önünde yapmak yerine işçilerden, direnişten, işgalden uzak bir salonda gerçekleştiren DİSK yönetimine en iyi cevabı devrimci işçiler, öz örgütlülüğüyle direnişini sürdüren işçiler vermiş oldu. Bu yazı Meydan Gazetesi'nin 16. sayısında yayımlanmıştır.


Genç medya sanatçısı WADA Ei'nin, 17 ve 18 Eylül'de Pera Müzesi'nde gerçekleştireceği canlı performansı, Braun Tüpü Caz Grubu ses, imge ve ışık arasındaki muhteşem ilişkiyi ortaya çıkarıyor. Yapay anten olarak ellerini, perküsyon ve ışık birleştiricisi için de VCR'ı kullanarak birkaç tüplü televizyonu çalabilen WADA, televizyon ekranına dokunduğunda ışığı sese dönüştürebiliyor. 2010 Japonya Medya Sanatları Festivali'nde Mükemmellik Ödülü'nü alan genç medya sanatçısı WADA, 17 Eylül Cuma saat 19:00'daki performansı öncesinde Pera Müzesi Oditoryumu'nda bir sunum da gerçekleştirecek. Sunumların dili Japonca'dır; Türkçe simültane çeviri yapılacaktır.


Pilevneli Project'in İsimsiz başlıklı projesinde aynı kuşaktan gelen, 80'li yıllarda doğmuş 10 genç sanatçı yer almaktadır. Sanatçılar İstanbul Bilgi Üniversitesi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Viyana Güzel Sanatlar Akademisi, Middlesex Üniversitesi ve Slade Güzel Sanatlar Okulu gibi çeşitli okullarda eğitim görmüşlerdir. Yapıtlarsa birbirlerinden farklı olup, kolajdan heykele, resimden ışık ve ses enstalasyonuna kadar güncel sanatın farklı tekniklerini içermektedir. Projenin İsimsiz olarak sunulması her sanatçının yapıtlarını bir diğerinden bağımsız olarak üretip sergilemesinden kaynaklanmaktadır. İsimsiz başlığıyla işler sadece mekan içerisinde yerleştirilmelerine göre bir birliktelik sağlamaktadır. Bu tür bir yerleştirmeden hareketle projedeki eserler, üretim süreçleri, yaptıkları göndermeler ve bir araya geliş biçimleriyle de bağlamın kendisi üzerinden farklı bir yapı kurmaktadır. Sanatçılardan bazıları gelecekte kişisel sunumlarıyla da Pilevneli Project'te yer alacağından, bu proje her birinin bir ön tanıtımı niteliği de taşımaktadır. 80'li yıllarda doğmuş 10 genç sanatçının katıldığı İsimsiz 24 Mayıs 09 Haziran 2012 tarihleri arasında Pilevneli Project'te izlenebilir. Aslı Özdemir (1984, İTU Devlet Konservatuarı) kolaj çalışmalarını popüler kültüre ait öğelerin kullanımıyla oluşturmaktadır. Şiddet, kahramanlık, erotizm ve güç gibi değişik temalar üzerinden üretilmiş farklı sembolleri alarak, bunların kitlesel olarak nasıl tekrar eden bir akış içerisinde topluma sunulduğunu çarpıcı bir şekilde göstermektedir. Bu sembollerin endüstriyel bir şekilde üretim, sunum ve tüketim süreçleri karşındaki toplumsal belirlenimlik durumu işlerinde üzerine eğildiği temel konulardandır. Berk Çakmakçı'nın (1988, Parsons The New School For Design) ürettiği işler ağırlıklı olarak sese dayanmakta ve ses çalışmalarını proje dahilinde mekana yayılan bir enstalasyon olarak uygulamaktadır. Sintisayzır ve çeşitli elektronik enstrümanlar aracılığıyla ürettiği ambient ve emprovizasyona dayalı komposizyonlar müziğini oluşturmada önemli yer tutmaktadır. Çakmakçı'nın müziklerinde dışa vurduğu ağır ve karanlık atmosfer