fütürist alvaro de campos, neo-pagan alberto caeiro, ricardo reis'in astrolojik aynaları. alter egolarından, neo pagan olduğundan daha çok sevdiğim alberto caeiro serbest şiirler yazdı, ricardo reis ölçülü ama uyaksız, fernando pessoa ise ölçülü ve uyaklı şiiri tercih etti. çocukluğunda kendisiyle uzun, hayali diyaloglar kurdu, düşsel arkadaşları olan tüm çocuklar gibi. soyadı, pessoa, 'kimse' demekmiş, ya da 'kişi', portekizce bilenlerin aktardığına göre. drugstore grubunun adına şarkı yazdığı, bir çok fado'da fısıldanmaya devam eden ama hepsinden önemlisi, moonspell 'in son albümü, the antidote'u fernando pessoa'nın üzerine kurduğunu da ekleyelim. ne de olsa aynı ismi taşıyorlar. like a butterfly through a window. and the hands are picking flowers, not noticing which. I have no ambition or wants. to be a poet is no ambition of mine. it is my way of staying alone. when I sit down to write poems, or walk along the roads and paths, writing poems on the paper of my thoughts, on the crest of a hill, listening for my ideas and seeing my flock, or listening for my flock and seeing my ideas, and tries to pretend he understands. I salute all those who may read me, and the bus barely makes it to the hill-crest. I salute them and wish them sun, and rain, when it is needed, where they can sit, and read my poems. with the cuff of a white smock. what does a river know of this, what does a tree know, is that they have no hidden meaning at all. and the thoughts of all philosophers, that things really are what they seem, so that there's nothing to understand. things have no meaning: they have being.


Feryal Öney: Teşekkürler, aslında tek olduğumuzu söyleyemem çünkü herhangi bir müzikal kategoriye sokmuyoruz kendimizi. Etnik müzik, geleneksel müzikler ve daha değişik bir sürü adlandırmalar oluyor Kardeş Türküler'in yaptığı müzik için. Ama biz yaptığımız müziği sadece bir kategoriye sokmuyoruz, herhangi bir alanda kategorilendirmediğimiz için de, bu alanda tekiz deme iddiasında olamam. Geleneksel müzikler temelli müzik yapan birçok müzisyen arkadaşımız, grup var. Yirmi yıldır devam edebilme konusunu ele alırsak, kadro da değişti aslında. Kurucu kadrodan gidenler de oldu, sonradan eklenip en az kurucu kadro kadar projeyi sahiplenenler de oldu. Çünkü yirmi yıl gerçekten uzun bir süre. Herkesin hayatını bu projeye göre yönlendirmesini beklemek çok da doğru bir şey değil zaten. Özellikle 'proje' dedik; çünkü insanlar değil, işin kendisi, hedefleri belirlesin istedik nasıl yürüyeceğini. O yüzden yirmi yıl devam edebildik diyebilirim. Bugüne dek yürütebilmemizin bir sebebi de şu; eleştirel olabilmek, iyi/kötü, gelen eleştirilere kulak tıkamamak. Yani hem dinleyicilerimizden gelen her türlü eleştiriye açık olduk hem de daha iyi olabilmesi için BGST projeyi sahiplendi, seyirciden, dinleyiciden önce dış göz / kulak olarak müdahil oldu. Dışarıdan bakarak ama içerden de çeşitli iş bölümleriyle işleri kotararak. Böyle bir yapının içinde yer almak bize çok avantaj sağladı. Temel olarak da söylediğim gibi kişilerin inisiyatifine, eğilimlerine, yönlendirmelerine, kişisel belirlemelere ve zaaflara bırakılmadı proje. Yeni başladığımız dönemde geleneksel müzik yapmak istediğimizi biliyorduk, ama nasıl bir gelenek? Dünya müzikleri de çalışma alanımıza girdi, buralı müzikler de (özellikle 60'ların 70'lerin Anadolu Rock dönemi).. O dönem Mozaik diye bir grup vardı; Ezel Akay'ın, Ayşe Tütüncü'nün, Bülent Somay'ın, Timuçin Gürer'in içinde bulunduğu bir grup.. Onlar da Boğaziçi çıkışlıydı. 80 sonrası çok güzel bir albüm yapmışlardı: Ölümden Önce Bir Hayat Vardır. Bir konser kaydıdır; dünya halk şarkıları ve muhalif şarkılardan oluşur repertuarı. Şarkılar, hikayeleri anlatılarak icra edilir. O kaset bizim hayatımızda çok önemlidir, deliler gibi dinlemişizdir. Dediğim gibi, Cem Karaca ve Moğollar, Anadolu Rock, 70'ler döneminin müziklerini de çok dinledik, çok söyledik. Yalnızca bir iki konserde icra etmiş olsak da Kardeş Türküler'e çok büyük etkisi oldu Anadolu Rock dönemini bilmemizin. Çünkü kentli insanların, kolejli çocukların bu coğrafyanın müzikleriyle tanışması o dönem olmuştur. 90'ların başında Grup Yorum, Metin-Kemal Kahraman da bu topraklarda konuşulan Türkçe dışındaki dilerde de söylemeye başlamışlardı, bizim için yol gösterici oldular. Peki, biz ne yapacağız, dedik. Bugünkü Türkiye'nin müziği nasıl olmalı, diye sorduk kendimize. Bir kere tek dil, tek kimliğe karşı olmalıydı. Ermeni, Rum, Kürt, Bulgar, Arap, her türlü dilin ve kimliğin iç içe geçtiği bir coğrafyada yaşıyorduk ama bu coğrafyanın geleneksel müziğine Türk Halk Müziği deniyordu. Bizim ilk işimiz bu tabuyu yıkmaya çalışmak oldu. Bu durum aslında bizim durduk yere karar verdiğimiz bir şey de değildi. 90'lı yıllar böyle bir dönemdi. Kürt kimlik mücadelesiyle başlayan, ardından Ermenilerin, Yahudilerin, Alevilerin, kadınların, herkesin kendini görünür kılmaya, ifade etmeye çalıştığı bir dönemdi. Bizim müziğe, memlekete bakışımızı değiştiren şeylerdir bunlar. O iklimde şekillenmiştir Kardeş Türküler müziği. Yüzyıllar boyu kadınlar da en az erkekler kadar, bazen erkeklerden daha fazla şarkı, türkü üretmişler. Yaşadıkları dünyayı, ortamı, dönemi, çağı yaptıkları türkülerle, ninnilerle, ağıtlarla, deyişlerle çok güzel ifade etmişlerdir. Aile içinde yaşadıkları şiddeti, görünmeyen emeklerini, çevreye, doğaya karşı hissettiklerini, inançlarını, her şeyi aksettirmişler yaptıkları müziğe. Yani farklı temalarda birçok şey söylemişler, yaşadıkları düzeni eleştirmişler. Ama üzeri o kadar çok kapatılmış, erkekler kadınları o kadar görünmez kılmışlar ki, aşık müziği dediğimizde sadece erkekler akla gelir olmuş örneğin. Kadın aşık dediğimizde akıllara kimseler gelmezken erkek aşıklar dediğimizde Karacaoğlan, Dadaloğlu bir sürü örnek gelebiliyor. Fakat artık hiçbir şey saklanamıyor. Bugün şehirde yaşayan kadınlar, müzisyen kadınlar çok fazla şey üretiyor. Yaşadığımız çağ artık hiçbir şeyin üzerini örtemiyor. Biz de Kardeş Türküler'deki kadın müzisyenler olarak, kadınların müziği nedir, nasıl yapılmış, araştırıp öğrendikten sonra kendi sözümüzle kadınların hikayelerini anlatmaya çalıştık. Özellikle Bahar albümümüzde kadınların sözü de baskın olarak yer aldı. Sadece Kardeş Türküler müziğinde değil, solo projelerde de özellikle dert ediniriz, kadına dair bir şey söyleniyor mu burada, diye. Bulutlar Geçer'de örneğin, Aynalık Körük; Tebriz'den Toros'a projesinde kadın aşık Afe Bacı'nın sözleriyle Öğrendim. Müziğin hayatımda önemli bir yer tutmasının en önemli sebeplerinden biri, ailemdir. Çünkü, hep anlatırım, ben kendimi bildiğimde, dört beş yaşlarında, baş köşesinde pikap olan bir evdeydim ve plaklar bizim için çok önemliydi. Her ay mutlaka birkaç 45'lik plak alınır, dinlenirdi. Tür ayırt etmeksizin, o dönemin sanat müziği, pop müzik, aranjmanlar, arabesk... Dolayısıyla müziksiz olmaz duygusunu ailemden aldım. Sonra şarkı söyleyebildiğimi fark ettim ilkokul öğretmenim sayesinde ve müsamerelere katılmaya başladım. O zamanlar galiba, ben şarkıcı olacağım dedim. Ve böylece müzik benim hayatımın merkezine geldi, oturdu. Öğrenciliğim boyunca müsamerelerde, okul gecelerinde, derneklerde hep şarkılar söyledim. Fakat lise son sınıfa geldiğimde, ailemin kesin bir dille olmasa da, müzikle alakası olmayan bir bölümü seçmem, hayatımı rahat kazanabileceğim bir meslek edinmem konusunda yönlendirmesi oldu. Fakat, müzik yapmayacaksın, şarkı söylemeyeceksin! gibi bir baskı olmadı. Şehirlerde de okumuş, entelektüel ama sevgilisini, karısını döven erkekler var. Erkek şiddeti, köyle kentle sınırlandırılabilecek bir şey değil. Ataerki, şiddet her yere, her sınıfa sızmış durumda. Memleketin ve dünyanın her yerinde var. Bunun önemli bir sebebi, savaş elbette. Savaşın şiddeti meşrulaştırması, normalleştirmesi... Birçok erkeğin askere gidip silahla tanışması. Silah insanların hayatında olduğu sürece şiddet de insanların hayatında. Askere gidip 'düşmanını' öldürene eve gelip evdekini öldürmek normal geliyor. Medyadan o kadar çok ölüm haberi duyuyoruz ki, ölüm, öldürmek çok normalleşti. Asıl sebep şu tabii: Kadınlar güçlendikçe erkekler korkaklaşıyor, korkuları, kompleksleri artıyor. Kompleksleriyle baş edemiyorlar, öğrendikleri tek şeye sarılıyorlar: şiddete. Hayır Kürtçe bilmiyorum, ben Türküm, ama Kürtçe şarkılarda da vokal yapıyorum. 20 yıl boyunca Kürtçe müzik dinlediğinizde ister istemez bir kulak dolgunluğu oluyor. Edebiyat mezunu olduğum için dile hevesim vardır, merak ederim hep, sorarım her şeyin anlamını. Kürtçe senelerdir çok tartışılan ve gündemde olan bir dil oldu. Kürtlerin sayesinde, çok yol kat edildi. Artık kamusal alanda konuşulabilen, şarkıları söylenen bir dil. Bugün artık insanlar artık sosyal medya ortamında birbirleriyle özellikle Kürtçe yazışmaya başladı, bu da insanı teşvik ediyor o dili öğrenmeye. Bölümüm edebiyat olunca sayacağım birçok isim var tabii. Çocukluğumdan bu yana yer etmiş bir yazar vardır hayatımda: Yaşar Kemal. İnce Memed'i daha ufacık bir çocukken tefrika olarak yayınlayan gazeteden okudum, her gün heyecanla gazetenin çıkmasını beklerdim. Yıllar sonra kitap olarak okudum. Ve şimdiye dek yayınlanmış tüm kitaplarını. 90larla beraber Murathan Mungan'ın hayatımızda önemli bir yeri oldu, üniversitede her kitabını merakla bekler, okurduk. Hatta şunu söyleyebilirim, Kardeş Türküler'in ''Kerwane'' sinde, Murathan Mungan'ın şiirlerinden izler bulabilirsiniz. Can Yücel yaşasaydı, şu an memlekete dair çok güzel şiirler yazar, dalgasını geçerdi. Politik olarak da şair olarak da çok sağlam bir insandı. Beni, bizi çok etkilemiştir hayata, yaşananlara ironik bakabilmesi. Kadın yazarların ayrı bir yeri oldu hep hayatımda tabii ki, kadınları kadınlardan dinleyeceksiniz, okuyacaksınız. Türkiye'yi, içinde yaşadığımız memleketi ve çağı, kadın olmayı kadın edebiyatçılarımız gayet güzel anlatıyor ve ben kadınları kadınların ağzından okumayı daha çok seviyorum. Özellikle 90'larla birlikte, Adalet Ağaoğlu, Pınar Kür, Leyla Erbil, Oya Baydar, İnci Aral, Peride Celal, Tomris Uyar, Şebnem İşigüzel, Müge İplikçi, Karin Karakaşlı'nın kitapları başucu kitaplarım oldu. Okurlar açısından yoğunlaşma, odaklanma sorunu yarattı belki. Eline gazete, dergi ya da kitap alıp okuyan azaldı belki ama öte yandan dijital ortamlar birçok habere çok hızlı ulaşmamızı sağladı. Hayatıma çok fazla hükmetmesine izin vermedikten sonra faydalı buluyorum. Marş söylemem. Derdi ne olursa olsun, militer bir müziktir. Ortaokul ve lisede yeterince söyledik zaten. Marş dışında müzik türü ayırt etmem, dinlerim. Ve birçok türde söylemek de hoşuma gider. Bazı insanların yeri doldurulamaz, yerine de kimse geçemez. Neşet Ertaş da öyle. Benim için apayrı bir yeri vardır, benim ve Kardeş Türküler' in yorumunda çok belirleyici olmuştur. Sadece babasından öğrendiği bozlakları söylememiş, şehre gelip çok şey öğrenmiş, kendi coğrafyasının müziğiyle şehir müziğini harmanlamış, çok güzel besteler yapmış. O yüzden bugün şehirlerde yaşayan insanlar da kendilerinden çok şey bulurlar. Yeni bir proje değil ama her projede/çalışmada kadınların sözü, kadınların müziği olmalı bence. Ben besteci yönü güçlü biri değilim ama her projede bir bestem oluyor, bunu devam ettirmek istiyorum. Önümüzdeki dönem herhangi bir proje yapacak olursam, ki var aklımda bir şeyler, mutlaka içinde kadınların da sözü olacaktır.


12 Eylül günleriydi. Birkaç gün Sansaryan Han'da kalmıştım, sonra bırakmışlardı. O günlerde, kılık kıyafeti şüphe uyandıran, açık kahve rengi elbiseli bir delikanlı bizim sokağın önünden arada bir geçmeye başlamıştı. Aydın Emeç sağdı, onu aradım telefonda, belki bir bilgi alırım diye. Aydın yoktu. Salonda dolaşırken birden hep aynı yerde duran müzik setinin yerinde olmadığını gördüm. Yatak odasına baktım: Evin içi darmadağın edilmiş, bir iki mücevher ortadan yok olmuştu. Kendi kendime gülüyor, Hay Allah! Hırsızmış yahu! Hırsızmış yahu! diye dolaşıyordum. Hiçbir insan, evine hırsız girip bir şeyler çaldığı zaman benim kadar sevinmemiştir!


