Sanırım ya ilk okulun son sınıflarındaydım, ya da orta okulun ilk yılıydı. Öyle ya da böyle 90'ların ortası civarı olduğunu hayal meyal hatırlıyorum. Ankara'nın Kızılay ve Tunalı semptlerindeki bütün çöp kutuları kalktı bir günde. Başka şehirlerde ve başka semptlerde de yaşanmıştır bu garip olay diye düşünüyorum. O sıralar sebebini şöyle duyurmuşlardı: Terör saldırılarını engellemek için. 9-10 yaşındaki bir çocuğun aklına makul gelen bu açıklama, bugünün çöp kutusu eksikliği için ne kadar geçerli, tartışılır. Fakat o zamanların revaşta olan çöp kutusuna bomba saldırılarına karşı hamle olarak çöp kutularını sokaktan kaldırmak, aslında bizim sorun çözümü konusunda ne kadar basiretsiz, anlayışsız ve ileriye yönelik düşünemediğimizin bir kanıtı olmakla beraber, bu konudaki yeteneksizliğimizin güzel bir metaforunu da teşkil ediyor diye düşünüyorum. Gelişi güzel bakan bir göze böyle bir davranış gayet mantıklı gözükebilir. Ne var ki canım, çöp kutularına bomba koymak isteyenlere imkan verilmiyor işte, değil mi? Peki, çöp kutusuna konan bombayı çözdük, diyelim ki çözmedik. Kenara, köşeye bırakılan ve son bir kaç yıl içinde bile kaç insanın canına mal olan sahipsiz torba ve çanta problemine nasıl çözüm bulacağız? İntahar bombacılarını engellemek için sokağa çıkma yasağı mı ilan edilsin? Bu örnek, önleyicilik kelimesinden ne anladığımızı ve insan hayatı gibi konularda bile en ucuz çözüme nasıl kaçtığımızın en güzel, ve bir o kadar da trajik, örneklerinden biridir. Önlemek, önleyici olmak, anlamaktan ayrı kullanılamaz. Özellikle terör, etnik ve toplumsal uzlaşmazlık gibi konularda. Bir terör saldırısını önlemenin en garanti yolu, terörist olarak sınıflandırdığımız insanların ne istediğini anlamaya çalışmaktan geçer. Peki nedir anlamak, anlamak için ne yapılması lazım? Aslında bu sorunun cevabı hem çok kolay, hem bir o kadar da zor. Empati dediğimiz davranış, sorunlarımızın çok ama çok büyük bir kısmına çözüm getirir. Semavi olsun olmasın neredeyse bütün dinlerin, ateist olsun olmasın çoğu düşünürün vardığı ahlak prensibi sen sana ne sanırsan, ayruğa da onu san sözü, anlamanın özünü temsil eder. Anlamak tarihi bir iştir. Anlamaya çalıştığınız insanın ve grubun tarihini öğrenmek çok önemlidir. Tarihlerinde dönüm noktaları, belirgin anlar, önemli insanlar ve günler, o topluluğa dair ansiklopedilerin ciltleri kadar bilgi verir. Bir toplum kimliğini, tarihi anlatıları ile inşa eder. Tarihi anlatıları ile bazı sınırlar çizilir, içeride ve dışarıda kimin olduğunu, bunların nasıl sınıflandırılıcağını belirtir. Tarihi anlatılar, ait oldukları toplumları dünyanın merkezine koyar ve geri kalan tüm toplulukları, olayları ve yaşananları o merkeze göre konumlar, belli bir çerçeveye oturtur. İşte başka toplulukları anlamaya çalışmak, onların merkezinden önce kendine, sonra da dünyanın geri kalanına bakma çabasdır. Tabii ki, o toplumun dışından gelen biri hiç bir zaman bu anlamayı tam olarak gerçekleştiremez, özümseyemez. Ama samimi bir çaba çoğunlukla kafidir. Samimi bir çaba, şiddet, çözümsüzlük ve sürekli sorun halinin dışında iletişim kanallarının açık olduğunu gösterir. Martin ve Varney'e göre şiddetsizliğin en verimli olmasını sağlayacak önkoşul, iletişim kanallarının açık olmasıdır. ] İletişim kanallarının açık olması içinse, bazı diğer önkoşullar gerekir: dinlemeye açık olmak, değişmeyi içtenlikle göze almak, yargılamadan uzak durmak, önyargıların farkında olmak gibi. Bunun aksi etnosentrizm denilen bakış açısına yol açar: Başka kültürleri, toplulukları ve insanları sadece kendi kültürünün ve bakış açısının standartlarına göre yargılamak ve sonuçlara varmak. Bir devlet kendi merkezini bir kenara koyup dünyaya başka gözle bakmadıkça, ne başka insanları anlamakta başarılı olabilir, ne de başına gelecek musibetleri önlemekte en ufak bir yol alabilir. Eğer öyle olsaydı, en azından, bugün terör diye sınıflandırılan şey bitmiş olurdu. Böyle bir anlayış gerçekleştirilmeden girişilen her türlü önleme çabası, ister istemez, yüzeysel kalır ve amacına ulaşamaz. Kesik atardamara yara bandı yapıştırmaya benzetilebilinecek bu tür yöntemlerin samimi amacı önlemek olsa bile başarıya ulaşamaz. En fazla halkın gözünde birşeyler yapıyor gözükmek konusunda, belki, bir aşama kaydedilir. Buna ek olarak, böyle bir bakış açısını resmi siyaset olarak benimseyemeyen bir devlet, ırkçı, ayrımcı ve yobaz gibi eleştirilere maruz kalır. Geçtiğimiz 1 Mayıs tarihinin ve Taksim Meydanı'nın iç içe olan tarihi bunun en güzel örneğidir aslında. Geçmişte devletimiz meydana çok sayıda polis çıkarmalarına, çeşitli ve çetrefilli güvenlik önlemleri almalarına karşın ortaya çıkan şiddeti önleyebildiler mi? Devlet anarşük paranoyasından kurtulup, 1 Mayıs'ı resmi bayram ilan ettikten sonra, şiddet yanlıları sömürecek bir duygu bulamadıkları ve insanlar bir şeye karşı çıkmaları gerektiğini hissetmedikleri için şiddet olayları en aza indi. Böylece 1 Mayıs tarihinde yaşanan şiddet başarı ile önlenmiş oldu. İnsanın başkasının merkezinden ve tarihi açısından kendisine ve dünyanın geri kalanına bakabilme yetisi ve bunun bizim devletimizde var olan eksikliği, aslında bugun yaşadığımız sorunlara bakıldığında çok açıkça gözüküyor. Kürtler, Ermeniler ve Kıbrıs Rumları ile olan ilişkilerimizde uyguladığımız çifte standart siyasetini görmemek zor olsa gerek. Devletimiz ya ideolojik olarak empatiyi reddeden bir konumdadır ya da bahsi geçen yetiden tamamen yoksundur, fakat iki seçenek de çok iç açıcı değildir. Sayın Obama'nın yaptığı açıklama, tek yanlı ve tarihi tek bir perspektiften okuyan bir açıklama. İsterdik ki acılar paylaşılabilsin. O yıllarda Anadolu topraklarından çıkarak Yemen'de, Sarıkamış'ta Galiçya'da, Çanakkale'de, Balkanların değişik köşelerinde yok olan bir neslin de hatıraları anılabilsin. Bu açıklama kendi içinde çelişmekle beraber, etnosentrik tarih ve bakış açısına çok güzel bir örnek teşkil eder. Daha başkalarının acılarını paylaşmaktan yoksun olmakla kalmayıp, bu duyarsızlığı sürekli devlet siyaseti haline getirmiş bir kurumu temsil eden kişinin başka bir açıklama yapması belki çok gerçek dışı bir beklenti olabilirdi. Fakat, Ermeni'lerin yaşanan olayları andıkları ve onlar için özel olan bir günde bunu tamamen atlayıp konuyu Türkiye'ye çevirmek, Ermeni'leri dinlemeden Türk bakış açısının dinlenmesi gerektiğini ileri sürmek, yani kendi sözleri ile tek yanlı ve tarihi tek bir perspektiften okuyan bir açıklama yapıp, sonra karşıdakini aynı şeyle suçlamak, kültürler arası anlayışsızlığın en güzel örneklerinden biri değilse nedir, bilemiyorum. İletişimin çok büyük bir kısmı dinlemekten geçer ve dinlemek hiç bir şekilde başka toplumların, başka kimliklerinin sesini bastırmak ve susturmak olarak görülemez. Kimliğin sesi, yani o kimliği inşa eden tarihi yorumun duyulup, kabul edilmese bile anlaşılması, onu bir dinleyenin olduğunun bilinmesi çok şeyi değiştirir. Mesela Türk tezi olarak adlandırılan tarihi perspektif, son bir kaç yıla kadar dünyanın büyük bir oranla kabul ettiği yorumdu. Fakat çoğumuzun bildiği gibi Avrupa ve Güney Amerika'nın büyük bir kısmı son bir kaç yıldır Ermeni yorumunu doğru olarak kabul etmeye başladılar. Buna karşı toplumda oluşan tepkileri şöyle bir düşünürsek Fransız mallarını boykota kadar giden davranışlarımızı görmüş oluyoruz. Demek ki neymiş: birisi bizim tarihi yorumumuzu görmezden geldiği zaman sinirleniyormuşuz, içimize sindirmekte zorlanıyormuşuz ve bunun bir haksızlık olduğunu düşünüyormuşuz. Belki Ermenilerin yıllar boyu ne hissetmiş olabileceğinin az bir kısmını yaşamış oluyoruz bu örnekle. Şayet, biz kendi yorumumuzun duyulmasını, bu yaşananlarda bizim de bir sesimizin olmasını istiyorsak, en önce yapmamız gereken şey, Ermeniler'i dinleyip kendi nazarımızda onların da sesini kabul etmemizdir. Ancak ondan sonra belki bizim yorumumuzu onlardan dinlemelerini isteyebilecek yüzümüz olur. Eğer biz Ermeniler'e her zaman yaptığımız gibi kulaklarımızı tıkarsak, sadece ve sadece onların sesini bastırmak için açıklamalar yaparsak ve başkalarından da bunu beklersek, Avrupa ve Güney Amerika bizim sesimizi bastırdığı zaman itiraz edecek yüzümüz olmaz. Ermeniler'i biz dinlersek ve bizimle dertleşirlerse o zaman hem ASALA, hem de Avrupa ve Güney Amerika'da bastırılan sesimiz konusunda bizim de tarihi perspektifimizi ciddiye almalarını önerebilecek gücümüz olur. Aynı dinamikler gerek yapılan bütün açılımlar, gerek Kürt sorunu, gerekse Kıbrıs'ta yaşadığımız sorunun temelinde de vardır. Gerek millet olarak, gerekse devlet olarak kendimizi başkalarının yerine koymayı öğrendiğimiz zaman sorunlarımız çözülecek demek belki saflık olur. Ama sorunlarımızda büyük aşamalar kaydetmiyeceğimize inanırsak, bir o kadar yanılmış oluruz. Ben Ankara'daki çöp kutularını geri istiyorum. Hatta bence eskiden az vardı. Her 25 metreye bir çöp kutusu konulması lazım ki insanlar çöpü yere atıcak bahane bulamasınlar. Adımbaşı çöp kutusu olursa sokaklarımıza, caddelerimize de biraz çeki düzen gelir sanki. Bununla beraber, çöp kutularını geri istemekteki asıl dilek, çöp kutularına bomba koyan insanların bunu yapıcak sebeplerinin ortadan kaldırılmasıdır. Bu ne PKK'nın taleplerini tamamen kabul etmekten geçer, ne de onları öldürmeye çalışmaktan. Dinlemekten geçer, iletişim yollarını açmaktan geçer. Eğer iletişim yollarını açmak şiddeti öneleyen en verimli davranışsa, şiddeti körükleyecek en garanti davranış da iletişim yollarını tıkamaktır.


Dışarda dünyanın neresinde olduğumu unutturan bir yağmur var. Ne desem kar etmez, bu gece dinmez midemin sancısı sandım. Tuvaletlerde uzun sakallı Ahmet seansları, Allah'ın ayetlerini sigara bilip bir bir çekmek. O düzene, boğazındakini her an kusacakmış gibi söyleyen sesi iyice açtım; sakin göllerin kuğusuymuş, hasiktir ordan! Aslında ben yatmıştım. Uyuyor da sayılırdım haa, ama ne olduysa oldu, aklıma lise yurdumun koridoru geldi. Lise yurdunun koridoru, dünyanın en manalı ayetidir. dedim sonra, iyice uykum kaçtı. Sigara bulmam lazım, üstelik içmek için değil, Bekir bilir. Aslında öykümüzde Bekir'lere yer yok ama anlayın işte bir şeyler başka bir şeyler artık. Uzuuuuun bir koridor düşleyin, nüfus müdürlüğü boyasında, iki yanda da sayısız kapılar, soğuk, tek banyo koridorun sonunda elli kişiye bir kabin düşer, soğuk demiş miydim? Bir o kadar tanımadığın, günbegün değişen. Yürüyen bir genç de kurdunuz mu içine, dünyayı insan kılığında görse düzecek kadar hırslanmış, ötekilenmiş, berilenmemiş? Kendi türküsünü söylemesi yasak. Ama ben hep böylesiniz hayal etmiştim; otobüs durağında, bijuteride, kahvehanelerde, ayakkabı tamircilerinde, okul bahçesi simitçilerinde, mahalle bakkalı ibneliğinde, kodaman ensesinde, asker nöbetlerinde, taşralı yevmiyesinde, memur yavşaklığında, hacı ağa evlerinde, emekleyen hür teşebbüsün güzel memurelerinde, cemiyet hayatının bacaklarında, yatılı okul çocuklarının soğuk tuvaletlerinde, kimsesiz köfteci soğanında, telaşlı kasaba kürtajında, teknisyen diş çekmelerinde, uçak tamirlerinde, genelev tatlıcısında, genç vaizin apış arasında, azgın teke gönlünde, sürgün çınar gövdesinde, atı ölen arabacı biçareliğinde; hepsinde işte, hepsini saymamı istemeyeceksiniz ya, hepsinde işte hepsinde, ben hepsinde bir insan hüznü yakalamıştım. Her zalime, doğası gereği öküz olan bir çocuk sevgisi duyardım.