görsel işlerine de benzer bir şekilde yansımaktadır. Projede yer alan ses enstalasyonu mekanda bir videoyla birleşmektedir. Videonun kurgusu da ses çalışmalarına paralel olarak umut barındıran, fakat nostaljik ve melankolik bir his üzerine kurulu. Bora Akıncıtürk'ün (1982, Middlesex University) projede yer alan çalışmalarında bronz heykelleri ön plana çıkıyor. Heykellerin temel özelliğiyse Akıncıtürk'ün resimlerinde de karşılaşıldığı üzere hareket noktaları olmasına karşın, bunların üzerinden işlerin nasıl biteceğine karar vermeden, başlangıç noktasının deforme edilmesiyle yapılmış olmalarıdır. Heykeller üzerinde görülen çeşitli figürler hazır nesnelerin kullanımıyla oluşturulmuş. Herhangi bir nesneyi sanata dahil olabilecek bir oyuncak olarak gören Akıncıtürk'ün heykelleri, üzerinde birçok ilişkisiz figürün yer almasıyla dağınık bir forma sahip. Lara Kamhi (1987, Slade School of Fine Art) enstalasyon/video projeksiyon çalışmalarındaki soyut görüntülerle gerçeklik ve temsiliyet / iç ve dış arasındaki ilişkiye eğiliyor. Gerçekliğin ve görüntünün algılanmasındaki öznelliğe dikkat çekerek, renk, biçim ve ışığa dayalı olarak imge ve uzam'ın seyirci üzerinde yarattığı algı süreçlerini kendisine konu edinen Kamhi, mekan içerisinde çeşitli görüntüler yaratıp, bunların algılarını seslerle birleştirerek seyirciye farklı bir düzlemde deneyim sunuyor. Murat Üf Yaa'nın (1983) fotoğraf dizisi yakın çevresindeki insanların günlük yaşamlarından çektiği karelerden oluşmaktadır. Fotoğraflarında yer verdiği insanları doğal hallerinde veya onları bizzat doğal olmayan durumlara yönlendirerek görüntülemektedir. Aynı zamanda iç içe geçmiş iki dünyanın, doğal dünya ve bunun içine kurulu hayatın, farklı iki yönü olarak toksik ve etkileyici taraflarını yansıtmaya çalışmak öncelikli çaba olarak beliriyor. Fotoğraflarındaki kişilerin kendi çevresinden olması Üf Yaa'nın yaratım sürecinin kişisel boyutunu vurguluyor. Toplumsal cinsiyet ve bunun inşası, Nazım Ünal Yılmaz'ın (1981, Viyana Güzel Sanatlar Akademisi) resimlerinde sorunsallaştırdığı konulardan birisi olarak karşımıza çıkmaktadır. Resimlerdeki erkek figürleri 'öteki' tarafından çizilmeyi veya oluşturulmayı betimlerken, Yılmaz in resimleri aynı zamanda bu kurgunun bir sonucu olarak ortaya çıkan duygusal gerilim, aşk, inanç ve hayal kırıklıklarını da konu ediniyor. Refik Anadol (1985, İstanbul Bilgi Üniversitesi) işlerinde fiziksel mekanla sanal mekan arasında bir sentez oluşturmaya yönelmektedir. Anadol'un sunduğu bu sentezse izleyicinin dış çevreyle kurduğu ilişkideki algıyla oynayarak, farklı bir ortam sunmaktadır. Anadol, Arttırılmış Gerçeklik gibi günümüz gösterim teknolojileri aracılığıyla seyirciyi tekinsiz bir mekan deneyimi içerisine çekiyor. Proje alanında koridora kurduğu mekana-özgü enstalasyonunun PC ile üretilmiş içeriğini, video mapping tekniğiyle short-throw projeksiyonlar kullanarak yansıtırken, 2 kanallı ses tasarımı da bu yansıtmaya eşlik ediyor. Sezer Arıcı'nın (1988, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi) resimlerinde kurduğu komposizyonlar projede yer alan kimi çalışmalarda da karşılaşıldığı gibi toplumsal belirlenimlik üzerine kurulu. Gerek ABD'de gerekse ABD dışında sunulan ideal yaşam tarzını çalışmalarında yeniden işleyen Arıcı, merkezde yaşanılan bir ideal olarak yansıtılan bu görüşü, dışarıda konumlanan ve bu ideali oradan gözlemleyen biri olarak ele alıyor. 