Kuşburnu takma ismiyle bize gönderilen yazıya, olabildiğince çok kişiye ulaştırabilmek amacıyla, diğer websiteleriyle birlikte yer veriyoruz. Dijital yayıncılığın her geçen gün imkansızlaştığı topraklardan durum muhasebesi. Bu yazı 16.01.2014 tarihinde yazılmış Yeni 5651 ve Sansürün İşleyişi ile 01.02.2014 tarihli Sansürde Son Gelişmeler adlı iki yazının birleştirilmesi ile oluşturulmuştur. Yeni 5651 sayılı Internet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun sözde yumuşatılarak meclisten geçti. Bizleri ilerleyen süreçte neler bekliyor, Türkiye'nin sansür konusunda dünyadaki yeri nedir, 5651 sayılı kanun sonrası ne olur, dünyada sansürlenen içeriklerin dağılımı ve bizdeki yansımaları ne olur tüm bunları merak etmekteyiz. İlk olarak, Türkiye'nin dünya Internet sansürü haritasında nerede yer aldığına bir bakalım. Yukarıda gördüğünüz harita 2013 yılı dünya sansür haritasıdır. Ek olarak, diğer haritalar yerine renkleri için bu haritayı seçtim. Renklerin ifade ettiklerine gelirsek; radikal, oldukça, seçici, gözetim altında, düşük ve veri yok şeklindedir. Haritaya Türkiye'de seçici bir sansür olduğu işlenmiştir. Bununla ilgili de hatırlarsanız çeşitli kelimelerin filtrelendiği ve bunun üzerinden de sitelere erişimin yasaklandığını, TİB'in ise 2014 yılı itibariyle 35702 siteyi, Türkiye'de ise toplamda 40124 sitenin engellediğini biliyoruz. Fakat, 5651 sayılı kanun ile muhtemelen 2014 yılında Türkiye'de sansür oldukça veya radikal olarak renklendirilebilir bir hale gelebilir. İkinci olarak, bizleri ilgilendiren diğer bir nokta dünyada sansürlenen içeriklerin ne olduğudur. Bu konundaki yüzdesel dağılım yukarıda görüldüğü gibidir. Yoğunluğun bloglar ve siyasi partilerde olması -bence- çok önemli bir noktadır. Özellikle 5651 sayılı kanun ile Türkiye açısından değerlendirdiğimizde, ilerleyen süreçte muhalefet partilerine ve bloglara, ardından bağımsız basına doğru çok ciddi bir sansür dalgasının yayılabileceğini söyleyebiliriz. Yeni 5651 sayılı Internet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun'un içeriğini yukarıdaki sansür işleyişi şeması üzerinden anlatalım. Devlet, yasal düzenlemelerin yanında İSS'larını direkt olarak kontrol edebilmek için tüzüğünü kendi onayladığı Erişim Sağlayıcıları Birliği adında bir birliğe üye olmaya zorlamaktadır. Bununla birlikte, bu birliğe üye olmayan servis sağlayıcıların faaliyette bulunamayacaklarını da ayrıca belirtmektedir. Böylece, erişim engelleri ve veri takibi taleplerinin bu birliğe yapılacağı, bunun bir sonucu olarak da taleplerin İSS'lere de yapılmış varsayılacağı söylenmektedir. Kısaca devlet, Erişim Sağlayıcıları Birliği ile İSS'leri direkt olarak kontrol edebileceği bir yapıya kavuşturmaktadır. Ayrıca, yapılan erişim engelleri ve veri takibi için yasal bir koruma kalkanı da mevcuttur. Bu koruma kalkanına göre; TİB Başkanlığı personelinin, yaptıkları görevin niteliğinden doğan veya görevin yerine getirilmesi sırasında işledikleri iddia olunan suçlardan dolayı haklarında ceza soruşturması açılmasına TİB Başkanı için ilgili Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanı, diğer personel için ise Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı'nın izni aranacak. Bunu yukarıdaki veri takibi araçları ile ilişkilendirirsek sonucun ne kadar vahim bir boyutta olduğu çok net görebiliriz. Yani devlet, veri takibi için İSS'leri kontrol altında tuttuğu bir yapı içinde olmaya ve bu takipler sonucu doğabilecek suçların soruşturulması için de kendinden izin almaya zorluyor. Kısaca, beni bana şikayet edin demektedir. Bir diğer nokta, yer sağlayıcıların yasal düzenleme ile trafik kayıtlarını saklama süresi en az 6 ay en fazla 2 yıl olacak şekildedir. 5651 sayılı kanun TİB başkanına sansür için doğrudan yetki vererek -sözde- kanuna aykırı fakat herhangi bir içeriğe erişim 4 saat içinde engellenebilecek (24 saat içinde mahke karar verecek) ve yer sağlayıcı kendisine bildirilen içeriği derhal çıkartmak zorunda kalacaktır. Gayri hukuki talepler ise tam bu noktada devreye girmektedir. Kendisiyle ilgili yapılan eleştiriden memnun olmayan bir bakan içerik hukuka uygun olsa bile erişimi engelleyebilme yolu açılmış olacaktır. Burada sadece bakanla sınırlamamak gerekir. İktidar, kendisini eleştiren tüm içeriklere ve bu içeriklerin birçoğu hukuka uygun olsa bile, erişime engelleyebilecektir. Diğer yandan, kayıt bilgilerinin nerede tutulduğu bu noktada çok önemli değildir. Kayıtların uzun süre tutulması ve istendiği takdirde devlete verilecek olması asıl problemdir. Fakat, Ulaştırma Bakanı Lütfi Elvan, kayıtlar devlette tutulmayacak diyerek insanları yanlış yönlendirmektedir. Kendisine tabi yaptığı sağlayıcılar, istendiği takdirde tüm kayıtları vermek mecburiyetindedir. Devlet, içerik kaldırma ve kullanıcıya ait veri taleplerini içerik sağlayıcılarından istemekteydi. Fakat, bununla ilgili olarak her zaman istediği sonucu alamamakta bazen de reddedilmekteydi. Artık, içerik kaldırma ya da veri talebi ile uğraşmak yerine IP ve URL bazlı engelleme getirerek, kuracağı birlik üzerinden İSS'lerin hizmetlere erişimi engellemesini sağlayacaktır. Bu şu demek oluyor; örneğin, Twitter'ın tamamen erişime engellenmesi yerine Twitter kullanıcılarından herhangi birinin içeriğinin erişime engellenmesi veya tamamen erişime engellenen bir sitenin DNS değiştirilse bile erişilememesidir. Böylece, devlet yapmış olduğu erişim engeli ya da veri isteği taleplerinde reddedilse bile içeriğe ya da tamamen yer sağlayıcıya erişimi engelleyebilecektir. Yukarıda anlattıklarımı en basit şekliyle bir kolunu şemaya uygun olarak kısaca tekrar anlatayım. Devlet, yasal bir düzenleme ile İSS'leri oluşturacağı birliğe üye yapmaya mecbur ederek İSS'lerin direkt kontrolünü sağlar. Böylece veri takibi ve erişim engelini de kendine yani tekele yükler. Bu da içeriğin kaldırılmasından engellenmesine, veri takibinden kullanıcının Internetteki hareketlerinin izlenmesine kadar çok geniş çaplı bir alanı kapsar. Tüm bunları toparlayacak olursam, devlet kendi denetiminde ve üyeliği zorunlu tuttuğu bir birlik kurarak Internet'te veri takibi ve erişim engelinin gayri hukuki yolunu açmış, ayrıca bunu yasal bir düzenleme ile yapmıştır. Bununla birlikte, Türkiye'de zaten radikal bir sansür mevcuttur. Bu konuda bir örnek göstermem gerekirse, hiç düşünmeden Guillaume Apollinaire Davası diyebilirim. 5651 sayılı kanun ile oluşturulacak yeni birlik ve işleyiş de Internette seçici olan sansürü radikal sansüre çevirecektir. - Vimeo Vimeo, 8 Ocak 2014 tarihli karar ile müstehcenlik gerekçesi ile erişme engellendi. Erişime engellenme asıl nedeni Başbakan'ın kardeşi Mustafa Erdoğan'a ait bir videonun sitede yer almasıydı. Video, özel hayatın gizliliğini ihlal etmektedir. Fakat, bunun için Vimeo ile iletişime geçmek yerine siteye erişimin tamamen engellenmesi tercih edildi. İçerik silindikten ve Vimeo bir süre erişime engellendikten sonra karar kaldırıldı. - Soundcloud Soundcloud, 16 Ocak 2014 tarihli karar ile Sümeyye Erdoğan'ın telefon görüşmelerine ait ses kaydının yayımlanmasından sonra erişime engellendi. Bununla birlikte, yayımlanan ses kayıtlarında sadece Sümeyye Erdoğan yoktu. Ayrıca, Başbakan'a ait ses kayıtlarını da içermekteydi. Aynı Vimeo'da olduğu gibi içeriğin kaldırıması talebi yerine site tamamen erişime engellendi ve Soundcloud şu an hala engelli durumdadır. - Vagus. tv Vagus. tv, 16 Ocak 2014 tarihli koruma tedbiri kararı ile habersizce erişime engellendi. Habersizceden kasıt, Vagus. tv'ye herhangi bir bildirimde bulunulmadan direkt olarak engellenmesidir. Ayrıca Vagus. tv sahibi Serdar Akinan, engelleme ile ilgili bilgi almak için TİB'e giden avukatlarının hiçbir yetkileye ulaşamadıklarını ve Cumhuriyet Başsavcısı'nında böyle bir kararının olmadığını belirtti. Karar olmadığı halde TİB'in hukuka aykırı bu engeli bir yana, henüz kanun tasarısı kabul edilmeden yapmış olduğu engel için cevap vermeye tenezzül bile etmemesi ilerleyen süreçte özgür basına yapılacakların bir habercisidir. Ek olarak, hala erişime engellidir. - T24 ve soL Haber Portalı T24 ve soL Haber Portalı, 1 Şubat 2014 tarihinde BTK ve TİB tarafından yayımlamış oldukları CHP'li Oran'dan Erdoğan'a: Sabah ve ATV için satın alma talimatı verdiniz mi? , Sabah-ATV havuzunu Erdoğan mı doldurdu? ve 2. dalgada adı geçen kişiler hakkındaki yakalama kararı kaldırıldı! haberlerinin yayından kaldırılması için tebligatta bulunuldu. Bu tebligata göre; 04/05/2007 tarihli ve 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun'a dayanarak konu içeriğin çıkarılması istenmektedir. İçeriklerin hukuka aykırı bir şey içermemelerine rağmen böyle bir istekte bulunulmuş, ayrıca kaldırılmadığı takdirde Türkiye'den erişime engelleneceği de bildirilmiştir. Burada sadece özgür basına uygulanan sansür bir yana bir siyasi partiyle ilgili habere ve içeriğe de dolaylı bir sansür söz konusudur. Yukarında bahsedilen erişim engelleri ve içerik kaldırma talepleri TİB'in Internet üzerinde hüküm verebilen ve hükümetin sansür isteklerini yerine getiren bir kurum olduğunun tıpkı bugüne kadar yaşanan süreçte olduğu gibi açık bir delilidir. Diğer yandan, TİB'in MİT kökenli bir yönetime kavuşması, yeni 5651 sayılı kanun tasarısı ile de yasal bir koruma kalkanına sahip olması radikal sansürün en büyük habercisidir demiş ve özgür basından siyasi partilere doğru bir sansür dalgasının başlayacağını öngörmüştüm. Bugün yaşananlara baktığımızda sansür işleyişinin bu ifademe tamamen uyduğunu gördüm. Ek olarak, belirtmeden edemeyeceğim birkaç nokta var. Daha yeni 5651 sayılı kanun çıkmadan böyle oluyor dediğiniz anda kanun çıktıktan sonra yapılacak sansürleri bir ister istemez kabul ettiğiniz veya kanunda yazıyor yapacak bir şey yok dediğiniz anlamına da geliyor. Elbette böyle bir şeyi kimse istemez fakat bunu da görebilmek önemlidir. Ayrıca, yeni tasarı insan haklarına aykırıdır. Aykırı bir kanunun kararları da doğal olarak hukuka aykırı olacaktır. Türkiye'nin de altına imza attığı Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne aykırı bir kanun ile yapılacaklara hukuka uygundur demek abesle iştigaldir. Bir diğer nokta da, TİB hukuka aykırı hareket ederek 5651 sayılı kanun tasarını meşrulaştırmaya çalışmakta, yaptıkları ile kanun da desteğini alarak yeni bir yasal zemin hazırlamaktadır. Malesef, bizleri radikal, fişlemeye dayanan, toptan gözetimci ve insan haklarına aykırı sansürlerlerin olacağı daha da kötü bir dönem beklemektedir. Yeni 5651 sayılı kanun daha çıkmadan TİB hukuka aykırı yaptırımlarda bulunarak MİT kökenli yeni yapısı ile yerli NSA olma yolunda hızlı adımlarla ilermekte, Internetin hükümet süzgeci olmaktadır. Internet güçle kutsanmış iktidarın mülkü, iktidarın bizlere dayattığı sansürcü anlayış da hukuk değildir., Sizlerle paylaştığım bu ekran görüntüsü ile duygu sömürüsü falan yapmıyorum. Dikkat ettiyseniz kanun tasarı anlaşılmasın diyerek televizyonlara Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı'nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında KHK'da Değişiklik Yapan Kanun Tasarısı adı altında yansıtıldı. Diğer yandan, gördüğünüz boş koltuklar bir insan hakkı olan Internete, gizliliğinize, düşünce özgürlüğünüze, ifade özgürlüğünüze, inanç özgürlüğünüze, bilime, bilim etiğine, açık bilgi akışına, gelişime, ilerlemeye ve Internetten para kazananların ekmeğine yani iktidar destekçi olun veya olmayın sizlere ve geleceğinize vurulmuş en büyük darbedir. Bir de istihbaratın kelime anlamına bakalım. Herhangi bir Türkçe sözlüğü açıp baktığınızda kelimenin Arapça kökenli ve çoğul bir kelime olduğunu göreceksiniz. Anlamı ise haberler ve haber alma şeklinde yazmaktadır. Teknik olarak istihbarat ise imkanları ve araçları kullanarak bilgi temin etmek, bu bilgiyi işlemek, yorumlamak ve bundan bir sonuç çıkarma sürecini ifade eder. TİB yeni kanun ile bizlere ait bilgiyi temin etme, bu veriyi işleme, yorumlama ve bundan bir sonuç çıkarma sürecine yasal olarak sahip olmuştur. Ayrıca, bu gelenekten gelen bir ismi de kendini başkan yapmıştır. Artık yeni kanun ile birlikte bunu şöyle yorumlayabiliriz: 17 Aralık 2013 tarihinde başlayan ve devletleşen AKP, AKP'leşen devlet bir yolsuzluk operasyonu süpriziyle karşı karşıya kalmış, buna benzer bir durumla tekrar karşılaşmamak, engellemek ve bundan korunmak için TİB, MİT geçmişi olan Ahmet Çelik başkanlığı ve yeni kanun ile Internette her türlü veriyi önceden denetleyecek, temin edecek, işleyecek, yorumlayacak, bundan sonuç çıkartacak ve sıkı denetim yapacak, insan haklarına aykırı bir yapıya yasal olarak kavuşmuştur. Ayrıca, ülke tarihinin en büyük toptan gözetimci fişlemesi ile karşı karşıyayız. Bu yapı yüzünden sadece biz karşı çıkanlar kaybetmeyeceğiz. Herkes kaybedecek. Bunun ötesi berisi yoktur. Sonucu bu sefer uzun uzun yazmayacağım. Okuyanlar artık az çok ileride neler olacağını, neler yaşayacağımızı biliyor. Bununla birlikte, yeni 5651 sayılı kanun tasarısı için yazılar yazdım ve sansürü elimden geldiğince burada anlattım. Bu yazılar kimilerine ulaştı, kimileri okuduğu halde görmezlikten gelmeye devam etti. Sansüre karşı empati yapın dedim fakat çok da ciddiye alınmadım. Hala da aynı konuda ısrar ediyorum, empati yapın. Empati yapmayı öğrenin. Bu toptan gözetimci, fişlemeci sansür yasası, tekrar tekrar vurguluyorum ilgili ilgisiz herkese zarar verecektir. Bunun seni, beni, onları olmaz. Lütfen bunu görün. Son olarak, ümitsizliğe kapılmayın. Sansüre karşı verilen bu mücadele hiçbir zaman bitmeyecektir. Türkiye'nin Internetteki yeni yeri mağmadır. Yerin dibidir. Buradan çıkartacak ve bizleri bu utançtan kurtaracak olan da ne muhalefet ne de iktidardır. Sadece bizleriz.


