O huzursuz 1988 baharı. Uyuşturucu kontrolü bahanesiyle bütün Batı dünyasında baskıcı polis devletleri kuruldu. Duyuru 2332'de özetlenen, düşünce duygu ve duyumsal izlenimlerin teknoloji tarafından kesinkes programlanması politikası sayesinde, polis devletleri demokratik bir görünümün ardına gizlenip kontrol makinesine karşı çıkan herkesi yüksek sesle suçlu, sapkın ve uyuşturucu bağımlısı ilan edebiliyor. İsimsiz, sahte telefon ve mektuplar aracılığıyla verdikleri yanlış bilgilerle polisleri şaşırtan yeraltı orduları büyük şehirlerde faaliyet gösteriyor. Polisler silahlan ellerinde Senatör'ün akşam yemeği davetini basıyor; ihtiyaç fazlası uçaklara dair ballı bir anlaşmanın yapılacağı çok özel bir parti bu. Polisin kısa dalgasına yanlış alarmlar koyarak devriye arabalarını var olmayan suç ve ayaklanmalara yönlendiriyoruz, bu da başka bir yerden saldırıya geçmemize olanak tanıyor. Sahte polis timleri vatandaşların üstünü arayıp onları dövüyor. Sahte inşaat işçileri caddeleri parçalıyor, su borularını ve elektrik bağlantılarını kesiyor. Ses-altı aygıtları şehirdeki bütün hırsız alarmlarını devreye sokuyor. Amacımız mutlak kaos. Çatı katında bir oda, duvarda şehrin haritası. Elli oğlan taşınabilir ses kayıt cihazlarıyla TV'den ayaklanmaları kaydediyor. Tek tip gri flanel takım elbiseler var üzerlerinde. Kayıt cihazlarını gabardin pardösülerinin altına takıyor ve kıyafetlerinin üzerine birazcık göz yaşartıcı gaz püskürtüyorlar. Kama düzeninde bir grup oluşturup en kalabalık saatte saldırıya geçiyorlar, kayıt cihazları açık: ses patlaması, polis sirenleri, çığlıklar, polis coplarının kırdığı camların sesleri, kıyafetlerinden çevreye yayılan göz yaşartıcı gaz. Etrafa dağılıp basın kartlarını takıyor ve olayları takip etmek için geri dönüyorlar. Sakallı Yippiler caddede ellerinde çekiçlerle koşup her iki yandaki camları kırıyor ve geride çığlık çığlığa öten hırsız alarmları bırakıyor, sonra sakallarını çıkarıp yakalarını ters çeviriyorlar ve elli temiz rahibe dönüşüyorlar ve bütün arabaların altına molotof kokteyli atıyorlar, BUUUMMM, arkalarında bıraktıkları cadde patlıyor. Bazıları işi bitirmek için itfaiyeci üniformaları içinde ellerinde çekiç ve hortumlarla olay yerine geliyor. Meksika, Güney ve Orta Amerika'da gerilla birimleri Amerika Birleşik Devletleri'ni özgürleştirmek için bir kurtuluş ordusu kuruyor. Kuzey Afrika'da, Tanca'dan Timbuktu'ya kadar benzer birimler Batı Avrupa ve Britanya'yı özgürleştirmeye hazırlanıyor. Uzlaşmaz amaçlarına ve üyeler arası farklılıklara rağmen yeraltı hareketi temel hedefler konusunda uzlaşıyor. Her yerde polis makinesine karşı yürümek istiyoruz. Polis makinesini ve bütün kayıtlarını yok etmek istiyoruz. Bütün dogmatik sözel sistemleri yok etmek istiyoruz. Aile birimini ve onun kabilelere, ülkelere ve uluslara kanserojen bir madde gibi yayılımını kökünden yok edeceğiz. Ailelerin, annelerin, babaların, polislerin, rahiplerin, ülkelerin ya da partilerin konuşmasını istemiyoruz artık Taşra ağzıyla söyleyecek olursak; yeterince saçmalık duyduk biz. Metin, Ayrıntı Yayınları'ndan çıkan Ahmet Ergenç çevirisinden alınmıştır.


William S. Burroughs'un Çıplak Şölen isimli kitabının Sel Yayınları tarafından basılan versiyonunun özgün adı: Naked Lunch The Restored Text Edited by James Grauerholz and Barry Miles. Kitabı Algan Sezgintüredi çevirdi. Bu vesileyle biz de 2000 baskısı Conversations with William Burroughs söyleşi kitabından serbest bir derleme çevirelim istedik. Eğer ciddiyse, her yazar böylesi bağlar kurar. Karakterleriyle gerçekte iletişime geçer. Genet'nin dediği gibi, yazar karakterlerinin oldukça ağır sorumluluklarını üzerine alır. Gençlerle öyle çok bir arada değilim. Demek istediğim, okumalar yapıp dersler veriyorum ve birkaçıyla da konuşuyorum. Ama hiçbir şekilde onların zeitgeis'ini değerlendirecek konumda olduğumu zannetmiyorum. Gördüğüm ise, kesinlikle onların 60'larda olduğundan daha amaçsız gözüktükleri. Zamane gençlerinin dilekleri olup olmadığından emin değilim. Risk almak istemediklerinden değil, alınacak bir risk yok ortada. Tehlike, bu zamanlarda istihbarat servisleri ve dublörlerin tekelinde kalmış, oldukça nadir bir emtia. Naked Lunch'ın müstehcenlik duruşmasında Norman Mailer ifade verirken Burroughs'un yeteneğine şüphe yok. Belki, acı veren uyuşturucu bağımlılığından dolayı bir miktar hararetlenmiş ve heyecanlanmıştır, bu adam bağımlılığı olmasa İngilizcenin en büyük dehalarından olabilirdi, demişti. Mailer'a hiç mi hiç katılmıyorum. Bence gayet önemli bir tecrübeydi ve hatta bağımlılık beni yazmaya sevk etti. Olmasaydı ne yazardım bilmiyorum, yani aynı fikirde değilim. Dini yazar demekle ne kast ettiğini anlamadım. Çıplak Şölen'deki Boschvari kabusu, Cehennem görüsünü söylüyor. Onun dini diye adlandırmak gerekmiyor. Nükleer bir kıyametin görüsünü dini diye adlandırabilir miyiz? Oldukça belirsiz bir terim. Uyuşturucu bağımlısı olmaktan çok daha beter şeyler var. Sağlığı morfin ya da eroinden çok pis bozan şeyler var. Bağımlılar da herkes kadar yaşarlar. Veya, alışkanlılarını sürdürürlerse yaşayabilirler diyelim. Alkolün tam tersine. Bir alkolik içtiğinde işini kaybeder. Canki ise eroin bulamadığında. İngiltere'de banka memurları ve doktorlar bağımlıdır. İllegal olduğu sürece, bağımlının üzerinde mali baskı olacaktır. Reçetelerin bağımlılara verileceği yasal bir sistem olmalı. Londra'dayken öyle bir gönüllü programa denk gelmiştim, Amerikalılar gelip de her şeyi mahvetmeden önce programda 300 kişi vardı. ABD'de bağımlının vücudundan eroini atıp, semptomları kaldırmak için afyon antagonistleri kullanıyorlar. Fakat tüm o ilaçların kendisi bağımlılık yapıyor. Ayrıca acı verici. Bazıları tedavi programlarında kullanılıyor. Eroinin etkisini nötralize ediyorlar. Alkolizm dehşet bir şey. Uyuşturucudan çok daha kötü, sağlığın gidiyor, dağılıyorsun. Bir badigard telepatik olmak zorunda. Kesinlikle! Köşeleri görebilmeli. Ayrıca başka bir önemli konu, yukarıya bakması. İnsanlar bunu yapmıyor. Amerikan Gizli Servisi onlarda bu yok. Diken üzerinde değiller. Yok, bana kalırsa herkeste var olan bir yetenek. Bütün mevzu basınç. Basınç! Badigardlarda basınç olmalı ya da bunu yapacak birilerini bulmalılar. Başka bir deyişle, De Gaulle havaalanında badigard olsalardı sezgisel olmak zorunda kalırlardı. Sadece telepatik değili sezgisel, şu elemanın görünüşünü sevmedim, şu pencere, şurada boktan bir durum var, gibi. Başkan Kennedy öldürülmeden bir hafta önce New York'taydı. Kırmızı ışıkta durdu ve bir kız yanına koşup burnunun dibinden fotoğraf çekti. Dallas'tan bir hafta önce oldu bu, bir kişi de çıkıp güvenliği artıralım demedi. Teleskobik merceği olan bir tüfekten korunmak tabii ki zor ama De Gaulle elemanları olsaydı, güzergahtaki tüm binalar el atında olurdu. Mantıklı, gayet mantıklı. Böyle deneyleri Brezilya gibi ülkelerde yaptıklarını biliyoruz. Atina'da, tüm cunta CIA etkisi altındaydı. Brezilya'da bütün işkenceler ve kontrol CIA tarafındaydı, biliyoruz. Ellerindeki tüm işkence uzmanlarını orta ve Güney Amerika'ya gönderdiler. Bence mümkün. Ama dertli olacağını, değmeyeceğini düşünüyorum. Bir işi yaptırmak için zihni karışık biri yerine, senden taraf birine ihtiyaç duyarsın. Telepati olmasına da ihtiyaç yok ayrıca. Bir tür bilinçaltı mikrofonlarla halledilir. Bütün bu sesler duyduklarını söyleyen insanlar, onlara bunları yapmasını söyleyen sesler, o sesler nereden geliyor? Şizofreninin semptomlarından biri bu evet, ama aynı zamanda biliyoruz ki sesler beynin hükmedilmeyen kısmından geliyor, her neresi ise. İşin aslı o sesleri normal subjelerin beyinlerinin kontrol edilmeyen kısımlarında üretebilirsin. İngilizlerin ikinci Dünya Savaşı'nda kıyanet böceği dediği bir şeye sahip olduklarını biliyoruz. Virüsler vasıtasıyla mutasyon geçirmiş cinsler amaçlanıyordu. Kırk yıl önceydi bu. O zamandan bu yana gelişmişlerdir. Ayrıca sadece siyahları ya da mongolları öldürecekleri etnik silahlar da biliyor artık. Eskidi bu mevzu. İyi fikir olabilir aslında. Ama soru şu: Zulaya ulaşamayabilirsin. Neticede hepsini korumak zorundasın. Bombalar için sığınıklarımız olduğunu hatırlıyorum ama bir şekilde havaya uçtular işte. çeşitli öncelikler var: Silah en önemlisi. Sonra uyuşturucu, sonra alet edevat. Hayır hayır, bildiğin alet. Çekiç, testere. Bunlar olmadı mı yandın. James Warren Jim Jones olayı. (13 Mayıs 1931 18 Kasım 1978) ABD'li People's Temple kilisesinin kurucusu olan vaiz. 1978 yılında Guyana'da kendisi ve müridlerine has kasabası Jonestown'da 911 müridini aynı anda intihar etmeye ikna etmiş ve kendisi de müridleriyle birlikte ölmüştür. Tabii ki. Birkaç satır yazarım, baktım ki yazmaya değer, günlük biçiminde... 35 yaşıma dek hiçbir şey yazmamıştım. Queer parça parça yazılmıştı. orada bir kısım burada bir şeyler. Yazarken başka bir şey yayımlatabilir miyim emin değildim. Canki 1953'de yayımlandı, ben Güney Amerika'dayken. 1953-1959 arasında hiçbir şeyimin yayımlanmadığı dönem yaşandı. Çıplak Şölen 1959'da Paris'te Girodias ile yayımlandı. Tüm canlı türler kontrolün etkisi altında. Standartlaştırılıp biyolojik bir yok oluşa gidiliyor. Standartlaşma değişimin ve mutantlaşmanın önüne geçiyor. Bu durumda tüm türler için tek umut değişmek, dönüşmek çünkü tüm canlılar başlangıçtan bu yana, bireysel olarak da, lanetlenmiş durumda. Çünkü gidilecek tek yön yukarısı. Gidecek başka yer kalmadı, gezegeni yaktık bıraktık. Hayır, uzay başka bir boyut. Uzaya geçiş sağlandığında, sudan karaya geçiş kadar büyük bir dönüşüm olacak, yeni tecrübe, yeni korkular, balık için düşme korkusu tahayyül edemeyiz, ne zaman ki karaya adım atar, o zaman anlamlı olur. Şu ana dek uzaya giden insanlar oksijen tüpleriyle gittileri bütün şekilde gitmediler. İnsanın yapısını uzay şartlarına uygun hale getirmek için biyolojik değişiklikler gerekiyor.


Aslında kendi araştırmam, tabii ki. Örneğin, belirli bir zaman parçasını alalım ve onu kesmeye başlayalım. Sonra onu oradan alıp oraya koyalım, görülecek ki, çoğu kez oldukça ilginç şeyler ortaya çıkıyor. Romandaki metod okumak ve sonra üstüne sesleri serpiştirmek oldu. Herhangi bir teori yok. Sadece gerçek. Fenomen. Nasıl işe yaradığını bilmiyorum. Restoranın önünde kayıt yaparsınız ve kayıt yaparken de fotoğraflar çekersiniz. Daha sonra mekanın önünde bu kayıtları çalıp daha fazla fotoğraf çekersiniz. Aslında gerek yok. Yaptığınız şey aslında, zamanda bir tür delik açmak. İnsanlar dün ne olduğunu duyuyorlar. Sonra da şu anda olduğunu zannediyorlar. Bu durum, bir bozulmaya neden olabilecek şekilde zamanda bir delik açıyor. Önce kaydedip sonra da aynı kayıtları çaldığımız bazı gerçek sokak kayıtlarındaki denemeler serisinden çıktı. Bunu yaptığınızda ilginç şeyler olacağını anlıyorsunuz.


Çocukluk yıllarından bu zamana kadar resim, heykel, çizim ile farklı medyaları kullanarak yaratıcılıklarını sınayan her iki sanatçı da, çekimler öncesi ve sonrası her detayla ilgilenmeleriyle tanınıyorlar. İllüstratör ve grafik tasarımcı Noah ile fotoğrafçı Winkler'in ortaklaşa ürettikleri çalışmalar, başrolleri paylaşanların güçlü mesajlarıyla hiper gerçekçi deneysel fotoğraflara dönüşüyor. Sanatçıların eserleri bugüne kadar New York, Milano, Londra, Seul ve Los Angeles'ta sergilendi.