'Hollywood' serisindeki renklerin kullanımıysa bu idealin yapaylığına biçimsel bir referans olarak kendini gösteriyor. Sılacan Köseler'in (1986, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi) 'Fantezi' isimli, metal çubuk, galvaniz ve delikli sacdan yapılmış rölyefi, bir hayal olarak içimizde bulunan günlük yaşamın dışına çıkma ve dinginlik isteğiyle oynuyor. Güneşli bir hava ve uzak bir şehir görüntüsü olarak tahayyül edilen bu uzaklaşma, fırtınada dalgalanan bir palmiye ve gökdelenlerin ardında batmakta olan güneşle kasvetli bir atmosfere bürünüyor. Volkan Şenozan (1984, İzmir Ekonomi Üniversitesi), web tasarım ve kodlara dayanan işlerinde gizli linklerle ilerleyen labirentler oluşturuyor. Ağırlıklı olarak Graphics Interchange Format üzerine kurulu işlerin bazıları sanatçının kendisi tarafından yapılmışken bazıları da internet üzerinden toplanmış GIF'lerin kullanılmasıyla ortaya çıkarılmış. Bu eklemlenmeler bir tür kolaj olarak beliriyor. Dolayısıyla bu interaktif kolajlar, GIF'in en önemli özelliklerinden olan saydamlık ve hareketli grafik desteklemeleriyle hareketli bir yapıya sahip. Şenozan mültimedya çalışmalarında ekranın bilincin retinası haline gelmesi ve ekrandaki görüntülerin gerçeklikle aramıza girerek, kendilerini başlı başına birer deneyim olarak sunmasından yola çıkıyor. Pilevneli Project, kendisini bir proje mekanı olarak kurgulayarak sanatçılar ile sanat profesyonelleri arasında bir köprü kurmayı hedeflemektedir. Bu doğrultuda, sanat çevreleri tarafından henüz tanınmayan genç sanatçıları başta galeriler olmak üzere farklı sanat kurumları, koleksiyonerler, küratörler ve sanat basını ile tanıştırmak; böylece Türk sanat dünyasına yeni sanatçılar kazandırmak Pilevneli Project'in temel işlevidir. Bir sanat galerisi olmayan Pilevneli Project, galeriler ve diğer sanat kurumları için hizmet veren bir oluşumdur.


Bu tartışma aslında Osmanlı'nın son dönemlerinde ufak da olsa hayat bulmuştu. Kısa bir geçmişi olan Osmanlı Sosyalist Fırkası'nın çıkardığı İştirak Dergisi'nde bu konuyla ilgili bazı yazılar vardı. Partinin kurucusu ve partiyle bağı olan derginin yazarı Hüseyin Hilmi'nin Şura-yı Ümmet'e Cevap başlıklı yazısında, sosyalizmin Hz. İsa ile başladığını, İslamiyet'te dahi nice ayat-ı kerime ve ehadis-i şerife ile teyit ve tasdik olunan' sosyalist esasların zekat gibi ameli bir surete dahi ifrağ edildiğini söylüyordu. 