Maykıl kuşağının önde gelen vampirlerindendi. Yakışıklı, seksi, karizmatik, entelektüeldi. Tek gecelik ilişkilerin vampiriydi Maykıl. Kanını emdiğini bırakırdı. B rh+ en sevdiğiydi; sek içerdi. B rh- acı gelirdi biraz; sulandırıp içerdi onun için. 0 rh+'i şerbet, 0 rh-'i yemeklerde sos olarak kullanırdı. Aylık yayınlanan Vampirin Azı Dişi'nde düzenli olarak yazıları yayımlanırdı. Kişisel deneyimlerini aktarırdı daha çok. İngilizlerin kanının soğuk oluşuna dair yazdığı bir makale vampirler arasında ciddi tartışmalara yol açmış, onları ikiye bölmüştü adeta. Kimileri gerçekten de İngilizlerin kanlarının soğuk olduğunu söylüyordu. Bazıları ise buna karşı çıkarak İngilizlerin sıcakkanlı olduklarını iddia ediyordu. Gündemi uzun süre meşgul etti bu durum. Fakat vampirler bir sabah uyandıklarında İngilizlerin kanlarının sıcak mı yoksa soğuk mu olduğunu umursamadıklarını fark ettiler. Gereksiz olan her tartışma gibi bu da günün birinde unutulmuştu. Vampir ve Vampirella Meslek Yüksekokulu'nda Isırma ve Emme derslerine girerdi Maykıl. Ağızlarını nasıl açıp dişlerini nasıl saplayacaklarını, dillerini nasıl kullanacaklarını ve akan kanı nasıl emeceklerini anlatırdı genç vampir ile vampirellalara. Öğrencilerin sevdiği bir eğitmendi Maykıl. Zaten keyifle yapardı işini. Eğitmenlikte çok para yoktu (saati 2 dolar, yol ve yemek okula ait), işin aslı Maykıl'ın paraya ihtiyacı da yoktu. Gerçekten keyif aldığı için yapardı bu işi. Eski Maykıl değildi artık. Arkadaşlarına kan emme maceralarını anlatmıyor, Vampirin Azı Dişi için yazılar yazmıyordu. Bir ay sonra Maykıl'ın zayıfladığını fark etti Arçibıl. Kemer takmaya başlamıştı. Vücuduna cuk diye oturan tişört ve gömlekleri az da olsa bol geliyordu artık. Fark edilen bir şeydi bu, ama Maykıl'ın umrunda değildi. İyi beslenmediğinden kaynaklandığını düşünüyorlardı doğal olarak. Fakat sonra Maykıl'ın kan emmeyi bıraktığı öğrenildi. Bunun öğrenilmesinden kısa süre sonra da Maykıl'ın kan emmemeye yemin ettiği anlaşıldı! Kan emmeyi ve içmeyi bıraktığı zaman, son seyahatinden döndüğü zamana denk geliyordu. Maykıl'a o seyahatte artık her ne olduysa kan emmeye tövbe ettirmesine kadar varmıştı iş. Maykıl dışlanacağını bildiği için dışarı çıkmamaya, vaktinin tamamını şatosunda geçirmeye başladı. Uydu alıcısı bağlatmıştı eve, durmadan televizyon seyrediyordu. Bin beş yüz tane kanal vardı elinin altında, hepsine bir tuş kadar uzaktı. Zamanın nasıl geçtiğini anlamıyordu o kutucuğa bakarken. Tüm gün berjerine kurulup o kutucukta neler olup bittiğine bakıyordu. Geceleri ise eğer canı çok sıkıldıysa ormanda uzun yürüyüşlere çıkıyordu. Günün birinde garip görünümlü birkaç vampir ziyarete geldi Maykıl'ı. En az gece kadar siyah pelerinli, gündüz kadar beyaz tenli, ağaç dalları gibi uzun saçlı beş vampir. Kan emmemeye dair ettiği yeminin ciddiyetini sordular ona. Çok ciddi olduğunu söyledi Maykıl. Vampirler birbirlerine şöyle bir baktıktan sonra yavaşça Maykıl'ın üzerine doğru yürümeye başladılar. İkisi ani hareketlerle Arçibıl'ı etkisiz hale getirirken üçü Maykıl'a kara büyü yaptılar. Maykıl öyle büyük acılar hissetmedi ama ters giden bir şeyler olduğunu anlamıştı. Vampirler ile Arçibıl kendisine şaşkınlık içinde bakıyordu. Şaşkındılar çünkü Maykıl artık bir vampir değil, çikolata sosu kaplamalı bir dondurmaydı! Vampirler görevlerini tamamladıklarına kanaat getirerek oradan ayrıldılar. Çıkmadan önce bunun Vampirleri Koruma Kollama ve Yaşatma Derneği'nin kararı olduğunu söylediler. Romanya'dan gelen beş Dracula'ydı bu vampirler. Dernekte üst düzey yöneticiydiler. Bu göreve onlar seçilmemişti, kendileri seçmişti, gönüllüydüler bu işe. Vampir dediğin kan emmemeye yemin eder miydi hiç? Bu ne biçim saçmalıktı böyle? Yıldızın parlamaması gibi bir şeydi bu. Ya da dünyanın dönmemesi gibi. Veya bir çeşmenin akmaması gibi. Olmaması eksiklik olarak kabul edilecek bir şeydi. Yeni görünümüne yabancılık çekmedi Maykıl. Eskiden her ne yapıyorsa hala onları yapmaya devam edebiliyordu. Yürüyor, koşuyor, yiyor, içiyor ve berjerine kurulup televizyon seyredebiliyordu. Zaten uzun zamandır vampirlerin arasına karıştığı da yoktu, onun için sorun değildi bu yeni görünümü. Yalnız, eski halinden yalnızca bir farkı vardı: Artık vampir dişleri yoktu. Onların yerinde minicik, insanlarda bulunan türden, olabildiğince normal azı dişleri vardı. Fakat bunu sorun etmedi Maykıl. Kan emmemeye yemin edeli uzun zaman olmuştu. Canı çok sıkıldığında geceleri ormanda yürüyüş yapmaya devam etti. Çok dolaştığı zamanlar erimeye başlıyordu. Bu durumu hissettiği zaman koşturarak şatosuna geri dönüyor ve buzdolabına girip donmayı bekliyordu. Daha iyi bir çözüm olarak klima taktırdı şatoya. Tüm katlarına hem de. On beş katta da klima vardı artık, zemin kat dahil! Ama Arçibıl kendi katındaki klimayı çalıştırmıyordu genelde. Zaten yiyecek ve içecek servisi yapmaya başladığı zaman buz gibi odalarda gezinmek canını sıkıyordu, soğuğu sevmiyordu Arçibıl. Sıcak yerlerin vampiriydi. Onun için Akdeniz sahilleri en sevdiği tatil beldesiydi. Klima iyiydi, güzeldi ama yaz mevsimi gelince sorun çıkarmaya başladı. Maykıl'ın vücut sıcaklığını dengeleyememesi ve orasından burasından erimeye başlaması canını sıkıyordu. Buzdolabı da klostorofobik gelmeye başlıyordu artık. Arçibıl'ın da tavsiyesiyle kuzeye gitmeye karar verdi Maykıl. Ama bu şekilde olmazdı. Bu şekilde herhangi bir tabutun içine sığmazdı. Sığsa bile tabutun soğutma sistemi olmadığı için eriyip giderdi. Uzun süren tartışmalardan sonra Avrupa'nın en iyi derin dondurucu fabrikasının yönetim kurulu başkanlığına uzunca bir mektup yazıp yüklü miktarda para gönderdiler. İkiye bir ebadında, elektrik akımı olmadan çalışabilecek, içten kilitlenebilir, darbeye dayanıklı, titanyumdan yapılma bir derin dondurucu üretmelerini istediler kendileri için. Ayrupa'nın en iyi derin dondurucu fabrikasının en iyi mühendisleri kısa sürede yerine getirdiler garip buldukları bu isteği. Arçibıl nereye gitmek istediğini sorduğunda İzlanda! diye yanıtladı Maykıl. Arçibıl oraya kadar gidemeyeceğini ama kendisine refakat edebilecek birisini bulabileceğini söyledi Maykıl'a. İki gün sonra Mişel adlı genç bir vampirellayla geldi Arçibıl. Vampbar'da garson olarak çalışan ve kan grubu ayırd etmeyen, ne bulursa içen, etine dolgun bir vampirellaydı Mişel. Patronundan özel izin alarak kabul etmişti Arçibıl'ın bu isteğini. Maykıl'a İzlanda'ya kadar eşlik ettikten sonra geri gelecekti. Vakit kaybetmeden özel yapım derin dondurucunun içine girdi Maykıl. Kendisine yardım ettiği esnada Mişel'in göğüslerine değdi vücudu. Onların esneyip yayıldıklarını hissetti ve bu uzun zamandır hissetmediği bir şeydi. Derin dondurucunun kapağı üzerine kapandığında aklı Mişel'in göğüslerindeydi. İzlanda'ya gidene kadar onları düşünüp durdu. Bir ara dayanamayıp kendisini tatmin etmeye kalkıştı ama soğuktan eli çubuğuna yapışınca öylece kalakaldı. Uzun uğraşlar sonucunda elini oradan geri alabildiğinde bir daha yaklaştırmadı. İzlanda'ya vardıklarında Arçibıl'ın eski bir dostunun şatosunda kalacaktı Maykıl. İstediği kadar kalabilecekti orada. Ne de olsa sahibi uzaklardaydı. Maykıl derin dondurucudan çıkar çıkmaz biraz daha kalmasını söyledi Mişel'e. Ve sevişmek istediğini açıkça belirtti. Cinselliği seven birisiydi Mişel ama daha önce çikolata sosu kaplamalı bir dondurmayla sevişmemişti hiç, doğal olarak. Bu işi nasıl yapacaklarını merak etti. Çubuğum var ya dedi Maykıl. Evet, kocaman hem de! dedi Mişel. Maykıl onu tutup kendisine çekti. Mişel yılların alışkanlığı olarak ısırmaya kalkıştı hemen. Çikolata sosunun çatladığını hissedince çığlığı bastı Maykıl. Özür diledi Mişel. Çatlayan çikolata sosunun altındaki şeye baktı. Vişne çürüğü renginde bir şeydi ve aktığı falan yoktu; öylece duruyordu. Organlarından birisidir diye düşündü Mişel. Maykıl kendisine aynada baktıktan sonra ciddi bir sorun olmadığına karar vererek sevişmeye kaldıkları yerden devam ettiler. Isırma, sadece yala dedi Maykıl. Mişel de denileni yaptı. Garip bir tecrübeydi. Daha önce yalamak hiç aklına gelmemişti. Arada bir kendisine engel olamayarak dişlerini yavaşça sürtüyordu Maykıl'ın çikolata sosu kaplamasının üzerine. Maykıl yalandıkça içten içe eridiğini hissetti. Sonra da az önce ısırılan yerinden akan sıvıyı gördü ve Mişel'e durmasını söyledi titreyen sesiyle. Sevişme oracıkta sona erdi. İkisinin de hevesi kursağında kalmıştı. İlk uçakla geri döndü Mişel. Maykıl da çikolata sosu kabuk bağlayana kadar çıkmadı evden. Yarası iyileşince büyük kara pelerinini üzerine örterek gece gezmelerine çıkmaya başladı. O gecelerden birisinde Sigur Ros konserine denk geldi. Orada bulunduğu beşinci dakikada mest olmuştu. Daha önce duymadığı türde müzik yapıyordu adamlar. Ne dedikleri hakkında en ufak bir fikri bile yoktu ama müzik evrenseldi ve adamlar harika müzik yapıyorlardı! Konser bitimine kadar oturduğu yerden dinledi adamları. Müziğin içinde bir yerleri ısıttığını hissediyordu, soğukla ise zaten derdi yoktu. Kalabalıkla karşılaşmamak için konserin bitmesine az bir süre kala uzaklaştı oradan.


Emre abi beni ilaç almaya gönderdiğinde söylediklerine pek dikkat etmedim çünkü yazıştığım arkadaşta kalmıştı aklım. Sorduğu bir şeyi yanıtsız bırakıp Emre abinin uzattığı parayı alıp istediği ilacı içimden birkaç kez tekrarladım. Çocukken bir şeyi on altı kez tekrar edersem iki gün boyunca asla unutmayacağım söylenmişti. İnanmıştım buna. Sınavlarda işime yarıyordu. Emre abi montumu giymem için yardımcı oldu. Turnikelerden geçerken saat 22.34'tü. Arkamdan Sederjin, unutma! diye bağırdı. Tamam derken asansörü çağırdım. Köşedeki eczaneye gidip nöbetçi eczanelerin yazılı olduğu tabloyu inceledim. Bana en yakın olanlarını not edip hastanenin oradakine gitmeye karar verdim. Bulunduğum muhit yabancısı olduğum bir yer olduğu için yanlış sokaklara girdim. Yiğitliğe bok sürdürmemek için adresi de sormadım. Kendi kendime bulabileceğimi düşünerek döndüm dolaştım ortalıkta. Sonra eski bir arkadaşımı gördüm yolda. Yanında kız arkadaşım diye tanıttığı güzel bir kız vardı. Ama pek muhatap olmadık kendisiyle. Daha çok arkadaşımla sohbet ettik. Neler yaptığımızı falan anlatıp durduk birbirimize. Kız arkadaşının sıkıldığını anlayınca Gidelim artık, sonra görüşürüz diyerek uzaklaştılar. Sonra görüşürüz dedi ama bu geceki gibi rastlantı sonucu olmayacaksa düşük bir ihtimaldi bu. Yoluma devam ederken görkemli bir yapı gördüm. Ne olduğuna dikkat etmedim ama önünde güvenlik görevlileri vardı. Onlara doğru yaklaşarak Bu civarlarda bir hastane varmış, nerede olduğunu biliyor musunuz? dedim. Şu an bir hastanenin önünde duruyoruz dediler. Aradığım hastanenin o olduğunu anladım ve oraya en yakın nöbetçi eczanenin yerini sordum. İşaret ettikleri yere bakınca şakır şakır yanan tabelayı gördüm ve teşekkür ederek uzaklaştım. İçeri girip dükkanın ortasına geldiğimde bir eksiklik hissettim. Eczacıyla bakıştık. Ters giden bir şey vardı. Gözlerimi kapatıp ellerimi, avuçlarım yere bakacak şekilde açtım. Eczacı bana ne istediğimi sordu tedirgin bir ses tonuyla. Bir eksiklik hissettiğimi söyledim. Sonra gözlerimi açıp ellerimi yumdum ve kasaya doğru yaklaştım. Griple ilgili bir ilaç alacaktım ama burasını ararken öyle çok dolandım ki ilacın adını unutuverdim dedim. Eczacı gülümsedi. İçinden j harfi geçen şeyleri sıralamaya başladım ben de. Çoğu da o an uydurduğum şeylerdi. Kedisinin yanına oturabileceğimi söyledi. Boz renkli bir kediydi. Gıdısını okşarken eczacıya döndüm. Frijit olabilir mi acaba? Eczacı başını öne eğip gözlük camlarının üzerinden bana baktı. İlacın adı frijit olabilir mi? diye tekrarladım sorumu. Hiç sanmıyorum dedi. Kediyle oynayıp düşünmeye devam ettim. Bir türlü hatırlayamayınca gidip sormaya karar verdim. En iyisi öğrenip de geleyim diyerek çıktım dükkandan. Turnikelerden geçip bizimkilerin toplandığı bölüme geçtim. Herkes bilgisayar başında bir şeyler yapıyordu. Emre abi beni görünce Aldın mı abicim? dedi. Herkes bana bakıyordu. İlacın adı neydi? diye karşılık verdim. Hep bir ağızdan kahkaha atmaya başladılar. Melike Alemsin! dedi. Emre abi Aşık mısın oğlum? dedi. Mehmet Bey masadakilere dönerek Numune mi gönderdiler bu çocuğu bize? dedi. Cansu abla yanımdan geçerken omzuma dokunup gülümseyerek Şaşkın dedi. Kokusu beni tahrik etti. Topuklu ayakkabılarının zeminde çıkardığı ses eşliğinde kıvırta kıvırta uzaklaştı. Emre abi elime ilacının adının yazılı olduğu bir kağıt tutuşturdu. Sederjin diye fısıldadıktan sonra tekrar düştüm yollara.


