S on on yıl içerisinde dünyanın dört bir yanında yaşadığımız ayaklanmalarda genç nüfusun sahip olduğu yere dair Henry Giroux şunu yazıyor: gençlik, önceki nesillere sunulduğu gibi ayrıcalıklı bir yerin umudunu işgal etmiyor. Onlar, artık, gelişmeye inancın sarsılması ile beraber apokaliptik söylemlerin ortaya çıkışı ile geleceğin belirsiz, umutsuz, ve emniyetsiz olduğu neoliberal bir zaman anlayışında yaşıyorlar. Grioux'un sözlerini anlamanın bir yolu, yazısının geri kalanında belirttiği gibi, bir türlü toparlanamayan ekonomik verilere bakmak ve eskiden olduğu gibi üniversite eğitiminin güvenli bir gelecek anlamına gelmediğini görmek. Diğer bir yandan, eylemlerin geneline baktığımız zaman, kimlik sınırlarının daha çok sınıfsal çizgilerde çekildiğini görüyoruz. Yani, neoliberal sistemden kişisel olarak yararlananlar, onu idame ettirmek isteyen azınlık, ve bu ekonomik elit/yönetici sınıfının elinde bulundurduğu icra güçlerine polis, medya gibi karşı; sistemin gittikçe daha da acımasızca sömüren doğası, ve bu sistemin yan ürünleri olan ırkçılık, sınıfsalcılık, cinsiyetçilik, heteroseksizm gibi toplumsal eşitsizlikler altında ezilen ve bu ezilenlerin yanında saf tutanlar karşı karşıya gözüküyor. Bu açıdan Gezi'de de durum farklı değildi. Fakat, Gezi konusunda altı çizilmesi gereken belki de en önemli noktalardan biri, yaşananların 'başarı-başarısızlık' ikileminde siyah/beyaz bir değerlendirilmesinin aslında gayet isabetsiz olduğu ve yazıda açıklamaya çalışacağım gibi, Gezi odaklı bir toplumsal hareketin gerçekte daha başlamadığı. Bu yüzden yaşananların sonuçlarını başarı/başarısızlık ikileminde değil, ne oldu ve ne olabilir ekseninde değerlendirmek daha yaratıcı sonuçlara ulaşabilir. Geçmiş odaklı ne oldu? sorusuna verilecek cevabın iskeletinde üç temel alt-başlık var: siyasi olanak, öfke, ve kitlesel dayanışma. Gelecek odaklı neyin olabileceği ise, geçmişten alınan derslerin yakın gelecekte nasıl kullanılabileceğine bağlı. Gezi ve sonrasında mücadeleci siyaset yaşadık. Geçen yıl şahit olduğumuz direnişte, daha önce birbirleri ile alakası olmayan, ve bazı durumlarda önceden anlaşamayan kesimler bir araya geldi ve bazı kanaat liderlerinin önderliğinde otorite sahiplerine karşı beraberlik ve direniş gösterdiler. Gezi eylemlerinin anlık ve kendiliğinden ortaya çıkışının sonuçlarından biri, toplumsal hareketlerde görünen organizasyona, basında görünen ve toplumun belli bir kesimini mobilize edebilen lider e, ve toplumsal ağlara sahip olmamasıydı. Bu sebeple Gezi'de yaşananlar bir toplumsal hareket değildi fakat, Gezi ruhu diye adlandırılan o mücadeleci, ayık, sorgulayan, ve sorgusunu sokağa döken güruhun varlığı, yakın gelecekte başlatılabilecek olan bir toplumsal hareketin çekirdeğini oluşturabilir. Organize bir toplumsal hareket olmamasına rağmen Gezi'nin olabilmesi ve kısa bir süre içerisinde kendi içinde belli karakteristikler göstermesi, yani Gezi'nin belli bir kültürel yapısının oluşması her açıdan olağanüstüdür. Bu yapı, her ne kadar Gezi'ye gelenlerin ve katılanların kimlikleri ile şekillenmiş olsa da, Türkiye'nin siyasi bağlamına olan tepkisi ve bir yıl önce var olan şu anda da devam eden siyasi olanaklara karşıt gelişmiş olması Gezi'ye şekil veren önemli etkenlerdendir. Bu siyasi ortam, aslında, son on yıl içinde gördüğümüz küresel ayaklanmaların arka planında olan dünyanın dört bir yanında genç nüfusun isyan ettiği siyasi durumun yerele yansımasıdır. Diğer bir deyişle, Türkiye'de yaşananları AKP'nin ve muhalefetin sunduğu siyasi olanaktan bağımsız düşünemeyiz. Gezi parkında AVM'ye karşı başlayan direniş o ana ait bir olanaktı. Fakat o küçük parkta başlayan bir kaç kişilik direnişin neredeyse 3 ay sürmesi ve Türkiye'nin çoğuna yayılması, şayet siyasi durum elverişli olmasaydı mümkün olamazdı. Türkiye'nin geneline yayılan çapulcu direnişinin arkasında iki tane ana siyasi olanak vardı. Bunlardan birincisi, AKP'nin yapısında barındırmaya çalıştığı hem tutucu hem de neoliberal ideolojinin doğasında olan çelişkinin getirdiği çatlak ve Erdoğan'ın bu çatlağı söylemine filtresiz yansıtmış ve yansıtmaya devam ediyor olması. İkincisi ise, adı ana muhalefet olan fakat cismen aktif siyasette pek göremediğimiz partinin toplumun geneline hitap edememesi ve insanlara herhangi bir alternatif sunamaması. 2013 yazında Türkiye'yi saran direnişin ortaya çıkmasının sebeplerinden biri, bu iki durumun kesiştiği noktadaki koşulların belli bir ivme kazanması ve halkı dönüşü olmayan bir yokuştan aşağı itmesiydi. AKP'nin barındırdığı fikri ve ekonomik yapıların çatışmasının temeli şuna dayanmakadır: AKP bir taraftan insancıl Anadolu tasavvuf geleneğinin ürettiği metinleri kendi tutucu siyasi İslam ve milli görüş ideolojisine gülen bir yüz çizmek ve halkın gözünde pazarlanabilir yapmak için retorik olarak kullanırken ki bunun teolojik çelişkisi bariz diye düşünüyorum diğer taraftan, ekonomik sistemi ile beraber siyasi istikrarını, Türk devlet geleneğinin 'harcanabilir' ve 'öteki' olarak işaret ettiği azınlıkların, ayrıcalıklı olanların çıkarı ve rahatı için, tüketilmesi ve öldürülmesi üzerine kurmaktadır en son Soma'da yaşadığımız gibi. Siyasi istikrar ve neoliberal ekonomi tanrıları için kesilen her kurbandan sonra çevrilen laflar, tasavvufi kelime haznesinin har vurulup harman savrulması her ne kadar toplumun bir kesiminin ilgisini ve sempatisini hala üzerine çekebiliyor olsa da, çemberin giderek daraldığı kaçınılmaz bir gerçek. Zaman geçtikçe ve farklı kesimler bu şovun perde arkasında yaşananlara, bütçesine ve bilançosuna şahit oldukça, gayet hevesli bir şekilde AKP'nin gemisinden inmektedirler. Gezi direnişinin ulaştığı boyutun bir kısmını açıklayan siyasi durumun elverişli olmasının bir kısmı AKP'nin bu çelişkisine dayanmaktadır. Fakat AKP'nin bu çelişkisinin arkasında yatan, AKP'nin bir araya getirmeye çalıştığı iki kola hitap eden, ve dünyada olan diğer eylemlerde de karşımıza çıkan iki küresel gerçek var. Birincisi, ne kadar ılımlı olarak pazarlanmaya çalışılırsa çalışılsın, siyasi İslam'ın çöktüğü, ikincisi de küresel neoliberal sistemin sürdürülemez olduğu. Siyasi İslam'ın çöküşü Arap Baharında başladı. Arap Baharı'nın arkasında şüphesiz bir sürü sebep vardı, ve siyasi İslam'ın sorunları sadece bunlardan biriydi. Fakat, Arap Baharı'nın gösterdiği şeylerden biri, sadece İslam'ın değil, siyasete egemen olan herhangi bir dini anlayışın veya ideolojinin öyle ya da böyle otokratik bir sistem ürettiği, mutlak hakimiyetin getirdiği baskının, ekonomik yokluk ile beraber mutlak bir yoksulluk yarattığı ve sonuç olarak dayanılmaz olduğu. Neoliberal düzene karşı tepkiler ise #OWS ile popülerlik kazanan ve özellikle Güney Amerika'da ve balkanlarda büyük yankı bulan eylemler. Mesela Brezilya'da düzenlenecek olan dünya kupası bunun en önemli örneklerinden biri. Dünya kupası, olimpiyatlar gibi, milyar dolarlık hesapların döndüğü, insan ticaretinin, seks köleliğinin tavan yaptığı, sadece belli bir sınıfın ilgilendiği bir eğlence uğruna yerel ihtiyaçların hiç sayıldığı, devletin uluslararası prestiji uğruna yerel endişeleri görmezden geldiği, alt sınıfların kenarlara itildiği bir organizasyon. Brezilya'da, ve Yunanistan, Bulgaristan gibi başka yerlerde gördüğümüz, insani tamponları olmayan neoliberal düzenlerin de mutlak yoksulluğa yakın durumlar ürettiği ve nihayetinde idamesinin imkansız olduğu. Türkiye'de ise, AKP'nin sunduğu, bu iki koşulun birleşimini görüyoruz. Hem siyasal İslam ve milli görüş ile beraber geleneksel Türk devleti anlayışlarının ideolojik olarak baskın ve hiç olmadığı kadar yaşamın her alanında mutlak olması; hem de, bu mutlak baskının üzerine inşa edilen sistemin, Brezilya'da gördüğümüz gibi, devletin harcanabilir olarak gördüğü ve gösterdiği sınıf ve kimliklere mensup olan insanların cesetleri üzerinde duran bir ölüm kapitalizmi olması yani bir kesimin hayatı için, genelde egemen ideolojinin hali hazırda öteki olarak belirlediği diğer kesimlerin ölümünün şart olduğu bir sistemin idame ettirilmeye çalışılması. Diğer taraftan, ana muhalefet partisi CHP'nin kendi içinde yaşadığı kimlik karmaşası yüzünden kriz anlarında bile toparlanamayıp kararlı bir tepki verememesi, halkın büyük bir kesimini alternatif bakımından boşlukta bırakıyor. CHP, bir taraftan parti içindeki ve tabanındaki geçmişe tutunmaktan geleceğe kör olan ırkçıların ve sudo-ırkçı olan ulusalcıların, diğer taraftan #occupychp gibi bir hareketin çekişmesi arasında felç olmuş durumda. CHP'yi içinde bulunduğu felçten kurtaracak, kararlı, insanları kendine çeken bir lider de henüz ortalıklarda gözükmüyor. Durum böyle olunca, CHP, viral olan bir iki meclis konuşmasının ve Şafak Pavey'in arada bir yarattığı sorgulanabilir hevesi dışında hiç bir varlık gösteremiyor. Kılıçdaroğlu'nun verdiği tepkiler, hem AKP'nin ana akım medya üzerindeki tekeli yüzünden sansüre takılıyor ve ana akım medyada yankılanmıyor; hem de tepkilerin dar görüşlü olması sosyal medyada da CHP'ye pek taraftar kazandırmıyor. Gezi'de karşımıza çıkan ise, CHP'nin bu zafiyetinin karşısında küfrederek ve istemeyerek her seçimde CHP'ye oy veren yaşlı bir taban yerine, durumun sunduğu angstı ve CHP'nin dayatmaya çalıştığı alternatifsizlik otoritesini geri çeviren, hatta konuşmaya açan bir güruh. Gezi protestolarında öne çıkan orta üst, orta, ve orta alt sınıf genç Türk demografisinin kağıt üzerinde CHP'nin yeni nesil seçmeni olması gerekirken, aslında, AKP'ye olduğu kadar CHP'ye de mesafe koyması, Gezi eylemlerinin oluşumunda AKP'nin doğasında olan çatlak kadar önemli bir yer tutuyor. Şayet AKP'nin yukarıda bahsedilen çelişkili doğası ile beraber CHP'nin uygulayamadığı muhalefetten kaynaklanan bir cevap boşluğu olmasa idi, Gezi parkında başlayan protestoların, ülke çapına yayılan bir direniş hareketi olması mümkün olamazdı. 2013 Mayıs sonunda Gezi'nin ortaya çıkmasına yardımcı olan siyasi olanak, o yüzden, bu iki unsurun bir araya gelmesinden oluşan elverişli siyasi ortamdı. Bu siyasi ortam içerisinde Gezi ile ortaya çıkan direniş, olabileceği her şeyi zaten oldu. Gezi'nin bir sonraki adımı, anlık bir kıvılcımdan ortaya çıkan üç aylık bir direnişin ötesinde, siyasi gündemi takip eden, organize, medya ve halkın gözünde otoriteye cevap verebilen, tabanını kendi fikir çizgisinde tutabilen, istek ve taleplerinde net ve idealizmi pragmatik olarak mümkün de kılabilen bir hareket. Diğer bir deyişle, Gezi'de başlayan direnişin mücadeleci siyasettin çıkıp, ivmeli bir toplumsal harekete dönüşmesi için bu hareketi taşıyacak yerel toplumsal ağların kurulması ve kültürde yankılanan bir şekilde söylemlerin geliştirilmesi şart ki Gezi'de geliştirilen siyasi/toplumsal mizah, bunun da bir çekirdeği. Gezi'de üretilen mizahın yanında, belki de arkasında, duran bir unsur ise öfke. Siyasi olanağın bolca sunduğu tutarsızlıklara ve insanları köşeye sıkıştıran çıkmazlara karşı üretilen mizah, her ne kadar çoğunluk için belki başka türlü yıkıcı olabilecek duyguların dışa vurumu olarak kendini gösterse de, dayatılan siyasi şiddet karşısında öfkelenmemek, herhalde, insanlık dışı olurdu. Siyasilerin ve egemen siyaseti savunanların sıklıkla dile getirdiği barışçıl başlayan ama daha sonra çirkinleşen eylemleri bu şekilde yargılamak, tabii ki, toplumsal olarak prestij, güç, ve ayrıcalık sahibi olanların koltuklarından gayet kolay olsa gerek. Fakat, gerek polisin kullanılış şekli, gerekse siyasi ve medyada öne çıkan anti-protest retoriğini incelediğimiz zaman karşımıza yine eski ve köklü bir devlet geleneği çıkıyor: sonuçları sebep olarak tanımlamak. Buna daha önce PKK/TSK ayrımında şahit olduk. Yani, 80'lerin ortasından beri gördüğümüz ve benim gibi 90larda büyüyenleri travmatik bir şekilde etkileyen şiddetin birinin meşru, diğerinin ise gayrimeşru ilan edilmesinin kökünde yatan, aslında, bu çarpık olan atıftı. devletin terörizm olarak tanımladığı şiddeti sebep olarak çerçeveledi. Terör sebep olunca, teröre karşı kullanılan şiddet her daim haklı çıkarıldı. Böyle bir çerçeve, gerek devletin ideolojik hükümranlığı, gerekse PKK'yı ortaya çıkaran sebepleri örtbas etmek için yani, PKK'nın bir sebep değil, devlet şiddetinin bir sonucu olarak ortaya çıktığını saklamak için gayet kullanışlıydı. İdeolojik aygıtlar, eğitim ve basın başta olmak üzere, şiddetin kaynağını kötü teröristler olarak sunduktan, PKK'nın varlığını uluslararası komploların bir sonucu olarak gösterdikten, ve devlet şiddetinin meşru kaynağını antiemparyalist retoriğe ve halkın kutsalı olan kurtuluş savaşına bağladıktan sonra, bu propagandaya maruz kalan ve başka kaynağı olmayanların yaşanan şiddeti farklı bir şekilde görebilmesine imkan yoktu. Weber'in dediği ve neredeyse her devlette gördüğümüz gibi, Türk devleti de kendi kültürel sembolizmalarını ve mitoslarını kullanarak şiddet üzerinde böyle bir tekel kurmuş oldu. Yani, devletin uyguladığı şiddet her koşul altında meşru, yargılanamaz, haklı, orantılı, ve gerekli; devlete karşı uygulanan her hangi bir şiddet ise her koşul altında gayrimeşru, yargılanabilir ve cezalandırılabilir, haksız, gereksiz, orantısız, ve gereksiz olarak temellendirildi. Aynı dinamikleri Gezi'ye karşı da gördük. devlet retoriği kendini tekrar etti: Kahraman Türk polisinin destansı çabaları sonucu dize gelen uluslararası İsrail-BCC-CNN lobilerinin gaza getirdiği terörist güruhların meydanlarda alt edilmesi tabii ki, tekrar kurtuluş savaşına bağlanan retorik, ve halkın kutsallarının siyasi ve bireysel çıkarlar için rahatça kullanılması ilk göz ardı edilen gerçek oldu. devletin ve basının sunduğu çerçevede Gezi'de yaşananlar sebep, hatta uluslararası komplonun ortaya çıkardığı bir sebep olarak takdim edildi. polisin müdahalesi ise sonuç. Bu çerçevede örtbas edilenler şunlar oldu: Gezi'yi ortaya çıkaran ve yukarıda yazdığım siyasi dinamiklerle beraber, yapısal sorunlar: işsizlik, siyasi çıkar ilişkilerine dayalı toplumsal kutuplaşma, egemen yapının ve bu yapının yanında duran insanların baskısı sonucu günlük hayatta dışlanan diğer insanlar, kadınlara ve azınlıklara karşı yargı kararları ile devlet elinin doğrudan desteklediği şiddet. Tüm bunlar göz önüne alındığı zaman, Gezi'de karşımıza çıkan öfkenin nereden geldiğini anlamak zor olmuyor. Öfke, yani, Gezi'nin ani ve kendiliğinden gelişmesine yardımcı olan itici gücün bir kısmı, insanları evde oturmaktan ziyade, sokağa döken, barikat kurmalarına yardımcı olan, tuğladan kütüphane yaptıran, egemen olan siyasi İslamın gayet aşina olduğu davalardan biri olan intifadayı anımsatan bir şekilde insanların kamu alanını devletin gaspından korumak için mermilere karşı taşla karşılık verdiren, sık bakalım dedirten, orantısız zekanın sivriliğini bileyen hislerin tümü. Diğer bir deyişle, siyasi şiddettin doğurduğu toplumsal öfke, Gezi'yi toplumsal adalet yönünde iteleyen his. Tabii, insanların maruz kaldığı siyasi şiddetin çapı, ona karşı olan direnişin çapını da belirliyor ki Gezi'yi bu kadar özel kılan unsurlardan biri, siyasi şiddetin daha önce görülmemiş derecede çaplı oluşu, ve buna tepki olarak, toplumun farklı kesitlerinden grupların spontane bir şekilde dayanışma göstermiş olması. Siyasi retorik şunu iddia etmektedir: kadın cinayetleri, Trans cinayetleri, Alevi cinayetleri, LGBTQ bireylere karşı daimi olan şiddet, farklı din, etnisite, veya mezhep sahiplerinin maruz kaldığı ayrımcılık, kader veya kaza olarak tanımlanan işçi cinayetlerinin sorumluluğu tüm topluma aittir neredeyse seksen milyon insanın yaşadığı bir ülkede bu tür şeylerin olması normaldir bunlar siyasi yapıya atfedilemez. Bu retoriğin amacı, devletin sorumluluğunu ve, tabii ki, borcunu azaltmaktır. Şiddet, ve hatta suç, ne kadar büyük bir kitleye atfedilirse, o kadar sulanır, o kadar seyrelir. Bu yolla devlet, herkesin sorumlu olduğu böylece kimsenin suçlu olmadığı ahlaki bir konumda korunaklı olarak barınabilir. Fakat, hiç bir şiddet anı bireysel değildir, her şiddet anı siyasidir. Bir kadının sokak ortasında kurşunlandığı, bir trans bireyin sokakta linç edildiği, eşcinsel bir bireyin korkudan eğilimini açıklayamadığı, Alevi birinin Cemevi önünde vurulduğu, oruç tutmayanın kitlece dövüldüğü, devleti rahatsız eden konuları araştıran akademisyenlerin medyada hedef gösterildiği, işçilerin madenlerde, tersanelerde, veya başka çalışma yerlerinde öldüğü her an, o anki şiddetin var olmasına imkan veren toplumsal yapının arkasında duran siyasi ve ideolojik bir çerçeveden bağımsız değildir. Bu yüzden cezasız kalan veya adi cezalarla yüreklendirilen şiddetin yönü prestijli ve ayrıcalıklı olandan, ayrıcalığı ve sesi olmayana doğrudur. Öteki yönde gerçekleşen şiddet, baskı aygıtları olan polis ya da mahkemeler tarafından hızlı bir şekilde cezalandırılır. Neticede, her fiziksel şiddet anının arkasında, o anı var eden siyasi ve kültürel bir şiddet yapısı vardır. Bu sebepledir ki, her şiddet anında devletin ve o devletin koltuğunda oturanların sorumlulukları vardır. Aynı sebepten dolayı, Gezi sırasında BDP bayrağı tutan birinin, Atatürk bayrağı tutan birinin elini tutup TOMA'ya karşı durduğu; solcuların namaz kılan Müslümanları koruduğu; kelimenin tam anlamı ile kanlı bıçaklı olan üç büyük taraftar gruplarının görülmemiş bir dayanışma kurduğu gibi sahnelere şahit olduk. Çünkü karşı gelinen devlet şiddeti çok geniş bir yelpazeyi etkiliyordu. Devlet şiddetine karşı olan tepki ve dayanışma da benzer bir çokluktan çıktı. devlet söyleminin böylesine bir ittifak karşısındaki tepkisi, gayet ondan beklenir bir şekilde, tüm ittifakı aynı sepete koyarak karşısına almak ve öcü ilan ederek kendisini kurtarıcı gibi göstermekti. Böyle bir söylem öcüye karşı kullanılan tüm şiddeti meşru kılmakla beraber, devletin söylem repertuarındaki en önemli reflekslerinden biri olan savaş söylemini de ortaya koymasına fırsat verdi. Siz/biz: Biz iyiyiz, siz kötüsünüz. Bir meşruyuz/devletiz. Siz gayrimeşrusunuz/teröristsiniz. Bunun gibi ikili karşıtlıkların sürdürülmesi, devletin şiddet ve toplumsal algı üzerindeki tekelinin temelini oluşturuyor. Gezi ruhu denilen çekirdeğin yeşermesi için bu ikili karşıtlığın bir parçası olmaktansa temelini tehdit etmesi gerekiyor. Potansiyel olarak karşımızda duran bir toplumsal hareket, kendisini ikili karşıtlıkların pençesinden sıyırarak toplumsal eşitsizliklere hitap edebilen ve olabildiği kadar fazla grup arasında ittifakı kendi bünyesi altında kurdurabilen bir yapıya sahip olmak zorunda. Diğer bir değişle, karşıdakini alt edilmesi gereken bir düşman olarak değil, ikna edilmesi gereken bir dost olarak görmek zorunda. Hatta ikna etmeye çalıştığını karşısında değil, yanında görmek zorunda. Bugüne kadar uluslararası yankı uyandıran ve somut sonuçlara ulaşan toplumsal hareketlerin temelinde aynı görüş yatmaktadır Gandi veya Martin Luther King'in başını çektiği hareketler gibi. Bunu yapmanın birinci yolu, toplumsal hareketin barındırdığı söylemleri kendisinin fark etmesinden geçiyor. Brezilyalı eğitmen ve düşünür Paulo Freire'nin tanınan kitabı Ezilenlerin Pedagojisi'nde yazdığı gibi, bir hareketin ilk zamanlarında, ezilenler, özgürlük için çabalamak yerine, kendileri ezenler ya da alt ezenler olmaya çalışırlar. Düşüncelerinin yapısı, onları şekillendiren varoluşsal durumun betonlaşmış çelişkileri ile şekillenmiştir. Yani, Freire'nin demek istediği, ezilenler, en azından hareketlerinin ilk aşamalarında, özgürlük yerine güç istemektedirler hatta onları ezenlerin gücünü. Fakat, Freire'nin de dediği gibi, ezilenlerin insani amacı kendilerini ve onları ezenleri de özgürleştirmektir. Bu yüzden, ezilenler, kendilerini ezenlerin kullandıkları kalıpları kullanarak bir özgürleşmeye ulaşamazlar. Aynı araçlarla ulaştıkları sonuçlar ancak onların da sistemin içine asimile olmalarını sağlayan, geçici, ve kısa vadelidir. Buna dikkat çekmek istememin sebebi şu: toplumsal hareketler genel olarak kültürel birikimlerden yararlanırlar. Yani, zaten bilinen, aşina olunan kalıplar kullanılır. Türkiye'de toplumsal sorunlar tartışılırken en çok kullanılan kalıplar, savaş zamanına ait düşman algılarını idame ettiren, siyah/beyaz olan ve farklılıkları kendi çıkarları için feda etmeye hazır, kendini savunmak adına düşman olarak gördüğüne ve homojenliğe karşı çıkanlara şiddet uygulamaktan çekinmeyen, geçmişin tanrılarını ve kalıplarını yıkmak adına yeni tanrılar ve kalıplar yaratan söylem kalıplarıdır. Ancak toplumsal hareketlerin sınırlarında, kenar ve köşelerinde olup da ana akım söylemlere kurban düşmeyenler alternatif yaratabilirler. Gezi sırasında bunun örneğini Kaos GL gibi LGBTQ gruplarda gördük. LGBTQ gruplar, direnişe katılanların kullandıkları söylemlere dikkat çekmek istediler ve buna dair gerek sosyal medyadan, gerekse direnişte poster ve pankartlarla dile getirdiler. Edilen küfürler, şiddet çağrıları, gibi söylemlerin aslında ne kadar zararlı olabileceğini daha doğrusu, ister onu söyleyenin bir direnişçi, isterse polis olsun, bu tür söylemlerin ataerkil ve erkek-egemen kökünden çıkan şiddetten doğrudan zarar gören LGBTQ ve feminist gruplar, alternatif söylemler yaratmakta en önemli yere sahiplerdi. Sonuç olarak, yaşananlara bir yıl sonra baktığımızda ve yaşanabilecekleri göz önüne aldığımız zaman, Gezi'yi kapsamlı bir toplumsal hareket yolunda önemli bir adım olarak görebiliriz. Gezi'nin ortaya çıkmasında elverişli olan siyasi ortam ve buna katalizör olan AVM, her ne kadar geçiciymiş gibi gözükse de; 1) Türkiye siyaseti ve ekonomisi küresel siyasetin ve ekonominin bir parçasıdır. Küresel trend bu şekilde gittiği sürece Türkiye'nin bundan kopması olanaksızdır; 2) AKP'nin ve CHP'nin kurduğu dinamik Gezi parkı gibi bir sürü katalizör olay yaratmaya müsaittir; 3) Büyük ihtimalle yakında değişmeyecek olan devlet geleneği gereği siyasi şiddet çemberini genişleterek kendisini göstermeye devam edecektir. Toplumsal hareketin yapması gereken, kurduğu toplumsal ağ ve kültürel semboller ile kimlikler arası ittifaklar kurarak bu çatlaklardan otoriteye karşı toplumda yankı yapan cevaplar vermeye başlaması ve devlet şiddetinin altında yatan düşman algısını ve ikili karşıtlıkları zekice zorlamasıdır. Milan Kundera, Gülüşün ve Unutuşun Kitabı'nda, insanın iktidara karşı savaşı, hafızanın unutmaya karşı savaşıdır diye yazar. Bu süreç boyunca hatırlanması gereken şeylerden biri, sürecin uzun soluklu olduğu ve üç ay içinde, üç yıl içinde, belki de otuz yıl içinde bitmeyeceğidir. Fakat direnenlerin ve bu hareketi başlatacakların şimdi atacağı ilk adımlar, sürecin uzun vadede hangi yöne doğru gideceğinde belirleyici olacaktır. H. A. Giroux, 'Protesting Youth in an Age of Neoliberal Savagery'. E-International Relations. 20 Mayıs 2014. Alıntı linki. Bu çelişkinin daha kapsamlı bir analizini daha önce Birikim'de yazmıştım. Buradan ulaşabilirsiniz.


