Ben bir bilim kurgu yazarıyım, en iyi ihtimal dahilinde bile riskli bir iş. Kasım 1995 'te Don Congdon'dan bir telefon aldım. Tanıdığım ama hiç tanışmadığım bir edebiyat ajanıdır. Congdon tam işinin ehlidir. William Styron ve Ray Bradbury'yi temsil ediyordu. Leibowitz İçin İlahi adında bir kitap duyup duymadığımı sordu. Ben de evet tabii ki duydum, dedim. Kim duymamıştı ki? İlahi, sadece bilinen değil, aynı zamanda türün hayranları dışında da okunan birkaç bilim kurgu kitabından biridir. 1950'lerde yazılmış bir nükleer kaygı romanıdır, Güneybatı'daki bir keşiş düzeninin ve Alev Tufanı veya nükleer savaştan sonraki yeni Karanlık Çağ'da bilimsel bilgiyi canlı tutma çabalarının hikayesini anlatır. Leibowitz Manastırı ve komşusu Sanly Bowitz köyü, bir çete tarafından şehit edilen, keşiş olacak ve -belki de bir aziz denebilecek- Los Alamoslu bir bilim insanından almıştır. Leibowitz Yahudi'ydi. Kitabın adındaki mizah da bundadır. Soykırım sonrası ilk büyük bilim kurgu romanıdır İlahi, bilimin yeniden doğup medeniyeti bir kez daha yok ettiği yaklaşık iki bin yılı kapsayan üç kısa romanın karılmış halidir. Akbabalar için iyi bir yıldı Miller'ın tekrar tekrar beliren nakaratıdır. O, kibarca söylemek gerekirse, Gelişim denen kavrama hiç inanmadı. 1959 'da yayınlanmasından bu yana İlahi'nin baskıları hiç tükenmedi ve milyonlarca kopya sattı. Düzenli olarak lise ve üniversite okuma listelerinde yer alıyor. Katolik okullarında dahi. Ben de evet dedim. Düşünüyordum da, allahına dek evet yani. Milyonlarca insan gibi, Leibowitz için İlahi'yi okumuş, sevmiş ve hiç unutmamıştım. Daha da önemlisi, iş arıyordum. Hayatımın yarısını New York'lu yayıncılar için serbest ticari işlerle kazanıyorum editörlük, hayalet yazarlık, romanlar, genç yetişkin kitapları, kapak kopyası vb. Bazıları ilginç oluyor, bazıları oldukça kasvetli. En son romanım, Pirates of the Universe/Evrenin Korsanları, iyi eleştiriler almış, ama çok para kazandırmamıştı. Serbest çalışanın plastik cankurtaran halatı olan kredi kartlarımda beş kulaç dipteydim. Bunun farkında olduğundan, Playboy'dan iyi arkadaşım, editör Alice Turner, Congdon uzun, zarif, edebi öğle yemeklerinden birinde Miller'ın sorunlarını ona anlattığında iş için beni önermişti. Congdon bana ancak ufak bir köpekten daha ağır olabilecek bir kutu verdi. Açmadan eve götürdüm. İçindeki taslak neredeyse 600 sayfa uzunluğundaydı! Bir kitaba saplanıp kalmanın ne demek olduğunu bilecek kadar uzun süredir yazıyorum. Kıvranırsın, keman çalarsın, her şeyi yeniden yazarsın. Miller, Congdon'a durumunu ekrana tükürmeye çalışmak olarak tanımlamıştı. Dediğim gibi, bir karmaşa bekliyordum. Bütün öğleden sonra ve gecenin büyük bölümünde hepsini okudum. Ertesi sabah onda kitabı bitirmiştim. Muhteşemdi. Çok güzeldi. Neredeyse mükemmeldi. Tek bir sıra ya da tek bir kelime bile yanlış değildi. Bu kaba taslak ya da parça yığını değil, 592 sayfa boyunca kendinden emin, zarif ve ustaca ilerleyen kusursuz, egzotik ve inanılmaz zengin bir başyapıttı. Adı bile vardı: Saint Leibowitz ve Yaban Atı Kadın. Hikaye, ikinci İlahi novellası zamanında, 34. yüzyılda geçiyor. Leibowitzan keşişi Blacktooth'un bakış açısından anlatılıyor ve Denver'daki Kilise ile Texarkana'daki vahşi ve saldırgan yeni bir imparatorluk arasındaki mücadeleyi anlatıyor. Ortada kalanlar tepelerde yaşayan mutant hayaletler ve ovalara hükmeden at göçebeleridir. Silahlar henüz yeniden icat edilmiştir ve Blacktooth, Brownpony adında dünyevi bir kardinalle seyahat etmektedir. Kardinal, kilise tarafında savaşsınlar diye hayaletleri ve göçebeleri gizlice silahlandırmaktadır. İşleri karmaşıklaştırmak için, elbette bir kız vardır: güzel, anlaşılması zor ve saygısız bir genç hayalet. Dahası da var. Çok daha fazlası. Congdon'ı arayıp kitabı sevdiğimi ve işi istediğimi söyledim. Congdon özgeçmişimi Miller'a gönderdi, Miller da basitçe şöyle yazdı: Bu adamı hiç duymadım ama bana uygun gibi iyi geldi. Daha önce Congdon'a biraz espri anlayışı olan her aptalın bu kitabı tamamlayabileceğine dair güvence vermiş. Bantam'dan onay beklerken Congdon bana biraz mevzunun geçmişini anlattı. Saint Leibowitz ve Yaban Atı Kadını yedi yıl önce Bantam'daki Lou Aronica'ya yayıncıların kibarca altı haneli rakamların ortasında dediği rakamlarla satılmıştı. Aronica uzun zaman önce yok olup gitmişti, önce Berkley'e sonra Avon'a ulaşmak ve projeyi bitirmek için Bantam'ın mevcut patronlarından izin almamız gerekiyordu. Paranın çoğu hala ödenmemişti ve bunca yıldan sonra kitabı isteyecekleri kesin değildi. Ama Congdon gerekirse bir yere yerleştirebileceğinden emindi. Ben de öyleydim. Proje için masamı temizledim. Not almaya, plan yapmaya, işe koyulmak için hazırlanmaya başladım. İlahi'yi tekrar okudum ve güncelliğini nasıl koruduğuna şaşırdım. Congdon ve menajerim Susan Protter beni borçtan kurtaracak geçici bir anlaşma yaptılar. Kapakta adım geçmeyecekti ama benim için sorun değildi. Türe aşina olanlar ve sektördeki insanlar bu işi benim yaptığımı bileceklerdi. Hala Bantam'dan haber bekliyorduk ki Congdon Noel'de beni arayıp Sana kötü bir haberim var. Walter dün intihar etti, dedi. Hem çok üzülmüş ve hem dehşete düşmüştüm. Hayal kırıklığına da uğradım. Muhtemelen hala işi alacağıma dair güvence almış olsam da, Miller ile tanışmayı ve çalışmamın onayını almayı dört gözle bekliyordum. Congdon beni bu düşünceden mahrum bıraktı sonradan. Kırk yıl boyunca onun menajerliğini yaptım ve yüz yüze hiç tanışmadık, dedi. Aile Miller'ın ölümünün ayrıntılarını açıklamak konusunda anlaşılır bir isteksizliğe sahipti, ancak yavaş yavaş söylentiler dışarı sızdı. İroni keskindi: İlahi'nin üçüncü bölümü intihara karşı keskin bir polemiktir. Janrın takipçilerinde karışık duygular vardı. Miller popüler bir figür olmamıştı hiç. İlk başarısından sonra düşmanlar edindi, daha sonra Bilim Kurgu topluluğundan tamamen çekildi. Huysuz bir kişiliği vardı. Ailesinden de uzaklaşmıştı. Mülkiyeti onu tanımak için çok çaba sarf etmiş kız torunu tarafından idare edilecekti. Kız Teksas'ta büyümüş, kökleri Ortadoğu'ya dayanan bir Arafat'tı. Bu karmaşık kültürel miras, belki de Katoliklik ve Batı hakkında çok derin çelişkiler yaşayan bir yazar için aslında cuk oturan başka bir ironiydi. Bantam sonunda onayladı ve işe koyuldum. Miller kitabın nereye gitmesini istediğini gösteren oldukça ayrıntılı bir taslak bırakmıştı. Bazıları Congdon'a mektuplar şeklindeydi; bazıları Aronica'ya ve kendisine notlardı, diyalogla tamamlanmış birkaç sahne de vardı. Kitabın son yüz küsur sayfasını Miller'ın talimatlarına göre yazdım. Diyaloğunun ve açıklamasının her kelimesini kullandım ve hatta süreklilik için İlahi'den parçalar alıp çalıştım. Miller tekrarlanan imajlara bayılırdı: akbabalar, katırlar ve yaşlı bir Gezgin Yahudi örneğin. Miller her zaman üslupçu olmadığında ısrar etmişti ama bu Ian Fleming gibi yazdığı anlamına da gelmez. Dikkatli ve titiz bir yazardı, kuru bir espri anlayışıyla birlikte. O, açıklık için çok çabaladı, ki bu doğrudan olmakla aynı şey değildir. Sesini yakalamak biraz zaman aldı ama başardığımda gayet doğal geldi. Ortama ve karakterlere gömülmüş buldum kendimi. Bir editör ve kitap cerrahı olarak, yoldan nasıl çekileceğimi ve katkımı nasıl şeffaf hae getireceğimi biliyorum. Bunu genellikle yazarak yaparım bir ustayı taklit ederek yazmak ne kadar daha zevklidir! Michael Jordan ya da en azından Larry Bird ile oynuyordum ve NBA'de dedikleri gibi, bu durum benim de oyunumun seviyesini yükseltti. Kitap üzerinde çalışırken ne kadar şanslı olduğumun farkındaydım. Alice Turner'ın tavsiyesi beni araştırma yapmaya gerek duymadan yapmadan işe aldırmıştı ve ben kesinlikle doğru kişi olsam da, aynı şeyi yapabilecek birkaç bilim kurgu yazarı daha vardı. Michael Bishop, John Kessel ve Karen Joy Fowler hemen akla gelenler. Ayrıca bu çalışmayı ağza alınmayacak kadar berbat edebilecek bir sürü insan da vardı. Çalışırken kitaba iyice aşık oldum ve garip bir şekilde Miller'a da. Birbirinden farklı iki yazar düşünemiyorum. Kesinlikle bir üslüpçuyum ve siyaseten materyalist, Marksist ve modernistim. Miller'ın tarihi döngüseldir ve kahramanları genellikle kutsiyete bürünmüş aptallardır. İnsanlardan çok az şey bekler, ancak onları tekrar tekrar sever ve affeder Hıristiyanlığın anlamı budur ona göre. Evet, sanırım böyledir. Beş ay sonra iş bitmişti. Teslim ettim ve ajans, aile ve son olarak Bantam tarafından onaylandı. Bu arada, editörüm Tom Dupree ayrıldı. Yerine geçen kişi açısından şansım yaver gitti, Pat LoBrutto, sadece sağlam bir bilim kurgu profesyoneli değil, aynı zamanda Walter Tevis'in Doubleday'deki editörü olan bir edebiyatçıydı. Pat sayesinde redaksiyon ve kapak içi metnini onaylamama izin verildi. Bantam baskısında yer alan nihai haritalar için Yeni Romayı da içeren Miller'ın karmakarışık coğrafyası üzerinde haftalarca çalıştım. Tamamlanmış kitap tamamen Miller'ın kitabıydı ve hala da öyle. Her ne yaptıysam, onun gibi yazdım; ve umarım yeterince kendimi geri çekip. Mutlu sonla biten eşsiz bir başarı öyküsünün parçası olmaktan mutluluk ve gurur duyuyorum. Time and Again veya Roth'un Call it Sleep adlı uzun zamandır beklenen devam yapıtlarının aksine, Walter M. Miller Jr.'ın Aziz Leibowitz ve Yaban Atı Kadını, yazarına ve selefine layık biçimde başlı başına bir başyapıttır. Onu yedi bitirdi bu kitap ama nihayetinde başardı. Birlikte bu kadar uzun ve yoğun bir şekilde çalıştığım adamla tanışamadığım için üzgünüm. Ölümünden sonra bile. Ama bu aslında hiç olası değildi. Lucius Shepard işi aldıktan hemen sonra bana bir hikaye anlattı. Güney Florida'da yaşarken Lucius, sadece birkaç kilometre uzakta yaşayan Walt Miller'dan bir hayran mektubu almış. Miller onun yazılarını övmüş. Sonra altta şöyle yazıyormuş: Not: Bu seninle tanışmak istediğim anlamına gelmiyor!


Hazar Sözlüğü'nü yıllar önce çevirmiştim. O yıllardan hatırladıklarım, kitabın hiç bitmemesini istemiş olmam ve Milorad Pavic'in bütün kitaplarını keşke ben çevirebilsem diye düşünmüş olmamdır. Barok şiir uzmanı bir edebiyat tarihçisi olan Pavic, kendi deyişiyle ve Hazar Sözlüğü'nde de gördüğümüz gibi, gerçeğin en iyi biçimde kurgu dünyasında yansıyabileceğini kanıtlama peşinde olan bir yazar. Yüz bin kelimelik bir sözlük-roman olan Hazar Sözlüğü'ne okumanın herhangi bir anında, hiç kaybolmadan, herhangi bir yerinden girmek mümkün. Sözlüğün maddeleri sıra önemsenmeden de okunabilir. Pavic, Hazarların tarihi aracılığıyla mitler ve dinler konusunda düşünmeye davet ediyor bizi. Bu kitaba tarihi roman, polisiye, macera romanı, kabalistik bir eser, fantastik bir kitap demek mümkün. .. Gerçeğin peşindeki bir polisin soruşturması, icatlarla dolu düşsel anlatılar, zevkle ve tutkuyla okunan bir hikaye. Hazar Sözlüğü, Hazar Denizi kıyısında, Volga Nehri'nin döküldüğü yerde yaşayan gizem li halk Hazarla r gibi büyüleyici. Ruslar tarafından 965 yılında yok edilen bu halkla ilgili hiçbir maddi kalıntı bulunamamıştır bugüne kadar. Ama Hazarlar tarihe olağanüstü bir olay dolayısıyla geçmişlerdir: Hep birlikte eski dinlerini bırakıp üç büyük kitaplı dinden birini kabul etmişler. Efsaneye göre Hazarların kralı üç büyük dinin temsilcilerini halka açık bir toplantıda yarıştırmış: Bir haham, bir keşiş ve bir derviş. Ama kimin galip geldiği belli değildir efsanede. Kesin olan şudur: Hazar halkı din değiştirdikten kısa süre sonra tarih sahnesinden silinmiştir. Bu sır Volga ağzındaki bölgede araştırmalar yapan arkeologla nn ve nümizm atların takıntısı haline gelmiştir. Efsane, folklor ve ezoterizmin iç içe geçtiği yapıt aracılığıyla okuyucu da bu kayıp ha İlan izlerini sürebilir. Pavic çok sevdiği barok şairler aracılığıyla metnin iç bakış açılarını çoğaltmıştır, daha önce de belirttiğimiz gibi başından, sonundan ya da çapraz/kanşık biçim de okun a bilir kitap. Pavic'e göre Hazarların tarihi, romancı için ideal olan, boşluklarla dolu bir tarih. Muhayyilenin, efsanenin, mistisizmin, folklorun, gerçek ya da uydurulmuş bilgilerin bütün kaynaklarından yararlanan Pavic baş rolü okuyucuya bırakıyor. Kitabın kahramanı olmak ona düşüyor. Okuyucuyu çeken özellikle bu özgürlük. Pavic'e göre nasıl heykeller ve tablolar bakılan açıya göre değişirse kitaplar da birçok anlam katmanı sunabilir ve okuyucu kendi duyarlığına göre bunlan aramayı tercih edebilir. Sırp edebiyatında güçlü bir sözlük geleneği olduğunu belirten yazar, Hazar Sözlüğü'nün de bu gelenek içinde yer almasını ve bu geleneği daha da ileri götürmesini istediğini söylüyor. Pavic'e göre roman krizde değildir, krizde olan gerçekçiliktir. Komanı yeniden düşünmek ve bu bağlamda XXI. yüzyılda yeni şeyler inşa etmek gerekir. Ona göre romanın bir mesajı da şudur: Dünyamızı tek bir biçime, tek bir ideolojiye, tek bir dine, tek bir düşünme ve yaşama biçimine, tek bir kültür modeline indirgememek gerekir. Bu dünyada gerçek yoktur, herkesin kendi gerçeği vardır. Pavic Hazarların öykülerinin bu sorunlardan söz etmek için bir bahane olduğunu söyler, Dünyayı tek bir tuza indirgemek ölümdür. der.