Severken öldürdüğüm civcivler, balkondan attığım kediler, borutüfeklerimden üfleyerek ateş ettiğim külahlarımın ucuna taktığım iğnelerle yaraladığım, hatta bazen öldürdüğüm tavuklar... Bunların hepsinin cezasını ilkokulda Ömer Seyfettin okuyarak çekmiştim zaten. Fakat bilmezdim karmanın bu kadar fil hafızalı ve kindar olduğunu. Yuvalarına su bastığım karıncalar, taşladığım köpekler, boyunlarını kopardığım güvercinler derken dilden dile yayılmış çocukluğumun zalimliği. Antartika açıklarında takılan bir fok balığını çok öfkelendirmişim. Dostu olan balinalardan birine açmış bu konuyu. O daha da sinirlenmiş. Attığı çığlığın yaydığı sinyaller tüm balinalara ulaşmış. Balinalar denizden, penguenler karadan yaymaya başlamışlar. Kuşlar derseniz, haberi zaten oraya kadar onlar götürmüş. Kaçınılmaz olarak bana tüm yaptıklarımı ödetmeye karar vermişler. Hem de Ömer Seyfettin'in bana ettiklerini hiç hesaba katmadan! Bir açığımı yakalamak için en uygun zamanı beklemişler. Tarkan Viking Kanı'ndaki ahtapottan deli gibi korktuğumu gören muhabbet kuşum beni ispiyonlamış. Hava, kara ve özellikle de deniz hayvanlarınca sevinçle karşılanmış bu haber. Böcekler bile bayram etmişler! Onlara ne oluyorsa, oldum olası sevemedim zaten kendilerini. Tüm hayvanlar aleminin intikamını alacak tek bir hayvan; bir ahtapot. Ailesi olmayan, genç bir maceraperest. Gerekli formasyonu aldıktan sonra iki ahtapotla birlikte yollara düşmüş. Geçtikleri yerlerdeki hava, kara ve deniz canlıları da onlara eskortluk etmiş. Tam olarak nereden geldiğini bilmiyorum. Anlattıklarına dayanarak bir sonuca da varamadım. Coğrafyam berbattır da. Yalnız Almanya'da bir yerlerde trene bindiklerini söyledi. Ona eşlik eden ahtapotlardan birisini arkalarında bırakmışlar. Zannedersem açlık sebebiyle yemek zorunda kalmışlar kendisini. Bu durum birbirlerine şüpheyle yaklaşmalarına neden oldu mu diye sordum ama olumsuz yanıtladı. Kendi aralarında bir tür şehitlik mertebesi gibi bir şeymiş sanırım. Zaten bunun için yalnız çıkmamış yola. Diğerini de bana gelmeden önceki konakladığı son yerde yemek zorunda kalmış. Her neyse, Almanya'da trene binmişler işte. Orada vakit geçirdikleri süre zarfında üç gençten Almanca öğrenmişler. Avrupa kıtasını gözümde canlandırmaya çalıştım da pek başarılı olamadım. Kuzey taraflarına gitti aklım. İzlanda açıklarından geliyordu belki de. Güney sahillerinin sıcak varlıklarından olamazdı. Belki bana kin bile beslemiyordu güneyliler. Kesinlikle kuzeyden geliyor olmalıydı bu ahtapot. Hatta sıcakları sevmediği için güneye inmek yerine kara yoluyla gelmeyi tercih etmişti. Almanya'dan trene bindiğine göre böyle olmalıydı. O kadar da fena sayılmaz aslında coğrafyam. Dün akşam yağmura yakalanmıştım. Eve geldiğimde sırılsıklamdım. Üzerimi değiştirdikten sonra ıslattığım yerleri silmiştim. Gereğinden fazla ıslaktı her yer. Dağınıklığımla açıklayabilirdim bunu. Kafa yormadım o sebeple. Penceremdeki karganın cırlamasına uyandığımda sol ayağımdaki yapışkan ıslaklığı hissettim. Onu görür görmez çığlığı bastım. Korkudan bayılmışım. Ayıldığımda hala oradaydı. Yine çığlığı bastım ama bu sefer korkudan bayılmak yerine ağlamaya başladım. Sol ayağımı sarıp sarmalamış turuncu bir ahtapot! Penceremde de erketeye yatmış bir karga. Hikayenin yarısını karga, yarısını ahtapot anlattı. Hak verdim ama peki ya tüm bunları çocukken yapmış olmam ve Ömer Seyfettin'in vicdanıma abanması? İlk Cinayet öyküsü? Okumamışlar Ömer Seyfettin. Ne mutlu size! dedim. Çocukluk da pek bir anlam ifade etmiyormuş onlar için. Godzilla'yı anlatacaktım, vazgeçtim. Bunu da anlamazlardı. Trt Belgesel'deki şu filin hikayesi. Bunu da pas geçtim. Şimdi ne olacağını sordum. İntikam dedi ve daha da kuvvetlice sarıldı ayağıma. Dişli dilini bacağımda gezdirirken koyverdiğim çığlığın ardından komşularımın nasıl insanlar olduklarını düşündüm bir an için. Ondan sonra bir daha da bağırmadım. Biraz sonra kollarını gevşetti zaten o da. Konuşmadan bekledik bir süre öylece. Ders olsun bu diyerek söz aldı benden ahtapot. Ah, bu öğreticilik! dedim içimden, tavana doğru bakarak. Söz verdim. Sözümü tutmayacak olursam beni bulacaklarını çok iyi bildiğimi söyledi. Evet anlamında başımı salladım. Muhabbet kuşumu da giderken götüreceklerini söyledi. Buradan başka her yerde daha mutlu olur dedim. Her konuda anlaşmaya vardık ama yine de hemen ayrılmadı oradan. Bacağımda kalmaya devam ederek kollarını bileğimde, parmak aralarımda, bacağımda gezdirmeye devam etti. Kimi zaman yumuşakça, kimi zaman kuvvetlice.


Tanıdığım en yalnız insan Mümtaz'dı. Çağrı askere gidince arkadaşlarının yüzde ellilik kısmını yitirmiş oldu. Telefonu sekiz ay boyunca hiç çalmadı. Nasıl olur demeyin, ben şahidim. Çalmadı işte. Birkaç kere parazit yaptığı oldu ama o kadar. Çalmadı. Parazitin yaşattığı heyecanı tahmin edersiniz. Nasıl bir şey olduğunu anımsamak için ev telefonundan kendisini aradı. Annesini özlemişçesine dalgın, kendinden emince Vivaldi diye fısıldadı. Oysa zil sesi Beethoven'ın bilmem kaçıncı senfonisiydi. Bunu herkes bilirdi. Biraz dinledikten sonra kapattı. Yatağına uzandı. Birilerine mektup yazmak istediğini söyledi. Bildiğin bir adres var mı? diye sordum. Gözlerini kısıp uzun uzun düşündükten sonra Yok dedi. Yerinde doğruldu. Ama telefon rehberinden bakabiliriz. Telefon rehberinde adres yazıyor mu ki? Yazıyor olması lazım. Filmlerde öyle. Bunun Amerikan telefon rehberlerine has bir durum olduğunu sanırdım. Nereden bakacağız? Bizde telefon rehberi yok ki dedim. Dışarıda bir yerlerde buluruz belki dedi ama çıkmaya üşendik. Bana yazmak istediğini belirtti. Beni böyle sikik şeylerle uğraştırmamasını söyledim. Ne istiyorsan anlat, buradayım ama yazma dedim. Biraz anlatınca duruldu. İki gün sonra bir şeyler karalarken buldum onu. Mektup yazıyordu. Adres bulduğunu düşünüp sevindim. Postaneye birlikte gittik. On kadar mektup gönderdik. Hepsi de bulunduğumuz şehirdeydi. Hiç birine yanıt gelmedi. Meğerse adresler uydurmaymış. Bildiği bir adrese yazmasının daha iyi olacağını söyledim. Telefon rehberi dedi. Hala bir telefon rehberi almamıştık. En kısa zamanda alacağıma dair söz verdim. Açıkça bildiği bir adres yok mu diye sordum. Bir tane varmış. Ona yazmasını söyledim. Ertesi gün belediye mezarlığına mektup göndermiş. Annesine yazdığı, Fatiha'yla biten bir mektup. Onu alıp sahilde bir yere yemek yemeye götürdüm. Garson kız hoşuna gitmiş olacak ki bir sosyal yardım kuruluşu adına satılan renkli yara bantlarından beş kutu almak istedi. Aldık. Kıza üzerinde adresimizin bulunduğu bir de mektup bıraktık. Oracıkta duruyordu. Müşterilere sosyal yardım kuruluşundan söz edip yara bandı satmaya çalışıyordu. Hadi, git konuş onunla dedim. Sandalyesinde doğrulup başını hızlıca titretti. Israrcı olmadım. Eve döndüğümüzde yazmaya devam etmesinin iyi olacağını söyledim. Ertesi gün günlük tutmaya başladı. Kelimeler defterden taşınca ona bir mail hesabı hediye ettim. Temel şeyleri gösterdim. Buraya yazarsın ve gönderirsin ya da kaydedersin. Göndermek için önce bir adres gerekliydi. Ah, adres! Ona bir an için kendi adresimi vermeyi düşündüm. Ondan nefret etmek istemediğim için vazgeçtim. Sonra kalbinden gelip aklından geçip parmaklarından dökülen şeylerin nefret edilesi şeyler olamayacağını anladım. Ekrandaki sayfaya meraklıca bakıp anlamaya çalışıyordu. Anlatırken ekrana yapışan tükürüğüm parladı. Öne doğru eğilip o parlaklığa dikkatlice baktı ve parmağının ucuyla sildi. Gözlerim nasıl yandıysa banyoya zor attım kendimi. Yazdıkları nefret edilesi şeyler olamaz diye ağladım durdum. Seviyordum onu, nefret de neydi, nereden çıkmıştı? Geri dönüp temel şeyleri anlatmaya devam ettim. Birkaç yere de üye yaptım Mümtaz'ı. Böylece olur olmadık yerlerden elektronik postalar alabilecekti. Bir süre sonra almaya başladı da. Onlara yanıt veriyordu ama doğal olarak yanıt gelmiyordu. Sonunda dayanamayıp Facebook'a üye yaptım onu. Hiç tanımadığı insanlara arkadaşlık teklifi gönderdi. Kabul edip bir şeyler yazanlar oluyordu ama sohbete dönüşmüyordu yazışma. Nereden tanıştıklarını, nereli ve kim olduğunu soruyorlardı, o kadar. Birkaç şey daha belki. Sonra siliyorlardı. Silmeseler bile bir daha herhangi bir şey yazmıyorlardı. Birkaç gün sonra akşam yemeğinde birisiyle yazışmaya başladığını söyledi Mümtaz. Soru sormadım. Görmeden inanmayacağımı söyledim. Gösterdi. Hi, how are you? diye gelen bir spam'e yanıt vermiş. İyiyim, sen nasılsın? gibisinden bir yanıt değil. Kısaca bir şeylerden söz etmiş işte. Okumadım, göz ucuyla bakıp geçtim sadece. Bizimki Türkçe yanıt verince sohbet başlamış. Meğerse postayı gönderen kişi de bir Türk'müş ve kendisini çok yalnız hissettiği için böyle bir şey yapmaya karar vermiş. Bir hafta kadar sonra Mümtaz karşıma çıkıp yakında buluşacaklarını söyledi. Emin mi diye sordum. Çünkü karşısındaki organ mafyası adına çalışan bir manyak da olabilirdi, eğlence peşinde koşturan bir ergen de. Kendisini çok yalnız hisseden bu kızla buluşması gerektiğini düşündüğünü söyledi. Düşünme işini bana bırak dedim. Biraz düşündüm ve onunla gelmek şartıyla onayladım. Kıza görünmeyecektim tabii. Uzaktan seyredecektim sadece. Anlaştık. Sözleştikleri gün oradaydım. Bir pastaneye gittiler. Peşlerinden girip onları rahatlıkla görebileceğim bir yere oturdum. Oturduğum yerden kız güzel görünüyordu. Mümtaz'ın oturduğu yerden nasıl göründüğünü bilmiyordum ama. Bana göre güzel ve heyecanlıydı kız. Gözlerini kocaman açarak dinliyor, gülümseyerek bir şeyler anlatıyordu. Garson siparişleri alıp uzaklaştı. Bir kahve, çay ve sütlaçla geri döndü. Kahveyi kıza, çayla sütlacı Mümtaz'ın önüne koydu. Şaşırmadım. Çocuğu manipule etmemek için pek bir şeyler anlatmamıştım ama yine de bazı taktikler verse miydim diye düşündüm. Sohbet ilerledikçe kızın suratı düştü. Gittikçe duruldu. Hesabı ödemek için kavgaya tutuştular. Kazanan bizimkisi oldu. Arada bir birbirlerine bakarak ve çok az konuşarak yürüdüler. Kalabalıkta aralarından birilerinin geçtiği, ayrılıp tekrar bir araya geldikleri oldu. Bir ara birbirlerini kaybettiklerini sandılar, sonra yeniden buldular. İlerledikleri yol sebebiyle otobüs durağına gittiklerini sanıyordum. Köprünün üzerindeyken bizimkisi birden durup bir şeyler söyledi. Sadece sonunda dudaklarının Görüşürüz diye kıpırdadığını anlayabildim. El sıkışıp birbirlerine zıt yönlerde ilerlediler. Dönüş yolunda Mümtaz'a neler olduğunu sordum ama pek anlatmak istemedi. Ben de ısrar etmedim. Sessizce yürüdük, sessizce otobüsteki yerlerimize oturduk, yol boyunca hiç konuşmadık. Birkaç saat sonra söylediği ilk şey Canım makarna istiyor oldu. Ben de makarna yaptım. Yerken aniden bir şey olmuş gibi yerinden fırlayıp bilgisayarın başına gitti. Birisine, sanırım kıza, bir şeyler yazıp gönderdi. Bir saat bekledi, yanıt gelmedi. On saat bekledi, yanıt gelmedi. Yüz saat, bin saat. Yanıt gelmedi.