Bir Zamanlar Anadolu'da, Nuri Bilge Ceylan imzalı bir film. Filmin senaryosu Ebru Ceylan ve Ercan Kesal'a ait. Büyük olasılıkla Doktor Ercan Kesal'ın yaşadığı bir hikaye film olmuş. Filmin başrollerindeki Yılmaz Erdoğan, Ahmet Mümtaz Taylan, Taner Birsel, Muhammed Uzuner gibi profesyonel oyuncular mükemmel ve duyumsayarak oynamışlar. Film işte... Cannes ödüllü film, yabancı basın için şaheser ve başyapıt olarak değerlendirilmişti. Dümdüz ve sıradan insanlar ve yaşananlar. Kimseye göre değil, ama seyredenlere ne ifade etmişse bu film, görülmeden konuşulmayacak kadar sıradan olayların, muhteşem seyirliği gibi geldi bana. İstanbul'un bir semtine benzetilen büyük dedikleri, küçük kasabalar. Bu kasabalar, buralı olanlar ve kasabaya dışarıdan gelen insanların birbiriyle kesişen sıradan hikayeleri. Yağmurlu bir akşamüstü... Görünümü sıradan bir tamirhanede kurulu çilingir sofrasında rakı, çay bardağında içilir. Önce anlaşılmaz gibi görünür. Basit ve sıradan bir akşam gibidir. Gök gürültülü yağmurlu bir akşamüstüdür gözüken... Uzun uzun seyredersiniz. Çorbacı dükkanı gibidir, lokanta. Kasabada tek yemek yenecek yer. Aslında lokantanın aşçısı olan sahibi ile hastanedeki çaycı kasabada olup biten her şeyi bilirler. Olanlara tanıktırlar ama suskundurlar. Nedendir bilinmez, kasabalılar konuşmazlar olup bitenler üzerine. Tayini çıkıp buralara gelen doktor için kalacak yer yoktur ama bulunuverir. Sonra fotoğraflar ve sonra doktorun hayatında geri gidişler. Artık size ne anlatıyorsa bunlar, onlar işte. Zanlı, insan öldürmüş, domuz bağıyla bağlamış ve sonra toprağa gömmüştür. Öldürdüğünü itiraf ettiği anlaşılıyor. Kötü işte ve arabanın arkasında kötü kötü bakıyor... Sırada ölüyü bulmak ve otopsi yapmak vardır. Jandarma, taksi, devlet ölüyü arıyor. Görev ne de olsa. Zanlı keşfe giden ve adliye işlerini gören şoförün taksisinde arkada ve ortada oturuyor. Komiser, rütbesi gereği önde şoförün yanında oturur. O da devletin en önemli kişisidir. Asayiş, ondan sorulur. Şakalarda ondan soruluyor, ciddiyet de. O ne zaman isterse arabadaki herkes şaka yapabilir ve gülebilir, o ne zaman isterse ciddi olunur. O gülerse gülünür. Laubalilik, asla yapılamaz. Artık zanlı yer gösterecek, toprak kazıcılar toprağı kazacak ki onları işi sadece budur, sıradan ve yapılması gereken yer gösterme için gecenin yarısında dolaşılmaktadır. Jandarma cipinin farları ortalığı aydınlatır ve katil bir türlü doğru yeri göstermez. Her durulan yer de Komiser'den küfür yer. En son kızdırır ve Savcının gözü önünde tekme tokat sopayı yer. Çünkü bunlar, bundan anlar. Kimse bilmez. Komiser bilir, onun için yalan söyleyen katil dövülür. Böyle yapılmazsa, bunlar doğruyu söylemez, komiser bilir bütün bunları. Bu işlerden ne doktor ne de Savcı anlar. Arabanın arkasında oturan zanlı gecenin bir yarısında, kör karanlıkta ölüyü gömdüğü yeri göstermek için herkesi dolaştırmaktadır. Çeşmenin olduğu yerde, yukarıdaki ağacın altında... Orası değildi köye girmeden önceki sapakta bulunan tek ağacın altında... Tam hatırlamıyor işte... Komiser'e göre bilir de bilmezden gelir ve söylemez... Dolaşır dururlar. Doktor rolünün geleceği anı, Savcı ölünün bulunacağı zamanı, komiser ve polis zanlının göstereceği ölünün gömülü olduğu doğru yeri göstermesini beklemektedirler. Zanlıyı söyletmek mi gerekiyor, döversin konuşur ve doğruyu ancak o zaman söyler. Tanıdığı geçmiş katilerin davranışlarıyla yaşadığı deneyimlere dayandırarak mevtanın yerini söyletmeye çalışan komiser bilir. Savcı için sorun, ölünün bulunmasıyla sona erer ve gerisi tutanak yazmaktan ibarettir. Hangi hayatın seyrinde bir aşk ve aşka ihanetin karşılığı verilen bir yaşam yer almıştır? Bir trajedi ise eğer unutulmak istenen umar mısınız? Sıradan bir işlem gibidir olup bitenler ve kim bilir kaçıncı otopsidir sürekli otopsi yapan hastabakıcı için... Katilin hayatının gerisinde ise bir çocuk ve bir kadın vardır. Çocuk aslında asıl babasını ama kasabada çocuğun babası bilinen katili taşlar.