İstemez misiniz? Ben isterdim. Bu düzen içinde, kurulu düzene karşı çıkmak. Yönetime kafa tutmak... Politik bir hedefiniz olmalı. Bizlerin vardı. Biz kimdik? Aslında bizler kim olduğumuzu sorgulamadık bile. Ama hayatı, hayatımızın her dakikasını başkalarının hayatı için sorguladık. Laf dinlemiyorduk, kurulu düzene karşıydık, muhaliftik. Ama neye muhalefet ettiğimizi ve nedenlerini biliyorduk. Öncelikle düzene uygun kafalar nasıl yetiştirilir diye insanları yönetmek isteyenlerin kurduğu düzene karşıydık. Çok serttik. Lenin, Marx ya da Engels'in görüşlerini bilmemek çok ayıptı. Çok okurduk, çok tartışırdık. Okumamak ve bir felsefeye dayanmadan düzeni eleştirmek yoktu kitabımızda. Bizim kitaplarımızda yazılı değildi düzene uygun düşünmek... Bu yüzden kanunlara karşı çıkmak ve halkın adaletini istemek ve halkın hukukunu yaratabilmekti çabamız. Özgürlükler ve haklar için verdiğimiz mücadelede, daha ortada hukuk, kanun gibi kavramlar bile yoktu. Zaten daha sonra tüm yönetimler bizi işçi sınıfı diktatoryası yaratmakla ve düzeni işçi sınıfı adına ele geçirmekle suçladılar. Bizleri yargılamakla kendi yönetimlerini ayakta tutuyorlardı. Başkaldırımızın adı Marksist-Leninist düzen kurmak için devleti ele geçirmek suçuydu. Yüzyılımız başkaldırıların yüzyılı ve sivil itaatsizlik tüm topraklara yayıldı. Sivil itaatsizlikte kanunlara karşı gelenlerin eylemlerinde şiddet yoktur, ama itaatsizlik vardır. Fiziksel ve fikirsel olarak kendilerine yap denilenleri ve kanuna karşı çıkmaması öğütlenenleri yapmaya zorlandıklarını hissederler. İşte o an önce zihinsel ve sonra da fiziksel barikatlar kurmakla geçer hayatları... Aslında yaşamın bize kurdurduğu barikatlar, siyasal eylem biçimimizdir. Bir başka deyişle barikatlar; kamusal alanların sizin tarafınızdan işgalidir. Size verilen özgürlükler karşısında devletin yönetiminden kendisinizi korumak için kurduğunuz barikatları ortadan kaldırmak isteyen yönetimlere karşı savunmanızdır bir bakıma... İnandığınız bir davaya, sosyal eşitsizliğin giderilmesi çabasına veya kamuoyunun dikkatini çekmeye yönelik eylemlerdir. İtaatsizliğiniz ve açıkça başkaldırınızla kendi hakimiyetlerinizin simgesi olan eylemler oluşturursunuz. Bir başka deyişle kanunlara karşı çıkmak, mevcut düzene başkaldırının sonucudur. Masumdur, kanundışıdır, ama adaletlidir. Kişi hak ve özgürlüklerinin yaşama geçtiği ve somutlaştığı bir devlet hukuk devletidir. Hak ve özgürlükleri talep etmek en basit insan hakkı olarak görülmelidir. Yanıtı hukuk devleti kavramı içinde aranmalıdır. Birinci adımda, sivil itaatsizlik ya da başkaldırı ceza yasalarıyla açıklanmamalıdır. Anayasada hak olarak tanınmalıdır ve insan haklarının hukuku ile kavranmalıdır. Başkaldırı, hukuk devletinde tartışma ve değişim yaratmalıdır. Amacı böyle açıklanmalıdır ve hukuk tarafından korunmalıdır. Düşünen ve düşündüğünü korkusuzca söyleyebilen kişi doğruyu bulabilir. Hukuk düzeninde veya devlet politikalarında değişiklik sağlamak için girişilen açık, şiddet içermeyen, bilinçli, siyasal ve yasaya aykırı eylem; başkaldırı hakkıdır. Eylem, yaşamsal ve sosyal bir amaç için gerçekleşiyorsa suç sayılmamalıdır. Yasalara veya yönetimin kararlarına aykırı düşmesi eylemi hukukun korumasından yoksun bırakmamalıdır. Siyasal kararlılıkla yürütülen ve kendini aslında temsil ettiği siyasal düşünce ile somutlaştıran eylem de hukuk tarafından korunmalıdır. Haksız sayılan bir yasaya karşı çıkmak ve bu karşı çıkma nedeniyle uğranılacak cezayı bilmek ve buna rağmen bilinçli olarak ve şiddete başvurmaksızın talepte bulunmak insan hakkının bir parçası olan başkaldırı hakkı olarak tanınmalıdır. Çünkü bu başkaldırı hakkı adalet duygusuna ve meşruluk kuralına dayanmaktadır. Sivil itaatsizlik, insan içindir. El Che fotoğrafı dünyanın her yerinde başkaldırının simgesi olarak binlerce fotoğraf ve postere dönüşmüştür. Le Monde gazetesinden gazeteci Annick Cosjean'la görüşen fotoğrafçı Korda şunları söyler: Muhteşemdik, başkaldırıyı biliyorduk, kahraman gibi görüyorduk kendimizi. Kamuoyunu şaşırtmamızın ne önemi vardı. Koyun değildik hiç değilse. Olayların, yaşamın anlamını düşünüyorduk. Ve düzeni değiştiriyorduk. Direnme ve başkaldırı hakkı, sivil itaatsizlik, eşitsizlik ve adaletsizlik yaratan sorunların giderildiği bir demokrasinin kurulması için, hukuk devletinde hak olarak tanınmalıdır.


İsrail'in işgal ettiği Filistin topraklarında devam eden sorunlar ne zaman gündeme gelse, İkinci Abdülhamid'in uyguladığı politika ve Yahudilerin Filistin'den toprak satın almak için yaptıkları cazip teklifleri reddetmesi hadisesi canlanır. Fakat işler Osmanlı Devleti merkezinin düşündüğü gibi İstanbul'dan farklı işlemekte, günümüzde tartışılan ve İsrail-Filistin sorununu çıkaran bölge de farklı sonuçlar doğurmaktaydı. Bölgede sorununun ilk temelleri 19. yy başladı. Yahudiler tarafından vaat edilmiş topraklar olarak önem kazanan bölge, Kudüs'ün de bu bölgede bulunması ayrıca önem arzetmekteydi. Siyonizmin kurucusu ve teorisyeni Theodor Herzl, 1896 1902 yılları arasında Polonya asıllı Yahudi Newlinski aracılığıyla gerçekleştirdiği beş ziyaretinden yalnızca birisinde Padişah'la görüşebilmişti. Bu görüşmelerde Sultan Abdülhamid'i Yahudilerin Filistin'de iskanına ikna etmeye çalışan Herzl, bu çalışmalarından herhangi bir sonuç çıkaramamıştı. Herzl'in teklif ettiği Osmanlı Dış borçlarının bir kısmının ödenmesi teklifi dahi Yahudilerin bu bölgeye yerleşmesine imkan yaratmamaktaydı. Osmanlı Devleti ilk olarak Yahudiler'in bu topraklara sığınmaması için Filistin topraklarının hukuki statüsünü 1871 tarihli İrade-i Seniyye ile bu araziyi belirleyip miri yani devlet arazisi haline getirmişti. Yani toprak doğrudan doğruya hazine-i Hassa'ya bağlanmıştı. Ancak toprakların %20'si hala o bölgedeki müslüman yani yerli halkın mülk arazi şeklinde devam etmesinden dolayı bu bölgede bulunan veya bu bölgeye yeni olarak yerleşmeye başlayan Yahudiler, o bölgede yaşayan Filistinli'lerden koparabildiklerine ve yüksek ücret karşılığı o bölgenin Osmanlı idarecilerinden alabildikleri topraklara yerleşiyorlardı. İkinci Abdülhamid'in Yahudilere toprak satışını yasaklamasına karşın bir yerde para her şeyin kapısını açıyor, Osmanlı'ya bağlı idareciler dahi satış gerçekleştiriyorlardı. O bölgeye yerleşmeleri yasak olan Yahudiler turist olarak geliyor ve daha sonra bir şekilde kalarak yerleşmekteydiler. Yahudi nüfusu geçen zaman zarfı içerisinde artarak devam etmiş ve kendi köylerini kurmaya başlamışlardı. Osmanlı Devleti'nin içinde bulunduğu buhran dönemleri, Balkan savaşları, dış borçlar, yaklaşan birinci dünya savaşı yapabilecek fazla bir şey de bırakmamaktaydı. Filistin-İsrail sorunu yüzeysel koşullarda konuşularak çözülebilecek bir sorun değildir. Geçmiş, o günlerin koşullarında değerlendirilmelidir ve bugünün şartlarının yarattığı sorunların temeli ilk yerleşmelerin başladığı dönemde o bölge insanlarının uyguladığı politikada da gizlidir.


Altay Öktem'in ilk romanı Filler Çapraz Gider, yıllar sonra yeniden Yitik Ülke yayınlarından yayımlandı. Altay Öktem'in 90'lı yıllarda, daha edebiyat egzersizleri yaptığı bir dönemde yazıp yıllarca çekmecesinde sakladığı, 2001'de Stüdyoimge Yayınları tarafından yayınlanıp kısa sürede iki baskı yaptıktan sonra, bilinmeyen bir nedenle yeni baskılarının yapılmasını istemediği Filler Çapraz Gider, uzun yıllar belli bir okur kitlesinin, özellikle çizgi dışında durmayı seçenlerin başucu kitabı olmuştu. Bütün erkeklerin Kerim, bütün kadınların Leman olduğu sıradan, bir o kadar da tuhaf bir dünyayı, bütün ayrıntılarıyla ama çok yalın bir dille anlatmış bize Altay Öktem. Bu roman, bir çeşit yalnızlaşma ve yabancılaşma manifestosu olarak da okunabilir. Romanda metinlerarası ilişkilerin kullanılması, yer yer öykü, tiyatro ve fotoğraf tekniklerinden yararlanılması, gerçeklikle sarmaş dolaş olan kimi fantastik öğeler, bizi, 90'lı yıllarda kaleme alınan bu romanın farklı katmanlarını da keşfetmeye zorluyor. Bu boğucu ve kasvetli dünyada ya hepimiz aynı kişiyiz, ya da hepimiz çok farklıyız ama bunun bir anlamı yok! İkisi de aynı kapıya çıkıyor çünkü kurallar aynı: Filler hep Çapraz Gidiyor.


Sparks World Famous Shows sirkinin en büyük fili 5 ton ağırlığındaki Mary idi. 1916 yılının 12 Eylül'ünde sirk Tennessee Kingsport kasabasında gösteri yapmış, bir gün önce de Walter Red Eldridge Mary'nin bakımını üstlenmek üzere işe alınmıştı; Eldridge'in, bu konuda tecrübesi yoktu. Gösteriden sonra Eldridge, Mary'yi su içmesi ve serinlemesi için yakındaki bir su kaynağına götürür. Derler ki, yolun kenarındaki tarlada bir karpuz gören Mary yolunu değiştirmeye kalkar. Bakıcı, Mary'nin yoldan sapmasına engel olmak için onu elindeki kanca ile kulağının arkasından dürtünce, sinirlenen fil çılgına döner ve hortumuyla sırtından atar Eldridge'i. Kızgınlığı geçmeyen fil, bakıcıyı bu sefer yalağa doğru fırlatır ve kocaman ayaklarıyla üzerine basmaya başlar. Mary'nin koca ayakları altında ezilen Eldridge'in bedeni kum torbasına döner, beyni yola saçılır. O sırada çevrede bulunan görgü tanıkları dehşet içinde seyrederler olayı. Mary onlara saldırmaz, bir süre sonra yatışır. Kasabalılar hemen Mary'nin öldürülmesini talep ederler yetkililerden. Gösterinin sonraki durakları olan diğer kasabalar, Mary dahil olduğu sürece sirkin kasabalarına gelemeyeceğini ilan ederler aynı gün. Ne yapacağını bilemeyen sirkin sahibi Charlie Sparks, sorunu en kısa yoldan çözmeye karar verir baskılara dayanamayarak; Mary'nin katline karar verilir, nasıl yapılacağı konusunda tartışmalar da başlar. Kasabalıların Mary'yi öldürmeye yetecek silahı yoktur; elektroşokla mı öldürelim yoksa top mu atalım derken sonunda fili asmaya karar verirler. Yakınlardaki Erwin kasabasında demiryollarına ait bir vinçle asılacaktır Mary. Haber büyük bir tantana ile çevreye yayılır, ertesi gün filin asılmasını seyretmeye kadınlı, erkekli, çocuklu 2500'den fazla kişiden oluşan bir topluluk bir araya gelir. Mary, kaçmasın diye bir ayağından vince bağlanmış, boynunda zincir bekler akıbetini. İlk denemede zincir kopar, yere düştüğünde kalçası kırılmıştır filin, kemiklerin sesi irkiltir seyredenleri, çocuklar korkudan çığlıklar atarlar. İkinci denemede daha büyük bir zincir dolanır boynuna, bu sefer başarılı olunmuştur; Mary ruhunu dakikalar içinde teslim eder. Yarım saat boyunca sallandırılan Mary'nin devasa bedeni tren istasyonunun bahçesine gömülür.


salonlarında görme şansını bulamadığı birçok ödüllü kısa film yer alıyor. geçtiği samimi bir sinefil meydanına çevirmeye hazırlanıyor. Kafe Pi Group, Vida Pera, Galatalife ve Hardal üstleniyor.