Babaların babası Wired Magazine blog bölümünde Eylül ayı sonlarında çok ilginç bir blog dizisi yayınlandı. Charlie Kaufman ile yapılan bir röportajın, ham halinden, editlenmesi, sayfa tasarımına ve dergide yayınlanmasına kadar olan süreç, editör yazışmalarında başlayarak, derginin Kasım ayında çıkacak olan sayfa haline kadar olan dönemi tümüyle anlatıldı. Wired'ın Kasım sayısında yayınlanacak bir kaç sayfalık bu röportajın arkasında, fotoğraf seçiminden başlık yazımına, tasarlanmasından tipografisine kadar olan kan, ter ve zevk dolu süreç anlatıldı. Buradan bu blog dizisine bakabilir ve söz konusu röportajın sayfadaki haline derginin Kasım ayı sayısından önce ulaşabilirsiniz.


JR Robinson, isim zaman zaman değişse de 2006 yılından bu yana Wrekmeister Harmonies adı altında sound art çalışmaları yapıyor. Hiç akademik eğitim almamış sanatçı, çekimlerinin çoğunu Tazmanya'da yaptığı 38 dakikalık video-musiki performansı ise Şikago Çağdaş Sanat müzesinde, 2013 yaz başında belirdi. Aşağıda yer alan video, Wrekmeister Harmonies'e eşlik eden filmden 11 dakikalık bir parça. Simon Fowler çizimleri, Ensemble Pearl, Boris ve Earth artwork) çalışmasının Gabe DeLoach tarafından bir araya getirildiği video, çağdaş drone, saykodelik, doom estetiğinin yönünü gösteriyor. Çağdaş sanat ve retro futuristik sinema ile yakından temas eden Sunn O))), Grails, Earth, Ulver çizgisi kalıcı üretimler yapmayı sürdürüyor. Bir süre çölde yaşadım. Gözden ırak bir yerdi ve hiç kimsenin uğramadığı bir benzin istasyonunda gece vardiyasında çalışıyordum. Yeterli miktarda kokainle tüm gece uyumadan oturup kasetler ve garip radyo istasyonları dinliyordum, kitap ve dergi okuyordum. Mekanı pırıl pırıl tutuyordum ki patron sabah geldiğinde pek mutlu oluyordu. O günleri oldukça keyifli, üretken ve öğretici günler olarak hatırlıyorum.


J. R. Robinson ve tek kişilik grubu Wrekmeister Harmonies, son dönemde bizi en çok heyecanlandıran müzisyenlerden oldu. Müziği modern topluma dair estetik ve samimi bir duygusallık barındıran tepkiden beslenirken, temellerine okült, ezoterik, nihilist haller de katmış, sakin fakat sert bir tavırda ilerledi, ilerliyor. Jr. Robinson'ın yeni albümü Then It All Came Down, 21 Ekim'de yayımlanacak. Birkaç soru sorduk. Uzun, çok uzun bir süredir hayattayım. Çok şey gördüm ve gözledim. Etrafımda olup bitenlerin sürekli farkında olmaya çalışıyorum. Yaratma sürecimi açıklayacak şey budur. Film hakkında şunu söyleyebilirim: Geçici varoluşumuz ve doğanın; insan ve yapılar ve kendimiz için oluşturduğumuz çevre üzerindeki yayılmacı yok edici etkisi hakkında bir sorgulamadır. Bu döngüde direnmek için oldukça keyfekeder ve tamamen çaresiz bir durumdayız. Film için, bu değişmeyen çemberin kendimce yapısalcı bir metotla gerçekleştirdiğim gözlemi ve tepkisidir diyebilirim. Gezegenin var olmak için oldukça zor bir yer olduğunu hissediyorum. Huzur içinde yaşamaya çalışıyorum, sakin şekilde ve öfke olmadan hareket etmeye çabalıyorum. Sanatla uğraşıp benim gibi yapan diğerlerine yankı yapmayı umut ederek gözlüyor ve tepki veriyorum. Yenilgilerimize öfke duymuyorum. İnsanlığın kendisini yok edici ve şiddet dolu eylemleriyle yüzleşildiğinde tecrübe ettiğim şeyler üzüntü, hayal kırıklığı ve huzursuzluk oluyor. Çürüme kaçınılmaz. Bunları işleyip müzik, film ve diğer sanat formları aracılığıyla bir tepki vermeye çalışıyorum. Yaşı büyük bir akrabam, çok erken yaşta bana güçlü narkotikleri denettirmişti. Oldukça yıpratıcı ve aydınlatıcı bir yolculuktu. Olayın arka planında çalan müziği Black Sabbath olduğunu hatırlıyorum. Bela Tarr'ı sormak gerekiyor. O da Laszlo Krasznahorkai'nin bize insanlığın çürümesini uzun cümlelerle anlattığı gibi, uzun çekimlerle sanatını yaptı. Bela Tarr, sinemada bir hazine. çalışmaları, kelimelere ya da genel açıklamalara meydan okuyor. Anlam ile birleşmiş ve yekpare bir dil kullanmaya çalışarak mezar kazıcılığı yapıyorum. çalışmalarımdaki etkisi çok açık. Alexander Hacke, Şikago'ya geldiğinde on yıl önce kendisiyle tanışma şansına eriştim. İletişimde kaldık ve geçen yıl Avrupa'da ufak bir turne yaptık. Şikago'ya tekrar geldi ve The Body, Olivia Block ve Bloody Minded'dan Mark Solotroff'un da katılımıyla bir parça kaydettik. Sonuç hayal edebileceğimden çok daha iyi oldu. O dev adamı seviyorum.


tab below your editor to enter video URL.


Bu yıl Londra Covent Garden'da bildiğimiz dondurmaya şapka çıkartan Icecreamist adlı bir butik dondurmacı açıldı. Icecreamist'in iç mekan tasarımının da pek sıradan olduğunu söyleyemeyiz. Icecreamist'in üretim metodu delilik olunca sundukları dondurma çesitleri büyük ilgi çekti ve tartışıldı. Bir kere üfleyerek içtiğimiz absinthe'i külahla tanıştırdılar. Dondurma sarhoşu olmayalım diye satışı da müşteri başına bir dondurma ile kısıtladılar. Tanıtımında God save the cream baskılı Sex PistolsTM kullandıklarından grubun avukatları tarafından nazikçe 'poke' landılar. Tabi müşterilerine yaramazlık peşindekiler ve zevk düşkünleri olarak hitap eden bir firma için çok yerinde bir çıkış noktasıydı bu. Ardından Fire Bombda tabasco ve vodkayı denediler. Sex Bombdaysa Viagra kullandıklarından ilaç firması Phifizer tarafından neredeyse kara listeye alındılar. Bu noktada yaramaz seçenekler sunarken etikle, ulusal sağlık örgütüyle ve Lady Gaga ile karşı karşıya geldiler ve işler ciddileşti. Westminister Konseyi bu girisimi Muhtemelen, insan tüketime uygun değildir diyerek onaylamak istemedi. Baby Gaga'nın yok satmasına ve yapılan açıklamaya göre süt veren annelerin kan donörlerinin geçtikleri testlerden geçmesine ve Hepatit, HIV gibi virüs aktarımına imkan olmamasına rağmen durumun buraya gelmesinden, kapatılma kararının sağlık standartlarına dayandırılmadığı ortaya çıktı. Süt ve sperm bankalarına daha önce de bağışlar yapıldiğını ve ihtiyacı olanların belli ücret karşılığı bundan yararlandığını biliyoruz. İngiltere'deki resesyon ikliminde 10 oz'u 15 pound'a dondurma için bağış yapan annenin davranışı, çocuğunu kendi sütünden mahrum bırakmadığını da düşünürsek çok mu yersiz? Bağışlayan anne yorumu için bakınız buraya: resesyonda ilaç gibi geldi.


Kaş Belediyesi, Kentsel Sit Alanı içerisinde bulunan Cumhuriyet Meydanı ve eski mahalledeki ara sokakların yer taşlarını değiştirme ve meydan düzenleme işlemine 2 Mart 2009 tarihinde başlamıştır. İş makinaları bir-iki gün içerisinde Kaş Cumhuriyet Meydanı ve ara sokaklarındaki var olan kaplamayı tamamen sökmüşler ve yeni döşenecek değişik boy ve türdeki kaplama taşları meydana istiflenmiştir. Bu taşların çoğunluğu 30x60 cm ebatındaki granit taşlarıdır. Bu büyüklükteki granit taşın Kaş'ın doğal dokusunu bozacağı kaygısı ve uygulamanın nasıl yapılacğına dair birçok soru Kaş'daki yüzlerce kişide doğal bir sorgulama sürecini başlatmıştır. Derhal görüşülen çeşitli partilere bağlı birçok Kaş İlçe Meclis üyesi yapılanlar hakkında bir bilgilerinin olmadığını söyleyince; Kaş sakinlerinin kafalarındaki soru işaretleri de büyümeye başlamıştır. Sivil Toplum Kuruluşları temsilcileri Belediye Başkanı ile görüşmelerinde uygulamanın bir zemin yenileme değil Kentsel Sit Alanının tümünü içeren bir proje olduğunu anlamışlar ve bu taşların döşenmesinin, uygulamadaki olası yanlışların Kaş'a vereceği olumsuz sonuçlara dair görüşlerini bildirmişlerdir. Belediye Başkanı, Koruma Kurulundan izin alındığını, projenin ihaleye açıldığını, ihale sürecinden dönülemeyeceğini ve uygulama konusunda da yapılabilecek hiçbir şeyin olmadığını belirtmiştir. Kaş Belediye Başkanından edinilen bilgiler ışığında STK'lar ve söyleyecek sözü olan yüzlerce Kaş sakini ortak bir dilekçe altına imza atıp Belediye Başkanından randevu talep etmişlerdir. Bu toplantı Kaş Belediye toplantı salonunda 4 Mart 2009 günü gerçekleşmiştir. Bu toplantıda Belediye Başkanı uygulamadaki önerilerimizi dikkate alacağına dair söz vermiş ve seçilen temsilcilerle birlikte bu çalışmanın yürütülmesi kararı alınmıştır. Uygulama önerileri STK'ların görüşleri doğrultusunda ÇEKÜL Vakfı Kaş temsilcisinin sözcülüğünde Belediye ekibi ile bir toplantıda görüşülmüştür. STK'ların önerileri olan, eski sokaklara kesinlikle dokunulmaması, meydanda kullanılacak parlak taşların projeden çıkartılması, 30x60'lık taş boyutlarının olabildiğince küçültülmesi ve adeta Kaş'ın kimliği olmuş meydandaki kimi alanların olduğu gibi korunması ve daha başka kimi detayların uygulamada hayata geçmesi üzerine karar birliğine varılmıştır. Toplantıda bu kararların alınmasına rağmen uygulamada hiçbir değişikliğe gitmeden çalışmaların sürmesi ve ara sokaklardaki çalışmalara da başlanması üzerine karar birliğine varılmış olan değişikliklerin projeye nasıl dahil edilebileceğini sormak üzere Kaş STK'ları Antalya Kültür ve Tabiat Varliklarını Koruma Kuruluna başvurma gereğini duymuşlardır. Başvuru üzerine Antalya Koruma Kurulu Başkanı ile görüşülmüş ve aslında Belediye'nin kurula sunduğu projenin Antalya Koruma Kurulu tarafından henüz onaylanmadığı öğrenilmiştir. Aynı gün 5 Mart 2009'da Kurul uygulamanın durdurulması ve 26-27 Marttaki Kurul toplantısında alınacak karara kadar hiçbir faaliyette bulunulmaması yazısını Kaş Kaymakamlığına ve Kaş Belediyesine yazılı olarak iletmiştir. 6 Mart 2009'da Kaymakam ve Belediye Başkanı toplantısında konu görüşülmüş ve Antalya Koruma Kurulu kararına kadar meydandaki olumsuz durumun geçici olarak ortadan kaldırılması amacıyla taşların daha sonra tekrar sökülebilecek şekilde harçsız olarak döşetilmesi, 26 Marttaki Kurul kararına göre de uygulamanın değiştirilmesi kararı alınmıştır. Kaymakam bu kararını STK'lara sözlü olarak bildirmiştir. Ancak Belediye tüm bu alınan kararlara uymayarak taşları harçsız yani geçici olarak döşememiş ve kalıcı şekilde döşeme işlemine devam etmiştir. STK'lar Antalya Koruma Kurulu'nun durdurma kararının uygulanmaması nedeniyle hukuki süreci başlatma kararı almış ve bu amaçla konunun uzmanı avukatlarla görüşülmüştür. Yapılan çalışmalar sonucunda Kaş'daki STK'lar ve şahıslar 9 Mart 2009'da Kaş Belediyesine, Kaş Kaymakamlığına, Antalya Valiliğine ve Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğüne Koruma Kurulu'nun durdurma kararının uygulanması konusunda resmi dilekçe vermişlerdir. 9 Mart 2009 akşamüstü itibarı ile belediye çalışmaları taş döşemenin yanı sıra liman yoluna inerek onaylanmamış bir projenin tümüne yönelik bir boyutta hızla devam etmektedir. STK'lar olarak tüm çabamız Kaş'ın doğal dokusunu ve kimliğini bozacak uygulamaları durdurmak, kamuya ait paranın bir emrivakiye getirilmemesi, bu ve bundan sonra gelecek herhangi bir yerel yönetimin böylesi bir keyfiliği hayata geçirmesinin önüne geçmektir.