1820 senesinde kimyasal fotoğrafçılığın keşfedilmesi modern fotoğraf sanatının önemli dönüm noktalarından birini teşkil etmektedir. Rastlantısal veya bilimsel çalışmaların ürünü olarak ortaya konan bu birikim, insanlık tarihinin belgeleme ve dokümantasyon arayışına yeni ivme kazandırmakla birlikte duygusal boşluğa dokunan bir yanını da ortaya koymaktaydı. Fotoğraf makineleri kişisel kullanım aracı olmadan önce insanlar fotoğraf stüdyolarına gider ve fotoğraflarını çektirirlerdi. Bir zamanlar insanların her anlarını ölümsüzleştirme gibi imkanlarının olmaması bir yana sadece özel günler için, ya da resmi bir işlem için portre fotoğrafları çektirirlerdi. Stüdyoda çekilen bu fotoğraflar bir konsept içerisinde, fotoğrafçının sahip olduğu arka fon önünde çekilirdi. Cebi kabarık insanların günümüzde olduğu gibi daha fazla imkanı olurdu. Kişinin görünüşünü, kişiliğini ve ruh halini anlatan bu fotoğraflar, yüzlerin kameraya dönük olduğu şekilde çekilirdi. Üzerinden asırlar geçtikten sonra dahi yaşamaya devam eden kimi fotoğraflar, bir hatıra olarak, zamanın hışmına uğramadan yaşamaya devam ediyor. Fotoğraf makinesinin lüks olduğu hatta sahip olmanın bir ayrıcalık olduğu zamanlarda, stüdyoya giderek fotoğraf çektiren çocuğun mutluluğunu düşünün. Yaygın olan fotoğraflar arasında evlilik, mezuniyet veya tüm aileyi bir arada gösterenlere daha çok rastlamaktayız. Müzayedelerde alıp-satılan bu fotoğraflar kim bilir hangi hatıraları bünyesinde barındırıyor. Hangi hatıraların anlamı taşıyor ki, o günü ölümsüzleştiriyorlar. 1800'lü yılların ortalarında revaçta olan dagerreyotipi (gümüş nitratla ışığa duyarlı hale getirilen bakır levhaların, kamera obscura içinde 10 ila 20 dakika pozlanarak, cıva buharına tabi tutulup geliştirilmesi ile fotoğrafik görüntü elde etme yönetimi) daha uygun fiyatlarla fotoğraf çekimine imkan sağlıyordu. Fotoğrafa talebin artması ile birlikte şehirlerdeki fotoğraf stüdyoları sayısı artmaya başladı. İstanbul'da fotoğraf stüdyolarının en yoğun olduğu yer ise Pera idi. Ayrıca zaman içerisinde Anadolu coğrafyasındaki fotoğraf stüdyoları sayısı da artmaya başladı. Bir zamanlar İstanbul'da meşhur stüdyolara sahip fotoğrafçılar arasında Abdullah Freres, Vassilaki Kargopoulo, Sebah&Joailler, Phebus yer almaktaydı. Binlerce kişiyi fotoğraflayan bu fotoğrafçılar, sayısız hatırayı ölümsüzleştirmişlerdir.