Filmin başrol oyuncusu benim. Hatta benim hayatımı anlatan bir otobiyografi diyebilirim tüm film için ama jenerikte adımın geçip geçmeyeceğinden emin değilim. Böyle şeylere takılmam ben çünkü. İsmi, şanı, şöhreti, kartviziti elimin tersiyle iterim. Ne yaparsam kendim için yaparım. Başkalarını umursamam. Filmin senaristi, yönetmeni, kurgucusu ve elbette oyuncusu benim. İstesem jeneriğe adımı bir değil, iki değil, tam dört kez yazarım yani. Ama adımın görünmesini isteyip istemediğimi henüz bilmiyorum. Daha kendime sormadım çünkü. Sorsam bilirdim. Çünkü benim her şeye verilecek bir cevabım vardır. Özellikle konu filmimse... Konuya dönersek, evet filmimiz kainatın yaşanması en zor gezegeninde, yani dünyada geçiyor. İnsan doğacağı gezegeni seçemiyor ne yazık ki. Aslında yaptığım araştırmalara göre bir tek bizim gezegenimizde geçerli bu. Daha doğmadan başlıyor yasaklar, kısıtlamalar, yaftalar, paftalar, tafralar, kötü kelime oyunları. Burası dünya yok öyle! kafası... Diğer gezegenlerde doğacak şeye nerede, nasıl ve ne olarak hayata başlamak istediği sorulur. Yani Neptün'de yaşayan bir hasklajkjfdmn'nın alışılageldiği gibi miniminnacık bir hasklası yerine, gezegen bile olmayan Plüton'da paljfkjfolöv'ü olabilir. Ve hiçbir hasklajkfdmn yavrum neden gezegen bile olmayan Plüton'da bir paljfkjfolöv olmayı tercih etti? diye üzülmez. Yavrusunun tercihlerine koşulsuz saygı duyar, yasaklamak ya da sorgulamak akıllarına bile gelmez. Açık konuşalım gençler, artık kainattaki en geri kafalı gezegende yaşadığımız gerçeğini kabullenmeliyiz. Ben ilk başlarda bu gerçeğe çok direndim. Mutlaka bu dünyadan kurtulmanın bir yolu olmalı diye çok kafa patlattım. Diğer gezegenlerden yazıştığım çocuklar vardı. Birine aşık olmak üzereydim hatta. Size yalan söylemeyeceğim, aşk demeyelim de, evlenip eş durumundan onun gezegenine taşınma planları kuruyordum. Ama bi hoşlanma da vardı yani. O da bana karşı boş olmasa gerek ki kısa zamanda iş ciddiye bindi. Beni görmeye gelmek istediğini söyledi. Acayip heyecanlandım. İster misin birlikte dönelim Mars'a? diye sordum kendime. İstermişim. Gel dedim hemen ona. O da hemen geldi. Hem de öyle bizim mercimek beyinlerimiz ve nohut oda bakla sofa hayal güçlerimizle çiziktirdiğimiz ters dönmüş wok tavadan modifiye uzay gemisiyle değil, alev alev yanan kırmızı deriyle kaplı, yanar dönerli ofis sandalyesiyle geldi. Şimdi onu ilk gördüğüm anı düşününce... Ofis sandalyesi ne ya? Face'te şöyle köklü bir aileyiz, böyle zenginiz diye yazıyordu ama... Neyse, belki de tek kişilik spor araçlarıdır bu. Böyle düşününce gayet de havalı aslında. Araçtan inince bizim araba kumandası ile elektrik süpürgesi hortumu karışımı garip bir aletle ofis sandalyesini hüppp diye yok edip aleti de cebine attı. Böylece park sorunu da yaşamıyorlarmış. Şu Marslılar savaşçı oldukları kadar akıllılar da. Birlikte geçirdiğimiz ilk gün mükemmel gidiyordu. Kumburgaz'daki yazlığımızdaydık. Bir ara komşumuz gelip üzerine biraz estetik mi yoksa teknoloji mi atayım bilemediğim o şekilsiz ufolardan gördüğüne yemin billah etti. Evet. Komşumuza göre, Kumburgaz semalarında alev alev kırmızı deri kaplı yanardönerli ofis sandalyesi yerine o bildiğimiz çirkiiiin ufo göründü! Pavlov'un bu kadar da köpeği olunmaz ki be Fahriye Abla. Neyse, biz çifte kumrular Kumburgaz'daki aşk yuvamızda ilk günümüzü doyasıya eğlenerek geçiriyorduk. Keyfimiz yerindeydi. Denize girdik, dondurma yedik, sahilde birbirimizin kollarına doğru ağır çekim koştuk falan. Yani ben çok dahiyane bir fikirle her şeyi batırana kadar her şey çok güzeldi. Ah be! Mars gezegenine gelin gitmeme şu kadarcık kalmıştı. Mesela bahçede mehtaba ve müstakbel kayınvalidem ile kayınbabamın yazlıklarına karşı, sevdiceğimle bi rakı sefası yapmak yerine, yoo siz hiç öyle makul davranır mısınız Ela Hanım, böyle gezegenlerarası dillere destan olacak bir gece geçirmek dururken, yo yoo hiç olur mu, siz yine bildiğinizi okuyun lütfen, şu içine kaktüs ekilesice saksıyı çalıştıramamış, Bak sana ne izleteceğim. Ehe mehe deyivermiştim. Filmimizin adı: Marslılar Saldırıyor. Hadi bakalım. Ah bu ne yaratıcılık yarabbim! Aklımca ona dünyadaki dünya dışı varlık algısını gösterip birlikte dünyalıların aptallığına gülecektik. Cph-o0o-Pırr filmi görünce dehşete düştü. Tüm halkının aptal gibi gösterilmesi bir yana meğer Marslılardan biri tıpatıp annesi değil miymiş? Annesi ultra süper süpersonik teleskopuyla mutlaka bu küçük düşürücü şeyi izlediklerini görmüşmüş ve yoo onun çok saygıdeğer ailesi yo yooo onun bitanecik anneciği, aaaaaaa! onun melek annesi böylesi bir hakareti hak etmiyormuş. Dedi ve o boktan ofis sandalyesine binip gitti. Pırr! Adam olsan kendine şıkır şıkır ışıklı bir ufo alırdın be. Sen anca bürosit! Aman Allah'ım. Evliliğim suya düşmekle kalmamış, bir de 1. Gezegenler Savaşı'nı başlatmıştım. Amaaan! Yemişim savaşını, gezegenini. İşte bu benim iki gözü kör olsun da piyango bileti satsın sinema aşkım yüzünden Mars gezegeninin enn gözde bekarlarından Pırr avucumdan uçtu gitti. Ve sırf bu yüzden, işte bu yüzden işte, filmimiz dünya gezegeninde geçmektedir. Otobiyografiktir. Beni kendim canlandırmaktayımdır.


Yürüyen mezbaha-matbaaların ağzında benim camız parçalarım, sizin okur-yazarlık parçalarınız. Basılmış binlerce nüsha gazetenin birbiri ardına aktığı banta benzer biçimde kancalardan saniyede yirmi dört kare-hızla geçen binlerce camız gövdesinin malumatı karşısında, her an konumunuzu kaybetmenize yol açabilecek titrek tekinsiz imla parterinin önünde, göz deliklerinizi göt deliklerinizden daha az sıkı kapattığınız daha geçirgen bir anda, gösterinin yüzeyinde ölülerin basın tarafından sayfaya doğru değil size doğru baktırılarak terbiye edilmiş bakışlarına maruz kaldığınız anda toplumu içimden aceleyle geçirin... sokağın kenarında bir adım daha atsa evrenden düşecekmiş gibi tedirgin, pazar arabasına bağlı hatta yürüyen koyu gri paltolu kadının merak verip korku alan bakışlarıyla göz göze geldiğim anda toplum içime aksın geriye sayıyorum çünkü sonsuza dek derinleşir gibi görünen apartman bahçesine giden beton aralıkta sıkıştım. Dilimin yarısını kopardım, ağzımda kan tadı ve başımda üç ağrı var. Binanın arka pencerelerinden birine asılmış ıslak bir örtüden damlayan sabunlu suları içmememi öğütleyen Sadri Alışık'ın hayaletinin daima çıtırdayarak kırılan-yanan bir dal gibi çıkan sesinin izini duyan kulağımla takip etmeye çalışıyorum. Oğlum ben Sadri Alışık'ın hayaletiyim sevgili camızım sabunlu suları içmemelisin. Aralık daralıyor ama sayın çok kıymetli Sadri Alışık. Uzun bir sopanın ucuna sabitledikleri şişi saplayıp durmakla beni öldüremeyeceklerini söylemenin olanağı yok. Sütü dökme. Eski bisikletler, omurgalar, oyuncaklar ve çerçeveler mezarlığına gömüldüm. Sağ arka dizim ne zaman kırıldı? Kurban hayvanını yüzmek için şişirmek caizdir. Aşırı şişirilmiş besili-imgem cılız gövdemi saran ve görüntümü bakıştan koruyan derinin yüzülmesini kolaylaştırıyor. Kadın / erkek muhabir okumuş yazmış birine benziyor ama hepsi o kadar işte. Öyle çok film izlemiş ki yüzü ve elleri film olana ait atıkla örtülmüş, film-atığı doğası gereği üzerini örttüğü yüzün son biçimini almış. Okumuş yazmış bakışları beni delip geçerek benimle ilgili çağrışımlara bağlanıyor: Okumuş yazmış zarif muhabir elleri beni delip geçiyor, gün içinde hakikatin küçük parçalarını not ettiği defterinin yüzeyinde önce diz boyu çukur kazılıyor, olayın kahramanının gözleri tülbentle bağlanıyor, kıbleye dönük olarak sol yanı üzerine yatırılıyor, boğazı edebi jargonla haber dilinin sınırına denk getiriliyor, iki ön ve bir arka ayakları uçlarından bir araya bağlanıyor, üç kere bayram tekbiri okunuyor, boğazının herhangi bir yerinden kesiliyor, Öldüren Cazibe derken Cazibe'yi belli etmek gerekir, bunu düşünmezse hayvan leş olur, Camıza Aşk Tuzağı, besmele çekilince hemen kesmek şarttır, besmele çektikten sonra bıçağı bilerse besmeleyi tekrar etmesi gerekir, besmele gibi temel basın etiği de kendini dikte ettirir, besmele çektikten sonra hayvan yerinden kalkarsa yatırdığı zaman tekrar besmele çekmesi gerekir, fakat bir kelime söylemek, bir lokma yemek, bir yudum su içmek gibi az bir ara vermenin zararı yoktur, besmele çektikten sonra elindeki bıçağı bırakıp başka bir bıçak alırsa besmeleyi tekrar çekmesi gerekmez, bir hayvan için besmele çekildikten sonra onu bırakıp başka bir hayvan kesilecek olursa besmeleyi tekrar çekmek gerekir, arka arkaya birkaç olay hakkında haber yapacak kişinin hepsi için ayrı ayrı besmele çekmesi gerekir, fakat hayvanları üst üste yatırıp kesecek olursa bir besmele kafidir, bir hayvanı iki kişi haber yapsa ikisinin de besmele çekmesi gerekir, besmele unutulursa zararı olmaz, kasten besmelesiz kesmek haramdır. Beni gözleri ve üçayak üzerinde duran kamerasıyla yere yatırıp üç ayağımı bağlıyor, benimle ilgili metne bakıyor. Işıklı kamerası benimle onun arasına görüntümü ve gerçek geleceğimin karşısına yapay bir şimdiyi yerleştiriyor, ama öznel kamerama geçebilseydiniz gezici-kaçıcı-firari bir camız-kameranın sizin dolaşıcı-muhabirliğinizle aynı yasaya bağlanmadığını görecektiniz. Çocukların alkışları kök-binayla bahçe duvarı arasına sıkışmış gövdem için gösteri alanını giderek daha fazla açıyor. Erkek ve kadın muhabirlerin, cünübün, delinin, bunağın, çocuğun ve sarhoşun besmeleyle kestiği hayvan yenir, dilsiz ve sünnetsizin hayvan kesmesi mekruhtur, bir ihtiyaç varsa kurbanı bayıltıp kesmek caizdir, başını bir kerede koparıp kesmek de olur, hayvanı ensesinden kesmek haramdır ama eti yenir. O halde kesinlikle ölmek gereklidir, çünkü yaşadığımız sürece anlamdan yoksun kalırız. Ölüm, yaşamlarımızın bir şimşek gibi kurgusunu yapar. ] Sütü dökme. Sütü dökmezsem kurban, kurgu eylemidir. Numaralandırılmış üç ve bir alt çerçevenin mantıksal sonucu: Daha ilkinde sadece varlığımı değil bir anda ortaya çıkma olasılığımı ] gösteren de-kadrajı göstermekle bile, yani birbirini izleyen karelerin lineer ilerlemesinin şimdiden kendini beni haber fotoğraflarında iştahla dörde bölen montaj-mezbahaya dönüştürmesiyle bile ortada: Camız ve dişisinin yaşamı mezbahada son buldunun tekniğini veren şey bizatihi olayın, görüntünün ve metnin kurgusunun mezbaha gibi işlemesidir. Saf, basit ve düz bir eleştirel yüzeye dönüşmüş beden bütünlüğüm sevginin kendini bir tür sızma olarak kuran işgüzar metin yazarlarının kafasında kimi kısımları diğerlerinden daha pahalı giriş etine, gelişme etine ve sonuç etine ayrılıyor. Görüntümün yanılsamalı derinliği altımdan kayıyor. Orada dizlerim titriyordu. Ahıra dönüştürülmüş mevsimlik çadırın içinde elli bir baş, ağızlarının kenarından dökülen samanlar bacaklarıma tırmanıp beni yemeye başlıyor. Küçük sarı samansı kemirgenlerin ısırıkları beni bir arada tutmaya yönelik ağızların derime vidaladığı şefkatli dokunuşlar tarafından iki gece sonra gövdemde ait olduğum olası katledilme biçimlerine benzer sıralı bir öpücük haritasına çevriliyor. Sütü dökmediğim sürece zavallı muhabirin zavallı kamerası beni tam da bu aşk dolu öpücüklerin işaretledikleri yerden kesecek. Kadrajın tarihinin bir olay yeri çevreleme olarak kurulduğunun ilamı olan kesik çizgilerle ışıklı bir pano gibiyim bu bahçe duvarının içinde. Zabıtanın, hayvan müdürlüğünün, polisin hattı ya da kamera-kalemin hattı ya da çocuklarının alkışlarının hattı sizi içeride tutuyor, beni dışarıya hapsediyor. Sonra eldeki bütün gösterilebilir, bütün izlenebilirin sınırını oluşturuyor ve yaşamın yerine geçmeye çalışmayan sembolik yıkılışım burada başlıyor. Sağ arka dizim ne zaman kırıldı? Kurban hayvanını yüzmek için şişirmek caizdir. Aşırı şişirilmiş besili-imgem cılız gövdemi saran ve görüntümü bakıştan koruyan derinin yüzülmesini kolaylaştırıyor. Ölmeden hemen önceki halim kadar taze sütü dökme. Muhabirin zayıf yumruğu derimin içini kurutarak sıyırıyor bu sesi daha önce de duymuştum ahırın arkasındaki çadırların önünde kameralar pazarlıkları kaydederken ve başka muhabirler organik bakışlarıyla hakiki deriden kameraların bu kayıtlarını doğrularken kameranın önünden çıkan bir yumruk-rüya yükselmiş, tavanarasına yakın pencereden girmiş, alçalmış, yumruk-gözlerini gözlerime dikmiş, içime girmiş ve derimi aynı bu sesle yüzmeye başlamış tıslamış sıyırmış beni ürpertmiş ve korkutmuştu ve korkunun bana verdiği cesaretle ahırdan ve ahırın bağlı bulunduğu davranış rejiminden kaçmak aklıma gelmişti ama kaçamamıştım ama sonra kaçtım ve yakalandım ama sonra yeniden kaçıp kaçak camızlar arasında aşırı teknik bir camıza dönüştüm: İnfilak eden aşırı teknik bir camız. Camız olmak yeterli değil, bunu anlıyorum; bir camız-kameraya dönüşmek gerekir; belki de kan kaybından büyüyen gözbebeklerimi parlak, kontrollü kusma refleksleri geliştirmiş kör camız-objektiflere dönüştürmek ve sonsuza dek kapatmak. Sen ve sana yeniden rastlama olasılığı, siz gelmeden önce bunları düşünüyordum. Benim başımı beklemek için Sadrialışıklar Alemi'nden gelen Sadri Alışık'ın hayaleti eski bisiklete oturdu, kandan birbirine yapışmış tüylerimi taradı. Soluğu soğuk, bakışları donuktu. Ölümü vaat etti, bekledik, gelmedi, sıkıldı, bir şarkı söyledi. Bir boynuzum duvara sürtünmekten kırılmış, düşmüyor ama ağrıyan bir diş gibi sallanıyordu, onu koparıp yaramı öptü ve gitti. Senin kokunun izini sürerken, yarısı boş yüzümü yarıktaki toprağa dayadım ve içimi kirli nemli havayla doldurdum. Bu yarığa benzer biçimde, sözcüklerin içlerini bütünüyle dolduramayan anlamlar var; kimi boşluklar oluşur ve burnumuz sığarsa kaderimiz bu boşluklara yerleşir. Dönüp baktığımda sen oradaydın ama sana rastlama olasılığı sonsuza dek gitmişti. Sadri Alışık'ın hayaleti sana rastlama olasılığını alıp gitmişti. Camız olmak yeterli değil, bunu anlıyorum; bir camız-kameraya dönüşmek gerekir; belki de kan kaybından büyüyen gözbebeklerimi parlak, kontrollü kusma refleksleri geliştirmiş kör camız-objektiflere dönüştürmek ve sonsuza dek kapatmak. Sütü dökmezsem, bakışı hapseden sinek-tuzaklarına yapışmış kanaat kırıntıları karnımı doyurur, beyaz çocuk fanilalarından damlayan sabunlu sular susuzluğumu giderir, yalnızlık henüz doğmamış bulunan ağızların bile etimdeki ısırık haklarına daha şimdiden direnen, ölümüm esnasında ve sonrasında katılımcı bir bilinç durumu yaratan öfkeli zihnimi dinç tutar. O zaman imajın tüm ifade imkanlarının ortadan kalktığı ve ifade işinin sadece hayatın ] kendisine kaldığı ] o anda üzülmeye gerek yok, çünkü camız olmak tek başına yeterli değil.