Sinematek Français'nin etkili yönetmeni Henri Langlois, bir zamanlar filmi geleceğin müziği olarak tanımlamıştır. Peki müziğin kendisi nerede kaldı? Sadece hareketli resimler dizisi olarak var olmayı hayal eden bir dünyada müzik nasıl bir geleceğe sahip olabilir? 1914 'te doğan Langlois, 20. yüzyılda kalmaya o kadar kararlıydı ki 21. yüzyılı asla göremeyecekti. Bu nedenle, gelecek hakkındaki fikri de kendi zamanına ait olacaktır. Ondan kısa bir süre sonra, 1928' de doğan Ennio Morricone, Langlois'dan mevzuları çok farklı görebildi. Müzik ve film arasındaki herhangi bir ilişkinin onları radikal ve tehlikeli şekillerde değiştirmesi gerektiğini fark eden birkaç ciddi besteciden biriydi. Sonuç olarak, Morricone filmler için müzik yazmadı aşk ve şiddet, seks ve ölümün en parlak tüketici öğelerine dönüştürüldüğü film çağında müzik yazdı. 60 'lı ve 70' li yıllardan bir Morricone film müziği duyduğunuzda, bir düzine İtalyan korku ve suç filmi çektiğinde, birinin öleceğini bilirsiniz. Diabolik'in E tipinin burnu Mario Bava'nın Danger: Diabolik filminin başlangıcında ilk kez kadraja girdiğinde kaşındırıcı bir elektro gitarla çalınan güç akorunu ele alalım, bu son derece popüler İtalyan çizgi romanının 1968 tarihli film uyarlaması. On milyon dolar nakit çalmak için polis tuzağını ve mermi yağmurunu göze alacağına dair bir işaret. O zamanlar için bile çok para demekti. Morricone'un Tehlike için film müziğinin o tek parça akışı: Diabolik saf saykodelik rock'tır fuzz geçişleri, wah wah pedalları ve zaman zaman hızlı arabaların ve makineli tüfeklerin sesiyle zahmetsizce birleşen 12 telli çınlamalar. Ham da olsa serbest biçimli akıp giden bu müzikal yaklaşım filmin karaşınlığına ihtişamlı pop karışımıyla gayet uyuyor. Birden fazla klavye doğrayıp bıçaklıyor sözsüz nakaratlar koroda yükseliyor sessize alınmış trompetler yükseliyor. Bunların arkasında Morricone'un 1960 'lar boyunca Gruppo Di Improvvisazione Nuova Consonanza üyesi olarak yürüttüğü bazı deneyleri duyabilirsiniz. Grubun 1970 tarihli The Feedback albümünde temsil edildiği gibi, serbest ses, perküsyon ve elektronikten oluşan ince katmanları Morricone'un film müziklerinde sıklıkla yankılar buluyor. Ertesi yıl iki önemli örnek ortaya çıktı. Lucio Fulci'nin 1971 yapımı halüsinojenik giallo'su A Lizard In A Woman's Skin için akortsuz piyano ve çığlık telleri, gergin elektro gitarlar, sürekli geri besleme ve elektronik tonlarla dalgalanmalar ve bulanık seslerle yaptığı beste. Bu arada, Morricone, Dario Argento'nun Four Flies On Grey Velvet adlı bir kayıt stüdyosunun etrafındaki kesik ve sap üzerinde psikotik bir egzersiz için, film müziğinin merkezine bir rock grubu yerleştiriyor üyelerinin klostrofobik açılış sekansında bir araya geldiklerini görüyoruz.


İlk olarak, ölümüne üzüldüm. Bir ebeveynin ölümü gibi geliyor. 91 yaşında olmasına rağmen her hareketini bilmek ve sevmek için can attığım biriydi. Hala öğrenilecek bir şeyler olan biri. Yazmaya çalışacağım şey bu: ondan öğrendiğimi hissettiklerim. Aklıma gelen ilk şey, entelektüel biçimde büyüleyici bir sanat yapmanın mümkün olması. Godard, elbette, film yapımcılarının en cazibelisi, en entelektüel olanı, çalışmaya, analiz etmeye ve kaynaklarına atıfta bulunmaya en yatkın olanıydı. Yani, ilginç sanatın bir özelliği olarak cazibe sözcüğünü kullanmamdan irkiliyor musunuz? Peki ya karizmatik? Bu iki sözcük gerçekte ne anlatırlar? Cazibe, 18. yüzyılın başlarına ait : dilbilgisinin değiştirilmesi. Dilbilgisinin kendisi bu anlamda kullanılmasa da, Latince grammatica sözcük, Orta Çağ'da genellikle öğrenmeyle ilişkili okült pratikler de dahil olmak üzere 'araştırma, öğrenme' anlamına gelir. Yani, cazibe ve entelektüellik aslında aynı şeydir ve büyülüdürler. Amerika'da, sanatçı modeli daha çok kitabi öğrenime yüz vermeyen kibirli vahşi bir tiptir böyle büyüdüm ben de, sanatçı kovboy olmalıdır Düşünmekten gurur duyan büyük bir sanatçıyı görmek özgürleştiriciydi. Karizma zarafettir. İlahi olması dışında hiçbir açıklaması olmayan bir nitelik. Charis, güzellik tanrıçası Afrodit'e atfedilen isimlerden biriydi. 17. yüzyılda karizmatik, şifa ve öğretme yeteneğine sahip olmak anlamına geliyordu. Şimdiden sıkıldın mı, ey okur? Jean-Luc'u suçlayacaksın bunun için. Bu da başka bir ders: Sıkıcı olmak sorun değil. Can sıkmaktan korkmayın. Tarantino gibi filmciler korkar can sıkmaktan, asla Godard kadar ilgi çekici olamamasının bir nedeni de bu, ilk yapım şirketinin adını Godard'ın filminden almış olsa da. Sanatçıların sıkıcı tarafları bazen en karakteristik ve vazgeçilmezler yanlarıdır. (Yitik Zamanın İzinde'nin yedi kitabından biri, 500 dayanılmaz derecede sıkıcı, saplantılı kıskançlık hakkında sayfadan oluşuyor, ancak Proust, Proust'tur ve başka türlü olamaz. Moby-Dick, balina bilimi hakkında acı verici bir şekilde değersiz varsayımlar üzerine sonsuz paragraflar harcıyor. Andy Warhol.) Ama konudan uzaklaşmak bu. Godard sadece denerse ne olacağını görmek için bir filmde bir şey yapmak istiyor. Tam özgürlüğünü kullanırken sıkıcı olabilir, ama biri olmadan diğeri olmaz işte, ve ben de başka hiçbir şeye benzemediği o şekilde istiyorum. İsrail Filistin'in tam zıddı mı? Birbirlerine çok benziyorlar! Filmin konusu tam olarak bu değil gerçi. Cehennem ile cennet ve özellikle de araf olarak bilinen aralarındaki büyük boşluk hakkında. Filmin üç bölümü var: başlangıçta cehennemden on dakika, sonda cennetten on dakika ve aralarda karmaşık, duygusal, güzel, korkutucu ve zeki araftan 59 dakika. Godard'ın Dante'ye kafasını sallayarak, Ortadoğu'daki durumu veya aynı anda karşıt tutumlar sergileme olasılığını incelemeye çalışmak için yarattığı yapı bu. Saraybosna yıkıntılarına kurulmuş. Katliamlar üzerine katliamlar, kafa karışıklığını kırmak ve soruşturmayı araştırmak, gerçeğe yaklaşmak. Evet, o filmde pek acıma yok Godard neredeyse gittiği her yerde ince zekasını ve dalgasını sürdürse de ya da en azından zıtları kucaklamayı sürdürse de. Aslında, Notre Musique'in açılıştaki cehennem bölümü, ticari western ve savaş filmlerinde işlenen şiddetle karışık belgesel savaş görüntülerinden oluşan amansız montajıyla benim için, hızlı, zarif hareketinde ve sürekli ufalanmasıyla neredeyse yatıştırıcı, sanki tomurcuklanan çiçeklerin zaman aralıklı fotoğraflarıymış gibi ilginç bir etkiye sahipti: baştan çıkarıcı, hatta canlandırıcı, bir tür rüya gibi, stoyacı bir şekilde. Bir film izleyicisinin bakış açısından, insanların birbirlerine karşı hareketli, lirik, sürekli ve sınırsız kısırlığını düşünmek iyi hissettirdi. Ve Godard, bu düşünceleri bir izleyicide görüntülerin nötr bir şekilde yan yana gelmesi yoluyla kışkırttı. Tarif ettiğim bu tepkilerin hiçbirini belirtmedi veya önermedi sadece imajları gösterdi. İnsanların ne olduğunu, nasıl inşa edildiklerini ve nasıl davrandıklarını değerlendirmenizi sağladı. Film, belirli ikiliklerin karşılıklı bağımlılığı hakkında: ölüm/yaşam, karanlık/ışık, negatif/pozitif, belgesel/kurgu, suçlu/kurban, çekim/ters çekim. Bunlar filmde düşündüğü şeyler ve iki arada bir derede gerçeğin ayrı yüzleri olarak beliriyorlar. Böylesi ifşayı tetikleyecek çok fazla film bulamazsınız. Ama belki de Godard'dan aldığım en önemli şey, sanatçının yaşamında ve bilincinde neyin çalışmalarında kullanılmaya uygun olduğuna dair anlayışımın genişlemesiydi. Bu, diğer sinemacılar tarafından eşi benzeri olmayan, ancak tarih boyunca en büyük sanatçılarla paylaştığı başka bir yönü örneğin Cervantes, Sterne, Melville, Woolf. Hepsi çalışmalarında kişisel ve entelektüel düşünceleri ve kendilerinden önceki araçlara uygun olmadığı düşünülen dürtüleri ortaya koydular Godard o işte, filmlerin kralı. Filmlerinde olanlarla ilgili tutarlı olan tek şey, olguların onun yaşamından ve düşüncelerinden kaynaklandığı. Bu, kişinin kendi zamanında bir sanatçıdan öğrenmesi gereken harika bir şey: özne hayatı düşünmek ve yansıtmak; ve sahip olduğunuz tek erişim kendi varlığınız ve algılarınız, bu nedenle, hakikatı istiyorsanız hiçbir şeyi dışlamayın. En azından bana öyle hissettirdi. Dile elveda.


Bir zamanlar, büyüdüğüm mahallede bir berber yaşardı. Soyadı, Türkiye Cumhuriyeti'nin sekizinci Cumhurbaşkanı Turgut Özal gibi, Özal'dı. Ancak, bizim Özal'ın bazı huyları, kamusal Özal'dan farklıydı. Örneğin, dükkanına gelen müşterilerden biri serzenişte bulunmuştu. Özal abi, kıl batması oldu bende. Canım yanıyor. Özal usturasını havluya silerken, Gel keseyim boynunu demişti. Sakalını diyecektim! diye çıkışmıştı Özal, çakmağında ısıttığı jileti uzatırken adamın boynuna. Adam dükkandan toz olmuştu. Berber Özal, ispirto şişesine cin atmayı severdi. Yaz sıcağında dükkanın önünde hasır taburesinde otururken güneşe doğru gömleğinin düğmelerini açardı. Saf alkolden kızarmış göğsüne güneş banyosu yaptırırdı. Berber Özal'ın duvarında, 11. Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün, gazeteden kesilip çerçevelenmiş bir portresi vardı. 9. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'in de ayrık dişleriyle gülümsediği bir portresi, perdeyle ayrılmış mutfakta, tezgah altında tozlanmıştı. Demirel ile Gül arasındaki benzerlik çıkık yanak kemikleriydi. Tek benzerlikleri de bu değildi. Her ikisinin de toplumsal gıdıları vardı. Boyunlarının altı, tüm ülkeyi kucaklar gibi genişleyebiliyordu. Boyunları kahkaha atarken, çok önemli ve ciddi ülke meselelerini ağırbaşlı gazetecilerin dikkatli bakışlarının gölgesinde tartışırken, gıdıları eşsiz bir uyumla genişliyordu. Üçü arasındaki bir benzerlik ise tombul yanaklardı. Berber Özal da tombuldu ve burnunun hemen altındaki tüylerin ne uzamasına ne de tamamen traşlı olmasına müsaade etmezdi. Özal'ın duvarında, Turgut Özal'ın Türk Bayrağı önündeki portresi de bulunmaktaydı bir zaman. Birkaç yıl önceki bir bahar temizliğinde camı kırılınca atmıştı. Özal gibisi gelmedi diyordu kendi kendine Berber Özal. Büyük adamdı Özal. Berber Özal'ın aklına bir gün Turgut Özal'ın mezarını ziyaret etmek geldi. Özal'ın mezarında cesedinden geriye ne kaldığını merak ediyordu. Topkapı otobüsüne atladığı gibi 'Anıt Mezar'a gitti. Fatiha okuyup çimlere uzandı. Karanlık çökünce mezarı kazdı. Mezarda kimseler yoktu. Bomboştu. Sayın Cumhurbaşkanı nereye gitmiş olabilir? diye düşündü Özal. Sonra aklına başka bir fikir geldi. Özal'ın mezarına uzanayım da, Özal gibi yatmak nasıl oluyormuş bir bakayım. dedi. Böylece Berber Özal, Turgut Özal'ın mezarına yattı. Berber Özal orada öylece yatarken, gece de olsa, dua okumayı akıl etmiş ziyaretçilerden biri mezarı açık gördü. Hasbinallah, olmaz öyle şey dedi ve mezara toprak attı, attı ve attı. Mezar Berber Özal'ın üzerine kapanmıştı. Şimdi Kelime Oyunu izleyecekken burada böylece yatıyorum diye düşündü Berber Özal ve uyuyakaldı. Ertesi sabah, büyük bir tesadüf eseri, Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı'na bağlı Yüksek İstişareler Kurulu Alt Komisyonu'nun Devletin Müteveffa Cumhurbaşkanları'nın Gerçekte Nasıl Vefat Ettiğini Araştırma Müsteşarlığı'na bağlı çalışan Adli Bilimler ve İncelemeler Kurumu Yöneticileri, Turgut Özal'ın saçından bir tel almak, yetmezse de naaşını incelemek üzere yeni artırılan bütçeleri sayesinde en yeni cihazlarla donatılmış, girişinde döner kapı olan ve her iki tarafında çember mermerler içinde bir tutam çimen bulunan binalarına götürmek üzere mezara gelmişlerdi. Yetkililer siyah gözlüklerini çıkarmadan Turgut Özal'ın mezarını kazdılar ve tabutu sırtlayıp yeni mi yeni binalarında, soğuk hava ihtiyacı alenen karşılanmış, bir odaya götürüp masaya yatırdılar. Tabutu açtıklarında içinden horul horul uyumakta olan Berber Özal ve keskin bir ispirto kokusu çıktı karşılarına. İyi korunmuş. Kısmi bir ilaçlama yapılmış. Su tabakası çürümeyi engelliyor. Ender görülen bir olaydır dedi bir yetkili. Değil 19, 119 yıl sonra da açılsaydı bozulmamış olabilirdi. Su nasıl girmiş bilmiyoruz, Allah'ın işi. 700 yüzyıl sonra bile böyle şeyler görmem mümkün dedi bir diğeri. Onlar aralarında Turgut Özal'ın saç telini alıp eceliyle mi öldü yoksa ölmeden biraz önce eline tutuşturulan kolada zehir mi vardı anlamaya çalışırlarken, Berber Özal uğultunun etkisiyle uyanıp bir sıçrayışla karşılarına dikildi. Zaten ölmemiş! dedi ertesi gün manşetler. Komadaymış, zehirlenmemiş, kendine geldi diye canlı yayın yaptı televizyon kanalları. İlk Milli Maçta 'Şeref Tribünü'ne bekliyoruz. dedi Futbol Federasyonu Yetkilileri. #BizimTontonUyandi trend topic kaldı günlerce twitter'da. HaberTurk. com. tr'de okuyucu yorumlarında BİRDE ŞÖYle Bakalım Şimdiki Cumhurbaşkanı Geçerli Mİ? :))) yorumu öne çıktı. Nasılsınız Sayın Özal? diye sordu odadaki devlet yetkilileri Berber Özal'a. Biraz cin fena olmazdı dedi Berber Özal. Şaşıran devlet yetkilileri, içine cin damlatılmış vişne suyu getirdiler. Bardağı kafaya diken Berber Özal, Hadi Rusa gidelim çakmaya! dedi. Berber Özal ortalığı ayağa kaldırıyordu. Getirin bir Nataşa atayım kendimi ataşa! Çaresiz kalan devlet yetkilileri, bir dizi gerekli telefon görüşmesi sonrasında, soğuk odanın paralelindeki bir başka odada Berber Özal ile Türkmenistan'dan gelen Eva'yı başbaşa bırakmışlardı. Eva bizim hükümet gibi kadın dediğimiz türden birisiydi. Yetkililer, Özal odadan çıktığında, Eva ile daha iki ay önce büyük bir şans eseri Sultanahmet'te -tabiri caizse- oynaştığını duyunca, gerçek Özal'a ne olduğunu merak etmeye başladılar. Berber Özal Ben gidiyorum ne haliniz varsa görün! diye mahalleye döndü. Soranlara eeeh, diye omuz silkti. Ekşi Sözlük'te Cumhurbaşkanını Kaybeden Ülke başlığı altında entry rekorları kırılıyordu.