Birbiriyle bağlantılı 6 hikayeden oluşan The Neighbor Zombie'de, AIDS'in tedavisi için kullanılan BH aşısı piyasaya çıktıktan bir süre sonra kullananları, BH aşısı kullananlar da kullanmayanları birer zombiye çevirmiştir. Böylece Kore'de silah sesleri ve yükselen çığlıklar eşliğinde kıyamet başlar. Açlıktan kendi ayağını yiyen bir geek ; sevgilisi değişim geçirse de bütün risklere karşı onu terketmeyen sevgilisinin sevgilisi bir genç kız; iyileştikten sonra toplumda yer edinmeye çalışan fakat bir türlü kabul görmeyen zavallı bir ex-zombi gibi dramatik öğeler içeren filmimizin başlangıç noktası da tam olarak burasıdır. 3- Mother, I Love You Anasını zombi illetine kaptırmış bir kızın, yaşatma mücadelesi. 5- After That, I'm So Sorry Ex-zombilerin, tekrar toplumun bir parçası haline gelebilecekler mi acaba? Gözyaşlarınızı bu bölüme saklayın. Son yıllarda çekilmiş en etkileyici zombi filmi olduğunu da ekleyip sizleri fragmanla başbaşa bırakalım (4 aynı yazar tarafından yazıldı bu yazı, evet).


22 Ocak 1879'da Isandlwana'da 1.500-2.000 kişilik İngiliz birliğinin 20.000 Zulu'ya karşı yapabileceği, verdikleri 1.329 ölüye karşı 2-3.000 Zulu savaşçısını öldürmek olmuştur Rorke's drift ve Isandlwana savaşı. Tarihi Anglo-Zulu meydan savaşına sahne olan Rorke's Drift, Dundee'den yaklaşık 42km uzaklıktadır. 22 Ocak 1879'da 139 İngiliz askeri 4.000 kişilik Zulu ordusunu burada kıstırmıştır. İngiliz askerleri savaş sonrasında başarılarından ötürü tek bir meydan savaşı için oldukça fazla olan 11 Victoria Cross nişanına layık görülmüştür. Aynı bölgede, Isandlwana savaş meydanında ise 25.000 Zulu savaşçısı İngiliz ordusunu ağır bir yenilgiye uğratmıştır. Dundee ve Ladysmith civarı İngilizler ve Boerler arasındaki savaşların yapıldığı yerler olarak tarihe geçmiştir. ... Çarpışma o kadar vahşi idi ki Buffalo nehriden sadece bir avuç beyaz adam bizden kaçabildi. Kimseye acımadık ve biz de bize acınmasını istemedik. Kamptaki tüm beyaz adamları öldürdük, atlarını ve hayvanlarını da. Ölü bedenleri şişmesin diye öldürdükten sonra hepsinin karınlarını yardık. Bedenlerini parçalara ayırdıktan sonra, beyaz adamların tüfeklerini ve çadırlarını aldık, vagonlarını geride bıraktık. Bizimkilerden öldürülenler arasında liderimiz Mkhosana (Buyela'ların Inkosi'si ve uMcijo'ların Induna'sı vardı. Akrabaları ölüleri ve yararlılarını almaya gelene kadar yüzünü bir kalkanla örttük. Ölü beyaz adamları düştükleri yere bıraktık ve bir süre sonra gömüldüler.


Lat den ratte komma in Let The Right One In, 1980'li yılların başlarında, kar altında, sürekli yarı karanlık günler geçiren İsveç'in başkenti Stockholm'ün işçi sınıfı varoşlarından Blackeberg'de, 12 yaşında, annesi babası ayrılmış, devamlı okuyan, kan ve cinayet haberlerine meraklı, teoride ileride arızalı bir yetişkin profiline oldukça yakın Oskar yaşamaktadır. Bir gece, odasından yine bembeyaz ve yarı karanlık çevreyi izlerken, yan daireye bir baba kızın taşındığını görür. Babanın ilk yaptığı iş pencereleri kartonlarla kapatmaktır. Zaten karanlığı yaşayan odalar, daha da karanlığa gömülür. Bazen, düşmenin sınırı yoktur. Filmde, bir gün güçlenip, onu rahatsız eden sınıf arkadaşlarından başlayarak herkesi öldürmeyi planlayan, bebek yüzlü Oskar'ın hayatına odaklanırken, bölge sakinlerine saldırılar olmaya başlar. Filmi diğer modern vampir hikayelerinden ayıran en önemli nokta, hikaye anlatım şekli aslında. 1980'lerin başında Sovyet tehditiyle bunalmış, sosyal devlet eksiklikleriyle sıkıntılar yaşayan, depresif eğilimler taşıyan bir halk, hikayenin bilerek yavaş anlatımı, doğa görüntülerinin alabildiğine beyaz, şehir görüntülerinin ise alabildiğine karanlık verilmesi. Sarımsak ve haç gibi artık karikatürize olmuş vampir folkloru temalarından uzak durulurken, gün ışığı, kediler, evlere davetsiz girememe gibi ayrıntıların filmdeki yeri ve izleyenlerin bildiği belirli önemli sahneler ile yaşanan duygu değişimleri. Tüm bunlara garip bir aşk ve dostluk hikayesi katıp, pedofiliden başlayıp, masum bir çocukluk aşkından yoa çıkıp eşcinsel mesajlara yönelen hikayede, aynı anda hem izleyici rahatlatan, hem de kahramanların geleceğine dair kaygıya yönlendiren çok yerinde kotarılmış bir son. Bir filmden beklentilerinize göre değişebilir, ancak Lat den ratte komma in Let The Right One In, sadece 2008'in değil, son yılların en güzel filmlerinden birisi. Filmi izlerken, Kafka'nın Metomorfoz/Dönüşüm'üyle bağlantı kurulabilir. Orada böceğe dönüşen Gregor Samsa'daki değişim, acı ve merhamet duygusunun yanında, kendi dönüşümünü yaşayan, artık başka biri, diğeri olan kızkardeş, burada, 12 yaşındaki vampir Eli'nin yan dairesinde kendi dönüşümünü yaşayan 12 yaşındaki artık çocuk olmayacak bebek yüzlü çocuk Oskar'da gözlenebiliyor. İnsan, şartlara ve çevresine göre, ruh ve kişilik evrimi geçirebiliyor, gelecekte yaşayacaklarını bilerek, kendi kaderine yöneliyor. Sonuçta ortaya, Werner Herzog'un 1979 çevrimi Nosferatu'sundan bu yana, yapılan en güzel vampir romansı ortaya çıkıyor, şimdi onlar, bırakın kanımıza girsinler. Film, John Ajvide Lindqvist'in aynı isimli, 2004 yılında yayınlanan romanından uyarlama. Lindqvist aynı zamanda filmin senaryosunu da yazmış. İsmini Morrisey şarkısı Let The Right One Slip In'den alan kitap, Danca, Almanca, Rusça ve İngilizce'ye çevrilmiş. İsveç'te en çok satanlar listesine girerken, diğer ülkelerde de hatırı sayılır bir ilgi görmüş. Daha önce, sihirbazlık ve stand up yapan John Ajvide Lindqvist, artık büyüdüğü yer olan Blackebergde geçen bu kitapla birlikte bir korku yazarı. Kendisi Ain't It Cool ve Ordfont'a anlatmış. Bize de aktarmak düşer. John Ajvide Lindqvist: Kitap, ilk bakışta bir vampir hikayesi. Ancak aslında aşk ve intikam hikayesi. Bir vampir etiğinden yola çıkıyor: Evine girmem için beni davet etmelisin. Başka türlü olmaz. Tıpkı Morrisey şarkısı Let The Right One Slip In gibi... Bırakın olsun yahu. Bir oldurun yani! İsveç'te neredeyse hiç dehşetli olay yokmuş. Neden ama? Karanlık sokakları kilitli kapılar, ıssız köşeler fikri oldukça evrensel aslında. 12 yıl stand up yaptım. Mutluydum. Evliydim ve çocuğum vardı. Ancak ne zaman yazmaya başladım. Zangır zangır titredim. Bir zamanlar ellerimde olan sihri hatırladım. Nasıl bu kadar uzun zaman görmezden geldim bilmiyorum. Sonuçta, işte ilk İsveç vampir hikayesi. Gerisinin de önemi yok aslında. Benim kim olduğumu bilmiyorsunuz, kitabı böyle de okuyabilirsiniz. Aileye hoş geldiniz. Kitabı yazmam altı yedi yıl aldı. Sayısız yayınevi reddetti. Sonuçta Ordfont Tamam! dedi. Büyüdüğüm yer olan Blackeberg hakkında stand up gösterilerimde kurgusal hikayeler anlatıyordum zaten. Sonra kitabı yazmaya oturduğumda, oranın bir vampirin yaşaması için güzel bir yer olduğunu düşündüm. İçinde biraz romantizm de olan bir hikaye için uygun bir mekan. Sonrasında sadece bir soruya odaklandım: Eğer bir çocuk, 12 yaşında sıkışıp kaldıysa ve yaşamak için insanları öldürüp kanlarını içmek zorundaysa, bu çocuğun yaşamı nasıl olurdu? Varlığı nasıl konumlanırdı? Tüm romantik klişeleri bir yana bırakırsak. Asıl bu çocuğunki müthiş bir dehşet. Sefillik ve yalnızlık. İşte Eli böyle ortaya çıktı. Kitabın sonsözünde de belirttiğim gibi, aslında bu yaşananların hepsi gerçekti. Sadece oluş şekilleri farklıydı. Onun dışında tamamen yaşandı. Benzer şeylerin başka yerlerde de yaşandığını düşünüyorum. Oskar'ın hayatı az çok benimkiydi. Ben de tıpkı onun gibi kaçış yolları aradım. Kitap hakkında bir söylenti var. Buna göre, o yıllara yani 1980'li yılların başına bakarsanız, kitabın geçtiği çevre olan Blackeberg'de aynı isimli insanları görebilirsiniz diye. Bu kesinlikle doğru. Sadece soyadlarını değiştirdim. O karakterler vardı zaten. Kitapla filmi karşılaştırınca, filmin ekonomik olması gerçeğinin yanında, kitap daha detaylı ve zengin kuşkusuz. Karakterler, Morgan, Lacke, Oskar'ın yaşadığı yer, okul hala aynı. Oraya buraya binalar yaptılar ama merkezi değişmedi bölgenin. Filmin geneli Blackeberg'de değil kuzeyde çekildi ancak genel olarak aynı dönemde yapılan bir bölge olduğundan, sonuçtan memnunum. Eli'nin Victoria'ya saldırdığı gibi bazı sahneler ise Blackeberg'de çekildi. Hakan'ın geçmişi ve neler yaşadığı ile ilgili kısımlar kitabın ilk versiyonunda vardı. Daha sonra çıkarıldı. Filmin sonunda Oskar çok fazla yeni Hakan'mış gibi gösterildi. Film genel olarak çok iyi ama bu benim SON'um değil. Eli aslında Oskar'ı kullanıyor mu, yoksa samimi mi bu da belli değil. Bu iyi bir durum. Kitabın sonunda bunu açık bırakmak daha çok hoşuma gitti. Bu okuyucuya bağlı bir son.