1910lardaki Osmanlı Sosyalist Fırka çevresinde İslam'la solu barıştırmak için yazı kaleme alan diğer bir zat ise, Karesi mebusu Abdülaziz Mecdi idi. O da Düşün başlıklı yazısında, sosyalist olmayı, Müslüman olmanın gereği olarak değerlendiriyordu. İki görüşte sosyalizmin gelişmesi için İslam'ı bir araç olarak görüyordu; sosyalizmin muhafazakar bir toplumla tanıştırmak adına yapılan bu ufak tartışmaların devamının gelmemesi sebebiyle havada kalan bir durum söz konusu oldu. Bu tartışmaların geniş bir alana yayılmamasının sebebi savaşlar, Osmanlı'nın yıkılması ve sonrasında cumhuriyetin kurulması oldu. Cumhuriyetin kurulması burada önemli bir kırılma noktasıydı. Çünkü Osmanlı'dan sonra cumhuriyetle birlikte din, devlet nezdinde toplumu etkilemek, onu kontrol altında tutmak için bir araç olarak kullanıldı. Oysa birçok alanda laikleşmeye çalışan devlet neden bu konuda tutarsız davrandı. Bunu şöyle açıklayabiliriz. Din, muhafazakarlığı güçlü olan coğrafyalarda toplumsal mühendislik için bulunmaz bir nimettir. Dinin kontrol altına alınması, hem dine yeni bir şekil vermeyi, onu dünyevileştirmeyi, hem de bu dünyevileşmeyi toplum üzerinden yapmayı mümkün kılar. Yapılan inkılaplarda, din adamlarının fetvalarında bu örnekleri gördük. Ama Cumhuriyetin ilk dönemlerinde bu, başarılı gibi göründü oysa problemin formülü değişiyordu. Din, sosyal hayatın bir parçası olmaktan çıkıyor, sadece devletin tanımladığı ve insanların belirli zamanlarda yapması gereken fiiliyat anlamına geliyordu. Din ve devletin, bu noktada içi içeliği haliyle iki kavramı da kendi benliklerinden uzaklaştırıyordu. Kısacası Kemalizm dinin hareket alanının çerçevesi çiziyordu. Buradaki ilk ayrışma dönemi Demokrat Parti zamanıydı ama o dönemde de sonu gelmeyen laiklik tartışmaları oldu. Bu tartışmalar ise sol ile İslam'ı birbirinden daha da uzaklaştırdı. Dindarlar da, o dönem de komünistler gibi tutuklandı. Tartışmalar yapılmadı, Müslümanlar yine sosyal hayatta çekilmeye ve devletin istediği dinde bir birey olarak yaşamaya çalışırken, sosyalistler kendi küresel sosyalist enerjiyle daha da var olmanın telaşındaydı. Peki, sol bu tartışmanın neresinde duruyor? Yıllarca Kemalizmin tüm siyasi ideolojileri kendine göre tanımlamasıyla birbirinden uzak kalan sosyalist sol ve İslam, aitlik duvarlarını içeriden örmek zorunda bırakılmış birbirine kavuşup evlenmeyi bekleyen bir çift gibi... Aitliklerinden kurtuldukça birbirini daha iyi anlayacaklardır. Zira Müslümanlar yıllarca sosyalizmi, din, halkın afyonudur, cümlesi üzerinden okumaya, anlamaya çalıştılar. Oysa iki düşüncenin birbirine yakın ve uzak tarafları ancak tartışarak ortaya çıkar. Burhan Sönmez'in de hatırlattığı gibi İbni Haldun, Marx'tan beş asır önce söylediği, ekonomi, dini belirler, cümlesi bu kapitalist dünyada sosyalizm ve dinin buluşması için önemli bir ortaklığı vurgulamaktadır bence. Tabii bu tartışmayı sadece ekonomi değil, diğer alanlar üzerinden de okumak gerekir. Bu tartışma devam etmelidir.