Berlin Duvarı'nın yıkılmasının ardından Berlin bir an için gezegenin, şimdiki zamanın, başkenti haline gelmişti. Her telden sanatçı, ev işgalcileri, bir gecede açılıp bir gecede kapanan kulüpler, barlar, sanat galerileri, yeni dönemin müziğini eşzamanlı yaratan DJ'ler, kalabalık bir rave kitlesi eski şehrin merkezine el koymuş ve onu hayata geri döndürmüştü. Kısa bir dönemdi, çok uzun sürmedi ama Berlin'in, etkisi bugün bile süren imajı aslında o günlerin mirası. Ulrich Gutmair eskinin yıkıldığı ama yeninin de tam hakim olamadığı o geçiş günlerinde oradaydı. 1990 97 yılları arasında yaşanan, modern toplumun kurallarının, hatta devlet otoritesinin askıya alındığı o tuhaf zamanları sözü bizzat dönemin aktörlerine bırakarak aktarıyor. Ulrich Gutmair 1968'de Svabya'ya bağlı Dillingen an der Donau'da doğdu. Duvarın çöküşünden birkaç hafta öncesinde Berlin'e taşındı. Berlin Özgür Üniversitesi'nde tarih ve gazetecilik okudu. Çok sayıda dergide yazıları yayımlanan Gutmair, 2007'den bu yana Berlin merkezli günlük gazete TAZ'ın kültür sayfasında editörlük yapıyor. 2019'dan bu yana farklı dönemlerde Tarabya Kültür Akademisi'nin konuk yazarı olarak İstanbul'da bulundu. Halen Berlin'de yaşayan Gutmair, şu sıralar Almanya'daki punk kültürüyle ilgili bir kitap üzerinde çalışıyor. Ölçüm istasyonları havada çok yüksek oranda kükürt ve karbondioksit tespit eder, bu değerler üç saat boyunca aynı kalırsa, üstüne bir de rüzgar hızının on iki saat süresince saniyede 1,5 kilometrenin altında seyrettiği ve şehrin üzerinde bir alçak basınç sisteminin hüküm sürdüğü görülürse en üst seviyeden hava kirliliği alarmı verilirdi. Böyle zamanlarda Batı Berlin sakinlerinden kapalı mekanları sadece kısa sürelerle havalandırmaları, uzun yürüyüşlerden kaçınmaları ve açık alanlarda spor yapmamaları istenirdi. Bu önlemler Demokratik Almanya Cumhuriyeti'nin başkentinde yaşayanların sağlığı için de faydalıydı muhtemelen. Ama Doğu Berlin'de sağlık açısından kabul edilebilir hava kirliliği sınırları Batı'dakinden çok daha yüksek belirlenmişti, bu yüzden de DAC1 resmi makamları için hava kirliliği esasen gerçekte rastlanmayan teorik bir konuydu! 1 Şubat 1987'de birinci dereceden hava kirliliği alarmı ilan edildiğinde, Batı Berlin polisi saat daha öğleyi bulmadan 2000'in üzerinde trafiğe çıkma yasağı ihlali bildirirken şehrin doğusunda hava resmi olarak tertemizdi. Kesin değerler Doğu Almanya'da kilit altında tutulurdu. kapkara bir kurumu kazımak zorunda kalırdınız. Berlin havasının kiri öncelikle insanların burun mukozaları ve evlerin dış cephe sıvalarında birikirdi. Bu kir, geceleri göğü turuncuya boyuyordu. Çini sobanızda Lausitz'te üretilen Rekord marka kömür briketleri yakıyorsanız, aynı kirlilik sarı bir kül olarak evlerin içinde de ortaya çıkıyordu. Hala ayakta olduğu dönemde Berlin Duvarı'nı Doğu'dan görmek genellikle mümkün olmazdı. Bariyerlerin, otomatik olarak ateşlenen silah sistemlerinin, devriyelerin ve belirli bölgeler giriş izni düzenleyen yönetmeliklerin rejimi, Doğu Almanya'nın başkentinde yaşayan sıradan vatandaşların antifaşist koruma duvarına yaklaşmalarını imkansız kılıyordu. Duvar'ın doğu kısmında boylu boyunca uzanan şeritteki boşaltılmış apartmanlar ve güvenlik nedeniyle boş bırakılmış alanlar geceleri parlak bir ışıkla aydınlatılırdı. Diğer taraftaysa insanlar Duvar'ı rengarenk boyayarak dünyanın en büyük grafiti eserine dönüştürmüş ve gri Doğu'nun onun arkasında gözden kaybolmasını sağlamışlardı. Kaldırımlarda çöp görülmez, evlerin cepheleri reklam tabelalarıyla kaplı değildir. Sadece bir çamaşırhane hizmetlerini sunar müşterilerine. Bombalanıp yıkılmış evlerin molozu Mitte'den çoktan kaldırılmış. Yerlerinde küçük parklar ya da geçici konmuş barakalar var. Fotoğraflardaki insanlar sanki olmamaları gereken bir yerdedirler ama yine de sakindirler. Buraya ait değillermiş gibi bir halleri vardır ama sanki bu sokaklardan başka bir yer de yoktur. Mitte dingin ve sessizdir, Uyuyan Güzel'in şatosuna benzer. 1989'a kadar da böyle kalacak. Sonra insanların artan huzursuzluğu karşısında Politbüro'nun uyku büyüsü bozulacak. Hans Martin Sewcz, Berlin-Mitte'nin sokaklarını fotoğrafladığında Doğu Berlin romantikler için bir cennetti. Bugün sokak fotoğrafları, burada bir zamanlar olanları, burada yaşamış insanları ve o münzeviliği yitirmenin ne anlama geldiğini düşünmeye davet ediyor insanları. Oranienburger Caddesi'nden Tacheles'in5 -bir Trabant'ın, artık yok olmuş bir hayat tarzının lakonik anıtı olarak kafa üstü kuma çakılı durduğu- iç avlusuna girdiğimiz o akşam da Berlin'in kış seması turuncuydu. Binanın arka cephesinde pek göze batmayan, gece on bir-on ikiye doğru açılan gri çelik bir kapı vardı. Yalnız değildim, kimse bir başına gitmez dans etmeye, belki iki belki de üç kişiydik. Kapıdaki korumaya Selam! dedik ve kasada oturan kadına hafif tedirgin bir göz kırptık. Hemen kapının arkasında, sağ tarafta oturuyordu. Üstünde kalın bir ceket vardı. Önünde küçük, metal bir para kasası duruyordu. Sanki Berlin'in en heyecan verici mekanının girişini yönetmiyor da küçük bir şirketin getir götür harcamaları için kullanılan kasasının bekçiliğini yapıyordu. Basamaklardan indik ve merdivenin sonundaki koridora girdik. Tavan alçak, duvarlar sıvasız ve nemli. Onlarca yılın sakinliğinin ve birbaşınalığının; sigara dumanının ve geçmiş partilerde yere dökülmüş biraların kokusu var bodrumda. İlk gelişimizde bu noktada kafamız karışmıştı: Ne tarafa gitmeliydik? Mutlak bir karanlığa açılan dehlize doğru, dümdüz mü? Ya da köşeden sapıp sağa mı? Bu ne yapacağını bilememe durumu bir sürprizle son buldu. Önümüzde karanlığa açılan bir dehliz yoktu, asansör boşluğuna yaslanmış bir aynaydı o. Bir hokkabaz gibi kandırıp, aslında olmayan bir yolun var olduğuna inandırmıştı bizi. Sonra müzik sesi duyuldu. Sağa saptık. Artık içerideydik. Bir off-beat6bumluyordu mekanda. Bas davul dakikada 120 vuruş yapıyordu, istifini hiç bozmadan, yeknesak ama talepkar. Hep zamanından önce vuran senkoplu bir zil insanlara vücutlarını nasıl hareket ettirmeleri gerektiğini dikte ediyordu. Kulağa her biri eksiksiz, doygun ve seksi gelen tek tek tınılar, beatler7 arasındaki boşluklara yerleşip kendi hacimlerini oluşturuyorlardı. Kulaklar yavaş yavaş alıştılar buna. House music'ti bu, muhtemelen Chicago ya da New York'ta basılmış plaklar dinliyorduk. Bu müzik o güne kadar dinlediğimiz her şeyden daha iyi, daha basit ve daha baştan çıkarıcıydı. İnsanlar içeri giriyor, biraz ortalarda takılıyor, birbirleriyle selamlaşıyor, konuşuyor, gülüyor, bira içiyor ve sonra bir ara dans etmeye başlıyorlardı. Oturmaya gelmiyorlardı buraya. Oturmak sadece barda mümkündü. Barın tezgahı ve tabureleri çelik yayların üzerine yerleştirilmişti. Bar taburelerine oturabilmek için adeta tırmanmak gerekirdi. Nihayet bunu becerdiğinizde, sanki bir ağacın dalında oturuyormuşsunuz gibi havada sallanırdı bacaklarınız. Taburelerin üzerinde uzun zaman geçirmek hem rahatsız hem de anlamsızdı. Kulüp; nemli bir mahzen, biraz ışık, insanlar, müzik ve hepsinden önemlisi hareketten ibaretti. Ortalarındaki daha küçük bir alan tarafından birbirinden ayrılan iki salon görünüyordu. Bir sürü iç duvar yıkılıp kaldırılmıştı anlaşılan. Bir lazer ışığı kulübü soldan sağa tarıyordu. Sanki gelecekten uzanan ve bombardıman altındaki Berlinlilerin geceleri Kızıl Ordu'yu bekleyerek sığınıklarda geçirdiği 1945 yılında donup kalmış bir tarihin kalıntılarını işaret eden bir parmak gibiydi. Bir köşede duran moloz yığını, mekanın muhtemelen daha önce nasıl göründüğünü hatırlatıyordu insanlara. Daha arkalarda, karanlıkta, zemindeki içi su dolu koca bir deliğin üzerinde küçük bir köprü uzanıyordu. İnsanlar, ismini bilmediğimiz bir DJ'in çaldığı yeni bir müzikle dans ediyorlardı. Başlangıç döneminde henüz DJ kültü oluşmamıştı, dans ettiğimiz mekanlarınki hariç hiçbir ismi hafızamızda tutmamız gerekmiyordu. Müziğin bizi cezbedip getirdiği bu mekanlarda kokular, yüzler, jestler ve konuşmalar vardı; kendilerine has bir tarzda hareket eden, giyinen, sigara ve içki içen ve beraber bir gece geçirmek için burada, bu mahzende buluşan insanlar olurdu. Kulübün ismi Standige Vertretung'du8. İsmini Batı Almanya'nın daimi diplomatik temsilciliğinden almıştı. Federal Almanya daimi temsilciliği 1974'ten beri hemen Tacheles'in bir köşe ilerisinde, Hannoversche Caddesi'ndeydi ve artık kullanılmıyordu. Üzerinde temsilciliğin resmi unvanı olan Federal Almanya Cumhuriyeti Demokratik Almanya Daimi Temsilciliği yazılı tabela 2 Ekim 1990'da binanın girişinden sökülmüştü. Bundan sonra Standige Vertretung bir devleti temsil eden bir kurumun adı olmaktan çıkarak insanların bizzat yaşamaları gereken şeylerin gerçekleştiği bir mekanı tanımlamaya başlamıştı. Till Vanish sokaklarda bulduğu birkaç eski televizyonu sürüye sürüye bu mahzene indirmişti; bir video kamerayla ekranda görünenleri kaydediyor ve kaydettiğini tekrar kaydetmek üzere ekranda oynatıyordu ve bu şekilde ortaya çıkan feedback'leri bu televizyonlarda gösteriyordu. Sürekli hale getirilmiş bir kısa devreydi bu ve resimlerden ziyade ışık efektleri üretiyordu. Till Vanish'in çok uzaklardan göze batan siberpunk kesimli hidrojenperoksidle sarartılmış saçları vardı. Pazar günleri bazen burada, bu mahzende saç keserdi. Weimar'dan gelmişti Tacheles'e ve hemen yandaki apartmanda oturuyordu. Halbuki bu müzik dansçının kendisini onun kollarına, yavaşça, sanki uykuya dalarmışçasına bırakmasını başka hiçbir müziğin yapmadığı kadar kolaylaştırır. House müziği, ritmlerin döngüsü loop'lar9; basit bir beat üzerine yerleştirilmiş sürekli olarak tekrarlanan yalın bassline'lar10 üzerine kuruludur. Birkaç sound ve bir klavyeyle çalman, genellikle piyanoyu taklit eden az sayıda akor. Eğer bu altyapı üstüne vokal de gelirse söylenenler genellikle müzik ya da dansa dair basit komutlarla sınırlıdır. Müzikteki o tekdüze tekrar, zamanda ilerleyen sarmallara dönüşür ve dans sırasında dolayımsız bir var olma duygusu, insanı avcunun içine alan güçlü bir mevcudiyet ve eşzamanlılık hissi uyandırır. Loop, dansçıları harekete geçirir; meşhur bir house parçasının Can you feel it?11 sorusunda ismini bulan ama aynı zamanda sanki ağızdan çıkması yasakmış gibi dile getirilmeyen öforik nüve, loop'tan kaynaklanır. İşte bu yüzden, gerçekten de bir zaman gelir dans ederek şimdi'de kaybolabilirsiniz. Müziğin doygun sesleri, şıklığı ve beafltri taşır sizi, yabancı bedenlerin hareketleri ve bunlardan fışkıran enerji aklınızı başınızdan alır. Gülümseyen yüzler, bakışmalar, yoğunlaşan ilgi ve temas. Bir saat danstan sonra mahzenin alçak tavanında yoğunlaşan ve tavanda birikmiş kirle karışan ter üzerimize yağmaya başladı. Housebeat üzerinde kayıtlı kadın sesi emrediyordu: Come on! Bunu hatırlamakla kalmıyorum, her an yeniden canlandırabilirim, çünkü Standige Vertretung'daki gecelerin az sayıdaki maddi kanıtından biri olan Scram'in bu plağı, DJ'in Come Onun empire mix'ini çaldığı bir geceden sonra satın aldığımdan beri plak rafımın demirbaşlarından. O gece büyük bir terbiyesizlik yapıp DJ'in omzunun üstünden pikabın üzerindeki plağa bakmıştım. İnsan bazen coşkuyla sınırlarını aşıyor. Ama bunun olduğu gecenin Standige Vertretung'un ilk kışında olmaması gerekir. Come On, New York'ta house plakları hazırlayan Strictly Rhythm adlı firma tarafından ancak 1992'de basılmıştı. Anılarımı ilişiklendirebileceğim, elle tutulur gözle görülür sadece üç malzeme var elimde. Scram'in plağı bunlardan biri, diğer ikisi ise iki Entrance Card. İncecik bir kartona daktilo yazısıyla basılmış ve gösterenlere para ödemeden kulübe girme hakkı veren giriş kartları. Ama öyle anlaşılıyor ki bu kartların bana verdiği hakkı kullanmamışım. Zannediyorum girişteki kasadan sorumlu olan kimse, bu bedava giriş kartlarını sabah kulüpten çıkarken elime sıkıştırmıştı. Ama belki de bambaşka birisi vermiştir. 1989 yılının Ekim ayında, Freie Universitat'te12 okumak için Batı Berlin'e taşındım. Çok iyi bir zamanlamaydı, üç hafta sonra Duvar yıkıldı. Bundan sonraki yıllarda gündüzleri Batı Berlin'in göbeğinde, Freie Universitat geçirdim. Geceleri ise Mitte'deki, alkollü içki satma izni ve vergi levhası olmayan barlarda, işgal edilmiş evlerde ve kulüplerde sürttüm. Hatırlama süreci bir fotoğraf makinesi gibi çalışmaz. Hafızanın sağladığı resimler fludur; kokularla, seslerle ve simalarla karışır, diğer taraftan belki de tamamen başka yerlerde ve başka konularda yapılmış sohbetler de bu simaların birer parçası olur. Farklı yıllarda yaşanmış farklı gecelerden kısacık anlar bir araya gelir ve bir hatıra oluştururlar; kısa sekanslardan oluşan bir kaos, adeta bir stroboskop ışığı tarafından parçalanmış, aslında birbirine ait olan ama ne kadar gayret edilirse edilsin bir hikaye oluşturacak şekilde bir araya getirilemeyen anlar. Ama en azından Standige Vertretung'daki ilk gecelerimden birinin ne zaman ve nasıl sona erdiğini anlatabiliyorum. Bir sabah, henüz güneş doğmadan dik merdiveni tırmanıp nemli mahzenden Berlin'in kış günlerine has turuncu ışığına çıkmıştık. Bir cumaydı, 18 Ocak 1991. O günü hafızamda çok net canlandırabiliyorum çünkü o sabah, Tacheles'in arkasındaki büyük boş arsanın13 diğer tarafında bulunan ve sonradan uzun süre WMF'nin14 yer alacağı binanın yangın önleme duvarında bir şeyler değişmişti. - Demokratik Almanya Cumhuriyeti ; Almancada DDR. -çn - Kuruluş Yılları. Küçük Alman devletlerinin 19. yüzyılda birleşip Alman İmparatorluğu'nu kurmasıyla başlayan ve 1914'e kadar devam eden, büyük bir ekonomik gelişmenin yaşandığı dönem ve bu döneme has sanatsal, özellikle de mimari üslup, -çn - Mitte Almancada orta ya da merkez anlamına gelir, aynı zamanda Berlin'de bir semtin adıdır, -çn - İki Almanya'nın birleşmesiyle üretimleri sona eren, halk arasında Trabi olarak anılan ünlü Doğu Almanya yapımı otomobiller, -yhn - Kunsthaus Tacheles. Eski bir büyük mağazanın yıkılmaktan kurtarılan bölümünde hayata geçirilen alternatif sanat etkinlikleri merkezi, -çn - Ritimde zayıf vuruşların vurgulanması, -yhn - Ritmik müzikal altyapı, -yhn - Daimi Temsilcilik, -çn - Döngü. Elektronik müzikte devamlı tekrarlanan motif, -yhn - Bir parçanın altında çalan bas figürü, -yhn - Hissedebiliyor musun? -çn - Berlin Özgür Üniversitesi. Batı Berlin'in en büyük üniversitesi, -çn. - Brache denilen bu arsalar vaktiyle binaların olduğu ama bombalanmalar neticesinde üzerindeki binalar yıkılmış, halihazırda boş duran büyük alanlardır, -çn - 1991-2010 yıllarında Berlin'in gece hayatına damgasını vuran ve techno kültürüne yön vermiş gece kulüplerinden. İsmini Württembergische Metallvvarenfabrik Aktiengesellschaft'tan alan kulüp, fabrikanın boş binalarını kullanıyordu, -yhn - Savaş. -çn


