Refik Halid'in totaliter rejimler üzerine yazdıklarından bahsetmeyi planlıyordum; lakin sanal bir kitap alışveriş sitesindeki bannera takılınca gözüm ta Rabak'a ve Koruma Tarım'a dalıp gittim. Dalar mısınız benimle? Spiker frikikleri, baldır bacak görselleri arayıp duran kitlenin yanı sıra Türkiye'nin mikro tarihine meraklı bir kitle de var çok şükür! 1990 lı yıllarda Macit, beni otomobillendir reklamı dilden dile dolaşırdı. Doğrudur, İmar Bankası herkesin yuvasını yaptı! Erhan Yazıcıoğlu, Sacit Onan, Levent Dönmez gibi kalburüstü sesler bile bu trajik reklamı kurtarmaya yetmemiştir. Son günlerde ise televizyonlarda gördüğüm kimi reklamlar, sektörde o günlere bir özlemin olduğunu imliyor sanki. Örnekler: Vestellenmek ve Gassaraylıların unutamadığı Faryd Aly Camilo Mondragon'u anıştıran ; yani Mondiye göz kırpan Mondile. Tabii, emriniz olur! Geçmişe hasret duyan bu reklamcılık anlayışının girdabına, 90 lı yılların başında Mensucat Santral'ın başında olan ve Rabak ile Koruma Tarım'ı büyüme iştahıyla T. İş Bankası'ndan alıp bi' güzel batıran Halil Bezmen de bulunuyor. Halil Bey bir kitap yazmış. Kitabının adı şu: Mustafa Kemal'e Aşklanmak. Bir daha yazayım: Mustafa Kemal'e Aşklanmak. Aşklanmak?! Are you disco? Are you Cola? Bu ne ya! Are You Going With Me? Pek methini duymamışlara, Pat Metheny Duyduku tavsiye ediyorum. Canlarımsınız benim! Beni sizler yok ettiniz! Önce otomobillendir, çoook sonra Vestelle, Mondile, aşklan... Aynı şeyi düşündük, biliyorum, bunu hissediyorum: Haydi yaylan! Karaköy'deki katlı otoparkın çevresinde, İMKB'nin kapanış rakamlarının fotokopiyle çoğaltılmış nüshalarını satan adamlar vardı. Tam da bu noktada, TV'lerdeki yarışmalara katılan yeniyetmelerin bir savunma mekanizmasına değinmeden duramayacağım. Tarihi bir soru çıktı mı karşılarına ve de olmayana ergi yöntemiyle cevabı bulamadıklarında şöyle diyorlar ağızlarını yaya yaya: Ama ben daha o zamanlarda çocuktum, doğmamıştım vs. 1990 da doğuysa hazret, 1940 lı yılları bilmesi gerekmiyor! 1800 ler mi? Güldürmeyin adamı, hormonlu gıdalarla beslene beslene kalçaları üç çocuk doğurmuş kadınlar gibi genişlemiş güzel kızımızın ne işi olacak o yıllarla! Şimdi kaldığımız yerden devam edeyim: Bond çantalarının içinde Şişe Cam, İş Bankası hisse senetlerini de gördü bu miyop gözler evelallah! Annemin erkek kardeşinin elinde de Rabak'ı ve Korumu Tarım'ı görmüştüm. Tuvalet kağıdı bile yapamadı o kaatları. Battı. O hisselere yatırım yapan herkes gibi. Mensucat Santral topluluğu 1993 yılında tarihe karıştığında İstanbul'da ve Edirne'de iki büyük tekstil fabrikası, Edirne'de bir giyim tesisi, bir pazarlama grubu vardı. Yok oldu gitti. 1980'lerde ekonomi çok oynaktı. Zaniye Oyun Havasını düşünün. Bir Alex olamadığım gibi, bir Asaf Savaş Akat da değilim elbette. Mecazlarla gidiyorum, önüm arkam flu, affediniz bu günahkar kulu. Mensucat Santral'ın başında bulunan Halil Bezmen, asli işe odaklanma prensibini Rabak ve Koruma Tarım'ı alarak çiğnedi. Unlu mamullerin üretiminde, pazarlamasında uzmanlaşan bir firmanın prezervatif işine girmesi rantabl olabilir mi? Bir vakitler Arçelik de cep telefonu işine girmişti hafızam beni yanıltmıyorsa. Satın alınan bu şirketlerin finansman yükü, tesislerin işletilmesindeki hatalar gelir-gider dengesini alabora etti haliyle. Bunların geri dönüşü SSK prim borçları, vergi borçları ve bankalara olan kredi ödemelerindeki sıkıntı olarak yansıdı. Çöküş tarihi 1993 tür. Brezilya fönlü genç kızımız ne bilecek bunları! Hem o zamanlarda daha üç yaşındaydı figlio mio poveretto! Aykırılığı omuzlarına indirdiği saç kümesinde, sol kulağına taktığı çelik halkada arayıp duran renkli yarışmacı ise ekran edebi denen şeyden bihaber Youtube'da kaç kez tıklanacağının hesabını yapıyor... Adamsın kardo!


Ekrem Düzen çevirisiyle okuyabileceğiniz Bernard Mandaville'in 1705 tarihli eseri Arılar Meseli veya Şahsi kusurlar, içtimai faydalar siyasi hicvi, insanların bencilliğini son aşamada kamu yararına uygun olduğunu iddia etmişti. İnsanlık, onun dediği noktaya gelmiş gözüküyor. Arıların sosyal örgütlenmesinden çıkarmamız gereken dersler yok mudur? Üç cinse ayrılan standart popülasyonlarında ana erkilliğin yanı sıra müthiş bir yardımlaşma olduğu malum. İşçi arıların larvadan çıkışlarından sonra ilk günlerde çevrelerini temizlemesi devrim evinde başlar!-, petekteki diğer larvalara bakması kitlene sahip çık!-, o sırada toplananları getiren arılardan nektarları teslim alması harekete omuz ver!- ve nihayet petekten çıkıp kendi toplamaya başlaması. Henüz larvadayken hangi tür olacakları beslenmelerine göre belli olan arılar, bir petekte birden fazla kraliçe arının olması durumunda ayrılırken, kendilerine göre geliştirdikleri çok dilli kültürlerinde, dünyanın farklı bölgelerindeki arılarla anlaşamadıkları da görülmüştür. 1705 tarihli kitabın girişinde ise, bir manzume dikkat çeker. Homurdanan Kovan veya Düzenbazın Dürüstlüğü başlıklı metin, internette de yer alıyor. Görsel ise, daha önce de Futuristika'da makro çekimleri ve metinleriyle yer alan 'ya ait. 2011 sonbaharında Beykoz'da bir bahçe demirinin üzerinde görüntülenen arıdan hareketle, Arılar Meseli'nin manzumesini okuyoruz.


Günlerdir düşündüğüm tek bir şey vardı. Sanat, sanatın sanatçıdaki yeri ve sanatçının sanat ile olan o anlamsız bağdaşıklığı. Bunlara cevap bulmam elbette imkansız. Üretmek, üretmek ve üretmek gerekir bunun için. Elbette ben de sanatsal üretimin içindeyim fakat aklım uzun süredir anlamsız ve dünyevi şeylerle dolu olduğundan, bunları düşünemeyecek kadar bitaptım. Neyse ki düşüncelerimle benzer anlarda yakaladığım bir film, derdime bir anlamda derman oldu. En azından benimle aynı soruları soran başka insanların da olduğunu gördüm. Bu cümlenin freudyen bir safsatayla değerlendirilmesini istemiyorum kesinlikle. Zira konum, yalnızlık falan değil. Arirang! dilinin ucuna getirip de hatırlayamayanlar, İlkbahar, Yaz, Sonbahar, Kış ve İlkbahar filminden hatırlayacaklardır bu ismi. Bu pek müstesna filmin en önemli sahnelerinden biri olan, beline taş bağlı bir oğlanın bir tepeye, bir putu götürdüğü sahnede çalınan şarkının adıdır Arirang. Yönetmen bu şarkıyı o sahneye mahsus koymuştur çünkü Arirang'ın Türkçedeki karşılığı benlik tepeleridir. Benlik tepeleri! Ne müthiş bir tamlama. Konum burada, bu film değil. Aslında yalnızca bu film değil. Ve aslında Arirang da esas anlatmak istediğimin çok dışında olan bir mefhum. Konum, ismi Arirang olan 2011 yapımı Kim Ki-Duk filmi. 2008 yılında çektiği Dream isimli filmdeki bir set kazası sebebiyle psikolojik bir sorun yaşayan, akabinde depresyonla devam eden hayatını bir dağ evinde, toplumdan ve insanlardan kendini soyutlayarak yaşamaya kadar sürdüren bir yönetmenin hikayesidir Arirang. Arirang bir film midir yoksa bir biyografi mi? Bir eser midir yoksa bir hatıra mı? Her iki mefhum da birbiri için elbette kullanılabilir fakat Kim Ki-Duk, filminde bu mefhumların her birini, hatta bu mefhumlara film ve biyografi kelimelerini de, şiiri de romanı da dahil edebiliriz, hem birlikte ele almış, hem de, temelde hiçbir şey yapmamış. Çünkü bu iş bir prodüksiyon işi değil. Filmini bir romancı, bir ressam gibi yapmış. Kendisini çekmiş yalnızca. Kendi çevresini. Eve kapandıktan bir süre sonra satın aldığı Mark II kamera ile ev içindeki gündelik hallerini, durumlarını, duygu durumlarını ve yalnızlığını kayda almış Kim Ki-Duk. Kendisiyle olan konuşmaları, gölgesiyle olan konuşmaları, hatta bu konuşmaları montajlar ve bir film haline getirirken olan hallerini, yani tümünü, tüm olan her şeyi kayda almış. Akıllara Exit Through The Gift Shop'u getirebilir bu belki, fakat durum, Therry Guetta'nınkinden bir hayli farklı ve gerçek anlamıyla sanatsal. Post-modern sanat, kavramsal sanatın öncülü sayılabilecek bir anti-disiplindir. Sanatın sanatı, ya da kavramın sanatı, ya da oyun sanatı denebilecek birçok katmanlılık ihtiva eden derinlemesine bir düşün aracıdır. Post-modern örneklerde, mevcut sanatsal disiplinlerin katılığından yakınılır ya da bu anlanlar müstehzi bir tavırla ele alınarak ortaya çıkarılan humour'dan bir sanat eseri meydana getirilmiş olur. Sanatçı, post-modern bir eser meydana getirirken, mevcut sanatsal disiplinlerin her birinden daha büyük bir kaygı güder esasında: sanatsallığın ele alınış biçimlerinin sorgulanışı. Bu durum post-modern sanat için hem bir tezat hem de bir varoluş ereği halini alabilir. Çünkü çok katmanlılık kavramının kendisi de bu katmanlardan biri haline dönüşmesi işten bile değildir. Bunlar arasında bir denge kurmak ise elbette eserin post-modern tavrına aykırı duracaktır. Durmuştur da. Türkiye'de Orhan Pamuk ile, batıda Georges Perec ile örneklendirilebilecek bir aykırılıktır bu. Elbette bu bir tenkit değil, aslında sorunsalın açımlanmasıdır demek durumundayım. Tezatları ya da dengeleriyle beraber, her bir post-modern tavrı ele aldığımız zaman ortaya, diğer tüm sanat dallarıyla ve sanat eserleriyle beraber bir ortaklık çıkar. Bu ortaklık, eserin, eseri meydana getiren kişi tarafından, çeşitli etkilenimlerle, belli sorunların kişileşmesinden ya da durumlaşmasından meydana gelmesinde gizlidir. Yani, yine kabaca söylemek gerekirse, sanatçı, eseri bir şeyden yola çıkarak ortaya koyar. Bu şey, genellikle sanatçının bütünü değildir. Sanatçının belli parçalarından ya da sanatçının çok dışında bulunan bir parçanın sanatçıya olan tesirinden meydana çıkar. Tüm eserlerini bir araya getirsek dahi sanatçının kendisi edecek bir isim söylemek bir hayli güç hatta imkansızdır diyebiliriz. Kim Ki-Duk'un Arirang'ı, işte bu devrede karşımıza çıkmaktadır. Eser, sahibi tarafından meydana çıkarılırken, eser sahibi olan kişi ise sanat eserinin ta kendisi halini almıştır. Böylelikle, sanatçı bir sanat eseri halini almıştır ve kendini yapmıştır. Bu durum, sanatçı ve eser arasındaki çizgiyi ortadan kaldırır. Bu durumda oto-portreden söz açmanın gereği olduğunu düşünüyorum. Bir oto-portreyi ele aldığımızda düşünmemiz gereken, yalnızca bu oto-portrenin bir sanat eseri olduğu gerçeği olmamalıdır. Sanatçının bir oto-portre meydana getirirken kendini bir esere dönüştürmekten ziyade kendinden yola çıkarak bir eser meydana getirmesinden söz etmeliyiz. Aynı şekilde bir biyografik romanın da, sanatçının ta kendisi olduğunu söylemek yanlış olacaktır. Eser biyografik unsurlar taşıyan bir eserdir. Eserdeki karakterlerden biri sanatçının kendisi olsa dahi, sanatçının tamamı değildir. Örnekler çoğaltılabilir fakat aradaki farkı anlamak için bunların yeterli olduğunu düşünüyorum.


Arlene Gottfried, Brooklyn doğumlu, reklam ajanslarında ve sonrasında The New York Times, Fortune, Life gibi kallavi yayınlarda çalışmış bir fotoğrafçı. Kendisinin yeni kitabı Sometimes Overwhelming, sanatçının kendi mahallesi olan New York'ta görüntülediği 1970 ve 1980'li yıllardan sokak görüntülerini sunuyor. İnsanların, zamanımızdaki tüm teknoloji ve refah olanaklarına rağmen, o zamanlar sokaklarda daha renkli bir hayat yaşandığını belgeliyor. Geçit törenleri, plajlar, gece kulüpleri ve insanın gardının düştüğü anlardaki hallerini gösteriyor. Kitabın kapağında plajda kaslarını gösteren homo-meskulen kişinin yanında, öyle bir güneş altında takım elbiseli başka bir adam duruyor. Kravatı, çantası, sakalı, payotları ve ciddi duruşuyla standart bir Yahudi görüntüsü veriyor. Bu iki adamın görüntüsü o kadar garip ki, sokaklarda her an karşılaşabilecek bir ikiliymiş gibi, sakin biçimde poz veriyorlar. Hiçbir teknolojik müdahale olmadan, sokakları olduğu gibi görüntülerken, gerçeküstü bir dünya beliriyor önümüzde. Böylece bir fotoğrafta, hayatın mucizeleri görünüyor. Dışlanmak, çoğunluk içinde azınlık olmak, şehrin farklı renkleri ve diğer görüntüler akıyor. Şehir, dinlemek isteyene en güzel hikayelerini anlatıyor.