Adam bir fabrikada çalışır, her gün erkenden mızıldanarak uyanır, kahvaltısını etmeden evden çıkardı. Şehrin metalik kokulu havasını içine çeker çekmez sigarasını çıkarıp alelacele yakar, dumanını göğe doğru üflerken fabrikada boşalan şef kadrosuna alındığını hayal ederdi. Eve eli kolu dolu bir şekilde gururla geldiği, terfisinin müjdesini verdiği bir akşamı... O akşam şehir çiçek kokulu olacaktı. Güneşin gitmeye nazlanacağı bir bahar akşamı belki. Karısının beğendiği bluzu mağazadan alıp hediye paketi yaptıracak, oğluna da çok sevdiği çikolatalı pastadan alacaktı. Her sabah bu hayali kurar, sigarası parmaklarını yakmaya başladığında can acısıyla hala işçi olduğu dünyaya geri döner ve ciğerlerini acıtan metal kokulu havayı soluyup kaçırmak üzere olduğu otobüsün peşinden koşmaya başlardı. Kadının tek lüksü, küçük haşarı oğlu yatağına gelip zıplayana kadar uyumaktı. Oğluna söylenerek yataktan kalkar, üzerine soluk elbisesini geçirir, kahvaltıyı hazırlamak üzere mutfağa yönelirdi. Akşamdan kalan bayat ekmeği ısıtmak üzere tavaya koyup; peynir ve zeytini çıkarırdı. Bir de bahçedeki vişne ağacının meyvesinden yaptığı reçeli. Bazen yumurta da olurdu. Masayı kurarken ayağına dolaşan kediye bağırır, kurtulamayacağını anlayınca önceki akşamdan kalan yemeğin suyu ile ıslattığı birkaç parça ekmeği önüne atardı. Ablası gibi apartmandaki bir dairede oturduğunu hayal ederdi. Şehri tepeden gördüğü bir evde yaşamayı... Komşularını çaya çağırıp donatılmış bir sofrada keyifle servis yapan kibar bir ev sahibesi olduğu günleri... Çoğunlukla yanık ekmek kokusuyla kendine gelip dalgınlığına öfkelenir ve gürültülü bir biçimde arabasıyla oynayan oğlunu, haykırarak masaya çağırırdı. Çocuk kahvaltıda annesinin zoruyla birkaç lokmayı ağzına atar, sağa sola çevirip gönülsüzce çiğnedikten sonra burnuna dayatılan sıcak çaydan bir yudum alır ve yandığını söyleyip bağırırdı. Annesini dikkatle gözler, o fark etmeden tabağındaki peynir parçalarını masanın altında bekleyen kediye atardı. Sonunda annesini çıldırtıp bahçenin kapısını açtırır ve oyuncak arabasını aldığı gibi dışarı fırlardı. Arabasını bahçede, toz- toprak içinde keyifle sürer, başını vişne ağacının dallarından görünen gökyüzüne çevirdiğinde büyüdüğü zamanı düşlerdi. Bir gün büyüyüp gerçek arabasıyla asfalt yollarda özgürce hız yapacağı güzel günleri... O zaman annesini yanına almayacaktı ki, başında bir karışanı olmasın. Parklara gidip çılgınca eğlenecek, istediği kadar şeker, çikolata ve çikolatalı pasta yiyecekti. Genellikle bu hayalinden kedinin acı çığlığı ile uyanır, hayvanın kuyruğu üzerinde arabasını sürdüğünü fark ederdi. Kedi bahçedeki çalının köşesine çömelip miskin bir biçimde etrafı gözlerdi sabahtan akşama dek. Uzun gösterişli kuyruğu dışarıda kalırdı her seferinde. Buna rağmen düşmanca bakan sokak kedileri ve başıboş köpeklerden korunmak için iyi bir yerdi burası kendince. Karşı komşunun taklacı güvercinlerine sinir olur, vişne ağacının dallarına konduklarında heyecanlanırdı. Bir keresinde tam üzerlerine atlayacakken içerden bahçeyi gözleyen kadın durumu fark etmiş ve başına terlik fırlatıp kendisini bir daha eve almamakla tehdit etmişti. Ev de ev olsa bari diye düşünürdü bazen. Sokakta olsa daha lezzetli bir şeyler bulup yiyebileceğini... Ancak yaşı ilerlediği, eski çevikliğini yitirdiği için tekrar sokağa dönmeyi de göze alamazdı. Sık sık taklacı güvercinleri yakaladığını hayal ederdi. Eski, gençlik günlerindeki gibi bir çırpıda üzerlerine atlayıp nefeslerini kestiğini... İkindi sonrası açılan kapıdan gelen yemek kokuları ve kadının oğluna seslenişi ile kendine gelirdi çoğunlukla. Akşam yemeği vakti payına düşenleri kapmak için içeri, çocuğun sandalyesinin altına doğru koşardı. Çocuk sızlanmanın kar etmeyeceğini anlayıp arabasını bahçede gönülsüzce bırakır ve akşam yemeğini yemek üzere suratını asıp içeri girerdi. Oyuncak araba en çok akşamın bu saatlerini severdi. Akşama kadar haşince oradan oraya sürülmüş, çocuğun motor sesi niyetine çıkardığı gürültüyle hayli yorulmuş olduğu için bu sessizlik saatlerini sabırsızlıkla beklerdi. Günün geceye kavuştuğu vakitlerde, kuşların usul cıvıltılarından başka bir şeyin duyulmadığı zamanlar olurdu bu karışık topraklarda bile. İşte o sessiz vakitlerde araba hiç çıkmadığı yolları, hiç görmediği yerleri düşlerdi. Nasıl olacağını bir türlü tasarlayamaz ama dünyayı dolaşacağı bir zamanı hayal ederdi. O akşam da yine böyle bir vakit bu tip düşlere dalmıştı ki şiddetli bir patlama sesi duyuldu. Toz- duman içinde havada uçan şeylerden birinin hızla üzerine geldiğini gördü ve o anda kendini kaybetti. Evden dumanlar yükselirken, adam, kadın, çocuk ve kedinin hayalleri bu kara dumanlarla birlikte göğe karıştı. Araba kendine geldiğinde patlamanın etkisiyle sağ ön tarafının ve bir tekerleğinin olmadığını fark etti. Sonra bir şekilde bir sanatçının eline geçti. Savaşta hayatlarını kaybeden çocukların oyuncaklarının arasına konuldu ve bir sergi nesnesi olarak dünyayı dolaşmaya başladı. Hayallerini gerçekleştirdiğini sananlar olabilir. Ancak o, kendisine hüzünle, acıyarak bakan gözlerden, hikayesini hiç bilmeyen ve öğrenemeyecek olan bu insanlardan hiç hoşnut kalmadı. Hayallerinin bu yolla gerçekleşmesine derinden içerledi. Eski hayatını, kendisini çılgınca süren haşarı çocuğu, ailesini, kuş seslerinin duyulduğu birkaç huzurlu akşamı, havası çoğunlukla metal kokan o hüzünlü şehri ve vişne ağacını delicesine özlemeye başladı. Zamanın geri döndürüleceğini bilse kalan üç tekerleğini vermeye razıydı. Ama zaman geri dönmezdi.


Adres: Mim Kemal Öke Cad. Erenler Apt. MERKUR, heykel sanatçısı Ozan Oganer'in galerideki ilk, kariyerindeki üçüncü kişisel sergisi olan Dilemmaya ev sahipliği yapıyor. İzmirli sanatçının en son heykel işlerinin yer aldığı sergi, 9 Kasım 27 Kasım 2012 tarihleri arasında izleyiciyle buluşuyor. Heykel sanatına, dantel, iğne oyası gibi malzemeleri kazandıran sanatçı, bu sergide, kendine özgü tekniğini, alışılmış materyalin yanısıra yeni bir malzemenin sınırlarını zorlayarak genişletiyor. Ozan Oganer, şimdiye dek kullandığı dantelin taşıdığı sembolik anlamın ötesine geçerek, malzemeyi hem biçim hem içerik bağlamında dönüşüme uğratıyor. Bu dönüşümün sonunda, yeni malzemesini dantel gibi işleyerek, istemli bir düşünceyle içine düştüğü ikilemi, işlerinin tematik zeminine de yansıtıyor. Bir yanda saflığı, erdemi, felsefi açıdan ilahi düşünceyi temsil eden figürlere, insan ruhunun karanlık ve şeytani olarak nitelendirilebilecek yüzlerini ortaya koyan figürler cevap veriyor. Kompozisyonel olarak birbirlerini tamamlayan figürlere, izleyiciyle iletişime geçen sürpriz bir iş de eşlik ederken, fetiş kavramını besleyen küçük detaylar da temayı zihinlerde diri tutmaya yardımcı oluyor. İnsanların gizli dürtülerini ortaya koyan sanatçı, ruhun ikili yanına vurgu yaparken, iki malzeme arasında gidip gelen figürleriyle kendi Dilemmasını yaratıyor.


- Dondurmalı keşkül yiyelim mi? Keşkül güzeldir, ama dondurmalısını yemedim. Sütlü ve çikolatalı her şeyi severim. - Nevresim takımın, pijaman? Nevresim takımım mavi. Böyle uçuk mavi/buz mavisi dedikleri. Beyaz üzerine siyah puantiyeli bir pijamam var. - Şarkı söylerken bir şeyler seziyor musun? - Burası çok gürültülü başka bir yere gidelim mi? - Sana soracak soru bulamıyorum, bir şeyler okuyalım mı? - Pedal çevirirken şiir okuyabilir misin? - Çok sıkıcı. Kim yazmış? Bilmiyorum. Çok aradım zamanında ama kimin yazdığını bulamadım. - Şiir? Turgut Uyar'ın şiirlerini ezbere bilirim. Mesela Yitiksiz'i bilirim. - Nabzın? - Çok süt içseydin daha uzun olabilir miydin? Günlüklerim var üst üste koyulduğunda benim boyuma ulaşabilecek kadar çok. - Ölüm, entropi, bereketsizlik, iyelik eki ve Allah? Bereketsizlik, yaprakları dökülen çiçek. Ölüm, gerekli bir mutsuzluk. Yaşarken aynı anda ölmeye başladığımız göz önüne alındığında yaşamla arasında kopmaz bir bağı var. Ben üzülmüyorum. Korkum ölmekten yana değil, nasıl öleceğimle ilgili. Allah, salt varlığına inandığım. Ama O'nun dışında kalan her veriye septik bir insanım. Bazen elinde büyüteçle bana bakıyormuş gibi hissediyorum. Entropi, rastgeleliğin ölçüsü. Sürekli artan bir dağınıklık. Ya düzenin miktarı ya düzensizliğin. Tam emin değilim. İyelik eki bir şeye ait olma isteğinden doğmuş olmalı. - Üslubun var mı? Şarkı söylerken, öpüşürken, su içerken? - Sıkıldın mı? Bazı günler, sanki hiç gelmemiş gibi hiç geçmemiş gibi hissettirir ya, bugün öyle benim için. Bomboş, yitik bir gün. Filmlerle dolduruyorum içimi, gerçeği yadsımak adına. Çok yavan geliyor her şey, hepsini toplayıp bir çuvala doldurmak istiyorum. Uçurum kenarlarında üşümek istiyorum. Paralel evrenlere, başka gezegenlere ulaşabilsek, varabilsek keşke. - Kalk gidelim ama nereye? Biri kolumdan tutup denizaşırı ülkelere götürsün beni. Ete kemiğe bürünmeden ben olmama yardım etsin. Bir göl kenarında ağaç gölgesine uzanalım, suya bakalım. Bilmediğim ezgileri ezberletin bana. - Öpüşelim mi? Dudaklarımda bıkkın ama umutlu bir şarkı var. - Bir şeyler yiyelim mi? - Beklediğin bir tarih? Geçmişi seviyorum. Bu yüzden geleceğe dair pek planım ya da inancım yok. Yani en fazla bir ay sonrasına plan yapabilecek kadar öngörüye sahibim. - Kelimeler devam etsin. - Aç mısın? Sabahları mısır gevreği yiyorum. Öğlen tavuklu sandviç ya da tavuklu salata yiyorum. Bugün salata yedim. Akşam yemeğinde genelde ızgara ya da aperatif şeyler yeniyor. En çok çorbaları ve soslu şeyleri seviyorum. - En son ne zaman terledin? Birkaç yıl oldu hamama gitmeyeli. Bence gerekli ve rahatlatıcıdır. Aynı zamanda sürekli ertelenir. - Size samimi sorular soramadığım için çok üzgünüm. Samimiyetinizden şüphe etmiyorum, lütfen siz de kuruntu etmeyiniz. - Saçların? Saçlarım epey uzadı. Eskiden hiç umursamadan keserdim kısacık. Şimdi kesmeye korkuyorum, sanki eksilecekmişim gibi geliyor. - Öpüşmedik hala. Bugün birine söz verdim, doğum gününe gideceğim diye. Ama sonra mazeret uydurdum, vazgeçtim. Hiçbir şeyi tam olarak istemiyorum, çabuk cayıyor içim, isteğim ölüyor. - Koltuk rahat mı? Biraz daha zaman gerekiyor huzurlu hissetmem için. - Bir ağaca sarılmak ister misin? Ben bahçeli bir evde büyüdüm. Zamanında verandası da vardı. Yağmur yağdığında dedemin koltuğunda bacaklarımı kıvırıp verandada otururdum. Yerdeki taşlara yağmurun vuruşunu izlerdim. Ceviz ağacının öyle güzel bir sesi vardı ki. - Keşkülünü yemişsin. İçim dışımdan daha çok genişliyor bazen, çok yaşamak istiyorum. - Ses tellerin yolculuk için yapılmış. Hayallerim hep müziğe dair. Ve uzak bir yerlere gitmek. Klişe. Ama mutlu ediyor. - Köprünün üstünde. - Köprünün altında. Kendimi balık gibi hissediyorum. Dudaklarım. Ağır geliyor. - Neredesin? İlk defa kumda hayal kurdum. Buradan mutlu olarak ayrılacağım. - Nereye gidiyorsun? Küçükken kuş olmayı hayal ettiğim zamanlar oldu. Kuş olabilseydim kuzeye giderdim. En kuzeye. Soğuk iklimlere. - Ellerin çok soğuk. Ellerim üşür genelde. Ama bu beni rahatsız etmez, üşümeyi severim. Her akşam Florya'da sahil boyunca yürüyorum soğuk havaya, rüzgara rağmen. Atkı takmayı da pek seviyorum. - Bülbül görsen tanır mısın? Bülbül görsem tanımam maalesef. Martıları severim. En çok onları sevdim, onlarla haşir neşir oldum. - Anlatın. Yalnızım, mutsuzum. Ama mutluluğu arayan biri gibi değil, mutsuzluğu özümseyen, mutsuzluğuyla sorunu olmayan biri gibi mutsuzum. Haliyle yazdığım sözler hep üzgün, kırılgan ama kimseye bağırmayan naif sözler. Mutlu melodiler de çıkıyor bazen ama çok nadir. Siz anlarsınız bu durumu. Anlar mısınız? Düzlüğe çıkmaya çalışıyorum. Yavru kargaları komik buluyorum. - Hayal kuralım. İstediğim zaman hayal kuramıyorum. Benden bağımsız anlık gelişiyor o durum. Gözlerimi kapatınca sadece boşluk görüyorum. Sadece geceleri, kafamda bir şeyler canlanıyor, çoğu insan. Önceki tecrübeler, yarım bırakılmış, eksik anlar hayalle tamamlanıyorlar. Nadir de olsa güzel bir his. Doyuran bir his.


Hush Gallery, Özge Topçu'nun İstihale Buhranı isimli ilk solo sergisine 1 Kasım-18 Aralık 2014 tarihleri arasında ev sahipliği yapıyor. Sanatçı, işleriyle Cumhuriyet Türkiye'sinin inşası ve dünyada uluslararası modernizm kanunlarının uygulamaya konmasının eşzamanlı oluşundan yola çıkarak ülkede yapılandırılan mimarinin ve görsel kültürün çarpıcı örneklerine ayna tutuyor. 1923-1943 yılları arasında yaşanan devrim sürecinde binaların fasatları ve insanların çehrelerinin bir senkronizasyonla değiştiği, modernist mimarinin biçimsel özelliklerinin toplum inşasıyla paralelliği sergide gözler önüne seriliyor. Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun 1934'te kaleme aldığı Ankara kitabında kübik iç mekanı tasvir etmek amacıyla kullandığı İstihale Buhranı ifadesinden adını alan sergi her gün 11.00-19.00 saatleri arasında Yeldeğirmeni'nde konumlanan Hush'da gezilebilir. Özge Topçu çalışmalarının temelinde Modernizm sisteminin yapay kurgusunu ve bu kurguya mutlak inandırıcılığı sağlayan aile, birey, ulus kimliği inşası, mimari yapılanma gibi propaganda araçlarını sorguluyor. Bu araçların ve mimari öğelerin görsel tarihlerini araştırıyor ve onların bağlamları, uzamları ve mekanları üzerinde müdahaleler yaparak Modernizmin mutlaklığına rakip, muğlak bir gerçeklik alanı yaratmayı amaçlıyor. İstihale Buhranında mekanlar bazen dönemin binalarının yüzeyinden aldığı doku kayıtlarından oluşan bir defter ya da bir devlet dairesinin pencere boşluklarının kesildiği bir evrak dosyası olarak izleyicinin karşısına çıkıyor. Bazen de birçok yüzey birbiri içine geçiyor, objeler mekanlarını değiş tokuş ediyor, bedene ait parçalar bir mekan haline dönüşüyor. Sanatçı bu müdahalelerinde ilk avantgard modernist mimarinin kökeni olan Ankaradan ve yaşadığı yer olan Kadıköyden ilham alıyor. Teknik olarak da ironiği cesur bir şekilde sergilemek adına karışık teknik, asamblaj, cut out, 3 boyutlu çalışmalar ve yerleştirmeyi bir bütün olarak kullanıyor. İstihale Buhranı sergisi izleyicileri alışmadığımız, daha önceden deneyimlemediğimiz büyüklü- küçüklü farklı mekanlar içerisine sürükleyerek sanatçının yerleşik kabullere rakip olan dünyasını keşfetmeye davet ediyor.