1852 doğumlu Beşir Fuad, öğrenimine Fatih Rüştiyesi'nde başlar. Ailesinin Suriye'ye göçmesiyle birlikte öğrenimini Cizvit okulunda sürdürür. 1867-1870 yılları arasında İstanbul'da Askeri İdadi'de okur. Mekteb-i Harbiye'yi bitirince de Abdülaziz'in yaverliğini yapar. Sırp muharebelerinde, Rus Harbi'nde, Girit isyanlarında gönüllü olarak görev alır. Erken yaşta evlenir Beşir Fuad. Annesi akıl hastası olduğu için genetik olabilir endişesiyle delirerek ölmekten korkar hep. Bir ara İstanbul'a gelen bir Fransız tiyatrosundaki bir artiste aşık olmuştur. Beşir Fuad ona Kuzguncuk'ta bir ev tutar ve onunla yaşamaya başlar. Bir süre sonra bir kızları olur, adını Feride koyarlar. Bu kızın hikayesi de başlı başına bir öyküdür: Onun izini Beşir Fuad biyografisini yazan Orhan Okay, Beşir Fuad'ın torunu Fuat Tokdemir'in yazdığı bir mektuptan aktarır. 1918'de İstanbul işgalinde İstanbul'a gelen Fransız subaylardan bir binbaşının karısı Ben Beşir Fuad'ın kızıyım diyerek akrabalarını aramaya başlar. O sıralarda Beşir Fuad'ın karısı Şaziye haberi getiren oğlu Selim'e Onu ararsan, sana analık hakkımı helal etmem der. Beşir Fuad'ın Fransız kızı Feride böylece, İstanbul'u terk eden Fransız subayları ile birlikte tarihe karışıp gider. Her intihar bir yardım çağrısıdır fakat bu durum Beşir Fuad'ın intiharı için geçerli değildir. Onunki bilinçli bir tercihtir. İntihar edeceğini iki yıl önce Ahmet Mithat Efendi'ye bir mektupla bildirmesi bu konudaki kararlığını gösterir. İntiharımı fenne tatbik edeceğim; şiryanlardan birinin geçtiği mahalde cildin altına klorit kokain şırınga edip buranın hissini iptal ettikten sonra orasını yarıp şiryanı keserek seyelan-ı dem tevlidiyle terk-i hayat edeceğim. Kan akmakta iken her zaman şiryanı sıkıca tutarak vesair tedbire müracaat ederek muhafaza-i hayat mümkün olduğu halde azmimden nükul etmeyeceğim! Dönemin Tarık gazetesi; Muharririn-i osmaniyeden Beşir Fuad Bey evvelki gece Babıali civarında, Nallı Mescit Mahallesi'nde vaki hanesinde facialı bir surette intihar etmiştir,'' diye duyurur haberi. Arzu ettim ki, bir insanın öldüğünü ve ölürken neler duyup hissettiğini bildirmek suretiyle insanlığa bir faydam dokunsun, diye yazıyordu günlüğünde. İntihar ettiğinde 35 yaşındaydı. Selahattin Hilav, Beşir Fuad'ın intiharında A. Mithat'ın ve yoldaşlarının sandığı gibi düşüncelerini doğurduğu kaçınılmaz sonuç bir tür sürüklenme değil, tam tersine bilimsel bilgilere dayanan bir dünya görüşünden kaynaklanan bir seçme özgürlüğü, yani, yaşamı ya da ölümü seçme özgürlüğü söz konusudur. Nitekim Beşir Fuad'ın bilimsel bir deney yapar gibi intihar etmesi, intiharına iki yıl önce karar verip belli bir tarih saptaması cesedini Mektebi-i Tıbbiyye'de öğrencilere teşhir dersinde yararlı olsun diye bağışlaması, intiharından söz ederken Bu fikri, yaz gelirse Kağıthane'ye gideceğim gibi telakki ettim demesi, tartıştığı şairlerin intiharı konusunda çıkaracakları söylentilerle alay etmesi, saydam bir bilincin ve gelişmiş bir bireyin öz yaşamı konusunda karar veren özgürlüğünün sonucudur diyerek Beşir Fuad'ın intiharını bir 'seçme özgürlüğü' olarak değerlendirir. Beşir Fuad'ın hemen ardından da İstanbul'da ilk intihar salgınımız başlar. Tıpkı Beşir Fuad gibi intihar edenler olur. Devlet erkanın intiharı suç sayması ve II. Abdülhamid'in basın yasakları gecikmez. Kısacası o dönemde Batı'nın vaktiyle yaşadığı serüvenini yaşıyorduk. Bu salgının en dikkat çekici olayı ise 1891'de şair ve bürokrat Rami Sadullah Paşa'nın intihardır. Sadullah Paşa, bir sürgün olarak gönderildiğini düşündüğü Viyana'daki elçiliğinin sekizinci yılında ağzına hava gazı hortumunu sokarak intihar eder. Kendisi gibi muhalif arkadaşlarının tutuklanmasından dolayı umutsuzluğa kapılıp intihar ettiği söylenir. Bazılarına göre ise Sadullah Paşa, elçilikte çalışan Anna Schumann adlı 24 yaşındaki hizmetçi ile yaşadığı yasak aşkın ve bu aşktan doğan çocuğun eşinin ve II. Abdülhamid'in kulağına gitmesinden korktuğu için 14 Ocak 1891'de öğle vakitlerinde elçilik odasında intihar eder. II. Abdülhamid, olayın incelenmesi için İstanbul'dan bir heyet gönderir. Heyet, Anna Schuman dahil, herkesi tek tek sorguya çektikten sonra Paşa'nın intihar ettiğine hükmeder. Eşi Necibe Hanım ise Sadullah Paşa'nın öldüğüne bir türlü inanmaz. Paşa'nın beğendiği pembe elbiselerini giyip Sadullah Paşa Yalısı'nın penceresinden denizi seyrederek eşinin gelmesini bekler yıllarca. Daha ilginci ise Sadullah Paşa, kendisi gibi yasak aşk yaşayan büyük oğlu Asaf Bey'i zorla evlendirmiş ve bu evlikten dolayı mutsuz olan Asaf Bey'in de intihar etmiş olmasıdır.


1920 ile 1940 arası yıllarda önemli bir oyuncu olan Betty Bolton, Londra'da sahnelerden inmediği gibi pek çok kayda kontralto sesini bahşetmişti. Bunlardan en popüler olanı, Ten Cents a Dance adlı, aşağıda -sadece- görüntülediğiniz kayıt. Devamını şuradan seyredebilirsiniz. Dönemin eğlencesi vodvillerin vazgeçilmez bir oyuncusu olan Bolton, sinema, radyo ve televizyonda da rahat tavırlarıyla pek çok çalışmaya katılmıştı. 1936'da başarılı kariyerine son vererek sahneleri bıraktı. Yuvarlak yüzü, anlamlı ifadesi, simsiyah saçları, kulağının arkasına taranmış saçından yüzüne doğru kıvrılan bir parça perçemi ile zihinlere kazınan görünüşüyle Bolton çok yönlü bir sanatçı idi. 1916'da henüz 10 yaşında iken sahneye çıkan Betty Bolton'un annesi West End sahnesinin işletiyordu. Birinci Dünya Savaşı sırasında Odds and Ends, Mind Your Backs gibi oyunlarla tanınmaya başlayan Bolton, bazen erkek bazen de kız çocuğu rollerini üstleniyordu. Çocuk yıldız olarak son oynadığı rol ise 1919'da Finfinella müzikali idi. Genç kızlığında müzikallerin, vodvillerin yanı sıra melodramatik oyunlarda da başarılı olan Bolton'un canlandırdığı karakterler geniş bir yelpazedeydi. Radyo tiyatrolarında dinlenen, filmlerde seyredilen Bolton, ilk televizyon yayını denendiğinde de tüm zerafeti, içtenliği, profesyonelliği ile oradaydı. 1930'lu yılların sonunda kızının doğumu ile sahnelere veda eden Bolton, 1920'li yılların Londra gece hayatına tanık son kişilerdendi. 2 Nisan 2005'te vefat ettiğinde 99 yaşındaydı. 13 Haziran 1998'de Betty Bolton aradan yıllar geçtikten sonra bu yayını tekrar izlediğinde kendisini tanır fakat çekimin tarihini hatırlayamaz.