Adnan Benk: Ben seni tuval başında görmedim. Hep sofra başında gördüm. Fakat çok içkiliyken bile, sofrada bardağını çok ölçülü kaldırdığına dikkat etmişimdir. Kadehi başına diktiğini hiç görmedim. Ömer Uluç: Sen beni herhalde sabah dörtte hiç görmedin. Cevat Çapan: Ben de eleştirinin bu kadar inceldiğini görmedim. Ece Ayhan: Bu yaşadığımız aritmetikli tarihte, bu uslu coğrafyada ya da. Peki sen bir kedi olsan ne kedisi olurdun Ömer? Dikkat et ben bir sokak kedisiyim ha! Ömer Uluç: Ben olsa olsa sarhoş bir kedi olabilirim. Beni bu dünyada en çok meyhane ya da bar garsonları tanır. Krawczyk daha fazla soru sormaz; yazarın kitaplarına konu olan ikiyüzlü/phonylerden birisi olmak istemez. El sıkışırlar. Krawczyk, yazarı görebilen nadir insanlardan birisi olmanın ayrıcalığıyla yaşamına devam eder, hayatında yaptığı en güzel tatil bu küçük kasabada geçirdiği saatlerdir.


Bak, sana soruyorum, dedi dudaklarını ovuşturarak, sonra böyle erken bir saatte Park Koruma Devriyesinin hala orada olmadığından emin olduktan sonra, yavaşça başını battaniyeden kaldırıp Tompkins Square Park'taki çitin yanındaki diğer bankta uyuyan komşusuna döndü eğer oturursan ve bana o büyük Old Crow şişesinden sadece bir yudum verirsen, sana orada ne olduğunu söyleyeceğim. Ama yapmasan bile, yine de söyleyeceğim, çünkü bunu yaparken, söylemem gereken şeyin, şu anda sana belirttiğim gibi, önemli olan bir yudum viskiden çok daha değerli olduğunu anlayacaksın. Eğer cevabın rahatsız ettiğim ve yalnız bırakılmayı tercih ettiğin ise, burada montunun altında sadece bir yığın saçmalık duymak için toplanmadığı eski bir filozoftan inkar etmiyorum -, çünkü soyuldun veya Nasıra'dan kovuldun veya Hanımefendileri için kemoterapiyi göze alamıyorsun. Lanet olası sağlık sigortası olmayan eşin, o zaman her şeyden önce şunu sorarım: Neden KAÇMADIN, efendim?! Çünkü o zaman, yere düşmek üzere olan ve kırılmış vaziyette duran o Old Crow şişesine sarılıp yatıyor olmazdın. Viskinin son damlası dışarı akıyor. Bu da o değerli şişe için çok yazık bir durum. Bu yüzden böyle bir trajedi yaşanmadan önce şunu sorardım: Kör müydün, değil miydin?! Buradaki herkesin nasıl KOŞTUĞUNU görmedin mi? Ve NEDEN herkes burada koşuyor? Sağlıkları için mi? Hayır, sana söylüyorum, burada kimse sağlığı için koşmuyor; sağlık sigortası sisteminden kaçıyorlar, bayım buradaki insanları kovalayan şey bu. Sağlık sigortası, onları takip eder, işkence eder, uçuruma sürükler, ne olursa olsun. Sadece diyorum ki, o sefil şişenden bir yudum bile vermemek için bahane arıyorsan, ne olursa olsun, devam edeceğim. Ya kaçmaya başlarsın ya da burada kalırsın bu sana kalmış ben söyleyeceğimi söylerim ve sonra ya bana küçük bir yudum verirsin ya da vermezsin, bu senin kararın, beyim. Her halükarda, yerinde olsaydım, o viskinin bir kısmını paylaştıktan sonra koşmaya başlardım ve viskiyi kalbimin katıksız iyiliğinden paylaşırdım, dostum, oysa tarih öncesi insanlar, iki çakmaktaşı ve bir mamut arasında kaldı şey, bu şekilde yakalanmaya başlamadı, ama çok genel anlamda, en basit soruyla başladı, ne olduğu sorusu, kesinlikle nedensel bir sistemi gösteren, izin veren ve onu yaratan bir gerçekliktir asla geçemeyeceğimiz bir sınır. Hepsi bu kadar. Tarih öncesi zamanlardan günümüze kadar yaşanmış deneyimlerimize başvurduk ve bu bir zamanlar akla sığıyordu, çünkü deneyimin kanıtladığının ötesinde bir şeye ihtiyacımız yoktu dediğim gibi, başlangıç noktamız buydu. Orta Avrupa şov dünyasından bir klasikten alıntı yapacak olursak, adam Haziran böceğine basıp düşüyor, kafasını çarpıyor, kafatasını yarılıyor, beyni dışarı akıyor. Sebep ve sonuç: Var, işlev görüyor, tarih öncesi zamanlardan beri bizimle, ama sonra tarihi zamanlar geldi ve ne yazık ki, işlerin yeterince iyi olmadığını hissetmeye başladığımız o çağa adım attık mantıksal, duyusal gerçeklik, nedense yetersiz sayıldı, çünkü içimizde sözde Büyük Bir Eksiklik belirdi, B. B. E. olarak kısaltılıyor, belirdi çünkü A. O. Ş. diye kısaltılan Açıklaması Olmayan Şeyler, gidip o Maddelerin Büyük Nedensel Sistemi'ne entegre edilemedi ve burada, senin de bildiğin gibi, kısaltmadan bahsetmiyorum. Şöyle ki, ıstırap, ıstırap ve ıstırap çektik ve bu durumda ıstırap çektik, ta ki bir gece aniden gökyüzüne ta yukarılara en yüksele bakana kadar ve yanıp sönen yıldızların her yöne döndüğünü gördük ve SANKİ yukarıdaki yıldızlı gökyüzünde bir şey görmüş gibiydik ve hemen sonuca vardık, şey, orada Tanrılar var. Sonra bu Birçok Tanrının Tek Tanrı, yani Tanrı'nın kendisi olduğu sonucuna vardık ve anlamadığımız her şeyi, sahip olmadığımız her şeyi ona bağladık ve Tek Tanrı orada boş boş oturdu, ayaklarını salladı, büyük kalın sakalını bir eliyle kaşıdı, diğer eliyle kucağındaki küçük çocukları okşadı, ancak bu arada hayatlarımızı yöneten tek temel yasa değişmeden kaldı: Farkedilen ve tekrar tekrar kendini savunan gerçekliğimiz yaşamamız gereken tek şeydi ve bu yüzden bağlı kaldığımız şey buydu; başka hiçbir şey temel deneyim olarak gösterilemezdi, sadece bu gerçeklik. Bir şeyi bırakırsam, o şey düşer. Panem et circenses. Her koyun kendi bacağından asılır. Ama sonra tarih sonrası zamanlar geldi ve onlarla birlikte, ruhtan hiçbir şey anlamayan kibirli ruh kaşifleri de geldi, çünkü onu çözmek istiyorlardı ruhun sorunu! Bilimsel olarak! Diyelim ki: Ruhu bilimsel olarak çözmeyi başaramadılar. Kimse bunun bir hata olduğunu kabul etmeye cesaret edemiyor: Üzgünüm, ama bugün, Sigmund Freud, Henri Bergson, Jacques Derrida ve arkadaşları hakkında derin bir sessizlik içindeyiz. Aynı zamanda, gurur ve hayal kırıklığının sıkıntısında, insan nükleer fizikte sözde sağduyu ve gerçekliğin sınırını aşan yeni deneyimlerle karşılaştı; bize milenyumlarca deneyim yoluyla verilen nedensellik ve sözde normallik yasaları artık uygulanmıyordu. Dahası, tamamen yeni yasaların olasılığı, olağanüstü yetenekli günahkarlar tarafından önerildi özellikle de tamı tamına Hugh Everett III gerçekliğimizi yeniden yazan eşi benzeri görülmemiş alçak yasalar, demek istediğim, biz eski gerçeklikte yaşamaya devam ederken, eskisini de yenisini de attılar. Kuantum biliminin havarileri çünkü onlar olmasa da başka kimler?- öyle olabilir, ama yine de, kendilerini işaret ederken, bunun sadece bu şekilde doğru olduğunu söylediler, çünkü Bütün'de bu sadece doğru değil, ayrıca başka hiçbir şeyin bir anlamı yokmuş. İşe bak!!! Tompkins Square Parkı'ndaki bankta Charlie Parker'ın kalplerimizde saklanan anılarını dinlerken karşı çıktık. Aya çıktık; çok yakında Mars'ta olacağız!!! Bunu kaçırmak ister misin? Peki ya birçok dünyanın olduğu yoruma ne demeli?! Ve her yerde her şey aynı anda!!! Eninde sonunda, sadece şunu söyleyebiliriz: Çok fazla siktiri boktan gerçekliğimiz var. Ama aslında hiçbirinin bir değeri yok. Şimdi, izin verirsen, dedi, battaniyeyi üzerine örterken, sesini alçaltıp, özetleyeceğim, diye fısıldadı. Ve şimdi, bana Old Crow'dan bir yudum verir misin yoksa hepsini kendin mi içersin, bunu vicdanına bırakıyorum.


Dr. Albert Hofman'ın 66 yıl önce bisikletiyle çıktığı bu özel yolculuğu 1985 yılından beri kutlayan bir kısım sempatizan, bu yıl da etkinliğin dünyanın tüm ülkelerine yayılmasına çabalıyorlar. Pek çok ülkede -gerisindeki hikaye pek bilinmeden de olsa- Bisiklet Günü olarak kutlanan 19 Nisan, 2009'da bir pazar gününe denk geliyor. Sabah 8'den gece 11'e kadar bisikletlerle turlamanın, gidilecek tüm güzargahlarda bisiklet kullanmanın yanı sıra eşe, dosta, düşmana bisikletli kartlar yollamak da öneriliyor. Facebook'un güzide gruplarından Pyschedelia tarafından serbest sularda düzenlenen etkinliğe katılımını ilan etmek isteyenler için facebook event sayfası burada. Hofman'ın bisikletli macerası ise daha ayrıntılı bir şekilde şurada.