The Red Ribbon projesi Çin'in Qinhuangdao şehrinde bulunan Tanghe Nehri Parkı'nda hayata geçirilmiş bir proje. Pekin Turen Tasarım Enstitüsü ve Pekin Üniversitesi Peyzaj Mimarlığı Fakültesi işbirliğinde tasarlanan projede, nehir kıyısı boyunca uzanan 500 metrelik kırmızı renkte çelik platforma bir yürüyüş yolu eşlik ediyor. Dinlenme amacıyla kullanılan fiber çelik platform, geceleri, içine yerleştirilen aydınlatmalarla çevreyi de aydınlatıyor. Öncesinde çöplerin döküldüğü bir alana açılan nehir kıyısının ıslah edilmesi ve bölgedeki doğal hayat, ekolojik dengeler korunarak halka açık bir mahal olarak tasarlanması amaçlanan proje, Amerika'da peyzaj mimarisi üzerine düzenlenen en prestijli ödül olan ASLA 'da 2007 yılı Genel Tasarım kategorisinde Onur Ödülü'ne layık görülmüştü. Çevredeki bitki örtüsü ve nehir ile kontrastı yakalamak için kırmızı renkte tasarlanan platform, gerek yerleştirilen boşluklarla bitkilerin büyümesine gerekse civardaki hayvanların nehir tarafına geçebilmesi için yapılan aralıklarla doğa ile tam bir uyum yakalıyor. Platforma eklenen 4 adet pavilion bulut şeklinde olup hem gözü okşuyor hem de bölgede yaşayanların buluşması için ortak bir nokta, güneşten, yağmurdan açık alanlara nispeten korunmak için bir sığınak görevi görüyorlar. Daha önceden çöplük olarak kullanılan boş alan ise yapılan 4 adet çiçek bahçesi ile değerleniyor. Bu noktada, burada ise, insanın aklına kuruyan ya da hala kokan bir sürü dere geliyor, dere.


Yeni Sinsiyet olarak kavramlaşan tavrın projelendirdiği birliktelik görüngüsü, hayret verici bir biçimde tipoloji tanımıyla çelişmektedir. Yeni Sinsiyet ve Bazı Enstrümanları ] adlı yazımda bu durumdan kısaca bahsetmiştim. Şu an okumakta olduğunuz yazıda ise söz konusu kök çelişkinin ya da kök yanılsamanın salınımlarından, Yeni Sinsiyet'in sentetik yüzlerinden ve haysiyetsizlikle çoğalan, yaygınlaşan biz söyleminden bahsetmeye çalışacağım. Yeni Sinsiyet'in çeşitli enstrümanlarını kullanarak cehalet alanında icra ettiği girişimler ve bu enstrümanların işlediği çürük değer yargılarıyla ateşlenen yandaş-paydaş etkileşimleri, söz konusu alanın bir ortama dönüşüm sürecini tamamlamıştır. Cehalet ortamı şeklinde ifade ettiğimiz bu oluşumun tamamlanmasının hemen ardından -kendi tanımıyla çelişen- yeni bir tipolojinin çerçevelenmesi de kaçınılmazdı. Yeni Sinsiyet'in oluşturduğu -şimdilerde belirgin bir şekilde niceliksel geçerlik kazanmaya başlayan- tiplojiyi incelediğimizde söz konusu birliktelik biçiminin zihinsellik boyutunun olmadığını görürüz. Ortamdaki tüm etkileşimler cehalet ve türevi tözsüz söylemlerle yapay bir şekilde hızlandırılmıştır. Bu nedenle Yeni Sinsiyet'in uygulayıcılarının ağzına dolanan biz söyleminin niteliksel bir derinliğinin olmadığı aşikardır. Yeni Sinsiyet tipolojisinin biz söylemi -her şeyden önce- liyakata dayalı değildir. Kifayetsiz bir muhteris olmak, Yeni Sinsiyet'in aradığı, cehalet ortamına katabileceği en elverişli ve yaygın karakter olumsuzluğudur, kullanım potensiyelidir. Kifayetsiz muhteris, yıllar öncesinden başlayan bir deneyim aktarımı ya da analitik çıkarım, süreç, emek, odaklanma, zanaat, haysiyet ya da uzgörü gibi değerleri umursamaz. Ancak tüm bu değerlere -üstelik de eşanlı olarak- sahipmiş gibi bir aşırı özgüven telkiniyle kendini sürekli besler. Kifayetsiz muhteris tipolojisinin özgüveninin temel dayanakları cehalet ortamının niceliksel büyüklüğü ve özdeğerlendirme yeteneksizliğidir. Cehalet ortamında -ortamın kuruluşu gereği- liyakat söylemlerine güven yoktur. Çünkü Yeni Sinsiyet'in uygulayıcıları için kullanım değeri olmayan bir şeydir liyakat; cehalet ortamında şüphe uyandıran, kişilerin kafasını karıştıran bir temayüz ya da ayrımcılık gibi tanıtılmış ve önemsizleştirilmiştir. Cehalet ortamının biz söylemlerinin hiçbirinde liyakat olgusuna yönelik atıflar bulamazsınız; Yeni Sinsiyet'in temel yaklaşımı bir konunun tözünü gizlemekle ya da geçiştirmekle ilgili olduğundan cehalet ortamındaki çeşitlemelerde, bir konunun tözüne ulaşmaya çalışan liyakat söylemleri geçersiz ve işlevsiz sayılmaktadır. Yeni Sinsiyet'in retoriği ve dolaşımı -tam da kifayetsiz muhterislerin arzu ettiği gibi- cehalet ortamında yer alanların birbirini ve birbirinin yetkelerini değer ya da kazanım olarak görmemesi yönünde bir imkan da verir. Bu imkan, cehalet ortamındaki özdeğerlendirme eksikliğini kümülatif olarak arttırmakta ve yanılgıları sürekli kılmaktadır. Yeni Sinsiyet'e göre liyakat, boşunadır ve bulandırıcıdır; cehalet ortamındaki ütüyü bozar. Tekrarlamamız gerekiyor: Yeni Sinsiyet'in biz dediği şey, ön-kabulleri açısından niteliksel değildir; öyle olsaydı, tarihte, tüm tarihimizde cehalet denen şeyi bir liyakat olarak kabul etmek zorunda kalırdık ki Yeni Sinsiyet'in fetbazlarının arzu ettiği, dayatmaya çalıştığı tipolojik çelişkilerden biri de budur. Yeni Sinsiyet'in biz dediği şey niceliksel bir söylemdir: Nemalanıcılarının zihninde, cehalet ortamını yüksek bir biz niceliğine ulaştırmayı amaçlar. Bu nedenledir ki yapısal incelemeler de, araştırmalar da, yüksek sesli mücadeleler de, kitaplar da, yazılar da, kuramlar da, tarihsel gerçekler de yeni sinsiyet'in cehalet ortamının olmayan niteliğini yıpratamaz. Retorik arsızlığının bünyesinde pragmatik itkiler, muhteris tipolojisinin niceliksel yaygınlığı, kolaycılık, hilebazlık, özdeğerlendirme eksikliği, liyakatsizlik ve kifayetsizlik perçinlenmektedir. Yeni Sinsiyet'in biz söylemi; tözün gizlenmesi, bulanıklaştırılması ve gerçek öncüllerinden koparak legolaşmış söylemlerin yarattığı bir çelişkiler trafiği üzerine kurulmuştur. Bu trafik, Yeni Sinsiyet'in nemalanıcıları açısından çok önemlidir: Cehalet ortamında geçerli olan retorik arsızlığı ile çelişkilerin akışkanlaşması, kabul görmesi, yargıya dönüşmesi, fark edilmemesi, çelişkilere sessiz kalınması devasa bir toplumsal unutkanlığı bir etkileşim olarak tekrar tekrar pekiştirir. Unutkanlık, unutkanlık doğurur ve tözden uzaklaşma yolunda devam eder: Fetbazlığın işlerliği güç kazanmaktadır. Sonuçta, Yeni Sinsiyet'in fetbazları tarafından biz diye ifade edilen şey, cehalet ortamının unutkanlıktan, tözsüzlükten, çelişkilerden oluşan, akışkanlaşan ve salınan görünmez bir tel örgüyle -retorik arsızlığıyla- çevrilmiş halidir. Tüm yazı boyunca işaret etmeye çalıştığım bu tel örgünün içinde yer almamak -tarihsel açıdan düşünüldüğünde- bir insanlık onuru meselesidir.


Haklılığın inadıyla -onca yükle- ayağa kalkmak ve ardından yüksek sesle Kahrolsun yeni sinsiyet! diye ölümüne bağırmak, böylesine sahici bir tümcenin gene aynı oranda sahici olan bir öfke duygusuyla ağızdan kaçışı, daha doğrusu ağızda duramayışı, bu çeşit kontrolsüz çıkışlar kolayca tırnak içine alınabilir, başkaları tarafından mimlenip dikkat çekebilir. Ancak, Yeni Sinsiyet dediğim ve çevrimsel olarak hayatın her alanında maruz kaldığımız, etimizde kanımızda hissettiğimiz kitlesel sömürü kurnazlığı ve bunun sonucunda oluşan, kendimizi çaresizce içerisinde bulduğumuz şu cehalet ortamını yapısal yöntemlerle incelemeye çalıştığımızda, işimizin kolay olmadığını fark ederiz. Zaten, yeni sinsiyetin uygulayıcıları ve nemalanıcıları da böylesi yöntemli bir çalışmayı yapacak sabırda, inatta ve cesarette insanlar bulunmadığını verili bir değer olarak kabul edip yeni sinsiyeti ve enstrümanlarını uygulamaya dört bin -evet, en az dört bin- koldan sarılırlar, devam ederler. Çünkü yaşam yeni sinsiyetin gözünde kimsenin çözemeyeceği karmaşık bir oyundur, herkes her şeyden haberdar olamaz, bir şeylerden az çok, üç aşağı beş yukarı haberdar olanlar ise sonradan dolaşıma sürülecek dezenformasyon uygulamaları nedeniyle şüphe ve çelişki içinde bırakılmışlardır, her yerde bilgi kirliliği, bulanıklık, bağlamsızlık vardır ve zaten bizim coğrafyamızda da kim kime dum duma görüşü hakimdir. Dün, toplum denen virtüel şey, A diyerek, çoğunlukla kabul ettiği bir olguyu bugün, birden bire ve yine çoğunlukla Z diyerek reddedebilir. Çünkü toplumsal belleğimizin, ilişkilendirmelerimizin, nedensellik eşiğimizin ve çelişkisiz davranış sınırımızın zaman serisi ortalaması -bu konudaki sosyal araştırmalara göre- en fazla 25 gündür. Tüm bu toplumsal unutkanlık, yeni sinsiyetin önündeki alanın genişlemesine ve bu yazıdaki hikayenin de uzamasına yol açmıştır. Finali melanet ortamına uzanabilecek kadar tehlikeli ve uzun olan hikayemiz, öncelikle bir garabet ortamının oluşmasıyla ya da oluşmuş bir garabet ortamının yeni sinsiyet aktörleri tarafından tespit edilmesiyle başlar. Garabet ortamı, yeni sinsiyetin nemalanıcılarını Boşver sen... biz dalgamıza, numaramıza, tezgahımıza, cukkamıza bakalım! diyen aymazlığın ve hilebazlığın geniş konfor alanına teslim eder, bırakır. Bu süreçte yeni sinsiyet aktörleri, endüstriyel girişim uygarlığının ve kapitalizmin daha zararsız gördüğü -hatta meşrulaştırdığı- fırsatçılık maskesini takınmışlardır. Ancak, yeni sinsiyetin yayılmacılık potansiyeli, kısa sürede bulunduğu konfor alanından taşar ve bir üst seviyede daha da kalabalıklaşan, kitlelerle buluşan ya da kitlelere bulaşan çok büyük bir kaplayıcı alana dönüşür. Sessiz yığınların oluşturduğu bu kaplayıcı alanı liyakatsizlik veya cehalet alanı olarak adlandırabiliriz. Cehalet ortamında oluşan tipoloji çok önemlidir. Çünkü, hayret verici bir biçimde, tipoloji tanımıyla çelişen karakter aşınması, ilkesizlik ve döneklik gibi olumsuzluklar, kişilik bozuklukları ya da işte sistematik hatalar, birden bire, kalabalıkların eklemlendiği bir görüngü haline gelmiştir ve tipolojik olarak geçerlik kazanmıştır. Cehalet tipolojisinin oluşmasında kullanılan bazı yöntemler ve cehalet alanının ortama dönüşüm aşamasındaki çeşitlemeler, cehalet ve liyakatsizlik ortamının geribesleme mekanizmasında da son derece etkindir. Örneğin, cehalet alanı kendi dilsel benzeşimlerini yaratmıştır ve bu benzeşimlerin ürettiği bir sinsiyet retoriğini, cehalet ortamında ve ortamın genişlemesinde yöntemli bir şekilde kullanmaktadır. Bu sinsiyet retoriği, yeni sinsiyetin nemalanıcıları tarafından dilsel bir üstünlük, hayatı kavramak veya gerçekleri işaret etmek yolunda kullanılan bir beceriymiş gibi sunulmaktadır. Sinsiyetin dilsel açıdan birincil aracı olan retorik, sahici bir töz sunmayarak insanların duygu ve düşüncelerini ele geçirmenin biçimsel hilesidir. Çoğunlukla, ezbere, ezber müfredatıyla birlikte ve mekanik salınımlar şekilde kullanılır. Organik değildir. Yeni sinsiyet ihtiva eden söylemlerde baskın bir retorik arsızlığıyla ve karakter aşınmasıyla karşılaşırsınız. Retorik arsızlığı, liyakatsizliğin ve cehalet tipolojisinin herhangi bir konuyu işlerken konunun ağırlık merkezine, mihenk taşına veya tözüne nüfuz etmeyerek ya da benzeri bir aydınlanmadan özellikle kaçınarak oluşturduğu aşırı biçimsel süslemelerdir. Konunun tözü, kök nedeni her zaman retorik arsızlığı tarafından çerçevelenir, kuşatılır ve yeni sinsiyetin bekası için töz her zaman örtülü kalmalıdır; konu, kendi tözünden, orjininden kaydırılmalı ve kök nedenler kitlelerden retorik süsleri aracılığıyla uzaklaştırılmalıdır. Yeni sinsiyet uygulayıcılarına göre, tözün tarih içerisinde izlediği nedensellik silsilesi ve bu nedenselliğe ilişkin temellendirmeler de gizlenmelidir. Yeni sinsiyetin retorik arsızlığı, yapay bağlamları ve yapay bağlaçları kullanarak tözü, sahici ve tarihsel nedensellik ilişkilerinden kaçırmaya çalışmaktadır. Kavramların yanlış bağlamlarla ve istatistiklerle kullanımı, yanlış sorunun doğru cevabının olmayışı, ezbere salınımlar ve tüm bu yapaylıklar tözün üstünü örtmektedir. Bu durum yanlış bir hayatın doğru yaşanamaması demektir. Retorik arsızlığının temel uğraşı, tözün bin kat eğreti sözle giydirilmesidir. Böylelikle hem tözün sahiciliği belirsizleştirilir hem de anlam kaymalarıyla sessiz yığınlar kandırılır: Töz, retorik arsızlığıyla birlikte hileli bir rastlantısallığa, görüngüye ve örtüye teslim edilir. Liyakat sahibi birinin yarattığı, üzerinde çabaladığı ve emek verdiği nihai çıkarımlar, analizler ya da yapıtlar, sessizlik yoluyla hasıraltı edilmekte, sahiciliğin ve tözün üzeri bir kez daha örtülmeye, örtbas edilmeye çalışılmaktadır. Bu yöntemle töz ile tözsüzlüğün kıyaslanması da engellenir. Herkes bilir ki bir şey hakkında susmak, bilgisizliği ve liyakatsizliği örtmenin en risksiz yoludur. Ayrıca, günümüzde, sessizlik suikastinin sessiz yığınlarla iletişmenin bir biçimi gibi kullanıldığında fayda sağladığını iddia eden aydınlar bile yaratılmıştır. Fakat gerçekte, sessizlik suikasti denen şey yaygın bir pusuculuk biçimidir ve yeni sinsiyetin en etkili adam harcama silahlarından biridir. Sonuç olarak, yeni sinsiyet ve türev enstrümanları binbir koldan çeşitlenmektedir ve hikayemiz liyakatin, sahiciliğin ve tözün örtbas edilmesi bağlamında uzayıp gider... Yeni sinsiyetin amaçladığı melanet ortamına ulaşmaması için, kötülüğe karşı haklılığın inadını yüklenmek gerekiyor. Her seferinde Kahrolsun yeni sinsiyet! diye çıkışarak, varoluşumuzdaki sahiciliği ve tözü, gözümüz gibi korumamız gerekiyor. Çünkü tözümüzü ve onun sahiciliğini korumak, insancıl olmak demektir ve yeni sinsiyetin beslendiği tüm haysiyetsizliklere karşı çıkmanın da en doğal yolu budur.