1943'te New York'ta doğan ve 38 yaşında aramızdan ayrılan Matta'nın babası Şilili sürrealist ressam Roberto Matta, annesi Amerikalı ressam Anne Clark, Marcel Duchamp ve karısı Teeny ise vaftiz anne-babası idi. Çocukluğu New York, Şili ve Paris üçgeninde geçen Matta, Cornell Üniversitesinde mimarlık eğitimi aldı. Sanatın nesneleştirilmesine karşı duruşu daha öğrencilik yıllarında başlayan sanatçı, fotoğraf, film, video, kolaj ve heykel gibi farklı alanları kesiştirerek tüm anarşitliğini dışavurmuştur. Metamorfik olasılıkları tespit etmek için polaroid fotoğrafları altın levhalarla yağda kızartır mesela, evsizler için Garbage Wall Çöp Duvarı adında aykırı bir sığınma evi tasarlar. O dönem yeni yeni filizlenen grafitti akımını betimlemeye siyah-beyaz fotoğraflarını elle boyayarak renklendirir. Nesneleri yapım amacından farklı kullanarak onlara yeni anlamlar kazandırmaya çalışan Matta'nın, Soho'nun bir sanat merkezi olmasına katkısı çoktur. 1973'te başlattığı Anarchitecture akımı ise anarşi ve mimarlığın bileşimi, varolan mimarlığı sorgulama eylemine dönüşmüş bir harekat. Richard Nonas, Suzanne Haris gibi isimlerin katıldığı grup, Amerika'nın o yıllarda içinde bulunduğu ekonomik kriz sonucu New York'un boşaltılmış ve yıkılmak üzere olan binalarını mekanları seçmişler, bu artık binaların dışlanmasını, mekanların politik konumlarını, özel mülkiyeti tartışmışlar, anarşist mimari örnekleri sunmak üzere projeler hazırlamışlardır. Matta'nın belediye tarafından er ya da geç yıkılacak ya da yıkılmak üzere olan bakımsız ve işe yaramaz binaları 50 dolar, 70 dolar gibi komik fiyatlara satın alarak başlattığı eylemler, genel ve geleneksel mimarinin otoriter duruşuna deprem etkisi yaratmıştır. Bu dönemde gerçekleştirdiği, fotoğraflayarak ve filme çekerek arşivlediği geçici eserlerine bir iki örnek vermek gerekirse: Splitting (1974 Yerine bir toplu konut projesinin yapılacağı bir aile evi), In Day's End (1975 Çürümeye bırakılmış bir iskele deposu), Tershole, Conical Intersect (1975 Paris Bienali için Les Halles'de şimdiki sanat merkezi Pompidou'nun yerinde bulunan iki ev). 1976'da kendisini de projesinin bir parçası haline getirir Matta; Institute of Architecture and Urban Studies'de düzenlenen davetlisi olduğu ve dünyaca ünlü mimarların katıldığı sergiyi basar ve binanın bütün pencerelerine ateş eder. Bu bir bakıma, şehrin içinde olduğu ekonomik kriz sonucu işlevini yitiren binaların yıkılması ardından yeni yapılacak olanların kararlarının ticari ve politik ilişkiler sonucu belirlenmesine ve pek çok mimarın şehirde süren dalaverelere alet olmayı seçmesine tepkisidir. Aynı yıl Matta'nın yaşadığı Soho'daki çatı katından atlayarak intihar eden, her zaman onun gölgesinde kalmış, içine kapanık ve sorunlu ikiz kardeşinin ardında bıraktığı bunalımı Jane Crawford ile evlenerek aşmaya çalışan Matta, 2 yıl sonra kansere yenik düşer. İstanbul Modern'de şu sıralar devam eden Suyun bir arada tuttuğu sergisinde Matta'nın eserlerine de denk gelebilirsiniz.


Mimarlık bir serginin konusu olursa ne olur? Mimarlık sanat ile nerede kesişir, sanat olmaktan hangi noktada uzaklaşır? Mimarlık üzerinden güncel sanat üzerine neler söylenebilir? Mimarlığın sanat olma imkanlari var mıdır? Mimarlık Üzerine Bir Sergi bu soruların etrafında dolaşarak sanat ile mimarlık arasındaki mesafeyi irdeliyor, dokundukları noktaları keşfetmeye çalışıyor. Mimarlık Üzerine Sergi 5 mimarlık ve sanat kollektifi ile mimari ve mekansal anlamlar uzerine yoğunlaşmış 2 sanatçıdan oluşan toplam 7 ayrı çalışma ile bu tartışmalı konuya eğiliyor. Mimarlık alanında çalışan veya çalışmış olan bu mimar ve sanatçılar mimarlık ile sanatın ilişkisi üzerine teorik, sanatsal ve profesyonel alanlarda çalışmalar yapmış kişilerden olusuyor. Her bir grup ve sanatçı kendi birikimlerinin doğrultusunda ALANistanbul'un sergi mekanlarina özel olarak gerçekleştirdikleri çalışmalarını sergiliyor. Mimarlık ve sanatın kimi zaman sorunlu ve çelişkili kimi zaman ise birbirlerini tamamlayan ve besleyen ilişkisi üzerine farklı anlatım dilindeki çalışmaları ile birer bakış geliştiriyorlar.


Joyce'ın Dublin'i, Borges'in Buenos Aires'i, Durrel'in İskenderiye'sine benzer, Cartarescu'nun Bükreşi'i var mı. Son on beş yıldır Bükreş', keşfetmedim, şehri yarattım. Orbitor'daki Bükreş tamamen inşadır. Benim Bükreş'imdir, bugün yaşamak için uygun bir yer değil artık, üç milyon insanla birlikte bir büyükşehir, çok fazla otomobil ve ağır bir kirlilik ve gürültü var. Acımasız kapitalizmin sembolü olmuş durumda, sanayi sermayedarlarının ve dev şirketlerin, nüfusun kalanını sömürmek için birbirinin üzerine çıktığı bir yer. Yaşamak için tehlikeli. Benim yazdığım Bükreş çok farklıydı. Çocukluğumun ve gençliğimin Bükreş'i. Tarafsız konuşursak, şehir o zaman çok daha güzeldi ama benim için çok daha fazla bir şeydi, bir mucizeydi, nereye baksa harikalar gören bir oğlan için. Çocuk bir birarayagetiren, eline geçerse onunla kendi dünyasını kuruyor. Gördüğünüz gibi benim de Bükreş ile bir aşk/nefret ilişkim var: Orbitor'u yazmaya başladığımda aşk asıl güçtü. Son yıllarda şehirden git gide hoşlanmamaya başladım. Bugün Bükreş daha çok yıkıntılar için bir inşa alanı. Bükreş Bask dili gibi, ancak annenden öğrenebilirsin. Burayı anlamak ve hissetmek için burada doğman şart. Daha doğrusu onun tarafından doğurulman ve ona benzemen gerekir. Yoksa Bükreş çok fazla karışık gelecektir, örümcek ağı ya da labirent gibi. Tekinsiz ve tehlikeli olabilir. 19. yy Paris'i gibi Bükreş'in de bir yeraltı yaşamı vardır, gizemle doludur. Fakat Paris'ten farklı olarak, doğuludur, daha çok İstanbul ya da Kahire gibidir, Paris'in Brüksel ya da Viyana ile yakın olması gibi. Yazmaya sıradan ve gerçekçi bir şey ile başlıyorum, iyi bildiğim bir şey ile, sonra adım adım metnin aklı dümeni ele alıyor. Sıradaki sayfada ne yazacağımı asla bilemiyorum, bir planım yok, nereye gittiğimi bilmiyorum. Oldukça yavaş yazmanın avantajını kullanıyorum: Çünkü el ile yazıyorum, aynı anda düşünmek için oldukça zamanım oluyor. En önemlisi, her ayrı sayfanın kendi yapısı, hikayenin ya karakterlerin ya da ya da daha geniş yapının üzerinde önceliği ele alıyor. Elle yazmak, beyaz sayfa ile aranda yakın bir ilişki doğuruyor, neredeyse bir ayna işlevi görüyor. Yazma işi iyi gittiğinde, önümde nihai metni görür gibi olurum, sadece onu saklayan beyaz sayfayı silmem gerekir. Sahip olduğumuz en eski hatıralar, iki, üç ya da dört yaşındakiler, düşlerle benzerlik gösteriyor. Binaları, manzarayı ve insanları hatırlayabiliriz, her zaman gerçek olmaları gerektiğine dair bir his vardır içimizde yoksa onları böylesine detaylı göremezdik. Aynısı düşlerimiz için de geçerli. belirli rüyalarıma dair güçlü hatıralarım var, öfkeli ve rahatsız edici düşler. Düşleri, hatıraları ve gerçekliği; Möbius Şeridi gibi, birini diğerinden ayırt edemeyecek şekilde düşlüyorum. Tarihsel gerçeklerden uzak durup, hafızamdaki boşlukları fantezilerimle dolduruyorum. Atalarım hem anne hem baba tarafında çiftçilerdi. The Left Wing çoğunlukla Bulgaristan'daki atalarımla ilgili. Bulgaristan'da bir köyün tüm nüfusunun yaşadığı maceraları hayal ettim, donmuş haldeki Tuna Nehri'ni geçmeye zorlanmışlar, Romanya'ya sığınmışlar köyün mezarlığında meleklerin ve şeytanların birbirine girdiği kıyametbilimsel bir savaşın da yer aldığı garip olaylar sağolsun. Üçüncü cilt ise babamın atalarına odaklanıyor. Hiç var olmamış Polonyalı bir prens yarattım, diyelim ki Romanya'ya yerleşmiş bir Yahudi kadınla aristokrat ilişkisi hakkında. Bu şekilde kendi kafamda kendimi de Polonyalı aristokratlardan gelmiş şekilde kurabildim. Metnin ana motifinde gelecek, insanlar için hiçbir şey, fakat geçmiş her şey demek. İnsanlığı kısmen kör diye niteliyorum. Geçmişi görebiliriz, geleceği değil. Simetri bize geleceği de geçmişi gördüğümüz gibi göreceğimizi sunuyor, tabii ki böyle değil. Kelebekler gibiyiz, ama tek kanadımız var bu halde hafızamız içinde uçmak durumundayız. Geleceği de hatırlayabilecek olsaydık, peygamberlere dönerdik. Bir şekilde, peygamberler insani özellikler taşırlar, bildiğimiz kadarıyla, İlahiler hepimizin birer peygamber olacağımız, meleklerin dilini konuşacağımız bir dönemin geleceğini söylüyor. Kelebek, çünkü kelebek insanın durumunun dokunaklı bir durumunu yansıtıyor. Antik Yunan, Aklı kelebek kanatları olan bir kadın gibi tasvir etmişti İnsanlara kelebekler demişlerdi. Neden? Çünkü kelebek neticede dönüşüme uğrayan bir varlıktır. Larva şeklinde başlar, kendini kozaya kapatır ve neticede kanatlı bir yaratık olarak dirilir. Aynısı bizim için de geçerli: Başlangıçta, gezegende yıldızlı gökyüzünün altında sürünen larvalardık, sonra kendimizi kitledik birleşme ve gerçek hayatı ele geçirme umuduyla. Bedenimizde en az üç organımız kelebek şeklinde. Omurgayı kesip açarsanız, ufak, gri, güzel kelebekler görürsünüz. Kafatasımızın tam altında kelebek şeklinde bir kemik var, böyle gider. Simetrinin ve ölümsüzlüğün bu sembolü her yerde görülebilir. Kelebek, Orbitor'un kesin simgesidir, bütünüyle temeldir, sadece yapısal anlamda değil- her sayfada ufak, kelebek şekilleri görebilirsiniz. İncil, önemli bir kaynak, romanın zemininde mevcut. Ateist ve sapına kadar komünist bir ailede yetiştim büyürken kızkardeşimle birlikte kilisenin kapısından adımımızı atmadık. İncil'i okumaya başladığımda otuz yaşımdaydım. İncil'in bütün o genetik soyağaçları, aile meseleleri ve mistik hezeyanlarla olduğu fikri vardı. Kısacası hiçbir fikrim yoktu. Roman gibi okumaya başladım. Roman ile ilgisinin olmadığına sonradan aydım. Yedi yıl her gün okudum. Hiçbir kitabın içine bu kadar girmedim. İşin aslı, Dante, Şekspir ve Dostoyevski gibi yazarların aramızda olmasının nedeni İncil'e dayanıyor sanırım. Bir de Yunanlılara. Herhalde İsa ve Sokrates olmasaydı hiçbir şeyimiz olmazdı. Bir şekilde Kabalacılar da bizim okuyup dünyayı anlamlandırma çabamızın aynısını uyguluyor temelde, tefsir meselesi, Kabala, işi biraz daha ileri götürüyor. Kafka, uzun ve yorucu bir yolculuğu anlattığı bir metin yazmıştı. Bir noktada, önünde beliren upuzun bir duvar nedeniyle duruyordu. Duvarın kendi alnı olduğunu farkında, kendi düşüncelerinin sınırına gelmiş. Benim sanatçı ve entelektüel arzum, önümdeki duvarı yıkıp geçmek, kafatasımın önünün parçalamak. Kendi karanyumum tarafından engellendiğim gerçeğinden utanıyorum. Orbitor'daki yeraltı tünellerinin temelinde Ernesto Sabato'nun romanı Abaddon el Exterminado/Kahramanlar ve Mezarlar var. Yer altı ve tünellerle ilgili başka bir muhteşem kitap Thomas Pynchon'un V'si, zamanımızın en önemli romanlarından ve üstümdeki etkisi büyük. Yer altı dünyası neticede edebiyatta sık görülür, Dante'nin Inferno'suna kadar gideriz. Lovecraft'ın dünyasına, okumaya başladığım an yakınlık hissettim. Üzgün, yalnız bir adam neden olduğunu bilmediği halde, yeraltında devasa mağaraların içinde uyanıyor. Yeryüzünde çıkmak için yola koyuluyor ve sonunda dünyamıza bir giriş buluyor. Yakınlardaki bir kulübeden yardım isterken insanların ondan neden kaçtığını anlamıyor, neden sonra bir aynanın yanından geçerken farkına varıyor. Anlatıcının dehşeti. Hikaye beni oldukça etkilemişti. Orbitor'un üçüncü cildini yazarken öfkeliydim. Romanya'da devrim olduğunda otuz üç yaşındaydım. hayatımın ilk yarısını bir hapishanede geçirmiştim, komünist rejimde yaşananlara dair içimdeki büyük öfkeyle yazdım. ama en büyük öfkem, Romanya'daki devrimin etrafında örülen yalanlara dairdi. TV'lerden yayımlanan ilk devrimdi, birçok açıdan Batı dünyası tarafından yönetilmişti. Ekranlarda gördüğümüz devrim ile sokakta gördüğümüz arasında büyük fark vardı. Popüler isyan kisvesiyle bir darbe sahnelenmişti ve partinin yeni bir versiyonu iktidarı ele almıştı. Büyük bir yalandı, dev bir yalan, tecrübe ettiğim en büyük yalan. Aya inişin sahte olduğunu söyleyenler vardır, Amerikalılar her şeyi TV stüdyosunda kurgulamış falan filan. Bunun gerçek olduğu ortaya çıksa ve aslında Neil Armstrong aya hiç ayak basmamış olsa bile, devrimin yoldan çıkarılmasında hissettiğim kadar ihanete uğramış hissetmem. 1956 yılında Stalin'in ölümünden üç yıl sonra doğmuşum, otuz dört yaşımdayken Çavuşesku öldü, yarısında hapsedildiğim hayatımın intikamını aldım. Benden çalınmış olanı geri aldım, bu nedenle gerçekçi olmayı, güzel bir şey yaratmayı reddediyorum Tersine, Honore Daumier'in karikatürde yaptığı gibi, insanın şeytanı yanını gösteren sanatçıların geleneğini izliyorum. Üçüncü cildin diğer kitapların dışında durduğunu söyleyenler var. Fakat benim aklıma göre üçüncü cilt, Kötülüğün Çiçekleri, diğer iki kitaptan yetişmiş kötü çiçekler. Ben de, çocukken, komünizme inandım, babam sürekli ondan bahsederdi. Fakat bir yanılgıda yaşadık. Çavuşesku ütopik komünizmin saygıdeğer her öğesini birer birer yok ettikçe, babam dehşet verici biçimde kayboldu, an be an, inandığı her şeyin yalan olduğunu gördü O nedenle üçlemenin en dehşet kısmı da babamın parti kitabını ateşe verip ağlamaya başladığı sahnedir, o noktadan sonra bir insan olarak mahvoldu ve devrim sonrasında da asla düzelmedi. Dört buçuk milyon nüfuslu Romanya'da komünizme inanan Allahın kulu kalmamıştı, Bükreş'teki tüm evlerin aynı anda kızıl kitabı yaktıklarını ve dumanların tüm şehri kapladığını hayal ettim. Hiroşima ya da Sodom ve Gomorra yok edildiğindeki kadar duman vardı.