Armağan Ekici: Böyle ifade edince, vaziyet gerçekten de 40 yaş civarında, çocukken Odysseia'yı okuyup sevmiş edebiyatsever göçmen bankacılar yardımlaşma ve dayanışma derneği tarafından dernek kıraathanesinde tezgahlanmış hain bir komplo gibi görünüyor. Fakat, aslında, Joyce'un Roma'da birkaç ay sürmüş olan banka macerasını fazla büyütmemek, Joyce'u pek bankacıdan saymamak lazım. Ellmann'ın biyografisinde 1906-1907 bölümüne bakarsanız, Joyce'un bankacılık kariyerinin daha çok karamizahın alanına giren anektodlarını görebilirsiniz. Bu nedenle biz de, dernek olarak, Joyce'un bankacılığını çok yetersiz bulduk ve Joyce'u derneğimizden ihraç ettik. Kendisini kıraathaneden çıkmaya ikna etmek biraz güç oldu. Velhasıl, Joyce'un da hayatının bir noktasında bankacılığa bulaşmış olması hoş bir rastlantı. Ben, asıl, göçmenlik durumunun; Joyce'un uzaktan İrlanda'yı yazmasıyla, benim uzaktan Türkçe bir metin oluşturmam arasındaki paralelliğin beni kitaba yaklaştıran önemli faktörlerden biri olduğunu düşünüyorum. Evden uzun bir ayrılış ve geri dönme temaları hem Joyce'un kendi hayatında, hem de romanda birkaç katmana yayılmış olarak büyük önem taşıyor. Neden tekrar bir çeviri sorusuna gelirsek, benim açımdan en önemlisi şu: Kitabı bir de kendi zihnimin filtresinden geçirmek, kitaptan benim ne anladığımı sunmak; kitaptan aldığım büyük keyfi, anadili Türkçe olan okurlarla paylaşmak istedim. Ulysses'in zor, okunaksız, soğuk bir kitap olduğu yönündeki ününü biraz yıpratmayı başarırsam, bu çeviri en önemli hedeflerinden birine ulaşmış olacak. F!: Modern zamanlar okuru, okumak eylemi dışında ek bir çaba isteyen metinlere karşı daha mesafeli durma eğiliminde sanki. Metinler içinde çeşitli oyunlar, göndermeler, bozmalar ve yapmalar olan çalışmaların bu okuyucusuna ulaşma koşusuna geriden başladığı gibi bir görünüm var. Bu açıdan da bakıldığında, Ulysses ya da ardılı, çevrilemez denilen Finnegans Wake gibi romanların çağdaş edebiyattaki yeri hakkında ne düşünüyorsunuz? Ben kendi adıma Finnegans Wake'i okumamıştım, ona bakmıştım. AE: Ulysses artık 90 yaşında, çağdaş edebiyat eseri olmaktan klasik olmaya doğru yöneliyor. Bugün, artık, gerek akademisyenlerden gördüğü ilgiyle, gerek kendisinden sonraki edebiyata yaptığı etkiyle, gerek popüler düzeyde Dublin'in en önemli turistik atraksiyonlarından birine dönüşmesiyle, 20. yüzyıl'ın temel kitaplarından biri olma ününü perçinlediğini düşünüyorum. Joyce'un, Dublinliler, Portre ve Ulysses'i yayımladığında, Dublin'in orta sınıftan ve fakir insanlarının hayatlarını tüm açıklığıyla anlatması önemli bir yenilikti. Bugün belki bunlara alıştık ama, o yıllarda Joyce'a çok sayıda böyle edebiyat olmaz, edebiyatın konusu bunlar olamaz itirazı gelmişti. Eğer günümüzde edebiyat, hayatın tüm gerçeğini anlatabilme iddiasında bir ilerleme kaydettiyse, bunda, Joyce'un olağanüstü işler başaran büyük kahramanların hikayelerini ya da soyluların dertlerini değil, gündelik hayatı konu etmiş olmasının; hayatın tamamını, karakterlerin zihinlerinin içinden konuşarak, tüm hakikatiyle anlatmayı başarmış olmasının etkisinin büyük olduğunu düşünüyorum. Joyce'un biçemine ve tekniğine bakarsak; giriş-gelişme-sonuç zincirlerine, belli bir hikayeyi anlatmaya yaslanmadan, kendini tek bir üslupla sınırlamadan, sayısız gündelik hayat ayrıntısını birbirleriye bağlantılandırması; dilin her halinin parodisini yapması; hiçbir sabit pozisyona kendini bağlamadan, dünyaya bıyıkaltından gülen bir ironiyle bakarak, en sıradan, gündelik ve tekil olanı tasvir etmesi; böylece önce çekirdek aile ve evliliğin, sonra Dublin'in, sonra İrlanda ve İbrani halklarının, bir sonraki düzeyde de da tüm insanlık halinin bir resmini çekmiş olması önemli. Bu tekniklerin Joyce'tan sonraki edebiyat üzerinde büyük etkisi oldu. Ulysses'den doğrudan Yaşam Kullanma Kılavuzu'na ulaşan pek çok etki hattı var mesela. Büyük ölçüde Ulysses'in etkisiyle yazılmış, Ulysses'in birçok teknik yöntemini birebir kullanmış Tutunamayanlar'ın Türkçe üzerindeki etkisini de unutmamak gerek; Ulysses'in, en azından Tutunamayanlar yoluyla, Türk okuruna kendini aslında hem de çok iyi anlatmış olduğunu söyleyebiliriz. Finnegans Wake ise bir rüya dilinde yazılmış olduğu, neredeyse her kelimesinde birkaç dilde çapraz kelime oyunları içerdiği için, ancak yüklü ve çetrefil bulmacalarla uğraşmayı seven, inatçı ve azimli bir azınlığın uğraş alanı içinde kalacak bence. Ben de Burgess'in yardımcı kitabı gibi birkaç kitabın eşliğinde yavaş yavaş çözmeye çalışıyorum. Modern zamanlar okuruna dönersem: bugün, bir metin için ek çaba göstermeyi olanaklı kılan hayat tarzı mevzi kaybediyor. Şanslı bir azınlığın dışında kalan hepimiz, ekonomik çarkımızı döndürmek için giderek artan bir baskıya karşı mücadele ederken, kendimize kalan zamanımızda anlık, çabucak tüketilen, ama hemen arkasından yenisi geldiği için bizden sürekli dikkat talep eden; ticari değeri yüksek, renkli, ama içi kof kültürel ürünlerin bombardımanına maruz kalıyoruz. Böylece, yalnızca Ulysses gibi kitapları okumanın değil, klasik müziğin, dünyayı, etrafını, tarihi merak etmenin, şiirin, hatta güzel konuşmanın, yazmanın, kaligrafinin de modası geçiyor. Öte yandan, öyle insanlar var ki, engelleseniz de bu demode işlere merak salıyorlar, peşini bırakmıyorlar. Gerekirse akıntıya karşı yüzerek, gerekirse kendi olanaklarını kendileri yaratarak ilgi alanlarını takip etmeye, emek vermeye devam ediyorlar, edecekler. Kaldı ki, modern zamanlar, bilgiye ulaşmanın kolaylaşması, ortak ilgi alanları olan insanların çabucak birbirlerini bulabilmeleriyle, merak cemiyetinin bu inatçı üyelerine de büyük hizmetlerde bulunuyor. Bu genel gidişat içinde bence bizlere düşen şu: kalan sağlar bizimdir diyerek diğer meraklılarla ilişki içinde devam edeceğiz; elimizden geldiğince, dilimiz döndüğünce, önümüze konulanın ötesini kurcalamanın, emek vermenin değerini göstermeye çalışacağız. AE: Evet, Ulysses'in yaratmış olduğu tefsir bolluğu sanıyorum yalnızca kutsal kitaplarla karşılaştırılabilir. Çeviri esnasında kendime koyduğum belli başlı yorum kitaplarını gözden kaçırmama hedefi bile Ulysses üzerine yazılmış yaklaşık 20 kitabı okumamı gerektirdi. Filmlerden, audiobook'lardan da yararlandım. Çeviriye 2008'in Bloomsday'inde törenle başladım, editörlük ve redaksiyon çalışmalarıyla birlikte dört yıldan biraz daha uzun sürdü. Zorluklara gelince; büyük ölçüde Joyce'un kendi gençliğine dayanan Stephen karakterinin zihnine girdiğiniz anda işler çatallaşıyor; en zor, uzun, tarihi/felsefi/edebi gönderme dolu cümleler onda. İngilizcenin tarih boyunca gelişiminin parodisini yapan Oxen of the Sun bölümü özellikle zordu; zaten ancak bu bölüm bitince çevirinin biteceğine ikna oldum. Bu bölümün başındaki ve sonundaki kaotik parçaları çözmek için James Joyce Quarterly'de yayımlanmış makalelerden yararlandım. Sirens bölümünde dili müzik gibi kullanma amaçlı epey oyun var, onlar da zordu. Gündelik deyimler, klişe deyişler doğru olsun diye çok uğraştım, bunlar için R. W. Dent'in Colloquial Language In Ulysses'i gibi pek çok yardımcı malzemeden yararlandım. Kitap içinde yapısal önem taşıyan bazı kelime oyunlarına da Türkçe çözümler bulmaya çalıştım. Editör Gülden Hatipoğlu ile metni didik didik ederken tartışmaları e-mail üzerinden yürüttük, bu sayede epey bir yazılı açıklama ortaya çıktı. Mehmet Nemutlu, Ayşe Orhun Gültekin ve Alpagut Gültekin'in redaksiyon amaçlı okumalarında yakaladıkları noktalara verdiğim cevaplar da üzerine eklendi. Bu malzemeyi toparlayıp belli başlı çeviri tercihlerinin arka planını açıklayan bir çeviri notları hazırlamaya niyet ettim, ne zaman nasıl toparlanır göreceğiz... Şimdilik, belli başlı çeviri tercihlerini Kırtıpil'in ikinci sayısında, Ulysses'in çeviri sorunlarını konu eden kısa bir yazıda özetlemeye çalıştım. AE: Anladığım kadarıyla Ulysses'i epey çalışmış Oğuz Atay. Yıldız Ecevit'in Oğuz Atay biyografisinde, Sevin Seydi'nin Atay'ı Ulysses ile tanıştırması anlatılıyor, bunun Tutunamayanlar üzerinde büyük etkisi olmuş. Ayrıca, Oğuz Atay Tutunamayanlar'ı yazarken Sevin Seydi de bir yandan Tutunamayanlar'ı İngilizceye çevirmiş. Bu İngilizce metni de çok merak ediyorum, günün birinde günışığına çıkacağını umuyorum. Oğuz Atay Tutunamayanlar'ı yazarken Sevin Seydi de bir yandan Tutunamayanlar'ı İngilizceye çevirmiş. Bu İngilizce metni de çok merak ediyorum, günün birinde günışığına çıkacağını umuyorum. Atay ve Joyce'un en önemli ortaklıkları, ortak hafızamızın ayrıntılarına gülerek bakarken, bu malzemeden devasa bir metnin harcını karmak. Oğuz Atay sağlığında çok az takdir görmüş, ne denli önemli bir iş yaptığını çok az kişi farketmiş. Ancak ölümünden sonra, onunla aynı eğitimi görmüş, aynı sokaklarda yürümüş, aynı resmi ve siyasi retoriklere maruz kalmış okurlar eserinin mizahını ve derinliğini takdir ettiler ve haklı olarak çok sevdiler. Öte yandan, Oğuz Atay Türkiye'de okul hayatından geçmemiş okurlara hitap etmeyebiliyor geçenlerde Şavkar Altınel'in söylediklerini ben buna bağlıyorum örneğin. Joyce'un hayatı da trajik, o da ölümünden sonra çok daha büyük takdir gördü. Ama en azından sağlığında modernist edebiyat çevresi tarafından büyük yazar olduğu anlaşılmış, epey destek de görmüştü. Joyce'un eseri de aynı Atay gibi yerel ayrıntı dolu. Ancak İrlanda tarihini, politikasını, yerel şivelerini içeriden bilen insanların ilk okuyuşta, yardım almadan anlayabildiği pek çok şaka var eserinde. Edebiyatta yarattığı etki öylesine büyük ki, dünyanın her yerinden insanlar oturup bu yerel ayrıntıları da öğrenmeye çalışıyorlar; roman tekniğinde yaptığı yeniliğin önemi, sırf İrlanda'yı değil tüm insanlık halini kitaba dökmüş olması, İrlanda'yı hiç bilmeyenleri, hatta belki Joyce olmasa İrlanda'yı merak bile etmeyecek okurları İrlanda'ya çekiyor. AE: Perek Emlak müthişmiş, ben de yolum düştüğü zaman gidip fotoğraf çektireyim. Bir ayrıntıyı düzelteyim, o kılavuz yazılmamış maalesef, hikaye şöyle: Ferhan Şensoy, bir kitabının tanıtımında Enis Batur'la dalga geçiyor, Georges Perec'in Yaşam Kullanma Kılavuzu için Enis Batur'un yazdığı Perec Kullanma Kılavuzu'nun tam anlaşılması için El Kitabı yazmak gibi gereksiz bir işle uğraşmak yerine, yepyeni bir kitap yazmayı tercih ettiğini söylüyor. Kim için yazıyorlar bu adamlar bu kitapları, diye düşünüyor insan diye de sormuş. Ama işte, meğer dünya sandığımızdan karmaşık bir yermiş, bu retorik sorunun bir cevabı varmış ve bu adamlar bu kitapları benim gibi insanlar için yazıyorlarmış! Perec Kullanma Kılavuzu'nun benim için evveliyatı da var. Bizim kuşağımıza Oulipo'yu işaret eden Enis Batur oldu. 1987-1988 yıllarında Gergedan dergisi ve Modern Dünya Edebiyatı Antolojisi içinde sunduğu Raymond Roussel, Georges Perec ve Raymond Queneau metinleri bizlere ilk işaretleri verdi. Gergedan'da çıkan, Raymond Roussel'in Bazı Kitaplarımı Nasıl Yazdım başlıklı metni, Oulipo tekniklerinin en önemli öncülerinden biri. Yine Perec'in Kitap Yerleştirme Sanatı ve Yolları Üzerine Kısa Notlar'ını Gergedan'da okumuştum ve o sıralarda en çok sevdiğim metinlerden biri olmuştu; bende Georges Perec diye her yazdığı okunması gereken bir yazar var! hissini yaratan metin odur. Enis Batur'un 1988 tarihli Bu Kalem Bukalemun kitabındaki biçimsel oyunlar da zamanında beni ve arkadaş çevremi çok eğlendirmişti. Bu nedenle, 1993'te Oulipo'nun en önemi yapıtı, Georges Perec'in Yaşam Kullanma Kılavuzu İsmail Yerguz tarafından Türkçeye çevrildiğinde, artık Perec, Enis Batur ve hurufi oyunlar konusunda zaten epey doluydum. Perec Kullanma Kılavuzu, bu kitabın ilk baskısının yanında hediye olarak verildi. Bendeki kopya, kitap çıkar çıkmaz alınmış olsa gerek. Perec Kullanma Kılavuzu, hem Perec'in ve Oulipo'nun yöntemleri hakkında ipuçları veriyor, hem de bazı yöntemlere örnekler sunuyor. Bu kitap, bildiğim kadarıyla, Türkçenin Oulipo ile doğrudan bağlantılı ikinci kitabı. Bu metni Enis Batur'un yapıtı içinde renkli, ilginç bir parantez olarak görebiliriz, yanılmıyorsam bir oturuşta yazdığı bir kitapçık, ama benim gibi meraklılar için, verdiği bulmaca çözme hazzıyla, Perec'in Yaşam Kullanma Kılavuzu'nu yazarken başvurduğu olağanüstü ilginç yöntemleri işaret etmesiyle etkisi çok büyük oldu. F!: Bazı yazarlar hakkında görüşlerinizi merak ediyorum. Öncelikle Feyyaz Kayacan. Nedense Kayacan ironisiyle James Joyce'un iğnelemeleri arasında bir parallelik hissettim. Belki kendi okumamdan kaynaklanıyordur. Size sormak istediğim ikinci yazar ise Ali Teoman. Türkçe edebiyatta bir oyunu en başından kurgulayıp, kimse farketmeden yıllarca sürdüren yazar hakkında düşündüklerinizi öğrenmek isteriz. AE: Feyyaz Kayacan'ı çok iyi tanımıyorum, yalnızca birkaç öyküsünü okudum. Okuduğum kadarıyla çarpıcı, kendine has bir dünyası var, hiç beklenmedik unsurları bir araya getirerek, bakış açılarını altüst ederek bir dünya kuruyor. Aliterasyonları, ses oyunlarını kullanmasında da Joyce'vari bir yön var. Ben de şimdi bu soruyu görünce artık tüm öykülerini okumanın zamanı geldi! diye düşündüm. Ali Teoman'ın ise tüm yazdıklarını okumaya çalışıyorum. Bizim kuşağın en önemli ve ilginç metinlerinin bazılarının Ali Teoman'ın kaleminden çıktığını düşünüyorum. Dile müthiş hakim, kelimelere her türlü cambazlığı yaptırabilen, edebiyat ve dil tutkusu her kelimesine yansıyan, dünyanın tüm karmaşasıyla, çözülmezliğiyle, kötülüğüyle, insanın anlam arayışının boşluğuyla ve bu boşluğun içinde bile umudunu kaybetmemesiyle yüzleşen bir yazardı. Müzikseverliğini de kendime çok yakın hissediyorum. Öte yandan, yazılarındaki karanlık tarafın, yeri geldiğinde okurla yazar arasındaki en minimal düzeydeki özdeşleşme kontratını bile yırtıp atan, okuru yazara lanet ettirecek düzeyde asabını bozabilen, zehirli bir yönü de var. Gizli Kalmış Bir İstanbul Masalı hem çok güçlü bir metin, hem de bu kitabın arkasındaki oyunun yıllarca sahiden de kitabın ismiyle müsemma bir şekilde gizli tutulması çok ilginç bir hikaye. Bence Ali Teoman'ın asıl başyapıtı Konstantiniyye Üçlemesi, kim bu Ali Teoman? diye soranlara hemen Uykuda Çocuk Ölümleri'nden başlayın derim. Ali Teoman şimdi edebiyat dedim diye kızmış olabilir öbür dünyada, çünkü edebiyatın edep kökünden gelmesini sevmezmiş, edepsizliği pekala edebiyatın konusu içinde gördüğünden, yazı kökünden gelen yazın'ı tercih edermiş. AE: Şeytan ve Mimaroğlu üzerinde gideceksek, tabii ki Mimaroğlu'nun öğrencisi Alper Maral'ın elektroakustisch! albümüyle, daha da spesifik olarak bu albümdeki Ambrose Bierce göndermeli The Devil's Dictionary ile gönül eğlendirmeliyiz. Bir nebze daha meleksi müziklere dönersek, Bach saplantısı, kendi halime bırakıldığım zaman Bach ve çağdaşlarını dinleme hali hala sürüyor. Bugünlerde Gustav Leonhardt'ın Bach kayıtları çok dönüyor evde. Bir de eşimle birlikte geç rönesans-erken barok döneme, özellikle bu dönemin günümüzün popüler müzik formlarına ve caza çok yaklaşan şarkılarına çok takıldık, özellikle L'Arpeggiata topluluğunun albümlerini çok dinliyoruz. Lavtacı Rolf Lislevand'ın aynı dönemin emprovizasyon geleneğini seslendirdiği Diminuito adlı albümü sevdik. Bir de 50'lerin sonu, 60'ların başı caz albümlerine son yıllarda yine ailecek çok sardırdık. Perec Kullanma Kılavuzu'nun benim için evveliyatı da var. Bizim kuşağımıza Oulipo'yu işaret eden Enis Batur oldu. 1987-1988 yıllarında Gergedan dergisi ve Modern Dünya Edebiyatı Antolojisi içinde sunduğu Raymond Roussel, Georges Perec ve Raymond Queneau metinleri bizlere ilk işaretleri verdi. AE: Epey çocuk denecek yaşta, henüz bilinçli bir kitap okumak iyidir fikrinin bile oluşmadığı bir sırada, annemin kitap dolabını karıştırırken elime Varlık Yayınları'ndan Kafka'nın Ceza Sömürgesi geçmiş, ben de bir kesinlikle o yaş grubuna tavsiye edilmeyecek bu öyküyü bir şekilde okumuş ve çok şaşırmıştım. Bir kitabın böyle çarpabileceğini, kitap denen nesneleri insanı böyle fena yapabileceğini hiç bilmiyordum tabii. Yıllar sonra, hala da yazının bu gücünü, kelimeleri, kafamızda kurduğumuz bu incelikli yapıları çok sevdiğim ve bu yapıları seven diğer meraklılarla paylaşmak istediğim için yazıyorum. Evin salonunda ufak bir çalışma masam var, bilgisayar ile yazıyorum. Klavyede epey hızlı yazabiliyorum, çok da fazla düzeltme yapıyorum, bu yüzden elle yazma yeteneğini kaybettim maalesef. Bir yazı konusunu kafamda kurduktan önce elle kısa kısa, telegrafik notlar alıp iskeleti kuruyorum, sonra bir-iki oturuşta kesintisiz birkaç saat çalışarak yazının kaba halini ortaya çıkarmaya çalışıyorum. Sonrası da düzeltmeler, revizyonlarla geçiyor. Yazı disiplinine inanmak/inanmamak tartışılabilir tabii. Ulysses beni bir yazı disiplinine mahkum etti, dört yıl boyunca her gün çalışmam lazım hissiyle yaşadım. Velhasıl uzun soluklu işler için, mesleğiniz bu değilse, tuhaf bir disiplin, aklı başında herkesin keyif yaptığı saatleri çalışmaya vakfetmek gerekiyor. F!: İnternet ve okuma oranları, e-kitaplar vs derken yaygaralar koptu, ancak Türkçe kitaplarda okuma ve basılma oranlarının arttığını görüyoruz. Sürekli diğer kitaplara link veren Borges'i de anarak, sizin sadece internette yer alan yayınlara bakışınızı merak ediyorum. AE: Eskiden birşeyler yazan birinin yazdıkların paylaşabilmesi için bir şekilde tüm basım sürecini katetmesi, ya bir yayıncıyı ikna etmesi, ya da bir kamikaze operasyonuyla kendi cebinden bastırıp okura ulaşacağını umması gerekiyordu. İnternet tüm bu engelleri kaldırdı, artık söyleyecek sözü olan hemen ertesi gün bunu tüm dünyaya açabiliyor. İşin bu tarafını, söyleyecek sözü olanın önündeki engellerin kalkmış olmasını çok olumlu buluyorum ve bloglar dünyasında pek çok iyi edebiyat örneği olduğunu düşünüyorum. İnternet yayıncılığının, ortak ilgi alanları olan insanları biraraya getirmekte de olağanüstü faydaları var. Öte yandan internetin kendi ritmi, internet yayıncılığının daha kısa metinlere yoğunlaşmasına yol açıyor. Ayrıca işin doğasında bir uçuculuk var, sitelerin çoğu birkaç yıl içinde yok oluyor. Uzun soluklu, yıllarca okunacak edebiyat yapıtları için hala kitap formunun taraftarıyım. E-kitap'a özellikle şüpheyle bakıyorum, belki gelişmeler beni utandırır ama, bugün aldığınız bir e-kitabın kalıcı olacağına, 50 yıl sonra torununuzun okuyabileceğine, 2070'de birilerinin bir gün dedemin Kindle'ının tozunu alırken bir baktım Kafka diye bir yazar... diye bir hikayesi olacağına ikna olmuş değilim, ama benim Varlık Yayınları hala okunabilir olacak! 1950'de basılmış Penguin Classics kitapları hala sağlam, üstelik retro tasarımları, dokunma duyusuna da hitap eden ofset öncesi matbaa harfleri ile daha da güzeller, eski kitapçılardan çok ucuza da bulabiliyorsunuz. AE: Şu anda somut bir plan yok. 2000'lerin başında çeşitli dergiler için yazdığım makaleleri gözden geçirip toparlayıp biraraya getirmek gerektiğini hissediyorum. 2008-2012 arasında Ulysses ile uğraşırken yazıya ara vermiş oldum, Ulysses'i kendi yazı maceramda bir tür inziva, çekilmesi gereken bir çile olarak gördüm. Şimdi neler olacağını göreceğiz. AE: Olabilir, geleceğin neler getireceğini bilmek zor. Belki birkaç yazarla ortak bir kitap da olabilir. Enis Batur üzerine yazmanın en zor yönü, Enis Batur'un kendi yapıtı üzerine zaten yazmamış olduğu birşeyleri bulup yazmak! Bu meseleyi Orhan Koçak da anmıştı diye hatırlıyorum. Kısa süre önce, Enis Batur'un 2000'den sonraki kitaplarına genel bir bakış amacıyla yazdığım bir metni tamamlayıp teslim ettikten sonra, Rakım Sıfır elime geçti ve yazdığım yazıdaki bazı unsurları kelimesi kelimesine Rakım Sıfır'da gördüm mesela. Enis Batur gibi girift, dallı budaklı ve kendi yazısı üzerine düşünen bir yazar üzerine yazmak, bazen Heisenberg belirsizlik ilkesini ihlal etmeye kalkışmaya benziyor. Konumunu saptadığınız anda hızını elden kaçırıyorsunuz. AE: Oulipo'culardan Jacques Roubaud'un Matematik adlı otobiyografik romanını kısa süre önce çok büyük beğeniyle İngilizcesinden okudum. Bu kitap, Büyük Londra Yangını başlıklıbir nehir roman projesinin parçası, diğerlerini de okumak istiyorum. İmparator Julianus'un bir biyografisini bir iki gün önce bitirdim, şu anda elimde John Freely'nin yeni kitabı ve Yourcenar'ın Hadrianus'un Anıları var. Yıllara yayılacağını bildiğim bir-iki paralel okuma da arka planda sürüyor, Richard Taruskin'in 3800 sayfalık Batı Müziği Tarihi yavaş yavaş ilerliyor mesela, yukarıda andığım Burgess gibi Joyce bağlantılı bir iki okuma da var. Ahmet Cemal'in Vergilius'un Ölümü çevirisi ve Ali Teoman'ın yeni öykü kitabı sıraya girmişlerdi, şimdi Feyyaz Kayacan da sıraya girmiş oldu. Başucu dergileri ise Lapham's Quarterly ve London Review of Books. F:! Yaşattığınız tüm edebi güzel anlar için teşekkür ederiz. AE: Bu nokta atışlı sorular için ben çok teşekkür ederim!