Seçkinlik, saygınlık ve bu ikisi doğrultusunda oluşan statüko arayışı, Yeni Sinsiyet Tipolojisi'nin ] kendini, arzularını ve hilebaz stratejilerini sisleyemediği, bu yönde dezenformasyon uygulayamadığı en belirgin konulardan biridir. Yeni Sinsiyet'in seçkinlik arayışı çoğulcu yaklaşımlarla tersleşen oligarşik bir düzeneğin kurulumunu içerdiği için Yeni Sinsiyet'in projelendirdiği hedef kitlesinde gecikmeli bir huzursuzluk yaratmaktadır. Yeni Sinsiyet'in niceliksel olarak hedeflediği biz söylemine ve retorik arsızlığına ] uymayan niteliksel bir arayış, huzursuzluğun kök nedenidir. Bu his cehalet alanında -henüz- bütünlüklü bir farkındalık boyutuna gelemediği için çoğunlukla gecikmeli olarak duyulmakta, geçiştirilmekte ve büyük bir tepkisellik içermemektedir. Yeni Sinsiyet, seçkinlik arayışını yönetsel stratejileriyle ve yönetsel enstrümanlarıyla biçimlendirmeye çalışıyordu önceleri... Tarihin salınımına bakıldığında modernizmin ilkelerini bilmek ve bu doğrultuyu iktisadi alana belirgin faaliyet adımlarıyla taşımak, yatırım planları yapmak, kilometre taşları dikmek seçkinlerin öncülüğünde icra edilen şeylerdir. Yeni Sinsiyet nemalanıcılarının bu role kanalize olabilmesi için öncelikle ticari konularda seçkinler ile arasında yönetsel bir dil birliğinin oluşması gerekir. Bu dil birliğini sağlayacak yönetsel ortaklık ise Yeni Kapitalizm'in ve türev uygulamalarının ta kendisiydi. Yeni Sinsiyet, seçkinlere yakınsama çabalarına yeni kapitalizmin kültürünü önceleyen bir karektere bürünerek başlamıştır. Ancak yeni kapitalizmin değerler sisteminin güç kaybetmesiyle ve özellikle de ilerleme prensibinin tutarsızlaşmasıyla birlikte Yeni Sinsiyet'in ortak olmak istediği payda yıpranmış, yeni kapitalizmin dili ve tutumları ayrıcalıklı özelliğini yitirmiştir. Bu noktada seçkinler, uzun soluklu ve yeni bir vizyon arayışıyla birlikte ayrıcalık unsurlarını yeniden akort etmeye girişmişlerdir. Yeni Sinsiyet ise bu hesapsız arayışa ortak olamamıştır. Çünkü Yeni Sinsiyet tipolojisi, cehalet alanında niceliksel hedeflere ulaşmak için verdiği pragmatik kararlar sırasında vizyonerliğin gerektirdiği zihinselliğin neredeyse tümünü kaybetmiş, bir anlamda 40-50 yıllık birikimini hesapsızca harcamıştır. Ortalama akıl, yeni bir vizyon belirlemek konusunda işlevsizleşmiş, seçkinler ise bu durumu Yeni Sinsiyet'i dışlamak için bir fırsat olarak görmüşler ve böylece Yeni Sinsiyet, seçkinlere özgü vizyon arayışlarına dahil olamamıştır. Diğer taraftan, koleksiyonerlik, sanat ve sanatçı hamiliği, müzecilik, vakıfçılık, eğitim, spor, teknoloji ve bilim gibi konular yıllar boyunca seçkinlerin yatırım yaptığı, öncülük etmeye çalıştığı biricik uğraşı alanlarıdır. Bu alanlar seçkinlerin değerlediği bir kültürel sermayeyi belirlemektedir. Kültürel sermayesini arttırmak için doğu ve batı kültürel değerlerinin her ikisine birden itibar eden seçkinlerin bu konulardaki otoritesi, erişebilirliği, uzmanlığı, kanaat önderliği ve sahiplenme gücü Yeni Sinsiyet tipolojisinden çok daha kapsamlıdır. Böylelikle seçkinler, bazı eşsiz kültürel değerlerin hamiliğini seçkinliklerinin geleceğe uzanan bir güvencesi olarak sürekli ellerinde bulundurmaktadır.


Bir yılı daha iyisiyle kötüsüyle geride bırakırken, kaç insanın uzaktaki yakınlarına, sevdiklerine yeni yıl kartı attığını merak ediyoruz. İnsanların uzaktaki sevdiklerine yeni yıl kartı yollaması eski bir gelenektir. Unutulmadığının, hala hatırlandığının nişanesidir bu kartlar. Bu kartlar genel olarak özenle yazılmış en dokunaklı hitap kelimeleriyle başlar, hal ve durumunu en kısa şekilde dile getirir ve iyi niyet dilekleriyle sonlandırılırdı. Gönderenin kadar bekleyenin de gözünü yollara diken bir olaydır uzaktakinden kart beklemek.


Bubbles, Buttercup ve Blossom üçlüsünden oluşan Powerpuff Girls, gelmiş geçmiş en eğlenceli çizgi filmlerden bir tanesi, bilen -kaldıysa- bilmeyene anlatsın! İçerdiği şiddet ve 50'li yıllardan 80'lere popüler kültür göndermeleriyle belki çocuklara pek uygun değil ama çizgi filmin iyisinden anlayan yetişkinlere bire bir. Şeker, baharat ve bilumum güzel şeyler katarak, En güzel kız çocuğunu yaratmaya çalışan babaları Profesör Utonium, yanlışlıkla X kimyasalını da karışıma katınca, ortaya bir değil üç adet süper güçleri olan kız çoçuğu çıkar. Kızların süper güçleri arasında uçma yeteneği, enerjiyi yansıtmak, süper hız, süper güç ve süper sezgi gibi yetenekler bulunmakta, kızlar ayrıca süper şeker de. Bunların dışında herbirinin bir de diğerinde olmayan kendine özgü bir süper gücü var. Dikkat! Söylemeseydin ama, aaa! diyecek okumasın... Aslında kızlardan en sert mizaçlı olan Buttercup dilini kıvırabilmek dışında kendine özgü herhangi bir süper güce sahip değil. Üstelik ismi de kızkardeşlerinin isimleriyle uygun olsun diye uydurulmuş. Bu konularda eziklik hissetmesiyle iyice alevlenen kızgın yapısı, inatçılığı, huysuzluğu ve ortalığı yıkıp geçen kabadayı tavırları ile öne çıkmakta olan Buttercup da en az kızkardeşleri kadar duygusal aslında. Blossom içlerinde en akıllı olan, liderlik yapmakta gruba, kızların arasındaki denge unsuru, bazen kuralcılığıyla sıkıcı olabilir, anne rolünü üstlenmiştir. Bubbles ise en çıtı pıtı olan, oldukça naif, biraz sersem, hep çok masumdur. Diğerleriyle aynı yaşta olmasına rağmen grubun bebesidir. 90'lı yılların sonunda Cartoon Network'te yayımlanan çizgi dizi -bir süre sonra burada da gösterime girdi- çılgın bir hayran kitlesine sahip oldu kısa zamanda. Uyku vaktinden önce her gün dünyayı kurtaran kızlar, kimi zaman Bana bak canavar, topla pılını pırtını ve yok ol bu dünyadan! diye tehdit ederek kimi zaman da şiddet boyutları arşı aşmış bir şekilde savaşarak maceradan maceraya koştular. Bir yandan altlarını ıslatmak gibi yaşlarına uygun dertlerle uğraşırken, bir yandan da şehirlerini kötülüklerden korudular. İkinci sezonda yer alan bu bölüm, her çocuk kadar her ebeveynin de seyretmesi gereken bir bölüm. Beat Your Greens adlı bu bölümde, uzaylı sebzeler dünyayı istila etmeye kalkışırlar. Brokoli İmparatorluğu'nun amacı, önce kızların yaşadığı şehir Townsville'in, sonra da tüm dünyanın tarlalarını ele geçirmektir. Brokoli mangaları her yandadır, Powerpuff Girls iş başında! Fakat yardıma ihtiyaçları vardır, çünkü brokoli yiyen yetişkinler hipnotize olmaktadır. Sebzeden haz etmeyen çocuklarla iş birliği yaparlar ama tabi önce onları razı etmeleri gerekmektedir. Sebzelerden kurtulmanın tek çaresi, onları yemek! diyerek ortalığı ayağa kaldıran kızlar, gözyaşları içinde sebze yiyen çocuklarla birlikte dünyayı tabi ki kurtarırlar günün sonunda. Sebzelerden korkmayın, siz de sebze yiyin, yedirin! İzle: Powerpuff Girls, Sezon 2, Beat Your Greens birinci bölüm ve ikinci bölüm.


2007'den bu yana, Seydi Murat Koç içinde yaşadığımız dünyayı eleştirel bir biçimde analiz eden bir sanat anlayışı geliştiriyor ve doğayı taklit etmekten, gerçekliğin yeniden üretilmesine ve ütopik veya distopik dünya görüşlerini yansıtan alternatif imgelerin yaratımına kadar çeşitlilik gösteren çağdaş figüratif resim anlayışındaki güncel tartışmalara olumlu katkıda bulunuyor. Bugün, Koç, çeşitli estetik kaygıları, teknikleri ve şehir hayatının kavramlarını bir araya getirerek, kentsel yapıları sökerek ve yaşadığımız bu beton felaketten kaynaklanan sosyal altyapıyı eleştirerek gerçekliğimize resimsel yorumlar getiriyor. Seydi Murat Koç, Yüzleşme, Hades ve Teğet serilerinden beri obje ve figürlerin mimari öğelerle kurdukları tuhaf ilişkilerin şu anki varlık durumumuzu sorguladığı kentsel sorunlara odaklanıyor. Yüzleşme serisindeki Beyaz Galata (2006) veya Tabular Önünde (2006) gibi erken dönem ve Hades serisindeki Hades III (2010) ve benzeri yeni dönem işlerinde, sanatçı birbirinden farklı mimari anıtları birbiri üzerine bindiriyor ve bu mücadele, şaşırtıcı ve gizemli olaylara zemin oluyor. Bu serilerde, kendine has baskı teknikleri, fotoğraf kolajları, güçlü ve aceleci fırça darbelerinden kaynaklanan dışavurumcu bir karakter ağır bassa da, Teğet serisindeki işlerde daha sakin bir atmosfer gözlemleniyor. Haydarpaşa (2011), Galata (2011) veya AKM (2011) gibi resimlerde, dokusal olmayan siyah beyaz renk alanları ve nispeten minimal estetik anlayışı gibi kolaja benzer bir karakter görülmesi sebebiyle, grafik sanattan güçlü bir etkilenim gözlemlenmekte. Ancak, eserin sükuneti, resmedilmiş binalara saldıracak gibi görünen davetsiz bir misafirin ani tehdidinin görsel ve entelektüel gerilimi ile bozulmakta. Grafik sanat ve tasarım, sanatçının eserlerinde etki ve güç kazanmaya Sıçrama serisinde başlamış. O zamandan beri, eserlerinin grafik karakteri, günlük olarak kullandığımız her şeyin tasarımcılar tarafından geliştirilip, makineler tarafından üretildiği metropollerde yaşanan sanayi sonrası yaşam durumuyla ilişkileniyor. Kendine has baskı tekniklerinden seri dijital baskı tekniklerine bir geçiş gösterdiği için, Teğet, Koç'un çalışma metodunda önemli bir değişimi işaret ediyor. Bu değişim, resimlerinde kullandığı imajların endüstriyel çağrışımlarıyla mükemmel bir uyumluluk sağlıyor. Bunun dışında, Teğet, Seydi Murat Koç'un sosyo-politik yönlerini gözler önüne seriyor, çünkü eserleri, AKM, İMÇ gibi mimari eserler ve diğer önemli binaların yıkılmasıyla İstanbul'un kentsel dokusunu tehdit eden, şehirde süregelen vahşi seçkinleştirme sürecini eleştiriyor. Serinin her parçası var olan popülist siyasete karşı bir mücadele oluşturuyor ve sanatçıyı, resmi formalist kaygılardan arınmış bir protesto ve eleştiri eylemi olarak gören bir aktivist olarak konumlandırıyor. Sanatçı, son serisi Yerden Yüksek ile insan figürünün eserlerine geri dönüşünü gözler önüne seriyor. Bu seride, genellikle yalnız ve genç kadınlar, yapısökümcü ve deforme olmuş mimari bir dekorda görülüyor. Binanın tepesinde olmaları ve şehrin derinliğine bakarken, bu figürler, kalesinin en yüksek burcunda ayakta duran bir kral gibi dokunulmaz görünüyorlar. Bazen, tıpkı bir peri masalındaki gibi dünyanın en tepesinde duran ve genelde kanatlı olan kadınlar, beton zemin üzerinde yaşanan bu kaostan kaçabilmek için şehri terk edecek gibi görünüyorlar. Diğer çalışmalar, klasik dönem heykelleri ve gövdelerini şehir manzarasına yerleştiriyor ve farklı kaynaklardan gelen kodların arasında tuhaf bir çatışma yaratıyor. Yeni serideki resimlerde, kompozisyon ve kavramsal yapı dikkate alındığında, genellikle tuhaf ve Teğet serisinden daha karmaşık bir yabancılaşma etkisi gözlemleniyor. Seydi Murat Koç, kentsel ve sosyal altyapımızın daha pozitif ve daha insancıl bir yapı kazanması için mimarinin önemine dair bilinci artırmayı hedefliyor. Sanatçı, Frank Gehry ve Norman Forster gibi tanınmış mimarların, önemli yapılarından örnekler kullanarak, İstanbul'un kentsel çehresinin yoksulluğunu açığa çıkarıyor. Bu bakımdan, çalışmalar metropolün genel mimari çirkinliği üzerine bir eleştiri haline geliyor. Koç, son çalışmalarında binaları, arka planı silmek ve tamamen mimari karaktere odaklanabilmek amacıyla tuvalin dörtgen sınırlarından kurtarıyor. Aynı zamanda bu eserler, düz tuvali Frank Stella tarzında bir mimari resme dönüştürerek obje benzeri bir karakter ediniyorlar. Eserlerdeki binalar gerçekte yok, sanatçı tarafından, kendi imaj arşivinden seçtiği binaların parçaları kullanılarak kolaja benzer bir tarzda yaratılıyorlar. Koç, örnekleme ve kopyalama-yapıştırma tekniklerini kullanarak, mimariyi, işlevi ve rasyonelliği, estetik ve görsel dışavurum adına yok sayan, birbirinden bağımsız ve çoğulcu bir estetikle kesiyor, düzenliyor, ayrıştırıyor ve tekrar birleştiriyor. Resmin kolaja benzer radikal estetiği, resmi kayda değer bir yardımcı olmaktan çıkarıp, salt bir görsel öğe haline getiren biçimsel karakteri ve betimleyici olmayan renk kullanımı, resmi, gerçekliğin yalnızca basit bir yansıması olmaktan çıkarıyor ve kendi biçimlerini oluşturmasını sağlıyor. Aynı zamanda, özellikle bu parçalar soyut bir estetiğe ulaşmaya gayret ediyor ve sanatçının artistik gelişimi veya yapıtlarının gidiş yönü hakkında bir ipucu olduğu şeklinde bir okumaya izin veriyor. Bundan sonraki işleri onu nereye götürürse götürsün, şu ana kadarki sanat yolculuğuyla, Seydi Murat Koç, çağdaş Türk resminde önemli ve etkin bir rol oynuyor. Genç sanatçıların ve sanat öğrencilerinin, çarpıcı görüntüsü ve teknik avantajları nedeniyle, genelde düşüncesizce ve kavramsal ve biçimsel tutarlılık ve bağlayıcılığı hiçe sayarak kullandığı transfer ve kopyalama yöntemlerinin ağırlıkta olduğu, zamanımızın figüratif ve gerçekçi resim sahnesinde, Koç, malzemesini yansıtan ressamlara bir örnek oluşturuyor, figüratif resmin dilini yeniliyor, yeni estetik ufuklar açıyor ve resim, grafik tasarım, yeni medya ve mimari arasında disiplinler ötesi tartışmalar oluşturuyor. Seydi Murat Koç, aynı zamanda, basitçe gerçekliği kopyalayarak ya da yansıtarak değil, gerçekliği, bilinenin ötesine geçmek üzere yıkarak, formalist yaklaşımın da ötesine geçiyor. İşte bu yüzden gerçekçi resmin şu andaki durumunu sorgulayan eserler yaratıyor, görsel kültürümüzün imgelerini inceliyor ve kentsel yaşamımızın halihazırdaki durumu üzerine bir eleştiri geliştiriyor. Koç, bu bakımdan, gerçekçi resmin ve her gün mücadele ettiğimiz sosyal gerçekliğin statükocu durumunu tartışıyor.