Erman Akçay, yetmişli yılların punk günlerinden Moskova'da komünizmin çöküşüne dek, yirminci yüzyılda tarihin keskin dönüşlerini yerinde görmüş, en sıra dışı fotoğraf sanatçılarından Miron Zownir ile söyleşisini Futuristika ile paylaştı. Sokakların ve içten içe çürümenin bize göre şair fotoğrafçısı Miron Zownir, radikal bir fotoğrafçı, film yapımcısı, yazar ve bar fedaisi. Karlsruhe doğumlu, 1976 yılında Berlin'e taşınıyor, orada da yerleşik hayata geçemiyor. Göçebe hayatı onu Yeni Dünya'ya; New York'a, Los Angeles'a, Pittsburg'a kadar sürüklüyor. 1997'de, insan hayatının görmezden gelinen, rahatsızlık verici gerçeklerini tüm çıplaklığıyla gözler önüne serdiği Radical Eye- The Photography of Miron Zownir adlı kitabı yayımlandı. Zownir, Kein Schlichter Abgang adında bir cinayet romanı da kaleme alıyor. Yeni romanı üzerinde çalışan Zownir, yazın ve fotoğraf çalışmalarının yanısıra, birçok ödüle layık görülen 1993 tarihli Skinheadlane gibi kısa metrajlı yeraltı filmleriyle de tanınıyor. Werner Herzog'un favori aktörlerinden Bruno S.'in trajik hayatına değinen Bruno S Estrangement in Death belgeselini çekeli on yıldan fazla oldu. 70'lerde Kreuzberg'de yaşadığım dönemde asker kaçağıydım ve geçici olarak düşük ücretli işlerde çalışıyordum. Bu süreç boyunca birçok göçmen işçiyle iletişim halinde oldum ve hiçbiriyle kişisel bir problemim olmadı. Berlin'de o dönem herkes politik anlamda açık görüşlü ve solcuydu. Irkçılık, Berlin'de yaşayanların çoğu tarafından hoş görülmezdi. Tabii ki, farklı kültürlerin kaynaştığı ve çatıştığı, özellikle de yoksul kesimlerde yaşanan gizli ırkçılıktan söz etmiyorum. Ama şunu söylemeliyim ki, herhangi bir etnik önyargısı olmayan ve açık fikirli biri olan ben bile, o zaman Türk arkadaş edinmemiştim. Tanıştığım Türk göçmenler pek Almanca bilmiyordu ve merhaba, hoşça kal dışında iletişim kurmaya hevesli değillerdi. Ancak herhangi bir düşmanlık ya da nefret hissi de yoktu. Türkler ve Almanlar iş dışında herhangi bir bağ kurmuyorlardı. Bence iki taraf arasındaki bu mesafe, özgür yetişen bireylerin politik bilinci sayesinde kapandı; özellikle de Kreuzberg'de. Ama dediğim gibi, bu birden ortaya çıkan bir şeyden çok, son on yılda gelişen yeni bir anlayışın getirisi. 80 ve 90'lı yıllar ırkçılığın her iki taraf için de şiddetlendiği zamanlardı. 90'larda birçok genç Türk, duvar yıkıldıktan sonra aptal Nazilerin provokasyonlarıyla şiddet yanlısı olmuştu. Bu durumu bizzat ben de, Alman olmam ve saçlarımın kazınmış olması nedeniyle saldırıya maruz kalarak deneyimledim. Buna rağmen olaylar hiçbir zaman Türklerin ve Almanların birbirinden nefret etmesine yol açacak kadar ileri gitmedi. En fazla birarada olmaktan rahatsızdılar, diyebiliriz. Tabii, benim hafızamdakiler ziyadesiyle subjektif. Ben hiçbir zaman birine önyargılı yaklaşmadım, ama haksızlığa uğrayan taraf Türklerdi ve o gerizekalı Nazilere kıyasla daha kızgın olmak için haklı sebepleri vardı. 70'lerde taraflar daha kayıtsızken, 80'lerde içten içe kaynamaya ve fanatikleşmeye başladılar. 90'lara geldiğimizde ise olaylar şiddetlendi. Yeni yüzyılla birlikte ilişkiler rayına girdi. Ancak benim 70'lerden günümüze kadar olan anılarım on beş yıl kadar eksik aslında. Ben, 1980 ile 1995 yılları arasında ABD'de yaşadım. Benim Türklerle ilgili hatırladığım en acımasız suç sanıyorum NSU tarafından işlenenlerdi. Alman otoriteler konuyla ilgili çarpık bilgiler paylaştılar. Bir de Solingen'de yaşayan Türk ailelerin evinin kundaklanması olayı var. O saldırı Berlin'de olmadı, ben de gazetede okumuştum. O dönem, tam da size bahsettiğim, yakalayamadığım döneme denk geliyor, ama şunu çok net hatırlıyorum: 70'lerde futbol oynayan Türk çocuklarına pek rastlayamazdınız. Bu sanırım 80'lerde başladı ve iki halkın birbirleriyle iletişim kurmalarına yardımcı oldu, ki futbol hala Türkler ve Almanlar arasındaki en büyük ortak payda. Kültürel anlamda baktığınızda, evet, Kreuzberg'de Türk çocukları arasında çeşitli insiyatifler oluşmaya başladı, muhtemelen 80'lerde yaşanan bu hareketlenme entelektüel Almanların da ilgisini çekti. Bence tiyatro grupları kültürel etkileşimi başlattı. Açıkçası, Fatih'in yalnızca iki filmini biliyorum ve tabii ki Duvara Karşı favorim. Birol, bu filmde yalnızca harika oyunculuğunu ortaya koymadı, aynı zamanda bir oyuncunun senaryoyu nasıl zenginleştirebildiğini de gösterdi. Ama haklısın; Fatih, bütçesi arttıkça underground'a olan ilgisini kaybetti. Weege'nin motivasyonu nedir bilmiyorum... Ama ben işlerimde her zaman, toplumdan dışlananlara, ezilenlere, yasadışı ya da topluma uyum sağlayamamış kişilere odaklanırım. İlk başta daha çok şiddet ve sekse odaklanıyordum. Ama gece hayatını kaydetmek için Moskova'ya gittiğimde karşılaştığım tüm o yoksulluk, acı, hüsran, cehalet ve şiddet, benim bakış açımı tamamen değiştirdi ve sosyalizmden vahşi kapitalizme evrilen bu dramatik değişimi belgelemek istedim. İnsanlar sokaklarda açlıktan, hastalıktan ölüyordu ve gelip onları kurtaracak veya teselli edecek kimseleri yoktu. Ben de bu akıl almaz duruma kayıtsız kalamazdım. Yani, ölü ya da ölmek üzere olan insanları fotoğraflama arzum, modern hayat denen cehennemin yarattığı doyumsuzluğun, yok sayılmanın, acının ve ölümün bende yarattığı korkuyla yüzleşmem sonucunda ortaya çıktı. Ölüm hem son, hem de başlangıçtır; herkesin çoktan deneyimlediği ve tekrar tekrar deneyimleyeceği... Her zaman çok yakınımızda olmasına rağmen, tüm zamanların en büyük gizemi... 1995 yılında, Moskova'da sokaklarda sefil bir halde ölmeyi bekleyen insanların olması kesinlikle utanç vericiydi! Otto Dix, Birinci Dünya Savaşı'nı deneyimleyen, o dönemde vuku bulan katliamlar nedeniyle psikolojisi harap olmuş bir askerdi. Yaptığı resimler onda terapi etkisi yaratıyordu, kabusların pençesinde yaşarken resim çizmek, aklını dinç tutabilmesini sağlıyordu. Öldürmenin son derece normal olarak algılandığı bu deneyim bana çok uzak. Ben İkinci Dünya Savaşı sona erdikten sonra doğdum. Hayır, sonumu düşündüğümde, ölüm bana cazip gelmiyor, ama beni o kadar da korkutmuyor. Bella Lugosi gibi ölümü fetiş haline getirip tabutta uyuyacak ya da Edgar Allan Poe gibi ölü aşıkları tercih edecek, onları bir takıntı haline getirecek de değilim. Birini öldürmeye de heves etmiyorum, henüz ölmek de istemiyorum. Savaşlardan hoşlanmıyorum ve dünyanın sonunu da arzulamıyorum. Ama birçok arkadaşımı ve ailemden birçok kişiyi kaybettim ve çektiğim bütün filmler sonunda hep bir şekilde felaketle sonuçlanıyor. Hayatta başka şeyler de var ve aklını kaçırmak istemiyorsan sakinleşip başka konulara odaklanmak gerekiyor. Hayır, ben bir ateistim ve bence insanlıkla ilgili en berbat şey Tanrı'nın bizi özel olarak yarattığını düşünmek ve kendini diğer canlılardan üstün görmek. Bir et yiyici! Tamam, ben de et yiyorum ancak yememeliyim. Endüstrinin bize yiyecekleri sunma biçimi canice! Ama bu sorduğun sorunun sadece bir yönü. Ben insanlardan kaçan biri değilim, her tür insanla tanışırım, ilişki kurarım. İnsanları iyi ya da kötü şeklinde anlamsız kategorilere göre değerlendirmem. İnsanlar hakkında, yalnızca gazete okuyarak, televizyon izleyerek ya da kendi kişisel deneyimlerden yola çıkarak acele çıkarımlar yapılmamalı. Ben, sonuçları ne olursa olsun, hala karşıma çıkabilecek sürprizlere açığım. Eğer her şeyi biliyor olsaydım, hem hayatımda hem de sanatımda yeni şeyler deneyimlemek için uğraşır mıydım? Ama insanlığın yaratma ve yok etme gücünü, yine insanlığı ve doğayı tehdit edecek şekilde kullanmasından kesinlikle çok korkuyorum. İnsanlığın çıkarı için yapılan bir keşif diğer canlılar için bir felaket olabiliyor. Açıkçası, hayata yalnızca bir kere gelindiğine inanıyorum. Ölümünden sonra senden geriye kalan, molekül ya da atom gibi görünmez, herhangi bir bilince sahip olmayan bir element gibi bir şey. Bu konuda yüzlerce yıldır çeşit çeşit spekülasyonlar yapıldı; dinsel inançlar temelinde izmler ortaya çıkarıldı. İnsanlar halen yanlış inançlar uğruna eziyet görüyor, cezalandırılıyor ya da öldürülüyor.