Bütün caz tarihi boyunca, Art Tatum ile karşılaştırılabilecek bir virtüöz piyanist hiçbir zaman olmadı. Kusursuz tekniği ve swing'deki yürüyüşü ile olağanüstü özgün buluşunun kombinasyonu rakipsizdir; giderek artan etkisi ise cazın her türünden birçok piyaniste stilistik yenilikler yapma konusunda ilham vermiştir. Çalışmalarının çoğunun temelinde Fats Waller'ın klavyedeki yürüyüş tarzından esinlenen güçlü bir sol el vardı. Tatum buna, Earl Hines'ın en sevdiği armoni türlerini de ekledi; ancak Hines'ın deşici trompet tarzı sağ-el oktavları yerine, arkadaşı Teddy Wilson'ınkilerle karşılaştırılabilir, çevik, anlık melodik kalıplar benimsedi. Ailenin dört çocuğundan ikincisi olan Art Tatum'un 1909'da doğduğu Toledo-Ohio, caz tarihinde figüranlıktan öteye gidememiş şehirlerden biriydi. Detroit ve Cleveland'ın tam ortasında, Erie Gölü'nün güneybatı ucunda, bölgenin gruplarını, özellikle de Detroit'ten gelenleri izlemek için bir toplanma noktasıydı. Toledo, saksafoncu Milton Senior'ınki gibi birkaç grup barındırıyordu ama bunun nedeni trenle, karayoluyla ve su taşımacılığıyla birbirine iyi bağlanmış yollar arasında uygun bir mola yeri olması nedeniyle her türlü caz ortamının yetiştiği bir atmosfere sahip olmasından fazlası değildi. Tamirci olarak çalışan babası ve annesi Mildred, yerel Presbiteryen kilisesinin kurucu üyeleriydi. Her ikisinin de müzisyen olduğu öne sürülmüş olsa da, Tatum'un biyografisini yazan James Lester bile bunun gerçekliğine dair hiçbir kanıta ulaşamamış ve Tatum'un müzik aşkının kilise aracılığıyla başladığına kanaat getirmiştir. Bunun yanında Tatum sporla da aşk yaşıyor, ancak bir gözündeki ağır ve diğerindeki kademeli görüş azlığı hem müzikal hem de sportif heveslerini engelliyordu. Zaten katarakt ile doğmuş olan Tatum, görme duyusuna daha da fazla zarar veren bir kızamık atağından da etkilendi. Çocukluğu boyunca geçirdiği çok sayıda ameliyatın sağladığı sınırlı iyileşmeler, bir soyguncu tarafından gözlerinde açılan yaralarla ergenliğinin sonlarında elinden bütünüyle alındı. Görme problemlerine rağmen, Tatum hayatının erken dönemlerinde hevesli ve başarılı bir piyanist oldu ve kısa süren kemancılık kariyerini çabucak terk etti. Bazı dersler de almıştı ancak öğrendiklerinin çoğu, çevresinde duyduğu müziğin tam spektrumunu dinlemekten, klasiklerden müzikal tiyatroya, marşlardan ve gürültülerden piyano cazının erken dönemlerine kadar uzanan yelpazedeki kayıt ve radyo yayınlarından geliyordu. Çağdaşlarının çoğu gibi Tatum da, çalmayı bir otomatik piyanonun kendi kendine basılan tuşlarının yürüyüşlerini taklit ederek öğrendi. Kısa süre içinde şehirde bir yerlerde, arkadaşlarının evlerinde ve YMCA'de çalmaya başlamıştı. Bir düzine ya da daha fazla küçük kulüp ve performansını sunabileceği pek çok sosyal cemaat bulmakta güçlük çekmeyen Tatum için, müzisyen olarak geçimini sağlamaya başladığında iş boldu. Neredeyse kariyerinin en başından başlayarak, olağanüstü bir yetenek ortaya koymuştur. Ergenlik çağının sonlarındayken onun çalışını duyan misafir müzisyenler yeteneklerine hayran kaldılar. Rex Stewart'ın anılarından, Fletcher Henderson ve grubunun 1920'lerin ortalarında genç adamı dinlemeye gittiği biliniyor, ki anlatılana göre Tatum çalmayı bitirdikten sonra Henderson gibi tanınmış bir profesyonel bile tanık olmaya hazır olmadığı bir şeyle karşılaşmıştı. Tatum'un piyanodaki performansı, rekabet edilemeyecek kadar parlak ve orijinaldi. Yine de kendini, New York'a gitmesi ve tanınmış piyano ustalarına karşı elini göstermesi yolunda çağdaşlarının çoğundan gelen cesaretlendirmeleri kabul etmeye hazır hissetmiyordu. Duke Ellington'ın dokunaklı iltifatı bile bunu sağlamada başarılı olmadı. Bununla birlikte, 20'li yaşlarına girdiğinde, Toledo'dan gelen bu olağanüstü yetenekli piyanistin, bir başka genç piyanist Teddy Wilson tarafından kendisinin Milton Senior's Band'deki yerini alması için önerildiğine dair söylenti caz ortamlarında dolaşmaya başladı. Bu söylenti Tatum'ı yerel bir radyo istasyonu olan WSPD'de günlük bir yayında çalmaya, Blue Network aracılığıyla isminin halk arasında yaygınlaşmasına götürdü. Radyo Tatum için ideal bir ortamdı. Bununla birlikte, radyoyu sanatını icra etmenin yanında espri yapmak ve şarkı söylemek için de çok boyutlu bir eğlendirici olarak kullanmasıyla ünlü Fats Waller'ın tersine, Tatum, kariyerinin geri kalanında bir gruba bağlı kalmış olmaktan ziyade yalnız bir solist olarak, yani her zaman en iyi olduğunu düşündüğü alanda, solo becerilerini giderek daha da geliştirmeye fırsat buldu. Bu uzmanlığı sayesinde, solo piyano çalmanın sınırlarını Fats Waller ve James P. Johnson gibi grup liderliği yapan çağdaşlarından daha yetkin biçimde zorlamıştır. Yapmayı başardığı şey, çaldığı parçaların çoğunun her ölçüsüne akor geçişi olarak bilinen karmaşık ek armoniler getirmekti. Bunları, klasik gelenekten ödünç alınan süs ve zenginliklerle birleştirdi ve melodinin bozulmadan kaldığı bir bravura tarzına dönüştürdü. Yine de, Tatum bir solist olarak değil, şarkıcı Adelaide Hall'un eşlikçisi olarak yola çıktı ve 1932'de onunla ilk kayıtlarını yapacağı New York'a gitti. Hall, dört elle düet yapan iki piyaniste eşlik etti ve bu da ona bir orkestra derinliği kazandırdı. Diğerlerinden biri, seçkin bir piyanist olan Joe Turner'dı. Turner daha sonraları hayranlıkla, Tatum'un onu George Gershwin'in Liza şarkısının piyano aranjmanını çalmaya nasıl ikna ettiğini ve Tatum'un neredeyse anlık olarak ve inanılmaz müzikal hafızasını sergileyerek notaları kusursuz bir şekilde akıttığını hatırlayacaktı. Yine de ilişkilerinin olumsuz bir tarafı da vardı. Fats'in fiziksel çöküşünün tohumlarının high living yaşam tarzı tarafından ekilmekte olması gibi, Tatum da diyabetin erken uyarı semptomlarını gösterdi, ancak onları görmezden geldi, hatta içmeye ve tüm gece ayakta kalmaya devam etti... bu da sonunda etkisini gösterdi. Waller gibi Tatum'un da karmaşık bir özel hayatı vardı. Oğlu Orlando, 1932'de Toledo'lu bir kız arkadaşından dünyaya geldi, ancak baba ve oğul uzak kaldılar. 1930'ların ortalarında Tatum, daha sonra 1938'de ona kısa Londra turnesinde eşlik edecek Ruby Arnold ile evlendi. Tatum, New York'a ve 52. Cadde'nin küçük kulüplerine geri döndü ve orada zamanın ünlü gruplarının çoğu için solo piyanistlik yaptı. Ayrıca 1933 ve 1940 yılları arasında 50'den fazla solo piyano plağı kaydetti ve Massenet'in Eiegie'si gibi hafif klasiklerin caz yorumlarıyla birlikte Tiger Rag gibi parçalardaki ustalığını ortaya koydu. 1937 ve 1941'de az sayıda grup kaydı yaptı, ancak genellikle 1943'te Nat King Cole'un tarzına benzer bir trio'da çalma fikrine kapıldı: piyano, gitar ve bas. İki telli çalgı, temel ritim ve akorların temelini oluşturdu ve Tatum'a çevrelerinde doğaçlama yapması için serbest bir dayanak verdi. 1944-1946 yılları arasında uzun süre 52. Cadde'deki Downbeat Club'da çalan trio, Coleman Hawkins ve Billie Holiday ile birlikte sokağın en büyük cazibe merkezlerinden biriydi. Truck Parham ve gitarist Al Casey, Tatum'un akor ustalığını ve etkileyici derecede hızlı temposunu çok zor buldu; ancak, gitarda Tiny Grimes veya Everett Barksdale ve bas gitarda Slam Stewart ile trio, izleyen 10 yıl boyunca aralıklı ve düzenli olarak var olma imkanı buldu. 1940'ların ortalarında modern caz ortamının kızışmasıyla birlikte Tatum rutininde ince bir değişiklik yaptı. 1944'te New York'un 52. Caddesi'ndeki gece kulüplerinde veya diğer büyük şehirlerdeki muadillerinde çalmak yerine Metropolitan Opera Binası'nda konser verdi. Daha sonra 1946-47 yıllarında kendisini ABD'deki birçok büyük salona götüren bir dizi solo resital verdi. Swing veya daha eski caz tarzlarının diğer birçok aktörünün zor iş bulduğu bir dönemde, Tatum'un konser sahnesine taşınması onun virtüöz tekniğini izleyen yeni bir izleyici kitlesi yarattı. Daha sonra Norman Granz'in ilk Jazz at the Philarmonic turnesinde ve girişimci Norman Gene'in West Coast konserlerinde çaldı. Ülkenin dört bir yanındaki konser salonlarında boy göstermesine rağmen Tatum, 1940'ların sonlarında dinleyici anketlerinde hiçbir zaman yüksek bir yer bulmadı. Büyük popülaritesi daha erken dönemde kalmıştı ve swing repertuarına büyük ölçüde sadık kalıyordu. Bud Powell gibi beboppçıları küçümsüyor olsa da, özellikle Powell'ın, mümkün olduğunu Tatum'a kanıtlamak için bütün parçayı sadece sol eliyle çok hızlı bir şekilde çaldığını gördükten sonra yeni cazcıların teknik hünerlerine saygı duydu. Bütün cesaretine rağmen Powell, Tatum'a hayranlık duyuyordu ve kendi hızlı akışları ve reflektif baladlarında Tatum'un tarzının çoğunu benimsedi. Tatum, özellikle 1955'in sonlarından itibaren artan miktarda zaman geçirdiği ve ikinci karısı Geraldine Williamson ile yaşadığı Los Angeles'ta gelecek vaat eden piyanistleri duyabileceği ve onlarla rekabet edebileceği gece kulüplerine gitmekten vazgeçmedi. Yine de, bir sanatçı olarak kendi zirvesine ulaşmıştı ve tarzı 1950'lere geçerken de ciddi olarak değişmedi. Neyse ki Norman Granz, Tatum'un olgun tarzını kayıt altına alıp korumaya karar verdi. 1953'ün sonlarından başlayarak, Pablo markası altında 120'den fazla solo ve onun doğal tarzını nadiren engelleyen gayrı resmi gruplarla da benzer şekilde kapsamlı bir Tatum dizisi kaydetti. Dizi, Tatum'un hem solo hem de triosuyla birlikte daha fazla konser verme planı olduğu için 1956'da sona erdi. Ne yazık ki, muhteşem bir Hollywood Bowl konserinin ardından bu iyi gidiş, tersine döndü. Çok az uyku ve çok fazla alkole dayanan yaşam tarzı, vücuduna onarılamaz bir şekilde zarar vermişti; kronik böbrek hastalığı yüzünden kan zehirlenmesine yakalandı. 47. yaş gününü izleyen ay içinde öldü. Bu kadar yetenekli biri için trajik derecede erken bir ölüm. Kısa hayatında solo caz piyano sanatını önemli ölçüde ilerletmişti. Mirası Oscar Peterson tarafından ana akım caz tarzına ve Bud Powell tarafından modern caza taşındı. Bazı eleştirmenler Tatum'un tarzının aşırı dekoratif ve kuvvetten yoksun olduğunu düşünüyorlardı. Daha sonra Oscar Peterson'a da yöneltilen eleştiriler... Ama müzisyenlerin kendilerinin hiç şüphesi yoktu: Norman Granz muazzam kayıt serisini The Genius of Art Tatum olarak adlandırdığında, haklıydı.