Akbank Sanat, İstanbul Cervantes Enstitüsü ve AECID işbirliğiyle Mayıs ayı boyunca her çarşamba İspanyol kadın yönetmenlerin yakın dönem filmlerinden örnekler Akbank Sanat Sinema Kuşağı'nda ücretsiz olarak sinemaseverler ile buluşuyor. Akbank Sanat, İstanbul Cervantes Enstitüsü ve AECID işbirliğiyle Mayıs ayı boyunca her çarşamba İspanyol kadın yönetmenlerin yakın dönem filmlerinden örnekler Akbank Sanat Sinema Kuşağı'nda ücretsiz olarak sinemaseverler ile buluşuyor. Etkinlik ilk olarak 2 Mayıs 2012, Çarşamba günü Patricia Ferreira'nın yönettiği Hanım filmi ile başlayacak. Ardından 9 Mayıs 2012, Çarşamba günü Ana Diez'in yönetmenliğindeki Vatancık, 16 Mayıs 2012 Çarşamba günü Juana Macias'ın yönettiği Yarın İçin Planlar ve son olarak 23 Mayıs 2012 Çarşamba günü Iciar Bollain'in yönettiği Yağmuru Bile filmleri ücretsiz olarak Akbank Sanat'ta izleyici ile buluşacak. - 2 Mayıs 2012, Çarşamba - 9 Mayıs 2012, Çarşamba - 16 Mayıs 2012 Çarşamba - 23 Mayıs 2012 Çarşamba Filmler, orijinal dillerinde ve Türkçe altyazılı gösterilecektir. Hanım, tarihin onlara hayal kurmalarına bile izin vermediği farklı jenerasyonlara ait kadınların tanıklıklarını ve hikayelerini anlatıyor. Bu kadınların yapabildikleri tek şey, sesleri, arzuları ve hatta fikirlerinin susturulduğu, farklı bir zamanda doğduklarını kabullenmek olmuştur. Şehirli ve köylü, denizden ve topraktan gelen bu kadınlar, hayatlarında ilk defa, Batı toplumunda yer alan, kısıtlayıcı geleneklerden ve kendi anılarından bahsediyor. Özellikle de Galiçya ve İspanya'nın yakın geçmişine ayna tutmayı başarıyorlar. Montevideo, 1973: Güney Amerika'nın en küçük ülkesinin, en kanlı askeri darbesinden bir hafta önce 12 yaşında, farklı ve aşık olmak. Osasuna Pamplona'nın yeni transferi futbolcu Xavi, ailesinin topraklarına ayak basar basmaz, geçmişiyle karşı karşıya kalır. Otuzlu yaşlarında, hayatında ilk kez vatanından ayrılmıştır ve yirmi senedir kendisini bulmasını ve 1973 Uruguay'ına dair anılarını paylaşmasını bekleyen, aşkı ve nefreti arasında sıkışıp kalmış olan Rosanna ile karşılaşır. O zamanın Uruguay'ı, ünlü demokrasisi ve milyonlarca insanın kitle psikolojisine rağmen yine de halkın sorunlarını örtememekte, politik çalkalanmalar, Tupamarolar ve askerler arasında, gelmesi önlenemez olan darbeyi beklemiştir. Tüm bunların ortasında ise, Rosanna ve Xavi'nin ailelerinin tek amaçladıkları şey, çocuklarının güvenliğini sağlamak ve fikirlerinin bilincinde bir hayat sürmelerini sağlamak... Ve tabii ki, futbol izlemektir. Vatancık'ta, savaş dönemlerinde bile, futbol herşeydir. 'Yarın İçin Planlar', hayatlarının tamamen değişeceği bir gün geçiren dört kadının öyküsünü anlatıyor. Yeniden başlama fırsatını yakalayan kadınlar, yıllardır inşa ettikleri herşeyle ilişkilerini kırmanın korkusunu kalplerinde taşıyorlar. Paragöz film yapımcısı Costa ile genç ve idealist Sebastian, Bolivya'da çekecekleri yeni film için çalışmaktadırlar. Film, İspanyollar'ın Amerika'ya gelişlerine, burada uyguladıkları acımasız uygulamalara ve kilisenin bazı cesur üyelerinin, onlara karşı durmaya cesaret etmelerine odaklanacaktır. Costa ve Sebastian, sinematografik Santo Domingo'larını kurdukları Bolivya'da, kendi benliklerini sorgulamalarına sebep olacak bir olaylar zincirinin fitilinin ateşlenmek üzere olduğundan ise habersizdiler. Su Savaşları başlar başlamaz, ikisinin de fikir ve duruşları değişerek, yer yer birbirleriyle karşı karşıya kalmak zorunda kaldıkları duygusal bir yolculuğa yelken açmak zorunda kalacaklardır.