Laçin Ceylan ve Nihat İleri'nin kurduğu Bitiyatro'nun 'Timsahlar', 'Kırmızı Siyah ve Cahil' ve 'Düğün ' adlı oyunları Şubat ayında da seyircisi ile buluşmaya devam ediyor. Bitiyatro ilk oyunu Etna Bedendeki Kuyu dan sonra bir kez daha Alman tiyatro oyuncusu, yönetmeni ve yazar Christine Sohn' un yazıp yönettiği Timsahlar ile seyircisinin karşısına çıkıyor. Timsahlar bir adayı bekleyen iki nöbetçinin ilk istilacıları ile karşılaşmalarını konu alıyor.


Yirminci yüzyıl, insanlığın en hızlı teknolojik gelişimini kazandığı ve aynı hızda da birbirini kırdığı asır olarak tarihteki yerini aldı. Dünyada irili ufaklı uluslar birbirini boğazladı durdu, boğazlamaya devam ediyor. Özgürlük, bağımsızlık, etnisite ve ulus devlet tartışmalarının dışında bakmaya çalışırsak; kimilerinin sosyal bir direniş olarak tanımladığı Yahudi soykırımının sayısız filme, kitaba konu olmuş güney Polonya kampı Auschwitz'de çok nadir kullanılmış fotoğraflar çıktı ortaya. İşte, üzerinden yıllar geçmesine rağmen hala birşeyler anlatmaya çalışan Auschwitz'den kalma yeni bulunan fotoğraflar, 2007 yılında ABD Soykırım Müzesi'ne ulaştı. Fotoğraflar söz konusu çalışma kampında 1944 Mayıs ayından 1945 Ocak ayına kadar olan dönemde kumandan yardımcılığı yapan Karl Hoecker'e aittir. Fotoğraflar arasında, insanlar üzerindeki deneyleriyle de ünlü olan doctor Josef Mengele de bulunmaktadır. Fotoğraflarda görülen Hoecker savaş sonrasında bankadaki işine geri dönmüş. SS'lere doğrudan hizmeti olmadığından dokuz ay hapisle cezalandırılmış. 1963'teki ünlü Frankfurt yargılamalarında dört ayrı olayda bin kişinin öldürülmesinde yer almaktan suçlu bulunup yedi yıl hapse mahkum olmuş. 1970 yılında cezasını tamamlayıp bankadaki işine dönen Hoecker, 2000 yılında 89 yaşındayken ölmüş. Fotoğraflarda, hayatın bir çalışma kampında nasıl ikiye bölündüğü görebilir. Arka tarafta gaz odaları ve yakılanlar bulunurken, diğer yanda yaşam, iktidarın elinde tüm neşesiyle sürüp gitmiş. Batı'nın müslüman kırımını görmezden gelmesi, demokrat görünme iddiasındaki müslüman partilerin sözcülerinin Yahudi soykırımını görmezden gelmesi gibi anlamsız ve art niyetli bakış açılarından uzağız. Biz yine de tarihe bakalım, ne asker postalı, ne çoğunluk diktası, ne din faşizmi ne de proleter diktatörlük. Tek komutan Alex de Souza! Fotoğraflar için kaynak olarak ABD Soykırım Müzesi kullanılmıştır.


Werner Bachmann, Bizans çalgı aleti skalasını listelediği hacimli yapıtı Musikgeschichte in Bildern'i tamamladığını on yıllar önce açıkladı. Yapıtta üç yüzden fazla görsel ve çalgı aletlerinin detaylı bilgileri yer alıyordu. Buna göre, Doğu Roma'da bakır silindirlere nefes fırlatmak önemli bir eylemdi. Yani, Roma ordusunda trompetlerini üfleyen askerler, salpinxin'lerini üfleyenler, askerlere alarm verip savaşa ayaklandırmayı amaçlıyordu ya da savaşanlara artık yeter diyorlardı, kamplarınıza dönün, savaş sırasında, gözünüz damlayan kan, ter ve kir ile neredeyse kapalı iken, seslerin anlamını ayırt edebilmeniz için, çok tiz ve çok pes farklı sesler yükseliyordu, farklı nefesler, farklı üflemeler, değişik tükürmeler, sizi oradan alıp buraya getiriyordu. Yaklaşık yirmi beş metre genişliğinde bu ana caddenin Dikilitaş'tan başlayıp Augusteon Meydanı'na çıktığını, Hagia Sophia'dan ilerleyip Hipodrom'a, oradan Forum'a çıktığını ve şehri tümüyle dolaştığını hayal edelim. Mese: Main Street, neden olmasın.


Thee Silver Mt. Zion Memorial Orchestra & Tra-La-La-La Band, 2008 yılı Mart ayında 4 şarkıdan oluşan ama yaklaşık bir saat süren bir albüm çıkarıyor: 13 Blues For Thirteen Moons. Futuristika, az bilinen grupların leaked/internete sızmış albümlerini dinleme eylemi olarak bu çalışmayı da gözden kaçırmadı. Efrick Menuck ve çetesinin grubu Thee Silver Mt. Zion Memorial Orchestra & Tra-La-La Band, 2005 yılında çıkardıkları Horses in the Sky isimli albümden itibaren yüzden fazla konser verdiler. Konserlerinde grup elemanları bir çember oluşturup şarkılarını söylediler. Geçen zamanda Vic Chesnutt ile kendi albümünde çaldılar, Montreal Pop festivalinde ve müteakip seferler Patti Smith ile sahneye çıktılar. Patti Smith oğullarını savaşta kaybeden anneler için şiir okudu, A silver mt zion ispanyol anarşistlere selam yolladıkları şarkılarını çaldı. - 1.000.000 Died To Make This Sound -İndir - 13 Blues For Thirteen Moons - Black Waters Blowed/Engine Broke Blues - BlindBlindBlind Yine Cansellation records'dan çıkacak albümde, aynı plak şirketinden Hangedup davulcusu Eric Craven da grupta yer alıyor. Tarihte ilk defa, bir A silver mt zion albümünün şarkı sözleri albüm bookletinde yer alıyor. Minimal bir açılışla başlayan albüm, alıştığımız A silver mt zion şarkıları gibi ilerlerken, bazı anlarda Efrim'in vokali hiç olmadığı kadar öfkeli perdeye çıkıyor. Bu anlarda davulun da etkisiyle punk sınırlara yaklaşan grup, bazı anlarda da gayet umutlu bir havada tınlıyor. Açılış şarkısı 1.000.000 Died To Make This Sound yavaş başlayıp punk vokallerle devam eden ve kemanların koroya katıldığı, yüksek perdeden bir çalışma. albüme ismini veren 13 blues for thirteen moons, blues riff'i üzerine kurulurken Black waters blowed noise sınırlarında geziniyor. Blindblindblind ise, son yıllarda konserlerde çalınan ve a silver mt zion takipçilerinin yakından tanıdığı bir şarkı. Grup, Horses in the sky ile alışıldık şarkı formatına yakınlaşmıştı. Şimdi bu albümle hem soundları daha değişik hem de ilk zamanlardaki kaotik ses örgüsüne geri dönmüş oluyorlar. Mart ayı başında Avrupa'da, dünyanın geri kalanında Mart sonunda çıkacak albüm, şimdiden 2008 yılının en iyi çalışmalarından biri.


Gösterim: Pisma myortvogo cheloveka, Konstantin Lopushansky, 1986, 87 dk. Evet böyle olmuştur. Tarkovsky'nin Stalker'ında çalışmış Konstantin Lopushansky, Ştrugatski Biraderler'in senaryo desteği ile bu saraşın yapıtta, dönemin Amerikan bilimkurgusunun paranoya yaratıcı/artırıcı ajit propagandasına hiç yüz vermeden, hala aşılmaz bir noktada, kıyamet sonrası akıl yürütmelerin en dersiz ve toplu yapıtını izleyeceklere emanet etmiştir. Filmin saraşınlığında, çalışır çalışmaz bir ampulün yetersiz ışığında düşe kalka ilerleyen kıyamet sonrası mültecilerinin nefessizliğini yansıtmaya yüz dönen filtrenin payı vardır, yok mudur. Bir nükleer savaş sonrasındayız, bir yanlışlıklar komedyasında. Felaket ciddiyetten patlamamıştır, bir şaka gibi, bir teknik elemanın, bir bekçinin, bir kontrolcünün diyelim, kahve içerken dalgınlığından, kazara nükleer savaş çıkmıştır. Savaş sonrasında kalanların, sağ kalmak için direnen her canlının yapacağı, yapması gerektiği gibi, yeraltına çekildiği dönemden başlayıp, kıyametin gerçekçi tasvirine rağmen, koşullar düşünüldüğünde, yapılacak en umut dolu filmden bize kalan, bir başka etiğin, yaşarken, bir şekilde sağ kalmışken, kendi kendimizin müzesinin öznesi olmanın karanlığında, bir umudun belirmesidir. Felaketin tüm saçmalığına rağmen bize kalan tozdur, topraktır, havanın sarardığı patikada birbirimize tutunarak ağır aksak yürümektir. Bahsedilen, revizyonist bir umut ilkesi değil, eline yüzüne bulanmış tozla dahi yapabileceklerinin sınırı olmadığını ispatıdır.


yapmak istiyordu. dışarıdan ses geldi: biz bir avuç futbol yorumcusuyuz, ta eskiden beri susuzuz. susunuz, gerçekten. ne rüyadan ne gerçekten medet yok, bak yine kapı çaldı, dayanamadım açtım. kapıcıydı. bir süre bakıştık durduk. hava çok sıcak, dedim. susmaya devam etti. sonra derin bir nefes alıp geliyor! diye bağırdı. o anda birden fazla şey oldu; yoldan geçen gürültülü kamyonun etkisiyle tüm bina sallandı, dışarıdan atılan bir taşla salon camı içeri doğru patladı, arka odadan sesi duyup gelen temizlikçi kadının ayağı takıldı ve dizinin üstüne çöktü ve kapıcı gülümsedi ve konuştu. hiç bu kadar uzun cümle kurduğunu duymamıştım, aslında kendisiyle genelde en fazla üç kelime içeren cümlelerle anlaşırdık, gayet iyi anlaşırdık, güzel günlerdi.


Yaz sıcakları malum, gönül her hafta sonu şehir dışına kaçıp mangal gibi yürekli dostlarla beraber mangal yapmaktan yana idi. Eylül'ün gelmesiyle serinleyen havalarda artık, yaz boyunca namevcut salondan mutfağa gidecek hal, bünyede neşe bulmakta. Sular sellere karşı bir cesaret yazın önümüzdeki son günlerinde şehir dışına kaçabilenler için bugünkü menümüzde Kore usulü Kalbi var. Kalbi ya da -daha kibarca- Galbi, Kore mutfağından namı dünyaya yayılmış bir çeşit et yemeği. Nefis bir sosa bulanan yaprak inceliğindeki et parçalarının kalın bir kemiğe sarılarak mangalda pişirilmesinden mütena Kalbi, Türk mangal gelenek ve göreneklerine oldukça uygun, denemekte fayda var. Kontrfileler derin bir kap içerisinde, üzerlerine gezdirilen esmer şeker ile birlikte 10-15 dakika bekletilir, dinlendirilir. Bir başka derin kapta soya sosu, şarap, susam yağı, sarımsak ve karabiber bir güzel karıştırılır. Üzerine ince ince kıyılmış yeşil soğan eklenir. Kivinin suyu, parmak uçlarıyla ete yumuşak yumuşak masaj yapılarak eşit bir şekilde yedirilir. Diğer malzemelerle önceden hazırlanmış sos, üzerlerini kapatacak şekilde etlerin üzerine dökülür ve buzdolabında en az 2 saat dinlendirilir. Bu kadar bekledikten sonra, hazır olan Kalbi etleri yağda da, teflon tavada da kızartılsa yeridir, yenilebilir. Hatta tencere yemeği gibi bile pişirilebilir, tadından değer kaybetmez. Ama yine de en güzeli tarife sadık kalarak, kemiklere sarılmış, mangala serpiştirilen kontrfileleri sofraya çıkarmak tabi ki. Koreliler Kalbi yaparken mangalda yanına mantar, soğan, sarımsak gibi ekstra lezzetleri de ekliyorlar ve eti servis ederken tabakları pilav ve lahana turşusu ile süslüyorlar. Ayrıca, Kore mutfağı şu sıralar pek moda!