Artaud'yu, gerçeküstü hayalperesti ilk kez The Passion of Joan Arc isimli filminde gördüm. Kendisini -yazın, oyunculuk, yönetmenlik, çizerlik gibi birçok formatta ifade edebiliyor olmasından çok etkilenmiştim. İlaç bağımlılığına rağmen, müthiş bir iş etiğine sahipti. 40'lar ve 50'lerde yazan Genet'yi ise bir teenager'ken okumuştum. Dilinin güzel ve sarhoş edici olduğunu söyleyebilirim ancak mesajını her zaman kavrayabildiğimi söyleyemem. ICA'daki Artaud ve Genet sezonuna Artaud'nun biyografisini yazan Edmund White çağırmıştı beni. Bu davetten büyük onur duymuştum. Yazmak benim için, hissettiklerimi aktarmada en önemli biçim oldu ve Genet ise en önemli ilham kaynağım ve rehberimdi. ICA'da, aralarında The Coral Sea'den Robert Mapplethorpe öldüğünde yazdığım düzyazı şiirin de olduğu birkaç şarkı söyleyip okuma yapacağım. Genet bana Robert'ı hatırlatıyor. Robert iki erkeği öpüşürken fotoğrafladığında ortaya çıkan çok güzel bir resimdi. Onları çok saygın biçimde resmetmek istemişti, tıpkı Genet'nin yaptığı gibi. İşte bu üç sanatçı, Artaud, Genet ve Mapplethorpe, insanın şartlarının çok kompleks yanlarını aldılar homoseksüellik, hırsızlık ya da delilik- ve bu kavramları çalışmalarında yücelttiler. Başkalarının utanç diye nitelediklerine güzellik dediler. Ortadaki bağ işte bu. Her üçü de diğerleri için alan yaratmaya çalıştı bana kalırsa bu sanatçının görevidir. 1974 yılında bir müzisyen olarak başladım. Cinsiyet kısıtlamalarından uzak durmaya çalıştım. Robert ya da Genet'nin yaptığı ise farklıydı. Ancak hala manzarayı genişletme çabasının bir parçası. - Patti Smith


Bu fotoğrafın 27 Ağustos 1967'de Londra'da Saville Theatre'da çekildiğine eminim. O dönem Jimi ile Track Records'dan tanışıyorduk ama yakın arkadaş olmamız daha sonrasına denk gelir. Fotoğrafın çekildiği gece plak şirketi toplu performans gecesi gibi bir şey düzenlemişti. Tüm Jimi Hendrix Experience tayfası oradaydı. Ayrıca Tomorrow, Georgie Fame, Eric Burdon & The Animals, Denny Laine Electric String Band ve Dantalion's Chariot da oradaydı. Çok güzel bir akşamdı ve fırlamalıklar, goygoylar gırla gitmişti. Fotoğraf da hepsinden önce çekildi. Jimi ile tanıştığımız an kafalarımız uyuştu. Fotoğraftan da anlaşılıyor bence. Aramızda sihirsel bir şey vardı. Her ikimiz de sahne performansına düşkün ve çığır açacak tiplerdik. Çoğu müzisyen altmışlarda bir araya gelip çaldı ve dinleyici de bu durumu sevdiı. Örneğin Frank Zappa ve John lee Hooker ile müthiş jam yaptığımızı hatırlıyorum. O zamanlar öyleydi. Bir de bakmışsın sahnede kahramanlarınla takılıyorsun! Jimi ile arkadaşlığımız ilerledikçe, hem Britanya'da hem de ABD'de çeşitli festivallerde ve kulüplerde birlikte söyledik. Birbirimizi anlayışımız arttı hatta birlikte grup çalışmalarına da başladık ama ne yazık ki gerçekleşmedi. 68 yazında her ikimiz de listelerde üstlerdeydik. O Experience ile, ben de The Crazy World of Arthur Brown ile. Amerika'da sayısız konser anlaşması yaptık. Birlikte sahnedeyken, enerjisi bizi alıp güzel yerlere götürürdü, çok etkileyiciydi. Hepimiz ondaki rock potansiyelini biliyorduk ama aynı zamanda müziğin serbest formunda da çok yetkindi. Bu özelliği onunla sahnede yer alan birçok müzisyeni açmıştır. Jimi hiç bencil olmayan ve asla sizi yönetmeye çalışmayan bir müzisyendi. Müziğimizdeki enerji o kadar yüksekti ki bizi kimsenin itelemesine gerek kalamdan alıp gidiyorduk. Sanırım karizmasının da etkisi vardı. Erkekler onun müzikal yeteneklerine hayrandı, ama kadınlar sadece onu sevdi. Öyle bir nokta vardı ki o anda her ne isterse yapabilirdi.


Ajitasyon/propaganda ajitprop-, Bolşevik Rus Devrimi sırasında ortaya çıkan ve işçi sınıfının, ezilen kitlelerin örgütlenip siyasi iktidarı ele geçirmek üzere yönlendirilmesini amaçlayan çalışmaların kavramsal bütününe verilen isim olarak bilinir. Ajitprop, gücünü sloganlardan ve görselllikten alır. Sade ve net olmalıdır ki, istenen mesaj yığınlara net ve etkin olarak ulaştırılabilsin. Propaganda ile ajitasyon arasındaki yöntem farkına göre, propaganda, pek çok fikrin birkaç kişiye açıklanmasıdır. Öte yandan ajitasyon ise birkaç fikrin pek çok kişiye açıklanmasıdır. Yıllar içinde, savaş dönemi Sovyetler posterlerinden yeraltına çekilmiş devrimci örgütlere kadar, kullanım biçimleri yaygınlaşmış ve yayılmıştır. Yıllardır konserleriyle dikkat çeken DDR /Doğu Almanya, memleketin alternatif müzik sahnesinin nadide odak noktası Peyote Müzik etiketiyle ilk albümünün ismi de manidar biçimde agitprop. Tesadüfi değil kuşkusuz. Yıllardır verdikleri sayısız konserlerinde şarkılarını takipçi kitleleriyle oluşturdukları söylenebilir. Albümü çıkarmak için de yaklaşık üç yıldır çabaladıkları biliniyor. 2002 yılında Cihan Cinemre ve Can Batukan tarafından İstanbul'da kurulan grubun resmi albümü öncesinde de bereketli bir tarihi var aslında. Kuruldukları yıl Post-technik, 2004 yılında Hırvat Slusaj Najglasnije! plak şirketi tarafından çoğaltılan ikinci demolarını çıkaran grup, 2006 yılında Replikas elemanları Barkın Engin ve Selçuk Artut'un prodüktörüğünde üçüncü demoları Yeniden Üretimi yayımladı. Çeşitli toplama albümlerde yer aldılar. İstanbul'dan yola çıkıp ismini artık tarihe karışmış Demokratik Alman Cumhuriyeti'nden alan DDR müziğinde ilk dikkat çeken nokta, olabildiğince günün standart rock şarkı formatına yüz vermeyip, 70'lerin motorik diye tabir edilen döngüsel ritmlerini kullanan ve vokal partisyonlarını standart algıyı bozacak şekilde geri planda tutan yapıda şarkılara yer vermeleri. Bu tavrın en büyük nedeni, şarkılarında yoğun bir ötekileştirme, şiddet ve yabancılaşma ile sarılmış insanın sıkıntısını dile getirmeleri gibi gözüküyor. DDR aslında zor bir yolda ilerliyor. Bir yandan mikro milliyetçiliğin giderek güçlendiği, tahammülsüzlüğün arttığı bir ülkede belirli şarkılarıyla hem sözel hem de ürettikleri ses yapısıyla politik tavır alıyor. Bunu yaparken de, başarısı kanıtlanmış müzikal yapıya yüz vermeden, Meinhof isimli şarkıda Kızıl Ordu Fraksiyonu militanlarından Ulrike Meinhof'un Düşüncede her şey ortak sözünü dinleyiciyi provake edici biçimde tekrarlıyor. Tanklar ve Yığınlarda artık hesaplaştığımızı zannettiğimiz bir dönemi hatırlatıp Kenan Evren'in darbeyi açıkladığı radyo konuşmasından bir kesiti kullanıyor. 20 Yarda Keten Bezi Eşittir Bir Cekette işçi sınıfının ürettiği metaya yabancılaşmasına dair marksist alıntılar üzerinden nefis bir post-punk ruh haline bürünüyor. Grup Sputnikte soğuk Savaş'ı başlatan yapay uydu ile yolculuğa çıkarırken, 14 şarkının her birinde, krautrock'tan başlayıp, yetmişlerin saykodelik güzide gruplarına oradan Wire ya da Joy Divison gibi, post-punk'ın en estetik kült gruplarından aşağı kalır yanı olmayan bir müzik sunuyorlar. DDR özellikle göz önünde bulundurmuş olmasa da, 1982'de Berlin'de kurulmuş İtalyan bir grup olan ve bir nevi Sovyet-punk'ı denebilecek CCCP Fedeli alla linea ile zaman zaman hem ses, hem de söz anlamında benzerlikler taşıyor. Modern insanın baş edemediği sorunlarının yanında, umursamazlığın ve özellikle de sanatta kolay tüketimin başarıl sayıldığı böylesi zamanlarda, DDR'ın politik ve müzikal tavrı önem taşıyor. Grubu, başta Peyote olmak üzere, çeşitli mekanlarda verdikleri konserlerden birinde yakalamanızı öneriririz. Çünkü onlar sahneye çıkınca da başta müzik, her şey ortak ve her söz politik.