Bana sorarsanız Harmonie Korine ne yapmış ne etmiş diye bakılması gereken bir sinemacı. Ama sormazsanız da çok şey kaybetmezsiniz herhalde. İyi çekilmiş iyi filmler var, iyi çekilmiş kötü filmler var, kötü çekilmiş kötü filmler var, kısa tutulsa daha güzel olacak filmler var bir de. Mister Lonely bu gereksiz kategorilendirmede sonuncusuna girebilecek türden bir film. Ama Korine bu filmde kafasına göre takıldığı için herhangi bir kategoriye oturtasım gelmiyor açıkçası. Çünkü filmografisine baktığınızda kafasına göre takılmak konusunda ciddi bir istikrarı var. Benim de filmlerini cukkayı götürmek adına yapmayan adamlara karşı ayrı bir saygım var. Ryan Fleck ve Anna Boden gittikçe daha çok kişinin izleyebileceği şeyler yapmaya başladıkları için Sugar'ın uzunluğunun gereksiz olduğunu söylerken herhangi bir rahatsızlık duymuyorum mesela. Kaldı ki yapılan şeyin daha çok kişiye ulaştırılma çabası ve bu uğurda yapılan şeyler kötü değil. Ama Korine gibi birisi böyle bir sorun gütmeksizin bir şeyler yapınca, o çabayı, ortaya çıkan filmi daha samimi buluyor ve izlerken de zaman kaybı yaşamışım hissiyatına kapılmıyorum. Bu kadar laga lugayı Mister Lonely'nin bana hissettirdiği duyguları bu yazıyı okuyana hissettirebilmek amacıyla yapıyorum. Bu ifade yazının tamamı için geçerlidir. Mister Lonely, Bobby Vinton'ın Mister Lonely şarkısıyla açılıyor. Şarkı acayip hüzünlü. Şarkının sözlerini aşağıya kopyalayacağım, altına da kötü ingilizcem ile kendi çevirimi yapacağım. I have nobody for my own. I'm so lonely, I'm Mr. Lonely, Wish I had someone to call on the phone. I'm a soldier, a lonely soldier, Away from home through no wish of my own. That's why I'm lonely, I'm Mr. Lonely, I wish that I could go back home. I get no letters in the mail. Oh how I wonder how is it I failed. I'm a soldier, a lonely soldier, Away from home through no wish of my own. That's why I'm lonely, I'm Mr. Lonely, Sözleri çevireceğimi söyledim ama gördüğünüz gibi çevirmedim. Çünkü filmin de var böyle bir havası. Bu şarkıyı iyi ki askerdeyken dinlememişim. Dinlemiş olsaydım depresyona girebilirdim ama sonra kendimi bir roman ya da film karakterine benzetip o duygu durumunun içinden çıkabilirdim. Çünkü kendimi sevdiğim bir karaktere benzetmek yükümü hafifletir ister istemez. Tıpkı O'na benzedim! derim ve hadi itiraf edeyim, bu biraz da havalı hissettirir. Bu, O'nun da başına gelmişti. O da böyle bir durum karşısında benzer bir tepki vermişti. Bu şarkıda olduğu gibi gücünü yalınlığından alan şeyleri seviyorum. Öte yandan Michael'ın ruh haline de uyum sağlıyor şarkı. Paris'te Michael Jackson taklidi yaparak geçinmeye çalışan birisi Michael. Fransızca bilmediği için herhangi bir arkadaşı yok. Yalnız. Sadece ona iş ayarlayan Renard ile iletişim kurabiliyor. Renard bir gün Marilyn Monroe taklidi yapan birisiyle tanışmasına vesile oluyor. Birlikte İskoçya'da bir şatoya gidiyorlar. Gitmeden önce veda edebileceği kimsesi yok. Yatağa, masaya, sandalyeye, duvarlara veda ediyor. Üstüne oturmasına rağmen kendisine iyi davranan sandalyeye de teşekkür etmeyi ihmal etmiyor ayrıca. Şatoda Charlie Chaplin, Abraham Lincoln, Sammy Davis Jr., James Dean, Madonna, Shirley Temple ve Kırmızı Başlıklı Kız gibi karakterler bulunmaktadır. Grubumuz birlikte bir oyun sergilemeye karar verirler. Kendini aramak üzerine bir film Mister Lonely. Ve insan kendi içinde olanı bulabilmek için kendinden epey uzaklaşmak zorunda kalıyor niyeyse. Bazen epey uzağa gitmek gerekiyor galiba Marilyn'in yaptığı gibi. Veya rahibelerin başına geldiği gibi. Filmle alakasız gibi duran rahibeli bölümlerde anlatılmak istenilen de bu bana kalırsa. Onlar da tanrının bir yansıması ve galiba bunu ispat etmek istercesine biniyorlar o uçağa. Arkadaşlarının başına gelen mucize anlamalarına yardımcı olmuyor ve bir de kendileri tecrübe etmek istiyorlar. Fakat bu biraz da zorlayarak çıkardığım bir sonuç. İzleseniz ya da izlemişseniz hiç de öyle bir anlam olmadığını söylediğiniz takdirde buna itirazım olmaz. Zaten Harmony'nin de ağırlık verdiği bir taraf yok bu konuda. Kraliçe'ye En saf ruh taklitçinin ruhudur, dedirtirken, finali özünde sen varken başkası olmaya ne gerek var diye özetleyebileceğim bir şekilde yapıyor. O üzgün palyaço mitini de tersyüz ediyor birazcık. Palyaçolar yine mutsuz. Ama bu sefer insanları da eğlendiremiyorlar. Yıllardır beni es geçtiğinizi fark ettim. Tuhaf birisi olduğumu ve yanlış yaptığımı düşündüğünüzü fark ettim. Doğduğum andan itibaren farklı birisi olduğumu düşünüyorum. Diğer insanların göremediği şeyleri görebilme gibi bir özelliğim var diye düşünüyorum. Sizin hissettiğiniz gibi hissedemiyorum. Bu konuda kızgın değilim, sadece işlerin gidişatı böyle. Kabul etmeliyim ki hayatımın çoğu şaşkınlıkla, uzaylı gibi hissederek, bağımsızca geçti. Hiçbir şey gözüme diğer insanların gözünde olduğu gibi ya da onların anladığı gibi gelmedi.


Yıllardır beni es geçtiğinizi fark ettim. Tuhaf biri olduğumu ve yanlış yaptığımı düşündüğünüzü fark ettim. Doğduğum andan itibaren farklı biri olduğumu düşünüyorum. Diğer insanların göremediği şeyleri görebilme gibi bir özelliğim var diye düşünüyorum. Bu konuda kızgın değilim, sadece işlerin gidişatı böyle. Kabul etmeliyim ki, hayatımın çoğu şaşkınlıkla, uzaylı gibi hissederek, bağımsızca geçti. Hiçbir şey gözüme diğer insanların gözünde olduğu gibi ya da onların anladığı gibi gelmedi.


Josh Cheuse, 16 yaşındayken Electric Lady Studios'ta The Clash'i çalmak için ankesörlü telefondan aramaya karar verdi. Londralı çeteye onların fotoğraflarını çekip çekemeyeceğini sorduktan kısa süre sonra kendini en sevdiği grupla takılırken buldu. O zamandan beri Cheuse, David Bowie, AC / DC, Bob Dylan ve Oasis gibi müzik dünyasının en büyük isimlerinden bazılarıyla çalıştı. 2020'de John Coltrane'in 1963: New Directions boxset'i için sanat yönetmenliği Grammy'ye aday gösterildi. Cheuse'un hayatının tek bir telefon görüşmesi yaparak değiştiği söylenebilir. Sadece kendisi için bir kariyer yaratmakla kalmadı, aynı zamanda müzikal ikonlarıyla, özellikle de yeni kitabı Print the Myth: Joe Strummer Portraits 1981-2002'nin odak noktası Joe Strummer ile paha biçilmez dostluk kurdu. Print the Myth'in sayfalarında Strummer, New York'tan Galler'e kadar uzanan yerlerde, arkadaşları ve ailesiyle, çalışırken veya çekimler için poz verirken görülüyor. Siyah-beyaz ve renkli çekimlerin karışımının yanı sıra kolajların ve hatıraların görüntüleri sıralanıyor. Bütün bu şeyler bir kutuda oturuyordu ve paylaşmak istedim. Sadece bir bahçe satışında satılıp gitmelerini istemedim. Dünyada olmak için hala yeterince şanslı olanlarımız, alevi canlı tutmaya çalışıyoruz. Bu ruhu canlı tutmak için rock and roll'un közüne üflediğimi hissediyorum. Politik bir aileden geliyorum. The Clash'in müziği benim için anlamlıydı. açıkladı. Melodilerini ilk duyduğumda bu insanlar neden bahsettiğimi, ne düşündüğümü ve neye inandığımı biliyorlar. Benzer bir dalga boyundayız diye düşündüm. Konserlerde biletiniz yoksa endişelenmeyin! Birisi sizi içeri alabilirdi. Dinleyiciler işin bir parçasıydı; İster The Clash, ister The Specials, dinleyiciler onlarla aynıydı. Bu adamların doğası herkesin partiye girmesine ve katkıda bulunacak bir şeyiniz varsa katılmasına izin vermekti, şimdiki türden münhasırlık yoktu. Strummer sadece bir arkadaş değil, aynı zamanda bir akıl hocası idi. Bu kitabın fikrinin bir kısmı, bu geleneği sürdürmek ve The Clash'ten geleni sonraya aktarmak.


Fred kapının önüne geldiğinde elindeki poşetleri yere bıraktı. Başparmağını kapının kolundaki manyetik kısma dokundurunca kapı açıldı. Bir dönem hep evde unuttuğu anahtarlar için Wilma ile kavga ettiği günleri hatırladı. Bir anahtar kullanmayalı ne kadar uzun zaman olmuştu. İçeri girdi. Poşetleri mutfağa bıraktı. Wilma! Wilma! diye seslendi. Evde yok galiba, diye düşündü. Saate baktı. Nerdeyse gelir. Televizyonun karşısındaki koltuğa uzandı. Yattığı yere iyice yayıldı. TRT 1, diye seslendi televizyona doğru. Televizyon açıldı. Kanal TRT 1 oldu. TRT 2, dedi sonra. Kanal değişti. Böylece tüm kanalları zapladı. Sese duyarlı televizyonların icat edilmesi ne güzel oldu, diye düşündü. Yattığı yerden doğruldu. Yok, canım o kadar da iyi olmadı. Wilma ile tartışıp duruyoruz bu konuda. Maç, pembe dizi kavgasında televizyon şaşırıyor hangi kanalı açacağını. Önceden ne güzel kumanda vardı. Ben ele geçirince, televizyon benimdi! Kapı açıldı. Gelen Wilma'ydı. Onun da elinde poşetler vardı. Mutfağa bıraktı. Fred'in yanına oturdu. Ne var ne yok televizyonda, diye sordu. Her zaman ki haberler işte. El Kaide ABD'nin güneyini ele geçirmiş, falan, filan... diye yanıtladı Fred. Barny'ler gelmeden yemeğe başlasak iyi olur, dedi Wilma. Neler aldın? Wilma aldıklarını mutfak tezgahının üstüne koydu. Bir yığın şey. İkisi de yemek yapmaya girişti. Wilma ikna olmamıştı. Ben de biliyorum. Bir tane daha olsun. Bunu da öderiz. Fred elindeki bıçağı masaya bıraktı. Şimdi sırası değil Wilma. Hem iki kişi için sese duyarlı çamaşır makinesi mi alınırmış. Anlamıyorum, dedi. Fred pencere kenarına giderek tülü araladı. Gökyüzünde ay, yıldızlar tüm güzelliğiyle dünyayı selamlıyordu. Yıldızların o kadar kalabalık oldukları halde neden kavga etmediklerini düşündü. Milyonlarca, milyarlarca yıldız... Ya da ayla güneş gökyüzünün hakimiyeti için hiç tartışmışlar mıydı? Ya da karla yağmur... Bu düşüncesine sesli sesli güldü. Şu koca evde iki kişi anlaşamıyoruz. Wilma'nın yanına geldi. Biliyor musun Wilma, teknoloji ilerledikçe, insanoğlunun kavgaları da masrafları da artıyor. Wilma anlamadı. Fred devam etti. Hiç dikkat etmiyor musun, artık ne kadar çok para harcamaya başladık. Ürünlerin sürekli yeni versiyonları çıkıyor ve bizde hemen... Wilma sözünü kesti. Bu teknolojinin suçu değil, dedi. Tabi ki değil, diye onayladı Fred. Teknolojiyi üreten İnsanlar. Ama insan zamanla ürettiği teknolojinin kölesi oluyor. Fred cebinden tırnağının ucu büyüklüğündeki cep telefonunu çıkardı. Şuna baksana, dedi, cep telefonu ilk çıktığında böyle miydi? Modeller sürekli değişiyor. Bizde sanki mecburmuşuz gibi alıp duruyoruz. Televizyon, çamaşır makinesi... Birileri sanki bizi yönetiyor bu konuda. Yönlendiriyor. Kapı çaldı. Wilma söylenerek kapıyı açtı. Evet. Gelen Barny ile Betty idi. Barny her zamanki neşesiyle salona geçti. Fred hala pencere kenarındaydı. Gözleri gökyüzündeydi. Yüzyıllardır aynı yerde ve aynı şekilde duruyormuş gibi görünen aya ve yıldızlara bakıyordu. Zaman ilerledikçe kölelik şekil değiştiriyor, diye düşündü. Sanki modern taş devrinde yaşıyoruz. İçeriden Barny seslendi.


Eserlerinde, toplumdaki çeşitli malzemelerin yarattığı hastalıklı kirlenmeyi yansıtan Güney Koreli Seo Young Deok, bu kirlenmenin modern zaman insanında yarattığı acıyı ortaya çıkarmaya çalışıyor. Bu duyguyu ifade edebilmek için de çalışmalarında metal zincirleri kullanıyor. Deok'a göre zincir uygarlığımızın yarattığı fabrikasyon ürünler, bir aksesuar, büyük bir makinanın küçük bir parçası. Sanatçı zincirin her bir halkasını bir insan hücresi olarak ele alıyor ve zinciri insan figürünü yaratmak için kullanıyor. Dolayısıyla bu varlığın formu malzemenin kirliliği ile birlikte oluşmuş oluyor. Sergide yer alacak bir çok eser bu şekildeki zincirlerden meydana geliyor. Her bir zincirin tek tek kaynaklanmasıyla oluşan büyük ebatlı insan figürleri, yüzleri ve torsolar, kullanılan malzemeyle insanoğlunun sonsuz kibir ve gösterişini yansıtırken aynı zamanda çarpık tüketim alışkanlığına odaklanıyor. Seo Young Deok'un İstanbul'daki ilk solo sergisi 10 Kasım'a kadar SODA'da görülebilir.


Asıl adı Sami Rosenstock olan Tristan Tzara (1896-1963), Rumen asıllı Fransız şair, yazar, ressam, ve anti sanat akımı Dada'nın kurucularındandı. 1920'li yıllarda, başta Andre Breton olmak üzere, sürrealist harekete katılacak arkadaşlarıyla takılırken, kağıda yazıp bir şapkaya attığı kelimelerden rastgele çekip şiir yazmayı önerdi. Belki de gerçek anlamda, adı konulmuş ilk kes yapıştır örneği o andı. Tristan Tzara daha sonra Breton ve diğerleriyle ters düşse de, ismi sürrealizmin kurucuları arasında anılmaktadır. Kendi hareketi olan Dada da dünyada yayılmış, politik ve protest bir anti sanat akımı olarak etkisini hala sürdüren bir ses getirmiştir. Dada, tamamen rastlantılara dayalı ve geleneksel yazın kurallarının dışında bir edebiyat anlayışını benimsiyordu. 1. Dünya Savaşı zamanında İsviçre, Zürich'de başlayan Dada hareketi, sürrealizmin dışında, daha sonraları yeni gerçekçilik, pop art, fluxus, punk gibi akımları da etkiledi. Kes yapıştır tekniği ise, Tristan Tazara'nın şapka formülünden sonra, Fransız avangart letrist sanatçı Gil Wolman tarafından geliştirildi ve bilinen ilk uygulaması yapıldı. 1950'li yıllarda ise, ressam ve yazar Brion Gysin, tesadüfen keşfettiği kes-yapıştır metodunu geliştirdi. Gysin, masanın üzerine yaydığı gazeteleri bir jiletle keserken, tesadüfen yan yana gelen başlıkların bilinçaltı metinler ortaya çıkardığını fark etti. Böylece, bunu bir teknik haline getirip sürekli kes yapıştır üretim yapmaya başladı. Güney Afrikalı Beat şairi Sinclair Beiles ise, William Burroughs ve Brion Gysin ile birlikte, kes yapıştır tekniğini geliştirip, bir anlamda beat akımına dahil ettiler. Julio Cortazar da, Rayuela/Seksek isimli romanını bu teknik ile şekillendirdi. Hatta David Bowie, bazı şarkılarını yazarken kes yapıştırı uyguladı. Thom Yorke da, Radiohead'in Kid A isimli albümünü oluştururken, Tristan Tzara'nın tekniğine dönüp, sadece bir dizenin yazılı olduğu kağıtları bir şapkaya atıp, tesadüfen çektiği sözlerle şarkı sözleri yapıştırmıştır. Bir sayfa alın. Herhangi bir sayfa gibi. Ortadan dikey ve yatay olarak kesin. Elinizde 1, 2, 3, 4... Dört bölüm olacak. Birinci bölüm ile dördüncünün, ikinci bölüm ile üçüncünün yerini değiştirin. Artık yeni bir sayfanız var. Bu yeni sayfa bazen aynı şeyleri söyler, bazen değişik. Politik konuşmaları kesmek ilginç uygulamadır. Sonuçta ortaya çıkan metin kesinlikle bir şeyler söyleyecektir ve bunu belirli bir açıklıkta yapacaktır. Şimdi, internetin ve hypertext'lerin 1'ler ve 0'larla dolu dünyasında, kes yapıştır tekniği de evrim geçirdi. Dönüştü ve ilk kullanıldığı roman-şiir döngüsünden farklılaştı. Zamanımızda, özellikle de, laptop kullanımının artması, piyasada uygun fiyata ses programlarının kolayca bulunması, sadece bir internet bağlantısıyla dünyanın tüm seslerine ulaşılması gibi nedenlerle, dış seslerin toplanmasından, programlardaki seslerin birleştirilmesinden ve hepsinin kesilip yapıştırılmasından, devasa bir dijital/görsel/işitsel sanat ortaya çıkmaktadır. Yansımalarını görsel şiir/visual poetry, insan sesinin araç olduğu spoken word/söz söyleme, ses şiiri/sound poetry, mekana göre ses yerleştirmeleri gibi performanslarda görebileceğimiz tüm bu çılgın yaratma sanatları, ilk bakışta bir ürün kirliliği yaratıyor gibi olsa da, aslında nefes alarak ve dikkatle bakıldığında, modern sanatlarda giderek kendine yer edindiğini hissettiğiniz büyük bir aileye dahil oluyorsunuz. 18. yy matematikçisi Bayes'in teoremini kullanıp bir emailin spam olup olmadığını kullanıcıların spamleri şaretlemesiyle anlayan filtreleme tekniğine karşı, spamcilerin geliştirdiği stratejiler, çoğunlukla William Burroughs'un kes yapıştır tekniğinden feyz alan generator-programların oluşturduğu metinler, istatistiksel verilerle Pavlov'un köpeği gibi şartlandırılmış olan koruyucu filtrelerin kafasını karıştırırken, kimi zaman Rimbaud ya da Lautreamont'u hatırlatan düzyazı şiir parçaları da ortaya çıkarabiliyor. Mesela burada spam şiir antolojisi bulunuyor, burada spam şiirden örnekler sunuluyor.