Hiç kişisel gelişim kitabı satın aldınız mı? Ben aldım. 60 saniyede bütün problemleri halletmeyi vaat ediyordu kitap, ben o zamanlar kaç yaşındaydım net hatırlamıyorum ama 6 yaşından itibaren hayatımız boyunca çözemediğimiz her şeyi 60 saniyede halletme olasılığını düşününce market rafında müşterilerle nasıl flört ettiğini anlayabiliyorum. Beni de oldukça geliştirmiş demek. Benim kalbimi kazanması hedeflenen kiloyu vaat etmesiyle olmuştu. Bir tatil seyahati sırasında bikiniye hazır mısın reklamları her yerde bangır bangır kafamı yiyip acaba bikiniye gerçekten hazır mıyım diye düşünürken, mola yerinde bikiniye ayırdığım düşünme hacminin binde birini bile sarf etmeden yani hiç düşünmeden almıştım kitabı. O zamanlar bu kadar yaygın değildi bu furya, ya da benim gözüme çarpmamış olabilir. Yalnızca Kişisel Gelişim Uzmanları Bize Gül Bahçesi Vaat edebilir. Uykumuzu düzenler, para kazandırır, kariyer sahibi eder, patronumuz için vazgeçilmez eleman yapar, zam alamasanız da iyi bir unvan sahibi eder, evlendirir, çocuk sahibi eder, çocuğumuz çok zeki ama hiperaktif olur, sevgililerimiz bize delicesine aşık olur, kaynanamızla iyi geçindirir, kaliteli zaman geçirmeyi öğretir, az parayla çok yemek yemeyi, çok yiyerek zayıflamayı sağlar. Kitap satış sitelerinde kişisel gelişim yazıp arattığımda gördüm ki bu kitapların el atmadığı konu yok neredeyse. Durum bu kadar önemli olunca, konu hakkında uzmanlarımız da bir hayli çalışkan ve yaratıcı. Okuduğum bütün makalelerin çoğunda en özverili olan taraf kadın'a düşüyor. Üstelik bu hiç de anormal değil. En çok stresle biz baş etmeliyiz, böylesi evliliğimizin, çocuklarımızın ve işimizin menfaatine. Bu satırları lütfen dikkatle okuyunuz. Çünkü iş dünyasında başarıyı yakalayabilmek için karşımızdaki en büyük duvar bazen kendimiz olabiliyoruz. Erkek veya kadın, hangi cins olursa olsun fedakarlık yapması gerektiğini, aynı ortamda çalışabilmek için kendinden ödün vermesi gerektiğini bilmeli. Bu demek değildir ki, öz kimliğinizden ödün vereceksiniz. Hayır, anlatmak istediğim; sadece durumu idare etme şeklidir. Yani bir kadın olarak ben gerektiğinde erkekleşiyorum. Fakat bunu kadınlık öz kimliğimi kaybetmeden yapıyorum. Bir kadın olarak bir erkeğe anlaması gereken dil erkekçeyse bunu kendime uydurarak karşımdakine gerekenleri söylüyorum. Başarılı da oluyorum. Kahramanımız erkeklere de gerektiğinde kadınlaşmalarını tavsiye ediyor. Empatinin böylesi. Hayatın güzelliklerine kendinizi kapatmayın, MAKYAJ YAPIN. ... Dışarıdaki insanlara da kendilerinin de iş kurallarını bilen, uygulayabilen, gözü kara, saldırmaya hazır kurtlar olduklarını göstermeye çalışırlar. Bütün bu durumlar onları yaptıkları işle uğraşmaktan da daha fazla yorar. Böyle durumlarda onlara en güzel ve etkili desteği erkek rakipleri vermektedir. Erkeklerden gelen bu olumlu desteğe karşın hemcinsleri onları beğenmez, en acımasız eleştirileri yapar ve imza attıkları başarılara bile şüphe ile bakarak onların enerjilerinin tükenmesine sebep olabilirler. Hemcinsleri Ben yapamadım, o da yapamasın mantığıyla hareket eder. En ufak bir tökezleme anında hemen ortaya çıkıp hemcinsini yerden yere vurmaya hazırdırlar. Böyle durumlarda en büyük tehlike kadınların kendilerine olan güvenlerini kaybetmeleridir. Her şey bu çağın başının altından çıkıyor. Balkanlardan yurdumuza gelen soğuk hava dalgası gibi beraberinde problem üstüne problem getiriyor. Nedenleri önemli değil, bunu kabul edin yeter. Bu kadar modern olmasaydı aslında bütün bunlara ihtiyacımız kalmayacaktı. Kişisel gelişim yazımlarının ilk cümlesi de ''modern çağda'' şeklinde başlamazdı. Stres de bir modern çağ getirisi. Ve onunla ancak NLP uzmanları başa çıkabilir. Ve isterseniz siz de cüzi olmayan ücretler karşılığında birer yaşam koçu olabilirsiniz, hayal gücünüz müsaitse kendinize daha güzel ünvanlar bulabilirsiniz. Modern çağın beraberinde getirdiği sıkıntılardan biri de özellikle büyük şehirlerde yaşayan genç kadınların kendilerini mutsuz etme potansiyelleridir. Gün geçtikçe çevrenizde bakımlı, aktif, çalışkan, başarılı, azimli, kararlı, iş gücü yerinde, kendi parasını kazanan, ailesinden ayrı yaşayan, bir çok imkana sahip olan ancak mutlu olamayan genç kadınların sayısının artığını fark edebilirsiniz. Bu artışın çok sayıda farklı nedeni olabilir. Kişisel sebepler bir tarafa konulursa genel olarak eğitim seviyesinin artması ve eğitim alan popülasyonun genişlemesi, bununla birlikte çalışan genç kadınların sayısındaki artış, kendi parasını kazanan genç kadınların ailelerinden destek alma ihtiyacı duymamaya başlaması, ayrışma eğilimi ve özgür yaşama isteği gibi sebepler genç kadınların büyük bir denizde tek başlarına kulaç atmalarını sağlıyor. Bu yoğunluğun içerisinde bir şeyler hep eksik kalıyor. Genellikle de bu eksik mutlu bir yuva kurma hayalinde kendini buluyor. Bu genç kadınlar vefalı insanların ve kendilerini koruyup kollayacak bir erkeğin yokluğundan muzdarip oluyor. Çoğunun diline yansımasa da bu durum içten içe birçok genç kadını kıskacı altına alıyor. İşte hayatınız boyunca sahip olmamız gereken her şey tek bir cümlede sıralanmış. Bütün bunlara sahipseniz mutsuz olmaya hakkınız var, ama bunlar yoksa mutsuz olabilirsiniz. Makalelerin tamamına bakacak olursak, aralarında altına çizdiğimiz söylemleri herhangi bir polemiğe tartışmaya mahal vermemek için, diğer sözde iyi niyetli uzlaştırıcı cümlelerin arkalarına ustaca sakladıklarnı fark edebiliriz. Cevap Basit: Elbette kişisel gelişim kitaplarıyla. Sinan Akyüz kız tavlamak isteyenlere, kişisel gelişim kitabı okumasını öneriyor! Kadınların koştuğu şeylerin peşinden koşmak istiyorsanız, kişisel gelişim kitapları okuyun. 'Tavlama taktikleri'ni bir kenara bırakın, 'tavlanma taktikleri'ne bakın.... Kesinlikle hayır. Şayet ilişkilerinizde doğru yolu bulmak istiyorsanız, bu tarz popüler kitaplardan uzak durun. Unutmayın ki, kelin merhemi olsa başına sürer. Yani kadın hazır başarıya konmak istiyor, kendileri başarısız olsa da olur. Erkekler başarılı olsun yeter! Başarı dediğin nedir ki? Kadınların ihtiyacı yok, eşleri sevgilileri başarılı olsun yeter. Kadınlar böyle de mutlu olabilir! Sinan Akyüz ''Brain is the new sexy'' cümlesini onca başarılı yapıtlar vermesine! karşın nasıl bu kadar yanlış anlamış olabilir inanılır gibi değil doğrusu. Sanırım arada kaçırıp okumadığı birkaç eksik kişisel gelişim kitabı var. Ayrıca önceki makalalerle karşılaştıracak olursak işten güçten elimizi ayağımızı çekmeli, başarılı bir erkeği elde etmeliyiz. Yani bütün o taktikleri bir kenara atmalıyız. Elimizdekileri nasıl değerlendireceğimizle ilgili taktiklerin sonu hiç gelmeyecek. Kitap yazan, şarkı söyleyen, kilo veren, oyuncu olan vs. herkes hepimize bir gün bu konuda taktik verecek. Ayrıca yaşanan sıradan, olağan, sakinliğimizi koruyarak veya zamanla düzeltebileceğimiz herhangi bir problemde bile bize kendimizi eksik hissettirmemizi sağlayacak, nlp eğitimleriyle kendimizi geliştirmemizi tavsiye edebilecek bir kişisel uzmanı mutlaka bizi bekliyor olacaktır. Tüm bu alıntılardan anlaşılan şu ki; zaaflarımızı, mutsuzluklarımızı, başarısızlıklarımızı sömürmenin yeni adı olan ''kişisel gelişim sektörü'' en çok kendini geliştiriyor. Zira çoğumuzun hala en az beş kilo fazlası var.