Kış aylarının son günlerine yaklaştığımız şu dönemde, hava ha yağdı ha yağacak derken, bu kış pek kurak geçti haberleri başladı. Televizyonlarda kuraklık konusunda tehlike çanları çalmaya başladı, yaklaşan kuraklığın faturası yine dişlerini fırçalarken musluğu kapatmayan cahil, bilinçsiz vatandaşa kesildi. Kuraklık ve bizlerin bilinçsiz tüketimleri, kamu spotlarıyla ya da devletin, kendini daha iyi kamufle ederek bizleri yanılttığı diğer propaganda araçlarıyla vurgulanadursun, biz suyun nerede ne kadar kullanıldığına bir göz atalım. Devlet Su İşleri 'nin yaptığı manipülasyonlar ciddiye alınsa bile, suyun içme ve kullanma suyu olarak hane içinde kullanılması toplam tüketimin %15'i civarında. Daha genel geçer verilere bakıldığında ise, dünyada su tüketiminin %69 oranında endüstriyel tarım faaliyetlerinde, %23 oranında sanayi sektöründe ve %8 oranında içme ve kullanma suyu olarak gerçekleştiğini söylemek mümkün. Konya Havzası içinde yer alan Tuz Gölü, 1915'ten beri %85 oranında küçüldü. Konya Havzası genelindeki organize sanayi bölgelerinin açılmasıyla birlikte sanayileşmenin artışı, gölün kurumasındaki en büyük etkenlerindendi. Havza içinde yer alan Seydişehir alüminyum fabrikası da açığa çıkardığı gazlarla, kurulduğu günden bugüne, bölge yaşamını yok etmekle kalmamış, tüm havzanın iklim yapısını daha da kurak hale getirmiştir. Ancak iklim yapısının bozulmasına asıl neden olan etmen su varlıklarının bilinçli olarak, ekolojik uyumu bozacak biçimde kullanılmasıdır. Örneğin şekerpancarının çokça su tüketmesine rağmen endüstriyel şeker elde etmek üzere ürettirilmesi, özellikle Konya Ovası gibi sık sulama gerektiren kurak iklime sahip bir bölgede, yeraltı ve yerüstü sularının olağanüstü kullanımına neden olmuştur. Endüstriyel tarım uygulamalarının neden olduğu aşırı su tüketimi sadece Konya Havzası'yla sınırlı kalmamıştır. Olağan yetişme zamanı dışında, seralarda oluşturulan yapay koşullarda yetiştirilen bitkilerin üretiminde, su girdisinin yüksek oranlarda olduğu gözlenmektedir. Tarlada yetiştiği zamandaki su tüketimi temel alındığında, serada üretilen bir patlıcan %20 daha fazla su tüketirken, bu oran biberde %25'e ulaşıyor, domateste ise %50'nin üstüne çıkıyor. Kapitalizm kendi üretim ve tüketim ilişkileriyle, doğa içindeki bütün varlıkların ekolojik uyumuna yaptığı müdahaleler sebebiyle meydana getirdiği kuraklığı da fırsata çevirebilmekte. Su Çerçeve Direktifleri gibi suyu sözde koruyan kanun ve uluslararası sözleşmelerle, sanayi ve endüstriyel tarım sektörlerinin su kullanımı kolaylaştırılırken, halkın su tüketimine sınırlandırmalar getirilmektedir. Suyun halkça kullanımı yüksek ücretlerle tasarrufa zorlanırken; bütün bir akarsuyun organize sanayi bölgelerin tarafından tüketilmesi, derelerin boru içerisine hapsedilerek içinde bulunduğu yaşamdan soyutlanması ya da önüne çekilen barajlarla vadilerin nem, iklim ve yağış dengelerinin değiştirilmesinin önündeki gerek bürokratik gerekse yasal tüm engeller bir bir ortadan kaldırılmakta, suyun ticarileştirilmesi adeta teşvik edilmektedir. Giderek artan, yerli ya da yersiz kuraklık propagandaları, suyun ücretlendirilmesi, zamlandırılması ya da yeni deyişle fiyatında düzenlemeye gidilmesi ile sınırlı kalmıyor, Melen Çayı Projesi gibi daha nice ihalelerle şirketlerin ve yerel-genel yönetimlerin ayakkabı kutularını doldurmaya imkan tanıyor. Bu yazı Meydan Gazetesi'nin 16. sayısında yayımlanmıştır.


Yeşim Akdeniz 2015 yılında Pi Artworks Londra'da açtığı The Secret Life Of My Coffee Table başlıklı sergisinden sonra, Pi Artworks İstanbul için Kulüp Distopya'yı kurguluyor. Yapıtları daha önce MAK Museum (Viyana, 2013), Guggenheim Gallery (Los Angeles, 2013) ve Stedeljik Musuem (Amsterdam, 2004) gibi kurumlarda sergilenen sanatçı, bu gerçeküstü kulüpte, erken dönem Cumhuriyet mimarisinin ulus devlet kurma ülküsünü yansıtan ancak bugüne ulaşmayan örneklerini, kendi resim dünyasında yeniden yaratıyor. Deforme edilmiş, orijinal bağlamlarından soyutlanmış mekan görüntülerine Yeşim Akdeniz'in son dönem pratiğinde sıkça rastlanır. Sanatçının gerçeküstü kompozisyonlarına bu kez, 1930'larda modernizmi Türkiye halkının yaşamına sokmak, onlara ideal bir hayat tarzı benimsetmek amacıyla inşa edilen kamusal binalar giriyor. Bu bağlamda Taksim Belediye Gazinosu, Çubuk Gazinosu, Ankara Sergi Evi, İstanbul'un çeşitli yerlerindeki fabrika binaları, Akdeniz'in resim evreninde çeşitli göndermeler ve hikayelerle çıkıyor izleyicinin karşısına. Ya yıkılan ya da dönüştürülerek farklı amaçlar için kullanılan, bazı yönleriyle Sovyet estetiğini yansıtan bu binalar, bir bakıma toplum mühendisliğinin de sembolleri. Arada kalmış bir modernlik anlayışının sessiz temsilcileri olan bu yapılar, kendilerini inşa eden zihniyetin devamında, eskiyi silerek yeniyi dayatma isteğinin kurbanı oldular. İnsan yapımı unsurların, çevreyi dolduran inorganik objelerin hatta ideolojilerin, insan hayatını yönlendirici gücü Akdeniz'in son dönem çalışmalarında işlediği bir olgu. Son serisinde bu fikri erken dönem Cumhuriyet mimarisiyle ilişkilendiren sanatçı temelde, Object Oriented Ontology öğretisi ve dünyanın insan etkisiyle girdiği yeni ekolojik dönem Anthropocene'ye dair teorilerden ilham alıyor. Bunlardan hareketle Akdeniz, insan faktörüyle şekillenen çevrenin dünyayı dönüştürmenin yanı sıra, belleği manipüle etmedeki etkisine de işaret ediyor. Diğer taraftan tüm bu elemanların, binaların, objelerin iç ve dış mekan betimlemelerinde bir araya getirilmesinin yarattığı bir aura var. Akdeniz'in kompozisyonlarında onlar, insan elinden kurtulup kendi yaşam döngülerini ve diyaloglarını başlatıyorlar. Varlığın akıldışı yaklaşımlarını, dünyadaki nesneler arasındaki alışılmadık bağlantı ve dalgaları görünür kılıyorlar. Bu seride insan figürüne nadir rastlanıyor. Sanatçının 'Anthropocene Maceraları' serisi Taksim'de Son Dans isimli yapıtında, dans eden bir kadın görünüyor. Bu iş hem bugün artık yerinde olmayan Taksim Belediye Gazinosu'na ve buranın yapıldığı dönemki modernleşme ve yeni bir yaşam tarzını yerleştirme girişimine gönderme yaparken, aynı zamanda semtin bugün yaşanan şiddet eylemleriyle değişen yapısını gündeme getiriyor. Object Oriented Ontology: İnsanın, insan dışı objelere göre ayrıcalıklı konumda sayılmaması gerektiğini savunan öğreti. Anthropocene: İnsan eylemlerinin yarattığı küresel etkilerle, dünyanın jeolojik yapısı ve ekolojisinin geri dönüşü olmayan bir biçimde değişmesi sonucunda girildiğine inanılan yeni çağ. Yeşim Akdeniz, d. 1978. Başlıca sergileri arasında The Secret Life Of My Coffee Table, Pi Artworks Londra, İngiltere (2015); Muhalifler ve Sempatizanlar, Dirimart, İstanbul, Türkiye (2014); Le Peintre de la Modern, Galerie Jochen Hempel, Leipzig, Almanya (2013); Wir Drei, Guggenheim Gallery, Los Angeles, ABD (2013); Signs Taken In Wonder, Museum für Angewandtekunst, Viyana, Avusturya (2013); A Dream Within A Dream, PAK Kunstverein, Hamburg, Almanya (2011); ve Confessions Of Dangerous Minds, Saatchi Gallery, Londra, İngiltere (2011) bulunur. Akdeniz'in yapıtları Deutsche Bank, Nederlandsche Bank, Fries Museum ve De Atelier gibi kurumsal koleksiyonlara dahil edilmiştir.


İki ölü, karanlık yıldız kulakları sağır eden bir patırtıyla çarpışır, yeni bir yıldız yaratırlar: Devrim budur. Bir molekül yörüngesinden fırlayarak komşu atomların evrenine girer ve yeni bir kimyasal element doğurur: Devrim budur. Lobaşevski tek bir kitapla bin yıllık Eukleides evreninin duvarlarını çatlatır ve sayısız Eukleides dışı uzayın yolunu açar: Devrim budur. ... Devrim yasası kızıldır, ateşlidir, ölümcüldür; ancak bu ölüm yeni yaşamın, yeni bir yıldızın doğması anlamına gelir. Entropi yasası ise buz mavisidir; gezegenler arasındaki soğuk sonsuzluklar gibi. Alev, kırmızdan düzenli, ılık bir pembeye döner; artık ölümcül değil, rahattır. Güneş, yaşlanıp bir gezegen olur; üzerine otoyollar, dükkanlar, yataklar, fahişeler ve zindanlar yerleşir: Yasa bu. Ve eğer gezegen gençliğine geri döndürülecekse ateşe verilmeli, evrimin arızasız yolundan çıkarılmalıdır: Yasa bu.