Büyük Atlama, nehirlerin yaşaması için tüm Avrupa'da 2005 yılından bu yana Temmuz'un ikinci pazar günü aynı saatte binlerce insanın nehirlere atlamasıyla gerçekleşiyor. Etkinlik, bu yıl 8 Temmuz Pazar günü saat 16.00'da tüm Avrupa ve Türkiye'de gerçekleşecek. Hasankeyf'te Dicle, Halfeti'de Fırat, Antalya'da Alakır, Samsun'da Kızılırmak nehirlerinin kıyısında buluşulacak. Atlama sadece nehirlere olmayacak: Burdur ve Amik göllerine de atlanacak. Ayrıca Ankara Beypazarı, İstanbul Burgazada, İzmir Gediz Deltası, Muğla Yuvarlakçay, Aydın Güzelçamlık Milli Parkı gibi birçok yerde de serin sulara atlanacak. Bir yandan nehirlerin yaşaması için mücadele verirken bir yandan da nehirlerin bizim için ne kadar değerli ve vazgeçilmez olduğunu bizzat nehrin sularına dokunarak hatırlamayı amaçlıyoruz. Büyük Atlama etkinlikleriyle bir araya gelerek hep birlikte suya karışacağız ve sularımıza yapılan müdahalelere dikkat çekeceğiz. Tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de nehirler, göller ve denizlerin çok değerli olduğunu belirten Doğa Derneği Genel Müdürü Engin Yılmaz, Gezegenimizde yaşamın temel kaynağı olan su, devlet ve şirketlerin acımasız uygulamaları nedeniyle ne yazık ki her geçen gün bu özelliğini kaybediyor. Oysa bizler suyla olan bağlarımızı yeniden hatırlamak, suyla bütünleşmek ve yaşam kaynağımızı korumak istiyoruz. Hepinizi bu pazar nehirlere ve onların beslediği göl ve denizlere atlayarak, yaşamın kaynağı suya şükranlarımızı sunmaya davet ediyoruz dedi. Ayrıca 8 Temmuz'da etkinliği Twitter ve Instagram'dan #BigJump ve #BuyukAtlama etiketleri ile paylaşacağımız fotoğraflardan da takip edebilirsiniz.


M. Orhan Okay, Beşir Fuad'ı tam anlamıyla, anlamlı intiharının ardından düşürüldüğü unutulmuşluk kuyusunun dibinden çıkarmıştır. 19. yy Osmanlı basın, yazın ve fikir ortamında aniden beliren Fuad, toplamda dört yılı geçmeyen yoğun ama kısa yazı hayatında geniş tepki ve ilgi görmüştü. Beşir Fuad'ın intiharının ardından dönemin gazeteleri Eyüp'te gömüldüğünü belirtir ancak Orhan Okay da Fuad'ın mezarını bulamamıştır. Fuad 1887 yılında öldüğünde, yaşı da belli değildi. Ahmet Midhat Efendi, Ahiren vuku- intiharında sinnini otuz iki tahmin ettiler. Otuz diyenler oldu. Fakat bencesi otuz dörtlük otuz beşlik idi der. Kendisinden yazılarında fazla bahsetmeyen Fuad'ın satır aralarında anlattıklarından 1875-76 Sırp savaşlarına, 1877-78 Rus savaşlarına ve Girit isyanlarına karşı gönderilen birliklerde gönüllü yer aldığını biliyoruz. Gürcü asıllı Beşir Fuad öncüdür. Pozitivizm'den ilk bahseden Osmanlı/Türk aydınıdır. Topluma realizm ve naturalizm gibi edebiyat akımlarını tanıtmıştır. Çok değerli çeviriler yapmıştır ve ilk biyografi yazarımızdır. Beşir Fuad'ın aile hayatında da çok bilinmeyenler vardır. Annesinin zoruyla yaptığı ilk evliliğinden ilk oğlu Mehmed Cemil doğar. Kısa sürede boşanmasının ardından saray eşrafından Şaziye Hanım ile evlenir. Ancak Fuad'ın annesi Habibe Hanım, Şaziye Hanım'ın babası Salih Bey'in üçüncü eşidir, dolayısıyla Fuad ve Şaziye Hanım üvey kardeşlerdir. Bu durumun önüne geçmek için önce Fuad ile Şaziye Hanım'ın, ardından Salih Bey ile Habibe Hanım'ın nikahları kıyılır. Fuad, 'delirme korkusu' nedeniyle gece hayatına ve metreslerine yönelir. Yazılarında Kuzguncuk'taki metresiyle evde onu bekleyen eşi arasında nasıl kaldığını anlatır. Evliliğinden iki çocuğu daha olur Fuad'ın. Annesinin paranoyaya kapılıp ölmesinin ardından Fuad'ın düştüğü delirme korkusunun etkisiyle, kadınlara yönelir, özellikle tutunamayan kadınlara acıyıp onlara yardım etmeye çalışır. Fransa'ya gönderdiği metreslerinden birinden kız çocuğu olduğunu yazar. İkinci oğlu Namık Kemal'i kızılcık hastalığından daha bir buçuk yaşındayken kaybetmesinin etkisini üzerinden asla atamaz. Biri Fransız metresinden olan kızı Feride olmak üzere üç çocuğu kalır Fuad'ın. Namık Kemal'in ölümünün ardından iki yıl sonra intihar eden Fuad'ın büyük oğlu Mehmed Cemil hiç evlenmez ve veremden ölür 1912'de. Küçük oğlu Mehmed Selim albay olur, 1947'de vefat eder. Feride ise asla bulunamaz. İstanbul'u işgal eden Fransız askerlerinden birinin eşi Ben Beşir Fuad'ın kızıyım diye baba tarafını aradığı duyulmuştur. Ancak Şaziye Hanım'ın engellemesiyle, Fuad'ın oğlu Selim Feride'ye ulaşamaz ve Fuad'ın kızı da unutuluşa gider. Beşir Fuad, intihar ettiği 1887 yılının 5 Şubat'ına kadar, yılın başlangıcından itibaren 26 makale yayımlamıştır. Ölümünün hemen ardından on gün içinde de 11 yazısı daha çıkmıştır. Fuad'ın intihar ettiği dönemde yoğun bir yazı hayatının içinde yer aldığı biliniyor. Hatta ölümünün dört gün öncesinde bile doğa olayları hakkında uzun bir makale yazmıştır. Tarik gazetesi, intiharını Beş şubat cumartesiyi pazara bağlayan akşam dokuzda, önceden planladığı madde-i intiharın fiilyatına başlamıştır denir. Gazetede ayrıca, karotis damarını dahi kestiği söylenir ancak Fuad'ın yazı yazmaya devam etmesi ve doktorun kendisini kurtarmasını engellemesi nedeniyle, hemen ölüme yol açacak bu hareketi yapmadığı düşünülebilir. Bir Fransızca gazetede, Meş'um projesini boğazından ve sol kolundan enjeksiyonla kokain zerk ederek tatbike karar vermiştir. Bir usturayla önce kolunun atar damarını dört ayrı yerden açmış ve boğazını kesmiştir denir. Fuad'ın ölümünün ardından son anlarında haykırdığı da gerçek değildir der, Ahmed Midhat. Uşağını çağırmak için seslenmiştir. Uşağı geldiğinde de, kanı aksın diye kolunu sert biçime sallamasını emretmiştir, ancak uşak bunu görünce bağırmaya başlamış ve evin kadınlarını çağırmıştır. Beşir Fuad, eve geleceğini düşündüğü zabıtlar için de önceden yazmıştır. Yazısında onlara anlatmaya mecbur olmadığı bazı nedenlerle kendini öldürdüğünü, zaten matem içinde olacak ailesini sorularla bunaltıp işgüzarlık yapmamalarını ister. Bedenini ise Tıbbiye'ye bağışladığını belirtir. Ancak bu uygulanmaz. Zaten olayı kavrayamayan dönemin Osmanlısı, bedenini Eyüp'e gömer. Beşir Fuad, intiharından önce çevresinin farkedeceği bir davranış değişikliğine gitmez. Günlük hayatını sürdürür, dostlarıyla görüşür. Neşelidir. Elinde bir şırınga görenler olur sadece. Kediler üzerinde kokain denediğini söyler. Beşir Fuad, ev ile metresi arasında nasıl bunaldığını anlatır mektubunda. Elinde kalan parasını evliliği ile metresi ve çocukları arasında pay ettiğinde, bir yıl daha geçineceğini hesaplar. Sona gelince de, hayatına son verecektir. Kendi deyimiyle, Bu fikri, Kağıthane'ye gidecek gibi telakki etmiştir. İşin ilginç yanı, askeriyede yer almı, üç batı dilini çok iyi bilen Fuad'ın geçim sıkıntısı çektiğini söylemesi bahane olarak görülür. Fuad'ın asıl korkusu, cinnet geçirip ölme korkusudur. Pozitif bilimlere ve determinizme inanan Fuad, annesinin yaşadığı rahatsızlığın kendisinde de belireceğini düşünüyordu. Ayrıca Voltaire çevirileri başta olmak üzere, eleştirel yazılarına karşı Müslüman mahallesinde salyangoz satmak ya da İslam düşmanlığıyla suçlanmak gibi polemiklerden de çok yorulduğunu belirtir. Fuad'ın özkıyımının ardından onun materyalist ve ateist görüşleri üzerinden intiharın mekruh olduğu ve İslam'da az görüldüğüne dair yayınlar çıkar. Ancak İstanbul, Fuad'ın hemen ardından intihar salgınına kapılır. 11 Mart 1887 tarihinde gazetelerin intihar haberlerini vermesi yasaklanır. Yasağın kalktığı altı ay sonrasında ise intihar salgını devam ediyor diye gazete başlıkları görülür.


My bloody valentine, Acid Mothers Temple, Gy! be ile Mogwai aynı çuvala girmiş misali bir grup, Paik. Toledo kökenli Detroit civarlarından, post-rock, shoegaze ve space-rock müzik yapıyorlar diyorlar ama kendi kulağınızla görmeden gözünüzle duymadan inanmayın. Son albümleri Monster of the Absolute'dan Phantoms'u dinlemek için bağlanın, sarmadıysa, yılbaşı üstü noel baba'lar sarmaya başlayacakken etrafımızı, son yüzyılların en bir Big star'ından hediye: Jesus Christ, sev-targıt-ez, haleluyargh! Grubun adı, hayır buradan değil, evet şuradan ve hayat tesadüflere yazılı diyenler; p harfine kadar iniverin, Poe'ya selam verin.


Tüm dünyanın gözünün üzerinde olduğu ve yeryüzündeki en tehlikeli yerlerden biri olarak atfedilen Pakistan'da da gençler yaşıyor. Tıpkı bizler gibi. Onların da hayalleri, umutları ve hayattan zevk aldıkları uğraşları var. Haberlerde şu aralar sadece intihar bombacıları, çatışmalar ve suikastlarla gösterilen Pakistan'ın Lahor kentinin arka sokaklarında gençler geceleri eğlenmek için aralarında maçlar düzenliyorlar. Biraz farkla zira bunlar kriket maçları. Genellikle aristokrat sporu olarak bilinen kriket Pakistan'da ulusal sporlardan biri. Televizyon'da kriket maçları olduğu zaman tüm sokaklar boşalıyor. Bu zamanlarda restoranlarda siparişlerin gecikmesi kimse kızmıyor çünkü biliyorlar ki aşçılardan garsonlara herkesin bir gözü maçta. Pakistan geçen yıl Kriket Dünya Şampiyonası'nda İrlanda'ya yenilse de 1992'de Britanya'yı yenmişler. Bu unutulmaz anlardan biri onlar adına. Hatta Hindistan ile 2000 yılında kopan ilişkiler 2003 yılında Kriket Dünya Şampiyonası için karşı karşıya geldiklerinde tekrardan başlamış. Kolay değil bütün bir halk neredeyse bu olayı bekliyormuş ve iki ülkede yaşananlardan dolayı geri çekilmeyi göze alamamış. Şimdi Lahor'un arka sokaklarında iki apartmanın arasındaki boşlukta kendi kurallarıyla kriket oynuyorlar. Bazen ışıklar sönse de, kimi zaman geceleri sokağa çıkma yasağı olsa da fırsat buldukları her gece onlar bu maçları yapıyorlar. İstanbul gibi trafik sorunu yaşanan Lahor'da birazdan oynadıkları apartman aralığı araba parkına dönecek, o zamana kadar maç bitmediyse tek çözüm trafiğin azaldığı bir caddede ya da şansa boş kalmış bir alanda son vuruşa kadar devam. Her zaman şanslı olunmuyor, bazen uygun yer bulunamadığı için ertesi güne kalan maçlar var. Lahor dışında da durum aynı, arka sokaklar genelde gündüz çalışan gençler için maçların yapılabileceği tek yer. Okula gidenler ise çevrelerinde boş bir saha varsa, ders sonralarını burada geçiriyorlar. Çoğunun hayali aynı: ileride ünlü bir kriket oyuncusu olmak.