Etgar Keret'in son kitabı Kapı Birden Vurulduda yer alan Aslında Olağanüstü Ereksiyonlar Yaşadım Son Zamanlarda öyküsünde sahibini bazı sabahlar oral seksle uyandıran Darko adlı bir köpek vardır. Darko sahibinin eşinin ihmalkarlığını fırsat bilerek evden uzaklaşır ve sonunda İzmirli bir dönercinin dükkanının önünde bulunur. İzmirli dönercimiz hayvansever birisidir ve Darko'yu dönerle beslemiştir. Politist, adjectivde dedektifimiz balayını Prag'da geçirdiğini, oysa karısı ısrar etmemiş olsa Türkiye sahillerinde tercih edeceğinden söz eder. Ayrıca Porumboiu'nun kısa filmi Liviu'nun Rüyasında bir evin mutfağına taşınan meyve kasalarındaki Ersöz markası göze çarparmış. Porumboiu'nun ilk filmi olan A Fost Sau N-A Fost?ta da ayyaş Tarih hocası sınavda öğrencilerine Osmanlı Tarihi'ni sormak ister ama çocuklar Fransız İhtilali'ni daha iyi bildiklerini söylerler. Love Actually'de Jamie'nin yardımcılığını üstlenen kadın anadilinde bir şeyler söyler. Jamie de bunun üzerine yanındakine Ne diyor, Türkçe mi konuşuyor? diye sorar. Transporter 3'te ankesörlü telefonun bulunduğu duvarda Müslüm Gürses ve İsmail Yk posterleri yer alıyor. Batman & Robin'de Türk hamamında geçen bir sahne vardır. 40 Days and 40 Nights'ta Erica'yı gördüğümüz ilk sahnelerden birisinde Türkiye yazan mavi bir tişört vardır üzerinde. Munich'in sonlarında Ephraim Avner'e baklava ikram eder. The Pacific'in 3. bölümünde Türkler'in 1922'de İzmir'i aldığından söz ediyor bir Yunanlı. Cnbc-e'de yayınlanmayan bu sahne dizinin uyarlandığı kitapta da yokmuş zaten. Benim tahminim dizinin yapımcılarından olan Tom Hanks'in Yunan asıllı eşinin başının altından böyle bir şeyin çıktığı yönünde. Armageddon'da İstanbul'daki belli başlı camiler görünür. Ortaköy Camii'nin kıyısında oturmuş, ufak bir televizyona bakan sakallı, şalvarlı adamlar vardır. La Fille Sur Le Pont'da ana karakterlerin yolu İstanbul'a düşer ve film Galata Köprüsü'nde geçen bir sahneyle sonlanır. Filmin senaristi Serge Frydman Welcome'da da Türklere yer vermiştir. Indiana Jones and the Last Crusade'da karakterlerin yolu İskenderun'dan geçer. The Avengers'ta Iron Man döner yemek istediğinden söz eder. Pushing Daisies'in Sevgililer Günü'yle ilgili bölümünde Chuck farklı dillerde Seni seviyorum derken bunu Türkçe olarak da dile getirir. Six Feet Under'ın ilk sezonunda yer alan bölümlerinden birisinde Claire cenaze evinde yaşamanın nasıl bir şey olduğu sorusuna Türk hapishanesinde olmaktan daha iyidir diye yanıt veriyor. Almodovar'ın Hable con ellasında Marco Benigno'ya tatile gidilecek yerler arasında Türkiye'yi de önerir. Scrubs'taki ana karakterlerden birisinin adı Türk'tü. Karakterlerin Türk'lükle herhangi bir alakası olmadığı gibi ismiyle ilgili bir açıklama da yapılmıyordu sanırım. Ayrıca bir bölümde Türkçe olarak O benim muhallebim Omar diyordu J. D. Fakat hitab ettiği adam bir Türk'ten çok Pakistanlı'ya benziyordu. Ray'de Ray Charles'ı kazıklamaya kalkışmayan ve kötülüğünü istemeyen tek karakter Ahmet Ertegün'dür.


Hatta sonradan pişman olmuş, ağzından kan gelmiş. Birkaç sene oldu ama sen bunu anlattın ya. Ta karşı dairedeydiniz. Yok sen en az beş sene önce anlattın bunu, Anlattım doğru da, o zaman olmamıştı. Gelinimizdi. Şimdi bu mübarek günde anlatılmaz ama bunun ikinci evliliğiymiş. İlk eşindeyken villaya temizliğe gidiyor, orda bahçede bir havuz var... 6 yaşındaki oğlu düşüp boğuluyor. Kocası kaynanası buna oğluna bakamadın falan diye mahkemelere vermişler. Akrabalarının yanına gelmiş, onlar da benim kardeşimi tavsiye etmiyormuş. Telefonda bir kadınla konuşurken bunalıma girmiş. Kimi arasa sonra benim sevgilim falan gibi şeyler demeye kalkıyor E birinci de öyle, ikinci de böyle olunca.. Kadın kezzapı içiyor. Birinci öyle, ikinci de olurken. Baktı ki herif, kardeşim yani alkolik, halbuki çok çocuk istiyorum çok çocuk istiyorum. Biz Mehmet dövme! dedikçe, Size mi şikayet etti? deyip daha çok dövüyor. Ben doğrusu yanıma alacaktım ama annem dedi valla kocası döve döve alır. Annem demiş Emine sen bundan ayrıl., birinci öyle çıkmış, ikinci.. Nasıl bırakayım? demiş. Taksici de deli de, bu o değil.


Yağmura bay, bayan! Yağmura bay, bayan! diyerek bağırmaya başlamıştı caddenin başındaki satıcı. Satıcının yanına koştuğumda o hala gözleri kapalı, kendinden geçmiş bir halde Yağmura bay, bayan! Yağmura bay, bayan! diyerek bağırıyordu. Sonra o adam geldi. Orta yaşlı, saçları hafiften kırlaşmaya başlamış, yorgun bakışlı... Kızarmış burnunu çekerek bir satıcıya bir bana baktı. Ben soğuktan hissizleşen ellerimi hızla ovuşturup, Yağmura bir bay! dedim kendinden geçmiş bağırmakta olan satıcının koluna dokunarak. Yağmura bir bayan! dedi yanımdaki adam acelesi varmış gibi araya girerek. Satıcı, Herkese yetecek kadar var, merak etmeyin! diyerek sırıttı ve şemsiyelerini düzeltti. Bakkaldan şeker aşırırken yakalanmış iki çocuk gibi bir an göz göze geldik yanımdaki adamla. Hangi renk olsun abla? diyerek meraklı gözlerle sordu satıcı. Tamamdır abla! diyerek şemsiyeyi tutup arkasına döndü satıcı. Arkada bekleşen erkeklerden; öndeki orta boylu, kumral, yapılı olanına, Erkek çevik hareketlerle koşup şemsiyeyi kaptı. Ben satıcıya elimdeki banknotu uzattım. Bu arada genç adam açtığı şemsiyeyi başımın üzerinde özenle tutarken kolunu uzattı nazikçe. Koluna girdim ve yürümeye başladık. Genç adam nezaketle gülümsedi. Fazlaca konuşmaması gerektiğini biliyordu. Sahile yöneldik. Yağmur hızlanmaya başladı. Koluna usulca sokuldum. Karşıya geçmek üzere yaya ışıklarında durduğumuzda kırmızı bir şemsiyenin altında bekleyen genç çifte takıldı gözlerim. Genç kadın omzuna yanaştığı erkeğin gözlerinin içine bakarak heyecanla bir şeyler anlatıyordu. Erkek ilgiyle dinlediği kadının kulağına fısıldadı. Kadın gülümseyerek adama sarıldı. Işık yayalar için yeşile döndüğünde biz yola atıldık hızla. Genç çift ise birbirlerinden gözlerini ayırınca ışığı fark edip sarmaş dolaş yanımızdan geçti. Birden sendeledim. Yanımdaki adam kolumdan tutup dikkatle çekmese düşecektim. İyi misiniz? diyerek soğuk bir nezaketle sordu. Sahilde bir banka oturduğumuzda kolundan usulca çektim kolumu. O şemsiyeyi özenle tutmaya devam ediyordu. Denizin üzerine inen damlaları izlemeye koyuldum. Öyle ne kadar oturduk bilmiyorum. Belki çok kısa, ya da çok uzun. Belirgin duyguların olmadığı durumlarda zamanın akışı da belirsizleşir ya. Öyle bir zaman aralığı işte... Damlalar önce seyreldi, sonra da durdu. Yanımdaki adam hızla şemsiyeyi kapatıp ayağa kalktı. İyi günler! diyerek gülümsedi. Nezaketen. Anlaşma sona ermişti nasılsa... Ya gidilecek kapalı mekana varıldığında ya da yağmur durduğunda size eşlik eden kişi şemsiyeyi kapatıp uzaklaşıverir. O sırada yan banktaki orta yaşlı adam ile ona şemsiye tutan genç kadını fark ettim. Adam orta yaşlı, saçları hafiften kırlaşmaya başlamış, yorgun bakışlı... Şemsiyecinin önünde karşılaştığım adamdı. Genç kadın da şemsiyesini kapatıp ayağa kalktı. Benim yanımdaki adam şemsiyeyi kolunun altına sıkıştırıp kadının yanına koştu. Kadın banktaki orta yaşlı adamı selamlayıp yanına gelen genç adamın koluna girdi. Birbirlerine gülümseyip kol- kola, sarmaş-dolaş uzaklaştılar. Onlardan gözlerimi ayırdığımda banktaki adamla göz göze geldik. Bakkaldan şeker aşırırken yakalanmış bir çocuk mahcubiyetiyle gözlerimizi ayırdık tekrar. Yağmur sonrası toprağın güzelliğini görme şansına erişememiş iki şehir insanı, yağmur sonrası denizin güzelliğini keşfedebilmek ümidiyle koyu grimsi maviliğe çevirdik gözlerimizi. Ne kadar izledik bilmiyorum? Her yer bir anda aydınlanıp karardı. Keskin bir gök gürültüsü sesi ile sıçradık sonra. Bardaktan boşalırcasına yağmur yağmaya başladı. Ben ruhumdan daha çalkantılı görünen havaya şaşkınlıkla bakınırken, bankta çantasını karıştıran adamla göz göze geldim yeniden. Adam çantasından bir şemsiye çıkarıp hızla açtı ve koşarak yanıma geldi. Şemsiyeyi özenle bana doğru uzatırken,


Fotoğraf sanatçısı Yalçın Savuran' ın Sıvama Estetiği isimli fotoğraf sergisi, bu yıl 21.' si düzenlenen İfsak İstanbul Fotoğraf Günleri kapsamında izleyicisiyle buluştu. 8 Kasım Cumartesi günü açılışı gerçekleşen sergi, etkinlik kapsamı dışında da daimi olarak sergilenmeye devam edecek. Teknolojinin son ürünü olan makinelerle yapılan seri üretim karşısında yitip gitmekte olan sıvamacılık zanaatine dair soyuta kayan vurgusuyla etkili bir bakış açısı ve farklı sergileme tekniğiyle Sıvama Estetiği fotoğrafları izleyicisini bekliyor. Sanatçı Sıvama Estetiği konseptini, Galata' da benzerleri gitgide azalan bir sıvama atölyesinde çalışmış ve yapıtlarını foto enstalasyon yöntemiyle aynı atölyede sergilemeyi tercih etmiş. Bu tercih sonucunda doğal atmosfere hiç müdahale edilmeden, fotoğrafların mekanla bütünleşmesi ve atölye var olduğu sürece yapıtların ona eşlik edecek olması dikkat çekiyor. Serdar' ı Ekrem sokağa yolunuz düşecek olursa, sanat galerisini andıran girişi, fotoğraflarla kaplanmış vitrini, yıllanmış mimarisi ve mekanla özdeşleşen ustalarıyla Yalçın Savuran' ın gözünden sıra dışı bir sıvama atölyesi sizleri bekliyor olacak. Evet bu sokağa mutlaka yolunuz düşmeli!


Biz büyüdük ve her şey sarımsaklandı. Yani hiçbir şeye yanaşamıyorum. Neye elimi uzatsam benden uzaklaşıyor. Olur mu öyle şey Ayla? Canımın ay parçası. İnsan insanlıktan dönebilir mi? Bundan böyle insan değilim diyebilir mi? Kedi, kedidir misal, değil mi? Hep kedidir. Kör, körlükten döner mi? İstese de dönemez ya, bence istemez de. Doğuştan kör doğduysa istemez. Bir vampir de doğuştan vampirse, zaten aksi olmaz, dönemez vampirlikten. Ayla işte. Ayla... Nereden düştü aklıma. Ayla bu. Akıl onu düşünmeden durabilir mi? Yine dağıttım mevzuyu. Laf değil, ipi kopuk tespih taneleri mübarek. Melahat diyordum. Sarışın ve lakin sarımsaklı. Selam veririm almaz. Az baksam o güzel yüzüne ne bakıyorsun deli der ortalık yerde. Bağırarak. Ne bakıyorsun DELİ. Ah Melahat. Bir selamımı alsaydın ne çıkardı. İyi mi oldu böyle. Sabaha karşı seyyar poğaçacı Çetin, Köşeyatır Sokağı'nda bulunca Melahat'ı, poğaça arabasını falan bırakıp koşuyor karakola. Yok, önce bir posta kusmuş duvarın dibine. Gelip de bana hani neredeyse ballandıra ballandıra anlattıydı cesedi nasıl bulduğunu. Milletteki ceset merakına da şaşarım. Ben kanını emip, ruhunu aldığım garibana dönüp de bakmam. İçim kaldırmaz zaten. Ayla da bakmaz. Adam öldürmüşlüğü yoktur yanlış olmasın. Olsaydı bakmazdı. Neyimi sever bu Ayla benim. Çok semirmişlerin kanını içmekten, bir de köpeköldürenden davul gibi şişen göbeğimde yatmayı sever. Kimseler konuşmaz onla, bense ondan başkasını dinlemem. Bunu sever. Herkes ona pist der, ben Ayla derim. En çok da bundan sever. Herkes sarımsaklandı be Ayla derim, güler. Bir yerlerden bir şey bulduğum yok be Ayla. Bir sen işte. Bir sendin. Bir gün sabah kalktım, Ayla yok. Akşam olacak gelmez. Gün battı her yer karanlık, yok. Sabahı zor ettim. Sabaha karşı yine poğaçacı Çetin. Allah'ın ölüsevici sapık puştu. Nasıl da gözleri parlaya parlaya anlattı arabanın altında kalışını. Oracıkta geçirdim dişlerimi boğazına. Pis kanını öyle bir emdim ki deyyusun, derisi büzüştü, havası alınmış bir teker gibi yuvarlandı yere. Sonra herşey daha da sarımsaklandı. Dünya kocaman bir diş sarımsak. diyeyim, sen de gül be Ayla. Duramıyorum. Yanaşamıyorum. Korkuyorum. Işığa da bakamıyorum artık. Ölüyorum be canımın ay parçası. Ağlamaya başlamıştı birden. Gözlerine bakmıştım. O güzel kedi gözlerine. Gözyaşlarıyla ıslanan tüylerini okşamıştım. İstemem ki Ayla. Sen bir gün nankörlük edip de beni bırakmadıkça, istemem. Yüzünden tüyleri kadar koyu bir gölge geçip gözlerime dolmuştu. Kırık kırık söylenmişti.