Mittagspause Düsseldorflu bir punk grubuydu. 12 Ağustos 1978'de bir arabaya binip Batı Berlin'e doğru yola çıktılar. Solist Peter Hein, gitarist Franz Bielmeier, davulcu Markus Oehlen, grubun fotoğrafçısı olarak seyahati kayıtlayacak George Nicolaidis ve Gabi Delgado-Löpez. Gabi İspanyol'du, Franko rejiminden kaçmak zorunda kalmış komünist bir felsefe öğretmeninin oğluydu. Babası Almanya'ya gelmiş ve hayatını tıpkı İtalya, İspanya, Yunanistan, Yugoslavya ya da Türkiye'den gelmiş diğer misafir işçiler gibi Ruhr havzasındaki fabrikalarda çalışarak kazanmıştı. Gabi büyükannesinin yanında Cordoba'da büyümüş ve ancak sekiz yaşına geldiğinde Almanya'ya anne ve babasının yanma gelmişti. Daha yirmili yaşlarına girmemiş bir yeniyetmeyken punk'la tanışmış ve kısa bir süre sonra Mittagspause'de diktafon çalmaya başlamıştı. Diktafon aslında kasetli, analog bir ses kayıt makinesinden başka bir şey değildi. Gabi bu aletle kimi zaman kendi anlattıklarını, kimi zaman başka insanların söylediklerini, bazen de farklı başka sesleri kaydediyor, Mittagspause'yle sahneye çıktığında da bu kayıtları çalıyordu. Bazı parçalarda şarkı da söylüyordu, ama her şeyden önce dans ediyordu, iyi bir dansçıydı Gabi. Almanların, yabancı işçi olarak ülkelerine gelmiş insanlardan duydukları korkuyu dile getiren hicivli bir metindi bu. 2 Mayıs 1945'te Kızıl Ordu Berlin'i zaptetti. Başka ülkelerin topraklarını ele geçirmek için başlattığı savaşla Avrupa'da aşağı yukarı elli milyon insanın ölümüne sebep olan Nazi rejimi tarihe karışmıştı. Soğuk Savaş başladı ve Berlin ikiye bölündü. Şehrin doğuda kalan bölümü Sovyet yönetiminde kaldı, sosyalist Demokratik Almanya Cumhuriyeti, kısaca DAC kuruldu ve Berlin, daha doğrusu Doğu Berlin bu devletin başkenti oldu. Demokratik Almanya 1961 yılında Batı Berlin'in çevresinde bir duvar inşa etmeye başladı, çünkü çok sayıda vatandaşı şehrin Batı kısmına kaçıyordu. Seksenli yılların başında Demokratik Almanya fiilen iflas etti ama ironik bir şekilde Federal Almanya'dan, yani Batı Almanya'dan gelen kredilerle ayakta kalabildi. Demokratik Almanya Cumhuriyeti bir yeniden yapılanma reformu gerçekleştiremedi, hoşnutsuz vatandaşlarının protesto gösterilerinin baskısıyla buna ciddi olarak niyetlendiğinde de artık çok geç kalmıştı. Demokratik Almanya Hükümeti muhaliflerin gerçekleştirdiği barışçıl bir devrimle iktidardan düşürüldü. Benzer devrimler Doğu Avrupa ülkelerinin çoğunda da yaşandı ve gücün, en azından muktedirler tank, top ve tüfeklerle saldırmadığı müddetçe halkın elinde olduğunu gösterdiler. Çin Hükümeti 4 Haziran 1989'da demokrasi hareketini büyük bir şiddetle ezmişti. Çinli komünistler Tianmen Meydam'nda silahsız göstericilere karşı tankları devreye sokmuşlardı. 1989 sonbaharında Berlin ve Leipzig'de Demokratik Almanya Hükümeti'ne karşı protesto gösterilerine katılan yüz binlerce kişi arasında da Çin usulü çözümden duyulan korku kol geziyordu, ama Demokratik Almanya Hükümeti tankları kışlalardan çıkarmadı. Berlin'in Batı'da kalan bölümü 1945'ten sonra Batılı Müttefikler Amerika Birleşik Devletleri, Fransa ve İngiltere'nin kontrolün- deydi. Batı Berlin daha sonra Batı Almanya'nın bir parçası oldu, ama yine de Batı Almanya'dan farklı bazı özellikleri vardı. Batı Berlin'de yaşayanların Batı Almanya ordusunda askerlik hizmeti yapma mecburiyeti olmadığı için şehir askere gitmek istemeyen genç erkekler için çok çekiciydi. Ayrıca Berlin'de eğlence yerleri için mecburi bir kapanma saati de uygulanmıyordu, eğlence yirmi dört saat sürebiliyordu. Batı Berlin yetmişli yıllardan beri Türk nüfusunun şekillendirdiği bir şehir oldu. Gabi'nin daha sonra Kebaptraume adını verdiği parçanın belki en ironik tarafı -hiç dile getirilmese de metnin ortaya çıkış senaryosuna temel oluşturan- tarihi bağlanımdaydı: 1961'de sadece Duvar inşa edilmemiş aynı zamanda Türk-Alman İşgücü Anlaşması da imzalanmıştı. Demokratik Almanya yönetiminin, vatandaşlarının kitleler halinde Batı'ya kaçışlarına duvarlar ve dikenli teller marifetiyle son vermesinin üzerinden ancak iki ay geçmişti ki Federal Alman Hükümeti Türkiye'yle misafir işçilerin Almanya'daki fabrikalara yollanmasını öngören anlaşmayı imzaladı. Sadece iki sene kalacaklardı ve ardından yerlerine yeni işçiler gönderilecekti. Rotasyon ilkesi olarak adlandırılıyordu bu sistem ve misafir işçi tanımının ardında yatan da buydu. Gabi bu bağlantıyı, belki bilerek belki de bilmeden, sarih bir şekilde dile getirmişti. Gabi Delgado-Löpez'in Mittagspause macerası uzun sürmedi. Deutsch Amerikanische Freundschaft, kısaca DAF adını verdiği kendi grubunu kurdu. Davulcu Robert Görl ve yapımcı Conny Plank'la birlikte kendine özgü stilini, kulağa techno'nun ilk hali gibi gelen kendi sound'unu oluşturdu. DAF, sadece beaf ler, synthesizer ürünü sekanslar ve Gabi'nin vokalinden müteşekkil bir müzik yapıyordu. Dörtlükler ve nakarattan oluşan klasik şarkı şemasını geride bırakmıştı. DAF'ın müziği dünyanın her köşesinden müzikseverleri ve dansçıları heyecanlandırdı. Ama Gabi'yi en çok gururlandıran Chicago'daki house music'in öncülerinden Adonis'in DAF'ın müziğini dinlemesi ve ondan etkilenmesi oldu. Yani DAF house ve techno'nun ortaya çıkışını etkiledi house ve techno, Duvar'ın 1989'da yıkılmasından sonra Berlin'in kulüplerinde en çok dinlenen, Berlin'in kısa bir süre içinde dünya çapında bir parti metropolü olmasını sağlayan müzik stilleriydi. Kreuzberg'de kebap rüyalarıyla başlayan döngü Doğu Berlin techno kültürüne böylece kavuşuyor ve çember kapanıyordu. Peki Almanyalı Türkler techno'nun neresindeler? Pek söz konusu olduklarını söylemek mümkün değil. Bunun birçok nedeni var. Nedenlerden biri ırkçılık. Bir diğeri de hip hop. Berlin'deki techno kulüplerinin çoğunluğunun kapılarında korumalar vardı ve bunlar Arap ve Türk anne babaların çocuklarına kuşkuyla, bela çıkarma potansiyeli yüksek haytalar olarak bakarlardı. Aynı zamanda 1980'li yıllardan itibaren Almanya-Türk toplumunun genç insanları için en önemli müzik stili hip hop olmuştu. Bütün bunlara rağmen bu kitapta ailesi Türk kökenli iki genç insandan bahsediliyor. Biri Can Oral, Türk bir baba ve Finli bir annenin oğlu olarak Frankfurt am Main'da dünyaya geldi. Can, müzik alanındaki ortağı Walker'le beraber doksanlı yılların ortalarında Khan ismini kullanarak Elektro'da sahne aldı. Berlin'in en küçük techno kulübü olan Elektro bu kitapta önemli bir rol oynar. Diğerinin ismi Serdar Yıldırım. Doğu Berlin'de, Duvar'ın yıkılmasından sonra açılmış ilk techno kulübüne, bodrum katında ev sahipliği yapmış Kunsthaus Tacheles'in hemen önünde bir büfeyi işletiyordu Serdar Yıldırım. . Serdar'ın büfesinin hemen yanma kampını kurmadan önce Elektro'nun müdavimlerinden olan Klaus Fahnert'in hayatından bazı anekdotları ondan dinledim. Anne babası misafir işçi olarak bu ülkeye gelmiş insanlardan bahsetmeden bugünün Almanya'sına dair bir hikaye anlatmak neredeyse imkansızdır. Ama dans pistinde kökenleriniz hiçbir önem taşımaz. Hayal ettiğimiz dans pisti köken, sınıf, cinsiyet, cinsel tercih ve ten rengi kategorilerinin bütün anlamını kaybettiği bir toplumun vücut bulduğu bir yerdir. - Duvar şehrinde kebap rüyası. Dikenli telin ardında Türk-Kültür dünyası. Yeni-İzmir Doğu Almanya'da. Yeni lider Atatürk başımızda. Milliyet yakın Sovyetler'e. Her döner büfesinde bir hafiye. Merkez komitesinde Türkiye'den bir ajan. Almanya, Almanya, çok geç artık, ne yapsan. Biziz geleceğin Türkleri! -çn


1934 doğumlu İskoç roman yazarı, oyun ve hiciv yazarı, şair, illustratör, gravür sanatçısı. 20. yüzyılın William Blake'i, yaptığı gravür çalışmaları ile de Glasgow'un Piranesi'si olarak adlandırılıyor. Anthony Burgess tarafından Walter Scott'tan bu yana en büyük İskoç romancı diye tanıtılan yazarın, savaş öncesi İskoçya etrafında şekillenen ve 40'ların, 50'lerin genç bir sanatçısının portresi etrafında tasarlanmış Kafkaesk-Orwell tarzı distopya olan ve 1981'de yayınlanan ilk romanı Lanark, Türkiye'de Metis Yayınları tarafından yayımlandı. Yine iyi bilinen Viktoryen Frankenstein kurgulu bir diğer romanı Poor Things ise Türkçe Zavallılar olarak Ocak 2012'de Sel Yayıncılık tarafından yayınlandı. Tarzı, akıcılığı, üslubu ve kitaplarında verdiği notlarla gerçekten özgün bir yazar olan Gray, aynı zamanda Why Scots Should Rule Scotland kitabı ile de keskin bir İskoç bağımsızlığı savunucusudur. Blogunda yazmaya devam eden yazarın 2012 yılında kısa hikayelerinden oluşan kitabı Every Short Story from 1951 to 2012 basıldı. fuğun ötesine bir yıldız düştü, belki Kanada'ya. Kanada'da teyzesi vardı. İkincisi daha yakına, çelik fabrikasının arkasına düştü. Bu yüzden üçüncüsü bahçeye düştüğünde çok da şaşırmadı. Altın renkli ışığın parıltısı apartmanların dış duvarlarını aydınlattı ve alçak bir nağme işitti. Işık koyu kırmızıya dönüp söndü. Aşağılarda bir yerde yıldızın gece havasında solduğunu biliyordu. Pencereden dönerken hiç kimsenin farketmediğini anladı. Babası masada, dalgın şekilde somurtup, futbol kuponu dolduruyor, annesi ise iç çamaşırı yığınının altında ütü yapmaya devam ediyordu. Kısık bir sesle Ben dışarı çığıyom dedi. Antreden geçip sahanlığa girdi, kapıyı ardından kapadı. Merdivenler soğuktu ve ampul her bir basamağı soğuk ışığıyla aydınlatıyordu. Siyah, sessiz bahçeye üç adımda fırlayıp, ön ve arka tarafı araştırmaya başladı. Elleriyle bahçedeki kıyafet askısı yığının etrafında uzun ve ince otları taradı. Aradığını dağılmış lahana yapraklarının üzerindeki gübrenin içinde buldu. Pürüzsüz ve yuvarlak, cam bir misket büyüklüğündeydi ve değerli bir parça yeşil sarı kadifenin üzerindeymiş gibi gösteren bir ışıkla parlıyordu. Yıldızı aldı. Sıcaktı. Avcunu yakut rengi bir parlaklık kapladı. Cebine koyup yukarı, geri çıktı. Akşam, yatağında yıldıza daha yakından baktı. Kolay uyanmayan erkek kardeşiyle uyuyordu. Yorganın altında yavaşça kıpırdandı, avcunu açtı ve dikkatlice baktı. Yıldız beyaz ve mavi parladı, etrafındaki boşluğu tıpkı bir buzdağının tepesindeki mağaraya çevirdi. Gözüne yaklaştırdı. Derinliklerinde bir kar tanesi vardı, gördüğü en muhteşem şeydi. Kar tanesinin arasından büyük galaksilerle dolu gökyüzü altında, parıltılı mavi-siyah dalgaların okyanusuna doğru baktı. Uzaktan, deniz kabuğundaymışçasına sakinleştirici bir ses işitti ve avucunun içinde güvenle sakladığı yıldızıyla uykuya daldı. Aşağı yukarı iki hafta yıldızla oynadı. Her gece yorganın altından ona baktı. Bazen kar tanesi, bazen çiçek; bazen de mücevher, ay ya da bir manzara gördü. İlk başta gün evde boyunca saklıyordu fakat sonra yanında taşımaya başladı. Cüzdanındaki pürüzsüz yuvarlağın hafif ısı kendisini aşağılık ya da ihmal edilmiş hissettiği zaman onu teselli ediyordu. Bir öğlen okulda hızlıca bakmaya karar verdi. Sınıfın arkasındaki sırada tek başınaydı. Öğretmen öndeki çocukların arasındaydı ve bütün kafalar kitapların üzerine eğilmişti. Çabucak yıldızı çıkarttı ve baktı. İçinde sudaymışçasına soluk ve titreşen yeşil gözbebeği olan soğuk bir göz vardı. Çocuk, üzerinde öğretmenin suratını gördü. Ağzı, kesik bir bıyığın altında açılıp kapanıyordu. Aniden ne yapacağını anladı ve yıldızı ağzına atıp yuttu. Isısı kalbine gömülmüş gibi rahat hissetti ve gevşedi. Öğretmenin yüzü uzağa gitti. Öğretmen, sınıf, dünya, ateşlenmiş bir roket gibi uzaklaştı. Karanlık, ardında muhteşem yıldızların izini bıraktı ve o da yıldızlardan biriydi.