Pan-anarşizm sözlük anlamı olarak, her şeyi kapsayan anarşizm anlamına gelir; pan Yunanca'da tüm demektir. Pan-anarşizm kapsamlı ve eklemli bir anarşizmdir. Hükümetin olmaması idealinden, yani asıl anarşizmden ayrı olarak, başka dört ideali daha içerir: her şeyin herkese ait olmasıyla komünizmi; pedizmi, ya da çocukların ve gençlerin kölece eğitim cenderesinden kurtulmasını; kozmizmi, ezilen milliyetlerin tümden kurtuluşunu ve son olarak da, jineantropizmi, yani kadınların kurtuluşunu ve insanileştirilmesini... Hepsi birlikte bu beş ideal, genel pan-anarşizm başlığı altına girerler. Pan-anarşizm tüm toplumun ekonomi, aile, okul, uluslararası ilişkiler ve hükümet kurumlarının- temelden yıkılmasını ve yeniden yapılandırılmasını amaçlayan ilkesel düzeydeki tüm toplumsal ideallerin, eylemlerin ve özlemlerin bir sentezini dile getirir. Ekonomik alanda pan-anarşizm, kapitalizmin yerini komünizmin almasını; toprakta, üretim araçlarında ve tüketim mallarında özel mülkiyetin kaldırılmasını getirir. Ailede, çokeşliliğin ve kadın ticaretinin yerini, birey olarak erkek ve kadın arasındaki gerçek sevginin alması; ayrıca da, ailede ve bir bütün olarak yaşamda, hem fiilen, hem de hukuken, erkek egemenliğinin sona ermesi, kadınların tüm çalışma ve sanat alanlarına özgürce katılımı ve onların, toplumun tüm nimetlerinden eşit olarak yararlanması demektir bu. Okulda ise bunun anlamı, çocuklarımızı ve gençlerimizi dinsel ve bilimsel önyargılarla doktrinize eden şimdiki kitabi öğretimin yerini, gündelik yaşamda yararlı olacak; onlara özgürlük, özgüven, nesneleri özgünlük ve kafaca bağımsızlıkla yaratma yeteneği verecek pratik bir teknik beceri eğitiminin almasıdır. Ayrıca bu, anayurtlarıyla, devlet sınırlarıyla, ulusal ve özel toprak sahipliğiyle varolan toprak sisteminin yerini; ne anayurtların ne de sınırların olacağı, yalnızca bütün yeryüzünün ortaklaşa kendilerine ait olduğu özgür insanların özgür birliklerinin yer alacağı bir ulusal-kozmopolit düzenin alması anlamına da gelmektedir. Bütün yeryüzü bütün insanlığa bütün yeryüzü benimdir diye ilan eden yağmacı ulusların toprak ve bölge taleplerine ve emperyalizmine karşı, pan-anarşizmin sloganı işte budur. Hükümet örgütleri ve onların bireyle ilişkileri alanında pan-anarşizm, otoritenin, devletin ve her türlü zorlama biçimlerinin mahkemeler, zindanlar, milisler, vb.- kaldırılmasından ve toplumun, gönüllü anlaşmalar ve dayanışmalar yoluyla yönetilmesinden yanadır. Pan-anarşizm, Ezilen Beşler Birliği'nin idealidir. Tüm ezilenleri, baskının bu beş biçimi üzerinde yükselen şimdiki düzenin yıkılması için dünya çapında bir örgüt, bir Ezilenler Enternasyonali, bir Dünya Ezilen Beşler Birliği yaratmak için bir araya gelmeye çağırmaktadır. Pan-anarşizm, çağdaş toplumda ezilen beş grubun tümünün bir İşçi-boştagezer İşçi Enternasyonali, bir Gençlik Enternasyonali, bir Ezilen Milliyetler Enternasyonali, bir Kadınlar Enternasyonali ve bir Bireysel Kişilikler Enternasyonali içinde birleştirilmesinde ve ayrıca giderek tüm ezilenlerin eşitliği ilkesi temelinde kurulan ortak bir Ezilenler Enternasyonali'nin oluşumunda inisiyatif üstlenmektedir. Pan-anarşizm bir toplu-yıkımdan, varolan toplumdaki bu beş baskı türünün tümünün ortadan kaldırılmasından yanadır. Bu yüzden, pan-anarşizmin amacı ezilenlerden bir grubun, öbürlerinin ezilmesi yoluyla, örneğin bir proletarya diktatörlüğü getirilmesiyle kurtulması değil; tüm ezilenlerin, tüm insanlığın, tüm aşağılanan öğelerin kurtulmasıdır. Üstelik, pan-anarşizm insanlığın kapitalizmin ve devletin boyunduruğundan, biçimsel eğitimin ve ev işlerinin boyunduruğundan, milliyetçiliğin boyunduruğundan da kurtulmasıdır. Pan-anarşizm, çağdaş toplumdaki beş baskı biçiminin hepsini yıkacaktır: (1) ekonomik, (2) politik, (3) ulusal, (4) eğitsel, ve (5) ev-içi. Daha yalın olarak, pan-anarşizm ne zengin ne de yoksul, ne yönetici ne de yönetilen, ne köleleştirici öğretmenler ne de köleleştirilmiş öğrenciler, ne erkek efendiler ne de kadın köleler olmasını savunmaktadır. Pan-anarşizm için, bu taleplerden her biri eşit önemdedir. İster önderlik, ister tahakküm yoluyla olsun, biz ezilen öğenin bir başkası üzerindeki üstünlüğünü, pan-anarşizm insan varlığının özel bir sınıf ya da grup adına sömürülmesi olarak damgalamaktadır. Ama, pan-anarşizm yalnızca, baskının bu beş biçiminden kurtulmak anlamına gelmiyor. Ezilen insanlığın şu iki aldatmacadan kurtulması anlamına da geliyor; dinin aldatmacası ve bilimin aldatmacası ki, bunlar özünde, aynı aldatmacanın, yani ezenlerin ezilenleri aldatmasının iki biçimidir. Pan-anarşizm din ve bilimin, dikkati baskı ve gerçek, somut dünyadan uzaklaştırmak; bunun yerine, kavranılamaz bir dünyayı, ya doğaüstü ya da soyut bir dünyayı koymak amacıyla uydurulduğunu açıklıyor. Pan-anarşizm, bilimi, yeniden şekillendirilmiş bir din ve doğayı da yeniden şekillendirilmiş bir Tanrı olarak görüyor. Bilim burjuvazinin dinidir; tıpkı, dinin soyluların ve köle sahiplerinin bilimi olması gibi. Pan-anarşizm evrensel devletsizliği, kozmik anarşiyi, her yerde anarşiyi ilan etmektedir! Din ve bilimin her biçimi yalnızca burjuvazinin baskı buluşları, ezilenler için birer tuzak ve kapan, birer yem ve ökse olmakla kalmıyorlar. Bunlar ayrıca düzenbazca ve barbacadır, dar ve ahmakçadırlar, naif ve komiktirler, karmakarışık ve çelişkilidirler. Bilim, Avrupa vahşetinin ahmaklıklarından biridir; tıpkı, dinin Asyatik vahşetin bir ahmaklığı olması gibi... Bunların her ikisi de tek bir karışıklıklar ve çelişkiler dokusu oluşturmaktadır: Tanrı ve Tanrısızlık, neden ve nedensizlik; gerçek kurucu Tanrı ve hiçten vareden, dolayısıyla olan, Tanrı-olmayan Tanrı; ilk nedene uzanan neden, böylece kendi kendinin nedeni olan ya da nedensizlik olan neden. Tanrı ve Doğa insanın hayalinde yapılmıştır, antropomorfiktir. Eskimolar bunları bir beyaz ayı şeklindeki kendi avlarından türetmektedirler ; İbraniler ise kendi mesleklerinden... Newton, Kant ve Laplace doğayı Avrupa mekaniğine göre, Darwin ve Spencer İngiliz at yetiştiriciliğine göre öngördüler. Göklerin yönetimi ile doğanın yönetimi melekler, ruhlar, şeytanlar, moleküller, atomlar, eter, Tanrı, ilahi yasalar ve doğa yasaları, güçler, bir bedenin bir başkası üzerindeki etkisi- bütün bunlar toplum tarafından bulunmuş, oluşturulmuş, yaratılmıştır. Tanrı mutlak Asya hükümdarlığının bir imgesidir. Göksel yasalar, yıldızların yasaları, Asur ve Babil astrolojisi bunlar imparatorların yasalarıdır. Doğa yasaları devletin yasalarıdır; doğal güç zorlamadır. Doğa'nın güçleri Avrupa'nın anayasal hükümdarlıklarını ve anayasal bürokrasiyi andırmaktadır; hatta doğa zaman zaman demokratik bir cumhuriyetin başkanını da andırmaktadır! Pan-anarşizm evrenin ne insan, ne de toplum olduğunu öğretiyor. Onun ne başı ne sonu, ne kökeni ne nedeni, ne yasaları, ne kamçıyı andıran güçleri var. Evren ve her doğal görüngü her zaman kendisidir; deyiş uygunsa, anarşist-bireysel ya da anarşist-komünisttir. Evren ve onun tüm görüngüleri kendiliğindendir. Evrende ve her görüngüde dışsal hiçbir şey, hiçbir zorlayıcı düzen yoktur; ama daha çok, anarşi, yani içsel düzen, bağımsız ve kendiliğinden bir düzen vardır. Doğal güç yok, yalnızca eylemler ve çekimler vardır; nesneler, eylemler ve çekimler özdeştir. Pan-anarşizme göre dinin ve bilimin temel hatası, birincisinin fantazinin, ikincisinin de aklın ürünü olmasıdır. Bu yüzden, pan-anarşizm yalnızca duyguların hatta daha çok, adalelerin ve tekniğin hakiki olduğunu savunur. Pan-anarşizm yalnızca tekniği sözün geniş anlamıyla tüm zanaatları, tüm pratik işleri vb. kapsayan tekniği - halkın, çalışanların, ezilenlerin kültürü olarak kabul eder. Toplumun incelenmesi bakımından, pan-anarşizm tüm sosyolojik yasaları ya da toplumsal evrimi ve gelişmeyi reddetmekte; bunların yerine, sosyo-tekniği, toplumun toplumsal deney yapma, iyileştirme ve yenileme hakkıyla kurulmasını koymaktadır. Teknikçiliğe bürünmüş olan pan-anarşizm, yalnızca tümden ve evrensel anarşi değil, aynı zamanda, şimdiki anarşi anlamına da gelir. Sosyal demokratik evrim ve reform yerine, sosyal devrim sloganını ileri sürer; şu altın anarşist kuralı savunur: Dosdoğru hedefinize gidin! Kaynak: Paul Avrich, Kendi Belgeleriye Rus Devriminde Anarşistler, Metis yay, 1992, sayfa 57-61.


Roma Katolik Kilisesi, diğer adıyla Papalık, ruhani lider Papa milyarlarca insan için kutsal bir kişidir. Ülkesi Vatikan dışında bir yere gideceği zaman olay olur. Gittiği ülkedeki Hristiyanlar Papa'yı bir kere görmek için birbirleriyle yarışırlar, hatta ezerler. Geçmişe kısa bir yolculuk yaptığımızda papaların gezilerinde bindikleri araçlar zamanın da değişimini gösterir nitelikte. Papa VI. Paul'ün 1969 yılının Ağustos ayında Uganda'ya yaptığı ziyarette Kambala'da bulunan binlerce Hristiyan onu görmek için saatlerce beklemişti. Papa üstü açık arabayla halkı selamlamış ve onları kutsamıştı. Bu sefer Papa II. Jean Paul'dü ve Ekim 1979'da ABD gezisi sırasında üstü açık bir arabayla, beyazların girmekten tedirgin oldukları Harlem'e gitmişti. Papa II. Jean Paul belki de en fazla gezen papalardan biriydi. ABD gezisinden önce Ocak 1979 yılında Meksika'ya gitmişti. Gelenek olduğu üzere üstü açık bir arabada halkı selamlıyor. Metropolitan Katedrali'nin civarında binlerce Meksikalı Papa'yı yakından görmenin mutluluğu içindeydiler. Papa II. Jean Paul vurulmasının ardından gezilerine devam ediyor ve Ottawa'ya gidiyordu. Rideau Kanalı'nda Papa bindiği tekneden çevredeki halkı selamlıyordu ama artık önünde kurşungeçirmez bir cam vardı. Hristiyanlar için iki kutsal insan. Yaşayan efsane Rahibe Teresa ve Papa II. Jean Paul 1986 yılında Hindistan'ın Kalküta eyaletinde halkı selamlıyor. Arabanın üstü açık ama çevresi kurşungeçirmez camlarla kaplı. Sadece kurşungeçirmez cam yetmez korumak için koskoca Papa'yı. 1987 ABD ziyaretinde Çin Mahallesi'ne giden Papa II. Jean Paul'ü gizli servis elemanlarından polislere binlerce kişi tam anlamıyla etten bir duvar ile koruyordu. Papa arabasından indikten sonra, korumalar arasında vaaz vereceği kiliseye giderken genelde hep aynı görüntü oluşuyor. İstisnalar kaideyi bozar mı? İşte 1995 Ocak ayı ve Papa II. Jean Paul Papua Yeni Gine ziyareti sırasında bu kez kurşungeçirmez cam olmayan arabasında halkı selamlıyor. Bir istisna daha. Papa oluşunun 20. yılında ülkesi Polonya'da 20,000 kişilik kalabalığın içinde II. Jean Paul halkı selamlıyor. Korumasız olması belki de kendi ülkesine duyduğu güvenin bir göstergesi. Son Papa XVI. Benedict 2005 Mayıs'ında Roma'da korumaları eşliğinde halkı selamlıyor.


Aslında umursanmaması gereken sanatsal kılıflı pespayelerin bilinçlere yılan yumurtaları yerleştirdiği ekran ve kitapevlerinde, umursanması gerekenler nankör bir kınama ile olabildiğince dışarı itilmekte. Herkesin gözünün içine girmesi gereken film, kitap ve belgeseller üç beş entelektüel adamın dünyasından başka bir yerde kendisine yurt bulamıyor.


Blaise Cendrars, New York'ta 1912 yılındaki o paskalya günü bir kiliseye girer. Üşümüştür. Niyeti hem biraz ısınıp dinlenmek hem de Haydn'ın 'Yaradılış'ını dinlemektir. Bir süre oturup dinlendikten sonra kiliseden çıkıp evinin yolunu tutar. O gece oturup bir şiir yazmaya başlar. Öyle yorgundur ki yazarken uyuyakalır. Birkaç saat sonra uyanır ve tekrar yazmaya devam eder. Ertesi sabah bitirdiği şiire 'New York'ta Paskalya' adını verir. Blaise Cendrars, üç ay sonra Paris'e gittiğinde ilk işi yazdığı şiiri hayranı olduğu Apollinaire'e göndermek olur. Yazdığı mektuba bir cevap alamaz. Cendrars, aynı yılın eylül ayında bir kitapçıda Apollinaire'ın bir kitabına rastlar. Kitabı eline alıp heyecanla sayfalarını çevirir, Apollinaire'ın yazdıklarını okur. Kitabı satın almak ister fakat cebinde parası yoktur. Peki, ne yapacak, arkasını dönüp gidecek mi dersiniz? Elbette hayır. Kitabı cebine atıp yoluna devam eder. Şansızdır. Bir polis tarafından fark edilir. En sevdiği şairin kitabını çalmaktan dolayı tutuklanıp nezarete konur. Kaleme kağıda sarılıp Apollinaire'a bir mektup yazar yine. Başına gelenleri anlatıp yardım istediğinde bulunur. Peki, Apollinaire cevap yazar mı bu defa? Evet, yazar. Ancak, Apollinaire'ın yazdığı mektup gelmeden Blaise Cendrars çoktan özgürlüğüne kavuşur. Çok değil, birkaç ay sonra Cafe de Flore'da görür onu. Robert Delaunay ve Sonia Delaunay çifti vardır yanında. Cendrars, kendisiyle Rusça konuşan Sonia Delaunay ile konuşur bir süre. Sonia Delaunay, atölyesine davet eder onu. Cendrars, daveti kabul edip gider. Şansa bakın ki Apollinaire da oradadır. 'New York'ta Paskalya' şiirini ilk kez orada okur ve Apollinaire'ı etkilemeyi başarır. Blaise Cendrars, ilk kitabı çıktığında en büyük övgüyü yine ondan alır. Blaise Cendrars ve Apollinaire arasındaki arkadaşlık zamanla ilerler. Bir romancının en önemli özelliği yalancı olmasıdır sözünün sahibi olan Cendrars'ın kimi şeyleri uydurduğu bilinir. Apollinaire'ın kimi kitaplarının bazı bölümlerinin yazıp yazmadığı gizemini korur ama Walt Whitman'ın cenaze törenine katıldığı yalanı ortağa çıktığında Apollinaire'ın başına iş açar. Cendrars, aslında hiç katılmadığı Whitman'ın cenaze törenini tüm detaylarıyla anlatır ona. Törendeki yeme içme ziyafetini, hangi gazetecilerin geldiğini, Walt Whitman'ın tabutunu tekmeleyen insanları, sonrasında çıkan olaylar nedeniyle çağrılan polislerin elli kişiyi tutukladığı yalanı uydurur. Apollinaire, Cendrars'ın uydurduğu yalanı 'Mercure de France' dergisinde yazar. Yazı, 1 Nisan'da yayımlandığı için yazılanların bir şaka olduğunu düşünenler olsa da Walt Whitman'ı sapık ve alkolik bir olarak gösterdiği için tepkilerden kurtulamaz. Sekiz ay sonra da olsa okuyuculardan özür diler. Cendrars'ın adını vermeden yazıyı bir tanıdığının anlattıklarına dayanarak yazdığını söyler. Cendrars'ın söylediği yalanlar Montparnasse'ı karıştırırsa da Hemingway, içmediği zaman iyi bir arkadaştır. Ve o dönemde başkalarını anlattığı öyküleri dinmektense yalanlar duymak daha ilginçti, diye bahseder ondan. Apollinaire ile Cendrars arası zaman zaman bozulsa da ikisi de birbirini sever ve hayranlık duyar. Kısa süre sonra I. Dünya Savaşı çıkınca iki şair cephede savaşa gider. Cendrars 28 Eylül 1915 günü Champagne'de bir havan mermisiyle yaralanır ve bir kolunu kaybeder. Apollinaire ise 17 Mart 1916 günü 'Mercure de France' dergisinin sayfalarını çevirirken miğferinin deliğindiğini fark eder. Başından yanaklarına doğru süzülen bir sıcaklık hisseder. Elini başına götürür; Kandır. 150'lik bir havan topu mermisiyle yaralanmıştır. Apollinaire, sivil hayata döndüğünde eskisi gibi değildir. Sinirlidir, keyifsizdir. Çevresini şaşırtan milliyetçi düşüncelerle dolaşır durur. Cephedeki sefaletten uzak günü gün eden Paris düş kırıklığına uğratır onu. 9 Kasım 1918'de yaşamı son bulur. İki gün sonra da savaş biter. Cendrars ise savaştan sonra öyküler yazıp, çeşitli ülkelerde senaryo yazarlığı ve yönetmenlik yapar. Henry Miller onu 'modern edebiyatın dehası' olarak nitelendirir. 1961'de Paris Kenti Büyük Edebiyat Ödülü'nü kazanan Cendrars'ın hayatı 21 Ocak 1961'de Paris'te son bulur. Bir yanıyla anarşist, bir yanıyla şair ve gezgindi.