Flaneur Comics, çizgi romanın Türkiye'deki serüvenine ana-akım dalgaların ötesinde ve dışında bağımsız yapıtlar kazandırarak katkıda bulunmak niyetinde: Bağımsız olma halinin kendi özgünlüğüne ve özgürlüğüne bağımlı olmaktan geçtiğini unutmadan, bir çizgi roman patlamasından söz edilen yerde patlamayı tutarlı ve gelişen bir çizgiye oturtma ve kalıcı bir ilgiyi beslemekle birlikte, kendi özgün tavrını ve estetiğini oluşturan / oluşturması gereken yerli piyasaya hiza çizgileri çizme niyeti. Flaneur Comics, yalnızca sanatsal boyutla ve hikaye seçimiyle sınırlı olmayan, her biri koleksiyon parçası olmaya aday ve kimi edisyonları sınırlı sayıda, numaralandırılmış olarak basılacak kitaplarında mizanpajdan yan metinlere dek eserlere hak ettiği özenin gösterileceği vaadiyle, 2012'nin son çeyreğinde iki sıkı çalışmayla yayın ömrüne başlıyor. Bu ömrü hayat yapmak ise elbette yeraltı çizgi roman edebiyatından klasiklerin derli toplu sunumlarına varıncaya dek pek çok başka sıkı çalışmayı da kataloğuna katarak koleksiyoner okura ulaşmakla olanaklı olacak. Yeni başlayanlar ve gönül verenler için Johnny Cash: I see a darkness, biyo-grafik romanlar içinde, sinemadan ödünç alınan ve geliştirilen kendine has öykü anlatma biçimi ve kurgusuyla öne çıkıyor. Efsane şarkıcıyı çocukluğundan itibaren büyük maddi krizler, sefalet devirleri, hak mücadeleleri, tarım işçileri, göçler, star şarkıcı olmanın kendi imgelem dünyasıyla popüler müziğin öyküsü, uyuşturucu, aşk, kader kurbanları ve diğer kurbanlar boyunca izleyen Kleist, gelenekselin dışında, durağan olmayan, akıcı çizgileriyle ve hayat kadar tamamlanmamış bırakılan etkileyici planları ve şarkı hikayeleriyle son karesine dek okuyanı Johnny Cash halinde tutuyor. Bol ödüllü ve bir dönem Avrupa'da en çok satan çizgi romanlar arasında bulunan I see a darkness, Johnny Cash müzik tarihinde nereye denk düşüyorsa çizgi roman tarihinde de oraya denk düşüyor aslında: Karanlık neredeyse oraya. Cash'in karanlığının temelinde çocukluk travmaları olduğu kadar şan ve şöhretle kırılgan bir ilişki kuran, her daim gitmeye hazır, alt sınıfların duygularına tercüman olan mükemmel söz yazma becerisi de mevcuttu. Reinhard Kleist'ın biyo-grafik romanı bu detaylardan hiçbirini atlamıyor ve Cash'i sadece onun görünmek isteyeceği kadar gösteriyor. - yüzyıl tarihinin derin acıları ve hesaplaşmaları Gibrat'ın keskin mizah anlayışıyla Le Sursis'te yoğruluyor. Erteleyiş'in baş karakteri Julien ile birlikte okur insanlığa ve hayata ölü olduğu, artık var olmadığı yerden, mesafe alarak bakma şansı yakalıyor ve savaşa karar verenlerin hırsları yüzünden yitirdiklerini geri almaya çalışıyor. Efsanevi çizer Jean Pierre Gibrat, işgal altındaki Fransa'nın küçük bir kasabasında, terk edilmiş bir evin çatı katından evrene bakan Julien özelinde grafik roman tabirindeki grafik ve roman sözcüklerinin hakkını veriyor. Flaneur Comics, yayın hayatına çizgi sanatının büyük ustasının Türkçe'deki eksikliğini gidermeye çalışarak başlıyor. Le Sursis / Erteleyiş'in özel bir baskısının da Kasım ayı içinde okurla buluşacağının müjdesini vererek.


Flaneur kitaplığı piyasa temayüllerinin dışında akan seçkisi ve edisyona gösterdiği hususi ihtimamla Türkiyeli okurun ezberini bozmaya, bu kez İsviçreli sanatçı Thomas Ott ile devam ediyor. Sanatçı, sinemacı, şarkıcı ve çizgi roman ressamı Ott klasik çizgi roman üretim teknikleri dışında, yazı ve resim ortaklığını scratch art tekniği ile tek bir cümle kurmadan bozarak eserlerini görsel bir şölene dönüştürmeyi başarıyor. Ott, kretuar yardımıyla bir cerrah gibi kazıyıp yonttuğu sayfalarında, seks, uyuşturucu ve şok'n roll kavramını birleştirerek çizgi romanlarında korku ve gerilim hikayelerini okurun içine ustaca işliyor ve yarattığı bu karanlık evrenin korku tünelinde okurunu sinir bozucu ve ürpertici yolculuklara çıkartırken, çağdaş grafik anlatımıyla eşsiz başyapıtlar ortaya koyuyor. Flaneur, Thomas Ott' un birbirinden özel üç eserini okurlarına aynı anda ve her biri 666 adet numaralandırılmış özel baskı olarak sunuyor. 104 sayfa 170gr. Kuşe, Hardcover, 666 adet numaralandırılmış özel baskı. 144 sayfa 170gr. Kuşe, Hardcover, 666 adet numaralandırılmış özel baskı. 192 sayfa 170gr. Kuşe, Hardcover, 666 adet numaralandırılmış özel baskı.


Çocukken, zamanın medyası mutlu, tüketici bir Amerika imgesi sunuyordu. Bu illüzyon, stresten geberen ebeveynlerin faturaları nasıl ödeyeceklerini kara kara düşünüp birbirlerini yedikleri günlük hayattaki sefaletin tam zıttıydı. Fransa'da hoşuma gitmeyen şeye nende olan ise insanlıktan duyulan genel tiksinti. Şu an Paris'teyim ve biraz önce metrodan geldim. İnsanlığa bakıyorsunuz ve dehşete düşüyorsunuz. Ben de farklı, daha üstün filan değilim. Aynaya bakınca kendime gösterdiğim tepki de aynı. Amerika'da Picasso, Renoir, Cezanne ve tüm emprosyonistlerin, Van Gogh'un ve bilinen diğerlerin kiraplarını rahatlıkla bulabilirsiniz. Fakat bir arkadaşım Otto Dix'in resimlerinin olduğu incecik kitabı bana gösterene dek Dix'ten haberim yoktu. Beni çarptı. Adının sonuna ünlem koymamak mümkün değildir! Flaneur, efsanevi Amerikalı çizer Robert Crumb'ın başyapıtı olan aşırı dışadönük Kedi Fritz'in maceralarını tedirginlikle sunar! 1950'lerde tanık olunmaya başlanan ve 70'lerde artık yaşayan bir efsaneye dönüşmüş bulunan Robert Crumb'ın Fritz'inin evreni onun eleştirel ve patlama halindeki patilerinin altında aktıkça Crumb olmanın ve Crumb okuru olmanın anlamları da kendini açar. Marjinal ama sadece marj'a ait değil! Underground çizgi romanın, hippi kültürünün, beat kuşağının hem görünmesinde hem de kendisine yönelik eleştirel bir çizgi tutturabilmesinde gösterdiği deha Crumb'ı kuşağının ve kuşaklarının ötesine taşıyor. Fritz'in kendisi ise, kendisini Crumb'ın biyografik öğelerinden hayali bir kedinin hakiki yaşam öyküsüne, döneminin reel politik olaylarından, direniş hareketlerinden cinsel özgürleşmeye... olay örgüsünde son derece ustaca kurulmuş bir saçmalığın sağlamlaştırdığı akıcılığa taşıyor. Ve Kedi Fritz, öğretici bir fabl olmaktan daha iyisini yapıyor: Bildiklerinizi unutturuyor! Fritz The Cat, art craft özel kağıda exlibrisli 777 adet ve ilk 50 exlibris Robert Crumb tarafından imzalanmış ve numaralandırılmış olarak Türkiyeli çizgi roman okuyucusu ile buluştu. O bir lider. Bir guru. Bir kanaat önderi. Bir dolandırıcı. Bir sapık. Bir illüzyon. Kendisinin takipçilerinden değil. O yıkıma ve yıkmaya yazgılı. Bir ironi yumağı. Bir öfke patlaması. Spiritüel bir varlık. O bir ölümsüz. Konformizmin düşmanı bir konformist. Bir yalancı. Küçük burjuva hayatı için bir tehlike. Bir hakikat ehli. O bir şeytan. Yani o bir insan. O, Mr. Natural! Robert Crumb'ın 1960'ların ortalarında yarattığı Mr. Natural, o zamandan beri ahlaki duruşu son derece sorgulanabilir bir ihtiyar olarak mülkiyetler dünyası ile ruhani dünya arasında gidip geliyor ve her iki dünyayı da dumura uğratıyor. Sinsi ve sivri dilli ihtiyarımız, Flakey özelinde hepimizin yaşantısına karışıyor, politik ve dini liderliğin olası handikaplarını, yalanlarını, dilin kafa karıştırıcı gücünün yön verdiği kanaatlerimizin gerçekliğini sorgulatıyor. Bunun yanında gerçekten de keramet gösterip, belki kendinin bile kühnüne ermediği bir telden konuşuyor. Mr. Natural bu açıdan bakıldığında çizgi roman tarihinin en büyük anti-kahramanlarındandır. Crumb hikayelemesinin akli limitleri zorlayan özgürlüğü ve özgünlüğü ile nereye gideceği ve neyi yok edeceği belli olmayan finallerin adamı Mr. Natural, Flaneur Comics etiketiyle Türkçe'de. Dahası, meraklılarına, Mr. Natural'ın bu özel baskısı, art craft özel kağıda exlibrisli 777 adet ve ilk 50 exlibris Robert Crumb tarafından imzalanmış ve numaralandırılmış olarak sunulmakta. Bu heyecan verici buluşma kaçırılmamalı.


Hiç kimseye. Belki Katolik, Güneyli ve bir yazar denebilir. Aslında o kadar şiddet yok. İnsanların şiddet demesi beni şaşırtıyor. İnsanlar hikayelerdeki şiddete dikkat çekmeyi sürdürüyor, fakat İyi İnsan Bulmak Zorda dahi bir bakıma komik, estetik bir yan var. Doğal bir yazım değil yani tam olarak şiddet diye niteleyemezsiniz. Zenciler hikayelerinizde neden daha fazla yer almıyor. Onları beyazları anladığım gibi anlayamıyorum. Bir zencinin aklına girebilecek kapasitede değilim. Öykülerimde zenciler dışarıda dururlar. Güneyde zenciler oldukça izoledir, kendi başlarına var olmak zorundadırlar. Güneyde ırk ayrımı, ırk ayrımıdır. Kim klasik bir eğitim alıyor ki? Ben arkaplanda Eski Ahit'i kullanıyorum. Bunu yapabilirim çünkü Güney'i yazıyorum. Hikayelerimde birkaç klasik gönderme var. Good Country People/İyi İnsanların Ülkesinde Vulcan'a referans vardır mesela. Sizin farkında olduğunuz semboller işe yaramış olanlardır. İyi İnsanların Ülkesinde tahta bacağın önemi giderek büyür. İncil satıcısı onu çaldığında artık bir tahta bacaktan fazlasını çalmıştır. Semboller suratınıza çarpan vuran önemli şeylerdir. Çünkü orada işte. Gayet açık. Ayrıca hatırlanmayacak kadar eski zamanlarda, güneş, tanrıydı. Bildiğim kadarıyla Faulkner hariç cebine üç beş kuruş koyan güneyli yazar çıkmadı. Bizler ağır aksak ilerliyoruz bayım. The London Times Literary Supplement güneyli yazın sayısı yapmıştı ve orada şöyle demişlerdi: Güneyliler sadece kitap yazarlar, onları asla okumazlar.


RHCP basçısı Flea, fiyatı dinleyicilerin belirlediği şekilde dağıtılan solo albümü Helen Burns'ün gelirlerini, kendisinin de katkıda bulunduğu kar amacı gütmeyen müzik okulu The Silverlake Conservatory of Music'e bağışlıyor. Albümde Patti Smith de yer alıyor. Helen Burns, stüdyo doğaçlamalarıyla, elektronik dokundurmaların karışımı, bir şarkıda da Patti Smith'in sakin ve tok bir sesle, bu dünyada azalan şeyleri anlattığı, güzel bir albüm. İster bedava, istersenz gönlünüzden ne koparsa. Albümün adı Charlotte Bronte'nin eseri Jane Eyre'deki Helen Burns karakterinden geliyor. - 333 - Pedestal of Infamy - A Little Bit of Sanity - HelenBurns - 333 revisited - Lovelovelove


Macar grup, 2008 yılında kurulmuş. 2010 ve 2011'de Avrupa'da turnelerde yer almışlar. Alluvion, Budapeşte'de 2011 Ocak-Haziran ayları arasında kaydedilmiş. Albümdeki şarkılardan Transpire, bu yıl içinde yayımlanmış olan aynı isimli EP'de de yer almıştı. Grup, müzik blogları ve dergilerinde her ne kadar post rock kategorisi altında listelense de, bu albümle birlikte genel çizgileri, clean vokallerle ISIS yolunda ilerlemek gibi gözüküyor.


Detlef Birgfeld, Ugo Dossi, Louis Goodman, Al Hansen, Geoff Hendricks, Dick Higgins, Allan Kaprow, Milan Knizak, Alison Knowles, Ulrike Rosenbach, Endre Tot, Wolf Vostell, Emmett Williams ; Nam June Paik ; Eric Andersen, Serhat Kiraz, Ahmet Öktem, Otto Künzli, Zeljka Micanovic. Inge Baecker, sanatçı Eric Andersen ve Kunsthalle Düsseldorf Direktörü Gregor Jansen sergi açılışına katılacaklar. 12 Mayıs saat 13:00'te sanat eleştirmeni-küratör Fırat Arapoğlu Inge Baecker, Eric Andersen ve Gregor Jansen ile bir söyleşi yapacaktır. Fluxus hareketinin 50. yılı dolayısıyla Kuad Galeri, Fluxus sanatçılarını 70'li yıllardan bu yana destekleyen Galerie Inge Baecker'in koleksiyonundan yapıtlarla kapsamlı bir sergi düzenliyor. 70'den fazla resim, desen, özgün baskı, çoğaltma, küçük heykel, fotoğraf ve kolaj bu sergi ile satışa sunuluyor. FLUXUS'un 50. yılı Wiesbaden ve New York'ta kurum ve galerilerde yıl boyunca kutlanmaktadır. 1962 yılından başlayarak özellikle Almanya'da Wiesbaden'de ve New York'ta görsel-işitsel-sözsel sanatların bireşiminden oluşan ve toplumu sanat yapıtının üretim ve izleme süreçleri içine alan bir sanat ve kültür hareketi olan Fluxus kapsamında üretilen yapıtların biçim, kavram ve estetiği günümüz sanatının ilişkisel estetiğinin ve toplum ve sanatçı arasındaki karşılıklı etkileşimin altyapısını oluşturuyor. Eşzamanlı olarak Batı Almanya ve ABD'de geliştirilen Fluxsus hareketi kısa zamanda çok geniş bir coğrafyaya yayıldı. Özellikle Japonya, Fransa, Danimarka ve Çekoslavakya'da önemli üretimler gerçekleşti. Kuad Galeri'deki sergide Eric Andersen, Detlef Birgfeld, Ugo Dossi, Louis Goodman, Al Hansen, Geoff Hendricks, Dick Higgins, Allan Kaprow, Milan Knizak, Alison Knowles, Nam June Paik, Ulrike Rosenbach, Endre Tot, Wolf Vostell, Emmett Williams'ın resim, desen, fotoğraf, kolaj, özgün baskı ve küçük heykelleri sergileniyor ve satışa sunuluyor. Münihli tasarımcı Otto Künzli'nin yanı sıra, Türkiye'den 70'li yılların sonunda Fluxus özellikleri taşıyan işler üreten sanatçılar Serhat Kiraz ve Ahmet Öktem de sergiye yeni işleriyle katılıyor. İstanbul'da yaşayan ve çalışan Sırbistanlı genç sanatçı Zeljka Micanovic de Fluxus özelliği taşıyan bir kitap işini sunuyor. Fluxus hareketini tanıtan yapıtların sunulduğu sergiler daha önce İstanbul'da 1991'de 4. İstanbul Bienali'nde IFA kurumuna ait bir koleksiyon Atatürk Kültür Merkezi'nde, 1996'da Şükran Aziz'in Eric Andersen'in katılımıyla gerçekleştirdiği Fluxus sergisi ve gösterisi Atatürk Kültür Merkezi'nde ve 1999'da Galerie Inge Baecker'in koleksiyonundan bir kesit Borusan Sanat Galerisi'nde izleyicilere ulaştı.