Bir alışveriş merkezinde, mağazada satılan eşyalar için düzenlenen kategoriler, ihtiyaç duyulanlara göre yapıldığı kadar cinsiyet ayrımına göre de yapılıyor. Kasmeneo, bu bölümlerin işlevini reddeden ve giysilerini hem kadın hem de erkek bölümünden satın alan, ortaya çıkan değişik, alışılmadık tarzını Flickr'da sergileyen ve siz erkekleri izlediği yolda görmek isteyen birisi. Değişik olan kötü demek değildir sözünü hatırlatıp hemen tepki göstermeyin, Kasmeneo'nun tarzını dikkatle inceleyin derim ben. Belki de bu tarz bir giyimi tercih eden erkek görüntüsünden çok, kadın ve erkekler için tasarımı ayrı ayrı yapılmış giysilerin birbirine uyarlandığını görmek rahatsız edici. Aklımıza yerleşmiş olan iki ayrı cinsin giyim kurallarının dışında bir görüntü bizi rahatsız ediyor. Erkek giysileri içinde bir kadın toplumda normal karşılanırken, hatta seksi, çekici bulunurken tersi olduğunda yine başta erkekler olmak üzere gözler açılıyor, ağızda ekşi bir tat yakalanıyor. Erkekliğin egemen olduğu toplumumuzda, erkek olmaya, erkekliğin unsurlarına özenen kadınlar doğal karşılanıyor. Aynı şeyi bir erkek yaptığında ise durum her açıdan vahimleşiyor.


Şirketlerin talan projelerine, iktidarların rant savaşlarına karşı düzenlenen Kent Mitingi için on binlerce kişi Kadıköy'de buluştu. Mahalle forumlarından yöre derneklerine, kent hareketlerinden siyasi partilere kadar birçok katılımcının olduğu Kent Mitingi'nde Patika Ekoloji Kolektifi de yer aldı. Yeni kurulan kolektif, Asfalt Yolsuzluktur Patika Yaşam yazılı pankartıyla, Söğütlüçeşme'den Kadıköy'e yürüdü. Patika Ekoloji Kolektifi, miting güzergahı boyunca ve miting alanında, aynı isimle çıkardıkları PATİKA dergisinin ilk sayısının dağıtımı gerçekleştirdi. Polis, coşkulu bir yürüyüşün ardından arama noktalarında üzerini aratmak istemeyen gruba gaz bombalarıyla saldırarak mitingi dağıtmaya çalışsa da başarılı olamadı. Polisin saldırısı sırasında gazdan etkilenen Elif Çermik fenalaşarak yoğun bakıma kaldırıldı. Polisin tüm bu saldırısına rağmen devam eden miting, mücadeleye devam vurgusuyla sonlandırıldı. Bu haber Meydan Gazetesi'nin 15. sayısında yayımlanmıştır.


Kartların arkasındaki el yazılarından çözebildiğimiz kadarıyla, 1905 tarihli kartlar Fransa'nın iç kesimlerinde yer alan -o zaman- küçük bir köy olan Massay'a, Matmazel Estelle Gaillault adına gönderilmiş. Tahminlerimize göre o yıllarda kapütülasyonlar gereği Osmanlı'dan bağımsız çalışan Fransız postanesinden atılmış olabilir. Akıl, boşlukları hayalgücüyle ve yaşananların çoğunlukla olumlu yansımasıyla doldurmaya çalışıyor. Gönderenin, aşkını anlatmak için kullandığı kartpostal dizisinin başlangıcı ne yazık ki elde yok. Biçimli yaratılmışsınız, kalçanız, göğüsleriniz... Tapılası güzelliktesiniz! Ayrıca, sizi öpme arzumun önüne geçemiyorum, kıymetlim, neyse, cüret edip... Eğer isterseniz!


Bir tarihçi olarak başlangıçtan şimdiye sinemanın serüvenine eğildiğinizde, sinemayı var eden dinamiğin insanın evrensel benliğinin dışına taşmış bir aşırı gerçekçilik olduğunu görürsünüz. Şahsımca bu kavram sinemanın klasik dönemini incelerken nitelikleri tahlil bakımından en önemli merkez kavramdır ve sinema tarihi konulu yazılarımda diğer nitelik kavramlarına oranla da ayrı bir yerdedir. Aşırı gerçekçilik muhayyilede bir bütünlük haline gelebilmiş birbirinden bağımsız gerçek olguların çeşitli şekillerde ve ortamlarda olabildiğince yaşamla özdeş yansıtılabilme çabasıdır. Tanımı itibariyle sanat temelli bir kavram olarak görülse de politika bilimi ve tarih felsefesi bünyesindeki birçok meselenin tartışma süreçlerinde de kendinden bahsettirir. İlk bakışta bazı genç arkadaşlar tarafından gerçeküstücülük ile karıştırılsa da aralarında belirleyici, derin bir fark vardır. Sürrealizm gerçekliğin üzerine çıkma kaygısını taşırken, aşırı gerçekçiliğin kaygısı gerçeğin sınırlarını daha da belirginleştirmektir. Sürrealizm yüzeysel aklın sınırlarını pek umursamadan simgesel bir dille kimi zaman absürdizme doğru seğirtirken, aşırı gerçekçilik simgelerini bile meselesinin anlatım usulüne aykırı düşmeyecek özdeş öğelerden seçer. Sinemanın grafik olanaklarla vardığı zirve bilinçlerde artık daha gerçeğinin görünmesi dürtüsünü uyandırdı. Bu aynı zamanda kaba gerçekçiliğin, sinemanın gerçekleştirebilme imkanının bilincin doğal sınırlarına erişmesinin bir sonucu olarak açığa çıktığının bir göstergesidir. İnsan açısından bakarsak; sinemanın gerçekleştirme konusundaki yapısal zaaflarının insan benliğinde uyandırdığı tamamlanmamışlık bilincin ihtiyacının kaba gerçeklik arenasındaki arayışlarını körükledi. Burada modernizmin başlıca rolleri öncelikle insana istediğini görmesi konusunda cüretini sunabileceği bir özgürlük alanı sunması ve bu alanı da teknolojik birikiminin nimetleriyle tatmine açması oldu. Görme tutkusunu tatmin edebilecek teknolojik altyapıya sahip olan insanlığın internet gibi bir yenidünyanın olanaklarıyla harekete geçmesi şu anda içinde olduğumuz sürecin start çizgisiydi. Bu süreç şu anda kendisini ne kadar internet dünyasında var kılsa da, aslında insan kaba gerçekçi isteklerini açığa çıkarmak isteyen ilk tahrikleri medyanın camdan tepsilerinden edinmişti. Medya ve türevleri ticari ve kariyeratif kaygılarla insanlığa filmlerin ötesindeki bir dünyanın argümanlarını cüretle sundu. Haber programlarının Ruanda Soykırımı ve Körfez Savaşı ve benzeri tarihi olayları canlı sunumuyla başlayan süreç daha mikro kanallara inerek katliamları, cinnetleri, intiharları, kazaları öylesine edebi bir büyüyle sundu ki insanlık artık beyaz perde de gördüğünün, görebilme imkanı olanların karşısında gayet yavan kaldığını gördü. Filmlerin tatmin edemediği evrensel tamamlanmamışlık boşluklarında, her şeyiyle gerçek haber kırıntıları, internet birikiminin var olan ihtiyacı karşılamasıyla bilgisayar odaklı ve ideolojik tutumu pornografi olan bir yeraltı medyası kültürü oluşturdu. Pornografi etimolojik olarak fahişe hikayeleri demek olsa da, günümüzdeki kullanım imkanına göre oynanabilenden ziyade her şeyiyle gerçek olarak manalandırabiliriz. Yani popüler anlamıyla canlı cinsel ilişki görüntülerinin çok ötesinde anlamlar ifa ediyor. Aslında biz bir trafik kazası, Cidde'de cuma namazı çıkışında kafası kesilen insanlar, Irak'ta Amerikan uçaklarının bombaladığı bir köyün yıkılışı veya bir otopsinin gerçekleştirilmesini görüntülerini izlerken de bir porno film izliyoruz. Ve bu porno kültür şu an için beyaz perde odaklı bir ticari sektör olmasa da, internet üzerinden youtube, ogrish v. b. sitelere muazzam gelirler bahşediyor. Joel Schumacher'in efsane filmi 8mm'de kendine ticari alan bulmuş bir örneğini görme imkanımız olmuştu ama bu imkanın ne kadar yayılacağını ve tarihçilerin, sinemacıların, iletişimcilerin makalelerine ne şekilde konu olacağını gelecek gösterecek. Lakin derin bir araştırma yapmadan da şunu söyleyebiliriz ki, medya tarafından tahrik edilmiş bu evrensel kaba gerçekçi açlıkla yeni link prototiplerine şahit olacağız ve realty kanalların nitelikleri belki de kademe kademe alışılmadık gerçeklik görüntülerini kapsamaya başlayacak. Kim bilir, iş beyaz perdeye taşacak kadar ciddileşirse sinemada figüranlar, dublörler dönemi kapanıp, fedailer dönemi başlayacak!


Önce orijinal Richard Brautigan: Aşk ve kahve önemli şeylerdir, bis. iyi bir şey olduğundan bahsediyordu; içorganları düzenliyormuş. dün sabah bir kızı görmeye gittim. ondan çok hoşlanıyorum. hiç umursamıyor. onu terk ettim, keşke etmeseymişim. kapıyı açtırdı. beni gördü ve buna sevinmedi. tüm onlar nereye gitti diye safça soruyorum kendime, başka birinden bir telgraf okuyormuşum gibi çıktı sesim. merdivenlerden yukarıya onu takip ettim. çok saçmaydı. intibak sağlayamamıştı. size sonra bir ara onun kıçından bahsederim. gelmiş mi diye baktı. ben gelirken görmedim diye hatırlıyorum. yediğini çıkarmaya çalıştım. hiç bir şey anlaşılmıyordu. mezar gibi güvende bir bardak kahve, bar adamlarıydık hepimiz ve bar şeyleri konuştuk. bir senedir hiç görüşmemiştik. bir ara çok yakındık. şu anda ne düşündüğünü merak ettim. kaydını tutmalı insan. ben nasılsa yapıyorum. kapıyı açtı. önünde uzun bir elbise tutuyordu. dedi, beni gördüğüne artık inanmış bir şekilde. garipti. belki çok geç bi' saat olduğundan. bana bakıp hafifçe profilinin çevresinde döndü. neden benimle bi' bardak kahve içmek istemiyo'sun? dedim. çok geç oldu, dedi. yarın erken kalkmam gerekiyo'. boş beyaz bir fincanla kaşığın yanında değildi.


A şk tek yönlü bir süreç, ontolojik bir edim; belki de nihayetlendirilemeyen bir bireysellik durumu. Yüzlerce yıllık yazın tarihinin, tıpkı imparatorluk ya da felsefe tarihi gibi aşktan ya da bu bireysellik durumundan olanca etkilenmesini başka türlü açıklamak zor. Bu etkilenim, yazın sanatında iki yönlüdür. Müzik ve şiir, heykel ve resim, resim ve edebiyat ya da fotoğraf ve sinema birer ikilik oluşturabiliyorsa bu, temelde sanatın aşkla olan ikiliğiyle ilintilidir. Yeminler ederek, antlar içerek, sözler vererek sürer. Sevgi verdiklerimizde değil, alabilme yeteneğimizde gizlidir. Bu dizelerde Abelard'ın sarhoşlukla dile getirdiği şey yalnızca Heloise'e duyduğu aşk değil, aşkın sonuçları ya da yaptırdıklarıdır. Aşk ya da ilham- aşığa -ya da sanatçıya- öyle büyük bir yaratı gücü verecektir ki, döngüsel bir eylemlilik olarak aşkı ele almak neredeyse olanaksız olacaktır. Aşk sürekli ve doğrusal bir süreç içinde kendi kendini sürdürmekle yükümlüdür ve yaratılarında kendi imzasını görmek ister. Barthes, Bir Aşk Söyleminden Parçalar isimli kitabında Abelard ve Heloise çiftinden söz etmez. Bunun sebebi, kurmaca bir çift olmayışlarında yatmaktadır bana göre. Abelard ve Heloise çiftinin mektuplaşmaları yazın sanatının mihenk taşlarını oluşturan önemli kaynaklar olarak sayılacaksa da nihayetinde gerçektir ve kurmaca hiçbir zaman gerçeğin gölgesinde ilerleyemez. Mektup bir yazın türü olarak varlığını buradaki üstünlüğüne borçludur. Fakat kurmaca, oluş itibariyle gerçeklerden yalnızca beslenmelidir; gerçeği yansıtması bizi binlerce yıl öncesinin Mimesis kavramına sürükler. Aşk, Barthes'ın dışarıda tutmaya çalışmasına karşın gerçekle olan ilişkisini sürdüren bir edimdir. Sanatçının üretkenliğini kamçılayan ise bu aşktır. Bu aşk, Werther'den Dorian Gray'e, Sonja'dan Juliete'e dek birçok karakterin varoluş kaynağı olagelmiş ve olmaya devam etmektedir. Sözünü ettiğim karakterlerin hemen hepsi aşkın oluş şekillerine göndermeler yaparak ilerlemiştir. Werther, aşkın kaybedişle olan bağına göndermelerde bulunur. Dorian Gray, aşkın estetizmini tartışır ve varoluş sebebinin bir çeşit hedonizm, mutlak güzellik zorunluluğu olduğundan dem vurur. Sonja aşkın edilgenliğini yaşayan bir karakterdir ki burada aşk, ezilenler için bir yüceliktir, iki yönlü bir kutsanmışlıktır. Ve elbette Juliet için aşk. Romeo'ya duyulandır; yani yalnızca var olan ve sonuna dek gidilebilecek bir ateşli yol. Sonuçta aşk, olan ve olmakta olanın var edicisidir sanatçı için. İlham ve aşk mefhumları arasındaki ilişkiyi bu düzlemde değerlendirmek şiiri de besleyen bir davranış olacaktır. Sanatçının, -bu Shopenhauer ya da Bataille da olsa- aşka olan mecburiyeti, onun hala bir insan olduğunun en açık kanıtıdır. Sanatçının halktan oluşu aşkıyla; halktan kopuşu ise bu aşkı aktarma biçimiyle anlaşılabilir. Bu ikiliği yazarken düşündüm. Düşündüm çünkü fotoğrafın yerinelliğiyle ilgili tartışmalara kendimi alet etmek istemedim. Zira fotoğrafın, resme olan fotoğrafçının ressama- olan hayranlığı ya da daha uygun bir dille konumlandırılış biçimleri bu yazının konusu değil. Abelard, Heloise'in amcası tarafından hadım ettirilmiştir. Bundan sonraki yaşamı boyunca Abelard bir manastıra kendini kapatmış ve Heloise'le mektuplaşmaya devam etmesine karşın 'erkeklik' vasıflarından olmuş ve bu kaybını iyi bir din adamı olarak yaşayarak değerlendirmiştir. İşte ilahi aşk, cinsel aşk'ın bittiği yerde, bu şekilde başlamaktadır ki zaten çoğu dinsel öğretide cinsel arzulayışın bir diğer deyişle 'nefsin' bastırılmasının temelinde bu yatar. Aristoteles'in sanatın, bir çeşit taklit olduğunu savunmak ereğiyle ürettiği bir kavram olan Mimesis, sanatın yalnızca var olanı yansıtan bir araç olduğunu imlemektedir. Böylece Aristoteles, sanatın tehlikesinden söz eder: sanat dizginlememiz gereken duygularımızı açığa çıkarmaktadır demiştir.