Modern müziğe ulaşma şeklimiz özetidir; unutulmaya başlanan, bakkalların aceleyle tuttuğu, çarpık yazılarla dolu not defteridir insani yanımız. Kapitalizmin bir ülkeye girdiğini nasıl anlarız? Ikea, McDonald's ve idam.


Parterre Box, doksanların ortasında yayın hayatına opera-zin olarak başlayan fakat -neyse ki- sonraları sadece net üzerinden aryalar söyleyen New York'lu bir yayın. Opera yönetmeni James Jordon'nın işsiz kaldığı dönemde boş oturanın boş kalfası olmak yerine hazırlayıp dağıtmaya başladığı fotokopi Parterre Box, zamana yenik düşmemiş, dilini hiç bükmemiş, aynı çizginin üstünde sevenlerine operalar ve opera dünyasıyla ilgili haberler, hatta dedikodular yayımlıyor. New York'da yaşamış kadar olmak eylemini bir yandan da Operaya değişik bir bakış açısı yakalamak eylemine dönüştürüyor. James Jordon, nam-ı diğer La Cieca'nın çılgın sunuşlarıyla dinlemeye, seyretmeye bambaşka bir dünyanın kapısını alışık olmadığımız bir şekilde sunan Parterre Box arşiviyle, opera tutkunları için vazgeçilmez bir kaynak oluşturuyor.


Milli Kütüphanede, birbirine karışmış kitap ve mandalina kabuklarının istila ettiği masama başımı dayamış uyuyordum. Yorgundum ve vasat bir rüya görüyordum. Yavaş yavaş uyandım başım hala masadaydı. Başımı masada sürükledim, karşı masadaki kadın eski ve kalın bir kitap okuyordu. Ona bakarken gözlerim bir daha kapandı. Birkaç dakika belki de bir saat sonra bir daha uyandım. Karşımdaki kadın gitmişti. Kütüphanede de kimse yoktu. Masaların üzerinde sadece insan karışıklığı kalmıştı. Gözlerimi ovuşturup doğrulduğumda o kadını yeniden gördüm. Rafların arasından masaya doğru yürüyordu. Elinde bir kitap vardı. İlk önce kitabı masaya koydu ardından sandalyeyi çekti yeniden oturdu. Çok bitkin gözüküyordu ve beni görmezden geliyordu. Gözlüklerimi takıp yanına gitmeyi düşündüm ama o an nedense ağlamaya başladım. Bu halde ona mandalina ikram etmek biraz saçma olurdu o yüzden vazgeçtim. Bunun yerine onu ağlarken hayal etmeye çalıştım. Nasıl ağlıyordu acaba? Hıçkıra hıçkıra mı? Nefesi ağlarken değişiyor muydu? Peki, kalp atışları? Ağlarken ellerini ne yapıyor acaba? Gözleri illaki kızarıyordur. Gözyaşları yüzünde nasıl bir rota izliyor? Burnuna değip Kızılırmak gibi bir yay çizerek mi yoksa Sakarya gibi mi? Gözyaşlarının tadı nasıl acaba? Ağladıktan sonra aynanın karşına geçip kendisine bakıyor mudur? Düzenli cümleler kurabilir mi ağlarken? İlk damlanın sıcaklığını teninde hissettiğinde irkilir mi? Ağladığını fark etmediği olmuş mudur hiç? gibi sorular eşliğinde onu hayal edemesem de merak ettim. Onu izliyordum. Kütüphane ilahi bir güçle benim için sinema salonuna çevrilmişti ve ben de sadece benim için çekilmiş filmi beyni alınmış bir uzaylı gibi izliyordum. Bu arada ilahi güç patlamış mısırımı bile düşünmüştü. Film durağan ama çok zevkliydi. Tüm zevkimi bozacak insanın ilk önce otoriter ayakkabı sesini duydum. Salonun ortasına kadar gelen görevli beş dakika sonra kapatıyoruz dedi. Elimdeki patlamış mısırları ağzıma tıktıktan sonra. Gayri ihtiyarı bir şekilde; Yavaş kapat, daha film bitmedi. Dedim. Karşımdaki kadın yüzüme anlamsızca baktı. Ben de anlamsızca bir avuç mısır daha attım ağzıma. Bu anlamsız anlara görevlinin tekrar Kapatıyoruz demesi muazzam bir anlam kattı. Ben usulca kalktım. Aslında usulca kalkan oydu ben hödük gibi kalktım. Elindeki kitapları bir kalkan gibi göğüslerine yapıştırdı. İşte tam o an bana baktı. Mahrem yerleri açılan Adem gibi bir yaprak aradım ama yoktu. Kütüphaneden çıkıp yürümeye başladık. O önde ben arkada yürürken arada bir durup elektrik direklerine küçük etiketler yapıştırıyordu. Kız öpmek için eleman aranıyor. Hanım kızımız hem güzel, hem kültürlü hem de biraz kırıktı. Bu hareketi tembel ruhuma yeni bir iştiyak daha kattı. Sonra bir semt pazarına girdik. Onu kaybetmemek için aramızdaki mesafeyi daralttım. Pazarcılar yüksek sesle bağırıyordu. Minibüste çift kişi parası ödeyen ablalara kazak! Semt pazarından çıktığımız gibi bir apartmana girdi ben de peşinden tabii. Sonra birlikte merdivenleri çıktık. O kapıyı açıp içeri girdi ben merdivenlerde kalakaldım. Karşı konulamaz bir istekle onunla aynı evde olmak istiyordum. Kendimi sadece Havva'ya mecbur Adem kadar çaresiz hissediyordum ki, aklıma muazzam bir fikir geldi. Gözlüklerimi çıkartıp koşa koşa dışarı çıktım. Sonra elimde bir halatla evin önüne geldim. Planladığım şeyi yapmak için geceyi beklemem gerekiyordu. Bahçe duvarın üstünde eve bakarak oturmaya başladım. Gece ay ışığı çıkınca evinin balkonuna doğru halatı fırlattım, kancanın tam takıldığına emin olduğum gibi başladım tırmanmaya. Bizans kalesine tırmanan Battal Gazi'den hiçbir farkım yoktu. Eve girince ne yapacağıma dair hiçbir fikrim de. Sadece tırmanıyordum ve kendimi kahraman gibi hissediyordum. Balkona varınca biraz zor olsa da ağırlık merkezimi içeri attım. Üstümü başımı temizleyip balkona biraz göz gezdirdim, balkonda üşüyen patateslere baktım. Ardından zorlanmadan balkon kapısını açtım. Cennetin arka kapısından içeri giriyormuş gibiydim; mutlu ama tedirgin. İçeri girince ayakkabılarımı çıkardım onun muhteşem kokusu kendimden geçirmişti bile beni. Sonra usulca yürüdüm. Mutfağa girdim bulaşıklar yeni yıkanmıştı. Bir bardak aldım kendime biraz su koydum. Sonra tek tek odalara bakmaya başladım. Tam onun olduğu odaya giriyormuşum ki uyandı hemen saklandım ardından odanın ışığı yandı. Kapı açıldı bir odaya doğru yürümeye başladı. Sifon sesi duydum. Işık kapandı. Tuvaletten çıkıp mutfağa girdi. Benim su içtiğim bardağa su doldurdu içti. Yani dolaylı da olsa öpüştük. Sonra televizyonun olduğu odaya gidip bir kanepeye uzandı televizyonu açtı. Bir on dakika bekledim sonra salona girdim. Üstünde kırmızı bir battaniye vardı. Televizyon açıktı ve uyuyordu. Biraz izledim onu, televizyon karardıkça onun suratı da kararıyordu. Onu izliyordum ve her şey bir rüya gibi gerçekliğini yitiriyordu. O televizyon karşısında uyurken odasına gittim. Yatağı hala sıcaktı. Nevresim takımını elimle okşadım. Kitaplarına baktım biraz, sonra yatağına oturdum. Halatla tırmandığımdan mıdır yoksa duyguların verdiği yorgunluk mu bilemiyorum yatağının üstünde uyuyakalmışım. Ne kadar uyudum hatırlamıyorum. Aniden uyandım hafiften tırsmıştım ama hemencecik geçti. Hala televizyon çalışıyordu ve güneş henüz doğmamıştı. Sonra kalkıp çekmeceleri karıştırmaya başladım. Yanlışlıkla iç çamaşırlarının olduğu çekmeceyi bile açtım ama hemen kapattım. Yalan olmasın öyle hemencecik kapatmadım. 75b. Sonra günlüğünü buldum. Epey okuduktan sonra mutfağa gidip kendime çay koydum. Bir elimde çay, bir elimde günlüğü ile onun yanına gittim. Mışıl mışıl uyuyordu. Şu halimle kendimi onunla yıllardır evli gibi hissediyordum. Masaya çayı ve günlüğü bırakıp bir koltuğa oturdum. Elinden televizyon kumandasını alıp kanalı değiştirdim. TRT'de Zeki Müren çok güzel bir şarkı söylüyordu. Onunla birlikte dinledik. Bir melek kadar güzel uyuyordu. Onu izlerken güneş de yavaş yavaş odaya giriyordu. Günlüğünü açıp tarih attım ve şunları yazdım. Rüya denen renkli şekerler yıllarımı aldı. Sonra da balkondan geldiğim gibi indim. Kahvaltıda yerim diye balkondan iki de patates aldım ama inerken yere düştüler. [Gözümü açtığımda sehpanın altında mandalina kabukları gördüm. Televizyon hala çalışıyordu uykumun bereketsizliği tüm vücuduma yayılmıştı. Başımı yastıktan kaldırdığımda masanın üzerinde bir de çay bardağı gördüm. Üstüne üstlük günlüğüm de bardağın yanındaydı. Doğruldum telaşla odama gittim. Her şey yerli yerindeydi. Sonra mutfağa girdim. Birisi çay koymuştu. Delirmek üzereydim. Tuvalete girdim. Klozet kapağının üstünde sarı idrar lekeleri vardı. Bir Erkek! Diye bağırdım. Tekrar televizyon odasına girdim. Balkon kapısı açıktı. Balkona çıktım. Bir kanca ve ona bağlı bir halat gördüm. Şoka girmiştim. Evime kim girmişse günlüğüme de bir şeyler yazmıştı. Onları okurken gözüm yine mandalina kabuklarına takıldı. Kütüphanede uyuyan çocuğun önündeki mandalina kabukları geldi gözümün önüne. Orospu çocuğu dedim hışımla ve hazırlanıp hemen evden çıktım. Evden çıktığım gibi balkondan sarkan halata bir daha baktım. Sokakta duran iki patatesi çantama attım ve koşmaya başladım. Ben kütüphaneye geldiğimde aradığım çocuk da kütüphaneye giriyordu. Onu görünce bir an şüpheye düştüm; kendini bile zor taşıyan bu şapşal o halattan nasıl tırmanmıştı! Ben bunları düşünürken o cebinden bir mandalina çıkarıp soymaya başlamıştı bile. Kütüphanenin önünde epey onu bekledim. Çıktığında da düştüm peşine. Ama planlamadığım bir şey oldu. Bir bisiklete bindi. Dünyanın en zor şeyi bir bisikletliyi takip etmekmiş. O kadar fazla koşmuştum ki peşinden, artık onu vicdan azabı çekmeden öldürebilirdim. Eski bir apartmanın önünde durduğunda ben de o sokağa yeni gelmiştim. Apartmana girince ben de soluk soluğa peşinden içeri girdim. İterek kapısını açtı. İçeri girdi. Kendimden geçmiştim. Biraz soluklandım ardından ben de kapıyı iterek içeri girdim. İçeri girince ne yaptığımın farkına vardım ama çok geçti. Birkaç saniye sonra sesini duydum hemen bir duvarın arkasına saklandım. Mutfaktaydı galiba. Telefonla konuşuyordu. Telefonu kapattıktan sonra uzun bir süre sesi soluğu çıkmadı. Sonra aniden bağırmaya başla. Deli gibi bağırıyordu. İçeride başka biri var mı diye düşündüm. Ama yoktu o bağırıyordu. Sonra sesi kesildi. Yavaşça evde dolaşmaya başladım. Önünde açık bir bilgisayar vardı. Televizyon da açıktı ama ses gelmiyordu. Bilgisayarın ekranında yazanları okudum. Bu sırada o bir çocuk kadar masum uyuyordu. Yazdıklarından anladığım kesin iki şey vardı. Evime giren oydu ve beni seviyordu. Evde dolaşmaya başladım. Odasına girdim. Her yeri karıştırdım, kitaplığını düzelttim. Gece olmuştu bütün gün çok yorulmuştum, yatağına uzandım, uyuyakalmışım. Uyandığımda sabah olmuştu. Telaşlandım usulca uyuduğu odaya gittim. Başka bir kanepede üstünde mandalina kabukları ile uyuyordu. Televizyonun sesi açıktı ve Fatma Girik siyah beyaz bir filmde striptiz yapıyordu. Önüne geçip, ben de Fatma Girik ile birlikte soyunmaya başladım. O hala uyuyordu. Uyuyan bir erkeğin önünde soyunmak kadar huzur verici başka bir şey daha var mı bu dünyada bilmiyorum! Film bittiğinde mutfağa gittim kahvaltı hazırladım, balkondaki masaya güzel bir sofra kurdum. Bir de not yazdım. Sonrada girdiğim kapıdan çıktım.


Uzun zaman oldu selam yollamayalı. Halbuki hep düşüncelerimde; Paris'de, Lizbon'da ya da sadece bana ait şehirlerin sokaklarında yürürken hep yazıyorum selamlarımı aklımda. Yeni yılın ilk saatlerinde Çin mahallesinde dolanırken mutlu bir yeni yıl diledim herkese sessizce. Açlığımı bastırmak peşindeydim; belki bir kase pirinç lapası, biraz ördek eti ve garnitür. Hiçbir dükkanda kalmamıştı. Yerine susamlı soğuk makarnayla yetindim. Çin takvimine göre Fare Yılı'na girdiğimizi hatırladım tüm bunlarla, resmi başlangıç tarihi 7 Şubat. Çok çalışmayı ve yenilenmeyi müjdeliyor. Belki de mizah anlayışımızı yeniden kazanmanın ve arttırmanın zamanıdır bu yıl. 2008 boyunca ihtiyacımız olacağını hissediyorum. Zira seçim yılları, hep, değişimin, tetikte olmanın ve kendine dönüşün yıllarıdır. Bir kemirgen gibi dış etkenlerden çabuk toparlanabilecek kadar güçlü olmalıyız, bu yıl da. Demişken, evinde fare sorunu olanlar basit bir çözüm olarak eve kedi alabilirler diye hatırlatmalıyım. Yerli kasabası Deshnoke'de farelere duyulan saygıyı hesaba katmalıyız belki de. Karni Mata tapınağı etrafında dolananlar da gelecek yaşamlarında kutsal din adamları olmaya yazılmışlar, ki farelerle aynı kaptan pilav yemek kutsanmak olarak kabul ediliyor. Neyse, ben pilavımı yiyemedim, kutsanmış ya da değil. Ama tekrar deneyeceğim. Sırası gelmişken, soğuk geceler için ideal, yeni ve mükemmel bir çeviri; Pevear ve Volokhonsky'den Savaş ve Barış. Bu gece pek soğuk değil diyerek daha hafif bir şeyler tercih edeceğim; Kensington Bahçeleri'nde Peter Pan mesela. Bu sefer aklımdan selamlamadım kimseyi. Yazdım. Ve şimdi en iyi dileklerimle gönderiyorum.