1638 yılında, İngiliz şair John Milton, İtalya'ya seyahat etmiş ve ünlü gökbilimci Galileo Galilei ile buluşmuştur. Galilei o dönemde artık kör olmuş, yaşlı bir bilimadamıdır ve engizisyon kararı ile ev hapsindedir. John Milton ise, kendi körlüğüyle savaşan, birkaç yıl sonra yayınlanacak olan muhteşem çalışması Paradise Lostu yazacak olan, kendi iblisleriyle mücadele içindeki, Yunanca, Latince ve İtalyanca yazmayı sürdüren 30 yaşında bir şairdi. Birkaç yıl sonra, tarihin ilk sansüre karşı metni olan Areopagitica'yı yayınlayacak ve ifade özgürlüğünü daha 17. yüzyılda, modern zamanlarla karşılaştırıldığında bile daha ateşli biçimde savunacaktı. Milton, siyasi ve dini püritan diktatörlük altında baskı rejiminin yaşandığı İngiltere'de, oldukça sıra dışı sayılabilecek bir karar olan boşanma hakkını da savundu. John Milton'ın Galileo Galilei'yi ziyaretinin epik destan Paradise Lost'taki karşılığı, şeytanın kalkanının Galilei'nin teleskopundan görünen aya benzediği dize olacaktı. Şairin ünlü bilimadamını ziyaretinden sadece bir dize kazanmadı dünya. Milton, sansür karşıtı eserinde de, eğer ifade özgürlüğüne yasak getirilirse, İngiltere'nin de engizisyon yasaları altında harap olacağını, tüm cesaretiyle anlattı. Milton aynı dönemde, siyasi ve dini püritan diktatörlük altında baskı rejiminin yaşandığı İngiltere'de, oldukça sıra dışı sayılabilecek bir karar olan boşanma hakkını da savundu. Tabii bunda, Milton'ın üç kere evlenmiş olmasının da etkisi görülmelidir. Milton, bir gün, kimseye haber vermeden kırlara doğru yola çıktı. Geri döndüğünde, yanında 17 yaşında bir kız vardı. Adı Mary Powell idi. Krala bağlı bir aileden gelen 17 yaşındaki Mary, bu gizemli yolculuktan sonra 33 yaşındaki Milton'ın karısı oldu. Söylenenlere göre, Mary'nin ailesinin Milton'a borcu vardı. İlk evliliğinde mutsuz oldu Milton. Karısı sadece bir ay sonra ailesinin yanına döndü ve orada kaldı. Milton, boşanma hakkını savunduğu kitaplarından ilkini Doctrine and Discipline of Divorce'u yayınladı. Halk arasında ona Boşanmacı Milton diyorlardı. Karısı üç yıl sonra Milton'a geri döndü, barışmış görünüyorlardı. John Milton, İngiltere kralının idam edilmesi ve sonrasında kurulan Cromwell tarafından kurulan Commonwealth hükümetinde çalıştı. Cromwell'e çok inanmıştı, ona hep destek oldu. Hatta Cromwell'in parlamentoyu feshetmesinin ardından ve hatta Oliver Cromwell'in ölümünün ardından oğlu Richard'a da desteğini sürdürdü. Sonrasında İngiliz ordusu Richard'dan iktidarı geri aldı ve monarşiye döndü. Milton, monarşi yerine hataları olsa da cumhuriyeti savunmuştu. John Milton, baş yapıtı Paradise Lost'un merkezine Adem, Havva, Şeytan ve Tanrı'yı yerleştirmiştir. Şeytanın Adem ve Havva'yı baştan çıkarıp cennetten kovulmalarına neden olmasını anlatırken, Milton'ın şeytanı, tanrısından çok daha çekici görünür. Bu yapıt, aslında kiliseye ve dini yaşam tarzına karşı da bir isyandır. Milton, Paradise Lost'u yazarken, uluslararası hukuk kavramını ilk kez kullanan Hollandalı hukukçu, şair ve felsefeci Hugo Grotius ile Paris'te tanışmasından ve Grotius'un yapıtı Adamus Exul/Adem'in Sürgünü'nden oldukça etkilenmiştir diyebiliriz. Gotius, dönemin en büyük sömürge ülkelerinden biri olan Hollanda'ya ve burjuvaziye bağlı bir düşünür/avukat olarak, uluslararası suların, denizlerin, şirketlerin ve ülkelerin birlikte çalışabileceğini savunuyordu, henüz 17. yy'ın başlarında. Bu yönüyle bugünkü ticari birliklerin, hatta Avrupa Birliği'nin bile öncüsü olduğu söylenebilir. Ancak Paradise Lost, gizemlerle dolu bir yapıttır. Herkes kendi aynasından görebilir bu epik destan şiiri. Mesela Milton bile, karışık duygularla yazmıştır bu eseri. Karısı Mary, çocuğunu doğururken ölmüştür, oğlu da ertesi ay hayatını kaybetmiştir. Daha sonra ikinci karısı da hayatını kaybetmiş ve kızı da annesinin ardından ölmüştür. Tüm bunlar olurken, Milton tamamen kör olmuştur. Paradise Lost bu yanıyla, Milton'ın politik ve sosyal umutlarının tükendiği, insana ve tanrıya karşı inancının neredeyse hiç kalmadığı bir dönemde yazılmıştır. Bu dev eserin tamamını kağıda dökmesi, Londra'da 75.000 insanı öldüren veba salgını gibi nedenlerle gecikmiştir. Milton, Paradise Lost'un bazı bölümlerini yazarken, 20. yy'da gerçeküstücülerin savunacağı otomatik yazım tekniğini kullanmıştır. Musa ve Davut ile paylaştığı bir esin perisi olduğuna ve bu perinin rüyalarına girip ona bu eseri yazdırdığına inanıyordu. Milton'ın şeytanın yanında olduğu düşüncelerine, Adem ve Havva arasındaki ilişkide maço bir tavrı olduğu iddialarının dışında, eserin ruh haline kendinizi verdiğinizde, dünyada yanlış giden bir şeyler olduğunu anlatmaya çalıştığını özümseyebilir okuyucu. Elmayı yiyip cennetten kovulan Adem ve Havva ve onların çocukları olan bizler, aslında Tanrı'nın bir cezalandırma yönteminin içindeydik ve her şeyi hak ediyorduk. Şeytan ise, sistemi yıkmaya çalışan bir terörist idi. Milton 1674 yılında öldü. 1700'lerin sonunda mezarı kilisenin isteğiyle taşınırken, dişleri hediyelik eşya yapılmak üzere çalındı, omuzlarına kadar düşen saçları alındı. Adem, bir kere daha cezalandırılmıştı. Milton'un Galilei'nin teleskopundan görülen ayın, şeytanın kalkanına benzetildiği ve Milton'ın Galilei'yi engizisyona karşı desteklediği tanışma anlarına dönersek, Milton sansürün vereceği hasarı ve düşünce özgürlüğünün önemini yerinde görmüştür.


Kadir Aydemir'in 1999 yılının sonunda projelendirilip, 2000 yılının ilk aylarında yayın hayatına başlattığı edebiyat sitesi Yitik Ülke, 2006 yılının Eylül ayından beri, genç yazarların ilk kitaplarının yanında aykırı kitaplar da yer veren, hedefi alternatif bir yayıncılık anlayışı olan bir yayınevi aynı zamanda. Yitik Ülke, copyleft olma özelliğini barındıran ender web sitelerinden biri. Yayımlanan haberler ve eserler herkese ücretsiz olarak dağıtılıyor. Sitede günümüz edebiyatının birçok isminin yeni şiir, öykü, deneme ve eleştiri yazılarına rastlamak da mümkün. Bu isimler arasında Mehmet Zaman Saçlıoğlu, Ahmet Büke, Gökçenur Ç., Nihat Ateş, Turgay Kantürk, Nefin Huvaj, Aydın İleri, Cüneyt Uzunlar, Lale Dilligil, Kadir Aydemir, Ozan Çağım Şiyve, Petek Sinem Dulun, Onur Behramoğlu, Nilay Yılmaz, Hüseyin Köse, Bülent Karslıoğlu ve Göksel Bekmezci sayılabilir. Yitik Ülke geniş bir içeriğe sahip ve websitesinde yeni çıkan kitap ve dergilerin tanıtımları ücretsiz yapılıyor. Bu sitenin bir özelliği de internetten basılı hayata geçiş yapan ilk web sitesi olması. Genç yazarların ülkesi sloganıyla yayın dizisi içinde birçok yazarın ilk kitabına yer veren, şiir, deneme ve roman dallarında yayın yapan Yitik Ülke Yayınları hakkında daha fazla bilgi almak için web sitesi ziyaret edilebilir. - yılını kutlayan edebiyat sitesi Yitik Ülke, mail grupları ile de dikkat çekiyor. Yaklaşık 3 bin üyeye sahip site kendi kendine etkili ve güncel bir paylaşım ortamı oluşturuyor. Kadir Aydemir, Yitik Ülkeyi Konstantin Kavafis ve Soysal Ekinci şiirlerini okuduğu yıllarda keşfettiğini belirtiyor. Yeni bir ülke sloganıyla internetteki saygın yerini koruyarak ilerliyor Yitik Ülke, gece gündüz yolu açık ola...


sadece bir kısa albüm çıkaran büyük bir grup yndi halda. izlanda dilinden aparttıkları enjoy eternal bliss anlamına gelen isimleriyle britanyanın nefes aldıran gruplarından bu aralar. belki isimleri çok duyulmayacak, ünlü olmayacaklar ama yaptıkları tek kısa albüm de kendilerinden bahsetmeye yeter.


-İ. Alper Kumsar'a- Önümdeki çamur deryasının üzerinde ayakkabı tabanı balıkları yüzüyor, şişmiş şeffaf poşetler denizanaları, hepsi bezgin, kahrolası bir dinginliğin altında yok olmayı başarabilmek için dua ediyorlar. Kahverengi dalgalar dizlerimi neredeyse çiğ çiğ yiyecek! Göğüslerine kadar çamura bulanmış meyvesiz ağaç fidanları güya ortama estetik katacak. Bir kokonanın çenesindeki kıllı benin görevini ifa ediyorlar bu laçka bozkır parçasında. Anca gözüyle beraber dimağı da körelmiş bir akılsız onları dilberlerin dudak çizgilerinin kenarındaki noktamsı lekelerden sanır. Yağmur çiseliyor, kabızlı bebeklerin canhıraş çığlıkları bacalardan, pencerelerden çıkan dumanın koyuluğunu artırırken yorgunluğum aklıma geliyor. Önümdeki çamur gibi bulanıyorum, Kuruçeşme geliyor aklıma, Arnavutköy... Sirkeci'de İlknur'la salep içiyorum. Avuçlarımda bir kedinin kibirli gerdanından daha sevecen ve yumuşacık eller. Güvenden, sevgiden ve gelecekten bir beden, teninin ısısı tenimin ısısına karışıyor, o kadar yakın. Hayır hayır değil, şu anda çamur, utanç, özlem ve bıkkınlıktan başka bir şey yok! Hayaller şu anda işimi daha zor kılar. Ben mütevazı bir adamım, basit bir nesne ile de hoşnut olurum. Bir kahve olacak şimdi, evde olacağım, kucağımda bir Gide romanı ya da Mesnevi ciltlerinden biri. Annem elinde elma dolu tabaklarla karşıma dikilmeli, Bu saatte uyunur mu? diyerek. Bu hayal bile şu anda ne kadar lüks, hayallerden kaçılmıyor değil mi? Yabancı görmeye alışık olmayan bir mahallenin gözleri yüzüme tükürürken aradığım evi nasıl bulurum diye düşünüyorum. Her yer çamur, her yer bulanık, her yerde kendini gizlemeyi bilen namussuz bir acının homurtuları. Sırtında bedeninin yarısı kadar bir çantayla yanımdan geçen kıza Cevdet Amca'nın evini soruyorum. Kaşlarını çatıyor, cevap yok. Yağmur bastırıyor. Mahalleye yanaştıkça ev sayısı artıyor. Çamur üzerleri sürüngen ve kemirgen yuvalarıyla kaplı asfalt, beton karışımı bir ayrıntıya dönüşürken ensem gökten inen suyun soğuğu ile titriyor. Saçlarım sünger gibi damlaları tutarken bu teneke ve kibrit kutusu yığınında evi nasıl bulacağımı düşünüyorum. Yağmur ancak şiddetinden uzaksan güzel ve sözü edilmeye değer. Çamur deryasının bezdiriciliği gerimde kalırken suskunluk dağlarının ıssızlığı belimden kavramaya teşne. Umarım bu ayrıksı iticiliğe daha fazla tahammül etmek zorunda kalmam. Önü ayva ve iğde ağaçlarıyla dolmuş bir derme çatmanın yanından geçerken elinde gülle kılıklı bir soba kovasıyla yaşlı bir kadın görünüyor. Sıkıla sıkıla soruyorum ki yaşamlarının en büyük korkusu yabancıların sorularına cevap vermek. Üstelik cevabı bilmelerine rağmen! Onlar ancak kahramanlarının horultularını dinlerken kendilerini yaşıyor addederler. Her şeyinizle yabancısı olduğunuz bir yeryüzü parçasında aradığınızı bulunca nasıl da mutlu oluyorsunuz. Ne çamur umurlarında, ne yağmur! Buğday tarlasına konan çekirgeler... Aracın açık kapısına yığılırlarken elinde kepçe olan sarı çizmeli izbandut savaş esnasındaki kralların telaşıyla önündeki aç orduya emir veriyor. Bu kadar içten sevinen insanlar, aradıkları, bekledikleri karşısına dikilmiş insanlar, hangi uyarıyı dinlerler ki? Sanki izbandut uyarılarının işe yaramayacağını bilmiyor. Yetki sahibi olmanın gururunu yaşamalı ama hayatında birilerine bağırma, birilerini idare edebilme şansını kaç kere yakalayabilir. İnsanlara da yazık, onlar da idare edilmek zorunda kalacak kadar bağımsız olduklarının farkındalığına kanmalılar. Bir iki tabak çorba karşılığında insan insanlığına doymalı, tenekeden tencereden bir tarih doğmalı böyle. Araç, izbandut, çorba kazanı ve özgürler arkamda kalırken ben yeşil boyalı eve yürüyorum. Önümden yağmurun yorduğu ıslak bir fare koşuyor süratle. Korkuyorum, tiksiniyorum. Tahta kapıyı açıp bahçeye dalıyorum. Kocaman ve aptal bir köpek önünde duran ekmek ve ayrandan mürekkep yiyeceğe bakınıyor. Hah, şimdi havlayacak diye düşünüyorum, umurunda bile değilim oysa. Bir önündekine, bir suratıma bakıyor. Galiba yemek için hangimizin daha iyi bir seçim olduğunu düşünüyor. Birkaç adımın ardından evin tahta kapısına erişiyorum. İçeriden insan varlığının ispatı olan zayıf çıtırtılar geliyor. Adımlardaki sükunetin şiddeti üzerinde bulunduğum ıslak zemini ve bedenimi titretiyor. Nasıl bir yer burası Allah'ım, sükunet ortalığı titretir mi? Tahta kapının iç zırzası sökülüp de, gıcırtıların ardından kendini belli eden yüze karşı yapmacık bir gülümseme hediye ediyorum. Yüz bana hiç de yapmacık olmayan bir şaşkınlıkla bakıyor. Neredeyse Kapıları hep tanıdıklar mı çalar? diye soracağım göz akları grileşmiş yaşlı kadına. Yüzümü seçebilmek için gözlerini kısıp ağzını açıyor. Şap dudaklarının ardında iyiden iyiye incelmiş, etleri çekilmiş ve köklerine peynir kırıntıları gibi tartarlar çöreklenmiş dişleri görüyorum. Hala kısılı duran gözlerinin üzerindeki seyrek kaşları çatıyor. Ağzını kapatıyor. -Hastanede evraklarını buldum. Düşürmüş herhalde. Sağlık karnesi, reçeteler, makbuzlar falan. Elimi montumun cebine attığımda kaşlarını tekrar çatıyor. Misafirperverliklerini umursamayacağımdan çekiniyor; bense rahatsızlık vereceğimden. Vaktim çok oysa bu kısa misafirlik bana ne kaybettirebilir? İçeri süzülüyorum. Salona uzayan koridor içi buzla kaplı o mağaralara benziyor, soğuk ve loş... Kapıların her biri bir diğerinden farklı, eşiklerdeki kırıklar bakımsızlığın, tavanla duvarların birleştiği noktalardaki sarışın, dağınık su lekeleriyse sağlıksızlığın göstergesi. Kışın nemden, çamurdan, buzdan ve soğuktan; yazın, cereyandan, tozdan ve sıcaktan mürekkep cesur bir dünya. Bu insanlar, hala yaşıyor olabildikleri için kainatın en sağlam bünyelerine sahip olmalılar. Islak montumu bebek parmaklarına benzeyen çengellerden birine asıyorum. Yaşlı kadın kalça kemiklerinden tutunduğu obez bedenini taşımakta zorlanırken attığı her adımda yüzünde acı başka başka ifadeleniyor. Sanki bastığı noktalarda dikenler var. Kapıya doğru yürürken kadına doğru dönüyorum. Alt dudağını dişlerinin arasına alıp başını sağa sola sallıyor. Önemsiz birisinin, evin kedisi ve ya sokaktaki herhangi bir dilencinin yasını tutar gibi. Kapı kolunu tuttuğumda ayalarımdaki damarların buzları çözülüverdi. İçerideki ısı, koridora açılan kapının alüminyum kolunu bile ılıtmıştı. Salona girdiğimde dikkatimi çeken ilk şey soba oldu. Soba demirden bir hücreydi ve içine dünyanın en azgın ejderhalarından birisi yerleşmiş, öfkeden ateş kusuyordu. İlk adımımla birlikte dışarıdaki soğuğu unuttum, eriyeceğim sandım. Sobanın kenarındaki somyada yatan yaşlı adam cebimdeki evrakların üzerinde fotoğrafı bulunan adamdı. Ayağa kalkmak için doğruldu, Aman dedim Rahatsız olma amca. Gülümsedi. Odadaki nefes ve insan gazının ağır kokusunu boğan kuşburnu kokusu etraftaki bulanıklığın çekilmezliğini bir nebze engelliyordu. Kuşburnu kokusu gürleyen sobanın üzerindeki demlikten kabarıyordu. Gözüm gayrı ihtiyari demliğe takılmıştı, sanki fokurdayan basit bir demlik değil, içinden geleceğime dair görüntüler geçen sihirli bir küreydi. Bugün gördüğüm en sevecen unsur bu demlik olduğundan ona böyle takıldım herhalde! Odada oturmaya müsait tek şey sobanın kenarında dizilmiş tahta sandalyelerdi. Birisine oturdum. Yaşlı adam bir şeyler anlatmaya çabalıyordu ama nafile. Çabaladıkça ağzının sol gözüne doğru genişleyen kısmından görünen dili titriyordu. Sol gözünün alt kapağı kızarıp düşmüş, normalde göz kapağının kapattığı ıslak ve kırmızı et açığa çıkmıştı. Su sızdırıyordu. Ben bu gereksiz ayrıntıya dikkatimi vermişken daha bir dakika bile olmadan yakınımdaki sobanın ısısından rahatsız olup sandalyeyi birkaç adım geri çektim. Adam konuşmaya çalışırken yaşlı kadın ayaklarını sürüyerek içeri girdi. Elindeki tepside bir çay bardağı, şeker kasesi ve bir tabak beyaz leblebi vardı. Kocasının çırpınan haline baktı, suratını astı, asık suratını önce boşluğa ardından yüzüme çevirdi. Herhangi bir cevap beklemiyordu benden. Tepsinin üzerindeki bardağa kuşburnu doldurdu. O kadar güzel bir kırmızısı vardı ki bu büyülü içeceğin, etraftaki her şeyin bir anda bu renge battığını sandım. Kadın tepsiyi sağ arka çaprazımda duran minik bir masaya bıraktı. Sandalyemi kaldırıp masanın kenarına koydum. Masanın üstünde eve girerken dikkatimi çekmeyen bir ayrıntıya rastladım. Pahalı bir çerçevenin ortasında orta yaşlı iri bir adam, solundaki eşi ve kucaklarındaki çocuklarıyla mutlu görünüyorlardı. Hepsinin düzgün ve temiz dişleri vardı. Kadın resme baktığımı gördü. Adam da başıyla resimdekileri işaret ederek bir şeyler anlatmaya çalışıyordu. Kuşburnu o kadar lezzetliydi ki bitirince müsaade bile istemeden ikinciyi doldurdum. Leblebiler tazeydi ve içeceğe uyuyordu. Demek kimseleri yoktu. Başımı tekrar yukarı kaldırdım. İnsan benimsemediği birinin resmini neden evinin başköşesine koysundu ki. Merakımı anlayan yaşlı kadının gözleri buğulandı ama ağlamayacak kadar sert bakıyordu. Yaşlı adam sorumun ardından ağıt yakan bir kocakarı gibi dengesizce başını sağa sola sallayarak ağlamaya başladı. Kadın hala ciddiydi. Hasta kocasının bedenini terk etmiş dirayeti de kendi bedeninde toplayan kadında yaşamı boyunca hiç acı çekmemiş rahat bir kadının bakışları vardı. Damarlarında arsız bir sülük gibi gezinen acının yakıcılığı sadece göz bebeklerine dikkatle bakıldığında anlaşılabilirdi. Kadın sağ elini havaya kaldırıp konuşmasını durdurduktan sonra ayağa kalktı. Masanın yanındaki camekanlı küçük dolaba yanaşıp en alttaki çekmeceyi çekti. Elinde gri renkli, o itici resmi zarflardan biriyle yanaşıp zarfı uzattı. Zarfı elime aldığımda kadın kalktığı yere oturmuştu. Zarfı açtığımda karşıma özel harekatçı kıyafeti giyinmiş o polislerden birinin fotoğrafları çıktı. Polis malum kişiydi. Elindeki iri silahlarla kimi zaman bahar, kimi zaman kış görüntüleri altında hep aynı pozu vermişti. Kadın konuşurken Ha ağladı, ha ağlayacak diye bekliyordum ama hislerine beton dökülmüş bir dev gibi kuvvetli çizgileri vardı yüzünün. Kahretmişliğin, benliği kadere salmışlığın hafifliği, ruh denizinde acıya ve acının ardındaki diğer hislere galebe çalmıştı. Herhalde dünyada çekecekleri daha fazla çile olmadığından bu kadar umursamazlardı! Belki de en değerlilerini kaybetmiş insanların zamanın getireceklerine dair bir heyecanları olmayacağı için. Kadın konuşurken yaşlı adam patlarcasına öksürmeye, öksürürken de ciğerlerini kaşımaya başladı. Ağzından etrafa beyaz balgamlar sıçrıyordu. Felci yüzünden kapayamadığı gözünden akan yaşın miktarı artarken sırtını sıvazlamaya başlamış karısına doğru eğildi. Önce tok bir geğirti sesi geldi adamın zayıf boynunun derinliğinden, ardından adam midesindeki birkaç parça lokmayı bol sulu bir bulamaç halinde çıkardı. Etrafa zehir gibi acı bir koku yayılırken ayağa kalktım, kaçmak istediğim için utandım, içimden hem tiksinti hem suçluluk kabarıyordu. Teyze... dedim Müsaadenizle kaçmalıyım. Kadın utançla bakışlarını yüzüme çevirdi, tutmakta olduğu kocasını bırakıp beni yolcu etmeye davrandı ama izin vermedim. Evrakların içinde olduğu paketi masaya bıraktım. Cüzdanımı açtım. Kimsesiz iki yoksul yaşlıyı bir hafta doyurabilecek kadar para vardı. Onu da torbanın üzerine bıraktım. Kapıya çıktığımda köpek hala aynı vaziyette umarsıca beklemekteydi. Bulutlar yoğunlaşırken yağmur dinmişti. Bahçe kapısını kapatıp geldiğim yola doğru ilerlerken önümde sürünen bir solucan dikkatimi çekti, basmamaya dikkat ettim. Canı sıkkın birer heykelin etrafa saçtığı tükürükler gibi her yeie kaplamış çamurun rengine sarılmak istedim. İçimdeki Adem dile gelecekken çorba arabası köşeyi dönüp önüme çıktı. Sıçrattığı cıvık çamurdan kaçınmak için kenara çekildim. Sigara içtiğim günleri iştahla yad ederken çamur deryası akşam ezanıyla dalgalanıyordu.