Moleskine Detour sergisinin Londra, New York, Paris ve Berlin'den sonraki durağı İstanbul! Sergi, uluslararası üne sahip yazar, ressam, film yönetmeni, grafik tasarımcı, mimar ve illüstratör tarafından tasarlanmış 50 civarında Moleskine deftere ev sahipliği yapıyor. Defterlerin sayfalarına bizzat dokunacak ve sanatçıların yaratım süreçlerine yakından tanıklık edeceksiniz. Kısacası farklı, interaktif bir sergi anlayışı. Detour'un yan etkinliği olan myDetour'da ise, gelecek vaat eden genç yeteneklerin, sanatçı adaylarının ve Moleskine fanlarının yarışmayla seçilen defterleri sergilenecek. Moleskine, Detour yolculuğunun tüm duraklarını ayrıca kendi internet sitesine de taşımış bulunuyor. Londra, New York, Paris ve Berlin... Tüm bu şehirlerdeki Detour sergilerini www. moleskine. com adresinden gezebilir ve sanatçıların defterlerini özel videolar eşliğinde inceleyebilirsiniz.


Güncel ilgimizi çektiğinden değil, geçmiş şimdiki zamanı etkilemedikçe bir geleceğimiz olmadığını düşündüğümüzden, monarşi karşıtı şarkıları hatırlatmak istedik. Çünkü hemen heryerdeki oligarşik iktidar odakları isyan şarkılarını her zamankinden fazla baskı altında tutuyor. Gözümüz üzerinizde. İngiltere'nin en uzun süre hüküm süren hükümdarının ölümü şok edici olmasa da, görüyoruz ki hatırı sayılır bir kitle için yine de şaşırtıcı, neredeyse hüzünlü olmuş. Hemen her toplumsal olayda gözlendiği gibi, yine klişeler ve abartılarla bombardımana tutuluyoruz politik liderlerin ölümleriyle çamura bulanmış itibarlarının geleneksel ve sosyal medya ile temizlenme çabası. 1977'de Sex Pistols, Thames Nehri üzerinde Kraliçe'nin tahttaki 25. yılını kutlamak için teknede konsere yeltendiğini duyan polisler elektriği kesiyor, ancak pank elektriği kesilemiyor, başka örneklerle sürüyor.


8 Temmuz Perşembe. Hedefimiz olan Mondiali Antirazzisti'nin yapıldığı Casalecchio Di Reno'ya gitmek üzere arkadaşlarla Floransa'dan ayrılıyoruz. İlk olarak Bologna tren istasyonunda iniyoruz, buradan Casalecchio Di Reno'ya gidecek treni beklerken 1980'de neo-faşistlerin istasyona yaptıkları bombalı saldırıda ölenler anısına asılan plakayı görmeden etmiyoruz. Şehir daha girişte sol yanımıza yatırıyor bizi. Trenimiz geliyor, Mondiali heyecanı ufaktan artmaya başlıyor bünyede. Casalecchio'da kalacağımız yere çantaları bıraktıktan sonra hiç vakit kaybetmeden festival alanına doğru yola koyuluyoruz. Bugün Mondiali'nin ikinci, ama başlangıç açısından en can alıcı günü çünkü tüm gruplar-takımlar sahalara inip el sıkışıyor, tanışıyor. 5-10 dakika sonra kendimizi festival alanının girişinde buluyoruz. Bu sene festival insanları Equal rights for all/Herkes için eşit haklar sloganıyla karşılıyor. Yaşam haklarına dikkat çeken bu slogan, 2010 Şubat'ında Reggio Calabrio bölgesindeki Rosarno kasabasında yerel halk tarafından bazı göçmenlerin havalı silahla yaralanması ve göçmenlerin gösterdiği reaksiyona karşı festivalin gösterdiği hassasiyeti temsil ediyor. Festival kitapçığında da anlatılan olayın, İtalya'ya gelen işçi göçmenlerin sıklıkla yaşadıkları bir sorun olduğuna dikkat çekiliyor. Bununla beraber paylaşım ve çok-kültürlülük, cinsiyet ayrımcılığı ve homofobiye karşı mücadele, özgür bir şekilde cinsiyet yönelimi hakkına sahip olmak ve organize suç şeklinde gerçekleşen kadın ve çocuk ticaretinin önüne geçmek bu sene festivalin dikkatleri üstüne çekmek istediği diğer temel konular. 2009'daki festival bu seneki festivale oldukça yük bindirmiş durumda. Geçen seneki festival iki büyük fırtınayla büyük maddi hasar almış ve bu sene, finansal açıdan toparlanmak için çok önemli. Mondiali Antirazzisti katılımcılarından hiçbir şekilde para almıyor. Festivale giriş, kamp alanı, konserler ve diğer etkinliklerin hepsi parasız. Üstelik satılan yiyecek ve içkiler İtalya standartlarına göre oldukça düşük bir seviyede. Festival kitapçığı ve broşürlerde bu mali krizden bahsediliyor ve insanlardan kendilerince bir maddi yardım yapmaları bekleniyor. Bu sene Afrika'da yapılan Dünya Kupası'yla festivalin eş zamanlı olması bir bakıma daha dikkat çekici olmasını sağlıyor. Daha girişteki pankartlar ve afişlerin yanından yürümeye başladıkça hissediyoruz; evet evdeyiz! Daha çok sayıda ve daha göze çarpan yerlerde Kick Sexism pankartları görüyoruz. Festivaldeki ilk durağımız olan Piazza Antirazzista'da gördüklerimizi pekiştiren bir ruh hali hakim zaten. Piazza Antirazzista, festival alanı içinde bulunan çok büyük bir çadır. Çadırın bir yarısı etkinlikler için ayrılmışken, diğer yarısında posterlerin asılması için sütunlar ve küçük standlar var. Festivale katılan gruplar buraya diledikleri büyüklükte poster asmakta serbestler, hatta insanları buna teşvik etmek adına poster asan gruplara turnuvada 3 puan verilmesi gibi şirin bir kural da var. Biz de hazırladığımız İngilizce ve İtalyanca posterleri asarak 3 puanı kapıyoruz hemen, artık rakipler düşünsün! Futbol turnuvasına ismimizi yazdırmamıza rağmen eksik kişi olduğumuz için maçları nasıl oynayacağız diye endişelenirken, sahaya girdiğimizde tüm stres üstümüzden kalkıyor. Kimse turnuvanın derdinde değil, mühim olan sahada tanışmak-paylaşmak-'paslaşmak'. Festival alanı dünyanın dört bir yanından ezgilerle mezeleniyor, turnuvada kendi grubunda bulunan takımlar çember oluşturup tek tek kendilerini tanıtıyorlar. İsmini yazdırıp gelmeyenler elbette var ama gelenlerin çoğu kalabalık bir şekilde gelmişler. Biz iki kişi dalıyoruz çembere, anlatıyoruz: İstanbul-Fenerbahçe-Vamos Bien. İstanbul'u duyanlarda hemen ufak bir şaşkınlık ve tebessüm beliriyor. Anlaşılan buralara İstanbul'dan pek uğrayan yok! Festival katılımcılarının %70-80'lik kısmını İtalyanların, özellikle de Bologna'dan gelenlerin oluşturduğunu söyliyeyim. Sahalar dışında en kalabalık yerler, yemek ve bar alanları. Buralar özellikle, öğlen vakti kavuran Temmuz sıcağında istediği biraz gölge, çokça bira olanlar için. Konser sahnesi ve kamp alanı bu yerlere oldukça yakın; bu yüzden kalabalık hiç parçalanmıyor, festival kalabalığı hep tek bir gövde olarak kalıyor. Konser alanı ile yemek alanlarını ayıran yol, grupların açtıkları standlara ayrılmış; buralarda sıklıkla tişört ve diğer aksesuarlar satılıyor. Tişörtlerin çoğunu ACAB'dan türetilmiş farklı dizaynlar oluşturuyor, diğer tişörtler ise grupların kendilerini temsil eden tişörtler. Meşaleler festival alanının her an bir noktasında alevlenebilir ve kulağınıza tezahüratlar doluşabilir. Festival alanında bulunan Bar Kakaluta insanların oturduğu bir başka alan, ama diğerlerinden farkı günün belli saatlerinde burada yapılan festivalin radyo programı. Çoğunlukla bazı kişilerle sohbet programları yapılıyor. Elbette hepsi İtalyanca olduğu için biz birşey anlamadık, ama festivalin böyle bir parçası olması, değinilmek istenilen konularla bilgilendirme yapılması açısından çok iyi. Gelecek yıllarda daha fazla İngilizce içerik için katılan grupların bizzat işe el atması gerekiyor gibi gözüküyor. Hem dil sorunundan kaynaklanan insanlardaki hafif çekingenlik, hem de grupların toplu halde beraber oturmaları, maç öncesi el sıkışmalarını insanlarla tanışmak için en iyi yol haline getiriyor. Biz eksik olmamıza rağmen tüm maç saatlerinde sahada olup, maç yapacağımız takımlarla tanıştık ve onlar bize oyuncu vererek dostluk maçları yaptık. Viyana'dan Goodball, Bologna'dan üniversite öğrencilerinin oluşturduğu Deportivo La Carogna, Roma'dan takımlarının aslında başka türlü olduğunu söylemeye gelen Start MyLazionet kendi grubumuzdaki iletişim kurduğumuz takımlardı. Takım listesinden ve Piazza Antirazzista'daki posterlerden dikkatimizi çeken grupları, maç yaptıkları sahalarda bulmak da insanlarla tanışmak için diğer iyi bir yol oldu. Bunların arasında Reggio Emilia'dan Polisportiva Zelig, daimi sarhoş Red Manchester, Padova'dan formalarına ACAB reklamı almış! Real Shock vardı. En çok zaman geçirdiğimiz diğer grup Livorno Curva Sud'du. Onlar da uzun bir araba yolculuğundan sonra festivale hem geç, hem de eksik bir şekilde gelmişlerdi. Onlarla da Livorno Curva Sud forması altında 2 maça çıkıp bol bol içtik, bol bol konuştuk. Onlarla beraber, Bologna'dan Dinamo 7 Fonti'ye karşı oynadığımız maç oldukça zorlu geçti çünkü karşı takımın çoğu 10 yaş civarı çocuklardan oluşuyordu. Bizi dağıttılar ama 2 şans golüyle maçı almasını bildik! Dinamo! Dinamo! Mondiali Antirazzisti 2010'deki son gün, Dünya Kupası final maçıyla beraber noktalandı. Son gün kimi gruplar sabah kahvaltıdan sonra, kimi gruplar turnuvanın final maçından sonra birbiriyle vedalaşıp ayrıldı. Yani Dünya Kupası final maçına kalan çok az kişi vardı, ve aslında ilgiyi insanların nereye göstermesi düşünüldüğünde olması gereken de buydu. 5 gün boyunca herkes kendini gerçekten evinde hissetti ve tek ses olmanın dayanılmaz keyfi bir kez daha hissedildi. Yaklaşık 150 takımın katılımıyla gerçekleşen bu harika festival organizasyonu ve insanlar, her geçen gün çok da ihtiyacımız olan yalnız olmadığımız hissini yeniden uyandırdı. Eğer bu yazı festival hakkında bir tavsiye ile bitmesi gerekirse, tam da söyleyeceğimi tecrübe etmiş biri olarak söyleyebilirim ki, iki-üç kişi olsanız hatta tek olsanız bile, hiç düşünmeden zaman ayırıp en azından bir kere mutlaka gidiniz. Dostları bekletmeyiniz!


29 Mayıs, öğretmen ve hemşire, Fransız Kömünü'nün önde gelen eylemcilerinden, anarşist ve feminist Louise Michel'in doğum günüdür. III. Napolyon, kendisini devlet okulunda öğretmen olarak çalıştırmayınca, koyu bir Bonapartizm karşıtı oldu. Hatta III. Napolyon'a suikast düzenleme organizasyonunda yer aldığı bile söylendi. Bir yolunu bulup, Paris'te Montmarte'de öğretmenlik yaptı. Paris Komününde hem tıbbı yardımda çalıştı hem de barikatlarda yer aldı. Alevler içindeki şehirde yanan ateşi gündoğumu olarak tarif etti. Yargılandı, ülke dışına çıktı, 6.5 yıllık sürgünden sonra tekrar Paris'e döndü, polislere hakaret edince tekrar tutuklandı. Yaşamının son yıllarında anarşizm hakkında yazılar ve konuşmalar hazırladı. Cezayir dönüşü hastalandı ve 9 Ocak'ta hayatını kaybetti. Son günlerinde, Rus Devrimi'ni haber verdiklerinde, odada dans edip uzandığını ve Artık ölmeye hazırım dediğini söylerler. İspanya İç Savaşı'nda fransızca konuşanların çoğunlukta olduğu iki birliğin ismi Louise Michel Müfrezeleri'ydi.