28 Ekim Salı akşamı saat 20:00 den itibaren, İstanbul'dan Sultan Tunç, Hariçten Gazelciler, Karagüneş, Istanbul Ska Foundation, Iya Waves ve Ankara'dan Komik Günler grupları, BETON ORMAN ismi altında yakın gelecekte üretecekleri projelerinin tanıtımını yapmak için Beşiktaş'ın yeni konser sahnesi Çadır 'da bir araya geliyor. Şehir yaşantısında en büyük rahatsızlıklarımızdan biri olarak gördüğümüz plansız büyüme ve betonlaşma hızla devam ediyor. Her geçen gün nefes alınabilir kamuya açık alanlar bu plansız büyümenin etkisi ile yerlerini beton yapılara bırakıyorlar ve şehir insanının doğaya, yeşil alana olan ihtiyacı günden güne artıyor. Çocukluğu ve belki de tüm yaşamı bu beton bloklar arasında geçmiş olanların kültürel gelişiminde büyük etkisi olan bu durum, bizim için Beton Orman imgelemini yaratmıştır. Yaşamın diğer ormanlara göre daha zor, daha karmaşık olduğu bu ormanda, yaşamlarımızı kolaylaştıracak çözümler, nefes alabileceğimiz alanlar yaratmak için alt kültürlerin en önemli değerlerinden biri olan D. I. Y. kültürünü temel alıyor ve öz güçlerimizi birleştirerek yola çıkıyoruz. Bu projeyi, temelde şehrin kültürel faunasında yaşamlarını sürdürme gayretindeki alt kültür aktörlerinin, güç birliği yaparak rollerini pekiştirme ve geliştirme çabası olarak adlandırabiliriz. Amacımız, bu projenin bileşenlerini oluşturan alt kültürlere ait üretimleri nitelik ve nicelik yönünde geliştirmek, üretimde bulunanların şartlarını iyileştirmek ve takipçileri ile olan birlikteliklerini sağlıklı bir zeminde sürdürebilmelerine olanak sağlamaktır. İlk etapta düzenleyeceğimiz konserler, atölye çalışmaları, sokak etkinlikleri gibi faliyetlerle, yaşamlarına hiç bir katkısı olmadığı halde başka seçenekleri olmadığı için popüler kültürün zoraki etkisi altına girmiş kişilere farklı seçenekler sunulacak. Beton Orman içinde, kendi dertleri ile baş başa kalarak yalnızlaşmış ve dünyayı ilgilendiren sorunlara duyarsızlaşmış bu kişilerin kültür ve sanatın bilinçlendirici etkisi yardımıyla çevresine duyarlı, sorunların çözümüne katılımcı bir bilinç seviyesine gelmesi hedeflenecektir. Bu amaçla, 28 Ekim Salı akşamı Sultan Tunç, Hariçten Gazelciler, Karagüneş, Istanbul Ska Foundation, Iya Waves ve Komik Günler grupları, Beton Orman birlikteliğini sahneden duyurmak için bir araya geliyor. 20:00 02:00 saatleri arasında altı ayrı performansın sergileneceği mini bir müzik festivali etkisinde olacak programda, bilet fiyatları kapıda 20 YTL, indirimli 15 YTL, 26 Ekim Pazar günü sona erecek ön satış sırasında ise 10 YTL olacaktır. Sınırlı sayıda (300) biletin satışa çıkarılacağı programda yaş sınırı 18 ve üzeri olarak belirlenmiştir. http://www. betonorman. com adresinden ön satış noktaları, program ve gruplar ile ilgili bilgilere ulaşılabilir. Destekçilerimiz : Birgün Gazetesi, Clandestino, Chillout Hostel, FitiSound, Çadır.


Dünyanın sonu geldi bile ve hepimiz birlikte kıyameti yaşamaktayız. Yaşadığımız yer bir cehennem, fakat gerçekle yüzleşmek istemiyoruz. Çin'de iki tür cehennem var. Beijing ve Şangay. İlki sıcak, diğeri soğuk. Biri düne dair, diğeri geleceğe. Beijing eski zamanlara dönerken yüzünü, Şangay bir başka düşe kaçıyor, asla var olmayan ve olmayacak bir geleceğe. Beijing ve Şangay'da türlü türlü müzik var fakat aynı bağlamdan gidersek, Beijing'de müzik geleneksele kayarken, Şangay'da daha uluslararası standartlara uyum sağlıyor. Çin'deki en büyük iki şehir dünyanın kalanından benzer ilgiyi paylaşıyor. Her ikisi de güçlü ve zengin kentler. Çağdaş sanatçı ve müzisyenlerin çoğu Beijing'de, bir kısmı Şangay'da yer alırken kalanlar da diğer yerlere dağılmış durumda. Gençler Beijing'i İmparatorluğun Başkenti, Şangay'ı ise Sihrin Başkenti diye niteliyor. Gördüğünüz gibi, imparatorluk dediğimiz görünür bir ilüzyon, sihir ise görünmez. Beijing'de yaşıyorum ama iki yıldır türlü nedenlerle Şangay'a yolculuk yapıyorum; kalmak için, konserler, eğitimler, sergiler için. bir keresinde Toshiya Tsunoda etkinliğine katılmam için tren paramı bile verdiler. Beijing'de çeşitli DIY etkinliklerle meşgulum. Konserler, CD üretimleri, postaneye kitap ve CD taşımak, tonlarca mail atmak gibi. Şangay'da ise bana Yan öğretmen diyorlar ve ödeme yapıyorlar. Organizatörler kimi zaman #torturing nurse'u çok gürültülü çalmaması için uyarıyor. Bazı dinleyicilerin konserlerden kaçtıklarını bile gördüm. Yine de bazı sanat ve moda etkinliklerine çağrılıyorlar. Yeraltı Şangay'da hoş karşılanıyor, şehir açık ve hassas. Bazen neye açık olduğu sallanmıyor bile. Torturing Nurse da sallamıyor. Gayet makul. Peki Beijing'de durum nasıl? Sanat merkezi ya da galeriden gelen bir telefonda genelde şu söylenir: Açılış partimiz var, neden arkadaşlarınızla gelip performans sergilemiyorsunuz. Hem bedavadan içersiniz de. Eğleniriz. Bu telefon ne organizatörün ne de dinleyicinin ödeme yapmayacağını söylüyor. Bazen de Arkadaşınızın bir arkadaşıyım. Açılışımız var. Bize bir şarkıcı/şarkı ayzarı/ambient elektronik müzisyeni/dub step sanatçısı bulabilseniz harika olur. Beijing ne istediğini kesinlikle biliyor: Eğlenmek. Beijing'de çok fazla etkinlik var ama az sayıda dinleyici ve az miktarda para paylaşılıyor. Şangay ise daha aç. Şangay'da patronlar Beijing tarafında domine edilmeyen bir şeyler peşinde. bunu yaparken kendi cehennemlerini temiz ve nazik tutuyorlar. Tecrübeme göre, Avrupa ve Kuzey Amerika genelde Beijing'e yakın duruyor, kahve dükkanları, tarihsel yapıları, yaşayanların profesyonel gülümsemeleri ve akıcı İngilizceleri nedeniyle çok fazla Avrupa gibi göründüğünden olsa, Şangay'la pek işleri yok. Beijing ise kirli, karmaşık ve içinde akıp gitmek için çok büyük. Sarhoş ve manyak. Beijing'de Çince konuş ya da geber isminde bir punk grubu vardı. Buralılar doğuştan anarşisttir ve lütfen gibi yalandan teamüllere yüz vermezler. Evet, eğer hala varsa, Beijing, Çin'in rock'n'roll başkentidir. Çoğu müzisyenin düzenli işi yoktur. Paramızı müzikten, tiyatrodan, danstan, filmden ya da dergilere yazmaktan, Şangay'da garip etkinliklere katılmaktan kazanırız. Beijing'de parasız bir sanatçı olmak hala mümkündür. Şangay'da ise paran yoksa cehenneme kadar yolun vardır. Şangay'da rüya yoktur. Çin'de rock'ın doğuşundan bu yana Şangay'da gerçek rockçı görülmedi. Bir şekilde avangard, düşleri olmadan yaşayan müzisyenlerin doğal seçimi oldu Unutmayın ki kent ilk yıllarından bu yana Komünist parti'nin merkezi oldu, 1967'de Şangay Komünü bile kurulmuştu.


Şerafettin sokağın sonunda, sağ köşede simitlerini satarken Gündüz Vassaf okuyan Mesut'un etrafa saçtığı susamları yiyen güvercinler bu yazının konusu olamayacak kadar hareketliler, serçeler daha da zor. Zamanı yavaş ve temkinli kullanan yumuşakçalar şubesine üye, kabuklu bir hayvan üzerine düşünmek istiyoruz. Arkamızda simitçi, Şerafettin sokak boyunca yürüyoruz, tabii ki yağmurlu bir gün, ahmak ıslatan bile yeterli olabilir. Sokağın sol tarafında olduğu yerde güçlü, kuvvetli ve kendinden emin duran, bahçesindeki çam ağaçlarının her daim rüzgar altında kalmaktan savruk bir şekilde büyümüş olan dallarına bakakalsak da, Erenköy Palas apartmanı yan duvarları üzerindeki hafif kıpırdanmaları da fark etmiyor değiliz. Biz belki de Asya yakasına yeni dönmüş, Aki Onda'nın Fish don't know it's raining parçasını loop halinde yaklaşık 2 saattir dinleyen ve yavaşlığın gerekliliği üzerine düşünen birisiyiz. Salyangozlar ile karşılaşmamız büyükçe bir mısır koçanının duvar kenarındaki anlamsız duruşu ile birleşiyor. Bir salyangoz ile yaşamak için nemli bir evimiz olmalı galiba. Neyse salyangoz işte yavaş yavaş düşündüren animalia aleminden, mollusca şubesinin, gastropoda sınıfının utangaç üyesi.


Vanity diye adlandırılan, optik yanılsamanın güzel örnekleri. 100 yıldan uzun bir süredir ilgi görmeye devam ediyor. Gerçekte, bir aynanın önünde oturmuş, takıları ve makyajıyla uğraşan kadını gördüğünüz çizimde, biraz dikkatli bakanlara bir kafatası görünmeye başlıyor. Photoshop ve benzeri programlardan yüz yıl önce, insan eliyle, gerçekçilik ve gerçeküstü arasında kaybolup gidebiliyor dünya. Bunu ilk yapan. Viktorya çağında yaşadıkları anlaşılan iki kadın sohbet ederken, aynı anda şeytanın görüntüsünü sunuyorlar, dedikodu böyle bir şey denmiş. Aynı zamanda, bir Def Leppard albümünde kullanılmış olan retroactive var. toplumu anlatan, toplum eşektir diyen 100 yıllık bir çalışma var. 1905 yılından bir fransız kartpostalı, palyaçonun aşkı. yine, selamlaşan iki kadının ötesinde oluşan kurukafa imgesi ve emperyal hezeyanlara gark olmuş rus ailesi. Cher de bir zamanlar bu akımdan etkilenmiş ve bir albümünün kapağında uygulamış, bulduğum en eski örnek ise 1800 lü yılların sonundan bir dergi kapağı.


Neye ağlayacağımıza biz karar verebilseydik. Neye ağlamak istiyorsak ona ağlasaydık. Eğer böyle bir şey mümkün olsaydı o zaman Melek için çok ağlardım. Öyle yosun tutmuş bir taş gibi durmazdım cenazesinde. Suçluluk duygusu bütün iliklerime düğüm atarken birkaç damla gözyaşı dökebilseydim şimdi böyle ota boka ağlayan biri olup çıkmazdım belki. Bu işin buraya varacağını bilmeliydim. Kız kardeşim Melek'i Çetin'le öpüşürken gördüğümü babama söylediğimde babamın onu tekme tokat dövebileceğini tahmin etmeliydim. İnsanlar konuşurlardı. Yoksul hayatlarını neşelendirmek için dedikodu yaparlardı; Melek derlerdi, orospu derlerdi. Karşı komşunun oğlu Çetin'le... Bilmeliydim. Siz bilmesiniz, bizim buralarda bu işler hep böyledir. Adınız bir kere çıkmaya görsün ancak ölüm temizler. Melek de öyle yaptı; bir gece yarısı astı kendini. Onu gördüm. İnce bedeni bir yaprak gibi sallanıyordu boşlukta. On yedisine yeni girmişti. Her şey benim yüzümden. Ben de tası tarağı toplayıp Cemil'in yanına geldim. Cemil, benim eski arkadaşım. Taedıum Vitae isimli güzel bir kafesi var. Kırmızı deri koltuklar, duvarlarda resimler, posterler, fotoğraflar... Ayrıca çok güzel şarkılar çalıyor kafede. Latince bir sözmüş Taedıum Vitae. Yaşamdan nefret etmek, yaşamı küçümsemek anlamına geliyormuş. Ona neden böyle bir isim seçtiğini hiç sormadım. Zaten tuhaf bir çocuktu Cemil. Öyle derlerdi. Her sabah Cemil'le beraber kafeyi açıyor, akşamları bira içmeye filan gidiyorduk. İyiydik yani. Sonra bir gün Cemil yanıma gelip kız arkadaşıyla Prag'a gideceğini, uzun bir süre dönmeyeceğini söyledi. Prag. Kulağa hoş geliyor değil mi? Daha önce hiç böyle bir yer duymamıştım. İlk zamanlar arada bir telefon edip, mektup filan gönderiyordu. Sonra ne telefon ne mektup... Meğer bir kaza sonucu yüksek bir yerden düşüp ölmüş. Öyle dediler... Hiç inanmadım. O da Melek gibi intihar etmiştir. Eminim buna. Uğursuzdum ben. Melek'e yaptığım kötülüğün cezasını çekiyordum. İntihar etmeye karar verdim ben de. Çünkü şansızlık bir türlü peşimi bırakmıyordu. Melek'in intiharına neden olduğum için kendimi affedemiyordum. Üstelik her akşam kafeyi tek başıma kapatmak canımı fena sıkıyordu. İntihar etmeden önce bir mektup yazmayı istedim. İnsan ardında daima bir şey bırakmalıydı, ben de bir intihar mektubu bırakacaktım. Aslında ne yazacağımı aşağı yukarı biliyordum ancak mektup yazacak kimsem olmadığını fark ettim. Bu kadar yalnız olduğumu bilmiyordum. Akvaryumumdaki Japon balığına yazmayı bile düşündüm ama bunun iyi bir fikir olmadığına inanıp vazgeçtim. Beklemeye karar verdim. İntihar mektubu yazabileceğim biriyle tanışıncaya kadar bekledim. Tam yedi yıl... Kim olduğu, ne olduğu hiç önemli değildi. Yalnızca intihar mektubu yazabilecek kadar sevebileceğim biri olsun yeter. Sonra o geldi işte. Umay. Hiç unutmuyorum; bir cumartesi günüydü, Tom Waits'in 'Dead and Lovely' isimli şarkısı çalıyordu radyoda. Duvardaki Jean Seberg fotoğrafının tozunu alıyordum Her sabah yapardım bunu. Cemil'de yapardı. Birden o geldi. İçeriye doğru bir adım atıp kafeye baktı. Girip girmemekte tereddüt eder gibi bir hali vardı. Öğle güneşi tam arkasında duruyordu. Sarı, sıcak ışıkların içinde beli belirsiz bir siluet gibiydi Umay. Dokunsam kaybolacaktı sanki. Pencere kenarındaki masaya oturunca görebildim yüzünü. Siyah kısa siyah saçları, yakından bakılmadıkça nerede başlayıp nerede bittiği beli olmayan ince dudakları ve iri siyah gözleri vardı. Benden bir kahve getirmemi rica edince Jean Seberg fotoğrafının tozunu almayı bırakıp ona bir kahve yaptım. Birkaç saat oturup gitti. Ertesi gün yine geldi. Biliyorum, inandırıcı gelmeyecek ama ben yine Jean Seberg fotoğrafının tozunu alıyordum ve yine aynı şarkı çalıyordu; 'Dead and Lovely.' Benden yine bir kahve istedi. Canı sıkkın gibiydi. Sürekli sigara içiyordu. Artık sık sık geliyordu Umay. Arkadaş olmuştuk. Akşam kafeyi kapatıyordum. Işıkları söndürmüş tam kapıyı kilitlemiştim ki birden onu fark ettim. Sokağın ortasında öylece duruyordu. Ayaklarını birbirine bitiştirmiş, elleri önündeydi. Üzerinde, ince asklı siyah bir elbise... Onu fark ettiğimi görünce gülümsedi. Aslında yeni açıyorum. Bugün biraz geç kaldım maalesef, dedim. İçeri girip masaların üzerinde ters duran sandalyelerden iki tanesini indirdim. Ben ona kahve yaparken o da sandalyeye oturmuş bir sigara içiyordu. Şu sandalyeleri neden ters çevirip masanın üzerine koyduğunuzu hiç anlamıyorum, dedi. Sabah yerleri temizlerken sandalyelerin masaların üzerinde olması işimizi kolaylaştırıyor, dedim. Umay'a neden ağladığımı söylemedim tabii. Üzülsün istemedim. Bazen böyle durup dururken ağlıyorum, dedim ona. Aldırma, bazen bana da oluyor. İnsanlar neye ağlayacağına kendi karar veremiyor, dedi. Başını omzuma yaslayıp; Tabii ki, dedi. Ertesi gün ilk işim o kırmızı ayakkabıyı bulmak oldu. Sahiden buldum onu. Boş bir arazide kumların içinde duruyordu. Alıp bir güzel temizledim. Umay, kırmızı ayakkabısını görünce çok sevinecekti. Beklediğim kişinin Umay olduğuna inanıyordum artık. Buna emindim. Yarın ona kırmızı ayakkabıyı verdikten sonra tıpkı Melek gibi ben de kendimi asacaktım. Akşam oturup İntihar mektubumu yazdıktan sonra biraz televizyon seyredip yattım. Ertesi gün Umay'ı bekledim, gelmedi. Akşam kafeyi kapattıktan kırmızı ayakkabısının diğer eşini ona vermek için evine gittim. Kapıyı çaldım, açmadı. Pencereden baktım; tüllerin ardında yatıyordu Umay. Pencereye vurdum, duymadı. Zile bastım, kapıyı yumrukladım, Umay bir türlü kalkmıyordu. En sonunda polisler geldi, kapıyı kırıp içeri girdik. Umay, yatakta sırtüstü uzanmış yatıyordu, bilekleri kan içindeydi. Masanın üzerinde adımın yazılı olduğu bir mektup duruyordu.