İnsanın birlikte yaşamaya karar verdiği anda başladı yoksulluk. Küreselleşme öncesinde yoksulluk toplumsal bir olgu, toplumların sınıf ayrımları üzerinden topluca tecrübe ettikleri bir durumken, modern toplumda ise dönüşüme uğrayıp çok boyutlu bir durum aldı. Küreselleşme ve kapitalizm ile, tüketime ağırlık veren ve tükettiği kadar var olma zorunluluğuyla karşı karşıya kalan bireylerin, günlük hayatlarında kullandıkları nesnelerin/araçların pahalılığına rağmen içinde bulundukları, çelişkilerle dolu bir yaşam biçimi haline dönüştü. Özellikle Türkiye gibi büyümekte olan ülkelerde genel görüntü; birçok açıdan devletin avantajlı olduğu, vergi ve işgücüne bağlı ekonomilerde, genişleyen ekonomik pazarlar, esnaf sınıfının yoğunlaşması, devletle ve iktidar işle eş düşünen kesimlerin yatırımlardaki avantajları, hem reel hem de sanal para akışının hızlanması ve kolaylaşması ile, belirli bir kesimin zengin gözüktüğü, metaların, emtiaların ve hizmetin kolay alınırı olduğu ancak büyük yoksul kitlelerin oluşturduğu bir topluma işaret ediyor. ürkiye'nin yoksullarının dünyada diğer birçok ülkeden farkları vardır. Latin Amerika, Afrika ya da Orta Doğu'daki yoksulluğun nedenleri arasında iç savaşlar, sömürgecilik, maden ya da diğer kaynakların sömürgeci ülkelerce yağmalanması sonucunda ortaya çıkmış ve sayıları artan yoksulluk varken, Türkiye'deki yoksulluk daha çok hırs, insanın insanı yok etmesi ve diğerinin üzerinde yer almak üzere yaşamlar geliştirmesi sonucunda artıyor. Dolayısıyla, odaklanmamız gereken asıl konu, ABD'nin evsizleri ya da Somali'deki açlık değil, bizzat sokağa adımınızı attığınızda karşınıza çıkan, giyimde ve yemekte, kültürde ve davranışta karşılaştığınız yoksulluk olmalı. Yoksulluğun Türkiye'de formunu bulduğu şeklin ana hatları arasında; askeri cuntalar sonrasında oluşan kuralsız ve acımasız piyasa ekonomileri döneminde fırsatçılıkla elde edilen kaynakların bölüşümündeki adaletsizlik, kültürel kodların sürekli Nasıl daha çok para kazanırım? sorusu üzerinden yaşamlar kurmaya yönelik motivasyonu, kadın erkek eşitsizliği, aşırı üreme ve toplumsal baskıyla kurulan ailelerin yaşadığı sorunların da etkisiyle çocuk yoksulların artışı, çarpık kentleşme, gecekondulaşma, bölgesel/etnik adaletsizlik, devletin serbest piyasa ekonomisi söylemine rağmen açık pazarda haksız biçimde sürekli etkin olması ve devlet ile paydaşlarının belirli kesimlere sağladığı zenginlik gibi nedenler sayılabilir. Devletin istatistik kurumu belirli dönemlerde açıkladığı yoksulluk raporlarında sürekli ve hiç utanmadan, giyim/barınak gibi konular üzerinden ülkenin yoksulluk sınırını belirliyor. Oysa yoksulluk sadece temel ihtiyaçların karşılanamamasının yanı sıra, yaşam beklentilerine ulaşamama, eğitim şartlarına kavuşamama, bilinçli biçimde kültürel beslenmeden uzak kalma, bireyleri en temel hayvani içgüdülerinden ayıracak duygu durumlarını yaşayamama noktasındaki yoksunluklarda ortaya çıkıyor. Devletin toplum üzerinde ayrımcılığının tavan yaptığı 2000'li yıllarda, belirgin kesimlerin toplumdan uzaklaştırılma, dışlanma, yalnızlaştırılma politikalarıyla yoksullaştırıldığının da göz ardı edilmemesi gerekiyor. Türkiye'deki yoksulluğun, toplumun yoksula bakış açısının tarihsel yoksullukla önemli bir farkı da, modern zaman Türkiye'sindeki yoksulluğa bakış açısının, yoksulu görmezden gelme, günlük hayatın dışına çıkarma refleksinin güçlü olmasıdır. Eski dönemlerde yoksulluk toplumsal bir yaşam biçimiyken ve yoksulluğa rağmen insanlar belirli ihtiyaçlarını karşılayıp toplumsal düzende kimlik sorunu yaşamak zorunda bırakılmazken, günümüz Türkiyesinde iğrenilen, kokularla özdeşleştirilen, yüzyüze bakılmak istenmeyen bir soruna dönmüştür. Kültürel kodlar, yoksulluğu bizzat yoksulların suçuymuş gibi gösterip, bu kadar fırsattan hiçbirini kullanmamış olmalarının neticesinde yoksulluklarıyla başbaşa yaşamaları gerektiğini söylemektedir. Yoksulluk artık bir yetersizliktir. Beceriksizliğin resmileşmesidir. Sosyal dışlanmayı kanıksaması gerekendir yoksullar. Yoksul marjinaldir artık Türkiye'de. Tüm sorunlar, marjinaller ve dışlanmışlar gibi, günlük hayatta yer bulmaları imksansızlaştırılmalıdır. Kentler de buna göre yeniden yapılandırılmaktadır zaten. Herkes kendi sınıfıyla muhatap olmalıdır. Yoksulların üst katmanlarla ilişkisi, uzun mesafeli kalabalık toplu ulaşım araçlarıyla sundukları hizmeti vermek üzere zengin bölgerele gidip, akşam saatlerinde kendi mahallelerine dönmek olmalıdır. Kentlerin meydanları da bu yoksulların sadece sokaklarında vakit geçireceği, mekanlardan mümkün olduğunca uzaklaştırılacakları şeklinde yeniden kurgulanır. Tesadüfen bu görünmez sınırları açıp olmaması gereken yerlerde bulunan yoksullar, kıyafetlerinde ya da aksesuarlarında ya da saç biçimlerindeki bir detayla kendilerini zaten hemen belli eder, toplumsal normlarla kendilerini kolluk kuvveti bellemiş sivil kesimlerce çok geçmeden dışlanırlar zaten. Önceki yıllarda apaçi saç modeli bu ayrımı nitelikli kılan yararlı bir araçtı. Toplumsal zeka bu türden ayırt edici detayları gerek sosyal medya, gerek geleneksel medya ile belirli dönemlerde tekrarlayarak piyasaya sürer. Türkiye'de çağdaş zamanlarda yoksulluk artık ayıp bir kavramdır. Ayıptır çünkü yoksulsa yeteri kadar çalışmıyordur. yeteri kadar çalışmamak ahlaksızlıktır. Yeteri kadarın ne olduğunun muğlak alanı bir yana, hiç çalışmadan diğerinden çok kazanmanın zeka, bunu yapmamanın ise aptallık olduğunu muştular, sabah böreğini yerken çayını içen ortalama herhangi bir yurttaş. 2000'li yıllara girerken, sınıf atlamak amacıyla, eşini yeni kaybetmiş bir kadınla birlikte olmak için evlenmek üzere olduğu kız arkadaşından ayrılan bir tanıdığa bunun ne derece doğru olduğunu sorduğumda, Para kazanmak için gerekirse kadın satacaksın. Türkiye'de önce pezevenk derler, zamanla beyefendi demeye başlarlar, dediğinde, bu ülkeye ait orta sınıf ahlakının özetini bu derece güzel çıkartacak bir başka cümleyle karşılaşmayacağımı düşünmüştüm. Gerçekten de, Türkiye'de TÜİK yoksulluk araştırmalarındaki gıda ve temel ihtiyaçların dışında, asıl yoksulluk yaşam ümidi, gerek bebek gerekse yaşlılarda bakımsızlıktan ölümler gibi detaylarda ortaya çıkıyor. 12 Eylül sonrasında neo-liberal politikaları dini sermaye ve muhafazakarlıkla birleştirip, kırılmaz bir gelir alanı yaratan kesimler, iktidara resmen geldikleri 2000'li yıllar sonrasında, gerçekten de inanılmaz bir şekilde, zenginler ve yoksullar arasındaki farkı elleriyle büyüttüler. Doğa kanunakrı gereği birbirine tamamen karşıt iki kavramın da hızla ve katlanarak, devasa boyutlarda büyümesi şu anda yaşananlardaki garabeti en net açıklayan detay aslında. Ancak devletin aynası hükümet bunu gereğinde ve yerinde yaptığı çıkışlarla, milletin içinden nasıl geldiğini sürekli tekrarlayarak, olası bir kitlesel Neler oluyor burada? sorusunun önüne geçiyor. Bu söylemi sürekli ve yeteri kadar tekrarlayınca, kitlelerce sorgulamaya hal kalmıyor. Devletin tüm hırs politikaların sonucunda oluşan bu toplumsal ayrımlaşmada, kendi isteğiyle maddi/manevi nedenlerle yoksulluğu bilinçli seçen, huzur arayan bir kitle olduğunu da unutmamak gerekiyor. Ancak sıkıntı, oluşan bu çarpık düzende, hem zengin hem de yoksul kesimlerin genel karakterlerindeki değişimde ortaya çıkıyor. Zengin kesim, zenginliğin gösterim şeklini sonsuz bir kibir içine pompalarken, yoksul kesim ise, bir yanı yukarıya ulaşmak, bir yanı da kendi kulvarında üste çıkmak amacıyla hırslı, farklılığa düşman, içine atıldığı geniş kesimin bilinçli biçimde tutulduğu yanlış bilgilendirmeyi ve adaletsizliği savunur bir konuma yerleşiyor. Bu kuralsızlık günlük hayatta, becerilerin değerini kaybetmesi, üretimin değerini bulamaması, yiyeceklerin, içeceklerin, insanın tümüyle güvenilmez noktalar dönmesini, herkesin birbirini sadece hareket eden, bir yerden bir yere hızla giden noktalar olarak algılamasına neden oluyor. Devletin ve hırs ile açgözlülüğü pompalayan düşünce biçiminin etkisiyle, doğduğu yerde yabancılaştırılan, toplumsal onay ile bir zillet içine giren insanlar, zilletin getirdiği ağırlıkla umursamaz oluyor. Umursamazlık ise yine devlete yarıyor. Birbirini umursamayan toplumun bireylerini manipüle etmekte eli rahatlayan devlet, bir yandan kendi zenginlerini yükseltirken bir yandan da yoksul kesimlerin sözcüsü gibi davranıp, kendi yaratıığı çatışmadan, kendi istediği gibi dönüşmüş toplumdan yine kendi düzenini sürdürmek için destek alıyor. Tüm bu utanmazlığa ise istikrar adını veriyoruz. Türkiye'de hem yoksulluk hem de zillet, özellikle baskın medya tarafından bir kötülük kaynağı olarak gösterildi. Günlük hayatta işlenen devlet normlarına göre- suçlar yoksullar ve zillet yaşayanlarca özdeşleştirildi. Sonrasında sosyal medya da bu kodlarla büyümüş insanların çoğunluğuyla benzer umursamazlığı tekrarlamayı sürdürdü. Açlık grevlerindeki olası ölümleri umursamayan, hatta isteyenlerle, sokakta gördüğü bir yoksulun ölümünü umursamayacaklar aynı kişilerken, yine aynı kişiler üniformanın bilinç altlarında yarattıkları cinsel iktidar uyarısının etkisiyle, üniformalı ölümlerine kendilerini paraladılar rahatça. Çünkü biri çirkindi gözlerinde, diğeri güzeldi ve üzerine nur yağıyordu. İşin ilginç yanı, suç ile yoksulluk özdeşleştirilirken, yoksulların genelde hırsızlık, kapkaç gibi suçlar yoksullardan gelirken ve lanetlenirken, zenginlerin sıklıkla bulaştığı dolandırıcılık, rüşvet, fuhuş, uyuşturucu kaçakçılığı gibi yüksek normlu suçların yine devletin onayı ve muhafazakar söylemlerin devreye girmesiyle çoğunlukla normal, olması gereken bir davranış gibi gösterilmesi, erkekleştirilmesidir. Türkiye'de yoksulluk aile içinde başlar. Tıpkı şiddet gibi. Ailede erk çoğunlukla babadır, kardeşler arasında erkek olandır. Baba değilse arka planda annedir ancak annenin zenginliği ya da eldeki kaynağı ilk paslayacağı yine erkek çocuğudur. Erkek kardeşler içinde ise yaşı büyük olandır. Yine ve yine toplumsal normlarla özellikle yoksul ailelerde kadınlar tüm bu süreci kabullenme yoluna gider. Çünkü başta aile olmak üzere, Türkiye'de yoksulluk varoluş sorunudur. Toplumsal alanda şeffaflaşan, neredeyse görünmez olan yoksullar içinde özellikle de kadınlar, kendi ailelerinde varoluşunu korumak için, elinde tek kalan kendi varlığını korumak için bu haksızlığı kabullenir. Aile bu gücü, yine devletten ve toplumsal normlardan alır.