1979 yapımı ve yönetmenliğini Vladimir Menshov'un yaptığı film (93 yapımı Trotsky'nin de yönetmenidir), Menshov'un genel filmleri gibi sıradan insanların, hatta işçi sınıfı kesmininin hikayesi üzerinden, birkaç kadının hayata dair hayalleri ve gelecekte bu hayallerinin nasıl şekillendiğini anlatıyor. 1950'li yılların balındakş Moskova'da başlayan hikaye ile Sovyet yaşamının ansiklopedisi diye adlandırılan kült filmde bir miktar didaktik söylemler olsa da, hem dönemin dokusuna, hem de yaşamdaki hikayelere ilgi duyanlar için kaçırılmaması gereken bir yapım. Film, birbirinden farklı üç karakterdeki kadının öyküsüne odaklanıyor. Biri son derece nazik, diğeri güzel ve diğeri de tam bir işkadını gibi hareket eden üç arkadaşın ortak özellikleri, yaşamda zorluklarla varolabilmeleridir. Dönemin Moskovası, eğitim ve kültür başlkenti olarak, bu kadınların ilgisini çekebilecek erkeklerle doludur. Film 50'ler sonu ile 70'ler sonu arasında iki döneme yayıldığından, dönemin toplum anlayışını gözlemek de ilginç 70'li yıllarda nispeten daha sağlam duran kadınlar varken, erkeklerin oldukça naif olduğu gözlenebilir. Hayallerini gerçekleştirmek üzere büyük şehre, Moskova'ya gelen kızların beklentilerine karşılık hayatun onlara ne sunduğunu anlatırken, alttan alta çalışkan sosyalist kadının er geç mutluluğu bulacağı mesajı, 2010 yılında izlerken demode kalabilir. Ancak bugün bile romantik komedilerin vazgeçilmezi olan, şanslı erkeği arayan yalnız kadın sorunsalı, böylesi bir sovyetik romantik komedi/dram olarak nitelemebilecek filmde gayet çağdaş duruyor.


Tuhaf hikaye: ne zaman görsel bir mesele hakkında yazmak gerekse sözcüklerin yetersizliği artıyor ve kişi giriştiği işten ötürü mahçup kalıyor. Zaman geçiyor ve -hala- gelen giden yok. Eldeki eserin karmaşıklığıyla başlayan ve kişisel fikrimizle biten süreç sonunda yazıyı kolayca mahvedip, vıcık vıcık bir duygusallık ifadesine dönüştürebilecek, bu türde bir mücadeleyi zorlaştıran birçok faktör var. Buradaki rolüm masaya bunlardan hiçbirini koymadan konuyu sizin için eğlenceli kılmak, ilginizi çekip sizi büyülemek ve en çok da size bu bilim-kurgu meraklısı müthiş Japon sanatçı Motohiro Hayakawa'ya neden mutlaka göz atmanız gerektiğini göstermektir. 1974'te, Japonya Yamaguchi Bölgesinde doğan Motohiro Hayakawa daha sonra onu sanat, illüstrasyon ve çizgi roman alanında saygın bir noktaya getirecek olan birçok grafik etkileşimin içinde büyüdü. Bilim-kurgu ve çizgi romanlar yaşamının önemli kısmını oluşturuyor; çizme ve boyama, sanatında en önemli rolü oynuyor. 70'ler ve 80'lerin televizyon programları bu çevreye hiç yabancı değil: en iyi bilinen eserlerinden biri, 70'lerin çok sevilen programı Space Sheriff güzellemesidir. Karmaşıklık, detaylara müthiş önem verme ve çizgilerdeki açık seçik sarmallık. Bu eserlerin her birinde bir anlatım doğar ve yavaş yavaş emekleyip, gözünüzün önünde hayat bulan fantaziyi neredeyse deneyimlersiniz. Savaşçılar, prensesler, uzay giysileri içindeki yeşil adamlar ve tamamen farklı yaratıklar sayabileceklerinizden sadece birkaçı. Aslında bahsettiğim bu güzelleme, özellikle Space Sheriff'i kapsayan psikedelik bilim-kurgu programları belki de Motohiro Hayakawa'nın bütün ihtişamı içinde en çok bilinen gerçektir: bu televizyon programı ve onun Hayakawa üzerindeki etkisi onun sanatının daha büyük bir yanını tetiklemiş ve canavarlar, savaşçılar, uzaylılar ve hayatta kalma mücadelesi veren çeşit çeşit yaratıklarla dolu muazzam savaş meydanlarına giden yolu döşemiştir. Asıl büyüleyici olan Motohiro Hayakawa'nın aklından geçeni göstermekten yorulmamış olması, üstelik de yorumlamakta bizi tamamen özgür bırakırken. Nasıl o, her biri ayrı bir amaç taşıyan küçücük detaylarla tıka basa dolu, o kadar hayran bıraktıran senaryolarla ortaya çıkıyor? Çıkıyor işte. Nereye kadar küresel toplumumuzu tasvir ediyor, insan şaşırıyor, ama inanması zor değil. Kartlar dağıtıldı. Dövüş, kavga, tartışma, iyi ve kötü portreleri onun hayal edilmiş evrenlerinin olduğu kadar içinde olduğumuz dünyanın da parçaları. Motohiro Hayakawa, sanat söz konusu olduğunda bir zirve anlamına gelen Tokyo Illustrators Society üyesi. Tokyo Illustrators Society, ya da TIS, 1988'de kuruldu ve şu anda 200'den fazla üyesi mevcut. Gizli olmayan bu topluluk, kişilerin ardındaki şaşırtıcı yetenekleri ortaya çıkarmayı amaçlayıp tanıtım ve takdir etme hizmeti vermektedir. TIS Tokyo'daki sanat çevresinde düzenlediği birçok sergi, konferans ve çeşitli etkinlikleriyle tanınır. Ayrıca 1995'ten bu yana topluluğun adı Marunouchi Bölgesine dahil Ginza'daki Creation Gallery G8'de düzenlediği sergilerle besin zincirinde en tepelere kadar yükselmiştir. Buna ek olarak TIS açık söylemek gerekirse alanında uzman olmak isteyen yeni sanatçı ve illüstratör alımına da açıktır. Bu muhteşem inisiyatifin ardında Mizumaru Anzai idari yönetici, Hiroyuki Izutsu, Jun Tsuzuki ve Shinbo Minami yönetim kurulu üyesi ve Sugio Yamazaki başkan vekili olarak bulunmaktadır. İspanyol şehrin göbeğindeki bir binanın 6. katında gelecek vaadeden bir sergi salonu olarak Madrid'de, 2012'de açılan Watdafac galeride Aralık'tan Ocak'a kadar süren bir Motohiro Hayakawa sergisi düzenlendi. MAKUU KUUKAN hem sanatçı hem de galeri sahibi olan Manuel Donada'nın gösterimine karar verdiği bir seçkidir. Neredeyse bir sonuca varılamayacaktı ancak Donada, Hayakawa'nın dehasına inandığı için ne olursa olsun bu işin sonuçlanmasında kararlıydı. Sade okur ve izleyiciler olarak bizim de bildiğimiz şekilde Donada da illüstrasyon işine dört yıl önce girmiş ve şimdiden son zamanlarda gördüğü en büyük yeteneklerden biriyle uğraştığını biliyordu. MAKUU KUUKAN ayrıca Hayakawa'nın birçok eserini bir araya getiren sınırlı sayıda basılmış yayınının adıdır. MAKUU KUUKAN'dan önce Motohiro Hayakawa'nın eserleri için Tokyo'da özellikle Billiken Gallery'de HEROES AND VILLAINS (2012) ve Dai/U/Chu/Jin/Ten (2012) sergilerine göz atılabilir. Shigeru Sugiura's Toto? (2012) da Tokyo'daki Morishita Culture Centre'da düzenlenmiştir. LASERBEAM ise yalnızca ipek baskı tekniğiyle sınırlı sayıda kitap basan Fransız yayımcı Le Dernier Cri tarafından yayımlanmıştır. 2009'da başlamış olmasına rağmen 9. Tokyo Illustrators Society Contest Society Contest gümüş ödülüne hak kazanmıştır.


Jean-Luc Godard ve Robert Bresson arasındaki resmi ilişkileri biliyoruz: Cahiers du cinema için yaptıkları röportajlar (no.104, Şubat 1960, Pickpocket üzerine; no.178, Mayıs 1966, Au hasard Balthazar üzerine), Godard'ın Bresson hakkındaki makaleleri (Fransız Sinemacılar Sözlüğünde bir Bresson portresi, no.71, Mayıs 1957), birçok makalede atıflar ve övgüler, Pickpocket'ın yıl sonu listelerinde Fransa'nın kurtuluşundan bu yana en iyi on Fransız filmi içinde sayılması... Robert Bresson'un yüksek standartları Godard'ın estetik ufkunun dışına hiç düşmemiştir; Histoire du cinema'da Notes sur le cinematographe'a duyulan borç duygusunun güçlü yansımalarına rastlanır. (Bu yakınlık, 1967'de Revue d'esthetique'in, o zaman henüz yayımlanmamış kitaptan alıntıları derleyen Le Cinema adlı özel sayısı ve Godard'ın Quelques evidentes incertitudes başlığı altındaki sözleri ile bir şekilde öngörülmekteydi.) Godard, 1997'de Paris-Premiere'e verdiği bir röportajda Robert Bresson'un filmin çıktığı dönemde kendisini arayarak Petit Soldat'la ilgili tebriklerini ilettiğini anlatır. Au hasard Balthazar'ın baş karakteri olan eşek Balthazar hakkında, Godard imzalı, Maurice Merleau-Ponty'nin Fenomenoloji'sinden alıntılarla oluşturulan ve Diderot'nun, Friedrich Schlegel'in ve Segur kontesinin manevi girişimlerinin eleştirel bir versiyonu denebilecek Balthazar'ın Vasiyeti isimli metin hakkında çok az şey biliyoruz (Cahiers du cinema, no.177, Nisan 1966). 1960'ların ortalarında, Bresson ve Godard arasındaki ilişki hiç olmadığı kadar somut ve karmaşık bir hal alır: Bresson'un modellerinden Anne Wiazemsky, Godard'ın Deux ou trois choses que je sais d'elle filminde set fotoğrafçılığı yapar; iki yönetmen de Anatole Dauman'ın Argos Films'ine bağlıdır ve aynı zamanda aynı yerlerde çalışırlar; aktörler ve teknisyenler bir kattan diğerine koşturur durur. Mouchette ile ilgili değerlendirmelerinde kararlı bir şekilde olumsuz bir tutum takınmış olmalarına rağmen, Sebastien Roulet ve Andre S. Labarthe Cahiers du cinema'daki yazılarını Godard'a bir gönderme ile bitirirler (no.189, Nisan 1967). Labarthe'nin makalesinin sonuç bölümü, Godard ve Anatole Dauman'ın bu konudaki sessizliğine, Argos arşivlerinde herhangi bir sözleşmenin olmamasına ve Mylene Bresson'un inkarına rağmen Mouchette'in fragmanının gerçekten Jean-Luc Godard tarafından yapıldığını sezgisel olarak doğruluyordu. Bugüne kadar, Labarthe tarafından onaylanan Bresson/Sade/Godard hattına ek olarak, bu fragmanın Godard'a atfedilmesini destekleyen iki unsur daha vardır: Jean-Pierre Gorin'in ifadesine göre, ilk toplantılarından birinde, Godard kurgu odasında en son iki eserini, Mouchette'in fragmanını ve Deux ou trois choses que je sais d'elle'i göstermişti. Ayrıca fragmanın metni, L'Avant-Scene Cinema'nın Nisan 1968 sayısında imzasız olarak yayınlandı. Argos filmin bir kopyasını üretmeyi kabul edene kadar, ki şu an için bilindiği kadarıyla sadece bir negatif mevcut, metni yeniden üretiyor ve harika çalışması için L'Avant-Scene Cinema'ya teşekkür ediyoruz. Görüntüleri kurtaran kelimeleri selamlıyor ve kararı okuyucunun vermesine izin veriyoruz. Sesler : Mouchette!... Mouchette, Mouchette, Mouchette! Mouchette : Bana güvenebilirsin. Onlardan nefret ediyorum. Hepsine karşı duracağım.


70'lerin sonunda Britanya punk sahnesine fırlayan Wire, bilenlerin bilmesi gerektiği gibi, sadece post-punk kuralsızlığını belirlemekle kalmamış, Situationist harekete de dahil olmuştu. O dönemde, Pink Flag isimli albümleriyle yeraltında hatırı sayılır gürültü koparan grup bir nevi kült statüsüne erişmişti. Bugün her yapıta kült deniyor da, Wire gerçekten bunu hakediyordu. Grup güzel bir çalımla, geçmişe bağlı kalmayıp, modern zamanlara uygun bir dönüş yaptı. 2008 yılı Wire çalışması One of us, bir nevi Marx'ı yeniden okumak gibi. Tam zamanında. Wire grup sitesinden bilumum sayıda şarkıya ulaşılabilir. 2007 yılında Tanks and Recognizers ile ambient akımda ses getiren Lights Out Asia'nın yeni albümü Eyes Like Brondite, Ağustos ayı ortalarında yayınlanacak. Grup yine sinematik ruh hallerinde geziniyor. Müzik olgunlaşıyor. Artık dağılmış olan Meanwhile, back in Communist Russia... İngiltere'de çıkma Godspeed You! Black Emperor etkilerindendi. My elixir my poision iyi bir çalışmaydı. En azından kötü değildi. destroyalldreamers, yine 2007 albümleri Wish I Was All Flames ile dikkatimizi çekmişti. Bir ruhani denge unusuru olarak, posr rock ile ambient akımların sarılıp ısınmalarını ilgiyle izliyoruz. The world on higher downs, 2008 kışında sıklıkla dinlediğimiz gruplardandı. Az bilinen post rock gruplarına örnektir. 2000 yılında kurulan ve ismini malum şahıstan alan Gregor Samsa, 2005 yılında Red Sparowes ile split albüm çıkarınca sesini iyice duyurmuş oldu. Low etkisi yoğun olan bir nevi gelişmiş ülke Sigur Ros'u diyebiliriz kendileri için. - Wire One of us - Lights Out Asia Four Square - Meanwhile, Back in Communist Russia Blindspot Invisible Bend - destroyalldreamers Le Pianiste Meteorologique - The World On Higher Downs Ascension and - Gregor Samsa Abutting Dismantling


Maybeshewill, 2006 debut EP'leri Japanese Spy Transcriptden sonra 2008'de ik albümleri İngiltere'de Mayıs ayında çıkacak: Not for want of trying. Kendi deyimleriyle kırık bir laptop ve dört oğlanın hayal dünyası. Spastik ritmler üzerinde ses oyunları, sağlam bir elektronik/post rock. Grup albümünü kendin yap/DIY felsefesine uygun olarak tamamen kendi imkanlarıyla kaydetmiş ki bize göre gayet profesyonel bir çalışma olmuş. Grubun ilk albümüyle aynı adı taşıyan şarkıları, websitelerinden ücretsiz dağıtılıyor. Have a nice life, bir müzik grubundan öte, bir harekete dahil kişilerden oluşuyor. Enemieslist Ev Kayıtları, internet teknolojisini boşa harcamaktansa herkesin kendisinin bir şeyler yapmasını savunuyor. Bu doğrultuda giden grup elemanları Have A Nice Life ile dijital/analog kırması kayıtlarla goth/deneysel çalışmalar yaparken, grubun açık kaynak black metal projesi de var. Bildiğimiz açık kaynak mantığına yakın olarak bir mail atıyorsunuz ve Nahvalr isimli projeye dahil olan onlarca grup elemanından biri oluyorsunuz. Ef, yeni değil ama sesini yeni duyurmaya başlayan, İsveç kökenli bir post rock grubu. İkinci albümleri I am responsible Şubat ayı başında yayınlandı. Greg Kuehn, Confessions of a Superhero /Bir süperkahramanın itirafları belgeselinin müziklerini de yapmış, bir ses ve görüntü sanatçısı. Bir melodi üzerine bol delay ve reverb efektli müzik, alışılmış olsa da bir şeyler anlatmaya devam ediyor. Overseas, ABD'den bir başka post rock grubu. Yeni ama oldukça iyi müzik yapıyor. Epik bir havada, tekdüze olmayan bir yapıyla şarkı oluşturuyorlar. Flies Are Spies From Hell, Heavy metal şarkı altyapısından beslenen, enstrümanlarına fazla efekt vermeden tuşlu çalgılardan yararlanan, enerji dolu bir post rock. Hüzün değil umut hissi. Pek güzide. Futuristika'nın favorisi. Austin TV, anormal sahne kostümleriyle birlikte 2007 albümleri Fontana Bella ile yeraltında kendilerine takipçiler oluşturdu. Bu Meksikalı yaprakadamlar, bilim kurgu, uzaylılar ve deneysel gürültü punk gibi etkilerle müzik sonrası bir musiki icra etmeye çalışıyorlar. Heyecan verici. Cecillia Eyes, Belçika'dan çıkan en güzel şeylerden biri. Görkemli.