İstanbul Modern Sinema'nın, Goethe-Institut Istanbul işbirliğiyle altı yıldır düzenlediği Almanya'dan Yepyeni Filmler seçkisi, son dönem Alman sinemasının öne çıkan yapımlarıyla buluşturmaya devam ediyor. Son bir yıl içinde uluslararası festivallerde ses getiren ve ödüller kazanan aşk temalı filmlerde seyirciler gerek insan ilişkileri çerçevesinde gerekse sanata veya paraya duyulan aşk bağlamında, sevginin ve tutkunun farklı biçimlerini görme olanağını bulacaklar. 16-26 Ekim tarihlerinde gösterilecek seçkide yer alan filmler arasında; Dominik Graf'ın Berlin Film Festivali'nde Altın Ayı ödülü için yarışan, 87. Akademi Ödülleri'nde Yabancı Dilde En İyi Film kategorisinde Almanya'nın adayı olarak seçilen Aşık Kız Kardeşleri ; Benjamin Heisenberg'in yönettiği, ilk gösterimi bu yıl Berlinale'de gerçekleşen ve hem Almanya'nın geçmişine hem de bireylerin kendi kişisel tarihleriyle ilişkisine bakan eğlenceli komedi Süperegolar ve geçen yıl hem Montreal Film Festivali'nde hem de Alman Film Ödülleri'nde başrolündeki Jördis Triebel'e En İyi Kadın Oyuncu ödülünü kazandıran Batı, Alina Bronsky'nin, Ingeborg Bachman Ödülü'ne aday gösterilen ve ülkemizde de yayımlanan aynı adlı romanından uyarlanan, Bettina Blümner'in yönettiği Cam Kırıkları Parkı bulunuyor. Deneyimli yönetmen Dominik Graf'ın imzasını taşıyan film bu yıl Berlin Film Festivali'nde Altın Ayı ödülü için yarışmıştı. Önümüzdeki yıl sahiplerini bulacak 87. Akademi Ödülleri'nde de Yabancı Dilde En İyi Film kategorisi için Almanya'nın adayı olarak seçilen film, 18. yüzyıl sonunda geçiyor. Ünlü şair ve yazar Friedrich Schiller'in, Charlotte ve Caroline von Lengefeld kız kardeşlerle yaşadığı gerçek aşk hikayesinden yola çıkan film, bu üçlü ilişki aracılığıyla, Aydınlanma Çağı'nın idealleri ve günümüz dünyası arasında paraleller kuruyor. Her ne kadar bir dönem filmi olsa da modern bir yaklaşıma sahip Aşık Kız Kardeşler, özellikle Graf'ın yönetmenlik başarısıyla övgü toplamıştı. Not: Filmin Almanya'da ticari gösterime giren 140 dakika uzunluğundaki kopyası gösterilecektir. Geçtiğimiz yıl Münih Film Festivali'nden tam beş ödülle dönen Az Pişmiş Aşk, Karlovy Vary'den Rotterdam'a kadar pek çok önemli festivalin de programına seçilmiş bir yapım. Aynı termal otelde çalışırken tanışan genç bir kadın ve genç bir erkeğin aşklarının tutkuyla dolu ilk safhasını perdeye taşıyan filmde, yönetmen Jakob Lass belgesele yakın bir gerçekçilikten yana tercih kullanıyor. Mizah duygusunu da asla elden bırakmayan bir anlatımla Lass, son yılların en özgün aşk filmlerinden birisine imza atıyor. Genç oyuncularının performansları ve dinamizmiyle övgü toplayan Az Pişmiş Aşk, bu yıl En İyi Film dalında Alman Film Ödülü'ne aday gösterilmişti. Kadınlar ve Emek üçlemesinin ilk filmi Esnek Bir Kadın ile dört yıl önce Almanya'dan Yepyeni Filmler programı çerçevesinde İstanbul'a konuk olan Tatjana Turanskyj, bu sefer üçlemenin ikinci filmi Zirvedeki Kız ile karşımızda. İlk gösterimi bu yıl Berlin Film Festivali'nin Forum bölümünde gerçekleşen Zirvedeki Kız, seks işçiliğini merkez noktasına alıyor. Oyunculukta dilediği başarıya ulaşamayan Helena, hayatını eskortluk yaparak kazanmaktadır. Tıpkı zamanında kendisiyle ilgilenemeyen annesi gibi, o da kızına yeterince vakit ayıramamaktadır. Gününün büyük kısmı müşterilerinin fantezilerini gerçekleştirmek için kostümlere bürünmekle veya olumlu sonuç vermeyen deneme çekimlerine katılmakla geçer. Zirvedeki Kızı çekerken Godard'ın Vivre sa viesi, Chantal Akerman'ın Jeanne Dielmanı ve Lizzie Borden'in Working Girlsünden etkilendiğini söyleyen Turanskyj, yer yer klasik bir anlatıdan uzaklaşarak, feminizm ve beden politikalarına değinen, kışkırtıcı bir makale filme imza atmış. Not: Bu film içeriği nedeniyle 18 yaşından küçük izleyiciler için uygun değildir. Avrupa'nın yaşayan en önemli psikiyatrlarından birisi ve bir kitap hırsızı bir araya gelirse ne olur? Benjamin Heisenberg'in yeni filmi Süperegolar bu sorunun cevabını arıyor. İlerleyen yaşı nedeniyle artık terapi yapmayan ve sadece makale yazan psikiyatr Curt Ledig, bir konferansa katılma hazırlığı içerisindedir. Yolu hayatını antika kitaplar çalarak kazanan Nick ile beklenmedik şekilde kesiştiğinde, kendini bir anda küçük suçluların arasında bulur. Bir yandan kendi geçmişini ve III. Reich ile ilişkisini hatırlamaya çalışan Ledig, diğer yandan da alışılmadık yöntemlerle Nick'in çocukluk travmalarını çözmeye kalkışır. İlk gösterimi bu yıl Berlinale'nin Panorama bölümünde gerçekleşen Süperegolar, hem Almanya'nın geçmişine hem de bireylerin kendi kişisel tarihleriyle ilişkisine bakan, eğlenceli bir komedi. İlk gösterimi geçen yıl Münih Film Festivali'nde gerçekleşen Karanlık Dünya, Frauke Finsterwalder'in ilk uzun metrajlı kurmaca filmi. Geride bıraktığımız bir yıl boyunca pek çok önemli festivali dolaşan ve ödüller kazanan film, Alman sinemasının tanıdık yüzlerinin canlandırdığı geniş karakterler galerisiyle ülkenin dününe ve bugününe bakıyor. Finsterwalder, kendine has bakış açısıyla Almanya'nın dramatik olduğu kadar komik bir portresini çıkartıyor ve Almanların hem kendi ülkeleriyle hem de ulusal kimlikleriyle sevgi/nefret ilişkisini ele alıyor. Filmin senaryosunda, Finsterwalder'in eşi olan ve kitapları ülkemizde de yayımlanmış ünlü İsviçreli yazar Christian Kracht'ın da imzası var. Johannes Naber'in, ilk gösterimi bu yıl Berlin Film Festivali'nde Perspektive Deutsches Kino bölümünde gerçekleşen filmi Yamyamların Zamanı, kapitalizm üzerine acımasız bir kara komedi. Frank ile Kai, hayatları yıllardır seyahatlerde ve lüks otel odalarında geçen iki başarılı yatırım danışmanıdır. Müşterilerini Asya, Afrika veya Orta Doğu'daki çeşitli fakir ülkelerin gelişen ekonomiler olduğuna inandırmakta, böylece onları alıcısı olmayan yatırımlara yönlendirerek oyalamaktadırlar. Başka bir deyişle Frank ve Kai, eylemlerini kapitalist sistemin kurallarına uydurmuş iki dolandırıcıdır. Ne gittikleri ülkelerle, ne aileleriyle, ne de müşterileriyle duygusal bir ilişkileri vardır. Hayatta sadece parayı ve başarıyı seven bu iki erkeğin tek hedefiyse bünyesinde çalıştıkları şirkete ortak olmaktır. Bir gün şirket yanlarına üçüncü bir eleman gönderir. Genç ve idealist bir kadın olan Bianca, Frank ve Kai'ın otel odalarında kurduğu krallık için bir tehdide dönüşür. Şirkete ortak olması beklenen üstlerinin intiharı ve bulundukları ülkede çıkan iç savaşsa daha da büyük bir paniğe yol açar. Politik doğruculuğa yüz vermeyen bu grotesk komedi, kapitalizmin düşüşüyle ilgili çarpıcı tespitlerde bulunuyor. Alina Bronsky'nin, Ingeborg Bachman Ödülü'ne aday gösterilen aynı adlı romanından uyarlanan, Bettina Blümner'in yönettiği film, annesini öldüren üvey babasından intikam alma hayalleri kuran 17 yaşındaki Sascha'nın öyküsünü anlatıyor. Bu kaybın travmasını atlatmaya çalışırken bir yandan da ilk aşkı tadan Sascha'nın büyüme hikayesini izlerken, toplumun kıyısındaki karakterlerin de bir portresine tanıklık ediyoruz. Blümner'in filmi geçtiğimiz yıl Max Ophüls Festivali'nde gösterilmiş ve başroldeki genç oyuncusu Jasna Fritzi Bauer'in performansıyla övgü toplamıştı. Bu yıl Berlin Film Festivali'nde Forum bölümünde gösterilen Asta Rahatsız özgün bir komedi. Yeni sergi projesi için finansal destek bulmakta zorlanan küratör Asta, Max Linz'in yönettiği filmin başkarakteri. Bir yandan sanat dünyasının iş ilişkilerine ve jargonuna uyum sağlamaya, diğer yandansa teoriye ve idealizme tutunmaya çalışan Asta gerçekten de rahatsız. Para için inanmadığı bir sistemin parçası mı olacak, yoksa bu sistemin dışında kalarak mı üretmeye çalışacak? Bu ikilem sadece filmin kendisine mekan olarak seçtiği Berlin'deki değil, dünyanın dört bir yanındaki tüm sanatçılar için geçerli kuşkusuz. Sanat ve sanatçıya destek verme fonlarının kapitalizmle ilişkisi üzerine bu hınzır film, Oberhausen Manifestosu'nun ve Alexander Kluge'nin ilk dönem filmlerinin etkisini taşıyor. Kabuktaki Çatlaklar ile hatırlıyor olabileceğiniz Christian Schwochow, Julia Franck'ın romanından uyarlanan bu dramada bir anne ve oğlunun hikayesini anlatıyor. 70'li yılların sonunda başlayan filmin başkarakteri Nelly, yaşadığı acıları arkasında bırakarak Doğu Almanya'dan Batı'ya göç etmeye karar veriyor ve sahte bir evlilik ayarlıyor. Böylece oğluyla Batı Berlin'e gelmeyi başarıyor ama ne yazık ki bu yeni dünyaya uyum sağlaması kolay olmuyor. Peşinden gelen geçmişi Nelly'yi siyasi bir entrikanın ve paranoyanın içine sürüklüyor. İlk gösterimi geçen yıl Montreal Film Festivali'nde gerçekleşen Batı, hem bu festivalde hem de Alman Film Ödülleri'nde başrolündeki Jördis Triebel'e En İyi Kadın Oyuncu ödülünü kazandırmıştı.


Anne ve Makine Mühendisi. İkinci kitabı Dans Etmesek De Olur dan, Şaire on beş tane sizli, on beş tane de senli soru sorduk. Ölmekten çok korkuyorum. İlginç aslında 30'u görmem derdim, ama şimdi çok korkuyorum. Mezar taşım olacak yani... Birileri gelip su dökecek, çiçek bırakacak, çocukları sevindirmek için şeker, topkek filan bırakacak. Mezarıma... Bilmiyorum. Denebilir, tam değil ama denebilir evet. İşler güçler izler gibiyim. Diziler için zamansızım, sinemayı da elden geldikçe. Bazı arkadaşlarımın beğenisine yaslanıyorum. Çok seviyorum Adana'yı. Adliyesi, senfonisi, iklimi, küfürü, anaryası, Allahına kadar işte. 13. Sen_ Bir İskoç müziği eşliğinde trende yolculuk ediyorsunuz. Ve yanınızda Kafka oturuyor. Arka koltukta da Darwin. Öyle işte. Ne sormak istediğimi bende çözemedim. Soru işareti. Evrim, makine, makina, atom fiziği ve anne olmak hakkında görüşleriniz. Lütfen. Tren de trenmiş ha diyesim geldi. Kafka'ya Milena'nın hesabını sorardım, sanırım, hiç yakıştıramadım sana derdim, evet derdim. Darwin'e, sonrası? Ya sonrası? Nuray Önoğlu'na selam çakarak insan hayvanı der, göz kırpardım. Anne olmak, aslında şöyle, doğruymuş yani. Anne olunca anlarsın. Ben anladım. Lisede Grup Yorum ve Kızılırmak dinlerdim. Şimdi Orhan Gencebay, Manyak Ramazan... Ama sözsüz müzikleri daha çok seviyorum sanki. Takıntılıyım bir de. Aynı şarkıyı bin defa dinleyebilirim. Sarışın aslı İzlanda da doğmaktan daha garip geldi. 2008, çocuk doğurdum. Baya baya son bir çılgınlık bu. Allah'la aramızdaki mesafeyi de azaltan bir çılgınlık. Adını sen koydun, öyle kalsın. Yukarıda bir şey. Ama şahdamarımdan filan yakın olmayan bir şey. Keşke örnek verseydin de direk sevmiyorum onları deseydim. Bu biraz yuvarlak. Artık sözcüklerin başlarına gerçek anlamda mı gibi şeyler ekliyoruz. Sabah 8, akşam 6 çalışmaktan çok yoruldum. Özlem belli oldu sanırım. Şimdi birileri beni okuyor diye düşünüp mutlu olmuyorum, ama birileri tanımadığım birileri okuduğunu söylediğinde mutlu oluyorum tabii... Okurla ilgilenmiyorum ayaklarından çok sıkıldığımı da belirteyim hemen. Bütün evlilikler bir gün bitecek Hakan Arslanbenzer'in bu dizesiyle selam ederim onlara. Ritüel değil de fareyi elimde manyak ediyorum, sürekli tık tık tık.... Kızım... Bak kızım yine sardın gibi, kızım. Boru, konteyner hesabı ve bu cevaplar.


ABD Teksas eyaleti bir süredir, Bush'u, kızılderili katleden kovboyları ya da ırkçı altyapsını unutturacak şekilde, önemli müzikal hareketlere ev sahipliği yapıyor. Tıpkı Montreal Kanada gibi, zamanın ötesinde anlayışla güzide çalışmalar duyuluyor. Artık bir pop grup olarak nitelendirilebilecek ve zamanında İstanbul'da konser verdiklerinde sadece yüz kişiyi toplamış, kendisine düzgün bir ses sistemi bile çok görülmüş Explosions in the Sky ya da mahallede bilinen adıyla EITS başı çekti. Bundan cesaret alan petrol işçilerinin çocukları daha güzel tınılar ile dünyayı güzelleştirmeye çalışıyor. Bush'u bile unutayazdık bu sayede! Teksas'tan çıkma Aster, isim Nasa'nın yeryüzünün içinde olanları, değişimini ve çalışma sistemini anlamayı, gözlemlemeyi amaçlayan devasa bir makineden alıyor. İsimlerine uygun olarak, Aster'i oluşturan ikili uzayda başıboş dolanan insan artığı metaller gibi, arkada yuvarlanan bir davul altyapısıyla zengin bir piyano ve gösterişli bir klavye ses örgüsü yaratıyor. Albümleri Some Things Seldom Heard Of bir nevi uzayda hayat var mı sorusunun cevabı. Hayat olacaksa şık olsun be astronotcan! Yoksa hiç olmasın daha iyi.