Akışkanlar konusu nötr bir çağrışım yapmasına karşın iktidarla, özellikle de iktidarın modern biçimiyle yakından ilişkili. Akışkanlık hem bedenle hem de toplumla bağlantılı bir metafor olarak disipliner söylemlerin, pratiklerin ilgi alanına girmekle kalmıyor, aynı zamanda özgürlükçü, feminist muhalefetin bazı çekinceler taşıyarak da olsa sempatiyle yaklaştığı bir varoluş haline dönüşebiliyor. Ortaçağ Avrupa'sında insanların suyla arası pek iyi değildi. Yıkanmanın sağlığa zararlı olduğu, özellikle sıcak suyla yıkanmanın gözenekleri açarak vücudu tehlikeye soktuğu yolundaki görüşler yaygındı. Kentlerde lağım sistemi olmadığı ya da yetersiz olduğu için her evin kendi lağım çukuru vardı. Sokaklar dışkı, idrar ve pislik içindeydi. Kırsal kesimde dışkı bir yandan gübre olarak işe yararken öte yandan bedene özellikle çocukların bedenine bulaşmış bok ve sidiğin vücudu koruyucu bir tabaka oluşturduğu düşünülüyordu. Halkın alenen, çekinmeden osurduğu, sümkürdüğü, işediği, sıçtığı, geğirdiği, kustuğu, tükürdüğü, mastürbasyon yaptığı ortaçağ karnavallarında bedenin akışkanlarıyla, dışkılarıyla olan barışıklığı, iyice açığa çıkıyordu. Kilisenin bu konudaki rahatsızlığına ve denetleme çabalarına karşın halkın gündelik hayatında akışkanların kendi haline bırakıldığını söylemek mümkün. Ortaçağ dolaşmayan, düzenli sirkülasyona tabi kılınmayan akışkanların dönemidir. Sadece akışkanlar değil mallar, para, bilgi ve insanlar da fazla dolaşmazdı. Ancak Sennett'in de belirttiği gibi XVII. yüzyıldan itibaren tıp, beden akışkanlarının düzenliliğini, sürekliliğini ortaya çıkarmak için çalışmalara başlamıştır. Bedeni yaşam pompalayan bir makine olarak ele alan Harvey, kalbin atardamarlar vasıtasıyla vücuda kan pompaladığını, toplardamarlar vasıtasıyla da kanı geri aldığını söylemişti. Willis, bedenin sinir sisteminin mekanik bir sirkülasyon temelinde işlediğini, sinirsel enerjinin hareketinin sinir lifleri aracılığıyla gerçekleştiğini ileri sürmüştü. XVIII. yüzyıl tıbbı, bedenin sağlığını kanın, sinirsel enerjinin ve havanın serbest dolaşımı ile ilişkilendirmişti. Derinin nefes alması gerektiği, kirli, gözenekleri kapalı derinin zararlı maddelerin vücut içinde kalıp dışarı atılmamasına, fermantasyonuna, kokmasına, çürümesine neden olduğu yine o yüzyılda söylenmişti. Artık kentli orta sınıflar dışkıları vücuttan iyice temizlemeye, sık banyo yapmaya, bedenin rahat nefes alabileceği hafif elbiseler giymeye başlamışlarlardır. Yukarıda bahsedilen olgular kapitalizmin gelişmesiyle de bağlantılıdır. XVIII. yüzyılda Adam Smith emeğin ve malların serbest piyasadaki dolaşımını beden içinde serbestçe dolaşan kanın hareketine benzetir. Bu yüzyılda ekonomik sağlık, bedensel sağlıkla ilişkilendirilir, malların solunumu, sermayenin egzersizi gibi tabirler kullanılır. Nasıl kan dolaşımı vücudun tüm dokularını besliyorsa ekonomik dolaşımın da toplumun tüm üyelerini besleyeceği varsayılır. XVIII. yüzyılın aydınlanmış kent planlamacıları, kenti akışkan kapitalizmin gereksinimlerine göre biçimlendirmeye başlarlar. Kent içindeki insan ve mal dolaşımının kesintisiz, düzenli bir biçimde gerçekleşmesi için anayollar, arterler yapılır. Sennett'in de dikkat çektiği gibi kent içi trafiğin tıkanması, kesintiye uğraması damar tıkanmasına benzetilir. Kentin akciğerlerini temsil eden parklar, içlerinden kan misali geçen bireylere oksijen sağlayarak onları temizler. Sürekli hareket halinde olanlar sadece insanlar, mallar, para ve sermaye değil aynı zamanda sular ve dışkılardır da. Her eve bağlanan su boruları sayesinde ortaçağın düzensiz suyu, süreklilik kazanır. Tuvaletler kentin ıslah edilmiş, yeni yapılmış kanalizasyon sistemine bağlanır, böylece dışkı ve atıklar düzenli bir biçimde dolaşmaya başlar. Ortaçağdan kalma, yuvarlak oldukları için aralarında insan ve hayvan dışkısı, sidiği biriken yol taşları sökülerek yerine köşeli, birbirine iyice bitiştirilmiş düz yüzeyli yol taşları döşenir, kentin derisini temsil eden yollar temizlenir, yıkanır, yolun pisliği yeraltındaki kanalizasyona dökülür, içinde pis su, balçık biriken çukurlar kapatılır, tıkanan su hendekleri, kanalları açılır. Kent akışkanlığa engel teşkil edebilecek çukurlarından, pürüzlerinden arındırılmış temiz bir alan olarak yeniden biçimlendirilir. Kenti serbest piyasa aktörlerinin engellere takılmadan dolaşabilmesine göre düzenlemek isteyen XVIII. yüzyıl kent planlamacıları küçük bir şeyi unutuyordu: Yoksul, aç kalabalıkların meta-mal-para-sermaye dolaşımını tehdit eden isyankar akışkanlığı. 1789 devrimi bu konudaki ilk uyarıydı. 1830 ve 1848 devrimleri ise burjuvaziyi yoksulların kolektif negatif akışkanlığını engelleyecek bir kent planlamasına yönelmesi konusunda bütünüyle ikna etmişti. Yeni yollar bireylerin hareketini kolaylaştıracak ama toplulukların oluşmasını engelleyecek biçimde yapılmaya başlandı. Yoksul kent bölgelerini, kalabalıkları bir pislik ve hastalık kaynağı olarak gören, onları tek tek bireylere parçalamayı hedefleyen yeni yaklaşım, bireyleri halk hareketlerinden korumaya, izole etmeye çalışıyor, bireysel, lineer bir yaya akışkanlığını öne çıkarıyordu. Yoksul yerleşim bölgeleri gerektiğinde halkın üzerine ateş açmak üzere askeri araçların girebileceği genişlikte caddelerce yarılmıştı. Caddeler ve trafik, yoksulların kent merkezine girmesini zorlaştıracak biçimde düzenlendi. Farklı sınıflardan insanların birbirleriyle çok fazla temas etmeden alışveriş edecekleri, çalışacakları bir kent düzeni örgütlendi. XIX. yüzyıl, piyasa bireyinin akışkanlığını sınıf ayrımcılığı temelinde güçlendirdi. Kitlelerin akışkanlığı ulus-devletin denetimindeki mobilizasyon biçimleri içine sıkıştırılmaya çalışıldı. Bireysel bedenin akışkanlığı meselesine gelirsek, kendini diğer bedenlere açan, geçirgen bir beden değil bu; aksine piyasanın diğer aktörleri karşısında kendi sınırlarını, katılığını, sabitliğini koruyan, rekabetçi, savaşkan bir beden. Üstelik kendi sınırlarını kurmak ve korumak için ötekinin bedenini sınır dışı eden, tekinsizleştiren bir beden bu; eril, piyasa bedeni, piyasa içinde akışkan ama kendi başına/içinde bütünlüklü, sınırlarını belirli kılmaya çalışan bir beden; piyasa dolaşımının hızı içinde başkalarına karşı kayıtsızlaşan bir beden. Lupton'ın da belirttiği gibi modern Batılı eril beden sert, kapalı, katı, kuru, diğer insanların bedenlerine mesafeli, kendi sınırlarını denetleyen bir bedendir. XIX. yüzyılın uygarlaşmış eril bedeni ortaçağın grotesk bedeninden farklı olarak kendi sıvılarını denetler. Gözyaşları tutulur, Foucault'nun da bahsettiği gibi çocukların mastürbasyonu denetim altına alınır; erkek bedeni dışarı sızıntı yapmayan, beline hakim bir beden olarak düşünülür. Irigaray'ın da belirttiği gibi bedenin uzamsal sınırlaması ve muhafazasına, değişmeyen özlere ve atomlara dayalı kimlikler eril imgesel düzene aittir ve bu yaklaşım kadın bedenini nesneleştiren eril bakışı, optiği, düz, çizgisel ilerlemeyi, içine kapalı bir birlik ve üniterliği, katıları ayrıcalıklı kılar. Bu çerçeve içinde erkeğin spermi, kadın rahmi içinde katı bir varlığa vücut verir. Irigaray'ın Akışkanların Mekaniği adlı yazısında da belirttiği gibi eril rasyonalite ile katıların mekaniği arasında bir suç ortaklığı var. Akışkanlar ise kendini sınırlarla çevirmiş katı statik kimlikleri zorlar, biri ile öteki arasındaki sınırların sorgulanmasını beraberinde getirir. Eril söylem kadın bedenini denetlenemeyen, kabına sığmayan, güzergahı önceden kestirilemeyen tehlikeli bir akışkanlar alanı olarak tanımlar ve bu türbülansı, taşkınlığı katılara ait prensiplerle sınırlandırmaya çalışır. Bu söylem içinde kadın bedeni yumuşak, geçirgen, sızıntı ve akıntı yapan, dış dünya ile arasına net sınırlar çizememiş bir beden olarak görülür. Ne zaman başlayacağı kestirilemeyen adet kanaması, cenini çevreleyen sıvılar, doğum sırasında boşalan sular bir tekinsizlik, bir düşkünlük kaynağı olup çıkar. XIX. yüzyılda regl bir anormallik, hastalık, kanayan bir yara olarak görülüyordu. Kristeva'nın da belirttiği gibi kadınlık irrasyonel, kontrol edilemeyen, pislik ve kirlilikle özdeşleştirilen sıvılarla birlikte anılıyor, adet kanı dışkı benzeri ama içeriden gelen bir tehlike olarak görülüyordu. Bedenin derinliklerinden dışarı sızan sıvılar, bedenin içi ile dışı arasındaki eril sembolik düzenin koyduğu sınırları aşındırıyordu. Zillet kirliliğe, pisliğe, bulaşıcılığa, atığa göndermelerde bulunan bir kavram olarak, eşiğe ilişkin bir kategori olarak temiz, düzgün eril kimliğin sınırlarının dışında bir alana işaret eder. Şekilsiz, amorf, yapışkan, kirli, bulamacı andıran, irrasyonel, kontrol edilemeyen, doğal kadın sıvıları erilliğin kültürel, rasyonel, sınırlara dayalı, katı yapısını zorlar. Yukarıda anlatılanlar konusunda Grosz'un dikkat çektiği önemli bir nokta var. Kadın bedenini tehlikeli akışkanlıkla ilişkilendiren, onu bu şekilde kuran, eril, egemen söylemin ta kendisidir. Kadın bedeninin üzerine yazılan, kadınların kendilerini içinde yaşar bulduğu bir durum söz konusudur. Tuvalet eğitiminden başlayarak bedenin sıvılarını kontrol etmeyi öğreten sistem adet kanamasını kadınlar için bir utanç konusu haline getirmeye çalışır. Öte yandan denetlenemeyen akışkanlıkla ilişkilendirilen kadın duyguları anarşik, histerik, ne zaman patlayacağı belli olmayan bir tekinsizlik olarak sunulur. Yazının başında da bahsettiğim gibi eril düşünce biçimi akışkanlığa tamamen karşı değil, kapalı bir sistem içinde dengeli bir biçimde dolaşan temiz bir sıvı dolaşımından yana. Bu noktada eril akışkanlar mekaniğinin, eril katılar mekaniğinin işleyişini örnek aldığı söylenebilir. Akışkanların hareketi Newton'ın parçacıkların hareketine ilişkin görüşlerinden yola çıkılarak açıklanmaya çalışılıyor. Solomon'un da belirttiği gibi XIX. yüzyıl sonunun psikolojisi de insan duygularını hidrolik modelden yola çıkılarak çözümleme eğilimindeydi. Bu model Freud'un ilk dönem çalışmalarında da gözlenir. Vücudun içinde bir borular sistemi içinde hareket eden enerjilerin yarattığı basınç, boşaltımı gerekli kılar. Duyguları nörolojik süreçlerin sonucu olarak gören Freud, daha sonra bu mekanik yaklaşımdan uzaklaşsa da hidrolik dili kullanmaya devam etmiştir. Akışkanların borular, kanallar içindeki hareketini inceleyen hidroliğin alt dalını oluşturduğu akışkanlar mekaniği modern kapitalizm döneminde eril bir mantıkla düzenli akışlarla, ana akımlarla ilgilenmiş, akışkanları bir model içine oturtmaya, onları