Toplumumuzda demokrasi anlayışının neden zar zor yayıldığına dair bir sürü şey söylenebilir. Toplumun temeline henüz yayılamamış bir ekonomik kalkınmadan, çözemediğimiz bir kimlik hissine; ötekilere, değişikliğe dair var olan hoşgörüsüzlükten, benimsenmemiş ahlaki bir temele ve yerine oturmamış toplumsal hayallere kadar, bir sürü neden sayılabilir. Fakat, Eleştirel Söylem Analizi yönteminin kurulmasına ve ilerlemesine yaptığı geniş çaplı katkıları ile tanınan Norman Fairclough'a göre toplumsal değişimin en önemli göstergesi o toplumda yaygın olarak kullanılan söylemlerdir. Toplumun dolaşımda tuttuğu, dolaşıma kattığı ve ondan çıkardığı söylemlere bakarak toplumun kendini, başkalarını nasıl gördüğüne ve üyeleri arasındaki ilişkileri neye göre ayarladığına göz atabiliriz. Konunun bize sunduğu zenginlik içerisinde tamamen kaybolmadan önce dolaşım, söylem ve ilişkinin ne demek olduğuna ve bu konuda nasıl özel yerler tuttuğuna dair bir iki satır söz söylemek faydalı olur diye düşünüyorum. Her ne kadar günlük hayatımızın seyri içerisinde bu üç kelimeyi rahatça kullanıyor olsak da, insan ilişkilerinin akademik incelenmesinde bahsi geçen kelimeler daha özel anlamlar kazanıyorlar. Söylem kelimesini kısaca özetlemek hayli zor, çünkü aslında dünyada var olan herşey bir söylem. Yine Fairclough'un çizdiği yoldan gidecek olursak, söylemin kişiler arası birbirleri ile olan konuşmalarından ziyade toplumsal bir fenomen olarak görüyoruz. İnsan iletişimine davranışsal olarak bakan ve benzer bir şekilde iletişimin kişisel değil, toplumsal bir olay olduğunu söyleyen Watzlawick'e göre hiç kimse ilişki kuramamazlık yapamaz. Herkes, her an, her davranışı, küçük mimiği, sessizliği hareketleri veya hareketsizliği ile aslında etrafı ile bir iletişim, bir diyalog içerisinde. Fairclough, söylem kelimesini toplumsal bir kavram olarak tanımlayarak aslında benzer bir rotadan seyrediyor. Fakat bunu söylem olarak tanımlayarak bahsi geçen düşüncenin iki anlamda daha da gelişmesini sağlıyor. Bunlardan birincisi, her söylemin aslında bir hareket ve etki olduğu. Bu literatüre en büyük katkıyı J. L. Austin How To Do Things With Words (1962) ve onun öğrencisi John R. Searle Speech Acts (1969) kitaplarında yapıyorlar. Bu iki devi buraya sığdırmayı düşünmek bile büyük bir haksızlık olur. Lakin, kısaca şunu söyleyebiliriz diye düşünüyorum: Söylediğimiz şeyler aslında bir edim, bir hareket, fiziksel etkiler gibi etkileri var. Sözlerimizle, mimiklerimizle davranışlarımızla yani söylemlerimizle soru sorabiliriz, iftira atabiliriz, kendimizi savunabiliriz, suçlama yapabiliriz, kanıt sunabiliriz, tartışmalara girebiliriz, protesto edebiliriz, boyun eğebiliriz. Bunlar o hareketleri en az fiziksel olarak yapmak kadar, hatta bazen daha da etkili olur. Her ne kadar sevgili Ziya Paşamız çok güzel bir şekilde ayinesi iştir kişinin lafa bakılmaz demiş olsa da, bunu en iyimser olarak yarı doğru bulabiliriz. Lafın boş veya ucuz olduğuna dair bir düşünce, maalesef boş vaatlerin bolluğundan kaynaklansa gerek. Fakat boş vaatlerin veya yalanların bolluğu, o lafın boş veya ucuz olduğunun bir göstergesi değildir. Aksine, yalan söyleyen bir insanın kendisini ve etrafını nasıl gördüğüne dair bir altın madenidir. Bu şekilde, söylem, kişiler arası konuşmalardan veya bir siyasetçinin söyleminden biraz daha kapsamlı bir anlam kazanmış oluyor. Bu tanımı ile söylem, bir toplumdaki bireylerin toplumun geri kalanına nasıl iliştiğinden, ilişkilerine nasıl yürüdüğünden ve görüldüğünden, söylem sahiplerinin aslında yapmak istedikleri şeyleri açığa çıkarmaktaya kadar, onu analiz etmek isteyenlere geniş bir pencere açıyor. Peki, söylem dahilinde üst üste bahsettiğimiz ilişkinin, bizim bildiğimiz, hergün onlarca defa kendi içimizde, işimiz, arkadaşlarımız ve ailemiz arasında yaşadığımız ilişkilerden bir farkı var mı? Biraz. İletişim felsefesinin de büyük oranda katkısı ile, insanı ve toplumu inceleyen çoğu disiplin, bir insanın aklı olduğuna dair inançlarını bir kenara bıraktı. Aslında, insanın aklını incelemeyi bıraktı desek daha isabetli ifade etmiş oluruz. Bunun sebebi, yukarıda bahsi geçmiş olan Watzlawick'in çok açık bir şekilde ifade ettiği gibi insanın kendi aklı dışında bir perspektifi olmadığıdır. Ne yaparsak yapalım, ne kadar uğraşırsak uğraşalım, kendi aklımızın dışına çıkıp, başka bir yerden bakamıyoruz dünyaya. Bütün gördüklerimiz, yaşadıklarımız, duyduklarımız yani bütün tecrübemiz bizim aklımızın süzgecinden geçiyor biz anlamadan önce. Algıladığımız herşeyde, o yüzden, belli bir cinsiyet, sınıf, meslek, geçmiş, toplum ve kültür perdesi var. Bunu kabullenmenin bir kaç tane sonucu var. Birincisi, bir olaya objektif yaklaşmak diye birşeyin imkansızlığı ortaya çıkıyor. İkincisi, başkasının aklına girmek gibi bir düşüncenin aslında ne kadar saçma olduğunu görüyoruz. Başkasının aklına giremediğimiz için, başka insanları anlamak akıllarını okumaya çalışmakla olmuyor. Onun yerine o insanın sözleri ve davranışları ile kurduğu ilişkilere bakıyoruz. Söylediği şeylerde kendisini ve başkasını nasıl gördüğüne dair ipuçları arıyoruz. Böylece ilişki dediğimiz şey, söylemin altında var olan bir ray gibi, insanların ve takiben toplumların kendilerini ve etrafındakilerini nasıl gördüğüne dair bize çok şey söylüyor. Dolaşım ise, belli bir ilişkiler kümesinde hangi söylemlerin ne sıklıkla, hangi anlarda ve ne şekilde tekrar edildiğine bakıyor. Dolaşımı incelemek bize o toplumun hangi anlamlara ne kadar ve ne şekilde değer verdiğini gösteriyor. Buna mükemmel bir örnek günümüz Avusturalyalı filozof Peter Singer'ın George W. Bush'un söylemlerini incelemesinde çıkıyor. The Presindent of Good and Evil (2004) isimli kitabın girişinde, Bush'un söylemlerini analiz eden Singer, şöyle bir şeyle karşılaşıyor. Bush, başkan olduktan, 16 Haziran 2003'e kadar geçen süre içerisindeki bütün konuşmaların %30'unda, ki bu 319 gibi bir rakama denk geliyormuş, kötülükten bahsetmiş. Fakat kötülükten bahsettiği zamanların 914 tanesinde, kötülükten bir isim olarak bahsetmiş ve sadece 182 tanesinde bir sıfat olarak bahsetmiş. Yani, Bush, insanların yaptığı kötülüklerden, kötü insanlardan veya olaylardan bahsetmek yerine, kötülükten bir kavram, olgu, insanların davranışları dışında var olabilen bir şey olarak bahsetmeyi tercih etmiş. Peter Singer'ın yaptığı ustaca çıkarım, insanların ve toplumların anlaşılmasında bahsettiğimiz üç kavramın önemini bizim için gözler önüne seriyor. Bush'un kötülük kelimesinin hangi anlamını ne sayıda kullandığı, bize onun dünyanı, kendisini ve etrafındakileri nasıl gördüğüne dair çok şey söylüyor. Bu kavramların bu şekilde açıklanması ve akılda tutulması, sadece bu yazı için değil, günlük hayatımızda karşılaştığımız tüm insanlar, söylemler, deyimler ve kalıplaşmış sözleri anlamak için de çok yararlı bir altlık olacaktır. Gelgelelim bu yazıda ele alacağımız kelimeye. Bu noktada Duman'a hakkını vermem lazım diye düşünüyorum. Meydan kelimesi ile ilgili fikir, misafirliğe giderken dinlediğim Seni Kendime Sakladım şarkısında işte meydan işte can sözleri ile aklıma geldi. Türkçe'de meydan kelimesine verdiğimiz anlam ve kullanım şeklimiz, demokrasi anlayışımıza dair çok şey sölüyor. Meydan kelimesini demokrasiye bağlamamız için, meydanın Türkçe'de nasıl kullanıldığını biraz daha yakından inceleyelim. Bu kullanımlardaki agresifliği, güç ve egemenlik hissini meydanı bırakmak sözünü söylerken ve düşünürken hissettiğimiz burukluk ile anlayabiliriz. Meydanı bırakmak, yani kaybetmek, yani mücadeleye devam edememek, yani o karşılığa cevap verememek. Benzer bir şekilde, meydanı boş bulmak sözündeki fırsatçılık, belki çirkeflik ve onursuzluk biraz da, hiç bir karşı koyulma fırsatı bulmadan, zorlanmadan, kimse ile çarpışmadan söz ettiğimiz egemenliğe ve güce sahip olmayı anlatıyor. Yani meydanı boş bulanın eline aldığı güç, bir anlamda, gerçek olarak görülmüyor. Meydanda geçecek o çarpışma, o zorluklara göğüs germe ve egemenliğe erişebilmek için rakiplerle yüzleşip galip gelme bizim için o kadar önemli ki, meydan dayağı yemekten tutun, meydan savaşı kazananlara verilen özel bir madalyamız bile var. TDK'nın internetteki sözlüğü, meydan savaşını Bir savaşta, kesin sonuç almak için düşmana karşı bütün güçlerle yüklenilen ölüm kalım savaşı olarak tanımlıyor. Bu tanım bize meydan kelimesinin özel vurgusunu anlatıyor olmalı. Çünkü ölüm kalım olmayan savaş var mı, çok emin değilim. Buna rağmen, meydan kelimesinin, savaş kelimesine kattığı özel anlam bütün güçler, kesin sonuç ve ölüm kalım. Her ne kadar meydan kelimesinin özel durumu burada açıkça görülse de, meydan savaşının bu tanımı beni çok da ikna etmedi savaş tarihine gönderme yapan daha teknik bir tanımı olduğunu düşündüm. İngilizcesi olan pitched battle sözünü aradığım zaman istediğim anlamı bulduğumu düşündüm. Meydan savaşının ingilizcesini açıklayan kaynaklara göre meydan savaşı bir nevi düello. Tarafların savaşılacak yere ve zamana önceden karar verdiği ve o meydana savaşacaklarını bilerek ve kararlaştırarak geldikleri bir savaş türü. Şayet bu anlamı Türkçe kullanışı için de doğru ise, meydan kelimesinin özel anlamına daha da bir önem katıyor. İş yiğitliğe bağlanıyor. Çünkü kapışmaya karar verilip de o meydana çıkmayan yiğit veya onurlu olarak görülme şansını hayli azaltıyor. Meydan savaşının kaybedilmesinde dahi meydana çıkmış olmanın onuru var halbuki. Meydan savaşının bu özel durumu bizim toplumumuz ve kültürümüz için o kadar önemli ki, bu tür bir savaşı kazananlara Mareşal rütbesini vermiş olan bir silahlı kuvvet yapımız mevcut. Aslında burada illa demokrasi dememiz gerekmez, zaten demokrasinin de kalıplaşmış bir tanımını ve uygulamasını bulmak hayli zor. Her kültür, her toplum demokrasi kelimesinin altında yatan anlamı kendi şartlarına göre uyguluyor. Sovyetlerdeki demokrasi anlayışında parti üyeleri arasında seçim yapılıyordu. A. B. D.'de genel seçimler de sadece iki parti arasında olmasına karşılık neredeyse her iki yılda bir hem meclis hem senato için yerel seçimler yapılıyor. Almanya'da seçmenler parti isimleri ile beraber siyasetçilerin isimlerini de belirtiyorlar. Hatta çoğu demokrasinin belkemiğini oluşturan anayasa, İngiltere'de yok. Bu uygulama örnekleri ülkeden ülkeye çoğalıyor. Fakat demokrasi ile kastedilen temel prensipler kurumlar arası güç dağılımı, denetim ve denge; kişiler arası saygı ve güven gibi seçmene önem verilen ülkelerde olabildiği kadar ön planda tutulmaya çalışılıyor. Demokrasi denen anlamlar bütününün herhalde en önemli ayaklarından biri ise itiraz hakkı. Gerek halkın gücü elinde bulunduranların kararlarına itiraz edebilmeleri, gerekse siyasetçilerin birbirlerinin kararlarına rahatça karşı gelebilmeleri, demokratik olduğunu iddia edebilen toplumlarda olmazsa olmaz. Çünkü itiraz hakkının imtiyaza dönüşmesi, bir toplumu demokrasiden otokrasiye çeviriyor. Demokratik bir sistem, bu hayati hakkın dile getirilmesini kurumlaştırıyor ve biz halk olarak itirazlarımızı veya rızamızı seçim yolu ile belirtebiliyoruz. Fakat söylenecek her söz, her fikir ve alınacak her taraf bir sonraki seçime kadar bekleyemez. Demokratik bir sistemin parçası olabilmişse şayet, halk alınan kararlar karşısında fikrini açıkça ifade edebilmeli ve bunun karşılığında bir yaptırımla karşılaşmamalıdır. Bunun en bilinen yolu ise protestolardır. Toplumda ve basında yankı uyandırarak siyasilerin dikkatlerini belli konulara çekmek isteyen ve belli konularda siyasilere takip edildiklerini hatırlatmayı amaçlayan protestolar en temel demokratik haklardan biridir; seçme ve seçilme kadar hayatidir. Protestolar nerede yapılır? Meydanlarda. Demokratik geleneğin bizden biraz daha kapsamlı uygulanabildiği Avrupa'nın çoğu başkentinde trafiğe kapalı en az üç-dört meydan var. Bununla beraber, demokratik olmayan toplumlarda meydanların nasıl kullanıldığı da meydanın önemini anlamak açısından gayet önemli. Kremlin veya Tiananmen meydanlarının devletin baskıcı gücünü göstermesi için bir araca dönüştüğü yadsınamaz bir gerçek. Bizim ülkemizin başkentinde ise meydan diye adlandırılan Tandoğan tamamen trafiğe açıkken, Sakarya Meydanı ise sağı solu lokanta, işletme dolu dar bir alan. İstanbul'da Taksim meydanı da trafik ile çevrelenmiş durumda ve alan olarak en iyimser ölçü ile orta boy diyebiliriz. Şöyle böyle meydan havasında olan Beyazıt ve Konak meydanları ise o şehirler dışında çok bilinen, göz önünde tutulan ve gösterilen yapıldığı yerler olarak tanınmıyorlar. Yani anlayacağınız, her ne kadar seçilmiş olsalar da, belediyelerimizin ve siyasilerimizin meydanlara çok sıcak bakmadığı gayet açık. Bir başka deyişle, protestoculara meydan vermiyorlar. Çünkü meydana çıkmak, bizde demokratik bir hak değil, otoriteye bir başkaldırı, karşı koyma olarak algılanıyor. Bunun sebebi ise, büyük bir oranda, meydan kelimesine yüklenmiş olan anlam. Şimdi polislerin meydana çıkan veya çıkmaya çalışan öğrencilere neden meydan dayağı atmaktan çekinmediğinin bir sebebini de görmüş oluyoruz. Meydansız bir demokrasi neye benzer? Bir nevi meydan sürekli boş değil mi? Şimdi burada aslında yaman bir çelişki ve tutarsızlık var. Bir taraftan meydan istemeyen bir siyasi gelenek hakimken, bir taraftan da söylemlerinde meydanın boş bulunmasından elde edilen egemenliği gerçek kabul etmeyen bir toplum var. Buna karşılık, kimse meydanların daraltılmasına itiraz ediyormuş gibi durmuyor. İtiraz etmeye çalışanların ne hale düştüğü belli. Buradan anlaşılıyor ki, toplumumuzdaki demokrasi anlayışı kendisini biat etmeye, itiraz refleksi ise kendisini şartlanmaya bırakıyor. İtiraz hakkının ortadan kalkması ile o sistemin demokrasi olmaktan çıktığını belirtmiştik. Fakat tekrar soralım: itirazsız ve meydansız demokrasi olur mu? Olursa nasıl olur ve o toplumun geleceği nereye gider? Bunların hepsini zaman bize teker teker gösterecek. Toplumumuzda demokrasinin daha çok yayılması için meydan kelimesinin anlamını değiştirmek ve toplumda yaymak hayli gerçek dışı ve çok zaman kaybettirebilecek bir proje. Zaten tek sorun meydan kelimesine yüklenen anlam değil. Fakat, meydan kelimesinin anlamından yaptığımız çıkarım ile bu anlamın toplumda nasıl uygulandığına bakarak karşımızdaki zorlukları daha iyi tanıma fırsatı buluyoruz. Gücü elinde bulunduranların itirazı tehdit, başkaldırı ve itaatsizlik olarak algılaması, itiraz edenlerin ise meydanı bırakmaya meğilli olmaları. Şayet demokratik hakların daha sık, daha çaplı ve daha cesurca yaşandığı bir toplumun parçası olmak istiyorsak, itirazla yaşamaya alışmamız, itirazları dinlememiz ve onları kendimizi geliştirmek için bir fırsat olarak görmeye başlamamız lazım. Bu arada doğru düzgün, trafiğe kapalı ve büyükçe bir kaç meydan yapsak da fena olmaz.


- ROOFEEO


Yalnızlık vardı erkeklerin içinde. Dumanın ardından Kadınlar yalnız değil. Kadınlar yalnız olamaz. İçtiğinde bile, dedim. Duman parçalandı. Yalnızlık vardı erkeklerin içinde. Kadın, dumanların arasından sıyrılıyor, süzülüyordu. Işıklar karadı sonra. Kadın, dumanları, akışıklıklarıyla yırtan kuşlara dikmişti gözlerini. Kuşlar ortada dönüyordu. Sonra bir kadının kolları karanlığın içinden geçti, onlara katıldı, kuşlar bu kollara uydu. Kuşlar yalnız değildi. Kadının kollarında yaşıyorlardı hep birlikte. Yalnız olan erkeklerdi. Kadın yanlarındaydı, yalnız olamazdı. Yarın ayrılacak olan o değil benim. Kabına sığmayan kıvranışlar içindeler kurtulmak istemiş gibi kutulmanın boş olduğunu akıllarına bile getirmeden. Erkekler kuşlardan daha kuş, ayaklarının yerden kesileceği anı bekliyorlardı. Kadınlarsa yayılıyor yerde dağılıyorlar dönmeler içinde. Topunun topukları sağır ediciydi. Erkekler başlarını gene önlerine eğdiler. İkimizin de üzerinde ayrılık asılı ispanyollar dönedursun neden onlara bakmaktan içmekten gözümüzü örtünün ak üstüne ak nakışlarına dikmekten daha iyi bir şey yapamıyoruz. İspanyollar yay büklümleri içinde toprağa bütün ağırlıklarıyla bastılar. Erkekler kadını unutmuştu bir ara. Birden hatırladılar. Ağır ağır içiyordu. Herhangi bir gece onun için içer de bakar da. Bakıyordu, ortaya gelen Barlini'ye. Baktık. On parmağında sekiz çubuk, çubukları dengede tutuyor, tabaklara isteğince can veriyordu. Tabaklar, çubuklar, makaralar, sepetler, şapkalar, havaya uçtu, döndü, fırıldadı, kondu; eline, alnına, burnuna, kıçına. Herkes ona bakıyordu. O, tabaklarına dikmişti gözünü. Onlara karşı; yalnızlığın örten dalgası içinde. Işık çevresinde dalgalanırken bile. Çocukluğunda anasından dayak yemiştir, dedim. Okula gitmemiştir bu işleri kavramağa çalıştığı günlerde. Anasını ağlatmıştır belki. Dövünmüştür arkasından kadın, oğlum serseri oldu diye. Duman çekilmiyordu sözlerimin üstünden. Sustum o zaman. Üçümüz de içiyoruz boş lakırdılara gülmekten kaçınmak olsa gerek. Güldü karşımda, ağzının yalnız bir köşesiyle. Konuşmamak en iyisi. Yalnızlığı oyalamak yakışık kalmaz ama yarını düşünmeli yüz adım ötede bir yerde ayrılacağız yarın yarın da değil bugün onsekiz saat sonra yatıp uyumak bu on sekiz saati böler de uzatır da. İşte bundan fazlasını hiçbir zaman göremeyeceğim üçü de zenci kırması böyle bebopu anlarım bir gövde bundan fazlasını yapamaz uçuyor bunlar kadın bodur erkekler sırım gibi konmadan uçuyorlar uçtular. Kadın doygun bir küskünlük içindeydi. Adamlar gene üzünç çalıyorlardı çalgılarında. Ortada dönenler vardı. Biz yalnızız bu kedi de kucağıma çıktı sapsarı tüyleri dökülüyor bahar geldi mırıltısından boğulacak bu yabancı yerde bile yalnız değil kucağımda. Trenler artık uzaktan değil yakından ötüyordu. Çanın sesi duvarın arkasında. Paralar alındı paralar verildi. Otomobil karanlıktı. Aaçık pencerelerinden baharla birlikte ölümü görüyorum bu ölüm aylarında bu yıl da öleceğiz yarını o düşünmüyor sarhoş belki ben de çok içtim önce evde içtik sonra orada yarını ben düşünüyorum. Öleceğimizi bilmeliydik. Bileti üç saat önce aldım. Durmadan ölümler içinde ufalanır dururdum, öyle kaldım. Her ölümden sonra daha yoksul, her ölümü daha doğumunda hazırlayarak, sürükleme içinde, sürüklendiğimi bile bile, ölümü en kısa gönenç içinde bile beklemek. Dost, ölümdedir. Bileti birkaç saat önce aldım. Ama dünden beri, aldığımı söylüyordum. Ölüm gerek bana. Varsınlar evlensinler. Ölümü ararım ben. Ayrılık öncesi aksar her zaman. Boş boş bakılır dolu gözlerin içine. Sırıtılır, el sıkışılır, sigara içilir. Üst üste. Aynı şeyi yapar dururuz, aynı hareketi, aynıyı yenilemektir elimizden gelen. İki saat önce yabancılar karıştı aramıza, tren kalkıncaya değin ayrılmadılar. Onlar ayrılmadı, onlar kaldı ben gittim. Yabancıların yanında büsbütün yabancılaştık. Sırıtıldı, el sıkışıldı, sigara içildi. Tiksindim. Ayrılmadık, ayrıldılar. Hepsi sevinç içindeydi. Kimse kimseyi kıskanmıyordu. Ben kıskandım. Bahar havasında vagonların penceresi açılır. İçeriye ölüm esiyor. Yenisi, yenilecek olanı. Baharın mavisinde ölmeliyim.