Kadınların toplumun her alanına yapabilecekleri katkılar, toplumdaki gelişime açık tüm sahalara ekonomik, entelektüel ve kültürel ekleyebilecekleri, tahmin edebileceğimizden çok daha fazla. Girişimcilik, ilk bakışta sadece ekonomik bir anlamı varmış gibi gözükse de, yetki ve güç ima ettiği için, mali sermaye hariç toplumsal, insani, entelektüel ve kültürel sermayelerin gelişmesinde de önemli yeri olan bir kavram. Bir sanatçının sergi açabilmesinden, şarkı söyleyebilen birinin albüm çıkarmasına, siyasi ya da toplumsal düşüncelerini ifade etmek isteyen birinin kendine dair bir alan ve ses bulabilmesine veya yaratmasına kadar, insiyatif almak, girişimcilik kelimesinin şemsiyesi altında kendilerine yer bulabiliyorlar. Fakat, masumiyetine ikna olmadan önce, girişimcilik ikinci bir bakışı hak ediyor. Ataerkil toplumlarda erkek egemen bakışın ve söylemin toplumun her alanına yayılması, güçlendirici olması gereken girişimciliği de etkiliyor. Ataerkil söylemin, yani toplumun her alanına erkek bakışının egemen olmasını isteyen ideolojinin, kırıntılarına daha yakından bakmak için, girişimcilik kelimesi ile beraber, etkonomik teşebbüsleri sarmalayan söylemlerin incelenmesi, egemen söylemlerin tanımlanması ve karşı söylemler geliştirilmesi gerekiyor. Girişimcilik, köken ve anlam olarak erkek egemen söylemin doğrudan bir ürünü olarak yorumlanabilir. En azından Anadolu'da var olan ve aslında Roma İmparatorluğu'na da sirayet eden Kibele tanrıçasının kadınsal gücü ile ilişkilendirilen yaratıcı kelimesindeki ilahi inceliğinden nasibini alamayan bir kelime, girişimcilik. Herşeyden önce, İngilizcesi olan entrepreneurshipden isabetli olarak çevrilmiş olsa da, kelime özellikle A. B. D.'de de var olan cinsel ayrımcılığı beraberinde taşıyor. İngilizce kelimenin kökü entre, to enter yani girmek fiiline dayandığı için, dilimize öyle çevriliyor. Kökü girmek ve girişmek oluyor. Fiil olarak, özellikle eril cinsel davranışına olan iması bakımından, cinsel-nötür bir anlamı yok. Cinsel ayrımcılığı ile beraber, kelime, A. B. D.'nin sosyal güvencelerden yoksun ve eşitliği umursamayan kapitalizmindeki agresifliğin bire bir yansıması. A. B. D.'nin en büyük pazarlama efsanelerinden biri olan ve son bir iki yıldır çöküşüne sahne olduğumuz Amerikan Rüyasının ve fırsat eşitliği masalının, filimlerde klişeleşmiş ne yapmak istersen özgürsün, adamım, kendine bir alan yarat cümlelerine dayanıyor. İnsanın, kendi anlayışının toplumdan bağımsız gelişmeyeceği, bireyin toplumsal bir varlık olarak anlam ve kimlik kazandığı, özellikle sosyal bilimlerde, bugün büyük bir çoğunlukla kabul edilse de, Amerikan kültürünün birey odaklı paradoksal varlığı, eşitlik maskesi altındaki ataerkil, sınıfsal ve ırksal baskı mekanizmaları, entrepreneurship kelimesinin to enter kökünde beyaz, zengin ve umursamaz bir fallik şeklinde itina ile özetleniyor. Bu kelime, güzel Türkçe'mize girişimcilik olarak çevrildiği zaman, A. B. D.'de kazandığı anlamları bir kenara bıraktığını düşünmek, büyük bir saflık olur. Toplumuzda var olan din ve gelenek tabanlı ataerkil önyargılar ile yoğurulduktan sonra, girişimci sahne erkeklerin birbirleri ile savaştığı bir kolezyuma dönüşüyor. Savaş, ataerkilliğin kapitalizme kazandırdığı agresif ruh için çok doğru bir metafor. Bu anlama, dilimizde girişimcilik kelimesinin içerisine saklanan ve erkeklerin sık sık sokak kavgaları, dövdükleri diğer erkekler için kullandıkları girişmek eşlik ediyor ve güçlendiriyor. Söylem, yani bir konu hakkında nasıl konuşulduğu, sadece anlamsal bir öneme sahip değil. Kullanılan dil, sadece düşüncelerin tüm saflığı ve hayatlardan mutlak bağımsızlığı içerisinde aktarılan veya kullanılan başka bir dünya değil. Aksine, davranışlarla iç içe var olan ve etkileyen, kişisel ve toplumsal hafızaları şekillendiren, insanlara güç veren veya güçsüzleştiren, hisleri belirleyen yegane yapı. Bir konu hakkında nasıl konuşulduğu, hangi kelimelerin kullanıldığı, o konuda ne düşünüldüğünü de gösterdiği gibi, toplumda dolaşan hangi söylemlerden etkilenildiğini de açığa çıkarıyor. Kitle iletişiminde dergi, televizyon ve sinema gibi dolaşımda olan kadın imgesi, mesela, güzellik kavramını belli bir şekilde tanımlıyor. Dolaşımda olan bu tür söylemlere alternatif söylemlerin önüne geçtikleri için egemen söylem deniyor. Egemen söylemden olumlu etkilenenler, belli bir kalıbın içine kendilerini oturtmak için davranışlarını ona göre değiştiriyorlar, mutluluklarını veya mutsuzluklarını dayatılan fantazilere göre belirliyorlar. Fakat güzellik kavramı üzerine düşünerek karşıt söylem üretebilenler, güzelliği farklı şekillerde tanımlayabilenler, egemen söylemin gölgesinde tıkalı kalmak zorunda olmuyor ve davranışlarını, mutluluklarını veya mutsuzluklarını başka türlü tanımlayabiliyorlar. Benzer bir şekilde, girişimcilik kelimesi kullanıldığı zaman, farkında olunsa da olunmasa da, agresif, erkek egemen, sınıfsal ve ırkçı bir yük kullananın sırtına biniyor. Kişisel yorum ve tecrübe ile bahsi geçen anlam her ne kadar silkelenmeye çalışılsa da, çoğunlukla çabalar boşa gidiyor. Ataerkil söylemin özellikle baskın olduğu hukuk firmalarında, mesela, erkek gibi giyinen, patronların gözüne girebilmek için konuşmasını ve davranışlarını erkeksi yapan kadınlara rastlamak zor değil. Kadının güçlenmesi adı altında tek yükselme şansı olarak erkeğe benzemeye çalışması, ataerkil söylemin girişimciliğe ne kadar sirayet ettiğinin ve bu egemen söylemin içselleştirilmesinin ne kadar yaygın olduğunun bir göstergesi olması ile beraber, güçlü kadın, girişimcilik, veya çalışan kadın hakkında karşıt söylemler yani bu konular hakkında alternatif diyaloglar, tanımlar veya konuşmalar geliştirilmediğini de gösteriyor. Ekonominin ve para ile ilgili neredeyse tüm konuşmaların ve söylemlerin tarihsel olarak erkek bakışının kontrolü altında olduğu bir gerçek. Fakat, ne yazık ki, bu konuda alternatif söylemler üretilmediği ve kitle iletişimle yayılmadığı sürece, baskın ve egemen söylemin değişmesi çok da gerçekçi bir beklenti değil. Karşıt söylem üretmenin en etkin ve kısa yollarından biri kelimeyi değiştirmek. Bir kelimenin, anlamının ve kullanılışının gücü konusunda ikna olmaya açık olanlar, Ermeni meselesi, Ermeni katliamı ve Ermeni soykırımı tabirlerini isterlerse her hangi bir ülkü ocağının karşısında yüksek sesle karşılaştırabilirler. Değişen kelimenin anlamı, hissiyatı ve davranışı nasıl etkilediğini birebir göreceklerdir. Bu durumda iddia şudur: girişimcilik kelimesi, kadının güçlenmesi ve toplumda kendine bir yer edinmesinin karşısında ciddi bir engel oluşturmaktadır. Girişimcilik kelimesinin kendi taşıdığı anlam bunda önemli bir etken olsa da, asıl sebep, girşimcilik kelimesinin ataerkil söylemin bir semptomu olduğudur. Egemen ataerlik söylemin, kadının toplumdaki yeri üzerindeki etkisini azaltmak için, ataerkil söylemin kelime haznesinden kurtulunması gerekmektedir. Girişimcilik kelimesinin taşıdığı mana yüküne sahip olmayan, vurdumduymaz ataerkil bir agresifliği ima etmeyen ama güçlenmeyi, insiyatifi ve sorumluluğu hissettiren bir kelime, yaratılacak karşıt söylemin önemli bir parçası olabilir. Fakat bu noktada gelebilecek önemli bir soru şudur: toplumdaki ataerkil reflekslerin kelime değişikliği ile kaybolması gerçekçi bir beklenti midir? Girişimcilik yerine hangi kelimeyi koyarsak koyalım, egemen ataerkil söylemle yorumlanmayacak ve yine bir yapısal şiddetin parçası haline gelmeyecek midir? Öyle olması yüksek bir olasılıktır. O yüzden, daha ılımlı bir yaklaşımla, girişimcilik kelimesinin anlamı toplumsal alanlarda tartışılabilinir, yanlı manası sergilenebilir ve kadına güç verebilecek bir şekilde yeniden inşa edilmeye çalışılabilinir. Bu yeniden inşa süreci, pek tabii, kitle iletişim yolu ile gerçekleştirilmesi gereken toplumsal bir farkındalık arttırıcı kampanyaya ve başarısına bağlıdır. Türkiye'de kadının ekonomik olarak güçlenmesini hedef alan hareketlerin ilk yapması gereken, girişimciliğin ne olduğunu tartışmaları ve, şayet gerek görürlerse, yeniden tanımlamalarıdır. Kadınların bu konuda eğitilmesi ve farkındalıklarının arttırılması ne kadar önemli ise, erkeklerin eğitilmesi iki katı daha önemlidir. Kadına uygulanan yapısal şiddete yaptığı katkının farkında olmayan bir erkek, sistemdeki çarpıklıklardan faydalanabilir ve erkeğin içselleştirdiği ataerkil söylemle yaşamına idame eden sistemin mutlu bir parçası olarak hayatını sürdürebilir. Erkekler ataerkil söylemin kendilerine sağladığı sayısız ahlaksız konforlardan vaz geçmedikleri sürece, kadınların işleri bir o kadar zor olacaktır. Bu eğitim sürecinin, öğrenilen çoğu davranış kalıbının kaynağı olması yüzünden, aileden başlaması lazımdır. Kızların sürekli ev işlerinde çalıştırılması, anneye yardım kisvesi altında masum ve neredeyse dini bir ödev anlama bürünse de, aslında ataerkil kapitalizmin temellerinin atılması ile sorumludur. Heteroseksüel ilişkilerin kapitalist sisteme yaptığı katkıdan dolayı neredeyse her açıdan normal fetişine tabi tutulması gibi, küçük kıza verilen sorumluluklar karşısında küçük erkeklerin ve babaların sorumluluklardan bağımsız aile reisi olmaları, toplumun ekonomik yapısında kadınların yetki mekanizmalarından yoksunluğu olarak kendisini göstermektedir. O yüzden farkındalık arttırmanın cinsiyet seçmek gibi bir lüksü olmadığı gibi, erkeğe ve aile dinamiklerine yoğunlaşan toplumsal kitle iletişim kampanyaları yapmaları yararlarına olur.


merikalı bilimkurgu yazarı Clifford D. Simak 1904 yılında Wisconsin'in kırsalında dünyaya geldi. Bugün bilimkurgu okurlarının çoğu Simak'ı tanımayabilir. Oysa Isaac Asimov'dan Robert Heinlein'e önemli yazarlar Simak'ı ustaları olarak görmüştür. Türkiye'de en çok okunanlardan Philip K. Dick'i etkilediği bilinen Heinlein, Simak için Onun hikayelerini sevmeyenlerin bilimkurgu okumayı sevdiği söylenemez der. Simak'ın hikayelerinde teknik terimlerle dolu bir dil, teknoloji hayranlığı veya uzay gemilerine rastlamazsınız. Yazarın bilime de öykülerinde çokça yer verdiği söylenemez. 'City' adlı en çok okunan kitabının önsözünde de açıklandığı gibi Simak, çağdaşı Ray Bradbury gibi atmosfer yaratmada ve ima etmede ustadır. 1952'de yayımlanan City'de, Amerika Birleşik Devletleri'nin kurucularının Vahşi Batı'ya yerleşme hikayelerine benzeyen bir ailenin yüzyıllar boyu geçirdiği değişimler ve hayat tarzları anlatılır. Webster ailesi şehirlerin boşaltıldığı, her ailenin kırsal bir yerde doğayla beraber ve onu tanıyarak yaşadığı, hükümetin insanların hayatlarından neredeyse tamamen dışlandığı, komşuların baca dumanlarının ancak görülebildiği geniş arazilerde yaşar. Bu çağda Mars keşfedilmiş ve insanlar Marslılarla iletişim kurmuş, robotlar insanlara hizmet eder hale gelmiş ve köpekler evrimleşerek konuşma yeteneği kazanmıştır. Her hikaye aileden bir erkeğin yaşamından bir kesiti verirken toplumsal ve teknolojik değişimler de kuşaktan kuşağa farklılıklar gösterir. Tamamen kendi başına buyruk yaşamaya alışmış insanlarda, açık alana çıkma korkusu olarak tanımlanan 'agorafobi' başlamıştır. Evinin etrafındaki kendine ait topraklardan uzaklaşmak insanlar için imkansızlaşmış, fiziksel olarak hasta eden bir duruma dönüşmüştür. Kitapta yazarın anlatmak istediği en önemli felsefi kavramlardan birisi bugünkü karşılığına empati diyebileceğimiz; karşıt görüşteki iki insanın birbirlerini tamamen anlamaları, kendi bakış açılarını, bilgilerini, duygularını ve düşüncelerini karşıdakine tüm boyutlarıyla geçirebilmeleri ve böylece aralarındaki ve/veya insanlığın sorunlarını çözmeyi sağlayacak zihinsel yeteneğin geliştirilmesidir. Dünyada yaşayan mutantların dünyalılara sunduğu bu yetenek Juwain felsefesi olarak adlandırılır. İnsanların evrimleşme serüveninde bir diğer önemli nokta da cinayetin ortadan kalkmış olmasıdır. Dünyada yaşayan insanların yüzyıllar boyunca elde ettiği en önemli iki başarı bu iki gelişmedir. City'de bahsi geçen diğer bir evrimleşmiş tür de Jüpiter'de yaşayan Loper'lardır. İnsanlar oradaki hayat olasılıklarını araştırmak için bu gezegene gönderilir ve geri dönmez, çünkü Loper olarak yaşamayı daha tatmin edici bulur. Toplam sekiz öyküden oluşan City kitabı Simak'ın en popüler yapıtı olur ve 1953'te yazar 'Uluslararası Bilimkurgu Fantezi Ödülü'nü kazanır. John W. Campbell'in Astounding Stories dergisine katkıda bulunarak başladığı kariyerinde üç Hugo ve bir Nebula ödülü kazanır. Clifford D. Simak ardında birçok roman, öykü ve deneme bırakarak 1988'de ölür. - Simak ve eserleriyle ilgili ayrıntılı kaynakçaya Internet Speculative Fiction Database'den ulaşılabilir. - Youtube'da Simak'ın da parçası olduğu Bilimkurgunun Altın Çağı kabul edilen dönemin sanatçılarının çizimlerinin yer aldığı bu video da ilgi çekici. Beş bölümün birincisi burada. İlginç bir not; Simak bu 'Altın Çağ'a inanmadığını Tangent Magazine'deki söyleşisinde dile getirmiştir.