inzibat altına almaya çalışmıştı. Bu denetleme saplantısının altında bir korku yatar; kadınsal referanslara sahip başıbozuk akışlara karşı duyulan bir korku... Hayles eril akışkanlar mekaniğinin kopuşa karşı devamlılığı, dağılmaya karşı muhafazayı, lineer olmayana karşı lineer olanı, türbülansa karşı düzenli akışı savunduğunu söylüyor ve birincilerin kadına daha yakın olduğunu belirtiyor. Sullivan'ın cevabı ise bunların hepsinin genel olarak bilimin, özel olarak akışkanlar mekaniğinin eril olduğunu ilan eden feministlerin relativist iddialarından ibaret olduğu yönündedir. Piyasa güçlerinin akışkanlığını amaçlayan modernlik muhalif, sosyal, kültürel, cinsel akışkanlıkları baskı altına almıştır. Kamusal planda en büyük akışkanlıksa işçi sınıfının hareketidir. Bu hareket sendika ve partiler aracılığıyla burjuva demokrasisinin kulvarına sokulmuştur. Ancak esas korkulan, partiler demokrasisi artık emniyet supabı vazifesini göremediğinde hidrolik sistemi patlatabilecek bir işçi devrimidir. I. Dünya Savaşı sonrası Almanya'sında işçi konseylerinin kurulmasıyla birlikte güçlenen devrim tehlikesine karşı kurulan Freikorps adlı askeri birliklerin jargonlarında devrim sel kavramıyla anılır. Üstelik kadınların yapışkan sıvılarıyla ilişkilendirilen, askerleri içine alıp boğan, yutan, komünist tehlikeyi temsil eden bir seldir bu. Askerler bedenlerini sıkılaştırarak, kapatarak, onları kırılgan kılan duygularının dışa açılmasına izin vermeyerek tehlikeli sıvıların bedenlerine girmesini, bedenlerinin geçirgenliğini engellemeye çalışırlar. Öte yandan modernlikte kadın hareketi kamusal-politik alana pek fazla giremediği için, esas olarak aile-özel hayat çerçevesi içine sıkıştırılarak denetlendiği için kapitalizm için ikincil bir tehlike, kültürel bir tehlike teşkil eder. Modernliğin hidrolik sistemi; borusu, kanalı az bir sistem, büyük muhalif siyasi akışkanlara bile düzenli akabilecekleri kulvarlar sağlayamayan bir sistem, bu yüzden devrimlerle, ayaklanmalarla, patlamalarla malul bir sistemdir. Özel hayat alanında oluşan muhalif akışkanlıklara küçük kanallar bile açmak istemeyen, onları bir yandan bastırıp öte yandan sapkınlık, psikolojik rahatsızlık, davranış bozukluğu, histeri vb kavramlardan oluşan bir söylem içine yerleştirerek, yeniden kurarak disiplin altına almak isteyen bir sistemdir. Piyasa güçlerinin akışkanlığını güvence altına almak isteyen modernliğin çareyi katı bir sosyal-siyasal yapılanmada aradığını söyleyebiliriz. Çünkü modernlik muhalif makro ve mikro akışkanlıkların özgürce temsil edilmesini, özgürce kendi akışlarını oluşturmasını kaldırabilecek, onları asimile edebilecek bir güce sahip değildir. Postmodern kapitalizm 1970'lerden sonra bu güce ulaşacaktır. Toplumun tüm dokularına yayılan mikro kanallarla, ağlarla yapacaktır bunu; mikro akışkanlıkları ticarileştirerek, onların birikerek patlamasına yol açan eski bürokratik ulus-devletin koyduğu engelleri kaldırıp onları piyasa kanallarına akıtarak yapacaktır bunu. Postmodernlik akışkan hale gelmiş modernliktir; Bauman'ın deyişiyle likit modernitedir. Artık sıkıştırılmış basınç yüzünden patlayan toplumsal kazan yok! Yüzlerce kulvara dağılmış muhalefetin mikro akışkanlıkları var. Gözden ırak yerlerde suçluluğun gölgesi altında patlamasına izin verilen psikolojiler yok! Bugün herkesin bir terapisti var. Modernliğin, katıların mekaniğine tabi kılmaya çalıştığı özel alana ilişkin akışkanlıklar bugün göstergelerin, sembollerin, sanallığın akışkanlığına karışmış durumdalar. Akışkan postmodern toplum içinde muhalefet de akışkan bir politikaya yöneliyor. Özellikle postyapısalcı politik yaklaşımlarda belirgindir bu. Şimdi modern dönemde hareketi ve göçebeliği öne çıkarmış olan Nietzsche'nin yaklaşımına bir göz atalım. Nietzsche, piyasa bireyinin dışındaki bireyselliğin göçebeliğini, yürüyerek yapılan felsefeyi savunuyor. Nietzsche'nin göçebe düşüncesi daha sonra postyapısalcı düşünürleri, özellikle Deleuze'ü ve Foucault'yu etkilemiştir. Ama Nietzsche'nin merkeze kafa tutan göçebeliğinde sorunlu bir yan vardır. Irigaray, Nietzsche'nin Deniz Aşığı adlı kitabında filozofun su korkusundan bahseder. Irigaray filozofun sıcak, kurak, ışıklı, sağlam temelli, katı olanı sevdiğini söylüyor. Kendiyle aynılığı ve tekilliği temel alan Nietzsche farklı olanı, ötekini bir karşıtlık ilişkisi içinde ele alıyor; kadını aşağılıyor, dışlıyor. Irigaray'a göre su, özneler arasındaki kesin sınırları bulanıklaştırır, benliklerin sonsuz mübadelesine, öznesiz ve nesnesiz bir arzunun oluşmasına imkan tanır. Akış ve hareketin, içsel-dışsal karşıtlığının ortadan kalkmasının ifadesi olan suyun başı sonu yok... Irigaray sınırları sabit olmayan bedeni yatakları sabit olmayan akıntılara benzetiyor. Ve bunu Nietzsche'ci güçler fiziğinin karşısına koyuyor. Pierre Klossowski de Nietzsche ve Kısır Döngü adlı kitabında Nietzsche'de ben'in karşılıklılık temelinde oluşmadığını, kendinde çoğalan, kendiyle aynı kalan bir ben olduğunu söyleyecektir. Deleuze'ün düşüncesinde bedenin sınırları katı olmadığı gibi içsel olarak bütün de değildir. Hatta Deleuze organsız bedeni, bir tür anarşik bedeni savunur. Yoğunlukların gelip geçtiği, biçimsiz maddeden oluşan akışkan bir bedendir bu. Merkezsiz, düzensiz, düzgün-işlevsel olmayan, mülkün ve temizliğin gereksinimlerine tabi olmayan bir beden. Akışlardan, yoğunluklardan, enerjilerden oluşan bir beden. Bununla birlikte bazı feministler Deleuze'deki harekete ilişkin kavramları mekanik buluyorlar. Göçebe savaş makinesini olumlayan Deleuze, Nietzsche üzerine yazdığı kitapta Nietzsche'nin göçebe düşüncesinin erilliği üzerinde durmaz. Deleuze'deki hareket düşüncesinin yeterince akışkan olmaması, mekaniklikle malul olması onun Nietzsche'nin göçebeliğinin eril karakterini yeterince değerlendirememesinden kaynaklanır. Postyapısalcılığın kadın kanadına, örneğin Irigaray'a ve Cixous'a bakıldığında akışkanlığın mekanik bir iz taşımadığı, karasal bir boyut içermediği, likit olduğu görülür. Bu belki de modernlikten beri akışkanlığın kadınlığın doğal bir parçasını oluşturmasıyla ilgilidir. Nietzsche bedeni ve onun hareketini, göçebeliğini olumlar. Ama bu beden eril bir bedendir; kendi sertliğini, sınırlarını koruyarak hareket eden bir beden... Öte yandan şunu belirtmek gerekiyor: Kadın bedeninin akışkanlığı modernliğin eril söylemi tarafından dışlayıcı bir biçimde kuruluyor ama farklı kadınsal bir perspektifle sahiplenildiğinde akışkanlık özgürlükçü bir açılımın olanaklarını içinde barındırır. Postyapısalcı feministlerin yaklaşımı anladığım kadarıyla bu tür bir eğilimi yansıtıyor. Feodal toplumun durağanlığına karşı modernlik, hareketin temsilcisi olarak ortaya çıkmıştı. Ama postmodern toplumun hareketliliğiyle, akışkanlığıyla karşılaştırıldığında, modernliğin akışkanlığı sınırlı kalır. Postmodernlik toplumun tüm alanlarını akışkan kılmıştır. Hız bugün bireyi modernliktekinden çok daha fazla çevresinden koparmaktadır. Bireyleri hızla taşıyan ulaşım araçları farklı uzamları standartlaştırmakta, nötrleştirmektedir. Postmodernlikte hareketin monoton bir biçim aldığını söylemek abartılı değildir. Öte yandan her toplumun egemen hareketlilik biçimi, o toplumun muhalefetinin hareket biçimlerinin koşullarını da etkiler. Modernliğin eril ulus-devletine, büyük sanayiye, yeterince farklılaşmamış tüketici piyasasına dayalı hareketliliğine kendi içinde farklılaşmamış, bütünlüklü, teksesli, homojen bir işçi sınıfı hareketliliği denk geliyordu. Diğer muhalif hareketlilikler yok değildi ama marjinalize edilmişti. Postmodern kapitalizm tüm ekonomik, toplumsal, siyasal yapıyı göreli olarak desantralize etti, esnekleştirdi, mikro akışkanlıklara açılım sağlayıp onları piyasanın akışkanlığı içinde asimile etti. Postmodern toplumda muhalefet farklılığa, çokluğa dayalı bir akışkanlık kazandı. Modernliğin tek, büyük bir kanaldan akan muhalefet biçimi büyük ölçüde son buldu. Tüm bunlara karşın nasıl modernliğin muhalefetinin akışkanlığı modern piyasanın akışkanlığından farklıysa, postmodern toplumdaki muhalefetin akışkanlığı da postmodern piyasanın akışkanlığından farklıdır. Modernlik, muhalefetin hareketini ulus-devletin denetlediği tek kanala, kulvara akıtmak isterken postmodernlik bu hareketi, piyasanın çok sayıda kulvara akıtmak istemektedir. Bu durumda muhalefete düşen, egemen kanallardan dışarı taşan, her an değişen, sabit kulvarları olmayan, düzensiz, ne yöne gideceği kestirilemeyen anarşik akışkanlıklar yaratmaktır. Yeni muhalefetin kendini denetlenemeyen bir akışkanlıkla tanımlayışı onlarca yıl öncesine dayanır: İkinci dalga feminizme. 1990'larda ise Lash ve Urry, küresel akışlardan bahsedeceklerdir. Küreselleşme sadece paranın, bilginin akışıyla sınırlı kalmamış karşı-küresel bir muhalif akışkanlık oluşmuştur. Mimi Scheller'in de dikkat çektiği gibi artık kendi içine kapalı, bütünlüklü büyük toplulukların dönemi bitmiştir. Gevşek bir biçimde organize olmuş, açık, akışkan grupların küresel hareketliliğine dayalı ağsal bir muhalefet söz konusudur bugün. Parlayıp sönen, her an kurulan ve bozulan, tanımlanmaya karşı direnen, yersiz-yurtsuz, parçalı, otonom, kesintili, dengesiz, başı sonu olmayan, buharlaşabilen, lineer olmayan, heterojen, her an farklı biçimlere bürünen, farklı hızlara sahip olan, mevcut kulvarlardan kaçan, plansız, programsız, düzensiz, merkezsiz, katı yapıların içine nüfuz edip onları çözüp dönüştüren, izlerinin sürülmesi zor muhalif akışkanlar. Richard Sennett Ten ve Taş: Batı Uygarlığında Beden ve Şehir çev. Tuncay Birkan Metis Yayınları, 2002, 387 s. Julia Kristeva Pouvoirs de I'horreur: essai sur I'abjection Seuil, 1980, 247 s. Luce Irigaray Nietzsche'nin Deniz Aşığı çev. İsmail Yerguz Kabalcı Yayınevi, 2000, 255 s. Luce Irigaray Ce sexe qui n'en est pas un Les Editions de Minuit, 1977, 217 s. Robert C. Solomon The Passions: Emotions and the Meaning of Life Hackett Publishing Company, 1993, 324 s. Elizabeth Grozs Volatile Bodies: Toward a Corporeal Feminism Indiana University Press, 1994, 250 s. Zygmunt Bauman Liquid Modernity Polity Press, 2000, 228 s. Deborah Lupton Duygusal Yaşantı: Sosyo-Kültürel Bir İnceleme çev. Mustafa Cemal Ayrıntı Yayınları, 2002, 280 s. Noretta Koertge A House Built on Sand: Exposing Postmodernist Myths About Science Oxford University Press, 1998, 322 s. Simon J. Williams-Gillian Bendelow The Lived Body: Sociological Themes, Embodied Issues Routledge, 1998, 261 s.