Sorduğunuz sorular, geçmişte bu tür konuşmalarda olduğu gibi onları birkaç kelimeyle cevaplayamayacağım kadar ilgimi çekiyor. Önce bana sinemanın yeni bir duygu getirdiğine inanıp inanmadığımı soruyorsunuz, bana kalırsa, buna en ufak bir şüphe yok! Sinema fantastik bir icat. Ama eğer bana bir yansıması varsa, özellikle ilk filmlerden etkilendiğim söylenebilir. Belki aptalca ama harikaydılar. Gerçekten yeni bir şeyin gerçek keşif anıydı: Savaştan birkaç yıl önce gördüğüm Aya Yolculuk adlı bir filmi asla unutmayacağım; Theatre du Chatelet'deki balelerin ortasında aya çıkmak için gemiye tırmanan bir grup insan hayal edin. Ay'da ne buldular? ... Bale topluluğu. Gerçekten harikaydı! Bugün, Avrupa'da, insanlar mevcut tüm teknik araçları kullanarak keşifler yaptıklarını, sinemayı dönüştürdüklerini düşünüyorlar: ama gerçek hiç de öyle değil. Her şeyden önce, film senaryoları mevcut teknik mükemmellikleri dikkate almalıdır: aksi takdirde, bir kokteylin gerektirdiği hassas ölçümleri kullanarak ancak haşlama et pişirmişsiniz gibi olur. Fransız film yapımcıları, zeka ve duygularını katıp Amerikan prosedürlerini ödünç aldılar, ancak Amerika'da prosedürlerin bilinçli olarak geliştirilmediği doğrudur. Çünkü, Sinema ile ilgili konularda, her şey Amerika'dan geliyor ve filmlerin sunduğu en iyi şey ise en beklemediğiniz anda kendini gösterir. Bir film alfabesi olduğunu ve şu anda sadece ilk harflerini bildiğimizi söyleyebiliriz. Bunlardan biri, örneğin, yakın çekimdir. Griffith bunu keşfetti ve bu gerçekten bir devrimdi; bu arada, o zamanlar çalıştığı film şirketindeki işini kaybetti. Bir teoriyi test etmek için yakın çekim yaptığını varsaymamalıyız. Hiç de değil; son röportajlarda Griffith sadece maddi hayatından, sadece ticari çabalarından bahsediyor. Yaptığı şeyi haklı çıkarma zahmetine girmiyor ama yine de sinematografik alfabenin harflerinden birini keşfetti işte. Çok daha fazlası var ve şansımız yaver giderse bazen onları tahmin etmemiz olası. Şimdi, hatırladığım kadarıyla, eski bir filmde bir kalabalık vardı ve o kalabalığın içinde şapkasını kolunun altına sıkıştırmış bir çocuk vardı. Ve birdenbire, herhangi bir şapka gibi olan şapka -hareket etmeden- kendi yoğun hayatını yaşamaya başladı; tıpkı bir leopar gibi sıçramak üzere olduğunu hissettim! Bilmiyorum. Işık, elektrik boşalması ya da başka bir şeyle mi ilgiliydi? Bu tür gizemli etkilerin filmin duyularımızdan ve hatta bilgimizden kaçan izlenimlere duyarlı olabileceğini gösterdiği zamanlar vardır. Dramatik bir sahnede, Hintli bir kız denerken yakalandı. Film yapılırken, Hintli kızın gözlerini acıyla kapattığı o görüntülerin ortasında, bir görüntü, tek bir görüntü, kızı gözleri açıkken kızı gösterdi. Ama çekim hızında, gözün sadece bir görüntü süresince açık kalması fiziken ve bilimsel olarak imkansızdı. Etnik kökeni ve yorumladığı sahnenin duygusu nedeniyle, istenmeyen bir şekilde böyle bir ruhsal salınım yaratma olasılığı başka bir kişiden daha yüksek olan Hintli kızdan kaynaklanan bir tür psişik elektrik boşalması meydana gelmiş gibi görünüyordu. Genellikle bu tür açıklamalar konusunda şüpheciyimdir, ancak filmler bize sürekli olarak öyle bir şaşkınlık nedeni sağlar ki, sıradan denecek düşüncelerden sıyrılmamı sağlayan bir alan açılır önümde. Sadece film bin kişiyi tek bir insan gibi yaşatabilir; ya da bir insanın bir parçası gibi, oysa gerçekte, bu derin birlik, toplam bir varlık gibi görünmez. Aynı sahne MontBlanc'ta veya bir stüdyoda çekilebildiğinde, dağda çekilen sahnenin daha fazlasına sahip olduğu açıktır; burada yine, ışıklı elektrik boşalmaları veya diğerleri filme ruhunu vermek için etki eder. Cendrars, beyaz köpeğinin tabağında kalanları bitirmesine izin vermek için bir an için durdu. Evet, ama diğerlerinden daha çok Amerikan film komedilerinin ritmini tercih ederim, tersi kesinlikle aptalca olur. L'Herbier'in ritmi bana özellikle sinematografik olmaktan ziyade müzikal gibi görünüyor. Film yapmak morfin çekmeye benzer bir tutkudur. Tadına baktıktan sonra vazgeçemezsiniz: Birkaç hafta içinde Güney Amerika'ya gidiyorum, orada bir tür epik çekeceğim: Brezilya tarihi. Nehirler, orman, hepsi inanılmaz karakterler. Brezilya'nın tüm tarihi o ormanın içinde. Köpeğinin yeterli yiyeceği kalıp kalmadığını görmek için bir kez daha durdu; şüphesiz konuşmamız yeterince önemli değildi. Sonra kaldığımız yerden devam ettik. Ama, filmlere olan tutkunuz göz önüne alındığında, kitaplarınız üzerindeki etkilerini fark edemiyor musunuz? Gold'un ve Dünyanın Sonu'nun her sayfasında açıkça görülüyor.


Amerikalı şair ve yönetmen Chris King ile şiir çetesi Poetry Scores'un, Ece Ayhan şiirlerinin çevirisi üzerinden yaptıkları müziklerle hazırladıkları zombi filmi, Bir Sivil Girişim Kara, Çanakkale İçinde ve Futuristika! Enteresan Mevzular Dergisi ortak çalışmasıyla Çanakkale'de! 12 Temmuz 2010 gecesi KargART'ta İstanbul seyircisi ile buluşacak olan Blind Cat Black, eşzamanlı olarak aynı gece, Bir Sivil Girişim Kara ve Çanakkale İçinde girişimiyle, her yıl düzenlenen Ece Ayhan'ı anma etkinlikleri programı dahilinde Çanakkale'de, Yalı Hanı İstasyon Sanat Merkezi'nde de gösterime girecek. Ece Ayhan'ın şiir kitabının isminin ABD'de bir zombi filminde yer alması, onu okuma cesaretini gösterip, ruhlarının kara taraflarına göz atanların rahatlıkla anlayabileceği gibi, şaşırtıcı değil tam tersi; Ece Ayhan'ın ayağa kalkanlar söylemine uygun bir durumdur. Bizler, sizler, zombiler, az da olsa ayağa kalkanlar, Bu ölümü de bastırmak için boynuna mekik oyalı mor / Bir yazma bağlayan eski eskici babası yazmıştır. diyen Ece Ayhan gibi, Her çocuğun kalbinde kendinden büyük bir çocuk vardır. diye mırıldanarak, Ece Ayhan şiirinden feyz alan bu filmi görmeden Çanakkale'den geçmeyin!


Filmleri izlemenin yanında dinlemenin mümkün olduğu günlere selamıyla, Murat Nemet-Nejat'ın İngilizceye çevirdiği Ece Ayhan şiirleri, 2006 yılında Chris King ve St Louis şiir-musiki camiası tarafından musikiye yamanmış, 2008 yılında ise, şehrin kenarlarındaki hırpanilerin azap verdiği bir transcinsel çocuğun izleğinde ev ve el yapımı bir matör zombi filmine dönüşmüştü. Filmin ham halini 2010 yılında Karga Art'da göstermiştik. Tamamlanmış denebilecek versiyonu, Kadıköy'e dönüyor. Herhangi bir seyir duygusu, kuşkusuz, vaat etmiyoruz. Faytonlu zambakların ve dökülen kovaların esrikliğinde, solgun ve öksüren, nalsız atlarıyla bir yaşamsızlığı sessizce onaylamayı düşünüyoruz. 19 Mart akşamı, Avam Kahvesi Kadıköy'de.