Mr. Nobody, okuduğumda çok sevdiğim fakat yıllardır elimi sürmediğim bir romanı hatırlattı bana: Gelecekteki Hatıralar Denklemi. 2005'te Neden Kitap'tan çıkan bir Cem Y. Turan kitabı bu. Yazar olma heveslisi Namık'ın sevdiği kadın intihar edince yaşadıklarını anlatırken sayfaların ve kelimelerin elverdiğince ihtimaller denizine dalıyor. Sevdiği gibi intihara kalkışan Namık, birkaç denemenin ardından, ölüme en çok yaklaştığı an Hatıra Hastalığı'na yakalanıyor. Bu hastalık onu hem kendi hem de ortak bir geçmişe ait olduğu kişilerin anılarını hatırlar hale getiriyor. Sonra gençlik, intikam, planlar, olması istenenler, kurtarılması gerekenler derken geçmiş, şimdi ve gelecek arasında hüzünlü-komik bir yolculuğa çıkarıyor bizi Namık. Keşkelerinden ve felaket senaryolarından yardımlar alarak gelecekteki hatıralar denklemini yaratıyor. Şimdiye fiziksel varlık, geçmişe kalp varlığı diyerek gelecekteki akıl varlığıyla birlikte olasılıklar yaratırken tercihi okuyucuya bıraktığı finaller seriyor önümüze. Bu açıdan Mr. Nobody ile kocaman bir ortak noktaları var. Sarışını seçtim diyelim. Kız ilerleyen yaşlarda manyağın teki çıkabilir de, çıkmayabilir de. Onunla pırlanta gibi üç tane çocuk yapabilirsin de, yapamayabilirsin de. Kızılı seçtin diyelim. Hayatının aşkı olabilir de, olmayabilir de. Çekik gözlüyü seçtin diyelim. Refah dolu bir yaşam sürebilirsin de, süremeyebilirsin de. Belki de hiçbirini seçmedim. Zaten trenin arkasından koşup anneni yakaladın ve onunla yaşıyorsun. Annenin yeni bir hayat kurmaya çalıştığı adam kızılın babası çıktı. Aynı evde yaşamaya başladınız ve kızıl senin üvey kızkardeşin oldu. Veya zaten trenin arkasından koşmadığın için babanla kaldın ve gözüne kestirdiğin sarışını bir şekilde tavladın. Sarışın senden öldüğü zaman küllerini Mars'a serpmeni istedi. Sana bunun için yemin ettirdi. İlerleyen zamanlarda ölen sevgilisinin küllerini Mars'a serpmeye giden bir adamla ilgili bir roman yazdın. Adam orada kızılla arkadaş oldu. Veya annenle babanı işe hiç karıştırmayalım. Çekik gözlüyle evlendin, güzel bir hayatın var, hep hayalini kurduğun evde yaşıyorsun. Şu zamanda şurada şöyle değil de böyle olsaydı nasıl olurdu, böyle değil de şöyle olsaydı nasıl olurdu diye düşünmüşüzdür hepimiz. Bir tercih yaptık diyelim, tercih etmediğimizi seçmiş olsaydık işlerin hangi yöne gideceğini düşünmüşüzdür elbet. Başımıza gelmeyen her ne varsa, eğer gelmiş olsaydı nasıl olurdu diye çeşitli versiyonlarda kurgulayıp durmuşuzdur. İşte, Mr. Nobody tam olarak bu konu hakkında bir film. Hem de ne film! Kağıt üzerinde kafa karıştırıcı bir metin, kabul. Ama yönetmen neyi dert edindiğini lafı hiç dolandırmadan gösterince olasılıktan olasılığa direkt geçişler yapmak keyifli hale geliyor. Hatta henüz sonuna gelmeden tekrar izlemeniz gerektiğini hem de durdurup notlar alarak düşünüyorsunuz. Yönetmen yer yer belgeselvari bölümler de ekleyip hem biraz olsun nefes aldırıyor hem de oluşabilme ihtimali bulunan soru işaretlerine yanıtlar yaratarak anlatısını güzelce destekliyor. Belgeselci ve kısacı geçmişinin etkisi olsa gerek, anlatılması zor gibi görünen karışık bir konuyu böylesine temiz anlatabilmesi saygı duyulası. Kafa karıştırmaya çalışmıyor, problem çözüyormuş hissiyatı uyandırmıyor, güzelce anlatıyor sadece. Sürekli bir yerlerden başka yerlere sıçramasına rağmen geçişlerde ve kurguda tökezlemiyor. Ayrıca zamanı eğip büken filmlerin en büyük handikaplarından olan başını örtse kıçının, kıçını örtse başının açıkta kalması durumuna da düşmüyor yönetmen. Olay örgüsü sürekli içe doğru kıvrılan bir sarmalı andırıyor.


Yerel İllüstratörler 02, Türkiye'de bilinirliği hızla yükselen bir meslek dalı olan ve resim sanatından ayrışarak kendine has yeni bir alan oluşturan illüstrasyon konusunda yapılmış en detaylı sergi olacak. Buradaki formu kullanarak eserlerinizin bulunduğu web sitenizi paylaşabilir, sergiye katılabilirsiniz. Mtaar, 2009 yılında, Erkin Gören ve Sevil Tunaboylu tarafından hayata geçirilmiş bir sanatçı girişimidir. Mtaar'ın Kadıköy / Moda'da bulunan sergi alanında ve alternatif mekanlarda düzenlediği bütün etkinlikler, bu iki genç sanatçının çabalarıyla gerçekleşmektedir. İstanbul'un sanat üretiminin ve etkinliklerinin merkezi konumundaki Beyoğlu/Karaköy eksenine alternatif olarak Kadıköy/Moda'da konumlanan Mtaar, kendi sergi projelerinin yanı sıra sanatçıların da projeleriyle dahil olabilecekleri açık bir sergi alanıdır. Sanatçılar, sanat grupları ve bağımsız küratörler, www. mtaar. org adresindeki proje gönderim aracı yardımıyla projelerini alanda kolaylıkla paylaşabilirler. Mtaar sergi alanı ile ilgili bir diğer önemli nokta ise; giderleri, kurucusu olan sanatçılar tarafından karşılanan bir organizasyon, sanatçıların özgün girişimiyle oluşturulmuş kar amacı gütmeyen bir yapı olarak kendini konumlandırması. Mtaar, güncel sanatın her alanında sanatçılara projelerini sergileme imkanı sunmak için kuruldu. Bu kapsamda planlanan etkinlikler arasında konulu, konusuz sergiler, atölyeler, sanatçı sunumları, özel gösterimler de var. Bu etkinlikler sadece Mtaar'ın Kadıköy'deki mekanında değil, karşı yakada iki ayrı sergi alanına da yayılıyor. Dolayısıyla kalabalık sergiler şehrin iki yakasında üç farklı mekanda gerçekleşebiliyor. Bu organizasyonları günlük mini festivaller formunda düzenlemek amaçlanıyor. Mtaar sergi alanı, iki kattan oluşuyor. Giriş katı (23 metrekare), ışık gereksinimi olan iki ve üç boyutlu eserler için, alt kat (27 metrekare) ise video ve ses yerleştirmeleri için kullanılıyor. İki alanı da eşzamanlı kullanmak, bu alanları yeniden biçimlendirerek farklı amaçlar için hazırlamak da mümkün olabiliyor. Mtaar'da sergilemek için proje hazırlarken, mekanın imkanlarını göz önüne almakta fayda var.


İlki geçtiğimiz yıl gerçekleşen Yerel İllüstratörler sergi serisi, Türkiye'de illüstrasyon yapan genç isimleri bir araya getirmeyi amaçlıyor. Serginin ikinci ayağı 7 Mayıs'ta yine Mtaar'da açılacak. 20 genç ve yaratıcı ismin eserlerinden oluşan sergi, illüstrasyon kültürünün Türkiye'deki yansımalarını görmek isteyenler için 6 Haziran'a kadar açık olacak. Katılımcılar: Sadi Güran, Merve Morkoç, Ufuk Can, Ada Tuncer, Evre Başak Okumuş, Ozan Küçükusta, Şerif Karasu, Gizem Vural, Gökçe Akgül, Elif Yıldız, Berat Pekmezci, Ethem Onur Bilgiç, Yavuz Öztürk, Seher Kış, Sedat Girgin, Ahmet Özcan, Mete Yafet, Sadi Tekin, Zeynep Özatalay, Yasemin Ezberci. Mtaar, 2009 yılında, Erkin Gören ve Sevil Tunaboylu tarafından hayata geçirilmiş bir sanatçı girişimidir. Mtaar'ın Kadıköy / Moda'da bulunan sergi alanında ve alternatif mekanlarda düzenlediği bütün etkinlikler, bu iki genç sanatçının çabalarıyla gerçekleşmektedir. İstanbul'un sanat üretiminin ve etkinliklerinin merkezi konumundaki Beyoğlu/Karaköy eksenine alternatif olarak Kadıköy/Moda'da konumlanan Mtaar, kendi sergi projelerinin yanı sıra sanatçıların da projeleriyle dahil olabilecekleri açık bir sergi alanıdır. Sanatçılar, sanat grupları ve bağımsız küratörler, www. mtaar. org adresindeki proje gönderim aracı yardımıyla projelerini alanda kolaylıkla paylaşabilirler. Mtaar sergi alanı ile ilgili bir diğer önemli nokta ise; giderleri, kurucusu olan sanatçılar tarafından karşılanan bir organizasyon, sanatçıların özgün girişimiyle oluşturulmuş kar amacı gütmeyen bir yapı olarak kendini konumlandırması. Mtaar, güncel sanatın her alanında sanatçılara projelerini sergileme imkanı sunmak için kuruldu. Bu kapsamda planlanan etkinlikler arasında konulu, konusuz sergiler, atölyeler, sanatçı sunumları, özel gösterimler de var. Bu etkinlikler sadece Mtaar'ın Kadıköy'deki mekanında değil, karşı yakada iki ayrı sergi alanına da yayılıyor. Dolayısıyla kalabalık sergiler şehrin iki yakasında üç farklı mekanda gerçekleşebiliyor. Bu organizasyonları günlük mini festivaller formunda düzenlemek amaçlanıyor. Mtaar sergi alanı, iki kattan oluşuyor. Giriş katı (23 metrekare), ışık gereksinimi olan iki ve üç boyutlu eserler için, alt kat (27 metrekare) ise video ve ses yerleştirmeleri için kullanılıyor. İki alanı da eşzamanlı kullanmak, bu alanları yeniden biçimlendirerek farklı amaçlar için hazırlamak da mümkün olabiliyor. Mtaar'da sergilemek için proje hazırlarken, mekanın imkanlarını göz önüne almakta fayda var.


Muekk, bir gezegene yapılan ve sesin dokusunun eşlik ettiği bir yolculuğun portresi. Bir çamaşır makinesi hareketinde uykuya daldığınız ve her zaman çıktığınız türden, döngüsel bir yolculuk. Dünya üzerinde, rüyalara değişik açılardan bakmak; hayret verici ve renksiz olayları belgeleyerek takıntıya yol açar. Karakterleri buraya getirirsiniz ve suyun içinde nefes almaya başlarlar, doğanın formlarını koklarlar ve tüm hayvanlarla iletişim kurabilirler. Şimdi onlar; bu iki gezegendeki varlıkları beraber istiyorlar ve böylece gerçeğin tüm detaylarını görebileceğimize inanıyorlar.


F irketem çözüldüğünde çıkan o ses dışarıdaki motor gürültüsünün o coşkun azametine rağmen çınnnn diye değdi kulak zarıma. Sadece bir adım attım, sadece bir adımla göğün insana cennetin gerçekten o yönde olduğunun en büyük ispatı olan o huzuru, o özgürlüğü, o boş vermişliği kucakladım. Boşluk hep kötü, anlamsız ve beyhude bilinir hani; şairler, yazarlar onun insanı nasıl çıldırtan bunalımlara sürükleyeceğini tasvir ederler. Belki ruh boşluğa düşünce doğrudur dedikleri ama ya beden, ruhun kabuğu bu etten çelişki! Paraşütle atlamalı ömürlerinde en az bir kere tüm şairler, yazarlar, ressamlar. Belki o zaman öve öve bitiremedikleri özgürlüğün sadece göklerde olduğunu anlarlar, belki kuşlar insanlardan daha yüce, daha şerefli anlamlanır kalemlerinde, göklerin hastası olurlar, koşa koşa ordunun paraşütçü okullarına yazılırlar. Ne kadar çok atlamışım, ne kadar çok armağan etmişim ki bedenimi göklere, adımımdan sonra karşılaştığım boşluğun aslında telaş verici tek hususiyeti olan o derin soğukluk bir basit günlük unsurdu sanki. Yüreğim hoplamadı, kollarımı ve bacaklarımı açtım, işaret parmağım açma ipindeyken etrafıma baktım. Allahım! Gökler mantara kesmişti, yıldızlar ışıktan avuçlarıyla yeryüzüne kum renkli mantarlar saçıyorlardı, binlerce, on binlerce... Ve ay yıldızların yeryüzünün açgözlü müdavimlerine böyle bir ikram sunmasına şaşırıyor, bu ikramı parıldatan şeyin kendi benliği olduğunun farkındalığıyla yaramaz, uçarı bir çocuk gibi gülümsüyordu. İpimi çektim, benim mantarım da sırtımdaydı şimdi, rüzgarın nefeslerinden biri mantarımın altında beni ait olduğu yurdu gökte tutmak için çabalıyordu ama nafile. Salına salına süzülüyordum. Altımızda etrafını tarlaların, ormanların çevrelediği koskoca bir şehir! Bu ne kadar güzel bir manzaraydı Allah'ım! Birbirine cılız dereleri bağlayan ve ileride kara tepelerin ardında süzülerek kaybolan koskoca bir nehir, koca ağaçlardan oluşan bir çemberin ortasında uykusuna devam eden üçgen prizma çatılarıyla bir kilise, ayın ışığının varlıklarını belli ettiği sıra sıra evlerin dizildiği mahalleler. Sessizlik manasını artırıyordu toprağa serilmiş bu güzelliklerin ve uzaklık, ve göklerde olmak şen birer ayrıksılık sağlıyordu ruhlara, ulaşılmazlık o Yunan destanlarındaki zaaf dolu tanrılar gibi hissettiriyordu biz mantar tanelerine. Yüreği korkudan yarılanlar var mıydı acaba? Boşluğun, serinliğin, uzaklığın ve sessizliğin doğuracağı şey korkudan ziyade aymazlık olurdu aslında. İnsan hep kendini toprağın parçası hisseder ya, telaşın ve zamanın parçası! Göklerde sadece güzellik olurdu, gökler bir şahitlik yuvasıydı, kimi zaman kısa, kimi zaman uzun olan bu yolculuklarda insan sadece cennetin ne kadar yumuşak döşeklere sahip olabileceğini kavrardı.