GriZine önderliğinde Türkiye nin genç dijital bağımsız yayınlarından altZine, Futuristika! ve Muhteviyat'tan oluşan fmag: içerik platformu, Aralık ayındaki GriZine 1. yaş etkinliklerinin ilk ayağını gerçekleştiriyor. fmag: içerik platformu, depoistanbul'da atölye çalışmaları ile yer alacak. Atölye detay: Röportajın yalnızca metin tabanlı değil, yeni medyanın araçlarıyla daha hangi alternatif yöntemlerle yapılabildiğini kurcalamak. Muhteviyat, çalıştay katılanlarına öncelikle geleneksel röportajın yöntemlerini ve inceliklerini anlatacak. Yeni nesil röportaj yöntemleri ve video/audio gazeteciliğine dair uygulamalı çalışmalar bu süreci takip edecek. Ayrıca atölye sonunda katılımcılarla birlikte belirlediğimiz kişilerle röportaj yapılması sürecine destek, tüm editoryal ve yayın konularını Muhteviyat yazarlarıyla birlikte yürütebileceksiniz. Atölye detay: Laboratuvar çalışması şeklinde tasarlanan atölyede, katılımcıların imgelemini hareketlendirecek öğelerle kolektif/bireysel metinler yaratılması teşvik edilecektir. Çeşitli dış uyaranlarla oluşturulacak çalışmaların Düş'lem konsepti altında bir araya getirilerek altZine'de yayınlanması planlanmaktadır. Tüm atölyelere katılımcı sayısı 20 kişi ile sınırlıdır. Atölye çalışmalarına katılmak isteyenler fmagmag@gmail. com adresine,


Solda Virginia Woolf'un yatağı, sağda Susan Sontag'ın Paris Montparnasse Mezarlığı'nda yattığı yer. Solda Şilili yazar Roberto Bolano'nun sandalyesi, sağda Smith'i çok etkilemiş olan Arthur Rimbaud'ya ait kaşık ve çatal. Solda Constantin Brancusi'nin mezarı, sağda Robert Mapplethorpe'ya ait terlikler.


Derler ki, Francesca Woodman (1958-1981) şair olsaydı Sylvia Plath olurdu. Tıpkı Plath gibi, intihara yakın durdu. Plath gibi, kendi bedenini kendinden farklı bir gerçeklik boyutunda algılamaya çalıştı. Plath'den farklı olarak, ünlü olmadı. Sanatçı bir aileden gelen Woodman, 13 yaşında fotoğraf çekmeye başladı. Fotoğraflarında ağırlıklı olarak kendisini kullanıyordu. Çalışmalarında çoğunlukla kimliksiz haliyle, bedeninin bölümlerini kullanıyordu. Sanki işkence görmüş, tacize uğramış bir kadın görüntüsü veriyordu. İlk dönem fotoğraflarında vücudunu çıplaklıkla sergilerken, son döneminde kendini sıklıkla duvar kağıtlarına sarılmış, bir müze camına yapışmış ya da zıplarken, kaçarken, anlık görüntüler halinde göstermeye başlamıştı. Sanki bir filmin bir karesindeymiş gibi, sanki yeryüzünden gittikçe siliniyormuş gibi. Gittikçe yokolan vücudu ve aklı, fotoğraflarının hammaddesiydi aslında. Kendini New York'daki evinden aşağı attığı yıl olan 1981'de ve öncesinde, 1970'lerde, dönemin feminist sanatçıları karışık duygularla yaklaşıyordu kendisine. Çoğunlukla görmezden geldiler onu. Çalışmaları çok ilgi görmedi, bu durum, onun depresyonunu artırdı.


stteki resim; evrimin, dışavurumudur. Basit renklerle anlatılmış, evrimin aslında basit olduğunu ve bu olgu üst üste geldiği için anlaşılmaz olduğunu vurguluyor. Yerde dört vücut vardır. Sadece kadın ayaktadır. Kadın Havva'dır, sağında yatan adam Adem'dir. Adem'in kolları başının arkasında umarsız bir tablo çizer. Balık Havva'nın içinden görünür, evrimin getirdiği yükü Havva taşır. Diğer iki vücut ise Kabil ile Habil'dir. Kabil tarihteki ilk katildir de aynı zamanda. Kabil, Habil'den büyüktür. Öldürme nedeni, kıskançlıktır. Güçsüz bir şekilde yerde yatar. Üreme organına yakın bir yerde, bir kadının başı görünür. Aynı zamanda burası balığın ağzının bittiği yerdir. Evrim, aynı zamanda pislikleşmeyi buyurmuştur. Kadın başı, Habil'in üreme organına yakılığı daha küçük olduğu için anneden aldığı libidoyu gösterir. Kabil bu libidodan mahrum kaldığı için içten içe ona karşı kötü hisler besler. Altta olan yengeçler, bu kötü fikirlerin temsilidir. Büyük olan Kabil'in yanında küçük ise Adem'e yakındır. Yani kıskançlık büyük kişiye yaklaşmaz fazla. Adem ise umursamazlığa devam ederek izler bunları. Gökyüzündeki iki kuş ise Havva ile Habil içindir. Habil'in üstüne gelen kasın eskizinin ayakları ise Adem'e dönüktür. Adem'in umursamazlığı bu yüzdendir işte. İki kadında onundur. Biri gerçekte Havva diğeri Havva'nın üç erkeğe verdiği libido. Kabil sol eliyle Habil'e dokunur. Bu çok önemli bir ayrıntıdır çünkü; Kabil kalbine yenilerek öldürmüştür kardeşini. Ve balık ağzıyla Habil'i yemeye gelmiştir. Evrimde güçlü olan kazanır. Arkadaki gemi özgürlüğü temsilidir. Evrim'le bizi terk eden özgürlük... Ona ancak ruhumuzla algılayabiliriz artık. Ya kuş olacağız ya da yengeç. Soldaki kaktüs ise evrimin zorlu sürecine binaendir. Vücutların bulunduğu kara parçası, bir tepeyi andırır ve Adem ile Kabil sanki sürükleniyormuş gibidir de aynı zamanda. Havva'nın başı yere dönüktür. Bu üç erkek bedeninde sıkışmıştır artık... Konuşma hakkı sadece Adem'dedir, müzik kutusu onun yanındadır. Davul yanında iki salkım vardır, bu ise Adem'in testisleridir. Adem istediği zaman onları alarak müziği çalar ve hareketine devam eder! Habil sol eliyle kulağını kapatır, kalbini duyamaz. Annesinden aldığı libido yeter ona. Kabil'i bu kıskançlığa iten en büyük etken ise kuşkusuz Havva'nın sol eliyle onun yüzünü tekmeliyormuş gibi görünmesidir. Havva artık ondan libidosunu çekmiştir ve Habil'e yönelmiştir küçük olduğu için ve Habil'de günü geldiğinde bunlardan faydalanamayacaktır. İlk katili buna sürükleyen ise kuşkusuz Adem'in sol bacağıdır. Havva'yı kıskanması Kabil'e bunu yaptırması bunun göstergesidir. Aslında tek suçlu Adem'dir burada o ise evrimin en büyük kanıtıdır.


Çocukluğumdan bu yana, kendimi bildim bileli bilim kurgu severim. Yaşım neredeyse elli ama 70'ler ve 80'lerde her yerde bilim kurgu vardı. Kitaplar, çizgi romanlar, filmler, televizyon programları. Eskiyi zaptetmek serisi de eski kartpostallara ve bilimkurguya sevgimin bir araya gelmesi. İngiliz mahsülü Ufo ve Space 1999 isimli 70'lerin başındaki dizilere. 3D modelleme programları kullanıyorum. Çokça fotoşop da giriyor işin içine. Karakterleri yaratıyorum, sonra onları zaptedeceğimiz kartpostalda aynı perspektife sokuyorum, ışığı ayarlıyorum. Kötü baskısı olan kartpostallarda 3D render yapıp kolajda yeniden renklendirdiğim de oluyor. Tekliflere açığım. Eskiyi zaptetmek, bazı grup ve solo sergilerde İtalya ve yurt dışında yer aldı. Her seferinde çok iyiydi. İllüstratör olarak, 90'lardan bu yana bilim kurgu kitaplarına kapaklar yapıyorum. Urania isimli kitap serisine uzun yıllardır kapak hazırlıyorum. 1952 yılında başlamış bir seri bu. Yıllar içinde İtalya'da neredeyse her bilim kurgu yazarına kitap kapağı hazırladım. Her biriyle de çalışmış olmaktan mutluluk duydum. İtalyan yazarlar arasında Valerio Evangelisti ve Mondo9 saga yazarı Dario Tonani, favorimdir. Ayrıca İtalyan bağlantıcılardan Luka Kremo ve Giovanni De Matteo ve bazı diğerlerini takip ederim. Eskiyi zaptetmek serisini Urania kapaklarında da kullandım. Bahsi geçen kapak çalışmalarında sadece 3d illüstrasyonlar ile çalıştım.


Barselona'da yaşayan Amerikalı sanatçı Frank Plant'in İstanbul'daki ikinci solo sergisi Learning To Dance 18 Nisan 15 Haziran 2013 tarihleri arasında SODA' da sanatseverlerle buluşuyor. Plant, son çalışmalarındaki üretim sürecini bir dans olarak ele alıyor. Serginin adı olan Learning to Dance sanatçının yaratıcı fikirlerinin birbirleriyle olan ilişkisi ve süregelen gelişimiyle ilgili mecazi bir gönderme taşıyor. Bazen vals, bazen jig, sonunda her eser belirli bir çalışma ve hareketin aynı dansta olduğu gibi kucaklaşmanın sonucu olarak karşımıza çıkıyor. Sanatçı basit grafiksel insan duruşlarını konu ettiği eserlerinde bazen üç boyutlu objeleri de dahil ederek, daha önceki çalışmalarında olduğu gibi bu sergide de yalın ve çizgisel formlarını devam ettiriyor. Sanatçının imzası haline gelen çelikten heykeller bazen espri, bazen provokasyon, kimi zaman nostaljik, kimi zaman da toplumsal karşıtlıklara değiniyor.


Çin, Almanya, Hollanda, İspanya, Portekiz gibi dünyanın pek çok ülkesinde sergilere katılmış olan Plant'in çalışmaları, Türkiye'de ilk defa sergileniyor. Sanatçının çalışmalarının temel medyası, bulduğu nesnelerle birleştirdiği kaynaklanmış çelik. Erken dönemlerinde iki boyutlu çalışmalar ve kinetik metaldan heykeller yapan sanatçı, daha sonra kullandığı malzemeleri çeşitlendirmiş; fotoğraf, ahşap arkafonlar, ışık kutuları, motorlar, sensörler, ses ve müzik, heykellerinin bütünleyici parçaları haline gelmiş. İzleyiciyle iletişim kurmanın yeni yollarını araştıran sanatçının işlerinde, interaktif çalışmalar gittikçe ağırlık kazanan bir unsura dönüşmüş. Mart 2010 SCOPE, New York sanat fuarına katılan ve Avrupa ve Amerika'da bir çok özel ve kamusal koleksiyonda eserleri yer alan sanatçı Ne Düşündüğünü Biliyoruz adlı sergisiyle 8 Ocak 2011'e kadar SODA'da.


17. yy'ın başlangıcında Istanbul'a gelip beyoğlu yakınlarında, Galata'da küçük bir dükkana yerleşen Cenevizli Isaac Rousseau, Topkapı Saray'ına saat tamiri ve yapımı hizmeti vermeye başlamıştır. Isaac Rousseau, 1705-1711 yılları arasında saraya hizmet etmiş. Saatçinin oğlu yazar ve filozof Jean Jacques Rousseau ise, ileride fikirleriyle Fransız Devrimi'ne ilam verecektir. Baba Rousseau'nun saatleri çoğunlukla altın ve gümüşten, arapça rakamlarla yapılmıştır. Saatçinin istanbul'u neden tercih ettiği belirsiz aslında. Bir görüşe göre, kaynanası yüzünden! aynı evde yaşadığı kaynanası, kızının iyi bir evlilik yapmadığı düşüncesinden hareketle, dünyayı Rousseau'ya dar atmektedir. kafası atan saatçi de, yeteneğini ispatlamak için İstanbul' gelir. Bir başka görüşe göre, annesinden kalan miras sayesinde böylesi bir yolculuğa çıkıp, şansını, dönemin önde gelen semaye ve zenginlik merkezi İstanbul'da denemiş.


Onaylayacak birileri muhtemeldir ki zamanında bulunamadığından, yayımcısı Kurt Wollf'tan aktarıldığı varsayılan bir anlık edebi kararın detayını hatırlamak istedik. Franz Kafka'nın ölümünden birkaç gün sonra, malum vasiyetini verdiği yakın dostu Max Brod Prag sokaklarında dolanmaktadır. Bir edebiyat editörü ile karşılaşır yolda. Dostum Franz omuzlarıma çok ağır bir yük verdi. Tüm yazdıklarını, yayımlanmamış neyi varsa yakmamı istedi, diye hayıflanır Max. Franz'ın istediği buysa, o zaman yakmalısın. Franz'ın son isteğine karşı mı geleceğim? diye sorar Max.


Dora Diamant Kafka'nın yaşamımın son on bir ayında aşkı olmuştu, Berlin'de bir dairede, Kafka kötüleştiğinde yazdıklarının bir kısmını onun adına yakmıştı. Dora berlin'e 1920 yılında yerleşmişti. Anaokulu öğretmeniydi ve Baltık Denizi'nde, Muritz'de bir yaz kampında çalışırken, ciğerlerini ısıtmaya çalışan Kafka'ya denk geldi. İkili orada geçen birkaç haftada her gün birlikte vakit geçirdi. Felice'in kulağına fısıldadığını, Dora ile yaptı. Berlin'de aynı dairede yaşadılar ve Siyonizm, Yidiş edebiyatı, sosyalizm ile ortak noktaları hakkında konuştular. Filistin'e, ana yurda gidip bir restoran açmayı hayal ettiler. Kafka garson olacaktı. Kafka'nın veremi aniden kötüleşmese, Viyana'da bir sanatoryumda kırk birinci yaş gününe bir ay kala ölmese, bu gerçekleşebilirdi. Kafka'nın ölümü sonrasında Dora, tiyatro grupları aracılığıyla Kafka'nın yapıtlarını duyurmaya çalıştı, denebilir. Gestapo ensesine binmese, bu da gerçekleşebilirdi. Yer altına çekilen Dora Lutz Lask isimli bir komünist ile evlendi. Gestapo kocasını tutuklayınca kızını da alıp Londra'ya kaçtı. Bugün bir Bangladeş mahallesi olan Doğu Londra'nın Brick Lane semti, savaş sonrasında bir Yahudi mahallesiydi. Kafka ile hayalini kurdukları restoran böylece Londra'da açılmış oldu. Bugün Tottenham Hotspur taraftarlarının lakabının Yidiş olmasında, Kafka'nın gölgesi vardır, olmalıdır. Dora, Kafka'nın son anlarında hastaneye bir tutam çiçek ile gelmiş denir, Kafka'yı görmesine izin verilmez. Bir yerli film sahnesini aratmayacak gerçeklikle, hemşirenin tanıklığında, Kafka son aşkını görememiş, gönderdiği çiçeği koklamıştır. Dora, daha sonra Latz'dan olan kızına Franziska Marianne adını verir, kim bilir. Dora Diamant, Baltık kıyısında Yahudi çocuklar için açılan bir yaz kampında çalışırken, o sırada kırk yaşındaki Franz Kafka gözüne nevrotik, hasarlı biri olarak değil omuzları geniş, ince ve hoş bir erkek şeklinde belirmiştir. Berlin'in banliyösünde geçirdikleri son aylar, Kafka'nın vereminin ilerleyişine rağmen, yazar için üretken bir dönemdi ve bu dönemde yazarı ziyaret edenler, kendisini mutlu ve huzurlu gördüklerini aktarmışlardı. 1924 yılında bir kış gecesi Kafka uzanmışken, Dora kendisine uzatılan sayfaları yavaş yavaş, teker teker yaktı. Kafka'nın birçok mektubu, öyküsü, notları parmaklarının arasından küle döndü, bir kovada üst üste, genzi yakan bir koku bırakıp yığıldı. Dora, yaptığını Max Brod'a anlattı. Brod kendisine aynı amaçla verilen kağıtlara aynısını yapmadı. Yıllar geçtikten ve Gestapo evleri bastıktan sonra, 1933 Mayıs'ında kitap yakmalar başladığında Kafka ilk önce fark edilmedi. Nice sonra, Naziler Jack London, Paul Klee, Ernst Ludwig Kirschner, Marc Chagall gibi isimlerin olduğu dejenere sanatçılar listesine Kafka'yı da ekledi. Dora diyorduk, Kafka ile uykusuz kalma yarışı yaptıkları oyunlar oynadı, birlikte devamlı gittikleri vejeteryan lokantasının yanındaki dükkanın tabelasına bakıp hınzırca gülümsediler, tabelada H. Unger yazıyordu, hunger-açlık birlikte doyduklarından artık önemini kaybeden hikayelerden biriydi.