Beardsley'in erotik illüstrasyonlarının dışında fazla imge yüklü eserleri din-hayat-şeytan üçlemesini gözler önüne serer. Bir insanın doğumundan ölümüne dek kendi iç hesaplaşmalarını anlatır bu eser. Karalar içinde bir kadının elinde bebek var. Kadın bize doğru bakıyor. İnsana kendi kurallarını hatırlatır bir şekilde hem de. Bebek sanki gaza ve haza gelmiştir. Kadının arkasındakiler önemli imgelerdir. Yılan, Şeytan, gözlüklü biri. Yılan bilindiği üzere şeytanı temsil eder. Ölümsüzlüğü ve sinsiliği daima kendi adının içinde saklar. Sağ taraftaki Şeytan her zamanki gibi kadın gibidir. Çift cinsiyetli olduğunu söylemek yeterlidir. Sol memesinin altında toynak bulunur. Toynak ile büyük bir ihtimalle Pan'a bir gönderme vardır. Pan'nın olduğu her yerde panikte vardır. İçten içe de olsa eserde bir panik havası var. Yılanın üstündeki desenler resmin en önemli ayrıntılarından biridir. Yılanı simgeleyen ölümsüzlük ve sinsilik demiştik ve bu desenler bunu kanıtlıyor. Küçük küçük noktalardan daireler resmin sol tarafında da var. Tek gözü kapalı olan bir adamın şapkası. Bu sinsiliktir. Sinsi bir şekilde solundaki kadının götüne bakar. Erkeklerin içindeki cinsel güç sinsiliğinden gelir bir nevi. Sinsiliğin göstergesi şeytanın memesinin altında da vardır. Yılanın öteki deseni olan siyah büyük noktacıklar ise yine resmin sol tarafında bebeğin altında yer alır ama bu sefer beyaz bir şekilde. Burada insanın asla ölümsüz olamayacağı vurgulanıyor. Yılanda siyah, insanda beyaz. Bebek bunun farkında değil çünkü bu noktalar onun altında. Ölümüne kadarda bunu fark edemeyecek. Buda yılanın ölümsüzlüğünü gösterir. Noktaların birazı da sol ortada bir kadının şapkasında yer alır. Yani bu ölümsüzlik düşüncesi bir kadından çıkmıştır. Bebekleri zehirleyen kadınlar... Yılan deseninden siyah noktalara uyan tek yer ortadaki kadının kolundaki taç gibi bir şeydir. Yılandan geldiğini ve bebeği zehirlemenin kendinden geldiğini bize bakarak, vurgulayarak söylüyor. Panik havasında herkes birbirine bakar. Şeytan gözlüklüye bakarken onu aşağılıyormuş gibi bakar. Gözlük bilgeliğin imgesi durumunda olduğundan şeytan cehaleti tutar. Gözlükleri sevmez ama oları kontrol etmesibi bilir. Çünkü kadının hemen altında şeytanın toynağı vardır. Dikkat etmezse efsaneler gözlüklüyü öldürebilir. Sol yukarıda bir kuş var. Bu kuş Beardsley'in eserlerinde sürekli görünür. Bu onu temsil eder. Onun grotesk tavrını ve hayatının bakışını yansıtır. Onunda altında başka bir kuş vardır ama kafası değişiktir. Başka bir yere bakar. Bu kuş insanında anlaşılmaya ve kimseye söylenemeyen tarafıdır. Kanatlarının altında şapkalı bir kadın umarsızca takılır. Hayallerin kırıldığı zamanlarda çıkan o şapkalı ve sinsi kadın! Bu kadınında altında yüzünün çoğunluğu gizlenmiş başak biri daha vardır. Bu kuşkusuz ki biliçaltıdır. İnsanın kendisine dahi hissettiremediği bilinçaltı. Karalar içindeki kadının yanında ise maskeli bir adam ve kel bir kadın belirir. Bu büyük bir ihtimalle Berdsley'in kendi cinsel karmaşasıdır. Çünkü Wilde tarafından homoseksüel gruplara dahil edilmişti. Kendi içindeki belirsizliği bulamayan kişi, iç karmaşası altında şeytana kurban gider. En azından Beardsley'in bunu kendi içinde bulduğu açık ve nettir. Bizim kafamızda soru işareti olacaksa bu onu mutlu eder. Doğanın içindeki insan kendi inancını nasıl yaratır? Resimde bir melek vardır ama bu melek aslında melek değildir. Kendini melek gibi gösterir istemeden ya da isteyerek. Kanatlarını kendi yapmıştır sanki. Erkek olduğu açıktır ama vücudu pürüzsüz ve ışıl ışıldır. Burada iki cinsiyetinde aslında temelde aynı olduğunu söylüyor. Kadın-erkek aslında aynı cinsiyetten geliyor doğada. Şeytan her zamanki gibi çift cinsiyetlidir. Beardsley imgesinde de olabilir bu durum. şeytan-erkek-kadın üçlü olarak birleşen ve aynı olan olgulardır belki ona göre. Mumlar şeytanın eli gibidir. Onun ellerinde aydınlanan bir dünya. Burada doğada yangın çıkma ihtimali göze çarpmıyor. Bu resminde önemli ayrıntılarındandır. Ateş. İnsanı insan yapan ve başlatan element. Ateşle medeniyetler kuruldu. Et pişti ve vücut gelişti. Bunun için insan kendi eliyle şeytanı yarattı. Sonradan havaya geçip kanat takmak istedi ama kendini öyle bir hale soktu ki;asla yenemeyeceğini anladı. Sağ altta yine bir kuşumsu bir şey var. Önceki resimdekinden biraz büyümüş bir halde ama. İnsanın olgunlaşması da diyebiliriz buna. Olgunlaştıkça içimizdeki azalan yüzler.. Sağ boş taraf kesinlikle Tanrıdır. İnsan ilk korktuğu şeyi yarattı yani şeytanı. Sonra Tanrı bilinemezcilik konumuna geldi. Önce korkulan sonra o korkuyu alt etmek isteyen bilinemezcilik. Nietszche'nin Tanrı insan paradigması gibi. Tanrı önce borçlandırır sonra borcunu öder ve senin ödemene izin vermez. Bunun için hep borçludur insanoğlu ona!


Avrupa çalkalanıyor. 1929 yılında tüm dünyayı derinden sarsan ekonomik buhran, etkisini şehir şehir, ülke ülke hissettirmeye başlamıştı. 1. Dünya savaşının yaraları sarılamadan ekonomik göstergeler yerle bir olmuştu. Ekonominin yanısıra sosyal yaşam ve toplum psikolojisi de zorlu bir tünelden geçmekteydi. Almanya sınırları içerisinde ise durum daha farklı yöne doğru gidiyordu. Nazi Partisi geniş kitlelere yayılıyor ve üye sayısını gün geçtikçe artırıyordu. 1925 yılında 27.000 olan üye sayısı 1929 yılına gelindiğinde 108.000 çıkmıştı. Tehlike çanları Almanya semalarında derinden hissediliyordu. Kahramanımız August Dickmann Almanya'da yaşayan Yehova Şahidi genç bir almandı. Ahiret inancı kuvvetli, başkalarının inançlarına saygı gösteren, ölümü kötüye uygulanan bir ceza olarak benimsiyordu. Yehova Şahitleri, inanışları gereği askerlik yapmazlar, savaşa katılmazlar ve siyaseti gereksiz bulmaktaydılar. Her kişinin kendi inancından sorumlu olduğuna inanırlardı. The Sachsenhausen Concentration Camp, Alman Polis Şefi Reichsführer-SS Heinrich Himmler'in 1936 yılında göreve getirilmesinden sonra Emsland concentration camp mahkumları tarafından inşa edilen ilk cezaevi olarak kayıtlara geçiyordu. 1936 ila 1945 yılları arasında 200.000'den fazla kişi bu kampta tutuklu tutulmuş, kimi mahkumların yaşamı bu kampta son bulmuştu. İlk önceleri Nazi rejimine karşı aleyhte gösteride bulunan veya Nazi rejimini benimsemeyerek, Nazi oluşumunu inkar edenlerin tutulduğu bu kampta Dinslaken kökenli August Dickmann'da yer almaktaydı. Daha sonraları Nazi yetkililerinin üstün ari alman ırkına mensup olmadığını düşündükleri ve biyolojik olarak sağlıksız insanlarında bu kampa katılmasıyla da kamp mevcudu giderek artıyordu. İkinci dünya savaşı boyunca bu kamplarda açlık, hastalık, ağır iş gücü ve sistematik katliamlar sebebiyle 10 bine yakın insan yaşamını yitirdi. Ayrıca 1945 yılına kadar Almanya'da 400.000 kişi, çocuk sahibi olabilecek yaş grubundaki yaklaşık yüzde biri zorunlu olarak kısırlaştırıldılar. 5 Eylül 1939 Salı Sachsenhausen toplama kampı: Kamp komutanı Baranowski, üzerindeki mor üçgenden de anlaşılacağı gibi Yehova Şahidi olan August Dickmann'a karşı çok büyük öfke duyuyordu. Tek sebebi Alman asker üniformasını giymek istememesi ve bu savaşta insanların öldürülmesine tamamen karşı olmasından kaynaklanıyordu. Ayrıca August Dickmann insan öldürmeyeceğini, Adolf Hitler'i Alman halkının lideri olarak tanımadığını kamp komutanına dile getiriyordu. Mensubu olduğu dine grubunun çalışmalarına katılmasından dolayı bir yıl kadar hapis yatan Dickmann, hapisten çıkarıldığında doğruca Sachsenhausen toplama kampı getirilmişti. Erkek kardeşi Fritz aynı suçtan dolayı 1933 yılından bu yana Esterwegen toplama kampında yaşamına devam etmekteydi. Diğer erkek kardeşi Heinrich Dickmann geçen bahar mart ayında aynı suçtan tutuklanarak sachsenhausen kampına getirilmiş on bine yakın tutuklunun içinde dört yüz Yehova Şahidi yer almaktaydı. Kamp komutanı Baranowski bu 400 Yehova Şahidine karşı okadar kin duyuyordu ki tamamın cezalandırılmasını, yeri geldiği zamanda topyekün yok edilmesini içten içe dillendiriyordu. Baranowski bu 400 kişilik grubu ari ırktan olmamakla suçluyordu çünkü normal alman erkeği böyle taleplerde bulunmamalıydı. Baranowski SS Mareşal Heinrich Himmler'e bir talepte bulunarak August dickmann'ın idam edilmesi için izin talep ediyordu. Hem de kardeşi Heinrich'in gözleri önünde. Bu olayın hem de tüm Yehova şahitlerine ibret olmasını istiyordu. Himmler bu talebi karşılıksız bırakmıyor ve Dickmann'ın tüm mahkumların ve kardeşinin gözleri önünde vurulması iznini Baranowski'ye ulaştırıyordu. Sachsenhausen toplama kampı gerçekleşecek ilk açık infaz olacaktı. August Dickmann vicdani sebeplerle savaşmayı reddeden ilk alman. 5 Eylül günü idam komandosu Rudolf Höss, infaz edilen Dickmann'ın can çekişen sol şakağına son kurşun sıkıyor ve bu olay insanlık tarihine kara leke olarak işleniyordu.


Bir kere Av Mevsimi polisiye bir film değil. Sadece kahramanları polis olan bir film. Turgul, bu polislerin ekseninde, onların meslek hayatları dışındaki yaşadıklarını da odaklanmamızı istiyor, bunu yaparken kesik bir el bizi bu kahramanların hayatına girmemiz noktasında yardımcı oluyor, kapı açıyor.


RAFET: Yazılı şiirin müzik eşliğinde ya da farklı biçimlerde icrası 'okuma' başlığı altında değerlendirilir. Fakat bizdeki durum daha özgündür, Duygusal Provokasyon da anlatıcı an'ın psiko-patalojisini, iç uzayından devşirdiği sözcüklerle ifşa eder. Yani canlı-sesli otomatik şiir yazar, öykü anlatır. Bu karanlık yollarda, dehlizlerde ilerlerken en büyük kılavuzu yanında, onla beraber, an'dan yola çıkarak emprovize müzik üreten arkadaşlarıdır. Burada anlatıcı müziği, müzik anlatıcıyı karşılıklı besler, birlikte ilerleyerek sarmallaşan, kaotikleşen bir gürültü formu yaratırlar. Bizler disipliner ya da disiplinler arası sanat kategorilerine inanmıyoruz; ses-söz-müzik-video-şiir-beden aynı anda, eylemde kolektif bir birlik halinde var olabilir, olmaktadır da. Bunun için sanat tarihi uzmanlarına gerek yok, şaman ayinlerini, Dionizosçu şenliklerini, Gerçeküstücü zincirlerden boşalma deneyimlerini hatırlamak yeterlidir. SEDAT: Burada daha çok her şeyin her şeye yeniden dönüşmesi ya da hiçbir şey bile olabilir oluşundan söz ediliyor. Kolektif doğaçlamaya dayanan bir şey yaparken düşünce mediumları aşarak orada yaratılan o süreci aslında var etme çabası içinde oluyorsunuz. kendisinde kendinin kendileri de hep aynı değil mi? Biz çıkıyoruz çalıyoruz, söylüyoruz, birlikteyiz bir şekilde... İstemli olarak çiğ ve saldırgan olmak zordur ki hiç prova bile yapmamakla birlikte çalacağımız o güne kadar kendi deneyimlerimizi hafızalarımızda yer edindirip daha sonra D. P. ile kollektif bir şekilde düşünme, hareket etme biçimi aslında disiplinler ötesi bir çaba hakim durmaya çalıştığımız noktada. BORA: İçten dışa ussal bir sıçma hali ve sınırsız bir özgürlük alanı. Ne, nasıl, ne zaman, neden, nerede gibi soruların cevapları duygusal provokasyon kayb'oluşlarında aranmamalı. CAN: Dıştan içe bütün kas ve sinir sisteminin onayladığı bir mevzu bu. RAFET: Minibüs değnekçileri dışında verdiğiniz örnekler ile Duygusal Provokasyon arasında güçlü duygusal ve ruhsal bağlar olduğunu düşünüyorum. Avangard denilen çabanın güncel bir eridir Duygusal Provokasyon. Kendi tezine ters, oximoron gibi görünse de avangard gelenek işidir, bayrak yarışıdır. İster Hegelci dikey 'içine katarak aşma', istersek Deleuzecu yatay 'eklemleme' yaklaşımlarını kullanalım, avangard geçmişin hayaletlerini içinde taşır, onlara bu güne dair bir nefes, soluk vererek kendi olur. Duygusal Provokasyon bu yolun bilinmez menzilinde ilerlemekte ya da dönmektedir. RAFET : Eğer performans yapıyorsanız izleyici içine girsin, dahil olsun, iletişsin, yani bir gerçekliğin ortağı olsun istersiniz. Yani dinleyici-izleyicinin katharsisçi konumdan çıkmasını. Ama gerçeklik terörü dediğimiz şey algının almakta zorlanacağı kadar yoğunlaştırılmış gösteridir. Konser ya da bir sahne şovu izleme beklentisi ile gelen bir kitlenin sıradan algısını kırmak ise zordur. Bu manada insanların kendilerini 'özne' olmaları için yapılan davetlerden, tahriklerden genelde kaçarlar ya da görmemezlikten gelirler. Sonuçta Duygusal Provokasyon 2009 Ocak ayında başlamış yeni bir projedir, zaman içinde ilerledikçe daha genişleyen, herkesçe yazılabilecek bir şiire doğru evrilmeye çabasına devam edecektir. Her şeye rağmen Duygusal Provokasyon izleyicisinin kaygılı tepkisizliği veya hipnotik hali, 21 yüzyılda da Gerçeküstücü 'şok' öğesinin ne denli işlevsel olduğuna dair ciddi bir göstergedir. SEDAT: Peyote'de tuvaletin önünde elinde telefon arkadaşına bağırarak zemin katta deneysel bir saçmalık var diye söz ediyordu bizden.. RAFET: Yolunu bulmaktansa yolunu kaybediyor, yan yollara, gizli geçitlere sapıyor; labirentlere giriyor, perili köşklere dalıyor. Herhangi bir metne, provaya, ön hazırlığa dayanmayan otomatik anlatı anarşik bir düzensizlik ve buna bağlı ruhsal bir bütünlük taşır. Konuşma, slogan, şiir, inilti, haykırış, nöbet hali iç içedir. Sürenin uzunluğu ve atmosferin yoğunluğundan akıl sık sık, içuzayın kapısı tıklatıp kendi bilinçli sözcüklerini-anlatılarını da sokmaya çalışır. Bu şizofrenik düet hali,, sevgili Christoph Höffler'in ekibe elektronik katkısı, anlatıcı ses sample'ları ile çok daha kaotik bir çizgiye gelmiştir. Ekipte müzik üreten dostların yaratıcı katkısı olmasa, sanırım yaptığım deney bu deneyim seviyesine sıçrayamazdı.