Türkiye ileri demokrasisi, kendi gücünü korumak ve geliştirmek adına gerçekten yeni bir aşamaya geçmiştir. Öyle ki, bugün gelinen durum, seslerini duyurabilmek için kendi hayatlarından vazgeçmeye hazır bir kitleyi yok saymaya dayanmıştır. Devletin insanları anlamaya çalışmasını beklemenin, içinde bulunduğumuz düzende gayet yersiz ve gerçek dışı bir beklenti olduğunu farkındayız. Fakat görüyoruz ki, 'vatandaşlarının can güvenliğini sağlamak' gibi bir görev dahi devlet tarafından yok sayılmakta ve bir kenara itilmektedir. Yaşadığımız bu süreçte anlamamız gereken en önemli nokta belki de şudur: insanınların kendi vucütlarını heba ederek çıktıkları bu azap dolu yolculuk bir seçim değildir. Üzerinde durmamız gereken başka bir nokta ise: insanların son raddede ve son çabaları ile hayatlarını bir ses getirmek uğrunda feda etmeyi göze almaları, devletin onları yok sayarak uyguladığı şiddetin bir devamıdır. İnsanların son raddede ve son çabaları ile hayatlarını bir ses getirmek uğrunda feda etmeyi göze almaları, devletin onları yok sayarak uyguladığı şiddetin bir devamıdır Muktedirlerin yaşananları bireysel bir seçeneğe bağlaması, aslında onların korkularından gelmektedir. Bireysel özgürlük her açıdan söylenmiş en büyük yalanlardan biri olduğu gibi, muktedirlerin işin içinden vicdanları temiz sıyrılmaya çalışmalarındaki en önemli kozlardanıdır. Çünkü işin aslı şudur: çekilen bütün acılardan muktedirler ve muktedirlerle özdeşleşenler kişisel olarak sorumludurlar. Vicdanlarındaki bu ağır yüke karşı kalplerini karartmalarının tek yolu, açlık grevlerini onların seçeneği olarak düşünmelerinden geçmektedir. Başka insanlara da insan olarak bakmanın getireceği vebal altında ezilmenin tehdidi ile baş etmek, seçenek ve irade gibi kavramları tüm toplumsal katmanlarından sıyırarak, bireysel bir seviyeye indirgemekten geçmektedir. Özgürlüğü 'bireysel seçim' gibi algılayan bir dar görüşün, yaşananları onlar onu yapmayı seçti ekseninde yorumlaması her ne kadar doğal olsa da, yine de trajiktir. Özgürlük hiç bir zaman bireysel değildir, olamaz da. Özgürlük topluma bağlıdır, ve ilişkiseldir. Herkes, ilişkilerinin elverdiği derecede özgürdür. Burada ilişkiler, sadece kişisel ilişkileri içermez. Yasalarla, güçlüyle, güçsüzle, farklı sınıflarla olan ilişkilerimiz, özgürlüklerimizin sınırlarını belirler. Bu açıdan bakıldığında, kişisel özgürlük veya özgür irade sorusu tamamen alakasız ve önemsiz kalır. Çünkü ne yapmayı öğrenmediğimiz birşeyi yapabiliriz, ne de sahip olduğumuz ilişkilerin sunduğu imkanlar dışında davranabiliriz. İrade de benzer şekilde anlaşılmalıdır. Bir insanın iradesi, toplumun el verdiği derecededir. İrade, toplumsalın ve kültürelin vastıa olduğu hareket etme kapasitesidir. İnsanlar bu vasıtalı hareket alanı dahilinde irade gösterebilir, ve isteklerini gerçekleştirebilirler. Tabii, bu noktada e onlar da bu ilişkileri kurmasalardı, iyi vatandaş olsalardı, yasalarla ters düşmeselerdi... gibi bir söyleme başvuracak olanların, özgürlüğü yine bireysel seçim olarak gördüklerini ve aynı hataya ikinci kere düştüklerini hatırlatmak gerekir. Böyle bir söyleme can-ı gönülden inanmak, aynı hatayı ikinci kere yapmanın yanı sıra, yasalara, kültüre, ve toplumsala dair ciddi bir saflık da gerektirir. Çünkü yasalar, toplumsal, ve kültürel düzen durup dururken gökten inmemiş, topraktan çıkmamış, veya kendi başına oluşmamıştır. Yasalar, toplumsal ve kültürel düzen, insanların, özellikle gücü elinde bulunduran insanların kendi konumlarını korumak amacı ile bilinçli bir şekilde koydukları kurallar, ve kısıtlamalar silsilesidir. Bazı insanların kendi konumlarını korumaları ise, diğer insanların, harcanabilir olarak görülenlerin, sürekli bastırılmasına, aşağılanmasına, istismar edilmesine bağlıdır. Kurulu toplumsal düzen tarafından harcanabilir sınıfına doğanların, veya o insanların hakları için mücadele ederek devlet tarafından harcanabilir sınıfı ile ilişkilendirilenlerin üç seçeneği vardır. Ya uygulanan baskıya boyun eğerler, güç ile özdeşirler, ve gerçekten de iyi vatandaş olmaya çalışırlar. Ya baskıyı tamamen reddederler ve kaldırmaya çalışırlar, kötü vatandaş olurlar, güç ile karşıt-özdeşirler. Ya da baskıyı ne kabul ederler, de ne tamamen reddederler, güç ile özdeşmezler, ve dayatılan bir vatandaş sınıfına girmeye çalışmadan, kendi seçeneklerini, alternatiflerini yaratmaya çalışırlar. Açlık grevlerinin olabildiği kadar az ses ile karşılanması, muktedirlerden pek de yankı bulamaması, onların şiddet içermeyen bir direnişe dair ne yapacaklarını bilmedikleri içindir Her ne kadar isyan bayrağını çekmenin ruhu romantikleştirilmişse de, kötü vatandaş olmak, ve karşıt-özdeşleşmek, devletin uyguladığı yöntemi devam ettirmektir. Mesela silahlı mücadele ve şiddet bu yüzden kaybetmeye mahkumdur. Çünkü karşı gelmeye çalıştığı yapının aynası olmuş, sadece içeriğini değiştirse de, aynı huyları devam ettiren, aynı hataları yapan ikinci bir güç odağına dönüşmüştür. Üçüncü seçeneği seçenler, şiddeti bir kenara itenler, devletin ve düzenin oyununa gelmezler. Bu yüzden açlık grevleri isyandan, yani karşıt-özdeşleşmeden, inkara, yani özdeşleşmemeye, geçilmesini simgeler. Açlık grevlerinin olabildiği kadar az ses ile karşılanması, muktedirlerden pek de yankı bulamaması, onların şiddet içermeyen bir direnişe dair ne yapacaklarını bilmedikleri içindir. Çünkü şiddete karşı retorikleri hazırdır. İsyanın söylemle hainliğe çevrilmesinin üzerinde bin yıllardır çalışılmaktadır. Fakat inkara, hayatı kaybetmeyi göze alarak yanlışları hak aramaya gelince, düzen hazırlıksızdır. Repertuarı şiddetsiz direnişe karşı zengin değildir. Açlık grevine, diğer taraftan, devletin uyguladığı yapısal şiddetin vücut üzerinde maddeleşmesi olarak bakabiliriz. Açlık grevleri, bu yüzden, dürüstlük üzerine bir nevi alıştırmadır. Açlık grevi uygulayanlar, devletin uyguladığı yapısal ve kültürel şiddeti açığa çıkarmaktadırlar. Çünkü, devlet azınlıklara uyguladığı fiziksel şiddeti ya sansürleyerek, ya da yasal temelde haklı çıkararak, kamu önünde yine kendi vicdanını rahatlatmaya çalışmaktadır. Aslında uyguladığı şiddetin soyut gözükmesinin arkasında saklanmakta, ve çoğunluğa kendini masum olarak göstermeye çabalamaktadır. Açık grevine çıkanlar ise, vücutları ile kültür ve toplumsal yapı arasındaki sınırları bulandırmaktadırlar. Böylelikle, devletin yapı ve kültür ile uyguladığı şiddetin vucütlarında ortaya çıkmasına yardımcı olmakta, ve aslında soyut gibi gözüken şiddetin insanları nasıl etkilediğinin fiziksel kanıtları olmaktadırlar. Açlık grevine çıkanlar, bu yüzden devleti dürüst olmaya zorlamakta ve yaptıkları şiddeti kendi sağlıkları pahasına insanlara göstermektedirler. Devletin tüm muhalefeti şiddet üzerinden tek tipe indirgemeye çalışarak susturmaya teşebbüs etme stratejisi her ne kadar büyük bir oranda işe yaramaya devam etse de açlık grevi ve eleştirel birikim gibi şiddetsiz direnişler sayesinde çözülmekte ve halkın gözündeki meşruiyetini de yitirmektedir Devletin muhaliflere karşı yaptığı en önemli hamle, onları tek tipe indirgemeye çalışmasıdır. Devlet bunu şiddet üzerinden yapmaya çalışmaktadır. Yani, devlete göre, kendisine karşı gelmeye çalışan herkes, ona karşı bir şiddet eylemi içerisine girişmektedir. Böylece hukuki temelde muhalefet ile nasıl baş edeceğini bilen devlet, mağdur konumunun getirdiği ahlaki üstünlüğü sonuna kadar kötüye kullanmakta, ve her defasında kendisini kendi kural ve kanunları ile haklı çıkararak muhalif tüm sesleri bastırma çabasına devam etmektedir. Uluslararası Gazeteciler Derneği'nin ve Avrupa Birliğinin Türkiye'deki özgürlükler üzerine İran ve Çin ile yaptığı karşılaştırmalar, ileri demokrasimizin ne kadar ilerlediği hakkında önemli bir göstergedir. Zira, devletin bu raporları çöpe atması, ve üzerine biz kendimizi değerlendiririz gibi açıklamalar yapması, aslında yukarıdaki kuruluşların ne kadar cömert davrandıklarının da kanıtıdır.


İlerlemenin korkunç hızı ve yıkıcılığı; insana dair her şeyi mekanikleştirmesi, ruhunu yabancılaştırması karşısında avangart geriye sıçrayışları bir direnç hamlesi olarak görmüştür. Benjamin'in eskimiş/gözden düşmüş, Dali'nin ise demode diye yücelttiği bu parıldamalar; modern uygarlığın uçurum aşağıya yolculuğuna karşı acıyla çekilmiş birer el freni özelliği taşırlar. Her şeyin ilerlemeye odaklandığı bir çağın ruhuna karşı geriye sekme açmak, eskiyi canlandırmak, unutulmuşu güncele vurmak Gerçeküstücü bir refleksti. Kuşkusuz bu dirençte sürekli yanan parıltıyı zamanla reklamcılığın, kültür endüstrisinin, tarz mühendislerinin keşfetmemesi imkansızdı. Modernin sönen imgesi karşına post-modern bitmez ve döngüsel bir retro sevdası ile çıkar. Yirminci Yüzyıl sonu itibarı ile eskimiş ya da gözden düşmüş diye bir şey kalmaz; çünkü artık her şey bitmek bilmez bir şimdinin tüketim hevesi için yeniden ve yeniden canlanmak, geri dönmek, irtifa kaybettiği yerden yükselmek zorundadır. Yani geçmişte; yoksulluk, açlık, acı, zalimlik çıkarılıp, onu bir kolay yutulur bir hazır tüketim biçimi haline getirilecektir. Tam da tarihin sonu söylemlerine eşlik edecek bir retro aroması şeklinde. Benjamin ya da Dali'nin yöntemi geçmişi ruhuyla gibi getirip an da kısa devre yapmayı arzular. Post-modern nostalji salgını ise geri dönüşte mutlaka ve mutlaka dünün ruhunu geçmişte bırakılıp, bugün tarafından emilmek durumundadır. Geçmişi bitmek bilmez bir imge, tasarım ve tüketim döngüsü olarak ele alan bu anlayış ile20. Yüzyıl avangard'ının yaklaşımları kuşkusuz taban tabana zıttır. Çizgi roman geleneğinden sinemaya geçen Sylvain Chomet'in filmleri ise retro furyasının bu güne geçmişi yerleştirme yönelimine karşı, bize pure halde geçmişi verir. Yani ortada bir nostalji yoktur, o bu gün, 70-80 sene önce çekilecek şeyler çekmeye soyunur. Bu geçmişe dönüş bir çok insana fazlasıyla muhafazakar bir refleks gibi gelebilir. Ve hatta bu refleks filmlerde alttan alta sürekli yürüyen Amerikan toplumu eleştirisiyle birlikte, bir çeşit Fransız milliyetçiliği gibi de görülebilir. En genel tanımıyla Chomet'in geçmişi; hüzünle mutluluğun yan yana geldiği küçük yoksulluk dünyalarıdır. Kuşkusuz Chomet filmlerinde, Benjamin'in Gerçeküstücülükte gördüğü Sefaletin, yalnızca toplumsal değil, aynı zamanda mimari sefaletin, iç mekanların sefaletinin, köleleştirilmiş ve köleleştiren şeylerin birden nasıl bir devrimci nihilizme dönüşebileceği yıkıcı enerji yoktur. O daha çok 1930-40'lı yıllarda ortaya çıkan Fransız Şiirsel Gerçeklik akımının karanlık ama naif şiirine göz kırpar. Fakat pedal çevirerek çalışan bir film makinesinin Fordizm ile, açlık dünyasının da natürmort resmiyle ilişkisi bir vardır. Bu yüzden Chomet filmleri; izleyicisine sürekli kötülüğün sınıfsal bir karakteri olduğunu anımsatır. Dünyada bitmez/tükenmez bir yoksulluk vardır. Zaman önemli değildir, 20 yüzyıl başı Belleville'de ya da 60'ların başının İngiltere'sinde; gündelik hayat hep ağır bir emek sömürüsü üzerine kurulmuştur. Modern şehrin çarkları ardında devasa bir ıskarta ordusu bırakıp gitmiştir. Ki kuşkusuz işsizlik terimi buradaki durumu açıklamak için oldukça kifayetsiz kalır. Küçük ve sıcak yeteneklerle icra edilen bir çok serbest meslek erbablığı ve zanaatkarlık yok olmuştur nitekim. Sihirbazlık, mim, sirk, kabare, gezici çalgıcılık ve hatta yaşlılık gibi. Ve yoksulluğun en büyük travması hiç kuşkusuz sürekli yoksunluktur. Açlık her zaman vardır; sadece sokakta değil binlerce yoksul banliyöde de. Ve çalışanlar da neredeyse sadece ev kirası ödemek için çalışır dururlar. Bu cehennemde ayakta kalmayı ancak düşmüşlerin, yoksulların, ucubelerin dayanışması sağlayabilir; gerekirse sabah akşam kurbağa kaynatarak. Chomet'in bugüne sırt çevirişindeki romantizmde, modernin başında gotiğe dönmek isteyen Willam Morris'in hüznü belirgindir.