Bu klibi diğerlerinden ayıran ise Freddie Mercury'nin sağlığının son demlerine yaklaşırken çektiği son iki klipten biri olmasıdır. I am Going Slightly Mad'in ardından Mercury These Are the Days of Our Lives ile son kez kamera karşısına geçer. İki klibi arka arkaya izlerseniz zaten Mercury'nin hareketli ve neşeli halinin nasıl da hareketsiz ve durgun bir şekle büründüğünü kolaylıkla seçebilirsiniz. Kronolojiye bakacak olursak Şubat 1991'de I am Going Slightly Mad'in videosu, Mayıs 1991'de ise These Are the Days of Our Lives'ın videosu çekildi. Kasım 1991'de ise Mercury hayata veda etti. AIDS ile verdiği mücadelenin son evrelerindeyken çekilen These Are the Days of Our Lives'ın siyah beyaz çekilmesinin bir sebebi de Mercury'nin sağlığındaki kötüleşmenin fiziksel yansımasını saklamaktı. Fakat daha sonra bu klibin kamera arkasının renkli görüntüleri ortaya çıktı. Klibin bir özelliği de Mercury'nin şarkının sonunda kameraya doğrudan bakarak Sizi hala seviyorum demesidir ve bunlar da kameraya alınan son sözleri olur. Bu şarkı daha sonra Nisan 1992'de düzenlenen Freddie Mercury Tribute Live Performanceta George Michael ve Lisa Stansfield tarafından söylenir, ki bence hiç de fena söylenmez.


İnsanın gelişiminin üç temel evresine karşılık gelen, başlıca üç evlilik biçimi var. Vahşilik döneminde, grup evliliği; barbarlık döneminde, eşleşme evliliği; medeniyet döneminde, zina ve fuhuş eklentileriyle tekeşlilik. Eşleşme evliliği ile tekeşlilik arasında, barbarlığın en üst aşamasında, erkeklerin dişi köle edinme hakkı ve çokeşlilik devreye giriyor. Bu açıklamadan anlaşılacağı üzere, kendini bu silsile içerisinde ortaya koyan gelişim, grup evliliğinin sağladığı cinsel özgürlüğün kadınların elinden gitgide daha fazla alınmış ama erkeklerin cinsel özgürlüğüne dokunulmamış olması hususiyeti ile bağlantılıdır. Ve grup evliliği, erkekler için, günümüze kadar varlığını sürdürmüştür. Kadın için, ağır yasal ve toplumsal sonuçlar yaratan bir suç; erkek için, onurlu ya da en kötü olasılıkla, kolayca hoş görülen, hafif bir ahlaki kusur. Antik çağın evlilik dışı cinsel ilişki tarzı çağımızda kapitalist meta üretimi tarafından boyuna değiştirilip günümüzdeki halini aldıkça, git gide açık fuhuşa dönüşmüş, etkileri o ölçüde moral bozucu olmuştur. Aslında erkekler için, kadınlar için olduğundan çok daha fazla moral bozucudur. Fuhuş, kadınların arasında, sadece talihin bu işe sürüklediği bedbahtları alçaltır; hatta öyle olanları da yaygın bir biçimde sanıldığı ölçüde alçaltmaz. Öte yandan, bütün erkek dünyasının karakterini alçaltır. Uzun bir nişanlılık, on vakadan dokuzunda, evlilikte sadakatsizliğin hazırlık okuludur aslında. Şimdi, eklentisi olan fuhuşun yanı sıra tekeşliliğin kendi ekonomik temellerinin de ortadan kalkacağı sosyal devrime yaklaşıyoruz. Tekeşlilik, zenginliğin tek bir elde, erkeğin elinde birikmesinden ve bu zenginliği, başkalarının çocuklarına değil kendi çocuklarına miras bırakma ihtiyacından kaynaklanır. Kadının tekeşliliğinin gerekli, erkeğinkinin gereksiz olması bundandır. Kadının tekeşliliği, yine aynı nedenle, hiçbir surette erkeğin açık ya da gizli çokeşliliğine engel çıkarmaz. Ufuktaki sosyal devrim, en azından, ömür boyu süren ve miras yoluyla devredilen zenginliğin üretim araçlarının çok büyük oranda dönüşümünü sağlayarak bu miras kaygısını en alt düzeye indirecektir. Eğer tekeşlilik ekonomik nedenlerle ortaya çıkmışsa, bu nedenlerin ortadan kalkması durumunda onun da yok olacağı söylenebilir mi? Açıkça söylemek gerekirse, yok olmak şöyle dursun, tam tersine, ilk kez eksiksiz olarak gerçekleştirilecektir. Üretim araçlarının toplumsal mülkiyete aktarılmasıyla, ücretli emek ve proletaryanın yanı sıra, sayısı istatistiksel olarak belirlenebilen kadınların kendilerini para karşılığında teslim etme zorunlulukları da ortadan kalkacaktır. Fuhuş ortadan kalkacak; tekeşlilik, çözülüp dağılmak yerine, sonunda erkekler için bile bir gerçeklik haline gelecek.


2010 yılında, Hollanda Kraliyeti Başkonsolosluğu ve GHETTO iş birliği ile düzenlenen Tabunu da Al Gel etkinliği bu yıl, Freedom Express adıyla Banu Güven moderatörlüğünde gerçekleşecek ve ifade özgürlüğü, sansür, basın özgürlüğü ve internet yasakları ekseninde son günlerde sıklıkla tartışılan konulara odaklanacak.


Doktor Sigmund Freud, 1909 yazında bir gün, Viyana Berggasse 19 numaradaki ev-ofisinde purosunu yakıp aniden şöyle söyledi: Amerika'ya gideceğim, vahşi oklu kirpileri görüp, birkaç da konferans vereceğim. O an herkesi şaşırtmış oldu. Çünkü Freud, Amerika'ya daha önce hiç gitmemişti ve oradan ne kadar çok nefret ettiğini her fırsatta dile getiriyordu. Freud şöyle devam etti: Büyük hedefleriniz varsa, dikkatinizi fazla gayret gerektirmeyen ikinci bir hedefe yoğunlaştırmak, korkunuzu azaltır. Böylece, Freud'un has müridi Ernst Jones'un aktardığına göre, kirpiyi bulmak, Freud ve çevresinin kavramları arasındaki yerini aldı. Schopenhauer'in yazdığı bu bölümün bir kısmı, daha sonra Sigmund Freud'un 1921'de yayınladığı Grup Psikolojisi ve Ego'nun Analizi adlı eserinde dipnot olarak yer bulur. Freud, ana-oğul dışında tüm insan ve grup ilişkilerinde gözlenen çatışmayı açıklamaya çalışırken Schopenhauer'in ünlü donan oklu kirpi benzetmesindeki gibi, hiç kimse, komşusuna fazla yaklaşmaya katlanamaz der ve yukarıdaki dip notu verir. Freud'un hayatı boyunca cevapmaya çalıştığı asıl soru, Çok fazla olması için, ne kadar çok olması gereklidir? Ne zaman yeter der insan? Ne zaman çizgi aşılır? Hayatta kalma güdüsünün sınırı neresidir? Oklu kirpi, Freud'u sorularıyla lanetlemiştir. Sonunda Freud Amerika'ya vardığında, Çin mahallesinde otantik yemekler, Kıbrıs antikacısında kendini kaybetmek gibi turistik güdülerin haricinde, herhangi bir oklu kirpiyle karşılaşmadı. Kirpi yerine, Freud'un verdiği konferanslardan birini izleyen ve oldukça heyecanlanan, o zamanlar 65 yaşında olan ve ABD'nin ilk nöroloji kliniğini açarak tarihe geçen James Jackson Putnam, Freud'u Putnam'daki çiftliğine davet etti. Freud, çok istediği oklu kirpiyi göreceğini bilmeden, böylesine önemli bir adamın yanında yer almasının önemini düşünüp daveti kabul etti. Freud ve Amerika gezisinde beraberinde yer alanlar çiftlik ziyaretlerinde, masa üstü oyunu oynadılar, ateş başında şarkı söylediler ve uzun, bitmek bilmez sürelerde yemek yediler. Bunlar, o dönemin standart beyaz Anglo Sakson Amerikan vatandaşlarının tatillerini geçirme şekliydi. Freud, ünlü Amerikafobisini unutmuş gibiydi. Çiftlikte, Freud'un, küçük kulübesinin kapısını kikirdeyen iki genç kız çalar. Onlarla giderse, tepedeki kirpiyi görebileceğini söylerler. Freud, devamı kikirdeyen kızların halinden rahatsız olsa da, gitmek zorunda hisseder kendisini. Böylelikle Freud ile birlikte, kulübeyi paylaşan Jung ve Ferenczi, kızlarla tepeye çıkmak üzere yola koyulurlar. Sonunda kirpiyi bulacakları yolculuğun kısa olacağı söylenmiştir kendilerine. Yolculuk gayet uzun ve yorucu olur. Sonra, tepeye yaklaştıkça, bir koku karşılar onları. Kızlar isterlerse dönebileceklerini söyler, ancak Freud devam etmek ister. Böylesine beklediği kirpi arayışını, bir iki ergen kızın onu kafalamasıyla bitirecek değildir. Koku gittikçe dayanılmaz olur. Ve nihayet, tiksindirici kokunun eşliğinde, Freud kirpisiyle karşılaşır. Kirpi sineklerden görünmez olmuştur. Bir anlık duraksamadan sonra Freud, kirpi leşine doğru yürür, dürter. Arkadaşlarına Ölmüş der. Freud'un, Amerika'da çok istediği kirpiyle değil, kirpinin çürümüş leşiyle karşılaşması onu nasıl etkiledi? Düşüncelerine, Amerika hakkındaki fikirlerine nasıl bir yönlendirmede bulundu? Bunları bilmek kolay değil. Ancak Freud, 5 saat süren dönüş yolculuğunda, çiftlikte Putnam'ın ona bronz bir oklu kirpi heykelciği hediye etmesiyle şaşırdı kuşkuşuz. Putnam'ın, neredeyse yaban hayatın ortasında bronz heykeli nereden bulduğu tam bir muamma. Freud, Avusturya'ya dönüşünde, kendisine hediye edilen 10-15 santim uzunluğunda, sırtı dimdik oklarla kaplı, metal kirpi heykelciğini, masasına, kültablasının arkasına, antik biblolarının arasına koydu. Naziler'in Avusturya'ya gelişiyle, kendisi de bir Yahudi olan Freud'un olacakları anlayıp Londra'ya taşınması sonrasında, artık bir müze olan Freud'un evinde, bugün hala yazı masasının üzerinde bu kirpi bulunmaktadır. Ancak Freud'un aklına oklu kirpiyi sokan ünlü Alman filozof Schopenhauer olsa da, bugün hala Freud'un Londra'daki müze-evini ziyaret edenlerin, belki de çoğunlukla fark etmediği bu metal kirpi, hem Freud'un uzun çabalar sonucu nesne büründürdüğü metaforuna, hem de bu çabalarının ödülü olan mutlu sessizliğe ortak olarak öyle durmaktadır. Freud, eşler ve arkadaşlar arasındaki çatışmayı anlatırken, komşu köylerin rekabetini, bir mikro millyetçilik huzursuzluğunu ortaya koyarken, İngilizlerle İskoçlar, beyazlarla zenciler, Almanlarla Yahudiler arasındaki tahammülsüzlüğü anlatırken, düşüncelerini hep oklu kirpi metaforu üzerine kurmuştur. Türkiye'de soğuk bir kış sabahı, donmamak için birbirine yaklaşan oklu kirpiler gibiyiz. Bugün, her geçen gün birbirimizi çekilmez bulduğumuz, nefret ettiğimiz bu ülkede, kiminin dini dayatması kiminin seküler zorlamasıyla birbirimizi yerken, insanın en acı günahı olan faşizmin verdiği tahribatı fark etmeden, soğuk bir kış sabahı, donmamak için birbirine yaklaşan oklu kirpiler gibiyiz. Birbirine tahammül edemediğimizden yanyana gelmek istemediğimiz gibi, genlerimize işlemiş olan sosyal birlik refleksiyle diğeri olmadan da yapamıyoruz. Bir yandan aynı fikirde olmadıklarımızdan nefret ederken, öte yandan herkes bizim görüşümüzü kabul etsin istiyoruz. Yukarıda aktarılan kirpilerden farkımız ise, sonunda, bir arada var olabileceğimiz, nezaket ve görgünün belirlediği ortak noktada buluşmak yerine, kendi iç sıcaklığı çok yüksek olup, ne sıkıntı vermek, ne de sıkıntı çekmek için, topluluklardan uzak durmayı tercih edenlerin gırtlağına toplum olarak basıyoruz. Oklu kirpiler kadar sosyal birliktelik oluşturamayan toplum, ısınmak için yaklaşan diğerine dikenini tüm hırsıyla saplıyor. Faşizm, iki kirpi arasındaki ilişkide başlıyor.