Sanatçı Konuşması: Sergi kapsamında Şevket ARIK, Us Atölyesi'nin Felsefe Çalışmaları Programı dahilinde Doğadan Rol Çalan İnsan Konulu söyleşisi ile insan ve doğa ilişkisini anlatacaktır. Kontrolün kimde olduğunun belirsiz olduğu bir durumun ironisi yaşanmaktadır. Güç ve iktidar yeni şeklini alırken, durum karşısında bilinmeyen bir cisim yaklaşıyor belirsizliği ile hayret dolu bir tepkinin ortasındayız. Kendi yaşam alanındaki belirsizlikleri ve karambolü kanıksar hale gelen toplum, mevcut durumunu görmemek adına, sürekli olarak başka bir tarafa bakma arzusundadır. Kendi gerçeklerini görmezden gelmek için bir kaçış noktasına duyulan ihtiyaç, popülist bir komplo teorisi hayranlığıyla karşıladığımız bir duruma dönüşmektedir. Aslında evrenin başka bir yerinden çıkıp gelmesini beklediğimiz bu gizemli yabancılık, beklenmedik bir yerden yani kendi içinden ortaya çıkmaktadır. Yeni dünya düzenini oluşturan aktörler bize gökyüzünü işaret edip, masadaki oyunu maniple etmektedirler. Ayrıca toplumsal alanda ortaya çıkan belirsizlik hali, bütün değer yargılarının durumunu değiştirmeye çalışan yeni bir sistem yaratmıştır. Dün bir nevi emin olduğumuz değerler şimdi her an müdahaleye uğrayacakmış gibi tehdit altına girmiştir. Bu durum toplum içerisinde oluşan yeni kimliklerin belirsiz durumundan beslenmektedir. Varolan belirsizlik hali, artık hayatın içinde bilinmeyen bir cismin ya da kişinin yaklaşıyor olması durumuna dönüşmüştür. Artık bu yanılsama yanı başımızdadır, her an Bilinmeyen Bir Cisim Yaklaşıyor olabilir.


Bin Ladin'in aslında çoğu insanın artık pek de düşünmediği, unutulan, kenara köşeye itilen bir insandı. A. B. D.'nin savaşları artık şekilden şekilde girmekten bir hal olmuş, ne Bin Ladin kalmış, ne Saddam, ne kitle imha silahları, ne demokrasi. Fakat Bin Ladin'in ölümü, bu işle çok yakından ilgilenen bir sürü insan için unuttuklarını sandıkları bir konuyu ve hiç hissetmeyeceklerini sandıkları bazı hisleri gündemlerinin birinci sırasına taşıdı. Tabii, burada sözü geçen insanlar, 11 Eylül'de yakınlarını kaybetmiş olanlar, Bin Ladin'in ölümü bir sürü farklı yönden incelenecek elbet. Her yönden analizler yapılacak. Obama'nın aylardır azalan etkisine ve karizmasına, Amerikan Kongesi'nde güç kaybetmesine ve 1 yıl sonra olacak seçimlere nasıl bir etkisi olduğu tartışılacak. Bin Ladin'in ölümü sonrasında intikam saldırıları hesaplanacak, önlenmeye çalışılacak. Bin Ladin'den sonra başa kim geçecek? Zawahiri'ye kimse karşı çıkacak mı? Onlar nerede? Bin Ladin'in öldürülmesi, Ortadoğu'da gelişen devrimler için nasıl bir anlam taşıyor? Libya direnişinin lideri kendisini El Kaide ile ilişkilendirmişti, mesela, direniş bundan nasıl etkilenecek? A. B. D. Pakistan ilişkileri nasıl etkilenecek? Pakistan'ın içerisinde Bin Ladin'i destekleyenler, Pakistan devletine karşı neler yapacak? Obama got Osama gibi başka nasıl seçim sloganları geliştirilecek? 11 Eylül'ün onuncu yıl anma törenlerinde, Bin Ladin'in ölümü nasıl bir yer tutacak? Ve saire, ve saire, ve saire... Fakat bu soruların cevapları ne bu olayda en çok travmayı yaşayan insanları ilgilendiriyor, ne heyecan verici, ne de 11 Eylül'de yakınlarını kaybedenler için önemli. Çünkü Bin Ladin'in öldürülmesi, gerçkek sonuçlarından çok sembolik bir önem taşıyor. El Kaide yok olmadı zaten bu ne kadar mümkün, tartışılır. Teröre karşı savaş zaten daha bitmeye yakın bile değil. Irak ve Afganistan'da El Kaide'nin üstlendiği intahar saldırılarının daha çok yerel liderler tarafından düzenlendiği ve bu tür küçük işler için Bin Ladin'e gerek olmadığı çok yüksek bir ihtimal. El Kaide lider kadrosunun şayet Bin Ladin ölürse diye senaryolar ve olası cevaplar üretmemiş olacağını ve resmi istihbarat teşkilatlarının bunlara karşı cevaplarının olmadığını düşünmek zira saflık olur. Yani, Weber'in söyleyebileceği gibi, karizmatik liderin ortadan kalkması sonucunda organizasyonun dağılması, bu kadar yerleşik, zengin ve ne yaptığını bilen bir yapı için çok da doğru olmasa gerek. Yani, kısaca soracak olursak: ne değişti? Evet, önemli bir lider öldü. Ama bunun organizasyon bakımından çok sarsıcı, kökten etkileyici bir olay olduğunu söylemek abartı olur. 11 Eylül saldırılarına karşı ülkemizde kendini beğenmiş bir vurdumduymazlık var. Hem dünyadaki en yüksek A. B. D. karşıtlığının ülkemizde olmasından, hem terör denilen illetle zaten çok uzun yıllardan beri mücadele ediyor olmamızdan ve bugüne kadar masum on binlerce insanın boş yere öldüğünden, yaşananların amaan, 11 Eylül ne ki, sadece 3000 küsür insan diye kenara geçiştirildiğine çok defa şahit oldum maalesef. İhtiyarlara Yer Yok filminde Javier Bardem'in canlandırdığı Anton Chigurh karakteri konusunda, Javier Bardem kaderin önlenemezliğinin bir hatırlatıcısı sadece diyordu bir röportajda, kader olacak ve onunla yüzleşilmesi gerektiğini hatırlatan bir karakter olarak yorumluyordu kendi oynadığı karakteri. Başka bir yorum da durdurulamayan, anlamsız şiddet olabilir. Sonunda kötü olanın kazandığı ender filmlerden. Rastgele insanları durdurup öldürmek veya hayatlarını bir yazı turaya bağlamak ne kadar günlük hayatımız içerisinde anlam verebildiğimiz ve aklımıza yatan birşeyse, 11 Eylül'de yakınlarını kaybedenler, ölümler için benzer duygular hissediyorlardı yakın zamana kadar gibime geliyor. Anton Chigurh'un uyguladığı şiddet, Bin Ladin'in uyguladığı şiddetten, en azından yakınlarını kaybedenlerin gözünde, daha anlamsız değil. Bu sonucu çıkarmama sebep olansa, internette ve gazetelerde 11 Eylül'de dul kalanların söyledikleri, yazdıkları. Bin Ladin'in öldürüldüğünün haberi, bana uzun süredir beklediğim anlamlı bir sonuç hissini verdi. Kocamın ve 3,000 diğer masumun anlamsızca ve kalpsizce öldürülmesinin üzerinden 10 yıl geçtikten sonra, nihai adalet yerini buldu çabuk olmasa bile kesinlikle tatlı. 11 Eylül'de yakınlarını kaybedenlerin kurduğu bir derneğin web sitesinde (www.911families. org) yapılan basın açıklamasında, 11 Eylül'de itfayeci oğlunu kaybeden ve aynı zamanda derneğin başkanı olan Lee Ielpi duygulara boğulmuş durumdayım. Bir fasıl son buldu. diyor. Bahsi bu konuşmalar dışında da sıkça geçen bu bir faslın kapanışı ve rahatlama hissi, uluslararası güvenlik stratejisi gibi yönlere çok birşey anlatıyormuş gibi durmuyor. Fakat bu olaydan en çok etkilenenlerin en çok söylediği şeyler bunlar. O yüzden, Bin Ladin'in ölümü gerçek olmasından daha çok sembolik bir olay. Çünkü bu durumdan etkilenen çoğu insan, yaşanılan saldırıya bir anlam vermekte zorlanmıştı sanki. Bin Ladin ölmeden hissedemedikleri rahatlama, bana İhtiyarlara Yer Yok bittikten sonra bir kaç gün boyunca hissettiğim rahatsızlığı hatırlattı. Durup duruken masum insanları öldürmüş ve sonunda elini kolunu sallayarak gitmiş olan bir film bana yarım kaldı gibi gelmişti. Kötü adam daha ölmemişti halbuki. Bin Ladin'in de 10 yıla yakın bir sürede yakalanmamış ve öldürülememiş olması ve ilk olarak onu yakalamak adına açılan savaşlarda on binlerce masum insanın ölmesi, 11 Eylülde yakınlarını kaybedenlerin içinde yarım birşey bırakmıştı sanki. Bin Ladin ölünce, kötü adam öldü. Hayat, küçüklüğümüzden beri ezberlediğimiz klişerle tutarlılık gösterdi: adalet yerini buldu, güçlü devlet suçluları cezalandırdı ve çoğu insan rahatladı, derin bir nefes aldı. 10 yıldır süren film, nihayet bitti.


Head of a Man Vincent Van Gogh'un bir zamanlar 20 milyon dolar değer biçilen bir tablosu idi. 1886'da yapıldığı tahmin ediliyor, 70 yıldır da Sidney'de Victoria Ulusal Galeri'de baş köşede sergileniyordu. Hatırlayanlar bilir, 2006 yazında İskoçya'ya sergilenmek üzere gönderildiğinde Van Gogh'a ait olmadığı fikri ortaya atılmıştı. Amsterdam'da, şehrin gereksiz kalabalığını taşıyan merkeze uzak arka sokaklardan bir tanesinde bulunan Van Gogh Müzesi'ne gönderilen tablonun, uzmanlarca yapılan incelemeler sonunda, kullanılan teknikteki farklılıklardan dolayı Van Gogh tarafından yapılmadığı ortaya çıkmıştı. Sahte değil; başka elden çıkma, sadece Van Gogh'un değil. Van Gogh'un eserlerini taklit eden bir başka ressamın elinden çıktığı düşünülen tablo Van Gogh olmasa da kimi uzmanlara göre hala değerli bir tablo neticede. Çünkü Van Gogh'a ait olduğu düşünülsün diye yapılmış bir resim değil, en azından buna kanıt gösterilebilecek bir durum yok. Sadece Van Gogh olduğu zannedilen bir eserin ona ait olmadığı tespit edilmiş durumda; tablo hala güzel bir tablo, portre hala akılda kalacak şekilde etkileyici, Van Gogh'a ait olsa da olmasa da. Değişen sadece dolar üzerinden ederi kimi zihniyetlere. Ben bu resmi daha önce nerede gördüm? sorusu aklıma düşmüştü. Yoğunluktan ve kim bilir belki de zihnimde beliren sorunun kemirdiği damarlarımdaki ince sızının keyfinden tablonun peşine düşmeyi ertelemek zorunda kaldım bir süre. Budala olabilirim fakat pişman değilim. Bu tablonun değeri, nazarımda, ilginç bir farkındalık'la perçinlenmekte ayrıca. Bir süredir zihnimin bir köşesinde beni rahatsız etmekte olan bir başka görüntüyle; bu resimdeki adama benzeyen, bu resimdeki adama oldukça benzeyen bir görüntüyle aklımı kurcalamakta. İdi. Nereden hatırladığımı, kimdi diye sorgularken kendi kendimi günlerdir, ki suçlu çocukluktan kalma bulut oyunu, kısa bir araştırmayla ulaşabildiğim bir iki kaynakta benimle benzer bir hezeyana sahip sadece birkaç kişiye ulaşabildim. Bir gece Moskova'daki Tretyakov Galerisi'nden gelen hediye bir kitapta rastladığım ve hakkında çok az şey bildiğim ressam Nikolai Dmitrievich Kuznetsov'a ait bir portre idi herşeyi başlatan. Önce Dostoyevski'nin The Idiot/Budala'sına ulaştım. Ah, evet, kapağı kazınmış olmalı zihnime. Bu o adam. Benzersiz Prens Mışkin. Bir budala ve hala benziyor birisine. Kapaktaki resim, Nikolai Dmitrievich Kuznetsov tarafından 1882'de yapılmış, yine bir ressam olan Ivan Pochintonov'un (1850-1923) portresi. Tretyakov Galerisi'nde sergilenen eserin kahramanın, her ne kadar farklılık gösterse de ilk bakıldığı anda Van Gogh olduğu sanılan tablodaki adama olan benzerliği yadsınamaz, bence. Avusturalya'nın The Age gazetesi okuyucularından Bill Rawlinson da aynı hezeyana kapılmış birisi olarak Victoria Ulusal Galeri'nin dikkatini çektiğinde ciddiye alınmış. Yapılan incelemede benzerliğin ilginç olduğu fakat iki adamın burun yapısı ve göz renklerindeki farklılıklardan aynı kişi olmadığı söylenmiş. Büyük bir ihtimalle de öyle. Her iki dedemin de -toprakları bol, mekanları cennet olsun- sakala karşı bir duruşları vardı; asla bırakmazlardı. Yakışmayacağından değil de sakalsız olmaya alışık olduklarından sanırım. Bu yüzdendir ki her dedeyi sakallı sanmam, bazen de hiç yakıştıramam. İ. Y. Aslında araştırılması gereken, tablonun Kuznetsov'un eserinden esinlenerek yapılmış olabileceğinden yola çıkarak gerçek ressamın bulunup bulunamayacağı. Ama tabii Van Gogh'a ait olmadığı ispatlandıktan sonra kim tarafından yapılmış pek önemsenmiyor, doğal olarak, ayrıntılara düşkünlük heyecan-hezeyan arası gelgitlerde devam ediyor.


alternatif bir dünya hayali. başka dünyaların olabileceği, olmazsa yaratılabileceği inancının manifestosu. hiç yaşanmamış tarihin bozulup yeniden yazılması biraz da. esasında siberpunk/cyberpunk'a karşı çıkış olarak william gibson ve bruce sterling'in alternatif manifestosu, the difference engine ile dile getirildi ilk kez, steampunk sözcüğü. 19. yy Viktorya döneminin tarihinin yeniden yazılmasıydı, alternatif bir kaos ortamı, hiç yaşanmamış bir geçmişin hatırlanmasıydı. romanda ingiltere, 19. yy'da devasa bilgisayarların yönettiği bir imparatorluk haline gelirken, abd minik devletçiklere bölünüyor ve manhattan'da komünist bir komün kuruluyordu. olanların sorumlusu ise analytical engine adlı mekanik hesap makinesini icat eden charles babbage kişisidir. tarih, sırıtarak yeniden yazılır. bilgisayarın atası, yapay zekanın bildiğimiz tarihten yüz yıl önce ilk defa ortaya çıkışıdır. edebi anlamda öncülleri ise jules verne, h. g. wells, edgar allan poe, mary shelley sayılıyor. steampunk'ın ardındaki zeka ise, siberuzay, matrix, siberpunk gibi terimleri ilk defa kullanan, bizlere kısa devre etkisi yapan, william gibson vardır. william gibson hala kişisel weblogunda dünyanın gidişatına gülmekte ve dalgasını geçmektedir. steampunk'ın karanlık çağlarda, taş çağında ya da bronz çağında geçen alt türleri de var. steampunk'ın özellikle gothic akım ile bağı vardır. buhar gücüyle coşan şövalyeler, tek çakmak tabanca kullanan cüceler vs vs.