Everyone Ever in the World, bugüne kadar dünyada yaşayan insanlarla, savaşlarda, katliamlarda, toplu cinayetlerde ölenlerin sayılarını işleyen bir poster çalışması. Poster, M. Ö. 3200 M. S. 2009 arasında kalan dönemi kapsıyor ve incelenen kayıtlı tarihi çatışma sayısı binin üzerinde. Posterde sağ yukarı tarafta dizilmiş noktalar, M. Ö. 3000 M. S. 2000 arası insanlık tarihinin en kanlı dönemini gösteriyor. Sol alttaki büyük nokta ise sonraki bin yılda birbirimize duyduğumuz düşmanlığı. Posterin yapımında kullanılan veriler, bugüne kadar kayıt altına alınmış doğum oranları, nüfus sayımları gibi resmi rakamlardan oluşuyor. Yaşam ve ölümün mide bulandıran gerçekliğinde, kayıtlı insanlık tarihinin dediğine göre toplamda yaşamış insan sayısı 77.6 milyar, öldürülmüş insan sayısı ise 969 milyon. Yüzde 1.25 civarında bir oran ki beklenenden az olması insanı şaşırtıyor.


Ada devlet Filipinlerin başkenti Manila'nın, artık dünyaca ünlü Kuzey Mezarlığı, yıllardır yoksul Filipinliler'e ev sahipliği yapıyor. Bu mezarlıkta doğup büyüyen, bu mezarlıkta bir ömür tüketenler var. Kaçıncı nesil mezarları evi biliyor, bir muamma. Durum artık öyle bir hal almış ki, eski sakinler yeni gelenleri eleştiriyor. Yeni gelenlerin ölülere kendilerinin bunca zamandır gösterdiği saygıyı göstermediklerinden, sürekli kumar oynayıp içki içtiklerinden, ruhları ve ziyaretçilerini rahatsız etmelerinden yakınıyorlar ve bu gibi nedenlerden dolayı isimlerinin kötüye çıkmasına içerliyorlar. Düşük gelirlilerin ev sahibi olma umudunun iyice yitirildiği zamanlarda başlayan bu mezarlığa göç sonucunda kimi anıt mezarlar ev, kimi bildiğiniz kahvehane, aralarda basket potaları, kimi bakkal, kimi eğlence merkezi -derken özellikle karaoke kastediyorum- kimi de büfeye çevirilmiş. Gönüllü öğretmenlerden ders alan çocukların eğitimi için dersliklere çevrilenleri de unutmayalım. Başkentin zenginleri körfez manzaralı lüks konutlarında yaşarken, ülkenin üçte birinden fazlası fakirlik sınırının altında yaşamla savaş veriyor, hala, Manila'da da. Mezarlık evlerine taşınmakla kira masrafından kurtulan Manilalılar, elektriği kaçak kullanıyorlar, devlet nasıl olsa zenginden alıyor hesabı yapılıyor belki de orada da. Su içinse mezarlıktaki tek çeşmeden, muhtemelen sırayla, yararlanıyorlar. Mezarlığın temizliğini ihmal etmemek belediyenin dikkat edip uygulamada aksatmadığı bir hizmet ve tek hizmet. En nihayetinde hepimizin -son- evi olucak olan mezarlar bu şehirde her ne kadar farklı amaçlar için kullanılsa da, sakinleri ölüleri de ihmal etmiyor ve geçim kaynağı olarak da mezarlıktan faydalanıyorlar. Cüzi bir miktar para karşılığında zenginlerin mezarlarına göz kulak olanlar var aralarında, mezarları düzenli bir şekilde temizleyenler, bakanlar var. Arz-talep-hizmet şeytan üçgeni. Devletin ise eli kolu bağlı, coğrafya farklı belki ama zaman aynı, gidişat benzer. Nitekim verilen sözler de aynı; ileride mezarlarda ikamet eden herkesi yerleştirmek için inşa edilmesi planlanan konut projeleri.


Evin odalarında onlarca eşya biriktiriyoruz; yüzlerce kelime, milyonlarca ses, milyarlarca görüntü. Sonsuz duygu biriktiriyoruz evin odalarında; öfke besliyoruz, sabır büyütüyoruz, güven hissettiriyoruz, neşe saçıyoruz duvarlara. Kişinin evi kendine Kabe'dir bana göre. Kapısı yoktur ama adımlara dikkat etmek gerekir. Evinin -belki de- en önemli odalarını bize açan bu yazarlara tedirginlikle teşekkür eder, dünyalarına hoş bulduğumuzu sanal bir tevazu altında iletiriz efendim, nacizane.