Istanbul Industrial Fest uluslararası deneysel avant-garde müzik ve sanatın farklı yüzlerini İstanbul'da buluşturmaya devam ediyor. Türkiye'de 2012 yılında bu alanda bir ilke imza atan festival bu yıl yine endüstriyel, deneysel ve ambient gibi çeşitli tarzlardan yerli ve yabancı 6 bağımsız proje ile Ghetto İstanbul'da 10 Ekim akşamı sizlere farklı sanat disiplinlerinin özgün ve sıradışı müzik performanslarıyla iç içe geçtiği bir gece sunuyor. İngiltere'den besteci, performans ve video sanatçısı Mike Dando 80'lerden günümüze kadar gelen noise/power electronics müzik kültürünün İngiltere'deki öncü isimlerinden biridir. CONTROL & DOMINATION anlamına gelen Con-Dom bu müzik kültürünün Whitehouse, Ramleh, Genocide Organ, Anenzhephalia gibi gruplarla birlikte anılan en ünlü temsilcilerindendir. Dando'nun çalışmaları analog synthesizerlardan ses modülasyonları ve looplar ile oluşturduğu kompozisyonlarla yarattığı şiddetli ses ortamı, vokaller ve görseller ile yaşamsal bir projedir ve dünyadaki pek çok sosyal karşıtlıkları ve sosyal kontrolü konu almaktadır. Bir çok kayıt ve dünyanın pek çok yerinde verdiği konserler ile uluslararası endüstriyel müzik sahnesinde tam bir 'sahne hayvanına' dönüştüğü canlı performansları ile tanınmaktadır. Roma/İtalya Endüstriyel Müzik sahnesinin iki önemli sanatçısının ortak müzik ve video sanatı projesidir. İkili'den Flavio Rivabelli İtalyan underground müzik sahnesinin seçkin projelerinde yer aldıktan sonra 2000 yılında DBPIT adlı deneysel/endüstriyel/elektronik müzik projesini kurdu. Müziğinin büyük bir kısmını Trompet, Field Recording ve Elektroakustik öğelerden oluşuyor. sanatçılarla ortak çalışmaları bulunuyor. Arianna bir çok sergide ve müzik compilation'ında yer aldı. 2008 yılında yollarını birleştiren ikilinin performansları DBPIT'nin seslerinin üzerine Xxena'nın video manipülasyonuna dayanıyor ve ikilinin her birinin çalışmalarının kendine özgü özellikleri bulunuyor. BRUT, İngiltere'den Sonia Dietrich'in eserlerini sadece izleyenlerle canlı olarak buluşturduğu bir body-art ve deneysel-noise projesidir. ''BRUT sosyal medyada, sanatta ve post endüstriyel müzikte kadının eşitsiz rolüne karşı bir öfke olarak doğmuştur. BRUT sanat-olmayan bir projedir. BRUT oksijendir. BRUT düşükten sağ kalan ve bilinçaltımın her şeyi mutlak olarak tüketen varlığı haline gelmek için büyümüş bir bebektir. Ben feminist olarak adlandırıldım-eğer etiket önemli ise, pekala BRUT feministtir ve bununla gurur duymaktadır. BRUT performansları kişisel olarak üretilmiş filmlerin, seslerin ve beden hareketlerinin bir birleşimidir. Bedenimi bir enstrüman olarak kullanıyorum. Her performans diğerlerinin ya da bir bütünün parçası, bir oyun bir hikayedir, farklı ülkelerden, kültürlerden, ve etnik kökenlerden, sosyal ve ekonomik pozisyonlardaki kadınların toplumlarındaki pozisyonlarının bir yansımasıdır. Wounded Wolf Press; Gözde Omay ve Atay İlgün tarafından yürütülen, Ankara'lı küçük bir basım ve yayın evidir. Folk, dokusal müzik ve şiir üzerine yoğunlaşır. Müziğine erişilebilirliğini, her birini hatırası saklanabilir sanat objeleri olarak tasarladıkları kutuların içine yerleştirir. Aokigahara Atay İlgün ve Alper Yıldırım'ın Japonya'nın Fuji Dağ'ında bulunan Aokiagahara ormanı hakkında 2012'de Wounded Wolf Press'ten yayımladıkları Drone/Ambient bir konsept albüm projesidir. Orman'ın Japon Mit'leri dışındaki en büyük ünü orada gerçekleşen intiharlar ve intihar edenlerin