İlk toplu taşıma aracı ünlü Fransız matematikçi, fizikçi ve düşünür Blaise Pascal tarafından 1662 yılında tasarlanmıştı ve ilk olarak Fransa yollarında boy göstermeye başladı. Bu bir milat sayılabilirdi. Birden çok kişi aynı anda aynı yöne doğru toplu olarak nakil edilebiliyordu. Fakat şöyle bir sorun vardı, bilet fiyatları yüksekti ve aynı zamanda sınıf ayrımının getirmiş olduğu sebeplerden dolayı sadece makam sahibi kişiler yararlanabiliyordu. Çeyrek asır kadar devam eden bu durum, bir süre sonra toplu taşıma aracının kullanımdan kalkmasına neden oldu. 1820'li yıllara gelindiğinde ise artık Avrupa, yeni bir çehreyle dünyaya bakıyordu. Sanayi devrimi birçok kolaylığın insan hayatına girmesine olanak sağlamaya başlamıştı. 1820 yılların başında artık binek araçlarına farklı gözle bakılmaya başlanmıştı, binek atların çektiği arabalar, insanları belli mesafeler arasında bir yerden bir yere nakil etmekteydi. 1830'lu yıllarla birlikte buhar gücünün insan hayatına intikal etmesi toplu taşıma araçlarında da devrim niteliğinde çığır açmıştı. İlk olarak sahneye troleybüsler çıktı. Asıl günümüz araçlarının yürüyen aksamının atasını teşkil eden toplu taşıma araçları, yollara 1890'lı yıllarda çıktı. İçten yanmalı motorla çalışan ilk toplu taşıma 1895 yılında yollara düştü. Omnibusler de, bir dönem toplu taşıma araçlarının popülerlerinden idi. Tıpkı günümüzde uçakların edindiği yer gibi. 1900'lü yıllarda kartpostallarda yer edinmiş olan omnibus ve yolcularının ilginç serüven görselleri.


William Gibson, 1984 tarihli siberpunk romanı Neuromancer ile siberuzay, sanal gerçeklik gibi kavramları ilk kez ortaya atmıştı. Count Zero (1986) ve Mona Lisa Overdrive (1988) ile beraber voltranı oluşturan roman, yayınlandığında Hugo, Philip K. Dick ve Nebula bilim kurgu ödüllerini almış, yazarın karmaşık bir bilgisayar ağını tanımlamak için kullandığı Matrix kelimesine gözler ilk defa takılmıştı. 1980 doğumlu Macar müzisyen ve besteci Laszlo Fogarasi Jr., Budapeşte yakınlarında büyüdüğü Mernye köyünde, elinden düşürmediği siberpunk romanları okuyorken, gelecekte yaptığı bestelerin bilgisayar oyunlarında kullanılacağını öngörmüş müdür bilemiyoruz ama Gibson'ın şimdi şu an yaptıklarımızı öngördüğü bir gerçek. Laszlo, müzisyen olarak gerçek adını da kullanmamakta; onu Neuromancer'ın Lupus Yonderboy karakterinden aldığı Yonderboi takma adıyla tanıyoruz. Romandaki karakter, kayıt yapabilen, istediğinde ortama uygun arka plan müziği çalabilen, mimetik bir takım giymektedir. 16 yaşında bilgisayarında yaptığı şarkıları tanıtmak için Budapeşte'deki Juice Records'a bir demo yollayan Yonderboi, şirketin beğenmesiyle başkente geçer ve demosu EP olarak piyasaya çıkar. 2000 yılında ilk albümü Shallow and Profound'la ülkesinde yılın en iyi çıkış yapan sanatçısı olan Yonderboi, 2005 yılında Splendid Isolation albümünü çıkarır, 2006'da People Always Talk About the Weather isimli single'ını. Parçayı, Hollandalı müzisyen Junkie XL'in remik'si olarak, Need for Speed Carbon oyununu oynayanlar hatırlayabilir. Sanatçının oyunlarda kullanılan diğer parçaları ise şöyle: Were You Thinking Of Me? FIFA 08, Follow Me Home Test Drive Unlimited, Motor Tiger Woods PGA Tour 08. Yonderboi, albüm kapakları, poster gibi çalışmalarını kendisi yapmakta, şarkılarına klipleri kendisi hazırlamakta. Sample'lar 1987 tarihli The Witches of Eastwick/Kasabanın Cadıları filminden Jack Nicholson ve 1980 tarihli Fabian Balint Talalkozasa Istennel/Balint Fabian Tanrı'yla Buluşması filminden Gabor Koncz.


Internet medyası bazen, çoğunlukla, geleneksel yazılı ve görsel basından farklı mecralarda yer alabiliyor. Bunun en ilginç örneklerinden biri Youtube'da şimdiye kadar en çok izlenen video: Evolution of Dance, Dans'ın evrimi. Unutulmuş bir sanatı tekrar canlandırıyor: pandomim. Bu arada Makedonya'nın Yunan olduğu da idda ediliyor ve internet üzerinden bir haçlı seferi fiilen yaşanıyor. Ne alakası var diye soruyorsanız popüler kültür hezeyanı da tam burada başlıyor işte. p class=MsoNormal>Evolution of Dance / Dansın evrimi, Internetin dünyada popüler kıldığı bir sanat varsa o da pandomim sayılabilir. Gerçi internet kendi sanatını icra edenlerin dış dünyaya en kolay ulaşım sağladığı yer artık. Kendi müziğini, kendi edebiyatını, kendi gazetesini, kendi sanatını yaratıyor internet. Aracılar ortadan kaybolurken, sözsüz sanat pandomim ortaya çıkıyor. Bunlardan, bir elemanın dans figürlerini sergilediği videosu Evolution of Dance, Youtube'da tarihin en çok izlenen video'su oluyor: 62 milyon kez izlenmiş. İlginç olan nokta, sözkonusu videoda izlenme sayısının tersine yapılan yorum sayısı az miktardayken, Youtube'da polemiğin ve küfür savaşlarının tavan yaptığı videolarda, insanın kendinden olmayana duyduğu nefret açık olarak görülebiliyor. Aşağıdaki iki video ve altındaki yorumlar bu durumun Youtube'daki en net ispatıdır. Videolardan İslam ile ilgili olanı, bir kadının konuşmasına İngilizce altyazı ile Batı kültürünün ne kadar çağdaş ve Arap dünyasının ne kadar geri kalmış olduğunu anlatırken 200.000 yorum yapılacak kadar ilgi çekebiliyor, sadece bir kaç ayda. Bunlar dışında en ilginç ve internet medyasında en çok ilgi çeken bir nevi politik videoların birinde yine Türkleri görebiliyoruz. Kuran ve tuvalet kağıdı isimli videoda tuvalet kağıdının Kuran-ı Kerim'den daha kullanışlı olduğu ifade ediliyor. Tahmin edilebileceği gibi bu videoya oldukça fazla miktarda, 60.000 yorum yapılmış. Bu videolar ve benzerlerinin altına yapılan yorumlarda, sadece bir klavye, bir monitör ve bir internet bağlantısıyla, tüm dünyaya fikirlerini sunuyor insanlar. Eğitim, araştırma, çalışma ve fikir yürütmenin oldukça nadir göründüğü bu feveran ortamında, insanlığın tahammülsüzlüğünün nereye geldiğini görmek bir yana, insanların teknolojiye uyum sağlama gerekliğini bir miktar burktuğunu da görebiliriz.


Bugün Suriye Kürdistanı'nda hala sürmekte olan Rojava devrimi, her şeyden once bir kadın hareketi. Cezire, Kobane ve Efrin kantonlarında IŞİD faşizmine karşı kadınların mücadelesi ve bölgedeki doğrudan demokrasi, din-cinsiyet ayrımsızlığına dönük yaşam pratiği Avrupa'da liberter çevrelerin dikkatini çekiyor. Tüm bu konuların, Türkiye'de özgürlükçü çevrelerde daha fazla tartışılması gerekiyor. Danimarka'dan bir grup punk kadın, Saudade ve Rusted Teeth isimli bağımsız distro'lar aracılığıyla, geliri tamamen Rojava'daki kadın direnişçi taburu YPJ'ye aktarılmak üzere bir toplama album yaptı. 1 Kasım'da yayınlanacak albümü Saudade'den Rune Alexanderson ile konuştuk. Saudade 2014 Aralık ayında kurulan ve post-punk odaklı bağımsız bir plak firması. Daha once başka plak şirketim vardı ama yönümü şaşırmıştım. Hip-hop, ska, punk ne varsa basıyordum. Başka bir şey yapmam gerekli diye düşündüm be özellikle son beş yıldır güldür güldür gelişen post-punk sahnesine yöneldim. Özellikle takip etmenin çok güzel olduğu post-punk'a odaklanmak istedim. Saudade neticede bir tutkudan yola çıktı. Yayınlanan kayıtlardan para kazanmıyorum, serbest illustrator olarak hayatımızı kazanıyor, faturaları, yemek parasını ve ürettiğim plakların parasını çıkarıyorum. Toplama album iki şeyin karışımı oldu: Öncelikle Orta Doğu'daki İŞİD mezaliminden gördüklerimden kusacak gibi oldum ve yıldım, ayrıca çok çaresiz hissetmeme neden oldu. Öte yandan burada böylece güven için oturuyor olmak, orada tüm o dehşet sürerken benim burada tek endişemin akşam ne yiyeceğim olduğu gerçeği bana rahatsızlık verdi. Bir şey yapmam gerektiğini hissettim. Bu konular yakın bir arkadaşım ile konuşuyordum. O da bana YPJ mücadelesiyle ilgili makale gönderdi. Tüm detayları okuyunca coşku hissettim, tabii ki çok etkilendim. Ben de post-punk sahnesinden kadın ağırlıklı gruplardan bir toplama yapabilirim diye düşündüm. Dediğim gibi, bu aralar post-punk sahnesi çok iyi durumda ve bir şekilde, bana kalırsa, en iyiler de kadın ağırlıklı gruplar. Böylesi bir destek albümünün çok iyi olacağını düşündüm. Böylece Rusted Teeth'ten arkadaşımla ikimiz, sevdiğimiz gruplardan bir çeşit mini database yaptık ve her birine Facebook aracılığıyla ile yazdık. Grupların çoğu birkaç saatte dönüş yapıp tamam dediler. Birkaç ay içinde, şarkıları toparlamış ve baskıya göndermeye hazırdık. Albümü bir süre once çıkardığımız plaktan kalan parayla ve Rusted Teeth'in desteğiyle yayınladık. İnsanlar müthiş olumlu ve destekleyici yaklaştılar. Cvlt Nation'dan arkadaşlardan, Enhedslisten, feminist organizasyon ve gruplar, punk sahnesindeki aktivistler de yardımcı oldu. Ayrıca İsveç'te arkadaşlarımız YPJ destek konseri düzenliyor. Oradaki yardım da YPJ'ye gönderilecek. O konser aynı zamanda bu toplama albümün çıkış konseri olacak. Konserdeki üç gruptan ikisi toplama albümde de yer alıyor. Genel olarak projeye destek çok güzel. Toplama albümü alıp destek olun. Eğer distro'nuz varsa, Facebook hesabından iletişim kurabilirsiniz. Bir şeyler yapabiliriz. Bu projenin bizden çıkması gerektiğini düşünüyoruz. Gruplar da iyiler ve album güzel bir amaca hizmet ediyor. All proceeds from this album goes to YPJ.