Nasıl beş parmağın beşi de bir değilse beş duyunun beşi de bir değil. Hayvanlıktan insanlığa, kültüre geçiş sürecinde bazı asil duyular uygarlaşan insana yaraşır biçimde kolayca dönüşüme uğrarken bazıları da direniyor. En gözde duygu görme: bakışa, daha doğrusu nesneleştirici bakışa dönüşerek tarih boyunca sınıf, cinsiyet, ırk ayrımcılığına hizmet ediyor. İşitme de kültürel gelişime destek veren bir duygu, müzik açısından önem taşıyor. Dokunmaya gelince daha hayvani bir duyu olması açısından sorunlu bir konuma sahip ve bu nedenle tarihsel evrim sürecinde insanlar birbirlerine gitgide daha az dokunuyorlar. Koku alma da kültürelleştirilmesi kolay bir duyu değil bununla birlikte parfümler insanın kokan hayvan olmaktan çıkmasına yardım ediyor. Tat alma duyusu açlık gibi doğal bir gereksinime tabi olduğundan insanın içindeki hayvandan kurtulmasını biraz güçleştiriyor! Uygarlaşmak hakikaten zor! Bedensel, hayvansal dürtüleri, istekleri disiplin altına almak- hele yemek, cinsellik gibi zevk veren konularda- kolay değil. Ama insanlık sebat ediyor, günümüzün post modern toplumuna kadar olan süreçte bedeni ve onun hazlarını sterilize ediyor, kültürelleştiriyor, iktidar kodlarına tabi kılıyor. Yemeye ilişkin baskının tarihi çok gerilere gidiyor; yasak meyveyi yiyen Adem cennetten, babanın dünyasından kovuluyor. Öte yandan uygarlaşma sürecinde biyolojik bir veri olan açlığa eşlik eden iştah kültürel bir olgu olan lezzete, tada dönüşüyor. Ama bu dönüşümün, ayrılmanın gerçekleşmesi için yiyeceğe ilişkin bir ürün fazlasının, artı ürünün oluşması gerekiyor. Eski Yunan'da olsun ortaçağ Avrupa'sında olsun yiyeceğin bolluğunun ve çeşitliliğinin sürekliliği artı ürüne el koyan egemen sınıfların dünyası içinde gerçekleşiyor. Ortaçağda büyük toprak sahibi aristokratlar bir güç ve zenginlik gösterisi olarak zaman zaman tebaları olan köylülere ziyafet verip yiyecek yardımı yapıyorlar. Düzenli yiyecek bulamayan, kıtlıklarda kırılan halk damak zevki geliştirecek koşullara sahip olmadığından ne bulursa yiyor, Bakhtin'in anlattığı ortaçağ karnavallarında oburcasına, hayvani, bir iştahla yemek yiyerek bu konuda itidal öneren kilisenin otoritesiyle adeta alay ediyor. Bedenin arzularını, şehveti tehlikeli bulan kilise aynı şekilde iştahı da tekinsiz bularak sayısı hiç de az olmayan oruç günleriyle, belli yiyeceklere konan yasaklarla yemek yemeyi disiplin altına almaya çalışıyor. Ancak zaten yeterli beslenemeyen halk kilisenin koyduğu yasaklara aldırış etmiyor. Elias'ın da belirttiği gibi ortaçağ sonlarında özel harcamaları kısıtlayan kanunlarla gösterişli ziyafetler verilmesi sınırlanıyor. Seküler bir nitelik arz eden bu kanunlar aristokrasiyi değil yeni zenginleri hedef alıyor. Ortaçağın yemekte çeşitlilikten ziyade bolluğa, miktara önem veren anlayışı ortaçağ sonlarında, erken modernlikte değişmeye başlıyor. Mennell'in de belirttiği gibi ortaçağ mutfağından ilk kopuş Rönesans döneminde İtalyan kentlerinde başlıyor, ancak 17. yüzyılda Fransız mutfağı liderliği ele geçiriyor. Küçük tabaklarda sunulan yemeklerin çeşidi artıyor. Yemeye ilişkin rafineleşme, damak tadının, lezzetin incelmesi sofra adabının gelişmesini beraberinde getiriyor, tadın kültürelleşmesiyle yemek yemenin öz disipline, sınırlamaya tabi kılınması iç içe geçiyor. Bu gelişmelerle dönemin bedeni akla tabi kılan yaklaşımı arasında bir ilişki var. 17. yüzyılda Descartes bedenin arzularını, yanılsamalarını, iştahını, şehvetini yüce aklın disiplini altına almak istiyor. Lupton'ın da belirttiği gibi soyluların incelmiş damak zevkiyle, yemek konusundaki seçicilikle, küçük ama pahalı tabaklarla, sofra adabıyla kendilerini alt sınıflardan ayırma çabası 18. yüzyılda da devam ediyor. Yemeklerin çeşitlenmesinde sömürgeciliğin de payı var. O dönemde nadir ve pahalı olan şeker dahil bir çok yiyecek kölelerin öldüresiye çalışması sonucu üretilerek sömürgelerden Avrupa'ya getiriliyor. Avrupalı egemenlerin hayvani iştahtan uzaklaşıp rafine bir yemek kültürüne ve adabına yönelmeleriyle sömürgeleştirdikleri ülkelerin yerlilerini hayvan olarak görmelerinin aynı döneme denk düşmesi tesadüfi değil; damak tadı ve ırkçılık birlikte gelişmişlerdir. Hayvanlıkla, hayvani iç güdülerle, iştahla özdeşleştirilen sadece siyahlar değil yoksul halktır da. Varsılların payına akıl, kültür, incelik düşerken halkın payına düşen vülgerlik, oburluk ve ilkel içgüdülerdir. Hayvani içgüdülerle ilişkilendirilen aynı zamanda kadınlardır da. Bu nedenle doğayı temsil ettiği düşünülen kadın, kültürü, aklı temsil eden erkek tarafından baskı altına alınacak, yemeye ve sofra adabına ilişkin baskı ve sınırlamalar en çok onun bedeni üzerinde yoğunlaşacaktır. - yüzyılda, gelişmekte olan burjuvazi soyluların incelmiş yemek zevkini, sofra adabını taklit etmeye başlar, gastronomi teorik bir ilginin konusu haline gelir, çok yemek üst sınıflar içinde bir sorun olarak algılanmaya başlanır, beslenme rejimi gündeme gelir. Rousseau yemekte itidal önerir. Diyetin Ortaçağdaki dinsel düzenlemesi güç kaybeder, seküler tıbbi bir diyet aracılığıyla bedene hükmedilmesi, onun kontrol altına alınması fikri gelişmeye başlar. Gronow'un da belirttiği gibi 18. yüzyıl İngiltere'sinde şişmanlığın zararlı olduğu, öz disiplin eksikliğinin göstergesi olduğu yönündeki görüşler bilim adamlarınca öne çıkarılmaktadır. Tüm bunlara karşın karnını zor bela doyuran, kıtlık ve salgın hastalıklarla boğuşan halk için bu yaklaşımların fazla bir anlam ifade etmediğini belirtmek gerekir. - yüzyıl gastronominin, beslenme biliminin hızla geliştiği bir yüzyıl olmuştur. Modern anlamda ilk restoranlar bu dönemde açılır, yemek soylu evlerinin mutfaklarından kamusal mekanlara taşınarak demokratikleşir, tabi parası olanlar için. Böylece bir yandan yemek bilgisi, öte yandan sofra adabı kamusal alanın, piyasanın içinde dolaşıma girer. Öte yandan 19. yüzyıl İngiltere'sinde kamusal mekanlarda iştahla yemek yemek, davetlerde yemekten konuşmak uygunsuz bir davranış olarak görülmektedir. Brumberg'in de belirttiği gibi bu dönemde kadınların iştahı öz kontrol eksikliğinin, cinselliğin göstergeleri olarak algılanmakta, yiyecek oburlukla, çirkinlikle, ilişkilendirilmektedir. Orta ve üst sınıf kadınlarının belirli ortamlar dışında ortalık yerde alenen yemek yerken görülmeleri kaçınılması gereken bir durumdur. Kadında zayıflık onun tinselliğinin, ruh inceliğinin dışa vurumu, kaba bedensel arzuların yenilgisi olarak algılanmaktadır. Kilolu, yapılı, güçlü kadın bedeni hem doğurganlığı hem de çalışmayı çağrıştırdığı için işçi ve alt sınıf kadın bedenlerine uygun görülmekte, böylece zayıflık bir sosyal statü göstergesine dönüşmektedir. Kısıtlayıcı beslenme rejimine baskıcı bir giyim rejimi eşlik etmektedir. Zayıf, sağlıksız, hastalıklı bir görünün dönemin üst sınıf kadınları arasında neredeyse bir modadır. Yaklaşık yüzde doksan oranında kadınlarda görülen anoreksinin bu dönemde ortaya çıkması şaşırtıcı değildir. 19. yüzyıldaki işçi sınıfına gelince onlardan beklenen iyi beslenmeleri, güçlü kuvvetli işçiler ve askerler olarak ülkelerine hizmet etmeleridir. İşçi sınıfının kadınları da aynı şekilde güçlü kuvvetli olmalı, evi çekip çevirmeli, gürbüz çocuklar doğurup büyütmelidir. - yüzyıl başının halka yönelik beslenme rejimi fizyolojik ekonomiye dayalıdır. İşçiler için ne kadar kalori gerektiği, bu kalorinin en ucuz şekilde nasıl elde edilebileceği vb. konular gündemdedir. Protein kaynağı olarak et öne çıkarılmaktadır ancak 19. yüzyılda olduğu gibi et pahalı oluşu nedeniyle hala bir zenginlik göstergesi olma vasfını korumaktadır. Hijyen ve zararlı yiyeceklerden korunma bu dönemde önemi vurgulanan konular arasındadır. 1920'lerde vitaminlerin keşfedilmesi ile birlikte sağlık söylemi bu yöne kayar. Eğitimli üst sınıflara gelince 20. yüzyılın ilk yarısında onların tercihi az yeme, fazla kilo almama yönündedir. 1940'ların sonlarında sağlık için diyet yapma ve incelik popüler kadın dergilerinde önemli bir tema haline gelir, şişmanlık kaygısı yavaş yavaş üst sınıflardan alt sınıflara doğru kaymaya başlar. Bununla birlikte Miller ve McHoul'un da belirttikleri gibi 1950'lerde ve 1960'larda ağır yiyecekler işçi sınıfıyla, çeşitlilik ve zenginlik gösteren bir mutfak ise üst sınıflarla özdeşleştirilmektedir. Aynı dönemde derin dondurucuların kullanılmaya başlanmasıyla birlikte dondurulmuş yiyecek tüketiminde artış gözlenir. Tam istihdamı amaçlayan, düzenli çalışmanın hakim olduğu refah toplumunda ailece birlikte yenilen öğle yemeğinin ortadan kalkmasını takiben birlikte yapılan kahvaltının da giderek seyrekleştiği görülür. Öte yandan Barthes'ın da belirttiği gibi yemek beslenme aracı olmanın yanı sıra iş, kutlama, serbest zaman etkinlikleri gibi, içinde yer aldığı durumlara ilişkin bir gösterge, bir protokol aracı haline gelir. Aries'in de belirttiği gibi eskiden insanlar yemek saatlerini güneşin durumuna göre ayarlardı. Yiyecekler mevsimlerinde yenirdi. Daha sonra yemek masasına sabit saatlerde oturulmaya başlandı. 1970 sonrasının post modern toplumunda artık yemek yemenin saati kalmamıştır, artık her mevsimde her yiyeceği bulmak mümkündür. İlksel toplumlardan modernliğe kadar azalan sayıda insanlarla da olsa birlikte yenilen yemek post modern toplumda yerini yalnız yenilen yemeğe bırakmıştır. Ritzer'in de belirttiği gibi aile bireyleri akşamları bilgisayar başında ya da televizyon seyrederken yalnız olarak ve farklı zamanlarda yemek yemektedirler. Microwave fırınların, tek kişilik hazır dondurulmuş yemeklerin, telefonla yemek siparişi vermenin yaygınlaşması yemenin bireyselleşmesini hızlandırmıştır. Modernliğin, onun erilliğinin simgesi olan et post modern toplumda itibar kaybetmiş, eskiden kadınlarla ilişkilendirilen sebze ve meyveye verilen önem artmıştır. Bu durum maçoluğun gerileyip erkek egemenliğinin yumuşak biçimlere doğru yönelmesiyle de ilişkili olmakla birlikte esas olarak incelik, zayıflık saplantısının bir sonucudur. Post modern toplum kilo verme zorlamasının sadece üst sınıflardan alt sınıflara doğru değil aynı zamanda kadınlardan erkeklere doğru yayıldığı bir toplumdur. 1980'li yıllar diyet ürünlerinin ve programlarının yanı sıra egzersiz aletlerinin, estetik cerrahinin, fitness salonlarının, jogging'in, popülerlik kazandığı yıllardır. Post modern toplum light yiyecek ve içeceklerin, yemeye ilişkin öz disiplinin önem kazandığı bir toplumdur. Din, iş, okul, kışla gibi kamusal kontrol araçlarının, ailenin disipliner güçlerinin zayıfladığı bu toplumda diyet söylemi özelleştirilmiş bir disiplinin, öz kontrolün bir aracı olarak işlev görmektedir. Tüm alanların kültürelleştiği post modern toplumda yiyecek de kültürelleştirilmiştir. Yemek hakkında yazanların yemek eleştirmenlerine dönüştüğü bu toplumda yiyecek, etrafını saran göstergeler halesi sonucu estetik, psikolojik, gizemli bir objeye dönüştürülmüştür. Yiyecek pornografisi yeni toplumda giderek artan bir hızla cinselliğin yerini doldurmaktadır! Bell ve Valentine'ın da belirttikleri gibi vejeteryen, egzotik ve otantik yemekler, kahverengi ekmek, şekersiz yiyecekler, üst sınıfların yanı sıra geniş orta sınıf tüketicilerin sahip oldukları kültürel sermayenin ögelerine dönüşmektedir. Yiyeceği teknik, kültürel, estetik, bilimsel, ticari bir söyleme tabi kılan yiyecek endüstrisi ürünlerini saflığa, doğaya, folklore gönderme yapan işaretlerle donatmaktadır. Biyo- yiyeceklere ilişkin klişeleri seri olarak üreten yeni toplumda eskinin yiyeceğe ilişkin dinsel saflık ideolojisi yerini biyolojik, hijyenik arınma söylemine terk etmiş, beslenmeye ilişkin yasaklar kişiselleştirilmiş, özelleştirilmiştir. Modern toplumun bireyi tanımadığı uzak ülkelerin yiyeceklerine biraz hayranlıkla biraz da kuşkuyla yaklaşırdı. Postmodern toplumda ise egzotik yiyecekler güvenli ve sürprizsiz bir biçimde tüketicilere sunulmaktadır. Büyük ulusal mutfakların eşsizliğinin, mutlaklığının zayıfladığı, yerel, otantik, egzotik yiyeceklerin bir çekim merkezi oluşturmaya başladığı postmodern toplumda yemek hem küresel hem de yerel bir boyutu içinde barındırmaktadır. McDonald's, Coca Cola gibi küreselliğin homojenleştirici boyutunun egemen olduğu ürünlerde bile bu olgunun izleri görülmektedir. McDonald's'ın hamburgerleri dünyanın her yerinde aynıdır ama bu hamburgerlerin yanında satılan ürünlerin bir kısmı yereldir, bu restoranların tasarımı, TV reklamları yerel adetlere uygun olarak oluşturulmaktadır. Probyn'nin de belirttiği gibi McDonald's'ın reklamlarındaki aynı masada oturan farklı renklerden insanlar bölgeleri, ulusları, sınıfları, etnisiteyi, yaşı, cinsiyeti aşan küresel bir topluluk, aile oluştururlar. McDonald's'ın yemek masası ulus-aşırı, küyerel dünya vatandaşlarının post modern sanal buluşma yeridir! Coca Cola'nın reklam sloganı da küyerellik olgusuna işaret eder: Biz çok uluslu değiliz, çok yerliyiz. McDonald's post modern toplumun Birleşmiş Yerler idir! Günümüz toplumunda bölgesel, yerel yemekler çok kültürlü küresel mutfağın otantik parçaları haline gelmiş, kendilerine özgü hakikatlerini kaybetmişlerdir. Yiyecekte küreselleşme ve homojenleşme eğilimleri heterojenleşme ve yerelleşmeyle bir arada var olmaktadır. Ancak Yüksek Mutfak kültürünün gerilemesine paralel olarak fast-food kültürünün güçlenmesiyle birlikte homojenleşme eğilimi güç kazanmaktadır. Bir çok restoranın menüsü sınırlı sayıda yiyeceğin kolayca seçilebilir bir sınıflama içinde sunulduğu fast-food restoranlarının menüsüne benzemeye başlamaktadır. Yüksek sanat, Yüksek Dikim, Yüksek Mutfak nasıl modernliğe ait olgularsa, kitsch, hazır giyim, hazır yemek, fast-food post modernliğe ait olgulardır. Fast-food'da hızlı olan yiyecek değil servistir! arabayla camına yanaşarak anında hamburger vb. verilen ve bu şekilde müşterinin vakit kaybetmeden, arabasını sürerken yolda yemesine imkan veren fast-food restoranların sayısı çoğalmaktadır. Fast-food restoranları müşterilerin uzun süre oturacakları sosyalleşme mekanları değildir. Çıkış kapılarına içeride oturan müşterilerin de görebileceği şekilde asılan güle güle levhaları müşterilere yemeklerini bitirir bitirmez çekip gitmelerini uygun bir dille belirten uyarılardır. Ritzer'in de belirttiği gibi MsDonald's vb. fast food restoranlarda her şey en hızlı en rasyonel, en basit şekilde düzenlenmiş, hem çalışanları hem de müşterileri kapsayan önceden kestirilebilir, rutin bir ritüeller sistemi oluşturulmuştur. Müşterilere gülümseme ve onlarla konuşma biçimi bile personele dağıtılan davranış yönetmeliği içinde formatlanmıştır. Kişisizleştirilmiş, anonim bir davranış tarzı sıcak bir görünüm altında sunulmaktadır. Hızın ve rasyonelliğin egemen olduğu bir örnek tüketimsel davranış modeli, McDonald'laşma bir çok normal restoranda, dişçilerde, kliniklerde ve randevu evlerinde de yaygınlaşmaktadır. Fast-food'un az sayıda yiyeceği seri olarak üretmesi Ritzer'in Toplumun McDonaldlaştırılması adlı kitabının ingilizce ilk baskısında bu olguyu fordizmle açıklamasına yol açmıştı. 1996 ve 2000 yıllarındaki yeni baskılarda Ritzer kitabına bazı ilaveler yaparak görüşlerini kısmen revize edecek, McDonaldlaşmayı aynı zamanda post fordizmle, post modernizmle ve küreselleşmeyle ilişkilendirecektir. Ritzer'in görüşlerinde sorunlu olan nokta McDonal's'ın kimliğinde cisimleşen fast-food'u fazlaca içerden bakarak değerlendirmesidir. Oysa fast-food post modern yemeksel çeşitliliğin -önemli de olsa- parçalarından biridir. Ritzer'in küresel homojenleşmeyle, standartlaşmayla ilişkilendirdiği fast-food kültürü elbette önemli bir olgudur ama post modern yiyecek endüstrisinin gücü diğer endüstri dallarında olduğu gibi- ürünlerini sınırsızca çeşitlendirebilmesinde yatmaktadır. Ancak süreç içinde gözlemlendiğinde bu çeşitliliğin, heterojenliğin standartlaşmaya doğru evrildiği görülür, ama çeşitlendirme zorlaması hiç bitmez. Post modern tüketimin analizinde çeşitliliğin izini sürmek ve standartlaşmanın ipuçlarını heterojenlik içinde aramak gerekir. Ama Ritzer'in- bir ölçüde konusu nedeniyle- yaptığı tarzda, modernliğe özgü yukarıdan aşağı bir standartlaşma analizi post modern toplumun temelini oluşturan farklılıkları, tikellikleri anlamada yetersiz kalır. Ancak Ritzer kitabının yeni baskılarında ürünlerin müşteri profiline, talebine göre çeşitlendirilmesinden, standartlaşmanın kırılma noktalarından da bahsetmiştir. [Modernlik pozitifin, homojenliğin, monolitik olanın hükümranlığını katı ve mutlak bir biçimde kurmaya çalışmış, bu nedenle de negatif olan ürkütücü, tekinsiz bir boyut kazanmıştı. Post modernlik ise ötekini, negatifi farklılık, çeşitlilik ve heterojenlik potası içinde eriterek daha yumuşak ama çok daha güçlü bir pozitifliği üretecektir. Ritzer'in de belirttiği gibi göstergelerin baş döndürücü hızı anlamı yok etmekte, basitliğin egemenliği yaygınlaşmaktadır. Post modern toplum- televizyon haberlerinden yemeklere kadar- her türlü ürünün kendini basitçe ifade ettiği ve hızlı bir şekilde hap gibi tüketilebildiği bir çeşitlilik ortamı yaratmıştır. Çeşitliliği standartlaşmaya doğru iten güç basitliğin ve yüzeyin gücüdür. İnsani, kişisel olan her şeyin minimuma indirgendiği, bireyselliği yok eden bir örnek fast-food ortamlarının batıda duygusal politikanın konularından biri olması tüketicilerin basitliğe olan ihtiyaçlarının gündelik hayatın ayrılmaz bir parçası haline gelmesiyle de ilişkilidir. McDonald's'a eğlenmek için gidilmekte, bir tür öfori, büyülenme hissine kapılınmakta, kişisizleştirilmiş, rahatsız etmeden dolaşan işaretlerin, yoğunlukların simülatif, parıltılı atmosferi tüketicileri alışveriş dünyasının pozitifliğiyle özdeşleştirmektedir. Bu pozitiflik büyük alış veriş merkezlerinin, gazinoların, paket turların ürettiği pozitiflikle aynıdır. Post modernliğin esnek, yumuşak teknolojilerinin hedefi negatif olan her şeyi sessizce asimile ederek yok etmektir. Post modern toplumda yiyecek keyif kültürünün bir parçası olmuş, bireyin kendini ifade etmesinin bir aracına dönüşerek bir sanat mertebesine yükselmiştir. Paul Aries, La Fin des Mangeurs: Les Metamorphoses de la Table a l'age de la Modernisation Alimentaire, Desclee de Brouwer, 1997, 173 s. Elspeth Probyn, Carnal Appetites: FoodSexIdentities, Routledge, 2000, 168 s. Deborah Lupton, Food, the Body and the Self, Sage Publications, 1996, 175 s. Der. Carole Counihan and Penny Van Esterik, Food and Culture: A Reader, Routledge, 1997, 424 s. George Ritzer, The McDonaldization Thesis: Explorations and Extensions, Sage Publications, 1998, 212 s. George Ritzer, Toplumun McDonaldlaştırılması: Çağdaş Toplum Yaşamının Değişen Karakteri Üzerine Bir İnceleme, çev. Şen Süer Kaya, Ayrıntı Yayınları, 1998, 315 s. Toby Miller and Alec McHoul, Popular Culture and Everyday Life, Sage Publications, 1998, 224 s. Jukka Gronow, The Sociology of Taste, Routledge, 1997, 199 s. David Bell and Gill Valentine, Consumer Geographies: We Are Where We Eat, Routledge, 1997, 236 s. F! Notu: Siyahi Dergisi'nin ilk sayısında yayımlanan yazı, Süreyyya Evren ve Siyahi Dergisi izniyle yayımlanmıştır.


1980'de bir grup Berlinli genç, resim, heykel, grafik, performans, müzik, film ve şiir üzerine kolektif çalışma amacıyla bir araya gelirler. Çalışmaların içeriği iğrenç bulunur ve reddedilir. Oranienstrasse'de bir sergi mekanı bulduk. 13 Eylül'de Alexander Haig sunumuyla ilişkili efsanevi sokak kavgalarına sahne olan bir açılış gerçekleştirdik. Bahsi geçen bu kavga şafakla birlikte başladı ve meşhur sergi açılışıyla tamamlandı. Çünkü, hiçbirimizin çok fazla parası yoktu ve yemekleri birlikte hazırlardık. pazarı) 'dan hayvan parçaları aldık ve onları sakız kıvamına gelene kadar kaynattık. Koliler dolusu meyve ve sebze çeşitli yollarla kullanıldı. Domuz başları yeşile boyandı, bir adet kek, yumurta kabukları, tırnaklarla ve ev yapımı peynirle; özel bir sürpriz olarak hazırladığımız puddingin yarısı ise kırmızı biberle dolduruldu. yoktu Böylece, biz de bu fikirden vazgeçtik ve fotoğrafçı da evinin yolunu tuttu. üzere 200 litre yeşil bağırsak, domuz kafaları ve kemikler bulmayı başardık. tarihçileri bile bir saat boyunca savaşıp durdular. Bir sene sonra yeni bir sergi yaptık, ismi Kot Cousine idi, 13 Eylül 1985, saat 9 sularında izleyiciler gelmeye başladılar. Beuys'un Herkes Sanatçıdır manifestosundan etkilenen punklar küvetin içindekileri etrafa saçtılar ve sanat tarihçisi Norbert Stratmann bir avuç dolusu yemek alıp birinin suratına fırlattı ve böylece kaos yeniden başladı! organize ettiği bir sergiye davet edildik. Spandau'daki merkez kasaba gidip, 6'lık bira ile biraz et takas etmeyi başardık. Öküz gözlerini, salatalık, beyinler, ilgi çekici parça ise atan kalp olmuştu. Şişede bir ineğin kalbinin atabilmesi, kalbe bağlı olan damla infüzyonlu bir delik açtık ve bu sadece atıyordu. Fazla söze gerek yok, bu gerçekten büyük bir başarıydı.