Bakunin'in 1849 Dresden ayaklanmasında tutuklanışı devrimci eylemlerini kesintiye uğratmıştı. Altısı Çarlık Rusya zindanlarında olmak üzere, sonraki sekiz yılını hapishanede geçirdi. En nihayet çıktığında, cezası Sibirya'da ömür boyu sürgüne çevrilmişti; beslenememekten dişleri dökülmüş, sağlığı ciddi ölçüde bozulmuştu. Ama 1861'de muhafızlarını atlattı ve yeryüzünü boydan boya dolaştığı, sansasyonel, uzun ve serüvenli yolculuğuna başladı; ismi, Avrupa'nın dört bir yanındaki radikal grupların gözünde bir efsaneye ve tapınma nesnesine dönüşmüştü. Romantik bir isyancı ve tarihte etkin bir güç olarak Bakunin, Marx'in asla boy ölçüşemediği bir cazibeye sahipti. Hakkındaki her şey devasaydı diyordu Dresden ayaklanmasına katılan arkadaşlarından besteci Richard Wagner, ilkel bir coşku ve kudretle doluydu. 1851'deki İtirafında ucunu önceden göremeyeceği geniş ufuklar açan fantastik olana, alışılmadık, işitilmedik serüvenlere sevgisinden Bakunin'in kendisi de söz eder. Bu durum başkalarında abartılı rüyalar esinlendiriyordu; 1876'daki ölümüne dek, devrimci geleneğin serüvencileri ve şehitleri arasında eşsiz bir yer kazanmıştı. Bu adam diyordu Alexsandr Herzen, sıradan bir yıldız altında değil, kuyrukluyıldız altında doğmuş. Geniş yüce gönüllülüğü, çocuksu coşkusu, özgürlük ve eşitliğe olan yakıcı tutkusu, ayrıcalığa ve adaletsizliğe bir yanardağ gibi patlayan saldırıları devrinin özgürlükçü çevrelerinde müthiş bir çekim gücü sağlamıştı kendisine. Ne var ki Bakunin, eleştirmenlerinin değinmekten hiç bıkmadıkları gibi, sistemler mucidi değil eylem devrimcisi sayıyordu kendini. Önceden saptanmış tarih yasalarını tanımayı reddediyordu. Toplumsal değişikliğin nesnel tarihsel koşulların yavaş yavaş belirmesine bağlı olduğu görüşünü kabul etmiyor, tam tersine, bireylerin kendi yazgılarını biçimlendirdiklerine, yaşamlarının soyut sosyolojik formüllerden oluşan bir Prokrustes yatağına sıkıştırılamayacağına inanıyordu. Kuram yok, ısmarlama sistem yok, dünyayı kurtaracak bir kitap henüz yazılmadı diyordu Bakunin. hiçbir sisteme bağlı değilim. Ben bir doğru arayıcısıyım. Ona bakılırsa, işçilere kuramlar öğreterek Marx, yalnızca isyanların zaten sahip olduğu devrimci ateşi özgürlük dürtüsü, eşitlik tutkusu, kutsal başkaldırı içgüdüsü söndürmeyi başaracaktı. Marx'ın bilimsel sosyalizminden farklı olarak, kendi sosyalizminin saf içgüdüsel olduğunu iddia etmekteydi. Kropotkin'in dediği gibi, Bakunin'in etkisi entelektüel bir otoriteden çok, öncelikle ahlakçı kişiliğine bağlıydı. Bol bol kaleme sarılmasına karşın gelecek kuşaklara tek bir kitap bırakmadı. Durmadan yeni kitaplara başlıyor, kabına sığmayan benliği yüzünden orta yerde kesip bırakıyor, asla bir nokta koyamıyordu. Thomas Masaryk'in tanımıyla, yazılı ürünleri parçalı, bir yamaydı. Yine de Bakunin'in yazdıkları, ne kadar hatalı ve yöntemsiz olursa olsun, modern çağın en önemli sorunlarının bir kısmına ışık tutan kavrayış alevleriyle doludur. Kropotkin, Bakunin'in yazılı mirasına ilişkin olarak, yer yer düzensiz ama daima parlak genellemelerden söz eder. Doğrusu gerek düşünür, gerekse üslupçu olarak Bakunin'inn değeri bilinmemiştir, oysa edebi yetenekleri ileri derecedeydi, dikkat çekici bir duruluk ve anlatım gücüyle ayırt ediliyordu. Dahası, Tanrı ve Devlette ve diğer yapıtlarınında, ister dinsel ve laik, ister ekonomik ve politik olsun zorbalığın ve sömürünün bütün biçimlerini mahkum eden bütünlüklü bir toplum felsefesi ve devrim Kuramı ortaya koymuştu, fikirleri de en az kişiliği kadar kalıcı bir etkiye sahipti özellikle 1960'lar ve 1970'lerde fark edilebilecek bir etki. Bakunin'in ruhu hala konuşuyorsa eğer, Mayıs I968'de, anarşizmin siyah bayrağının en yüksekte' dalgalandığı, Sorbonne duvarlarına kazınan yazılar arasında bakuninci deyişlerin dikkat çekici bir yer tuttuğu Paris'in öğrenci semtindeydi: Bizim ülkemizdeyse, siyah militanlar Eldridge Cleaver ve George Jackson, gerek Bakunin'e gerekse 1969'da California Berkeley'de Kara Panter örgütünce bir kitapçık biçiminde yayımlanan Neçayev'in Catechism of a Revoiutinary adlı yapıtına borçlarını ifade etmişlerdi. Sosyolog Lewis Coser; Bakunin'in fanatik genç İzleyicisinin ardından, Andlardaki Neçayev diye adlandırdığı Regis Debray da neo-Bakuninci bir damar saptamıştı. Frantz Fanon'un etkili kitabı The Wretched of the Earth de sömürgeci zorbaları yok etmek üzere ayağa kalkan aşağılanmış ve reddedilmişlere ilişkin Manici bakışıyla, sanki Bakunin'in toplu yapıtlarından aktarılmış gibi okunur. Peki, Bakunin'in temel fikirleri nelerdir? Her şey bir yana; Bakunin modern devrimin doğasını çağdaşlarından, Marx bunun dışında değildi daha berrak görüyordu. Marx'a göre, sosyalist devrim Almanya ya da İngiltere gibi yüksek derecede sanayileşmiş ülkelerde beklenebilecek bir şey olarak, örgütlü ve sınıf bilinçli proletaryanın ortaya çıkmasını gerektiriyordu. Marx köylülüğü yapıcı devrimci eyleme en az yetenekli toplumsal sınıf sayıyordu: Şehir gecekondularındaki lümpen proletarya ile birlikte köylüler, bilgisiz barbarlar ve karşıdevrimin siperiydiler. Bakunin'e göreyse, köylülük ve lümpen proletarya, burjuva uygarlığının yozlaştırıcı etkilerine en az açık kesimler olarak, ilkel kuvvetlerini ve coşkun başkaldırı içgüdülerini koruyorlardı. Gerçek proletarya, orta sınıfların iddialarını ve özlemlerini taşıyan vasıflı zanaatkarlar ve örgütlü fabrika işçilerinden değil, aslında zincirlerinden başka yitirecek hiçbir şeyi olmayan uygarlaşmamış, yoksul ve cahil milyonlardan oluşuyordu. Buna bağlı olarak, Marx eğitimli ve disiplinli bir İşçi sınıfının devrimci önderliğine İnanırken, Bakunin umutlarını, içgüdüsel adalet tutkusu ve bastırılmaz intikam açlığıyla harekete geçmiş, kızgın şehirli ayak takımının kendiliğinden ayaklanmasıyla birleşen bir köylü İsyanına bağlamıştı. Bakunin'in modeli 17. ve 18. yüzyıllardaki Stenka Razin ve Emelian Pugaçev'in dev isyanlarıyla şekillenmişti. Onun bakışı her şeyi içine alan bir altüst oluş; onların köleleştirilmesiyle beslenenlerin karşısında, işçi sınıfına ek olarak toplumun en karanlık unsurlarını lümpen proletarya, köylüler, işsizler, yasadışıları da kapsayan hakiki bir 'kitlesel başkaldırı'ydı. Sonraki gelişmeler Bakunin'in görüşünü çarpıcı bir ölçüde doğrulamıştır. Çağdaş tarihçilerin tarihin şekillenmesinde 'ilkel' hareketlerin rolünü yeniden değerlendirmeleri pek şaşırtıcı değildir. Çünkü modem devrimler, geçmiştekiler gibi; şehir ve kır emekçi kitlelerinin harekete geçirdiği, ağırlıkla anarşist bir ruh taşıyan, büyük oranda plansız ve kendiliğinden hareketlerdi. Daha çok örgütsüz olan bu gruplar, tarihçinin görmezlikten geleceği uç unsurlar olarak kağıda geçirilemezler artık. Tersine, bu unsurlar toplumsal değişimin en temelinde yer alıyorlar. Bakunin, zamanımızın büyük devrimlerinin görece gelişmemiş ülkelerin dipteki derinliklerinden çıkacağını öngörmüştü. İleri uygarlıktaki çürümeyi; geri uluslardaki canlılığı da gördü. Devrimci dürtünün en güçlü biçimde insanların mülke, düzenli işe, tek bir dikili ağaca sahip olmadıktan yerlerde bulunduğunda ısrar etti; bu demekti ki onun rüyalarını süsleyen evrensel altüst oluş, İngiltere ve Almanya gibi refah içindeki, istikrarlı ülkelerden çok, Avrupa'nın güneyinden ve doğusundan başlayacaktı. Bu tür devrimci yaklaşımlar Bakunin'in erken dönemindeki panislavcılığıyla yakından bağıntılıydı. 1848'de Batı Avrupa'daki çöküntüye değinmiş, kıtanın yeniden doğuşunun umudunu daha ilkel, daha az sanayileşmiş Slavlarda görmüştü. Avusturya İmparatorluğunun dağılışının Avrupa devriminin temel bir koşutu olduğuna inanan Bakunin, onun yerine bağımsız Slav cumhuriyetleri kurulmasını istiyordu bu rüya yetmiş yıl sonra gerçekleşti. Slav milliyetçiliğinin gelecekteki önemini doğru sezmiş, Slav devriminin Avrupa'nın toplumsal dönüşümünü hızlandıracağını da anlamıştı. Özellikle anayurdu Rusya'ya, geçmişteki Üçüncü Roma'ya ve gelecekteki Üçüncü Enternasyonali yakın bir kurtarıcı rol düştüğü kehanetinde bulunmuştu. Devrim yıldızı' diye yazıyordu 1848'de, Moskova göklerinde kan ve ateş denizi içinde yükselecek, özgürleşmiş insanlığa önderlik eden bir Kutup yıldızına dönecektir. Böylelikle, niçin Marx'tan çok Bakunin'in, modern devrimin gerçek peygamberi olduğunu iddia edebileceğini anlayabiliriz. 20. yüzyılın en büyük devrimlerinin Rus, İspanyol ve Çin üçü de görece geri ülkelerde gerçekleşti ve Bakunin'in öngördüğü gibi, şehirli yoksulların patlamalarıyla bağıntılı, ağırlıkla köylü savaşlarıydı. Marx'ın küçümseyerek değindiği köylülük ve vasıfsız işçiler, 20. yüzyılın toplumsal altüst oluşlarının kitlesel tabanı haline geldiler. Dahası Bakunin önsezileriyle geri, çevresel Avrupa'sının global ölçekteki çağdaş karşılığı olan Üçüncü Dünya'daki toplumsal mayayı da önceden tahmin etmişti. Bu yüzden Bakunin'in ruhunun Fanon ve Debray'ın, daha az ölçüde Cleaver ve Herbert Marcuse'ün yazılarını kaplaması şaşırtıcı gelmez. Fanon, en az Bakunin kadar, orta sınıfın değerleriyle bozulmuş olan azgelişmiş ülkelerdeki ileri işçilerin devrimci arzularını yitirdiklerine inanmıştı. Fanon şöyle yazıyordu: İlk planda politik açıdan en bilinçli unsurlara yaklaşmak büyük hataydı. Bakunin gibi Fanon da umutlarını yurtlarından koparılmış, yoksullaşmış, açlıktan ölme tehlikesiyle yüz yüze olan ve yitirecek hiçbir şeyi olmayan kulübe kentlerin lümpen proletaryasına, Avrupalılaşmış köy emekçilerine ve ayrıcalıksız kitlelere bağlamıştı. Bakunin için olduğu gibi Panon için de insan ne denli ilkel olursa devrimci ruhu o denli saftır. Panon doğal isyancılar olarak insanlığın umutsuz tortularına değindiğinde, Bakunin'in diliyle konuşmaktadır. Hatta Bakunin'le birlikte, yalnızca altdünyanın devrimci potansiyeline duyulan inancı değil, aynı zamanda çürümüş ve baskıcı niteliğiyle Avrupa uygarlığının baştan aşağı yadsınmasını da paylaşmaktadır Bunun yerine der Fanon, Üçüncü Dünya 'insanın yeni tarihi'ni başlatmalıdır. Kara Panterler Fanon'un fikirlerinin birçoğunu benimsemişler, Cleaver, Jakson ve Huey Newton, beyaz polislerin oluşturduğu işgal ordusunun kontrolünde tutulan ve beyaz işadamlarına politikacıların sömürdüğü ezilen bir sömürge olarak Amerika'daki siyahlan tanımlarken, Fanon'a duyduklan borcu rahatlıkla ifade etmişlerdir. Marcuse da OneDimensionol Man de benzer bir doğrultuda, devrimci değişikliğin en büyük umudunun lanetlenmiş ve dışlanmışların; başka ırk ve renklerden sömürülen ve baskı altında tutulan, işsiz ve çalışabilecek durumda olmayan insanlar'da yattığını yazmıştı. Bu gruplar radikal aydınlarla ittifaka girerlerse, 'insanlığın en ileri bilincinin ve en çok sömürülen güçlerinin' ayağa kalkması gerçek olabilir diye ekliyordu Marcuse. Yine bu noktada da etkisi hissedilen kişi Marx'tan çok Bakunin'dir. Çünkü Bakunin, sevgisiz kalmış öğrenciler ve aydınlara büyük değer biçmiş, çok yakındaki dünya devriminde onlara anahtar bir rol yüklemişti. Bakunin'in her cephede sınıf savaşını öngören kehanetçi yaklaşımı, Marx'ın proletaryayla burjuvazi arasındaki daha dar kapsamda tasarlanmış mücadeleye zıt olarak; Marx'ın dikkate almadığı toplumun bu ek unsuruna da yer açıyordu. Marx'ın görüşüyle, köksüz aydınlar kendilerine özgü bir sınıf oluşturmuyorlardı, üstelik burjuvazinin bütünsel bir parçasıydılar. Sınıf çatışması sürecinde büyük bir rol oynamadan, orta sınıfın tortulan durumundaydılar yalnızca. Öte yandan Bakunin'in gözünde aydınlar, tamamen declasse olmuş, bir kariyeri ya da çıkış yolu bulunmayan, ateşli, enerjik gençler değerli bir devrimci güçtüler. Bakunin'in işaret ettiğine bakarsak, declasee unsurların, işsiz lümpen proletarya ve topraksız köylülük gibi; olup biten şeylerden bir çıkan, var olan düzeni yerle bir edecek 'hemen devrim' dışında iyileşme beklentileri yoktu. Demek ki genelde en büyük devrimci potansiyeli, köksüz, yabancılaşmış toplumsal unsurlarda görüyordu Bakunin. Bu noktada da çağdaşlarından daha gerçek bir peygamberdi. Çünkü yabancılaşmış aydınların gerilla tipi savaşta mülksüz kitlelerle ittifakı modern devrimlerin temel özelliği olmuştur. Debray, modern başkaldırının başka bir etkili kitabı olan Revolution in the Revolotuion? adlı yapıtında, bu fikri nihai sonucuna kadar götürüyordu, işi olan insanlar der Debray, az çok olağan bir çalışma yaşamındaki insanlar, ne kadar yoksul ve baskı altında olurlarsa olsunlar, yitirecek bir şeyleri bulunduğu için özünde burjuvadırlar. Debray'm gözünde, yalnızca canından başka yitirecek şeyi olmayan köksüz gerilla gerçek proleterdir. Devrimci mücadele, başarılı olması isteniyorsa, Debray'ın sözleriyle sınıf mücadelesinin üst biçimlerini başlatacak profesyonel gerilla gruplarınca yürütülmelidir. Parlamenter demokrasinin halkı temsil etme iddiasını reddederken Bakunin; yaşamöyküsünü yazan Çarr'ın dikkat çektiği gibi, 19. yüzyıldan çok 20. yüzyıla aşina bir dille konuşuyordu. Başka bir modern görüşle de, halk devriminin ideal anının savaş zamanı olduğunu anlamıştı. 1870'deki Fransız-Prusya savaşını, devletin parçalanacağı ve onun yıkıntılarından özgür komünler federasyonunun yükseleceği anarşist devrimin müjdecisi saymıştı. Letter to a Frenchmen de, Fransa'yı kurtarabilecek tek şeyin halk kitlelerinin kendiliğinden, görkemli, tutkulu; enerjik, anarşizan, yıkıcı ve vahşice ayaklanması olduğunu yazıyordu. Daniel Cohn-Bendit'in ve Mayıs 1968'deki Parisli asi arkadaşlarının coşkuyla benimsedikleri bir görüş. Bakunin, kendisinden sonra gelen Lenin gibi, ulusal savaşın toplumsal başkaldırıya çevrilmesi gerektiğine inanıyordu. Yakında patlak vereceğini düşündüğü ve burjuva dünyayı yerle bir edecek genel kapsamlı bir Avrupa savaşının rüyasın, görmüştü, Zamanlaması hataydı, elbette. Herzen'in bir keresinde belirttiği gibi, Bakunin gebeliğin ikinci ayını dokuzuncu ay saymayı' alışkanlık edinmişti. Ama onun görüşleri uzun vadede, Birinci Dünya Savaşı'nın eski düzenin çöküşünü getirdiği ve henüz sahneye çıkmayan devrimci güçleri zincirlerinden kurtardığı zaman gerçekleşti. Şimdi bir an için, 20. yüzyıldaki toplumsal altüst oluşların prototipi olan Rus Devrimi'nde odaklanalım. Bu devrim, özünde, Bakunin'in elli yıl kadar önce öngörmüş olduğu 'kitlelerin başkaldırısı idi. Rusya 1917'de politik otoritenin fiilen dağılışına tanıklık ediyordu; her köşeden özgürlükçü komünlerin temelini oluşturabilecek işçi ve köylü konseyleri fışkırmıştı, Lenin de Bakunin gibi, eski rejimin kalıntılarını temizlemek amacıyla Rus toplumunun eğitim görmemiş unsurlarını cesaretlendirmişti. Bakunin ve Lenin, farklı mizaçları ve öğretilerine karşın, iflah olmaz karşı devrimciler saydıkları liberallerle ya da ılımlı sosyalistlerle işbirliğini reddetmekte buluşuyorlardı. İki insan da iliklerine kadar burjuva ve liberal karşıtıydılar. Bakunin gibi Lenin de; uzunca bir kapitalist gelişme aşamasından geçmeyen, anında gerçekleşecek bir sosyalizm istemişti. O da geri, köylü Rusya'nın global devrime merkez olabileceğine inanıyordu. Hatta April Theses de, Bakuninci birçok özgün, önerme ortaya atmıştı: Dünya savaşının kapitalist sisteme karşı devrimci mücadeleye çevrilmesi; polisin, ordunun ve bürokrasinin kaldırılması; gelirlerin eşitlenmesi. Lenin'in Şubat'takinden bin kat daha güçlü bir devrim ve çözülüş' çağrısı apayrı bir Bakuninci yankı yapıyordu; o kadar ki Petrograd'daki anarşist önderlerden birisi, Lenin'in fırsatını bulduğu an 'devleti söndürme' niyetini taşıdığına inanmıştı. Gerçekten de Lenin'in en büyük başarısı, Rus devrimci geleneğinin anarch-populist köklerine dönmek, Marksist kuramları proleter devrimin pek anlam taşımadığı görece geri bir ülkenin koşullarına uydurmaktı. Lenin'in Marksist yanı kendisine sabırlı olmasını, Rusya'nın tarihsel materyalizmin yasalarına uygun biçimde evrimleşmesine izin vermesini söylerken; Bakunınci yan, proleter devrimin! toprağa aç bir köylülüğün ve declasse aydınlardan oluşan militan bir seçkin kesimin devrimiyle kaynaştırarak, devrimin hemen yapılanması gerektiğinde ısrar ediyordu. Lenin'in Ortodoks Marksist arkadaşlarının onu bir anarşist ve Bakunin'in tahtının mirasçısı olmakla suçlamalarında pek şaşırtıcı bir yan yoktur. Yıllar sonra, önde gelen bir Bolşevik tarihçinin, Bakunin'in yalnızca Avrupa anarşizminin değil, aynı zamanda Rus popülist ayaklanmacılığının ve dolayısıyla Komünist Parti'yi doğurmuş olan Rus sosyal demokrasisinin de kurucusu olduğunu, Bakunin'in yöntemlerinin pek çok bakımdan Sovyet iktidarının doğuşunu önceden sezdiğini ve genel hatlarıyla 1917'deki Büyük Ekim Devrimi'nin önünü kestiğini yazabilmesi de şaşırtıcı gelmemelidir. Gelgelelim, Bakunin Rus Devrimi'nin anarşist niteliğini öngördüyse, otoriter sonuçlarını da öngörmüştü. 1917 Bakunin'in umduğu gibi, kendiliğinden bir kitle başkaldırısıyla başlamıştı; yine onun korktuğu gibi, yeni bir yönetici seçkin kesimin diktatörlüğüyle noktalanmıştı. Waclaw Machajski ya da Milovan Djilas'tan çok önce Bakunin, aydınlar ve yan aydınlardan oluşan yeni sınıfın toprak sahiplerinin ve kapitalistlerin yerini almaya çalışabileceği, halka özgürlük tanımayacağı uyarısını yapmıştı. 1873'te çarpıcı bir doğrulukla şu kehanette bulundu; Sözümona bir proletarya diktatörlüğünde Komünist Parti liderleri, yani Bay Marx ve arkadaşları, insanlığı kendilerince özgürleştirmeye yönelecekler. Hükümetin dizginlerini kuvvetli bir elde toplayacaklar... Bütün ticari, sınai, tarımsal, hatta bilimsel üretimi onun ellerine vererek tek bir devlet bankası kuracak; kitleleri, yeni bir ayrıcalıklı bilimsel ve politik sınıf, oluşturacak devlet mühendislerinin doğrudan komutasında iki orduya bölecekler. Bununla birlikte, devrimci diktatörlüğe saldırılarına karşın Bakunin, 'sıkı bir hiyerarşiye ve kayıtsız koşulsuz itaate' dayalı kendi gizli konspiratörler topluluğunu kurmaya kararlıydı. Dahası, bu gizli örgüte, resmi diktatörlükün kurulmasını baştan önlemek amacıyla devrim başarıldıktan sonra dahi dokunulmayacaktı. Demek ki Bakunin, o kadar ağır bir dile mahkum ettiği günahı kendisi işliyordu. Devrimci bir diktatöre üstü kapalı biçimde itaat etmede birleşmiş, sıkı sıkıya kaynaşmış bir devrimci parti fikrinin yaratıcılarından biriydi. Araçlarla amaçlar arasındaki çok yakın bağı kabul etmesine ve devrimi yaparken kullanılan yöntemlerin devrimden sonraki toplumun doğasını mutlaka etkileyeceğini anlamasına karşın, özgürlükçü ilkeleriyle çelişen yöntemlere başvurdu. Amaçlan özgürlüğü gösterirken, araçları diktatörlüğe işaret ediyordu. Burada da Bakunin, hem geçici devrimci diktatörlüğe hem de gizli devrimciler örgütüne beslediği inançtaki gibi, Lenin'in atasıydı. Bu olgu, 1917'de pek çok anarşistin Kerensky hükümetini devirirken Bolşevik rakipleriyle nasıl işbirliğine girebildiğini anlamayı kolaylaştırır. Aslında Ekim Devrimizden sonra, anarşist önderlerden biri anarşist bir proletarya diktatörlüğü kuramı hazırlamayı bile denemişti. Yirmi yıl sonra İspanya'da görüldüğü gibi, anarşistlerin, yıkılışlarının nedeni olacak yeni bir zorbalığın önünü açarak demokrasinin korunmasız embriyonunu boğmaya yardımcı olmalarında trajik bir, ironi vardır. Çünkü iktidardaki Bolşevikler zaman geçirmeden özgürlükçü müttefiklerine baskı kurmaya yönelmişler, devrim Bakunin'in bütün umutlarının tam zıttına dönüşmüştü. Varlığını sürdürmesine izin verilen az sayıdaki anarşist grup arasında Sovyet topraklarında değil, gezegenler arası bir mekanik da devletsiz toplumu başlatmaya adanmış bir grup da vardı. Ama çoğu anarşist için elde kalan tek şey, akıl hocaları Bakunin'in bütün olup bitenleri yaklaşık elli yıl öncesinden gördüğü şeklindeki melankolik avunmalardı. Demek ki Bakunin'in mirası karışık yönler barındırıyordu. Bunun nedeni Bakunin'in kendisinin, paradoksların insani olması, karışık bir doğasının olmasıydı. Köylü isyanı özlemi duyan bir soylu, başkalarına egemen olma dürtüsü taşıyan bir özgürlükçü, güçlü aydın karşıtı damara sahip bir aydın olan Bakunin, bir yandan gizli örgütler ağı kurup izleyicilerinden kendi iradesine kayıtsız şartsız itaat isterken, öte yandan hiç bir kısıtlamaya bağlı olmayan bir özgürlük öne sürebiliyordu. Çara Confession 'da, Slavlık bayrağını Batı Avrupa'ya taşıması ve kısır parlamenter sisteme son vermesi için I. NikoIa'ya seslenebilmişti. Panislavcılığı ve aydın-karşıtlığı, AlmanIara ve Yahudilere beslediği nefret, şiddete ve devrimci ahlaksızlığa tapınması, liberalizme ve reformizme kin duyması, köylülüğe ve lümpen proletaryaya inanması yükselişlerini görecek kadar yaşamış olsaydı dehşetle irkileceği hareketlere rahatsız edici biçimde yaklaştırmıştı. Yine de bütün çelişkilerine karşın, Bakunin hala etkili bir kişiliktir. Herzen bir seferinde onu Amerika'sız, hatta geçimsiz bir Coiombodiye nitelemişti. Son yılların devrimci hareketleri, enerji, ataklık ve coşkularının bir kısmını ona borçludurlar. Genç kalmış coşkusu, orta sınıf geleneklerini hor görmesi, kuramlardan çok eylemlere ağırlık vermesi, onlara eylem içindeki bir anarşizm örneği; bir yaşam tarzı olarak devrim örneği sağladığı için 20. yüzyıl sonlarının isyancı gençliği arasında büyük bir cazibe kazanmıştır. Fikirleri de güncelliğini korumaktadır kimi açılardan her zamankinden daha günceldir. Bir araştırmacı olarak eksikleri ne kadar çok olursa olsun, devrimci bakışı ve sezgisinin yanında sönük kalırlar. Bakunin; ilkel başkaldırının, gizli devrimci partinin, ahlakdışı terörizmin, gerilla ayaklanmacılığının, devrimci diktatörlüğün, halka iradesini dayatacak ve onları özgürlükten yoksun bırakacak yeni bir sınıfın belirişinin peygamberiydi. Evrensel zeminde ve uluslararası ölçekte devrim vazeden ilk Rus isyancısıydı. Başlıca amacı olan merkezileşmiş bürokratik devlet onun en çaresiz kestirimlerini doğrulamayı sürdürürken, kendi yazgısını belirleme ve doğrudan eylemle ilgili formülleri kalıcı bir cazibeye sahip olmuştur. Rusya, İspanya ve Çin'in derslerinden sonra, Bakunin'in Toplumsal kurtuluşa diktatoryal araçlar yerine, özgürleştirici araçlarla ulaşılmalıdır mesajı özelikle üzerinde durulmaya değerdir. İşçi denetiminin tartışılmakta olduğu bir zamanda, Bakunin'in, özgür sendikalar federasyonunun burjuva dünyasının yerini alacak yeni toplumsal düzenin yaşayan tohumu olacağına inanan, devrimci sendikalizmin peygamberi olduğunu anımsamak da uygun düşer. Ancak Bakunin'in, sosyalizmi özgürlükçü bir açıdan yorumlayışı, 20. yüzyılın iflas eden otoriter sosyalizmine alternatif bir bakış açısı sağladığı için öncelikle radikallere ve aydınlara cazip gelmektedir. Özerk komünlerden ve emek federasyonlarından oluşan desantraize bir toplum rüyası peşinde olanlara, konformist ve yapay bir dünyadan Kurtulma yolu arayanlara cazip gelmektedir. Ben bir insanım katlamayın, sarmayın, bozmayın deyişi apayrı bir Bakuninci tat verir. 1960lardan beri görülen öğrenci isyanları, Marksist olduklarını iddia ettiklerinde bile, ruh olarak genellikle Bakunin'e daha yakındı. Doğal, kendiliğinden ve sistem dışı olana yaptıkları vurgular, daha basit bir yaşam tarzı istekleri, bürokrasiye ve merkezi otoriteye güvensizlikleri, kadın-erkek herkesin kendi yaşamlarını etkileyen kararlara katılmaları gerektiğine inanmaları Bakunin'in bakışıyla uyum içindeydi. Birbirine zıt olan özgürlükçü anarşizm ve otoriter sosyalizmin yöntemlerini birleştiren 60'iar ve 70'Ierin isyancıları arasındaki karışıklık bile, Bakunin'in kendi devrimci felsefesi ve kişisel yapısı içindeki karışıklığı yansıtıyordu.