20 Mart 2011 tarihleri arasında, 20. yüzyıl sanatının Meksika ve dünyadaki en çarpıcı figürlerinden ikisini, Frida Kahlo ve Diego Rivera'yı sanatseverlerle buluşturuyor. Yapıtları kadar özgün karakterleri, yaşam öyküleri ve merak uyandıran birliktelikleriyle de ilgi uyandıran sanatçılar, 40 yapıttan oluşan bir sergiyle Türkiye'de ilk kez Pera Müzesi'ne konuk oluyorlar. Yaşamlarının önemli bir bölümünü Meksika'da geçirmiş koleksiyoner bir çift olan Jacques ve Natasha Gelman'ın, 20. yüzyıl Meksika sanatına da odaklanan geniş koleksiyonunda yer alan yapıtlar, Frida Kahlo'nun sanatsal kişiliğinin derin izlerini yansıtan otoportreleri ile Diego Rivera'nın az sayıdaki tuval resmi örneklerinin en önemlilerinden. Dünya çapındaki bu ünlü koleksiyon, Meksika dışında daha önce çok az sayıdaki sergide izleyiciyle buluşabildi. Pera Müzesi'nde yer alacak sergide, Berlin ve Viyana'da düzenlenen ve 2010 yılına damgasını vuran Frida Kahlo Retrospektifi'nin en gözde Kahlo yapıtlarının yanı sıra Diego Rivera'nın tuvalleri de yer alıyor. Yapıtları ve yaşamlarıyla sinema ve edebiyat dünyasına da esin vermiş ikilinin eserleri 20 Mart 2011 tarihine kadar Pera Müzesi'nde izlenebilecek. 20 Mart 2011 tarihleri arasında, 20. yüzyıl sanatının Meksika ve dünyadaki en çarpıcı figürlerinden ikisini, Frida Kahlo ve Diego Rivera'yı sanatseverlerle buluşturuyor. Yapıtları kadar özgün karakterleri, yaşam öyküleri ve merak uyandıran birliktelikleriyle de ilgi uyandıran sanatçılar, 40 yapıttan oluşan bir sergiyle Türkiye'de ilk kez Pera Müzesi'ne konuk oluyorlar. Yaşamlarının önemli bir bölümünü Meksika'da geçirmiş koleksiyoner bir çift olan Jacques ve Natasha Gelman'ın, 20. yüzyıl Meksika sanatına da odaklanan geniş koleksiyonunda yer alan yapıtlar, Frida Kahlo'nun sanatsal kişiliğinin derin izlerini yansıtan otoportreleri ile Diego Rivera'nın az sayıdaki tuval resmi örneklerinin en önemlilerinden. Dünya çapındaki bu ünlü koleksiyon, Meksika dışında daha önce çok az sayıdaki sergide izleyiciyle buluşabildi. Pera Müzesi'nde yer alacak sergide, Berlin ve Viyana'da düzenlenen ve 2010 yılına damgasını vuran Frida Kahlo Retrospektifi'nin en gözde Kahlo yapıtlarının yanı sıra Diego Rivera'nın tuvalleri de yer alıyor. Yapıtları ve yaşamlarıyla sinema ve edebiyat dünyasına da esin vermiş ikilinin eserleri 20 Mart 2011 tarihine kadar Pera Müzesi'nde izlenebilecek. Frida Kahlo, Bir Yaşamın Portresi başlıklı konuşmada, Salomon Grimberg, Frida Kahlo'nun farklı yapıtları üzerinden, doğumundan ölümüne kadar olan süreci, kişisel ikonografisini belirleyen temel unsurları, sanatçının etkileyici yaşamının merak uyandıran noktalarını tartışacak. Eleştirmen ve psikolog Salomon Grimberg'in Meksika sanatı ve Frida Kahlo üzerine pek çok yayını bulunuyor. Kahlo'nun yapıtlarındaki kişisel anlatımın psikolojik çözümlemeleri üzerine yaptığı çalışmalarıyla da tanınıyor.


Amerikan post-punk/hardcore adamı Ian MacKaye ve Fugazi, 1987 ile 2003 yılları arasında oldukça faal oldukları dönemde, ABD'nin hemen her yerinde ve dünyada çeşitli ülkelerde sayısız konsere çıkmış. Fugazi'nin o dönemde aniden bir yerde belirip -çoğu ücretsiz- gerilla konserler verdiği bilinir. Bu konserlerin 800'den fazlasını ise grubun ses mühendisleri kaydetmiş.


Ekşi sözlük Füniküler kelimesini Kısa mesafeli teleferik olarak tanımlıyor. Kelimenin Latince kökeni olan Funiculus/İnce ip yani bir hat üzerinde karşılıklı gelip giden ve ortada ikiye ayrılan hatlarda yan yana gelen iki kabinin, yüksek eğimli tepelere kısa zamanda yolcu taşıması amacıyla kullanılan bir sistem olarak tanımlanabileceği de söyleniyor. Her ne kadar henüz bu taşıta Türkçe bir isim konmamışsa da, dünyanın en eski, yani ilk yapılan füniküleri İstanbul'da, Tünel diye tabir ettiğimiz Karaköy-Tünel arasında gidip gelen araç olarak hizmet veriyor. 19. yy'da Galata ve Pera ticaret için önemli yerler ancak buralara ulaşım zorluğu ve taşıtların girip ilerlemesinin neredeyse imkansız olması neticesinde Fransız mühendis Eugene-Henri Gavand'ın fikriyle, İngiliz sermayesi ve Sultan Abdülaziz'in desteğiyle kurulan The Metropolitan Railway of Constantinople from Galata to Pera / Dersaadet Mülhakatından Galata ve Beyoğlu Beyninde Tahtel' arz Demiryolu isimli şirketi bünyesinde çalışmalar Mayıs 1874'de tamamlanıyor. Bir yıllık denemeyle de Ocak 1875'de hizmete açılıyor. Arada savaşlar, yıkılan bir devlet ve yeni bir ülke kurulması gibi ayrıntılardan sonra 1939 yılında İnönü Hükümeti füniküler sistemi kamulaştırıyor ve İETT bünyesine katıyor. 1971'e kadar buhar gücüyle çalışan füniküler 1971'den itibaren elektrikli sisteme geçiyor. Aradan yıllar geçiyor ve 19. yy'da bir senede ulaşıma girebilen fünikülerin bir benzerinin Kabataş-Taksim arasında çalışmaya başlaması için İstanbul Büyükşehir Belediyesi Meclisi 2002'de karar alıyor ve üç yıl sonra, aksaklıklarla 2005 yılında ikinci resmi füniküler de İstanbul'da hizmete giriyor. Ayrıca İstanbul'da çeşitli bölgelerde daha kısa mesafeli (ortalama 100 metre) fünikülerler mevcut. Büyükada'da Lala Hatun Caddesi'nden tepeye doğru giderken sol tarafta, Anadolu Yakası'nda, Kuleli ile Anadolu Hisarı arasında çeşitli özel mülkiyete ait fünikülerler bulunuyor. Vapurda giderken dikkatli bakanların fark edebileceği ulaşım araçları. Paris'teki Montmartre Füniküleri de 1900 yılında açılmış ve dünyada en bilinen fünikülerlerindendir. Muhteşem bir Paris manzarasıyla Sacre-C ur Bazilikası'na ulaşımı sağlar. En garip fünikülerlerden biri ise İsrail'de pek yoğun kullanılmayan Carmelit Füniküleri'dir. Bol merdivenli, çapraz istasyonlarıyla ulaşımdan çok ulaşamama örneği olarak durmaktadır.


#füruğ ferruhzad'dan bahsederken, onun bir ikon kırıcı olduğunun üzerinde durulması gereklidir. Muhafazakar İran'da kadın olmanın direncini yaşamış, ruhunu özgürleştirmeye çalışmıştır. #richard brautigan ise, 1982 yılında yayınladığı romanda, bir nevi beatnik romanıyla, bizce farkında olmadan, Faerruhzad'ı selamlıyordu. Ferruhzad'ın Rüzgar bizi götürecek isimli şiirine karşılık, bir tespit yapar gibi, Brautigan'ın #yani rüzgar herşeyi alıp götürmeyecek/#so the wind won't blow it all away isimli romanındaki çocuk, tıpkı Ferruhzad gibi, yaşadığı yerden uzaklaşmak zorunda kalıyordu. Toplumsal baskıyla birlikte giderek ıssızlaşıyor, yalnızlaşıyor, tek başına kaldıkça umarsızlaşıyordu. Abbas Kiarostami'nin, Ferruhzad'ın Rüzgar bizi götürecek isimli şiirine gönderme yapan aynı isimli filminde ise, İran'ın Kürt kasabalarından birinde, bölge insanının kadim ayinlerine tanıklık etmek üzere giden bir grup gazeteci ve aydının paralelinde, eski ve yeni dünya, ölüm ve yaşam gibi zıtlıklar, birbirine asla yanyana gelemez gibi görünen kavramlar anlatırılırken, Ferruhzad'ın varoluşçu şiirlerine bol gönderme yapılıyordu. Füruğ Ferruhzad'ın, Richard Brautigan'ın ve Abbas Kiarostami'nin şiir, roman ve filminde nazikçe göstermeye çalıştıkları noktada ise, alışıldık normların, insanı isteyerek ya da istemeden kolayca toplum dışına itebileceği gösterilirken, farklı araçlarla bize gösterilen dünyadaki ortak bir baskı aygıtına karşı, kendi içlerine dönerek savunmaya geçen insanların kısa vadedede hüzünlü, genel olarak ise umutlu direnişini gözlemleriz. Bu nedenle iranlı kadın bir şairle, Amerika'lı bir yazar, birbirlerinin çok da farkında olmadan, rüzgarın onları taşıyıp taşıyamayacağını düşünmüş olabilirler.


İnsanda film yapma isteği uyandıran öyküler de var, öykü yazma isteği uyandıran filmler de. Fusi ikincisine mensup olanlardan. Dagur Kari, son filminde Fusi'nin hikayesini anlatıyor. Fusi, kırk yaşlarında, uzun saçlı, kilolu, yalnız bir adam. Sessiz sedasız, işinde gücünde. Annesiyle birlikte bir apartman dairesinde yaşıyor. Bekar. Eline kadın eli değmemiş. Annesinin bile sevgilisi var, onun yok. Fusi'nin bu durumu dert ettiği de söylenemez ama. İçinde bulunduğu duruma isyan etmiyor, başka bedenler düşlemiyor. Dünyevi hazların uzağında sessiz sedasız yaşayıp gidiyor. Gündüzleri havaalanında çalışıyor, akşamları oyuncak arabalarıyla oynuyor. Bazı akşamları arabasını deniz kenarına çekip arkadaşının radyoda kendisi için çaldığı metal parçaları dinliyor. Kilosu nedeniyle çevresindeki insanların alay konusu oluyor sık sık. İlginçtir; kin tutmuyor Fusi, öfke duymuyor. Kendisiyle dalga geçenlere tek kelime etmiyor. Onları küçümsediğinden değil, sadece önemsemiyor. Bir ara komşunun küçük kızı giriyor dünyasına, onunla arkadaşlık ediyor. Çok geçmiyor toplumsal yargılar giriyor devreye. Bir daha görüşmelerini istemiyorlar, ayrılıyorlar. Evinin önündeki boş arsada uzaktan kumandalı arabasıyla oynamaya devam ediyor Fusi. İşe gidip geliyor. Her şeyi alıp götüren bir fırtına kopuyor bir gün. Otomobiller, sokaklar, binalar karla örtülüyor. Fusi, arabasının içinde girmeye cesaret edemediği dans kursunu düşünüyor o sırada. Derken bir kadın çıkıp geliyor karların içinden; Sjöf. Arabasıyla onu evine bırakıyor Fusi. Arkadaş oluyorlar. Birlikte dans ediyorlar, müzik dinliyorlar. Mısır'a gitmenin hayalini kuruyorlar. Fusi, bütün acemiliğine rağmen bir ilişki için ne yapılması gerekiyorsa her şeyi yapıyor, büyük bir buz kütlesi gibi kopuyor rutin yaşamından. Sjöf'ye duyduğu aşk nedeniyle alışkanlıklarının dışına çıktıkça başka bir adam oluyor Fusi. Aşkı için her şeyi yapan bir kahramana dönüşüyor neredeyse. Aşk çok güçlü bir duygu ve çoğu kez kendine bir karşılık arar. Varoluşunu sürdürebilmesi için kabul edilmek, onaylanmak ister. Aksi durumda yakıcı bir öfkeye dönüşmesi kaçınılmaz oluyor bazen. Fusi'nin Sjöf'e duyduğu aşk bir karşılık bulmuyor ama bu aşk öfkeye de dönüşmüyor. Gerçeği, sessizce kabulleniyor Fusi.


Pilevneli Project yeni projesinde Türkiye'de heykel ve yerleştirme disiplininin öncülerinden olan Füsun Onur'a yer veriyor. Sanatçı, dünyanın en önemli çağdaş sanat etkinlikleri arasında gösterilen ve Almanya'nın Kassel şehrinde bu yıl 13. sü düzenlenen Documenta Kassel'e katılmasının ardından Tekir'e Ağıt ismini verdiği projesiyle Pilevneli Project'te yer alıyor. Onur, projedeki işlerini 2009 yılında kaybettiği kedisi Tekir'in anısına yapmıştır. Füsun Onur'un, Tekir'e Ağıt projesindeki yerleştirmeleri sanatçının eser, mekan ve izleyici arasında oluşturageldiği ilişkiyi eşya ve anı ekseninde kurgulamaktadır. Kaybettiği kedisi Tekir, Onur'un belleğinde bıraktığı izlerle, sanatçının eşyayı bağlamından koparan ve bu şekilde ona yüklediğimiz anlamları sorgulayan tavrıyla proje mekanına yansımaktadır. Günlük hayatta kullanılan eşya, kumaş ve diğer nesnelerin geçirgenliğini, heykelin anıtsallığı, katılığı ve durağanlığıyla değiştiren Onur, Tekir'e Ağıtta Tekir'in siluetini çeşitli şekillerde el işi kumaşlar üzerinden yansıtmaktadır. Sanatçı aynı zamanda eşya üzerinden kaybetme, yas, bellek, anı gibi kavramları da eserlerine dahil etmektedir. Tekir'e Ağıt 17 Ekim-10 Kasım tarihleri arasında Pilevneli Project'te görülebilir.