Pop Art ve Andy Warhol ikilisi bir marka değeri olarak hepimizin hayatında yer edinmiştir. ABD ve İngiltere pop art arasında ciddi bir fark vardır. İngiltere'de pop art anlayışı, halkın kültür ürünlerinin tüketim nesnesi olarak görülmeye başlanmasına bir tepki olarak doğmuştur. Alt kültür ürünlerine daha fazla ilgi gösteren insanların bu bakış açısından vazgeçesine yönelik bir oluşumdur. Klasik sanatlara ilgi azalmıştır. İngiltere bu gidişi beğenmemiş ve değiştirmeye çalışmıştır. ABD ve İngiltere arasında ki bu fark günümüz sanatının da temel zıtlığını oluşturur. Kültür ürünleri tüketime kolay ve hızlı bir yapım aşamasından geçebilir. Ortaya çıkan, kültür ürünü genellikle böyle bir durumda yüksek sanat için çalışmamış olur. İngiltere'de Soyut dışavurumculuğa tepki olarak çıkan sanatçılar 1960'larda Pop art'ı akım haline getirmişlerdir. Tüm bunlar Pop art geçmişinin bilgileridir. Genellikle akılda kalmaz ve sanatçıların isimleri de çabuk unutulur. Dünya sanat akımlarını göz önüne aldığımız zaman, sayısız sanatçı ve sanatçı ismi vardır. Bir süre sonra hepsi birbirine karışabilir. Duchamp, sanat akışının duruşunu değiştiren bir duruştur. Karizmatik bir sanatçıdır ve düşünce insanıdır. Hazır nesne kavramını ortaya koyarak, sanatı üst tabakanın bir metası olmaktan kurtarmıştır. Savaşçı bir oyun karakteri olma özelliği taşır Marcel Duchamp. En popüler işi hazır nesne kullanımına yeni bir boyut kazandırmış olan, Pisuar çeşme çalışmasıdır. Pisuar nedir? Gündelik hayatta insanların kendi devinimlerini yenilemek için kullandıkları bir gündelik nesnedir. Duchamp'ın dehası buradadır. Herkesin her gün düzenli olarak kullandığı, bir pisuarı alıp, sanat nesnesi haline getirmiş ve imzasını atmıştır. İmza sonrasında nesne bir değer kazanmıştır. Meta olarak artık, o tuvaletin bir parçası değil, bir sanat eseri olarak anlamlıdır. Hazır nesne kullanımın en çarpıcı noktası ise, savaş sonrası dönemlerde ve genellikle sanatçıların problemi olan maddi çıkarlara da bir tepkidir. Duchamp'ın yenilikçi girişimi paran yoksa sanat yapamazsın, bu hakkın elinden alınmıştır, mantığını tamamen yok etmiştir. Marcel Duchamp'ın 20. yüzyıl başında hazıryapım nesneleri bağlamları nedeniyle sanat eseri olarak sunmuş olması, pop sanatçılarının popüler kültür imgelerini benzer bir motivasyonla sunmalarında etkili olmuştur. Pop art ve kolaj mantığı dönemine göre yenilikçidir ve güzel olanı daha güzel gösterip daha kolay satılmasını sağlamak amacı ile çıkmıştır. ABD ortamında böyle hayat bulmuştur. Andy Warhol, bir girişimci gibi çalıştığı için belki de önemli bir isim yarattı. Andy Warhol kendi açısından şöyle açıklamıştır; Avrupa'da olsam daha farklı bir sanat yapardım. ABD benim evim gibidir, burada sanat yapmaktan mutluyum. Neden ABD sanatçısı olarak tanımlamıştır kendini, Warhol düşünmek gerekir. ABD tarihi bu dönem içerisinde sanat yapmak için her türlü özgür ortamı yaratmıştır ancak politik işleri desteklememiştir. Bu sebeplerde sanatçı kendini Avrupa'da olduğundan daha rahat hissederek üretim yapmış olabilir. Bu yüksek bir ihtimal. Marilyn Monroe çalışmaları en önemli seridir. Pop art ve Andy Warhol için bir nesne olarak kullanılmıştır Monroe. Herkes sanatçı olabilir mi? Bu tartışmaya açık bir konudur. Yine de mümkündür. Her insanın içinde bir sanatçı ruhu vardır. Bu da tartışmaya açık başka bir konudur. Asıl tartışılması gereken sanat kolay tüketilir bir nesne olarak var olacaktır. Alternatif olarak ortaya ne koyulabilir bunun üzerine de düşünmek gerekir. Elitist sanat ve alt kültür sanatı arasında bir orta gidiş alanı yaratmak doğru olabilir mi? Mümkün kılınabilinir mi? Böyle bir sanat anlayışı, sayın okuyucu. Bu önemli konular kimlerin değerlendirmelerinden geçmelidir, öncelikli tartışılması gereken bu olabilir.


Washington metrosunda soğuk bir Ocak günü Bach'tan eserler çalan kemancının hikayesini mutlaka okumuşsunuzdur. Şayet okumadıysanız kısaca; metroda 45 dakika boyunca keman çalan adamın önünde altı kişi kısaca durur, 20 kişi para verip durmadan yürür. Çalınan sürede kemancı 32 dolar toplar ve oradan ayrıldığında kimse onu alkışlamaz. Olay ertesi gün Washington Post gazetesinde çıkar zira bu bir deneydir aynı zamandır. O kemanı çalan ünlü keman virtüözlerinden Joshua Bell'dir ve üç buçuk milyon dolar değerindeki kemanıyla eserleri yorumlamıştır. Bell'in bir hafta önce verdiği konserin biletleri ise ortalama 100 dolara satılmıştır. Hayatın içinde koşuştururken kaçırdığımız güzellikleri anlatan hoş bir örnektir bu ve daha niceleri vardır. Hayatın içinde koştururken bazen önemli anları, tarihe tanıklık eden noktaları da yanımızda olsa dahi göremiyoruz. Geçen hafta kapanan Cafe Royal da bu hayatın içinde fark edemediğimiz önemli olaylardan biri. Bir kafenin kapatılmasının nesi önemli denebilir ancak şayet o kafe 143 yıllıksa, tarihin önemli kişiliklerinin uğrak mekanıysa bir önem atfeder. Londra'daki Cafe Royal Fransız şarap tüccarı Daniel Nicholas Thevenon tarafından açıldı. Thevenon Fransa'da iflas ettikten sonra İngiltere'ye eşi Celestine ile gelmiş ve adını Daniel Nichols olarak değiştirmiştir. Nichols'un oğlu, onun da adı Daniel Nichols zamanın da ise kafe dünyanın en iyi şarap mahzenine sahip olarak ün yapmıştı. Ne var ki Cafe Royal'in esas ünü buranın müdavimi olan müşterilerden gelmektedir ya gelmekteydi. Mesela eski İngiltere Başbakanı Winston Churchill seçim sonuçlarını bu kafede sinirli bir şekilde beklemiştir diye bir rivayet vardır. Churchill dışında kafenin diğer bir ünlü müdavimi Oscar Wilde'dı. Wilde burada hayatını karartacak olan tanışıklığı yaşamıştı. Ancak bu hikayeden önce şunu belirtmekte fayda var, Cafe Royal'in bir diğer önemli özelliği içerideki boks ringiydi. Bir kafenin içindeki boks ringi ilk başta garip kaçabilir ama zamanında burada birçok ünlü sima dövüşmüştü. Modern boksun kurallarını belirlemiş olan dokuzuncu Queensberry Markisi John Sholto Douglas da kafenin müdavimiydi ve zamanında amatör boksun patronuydu. Marki'nin düzenlediği kurallar altında dövüşenlerden biride Oscar Wilde'dı. Ancak Wilde burada Douglas'ın nevrotik oğlu Lord Alfred Douglas ile tanıştı. Yıllar içinde Wilde'ın sevgilisi ve onun hayatını mahvedecek kişi olacak olan Bosie dediği Alfred ile ilişkisi baba Douglas tarafından asla onaylanmadı. Zaten o dönem eşcinsellik bir suç sayılıyor ve bu tür ilişkilere giren erkekler, çünkü kanun sadece erkeklerin eşcinsel ilişkiye girebileceğini öngörüyordu, iki yıl ağır hapis cezası alıyordu. Bosie ile Wilde'ın ilişkisi ilerlerken Marki Wilde'ın Cafe Royal'e girmesini engellemeye çalışıyordu. Şayet Wilde eşcinsel iddialardan kafeye alınmazsa Marki istediğini elde edeceğini düşünüyordu. Yani kafenin o dönemki önemi bu kadar büyüktü. Bu girişim karşısında Wilde yanında George Bernard Shaw, Frank Harris gibi ünlülerin de olduğu bir grupla buna karşı çıktı. Fakat sonunda Wilde eşcinsellikten hüküm giyince bütün çabalar boşa gitti. Wilde da hapisten çıkınca bir daha bu kafeye uğramadı. Şimdi tarihin önemli olaylarına tanıklık etmiş bu kafe kapılarını tamamen kapadı. Üstelik ekonomik kriz yüzünden de değil. Kafe tüm ekonomik krize karşı kapanmadan önceki son ayında 15 bin müşteriye hizmet etmiş. Ancak yeni yapılacak bir proje kapsamında kafenin bulunduğu binanın yıkılması gerekiyor.


Sadece 9 cümleden oluşan çocuk kitabı Where the Wild Things Are, yayımlandığı 1963 yılından bu yana, tartışmalara konu oldu. Çocuklar kitabı kucaklarken, bazı ebeveynler ve kurumlar ısrarla kitabı yasakladı. Dave Eggers ise, bir anlamda yolumuzu çizen, çağdaş yayıncılık ve edebiyat dünyasının en heyecan verici karakterlerinden biri. Birbirinden güzel dergiler çıkarıyor, edebiyat oyunlarına dalıyor, internet dünyasında tıkılıp kalmaktansa, hem dijitali hem de matbuyu, üretken ve ilgi çekici kullanıyor. Eggers, kült kitabı romanlaştırmakla kalmayıp, Spike Jonze ile birlikte filmin senaryosunu da yazmıştı. Filmi çok, kitabı ondan daha çok sevdik. 1970 doğumlu Amerikalı yazar Dave Eggers; McSweeney's yayınevinin ve web sitesinin kurucusu olmasının yanı sıra The Believer, McSweeney's Quarterly Concern ve The Wholpin dergilerini çıkarıyor, aynı zamanda senelik Okumanız Gerekmeyenler antolojilerinin de arkasındaki isim. Çağdaş edebiyatın en çok öne çıkan ve üretken yazarlarından biri olan Eggers, kendi hayat hikayesinden yola çıkarak yazdığı Müthiş Dahiden Hazin Bir Eser ile Pulitzer'e aday olmuş, Türkiye'de Ne Nedir adıyla yayımlanan kitabıyla Fransa'da 2009 yılı Prix Medicis Etranger ödülüne layık görülmüştür. Daha önce hiç böylesi bir övgü almamıştım. Üzerinde orijinal Maurice Sendak çizimi var mı yok mu ilgilenmemişti. Görmüştü, sevmişti ve yemişti. - M. Sendak Çeviriye başlamadan önce bir solukta romanın tamamını okudum ve sıcağı sıcağına, hem filmin hem de Eggers'ın romanının ilham kaynağı olan Maurice Sendak'ın Where the Wild Things Are'ına başladım. Bambaşka bir çocuk kitabıydı; bir avuç cümleyle koskocaman bir dünya vaat ediyordu adeta! Ardından Spike Jonze ile Dave Eggers'ın ortaya çıkardığı, aynı ismi taşıyan filmi izledim. Vahşi şeyleri ve yaşadıkları adayı görmek birçok şeyin kafamda daha iyi bir yere oturmasını sağladı diyebilirim, ama filmin Max'in dünyasını yansıtmada biraz zayıf kaldığını düşünmeden edemedim. Dave Eggers'ın Max'ini okurken dünyayı gerçekten onun gözünden görebiliyor ve yetişkinlerin bazen ne kadar can sıkıcı olabildiklerini ve insanın vizyonunu nasıl daralttıklarını hatırlıyorsunuz! Metin rahat ilerlediği için bana pek bir sorun çıkarmadan tamamlandı ama sonrasında epey hassas bir çalışma yürüttük Siren'le birlikte. Hem sürüden ayrılmaya hazır çocuklara hem de ne zamandır sesini çıkarmayı unutmuş yetişkinlere hitap edeceğimiz için kelime seçimlerine ve cümle yapılarına özellikle dikkat ettik. Her şeyden önce, başına ne gelirse gelsin Max'in hiç bırakmadığı mizah duygusunu korumak için fazlaca özen gösterdik. Hem Maurice Sendak'ın hem Spike Jonze'nin hem de Dave Eggers'ın çocukluğundan izler taşıyan bu Max'in hikayesini herkesin keyifle ve içinde duyduğu kıpırtılara engel olamadan okuyacağına inanıyorum. Umarım siz de Kral Max'i ve Vahşi Şeyler'i bizim kadar seversiniz!


Bu trafiğin içinde belki onu oluşturan ama kesinlikle buna neden olmadığına emin olan bir ölüm yalnızlığı ve dışarıdaki canlı dünyanın seslerine zaman zaman kulak misafiri olan, zaman zaman da bir taksiye binerken kapıyı kapatmadan hemen önceki kendi'yi/ben'i duyan bir insan, bizim bunu görmemizi sağlayabilir. İşte Roy Andersson'un peşinde olduğu şaşkınlık duyusunu ya da -gerçekçi davranacak olursak- bizimle olan yarışını anlamlı kılan fark/ediş bu olsa gerek. Her şey mükemmel ve bir şey farklı. Bakış açısı. Burada sadece bizimle yarışmıyor yönetmen, ayrıca onun gibi/ondan farklı bakamayan her yönetmene de bir laf çarpıyor sanki. Onlara sesleniyor ya da aşağılıyor onları, açı farklı ve anlamam zor; bir yönüyle biz insancıkları müfteri bir imgeleme yönlendiriyor. Trafiğin içinden çıkan ya da trafiğe neden olan ama her koşulda ilgi çekici ve enteresan bir grup insan, yani artık zombileşmiş ve makineleşmeye yüz tutmuş bir grup insan, sıkıca kavradıkları, ucuna taş bağlı halatlarla birbirlerinin sırtına vura vura ilerletiyor oluşan yığını. Zaman zaman acıyla duraksayıp doyasıya çığlık ve acı sesleri yayıyorlar etrafa fakat yine de bir başka ihtimalin varsıllığı artık çoktan kabul edilmişçesine yan yana ve zararsızca yürümüyor, yürüyemiyorlar. Bunun bir önemi yok. Biz orada ucu kapitalizmden insanlık tarihine, varılabilecek tüm tümlere ulaşmaya çabalamış oluyoruz çoktan. Bunların ne kadarı Roy Andersson'un bizi yarıştırmak için kullandığı o yalancı imgelemlerdir acaba? Bunu ondan başkası -ve hatta zaman zaman o bile- bilmez, bilemeyecektir. Olsun. Onu anlamak için, onunla yarışabilirim. Öyleyse İkinci Kattan Şarkıları izle ve işte yalnızca birkaç dakikasından yola çıkarak yazdığım şu uzun cümleleri sen de yazar ve bana okursun.