B ibi-la-Puree, Paris'te bir aylaktı, bir flaneur, bir bohem gezgindi. Paul Verlaine'in de yakın arkadaşıydı. William Butler Yeats, Paris'te Paul Verlaine'i ziyaret ettiğinde bu yersiz yurtsuz Parisliyle de karşılaşır ve ismini anmadan kitabında bahseder. Verlaine, Yeats'i Bol kahve ve sigara var diye davet etmiştir. Yeats, Verlaine'in kafeslerde kanaryalar ve duvarlarda çizimlerle dolu evinde oturup sohbet ederken Bibi-la-Puree gelir ve bir ip bağladığı pantolonuyla Yeats için kocaman bir şaşkınlık unsuru şeklinde oturur. Verlaine Çok benzediğinden kendisine XI. Louis deriz, şeker adamdır diye tanıtır. Bibi-la-Puree takma adını alacak olan Andre-Joseph Salis, tam doğum tarihi bilinmese de, 19. yy ortalarında doğar ve 1903'de ölür. Paris'te sokaklarda yaşar. Pabuçları boyar, parlatır, çiçek ya da kitap satar, bazen sakal peşinde koşar. Tamamen kente ait, şehrin genişleyen kaldırımlarıyla bütünleşen bir karakterdir. Çoğunlukla Montmarte ve Latin Quarter'da takılır. Etrafın verdiği absinthe ve kullanılmayan elbiselerle idare eder. Özellikle, neden bilinmez, şemsiyelere pek bir düşkündür. Arada, gümüş işlemeleri olan, ipekten şemsiyelere karşı ellerine hakim olamaz. Ertesi gün ise, Ben mi almışım şemsiyeleri, ben? Bibi-la-Puree? Asla mösyö, asla... diye karşı çıkar. Bibi'nin şemsiyeleri, ozanların şarkılarında geçer, kafeler müşterilerine verdikleri şemsiyeler için Bibi'den alınmıştır notu düşer. Ağzından düşürmediği sigarası, elinde şık bir şemsiye, şapkasında çiçekle sokaklarda kendisine has, güvenli bir edayla gezinir. Arada sırada hakim karşısın açıkmak zorunda kalırsa, meskeni sorulduğunda Buraların kralıyım der. Ayakkabı boyama işinde tek bir müşterisi vardır, o da yeryüzünün en büyük şairi olarak gördüğü Paul Verlaine'dir... Verlaine ne zaman sokağa çıksa Bibi-la-Puree hemen işine koşar. Verlaine bir keresinde kendisine karşılığını vermek istediğinde, gerçekten de bir kral edasıyla reddetmiştir. Bakımına dikkat eder ve düzenli olarak Seine nehrinde yıkanır, önemli bir işi de Verlaine'e içki sonrasında eve kadar eşlik etmektir. Verlaine tökezlemesin, der soranlara. Aslında genelde Verlaine ile ikisi kolkola sarhoş yürümektedirler ve kimin kime yardım ettiği belirsizdir. 1896'da Verlaine ölür. 20. yy'ı görmeden giden şairin tersine Bibi-la-Puree 1903'e kadar dayanır ve 20. yy'dan hiç de hazzetmez. Zaman dandy'lerin, aylakların zamanı değildir artık. Şehir değişir, barındırdığı insanları dönüştürür. Bibi-la-Puree gibileri için yaşam alanı kalmaz.