Futbol deyince aklıma çoğunlukla Takoz lakaplı Beşiktaş'ın efsane bek oyuncusu Recep Çetin ve jübilesi hakkında anlatılan hikaye geliyor. Neden, bilmiyorum. Belki de memlekette futbol namına pek güzel şey olmamasındandır. Hikayeye göre Takoz Recep jübile maçında, adet olduğu üzere maçın 10-15. dakikasında, seyircilerin dakikalarca süren alkışları arasında oyundan çıkıyor. Maç tekrar başlıyor ama alkışlar dinmek bilmiyor. Velhasıl, yine adet olduğu üzere spor kanalı muhabiri bence Ercan Taner olur, gider buraya- röportaj yapmak için elinde mikrofonla, oyundan yeni çıkan ve tribünleri selamlayan Takoz Recep'in yanına gidiyor. Klasik jübile röportajı başlıyor nasıl hissediyorsun?, bu taraftarı bırakmak zor mu? sorularıyla. Futbol deyince aklıma gelen ilk şeyin Takoz Recep olmasının nedeni ise röportajın sonlarında sorulan soru: Uzun bir futbol kariyerin oldu. Bugüne kadar kaç gol attın Recep? Anlatılan hikayeye göre Takoz Recep sorunun hemen ardından tamamıyla boş bakışlarla Kendi kaleme mi? demiş. Neredeyse 10 yıl oldu bu hikayeyi duyalı. Kendi kalesine attığı artistik gollerle tanınan bir futbolcunun boş bulunup saçma bir cevap vermesi harika bir hikaye yaratmış. İlk duyduğumda da güldüm, şimdi bunu yazıyı yazarken de. Fazla insani geliyor bu hikaye, memleketteki genel futbol seviyesine bakınca. Bourdieu diyor ki spor, sınıflar arası bir mücadele alanıdır. Tüm mücadele alanlarında olduğu gibi sporda da egemen güç, kendini yeniden üretmek için sahip olduğu kodları tüm parçaların içine yerleştirir. Böylece bedenin meşru kullanımını tanımlar. Amatörlük profesyonelliğe, katılımcı spor seyirci sporuna dönüşür. Ancak bu kodlar sadece etken-edilgenlik ikiliğini oluşturmaz. Aynı zamanda çoğunluğun, seyirci olarak konumlandığı bir propaganda aracına dönüşür. Gavurda mücadelenin güzel örnekleri var. Futbolun ilk yıllarında, Ingiltere'de, sokak aralarında oynanan futbolun mülkiyete zarar verme, ahlaki yozlaşma gibi sebeplerle yasaklanmasının ardından gençlerin futbol oynamaya devam etmesi bunlardan biri. Yine Ingiltere'de, Margeret Thatcher döneminde, taraftarlar için kimlik kartının zorunlu hale getirilmesi tasarısına karşı koyulması iyi örneklerden. Mücadele sadece Avrupa'da ve futbol üzerine olmuyor elbet. Arap Baharı sırasında Tahrir Ayaklanması'nın ilk günlerinde meydana develerle girip kalabalığı dağıtmaya çalışan Hüsnü Mübarek'in Baltacı lakaplı yasadışı güçlerini kovalayanlar El Ahli Ultras üyeleriydi. El Ahli, Afrika'nın en popüler ve en fazla sayıda taraftara sahip futbol kulübü. Fenerbahçe gibi o da 1907'de kurulmuş, Afrika'nın köklü kulüplerinden. Taraftar grupları arasındaki en etkili grup da UA07 kısaltmasıyla bilinen El Ahli Ultras. Mısır futbolunda iki büyük takım var: El Ahli ve Zamalek. El Ahli, Ingiliz kolonyalizmiyle mücadele eden gençlerce kurulmuş. Fakir ve ezilenlerin sesi. Endüstriyel futbol karşıtı Ultras grubu ile bağlantısı da buradan geliyor. El Ahli, kısa süre önce Port Said Katliamı'nı yaşamış. 74 taraftar öldürülmüş. Polis, Mübarek'in emriyle bir şey yapmayıp, olayları daha da kışkırtmış. El Ahli Ultras, Yüksek Askeri Konsey Başkanı General Tantavi'ye katil diye bağırmış ve hesap soracaklarını söylemiş. Tüm taraftarlar kızgın. Zamalek ise zenginlerin takımı. Arap Baharı'nın başında Mübarek tarafında yer alsa da Tahrir Ayaklanması sırasında meydana koşup Mübarek aleyhinde slogan atıyor, baskılara karşı duruş gösteriyor. Memleket dahilinde ise örnek çok olmasa da bazısı etki alanı düşünüldüğünde fazlasıyla önemli ve kıymetli. Bunlardan Arda Turan'ın Atletico Madrid'e gittiğinde yaptığı barış çağrısı, hem etki alanı hem de zamanlaması bakımından çok önemli. Bu galibiyeti başkanıma armağan ediyorum kalıbına alışmış memleket insanı, Arda'nın açıklamalarına fazlasıyla şaşırıyor. Ancak ikinci açıklamadan sonra, bu açıklamayı memnuniyetle karşılayan ve ayakta alkışlanan BDP üyelerinin görüntülerinin basına yayılmasıyla beraber bir şeyler değişiyor ve gazetelerde Duydun mu Arda, BDP seni ayakta alkışladı, acaba neden? gibi enfes başlıklar kullanılıyordu. Çok geçmeden Arda baskılara dayanamayıp yazılı açıklama yapıyor ve Maç sonrası ortamın sıcaklığı ile yaptığım açıklamada ülkemde her gün yaşanan ölümlere, gelen şehit haberlerine olan üzüntümü dile getirmek istedim. Özellikle kendi ailesinden de şehit vermiş, ülkesini seven bir Türk vatandaşı olarak, konu hakkındaki hassasiyetimin doğru anlaşılması gerekir. diyordu. Futbol bir mücadele alanı. Futbolu anlamsız kılan şey, onu anlam atfedilecek bir mücadele alanı olarak görmemek ve onun tamamıyla boş, işlevsiz ve lümpen uğraşı olduğunu kabul etmektir. Bu kabul ise mücadele alanını egemen güce terk etmek anlamına geliyor dolaylı yoldan. Her duyduğumda ya da aklıma geldiğinde Takoz Recep'in jübile röportajı hikayesine gülüyorum. Bugün ilk kez Youtube'da aradım görüntüleri, bulamadım. Internette de aramak istemedim, aklımın bir köşesinde, acaba gerçekten oldu mu? tarafında kalsın şimdilik.


Ne de olsa, 20 Şubat 1909, 20. yy'ın ilk sanat manifestosudur. Sürrealistleri dadaistler, situasyonistler... yokken geldiler, elit kültüre tükürdüler. Milyoner italyan şair Filippo Tommaso Marinetti, hızlı arabalara, savaş makinelerine duyduğu hayranlıkla bir -izm manifestosu kaleme alıp Le Figaro'da yayınlatmıştır. İnsanlar madem böyle bir hayat istiyorlar, istediklerini anlıyoruz, o zaman Sanat şiddet, zulüm ve adaletsizlik dışında hiçbir şeydir, ve metalik gövdelerin havanın içinde sülürken oluşturduğu enerji ve ısı, Çalışma, zevk ve isyanla coşan kalabalıkların şarkısıdır. Aslında hepsi, gazeteler vasıtasıyla yayılan bir reklam çalışması gibidir. Fütürizmin 11 ana noktası vardır. Çünkü 11 Marinetti'nin uğurlu sayısıdır. Daha kutsal bir anlam bekleyenler defolup gidebilir. Savaş kutsanmış ve coşkuyla karşılanmıştı. Çünkü insanlık, tam da tahmin edildiği gibi, sanayileşmeyle birlikte saf şiddete yöneliyordu. Ne mutlu savaşanlara! Top sesleri, barut, kan ve makine yağı ile kutsanan yeni bir çağ! ... Ve bu kutsaniyet duygusu yanında hakkaniyet ve çakma empatiyi getiriyor, manifestolar artıyor. Tristan Tzara, Hugo Ball'ın yazdıklarını düzeltip 1918'da dada manifestoyu sallıyor. 1930, 1933'de başka manifestolar yazılırken, 1924 ve 1929'da sürrealist manifestolar insanları karmaşaya ve anarşiye çağırıyor. Elinde bir tabancayla sokakta koş ve kalabalığa yapabildiğin kadar rastgele ateş aç. That's surrealism babe! Sonrasında diğer ileri geri konuşmalar, hayata karşı gider manifestolar da geliyor: Situasyonistler (1960), Chelsea Hotel (1962), Fluxus (1963), SCUM (1967), vs... vs.


Fütürizm akımının kurucusu ve lideri yazar Filippo Tommaso Marinetti, 1876-1944 yılları arasında yaşadı ve ilk fütürist manifestoyu 1909 yılında yayınladı. Bu manifestoda fütürizmi dünyaya tanıtmakta ve fütürizmin geleneksel sanata; güzele ve uyguna karşı olduğunu anlatmakta idi fakat bu başka bir yazı konusu. İnceleyeceğimiz konu ise Marinetti'nin fikirlerinin bir uzantısı, bu fikirlerin tüm hayatına yayıldığının bir kanıtı olan fütürist mutfağı. Marinetti, 1932 yılında ilk fütürist yemek kitabı olan Fütürist Yemek Kitabını yayınladı. Tuhaf malzemeler ve akıl almaz kombinasyonlar içeren bu fütürist tariflerle, makarna odaklı geleneksel İtalyan mutfağından çıkan ağır yemeklerin kişide uyuşukluğa, kötümserliğe, pasifliğe ve unutkanlığa sebep olduğunu iddia eden Marinetti, bu diyetin bir an önce bırakılması gerektiğini savunuyordu. Makarnanın sıkıcılığına karşı Marinetti'nin tarifleri ise herkesi şaşkına çevirmişti. Kişinin duygusal dünyasını harekete geçirmeyi hedefleyen tariflerde çiçekler, egzotik meyveler, kahve, kumkuat, rezene, zeytin, çiğ yumurta, (2 diş :P) karanfil gibi malzemeler kullanılıyor, yemek yeme ritüelinin bütünlüğü, yemek odasına sıkılan parfümler, kadifeden ya da ipekten masa örtüleriyle, peçetelerle tamamlanıyordu. Ve tabii müzik olarak klasik eserler. Tuzlu yiyeceklere şeker katılıyor, acı ve ekşi tatlara duyulan özlem ananaslı sardalya, helvalı sucuuğa kolonya ve kahve ile pişirilmiş salam gibi kombinasyonlarla gideriliyordu. İçeceklerin ise afrodizyak etkili olmasına özen gösteriliyor; ananas suyu, yumurta, kakao, havyar, kırmızı biber, karanfil, hint cevizi gibi dinamikleştiren malzemeler içermesine dikkat ediliyordu. Marinetti'nin tariflerine sıcak bakan tek grup dönemin faşistleri oldu. Yerel pirinç tüketimini arttırmak isteyen faşistler makarna yiyen askerlerin kahraman olamayacaklarını iddia edip Marinetti'ye destek verdiler fakat İtalyanların makarnaya olan aşkını her iki taraf da azaltamadı. Aerofood: Fütürist mutfağın imzası. Zeytin halkaları, rezene ve kumkuat. Yemekler sol elle yenirken sağ elde kadife ya da ipek kumaş parçaları tutuluyor. Tercihen bir uçak pervanesi masadakilere hafifçe serinletirken atik garsonlar odayı karanfil parfümüyle spreyliyorlar. Müzik tabii ki bir Wagner operetinden. Muhteşem sonuçlar! Test edin ve siz de görün... diyor Marinetti. Italian Breasts in the Sunshine: Badem ezmesinin ortasına taze bir çilek ve üzerine serpilmiş acı biber. Chicken Fiat: İçinde demir misketlerle pişirilmiş bir bütün tavuk. Servis ederken üzerine krema.


Bienalin konusu Kentsel Kıskançlık, Fransızca başlığıyla Urban Jalousie. Buradaki Jalousie kelimesi Fransızca'da hem kıskançlık hem de panjur anlamına geliyor. Panjur, aynı zamanda içeriden dışarısının göründüğü ama dışarıdan içerisinin görünmediği bir perde; masaya davet edilmeden dünyada olup biteni gözlememize izin veren bir engel. İranlı sanatçılar olarak kendi fikirlerini iletmek için tek bir fırsat verilmeden, dünyada -kendi öz panjurları dışında- olup biten hakkında bir fikre sahip olabiliyorlar: son derece siyasallaşmış bir bağlam içerisinde katı etnik bir çerçeve. Tahran başka cins bir megaşehir. Orta Doğu'daki en hareketli sanat ortamlarından birine sahip olduğu söyleniyor; şehrin kendisi yetersiz toplu taşıma ağı, nüfus patlaması krizi ve giderek daha da yayılan toplu konut inşaatıyla başa çıkmaya çalışıyor olsa da: hiç bir kamu hizmeti götürmeden etrafındaki köy ve kasabaları tek lokmada yutan deneysel bir mimarinin şekillendirdiği biçimsiz bir şehir. Bu kadar karmaşık uzmanlara bakılırsa şimdiden kontrol dışına çıkmış- bir kentsel durumda Tahran'daki sanatçı birlikleri yarı-kabilesel bir yaklaşımla çok sayıda bienal düzenlemeye devam ediyorlar. Bunların yüzde 95'i hükümet sponsorluğunda gerçekleşiyor, bakış açıları ve alanları da bir yıldan diğerine 180 derece farklılık gösterebiliyor. Her çevrenin kendine özgü törenleri var bu da sanatçılar arasında var olabilecek herhangi bir dayanışma hissini yok etmeye yetiyor. Tahran Görsel Sanat Festivali, Hat Bienali, Heykel Bienali, Çizgi Film Bienali, İslam Dünyası Resim Bienali, Grafik Tasarım Bienali, Afiş Bienali, Çocuk Kitabı Resimleme Bienali, Resim Bienali ve İslam Dünyası Afiş Bienali... liste bitmek bilmiyor. Efsanevi TAHRAN BİENALİnin tarihi 50 sene öncesine dayansa da, yukarıda adı geçenlerden biri bile küresel standartlara göre bienal sayılamaz. Bir sanatçı birliği geçenlerde, açık çağrı sürecini ve jüri sistemini kabul edilemez bularak profesyonel anlamda küratörlüğü yapılacak bir sergi talep etti ve yaklaşan Resim Bienali'ne bir boykot çağrısı yayınladı. Ancak Tahran'da doğru düzgün bir Tahran Bienali düzenlemek imkansız görünüyor. Dolayısıyla büyüyen şehrimiz ve seçkinci sanat çevresi, her yönden karlı bienaller ve müzayedelerle kuşatılmış olmasına rağmen, bölgenin son derece rekabetçi sanat piyasasının dışında kalmaya devam ediyor. İran'da yaşayan ve çalışan büyük sanatçılarımız var olmasına var ama hala kardan pay alamıyoruz. İnsan şunu farz etmek zorunda kalıyor, Tahran, kendini kültürel turizmin mükemmel hedefi olarak sunmakla, diğer küresel şehirler gibi cool bir hava takınmakla, bir yandan uluslararası sanat piyasasının üyelik aidatını sökülürken diğer yandan da modaya uymak için önündekini sırtına basmakla ilgilenmiyor. Dolayısıyla süreci kısa devre yaptırıp harekete geçirmek için, arkadaşım Serhat Köksal'la ki küresel bienalleşme süreci konusunda oldukça eleştirel bir tavrı var- uzun bir konuşmadan sonra hareketli bir mini-Tahran bienalinin küratörlüğünü yapmaya karar verdik. Mevcut durumdan şikayet etmeyi bırakmak ve ondan faydalanmak için, aşağı yukarı her yerde sunulabilecek bağımsız, düşük bütçeli, seyyar bir sergiye sahip olmak için, herhangi bir ucuz uçuşta nakledilebilmeleri için, orta boy bir valizden daha büyük olmayacak, tercihen 20 kilodan az sanat eserleri/nesneleri/metinler taşıyarak, göçebeler gibi yolculuk edeceğiz. Fotoğrafçı Pınar İlkiz'in Türkiye'nin çeşitli şehirlerinden çektiği fotoğrafların, ABD'li dijital sanatçı Lawrence Roberts'ın manipülasyonuyla bozulmasının ardından, İpek Yarsel ve Barış Yarsel'in metin editörlüğünde, grafik sanatçısı Fatih Gül'ün tasarımlarında şekillenmesiyle birlikte dokuz adet afiş-poster ortaya çıkarıldı. Bunlardan dört tanesi, açılışı 20 Kasım'da gerçekleşen ve 7 Aralık'a kadar sürecek olan 1. Uluslararası Gezici Tahran Bienali'nin Berlin durağına iniş yaptı. - Fotoğraflar: Pınar İlkiz - Manipülasyon: Lawrence Roberts - Editörler: İpek Yarsel & Barış Yarsel - Grafik tasarım: Fatih Gül That which survives Beautifully floating metropolis since the deluge. Khalkedon : Körler ülkesi Körler ülkesinin karşısındaki yerler size yurt olacak. Delfi Tapınağı'nın kahini, Megara Kralı Vizas'a söylediği kehanet. The Land of the Blind This city shalt thou across the country found the blind! Futuristika'dan Tahran'a selam niteliğinde, afişlerin paketlenip yola çıkış videosu ya da sanat şehir içindir! Futuristika Mag Art Attack! Futuristika!. Geçmişi inkar edebilirsin. Geçmişi reddebilirsin. Ama geçmişi yok edemezsin. Delfi Tapınağı'nın kahini, Megara Kralı Vizas'a söylediği kehanet. Aynı türden ikili: İnsan tarafından doğada yapıldı. Tufandan beri güzelce akıp giden metropol. İzdiham sırasında kimse ölmedi ama çoğu mahvoldu. Mezopotamya'da tüm şehirlerin anasında şanlı buluşma.


- sayıya kadar pdf versiyonun ücretsiz, sınırlı sayıda basılan matbu versiyonun ise sadece belirli kişilere gönderildiği Futuristika Mag bu sayıda, Türkiye'den 2700 online aboneye, dünyadan ise belirli sanat oluşumları, sergiler, yayınevleri, dergi delileri, pdf dergi kütüphanelerine ulaştırılmış olacak. Gelişmelerden haberdar ederiz. Futuristika'nın dördüncü sayısının sayfa tasarımını Murat Özköroğlu, kapak illüstrasyonunu Elif Yıldız yaptı. İç sayfalarda Nida Kireççi'nin illüstrasyonu da yer aldı. 5. sayı da dahil olmak üzere ısınma turunda olduğumuzu belirtir aniden hızlanabileceğimizi hatırlatırız. Futuristika içeriğine katkıda bulunmak için edit futuristika org adresine sevgi sözcükleri yollamanız yeterlidir.