arkalarında bıraktıkları mektup, fotoğraf gibi objelerin hikayesidir. Albüm yayınlandıktan kısa bir süre sonra 'A Closer Listen' gibi sitelerde yılın albümleri arasına kısa sürede girerek dünya çapında bir ün salmıştır. Analog Suicide, ses kavramının gerçek üzerinde durulması gereken konu olduğunu savunan proje, 1999 yılında, tamamen adıyla doğru orantılı bir mantıkla oluştu. Raslamsal bir yaklaşımla, analog elektronik sesler üzerine yoğunlaşan Batur Sönmez, içinde endüstriyel, deneysel ve sert tınıların yoğunca bulunduğu öncü projesini gerçekleştirdi. Sanatçı, experimental, electronic, industrial, noise müzik alanında, tüm dünyada tanındı. Japonya'dan İspanya'ya, Rusya'dan Lübnan'a, dünyanın bir çok ülkesinde çeşitli festival ve konserlere katıldı. Sönmez, müzik kariyerinin 15. yılını, 2013 'de gerçekleştirdiği Türkiye turuyla kutladı. Ayrıca, 15. yıl için hazırlanan özel Analog Suicide video DVD festivalde ilk defa dinleyici ile buluşacak. Robotik Hayaller; Gerçeküstü ile Bilimkurgunun birleştiği tinsel noktada yan yana gelmiş ve sesten gürültüye, ortak düş evrenlerini birleştirmiş bir ikilidir. Robotik Hayaller; ses ile ilgili uğraşısını aynı zamanda yarattığı düşsel dünyanın öyküleri ve imgeleri ile birleştirmek ister. Ürettiği ses ve gürültüyü- yani tarzını ifade etmek için tinsel, atonal, gerçeküstü, kromatik, cyberpunk, endüstriyel, aksak ritim, analog elektronik düşler kavramlarını kullanır. Çeşitli kayıtlar ve performanslarda farklı alanlarda ses ve görüntü üreten müzisyenlerle kolektif çalışmalar yapmayı sever. 2011 yılında Periferi Kolektif'in Ubik Project başlıklı disiplinler arası sergi/etkinliklerde bir performans ile yan yana gelen Can Batukan (DDR, Alpha-60) ve Rafet Arslan çalışmalarına 4 kayıt, 1 canlı performans ve çeşitli session kayıtları ile devam etmektedir. Robotik Hayaller ikilisi, aksak bir ritimle ilk albümlerini hazırlamaya devam etmektedir. 3- 33 Robotik Hayaller'in 3 kaydının 33 adet, numaralandırılmış koleksiyon baskısını içeren bir kaset projesidir. Kasetteki desen, kolaj ve diğer artwork'ler Robotik Hayaller ikilisi tarafından üretilmiş olup, projenin grafik dizaynı ise sanatçı cins'e aittir. Günebakan Prods'un basım ve dağıtımını üstlendiği koleksiyon nesnesi ilk kez, 10 Ekim 2013 tarihli İstanbul Industrial Fest'te meraklısı ile buluşması için çalışmalar sürüyor.


Fotokopinin bir biçim olarak kullanımı kurallı bir bütünlükten öte, yapılan işlere geçici doğasını kazandırıyor. Bu biçim, İstanbul'un günlük hayatının bütün yönlerinin egzotik karşılaşmasını taşıyor. Boyutta ve yüzeyde aynı olan fotokopiler aslında farklılığın oluştuğu alanlara dikkati çekiyor: Kompozisyon, derinlik, anlam, renk seçenekleri, işaretleme, ruh hali ve atmosfer. İşler, İstanbul ziyaretimize, İstanbul'un çeşitli tarihsel dönemlerine, Doğu ve Batı arasındaki eşsiz konumuna, canlı çağdaş sanat ve kültür ortamına bir cevap niteliğinde üretildi. Başlıkta da ima edildiği gibi eski ve yeni arasındaki gerilim sanatçıların yaklaşımını yansıtıyor: Antik, romantik, yeni yeni tempolu ve hızla değişen bir şehirle bağ kurabilmek için yeni bir araç kullanmak. Hayret verici ışık ve renkler, melankoli ve atmosfer, kültürel karmaşa ve mimari bu sergiyi yapmamızda İstanbul'un bize esin kaynağı olan yönleriydi. 19 Nisan 2010 Pazartesi 18:00'de açılacak olan sergi, 30 Nisan Cuma 2010 tarihine kadar 10:00 21:00 arası ziyaret edilebilir. Facebook etkinlik sayfası için tıklayın!