Bob Dylan ve the Beatles'ın birlikte yazıp hiç yayınlamadıkları bir şarkıları var mıydı? Bu muamma, Mark Shipper'ın kitabı Paperback Writerda da geçiyordu. Futuristika olarak, ilgili kısmı türkçe aktarmayı seçtik, gerisine tarih ve Şansal Büyüka karar versin. 1966 yılının ilk ayları the Beatles için mutluluk dolu günlerdi. Albümleri Meet the Beatles başarılıydı ve tüm dünyada listelerde ilk sıralardaydı. Grup Avustralya turnesini de bitirip normal hayatlarına devam edecekti. Turun sonlarında grupla sorunlar yaşayan Ringo İsviçreye bilardo oynamaya gitti. George Harrison ise Hindistan'a, daha sonra Beatles tarihinde önemli bir yer tutacak olan guru Maharishi Mahesh Yogi ile tanışmaya gitti. Lennon ve McCartney ise Londra'da kaldılar. Şarkı yazıp gece klüplerini gezdiler, tesadüfi bir iki mini konser verdiler. Bob Dylan'ın haber gönderip de, otel odasında Beatles'ın ona eşlik etmesini istemesi de bu arada oldu. John Lennon da hep bunun gerçekleşmesini umut ediyordu. Bir saat sonra, Paul Mc Martney ile birlikte soluğu Bon Dylan'ın odasında aldılar. Otele vardıklarında oldukça şaşırdılar. Dylan, sahnedeki devasa görüntüsünün tersine, fazla ufak tefek ve kırılgan biçimde, karşılarında duruyordu. Dylan onları içeri davet etti, Sizin büyük bir hayranınızım dedi. John Lennon mutluluktan ölüyordu, Mc Cartney de memnun gözüküyordu, ancak hafiften kıllanıyordu. Lennon utanmıştı. Pleased pleased me, aklı başında her insanın tahmin edebileceği gibi, Bob Dylan şarkılarının yanında gayet banal, sıradan duruyordu. Odada tedirgin edici bir sessizlik oldu. Lennon erken dönem çalışmalarına yönelik iltifatı kabul edemiyordu ve Mc Cartney de konunun tamamen dışında kalmıştı. Lennon aslında sıvı bir şeyler içmek istiyordu. Ancak Dylan'dan içecek istemenin saçma olacağını düşünüp Evet dedi, Coint içelim. Dylan gayet tok ve net bir sarma hazırlayıp yaktı, uzun bir nefes alıp Mc Cartney'e uzattı. O dönemde sadece Bob Dylan ya da John Lennon'ın içebileceği kalitedeydi. Dakikalar ilerledikçe, aradaki buzlar eridi. Ortak noktalarını fark ettiler, rock'n'roll, müzik aletleri ve tabii ki şöhret. Dylan Seviyor muyum emin değilim dedi. Gayet kafayı bulmuş Mc Cartney Neyi? diye sordu. Beatlerin dumanlı gece kulüplerinin canı cehenneme dedi Lennon. George Harrison bu dediğini duymasın diye takıldı Mc Cartney. Dylan devam etti. İşte burada otel odalarında öyle oturuyorum. Bu kelimeleri kaydediyorum. Kelimeler! Cümleler! Kelimeler ve cümleler! Cümleler ve kelimeler! Ve bir sabah uyanıp bir telefon alacağım. Telefondaki adam bir milyoner olduğumu söyleyecek. Beni bitirecek. Omuzlarını silkiyor. Ancak üçü birden bu sefer cidden çakmış gibi görünüyorlardı. Dylan, Lennon'ın ona inanmadığını görebiliyordu. Bu nedenle üçünün beraber bir şarkı yazmasını önerdi. Böylece onlara bu işin nasılş yapılacağını gösterecekti. Bizim seninle yazmamız mı? Lennon şok olmuştu. Hatta korkkmuştu. Biz bu şekilde yazamayız. Biz sadece küçük aşk şarkıları yazarız. Küçük rock'n'roll aşk şarkılar. Biz Dylan yazamayız. Sadece Dylan, Dylan şarkısı yazabilir. Dylan ise gülümsedi ve Herkes zaten böyle düşünüyor, hadi gelin dedi. Dylan, sehpanın ucunda duran bir daktilonun başına çöktü ve John ile Paul de her iki yanına geçip oturdu. Tamam, şimdi söyleyi bakalım, aklınıza gelen ilk şey nedir? diye sordu Dylan. Bilmiyorum. Herhangi bir şey düşünemiyorum dedi Lennon. Lennon sessizdi. Zor duyulur biçimde Kelimeler ve cümleler mi? dedi. Dylan'da bekleyecek sabır kalmamıştı. Evet aynen öyle dedi ve bunu şarkını ilk dizesi olarak yazdı. Lennon Bunu kullanacak mısın? diye sordu. McCartney sigarasına baktı ve Sigara külü dedi. Dylan'a meydan okuyordu. Dylan memnundu. İşte bu. Çaktın mevzuyu. Şimdi elimizde olanlar, 'Kelimeler ve cümleler, sigara külüdür ben tüm gece ayakta tutan!' Eh, gayet iyi. Hemen daktiloda söylediklerini yazıp John'dan yeni bir dize düşünmesini istedi. John, Böyle hızlı yazmayı nereden öğrendin? diye sordu. Dylan'ı şarkılarını bu şekilde yazdığını kabullenemiyordu. Dylan, John'u görmezden gelerek Annen ne kadar hızlı yazabiliyor? dedi, McCartney ekledi, Bu hızla on beş dakikada işi bitiriyor. Paul ve Dylan kendilerinden geçmiş olarak gülüyorlardı. Gayet iyi Paul, dedi Dylan, Fikrin var. Ancak senin dizendeki sorun, dizenin bir anlamı olması. 'Çok hızlı yazar, işi bitirir bir on beş dakikada' neredeyse anlamlı olabilir. Şimdi buradan gerçekten çıktığımızı farz edelim. Bir coint daha yakıp devam etti. Annen ne kadar hızlı yazabiliyor? değil mi? Hmm, bi' bakalım. Düşünmeye başladı. Annen ne kadar hızlı yazabiliyor? Yazabiliyor, kazabiliyor, yazabiliyor, kazabiliyor, alabiliyor, çekiyor? Çekiyor! İşte budur. Şunu dene. -Annen ne kadar hızlı yazabiliyor, baban harbiden mi bayrağı göndere yarım çekiyor?- Dizeleri tekrarladı. Tatmin olmuştu. Oldu bu dedi, işe yarar. Bu tam da, McCartney'in tahmin ettiği, Dylan'ı eleştirdiği ve Dylan'dan etkilendiği şeydi. Şarkıları yazmak için oldukça komik bir tarz! Lennon da bunun farkındaydı ancak McCartney haklı çıkmasın diye, olayın üstüne gitmiyordu. Dylan ise, kendini iyice kaptırmıştı. Evet, şimdi başka bir tane dedi Dylan. Zatürre dedi McCartney sol kanattan ileri çıkarak. Sevdim bunu! diye bağırdı Dylan, oturduğu yerde zıplayıp şarkıya yeni bir dize eklerken. McCartney'in şarkıya giren dizeleri Lennon'u zorluyordu, kendisini dışlatamazdı. Dev altıpatlar kulağımda patlar dedi Lennon aniden. Dylan tamamladı sözlerini İzlersiniz artık akşam haberlerinde... Lennon ve McCartney masanın altından birbirlerine baktılar. Dylan ile şarkı yazabiliyorlardı. Muhteşem bir his. Lennon bir başka dize yazmaya başladı ancak Dylan onu durdurdu. Ben de hatırlamıyorum bile! diye haykırdı John. I'm sick & tired of your applesauce tears!


Bob Marley aslında futbolu en ilkel haliyle seviyordu. Topa vur gitsin. Turnede ya da kayıt için stüdyoya kapandığı dönemde hemen her gün top oynar ve televizyonda futbol maçları izlermiş. Brezilya'dan Santos FC taraftarı ve Santos'ta 15 yaşında oynamaya başlayan Pele hayranıymış. Marley'nin bir başka favori oyuncusu da, Arjantinli Ossie Ardiles'di. Bob Marley'nin en yakın arkadaşlarından biri de Allan eSkilly Cole idi. 1960llar sonu, 70ler başında Jamaika'nın en önemli futbolcuları arasında yer alan Skilly, futbolu bırakmadan önce, Rastafari yaşam stili nedeniyle oynadığı takımdan kovulmuştu. Bob Marley'nin uzun ve ünlü turnelerindeki en önemli şartlardan biri, herhangi bir futbol sahasına ulaşılabilir mesafede olmaktı. Çünkü Bob Marley, sık sık sahaya çıkıp, arkadaşlarıyla top tepiyordu. Anlaşılan o ki, Bob Marley'nin futbolu da, dünyaya bakışı gibi renkli, keyif ve anlam yüklüydü. Modern futbola karşı renkli oyuna sahip çıkmıştı. Bob Marley, İngiltere'de 1977 yılında Battersea Park'ta futbol oynarken, ayak başparmağında bir yara oluşur. Yara enfeksiyon kapınca doktorlar kangren olmış parmapının kesilmesini ister ancak Bob Marley hem sahnedeki performansının düşeceğini hem de Rasta anlayışına ters olacağını söyleyip ameliyatı kabul etmez. Böylece, futbolu çok seven Bob Marley, yine top oynarken açılan yarası nedeniyle, bu dünyadaki yaşamını sonlandırdı. Marley, Les Paul Gibson gitarı, marihuanası, bir İncil ve bir futbol topuyla gömüldü. Ölürken, oğlu Ziggy Marley'e son sözleri Para hayatı satın alamaz oldu. Bugün, Bob Marley'nin anısına hala parklarda top koşturan neşeli çocukları da görünce, modern futbolun amortismanlar, hisse senetleri ve futbolcu değerleriyle ölçülen dünyasında, Bob Marley'nin sözleri, taşlanacağını bile bile deplasman kovalayanların gülümsemesine neden oluyor: Para ne hayatı ne de futbolu satın alamaz. İn-şal-lah!


- yüzyılın en büyük divalarından Leyla Gencer, bugün; 10 Mayıs Cumartesi günü sabaha karşı 4 sularında, Milano'daki evinde solunum ve kalp yetmezliğinden vefat etti. Mekanı cennet olsun, ruhu huzur bulsun. 10 Ekim 1928'de İstanbul'da doğan Leh asıllı Türk-Levanten Leyla Gencer Çubuklu'da büyür. İtalyan Lisesi'nden sonra İstanbul Belediye Konservatuarı'nda şan eğitimine başlar. İtalyan soprano Giannina Arangi-Lombardi ve Apollo Granforte ile çalışmalarına devam eden sanatçı, sahneye ilk adımı 1950 yılında Ankara Devlet Operası sahnesinde Mascagni'nin Cavalleria Rusticana eserindeki Santuzza rolüyle atar. Uluslararası sahnelere, yıllarca yankılanacak ismini ilk kez 1954 yılında Napoli'de fısıldar. Santa Carla Tiyatrosu'nda Madame Butterfly operasıyla dikkatleri üzerine çeker. 1957 yılında Milano'da La Scala Operası'nda ilk kez sahneye çıktığında, başarısının getirdiği alkışlar ve kahkahalar eşliğinde doruğa çıkar. Sahnelenen opera, Poulenc'in Les Dialogues de Carmelites'dır. Ülkesinden çok yurt dışında tanınan ve belki de takdir edilen sanatçı La Diva Turca, La Gencer, La Regina ünvanlarıyla hafızalara kaydedilir. Opera arenasında yerini, repertuarında 34 besteciden 70'in üzerinde operasıyla koruyan bel canto soprano, 1980 yılında sahneleri bırakır fakat bu sanata gönül vermişlerin, sadık dinleyicilerinin kalbinden ve zihninden asla çıkmadı. Ülkesinde, kariyerine başladığı zamanlardan çok çok sonra aldığı Devlet Sanatçısı ünvanının yanı sıra pek çok yerli ve yabancı ödüllere sahip olan sanatçımızın son yıllarda aldığı ödüller, Mütevelliler Kurulu Başkanı da olduğu İstanbul Kültür Sanat Vakfı'dan Yaşam Boyu Ödülü ve İtalya'da Caruso Ödülü idi. Milano'da yaşıyan sanatçı son yıllarında La Scala Operası'nın kurduğu akademide sanat yönetmeni olarak çalışıyor, birikimini ve bilgilerini yeni nesil sanatçılara aktarıyordu. Ayrıca, 1995 yılından beri düzenlenen Leyla Gencer Uluslararası Şan Yarışmasıyla opera dünyasına yeni yetenekler kazandırmaya devam ediyordu. Yine sanatçının vasiyeti üzerine, İstanbul Kültür Sanat Vakfı'nın yeni yapılmakta olan merkezinde bir Leyla Gencer Müzesi oluşturulacak.


Edebiyatın da böyle yapması lazım. Baktığınızda en realist metinler bile kendilerine yeni bir dünya kuruyorlar aslında. Yani gerçek olanı düşselleştiriyorlar en basit algılayışta. Bir de gerçek olanı düşsel olanla birleştirenler var. Ya da tam düşsel olanı kurgulayanlar. Bunlar da daha çok fantastik edebiyat sınıfına girenler. Piri Reis'in Deccal'la randevusunu düşselleştiriliyor, iki kere ölen iki kere dirilen Osmanlı padişahı düşselleştiriliyor, Dehşet Muttalip'in İbn-i Hortlak'la düellosu düşselleştiriliyor... Dahası da var. Cadıcı Nikola ile İmam Ahlat Efendiyi Erdel'de vampir avında görüyoruz. Zülkarneyn seddi, ye'cüc me'cüc ve ebabil kuşları bu romanda. Osmanlı-İslam bakışında farklı dünyaların olabileceğini kabul etmek, bu dünyanın da farklı olabileceğini kabul etmektir. Bu kitapta böylesi bir distopya var. Batı edebiyatının, fantazyasının türleri, Vampirler, Kurtadamlar, İblisler, yerel bir anlatıyla birleştirilmiş. Azraa-Eel Menkıbeleri'nde aşinalığın gücünden faydalanmak istenilmiş. Okuyucunun bilişsel hafızasını çalıştırılmış, o hafıza kullanılmak istenilmiş. Batılı fantastik eserlerde yer alan milyon farklı karakter, bize yabancı bir olay örgüsünden ziyade zihnimizin kendini bulacağı bir anlatı şeklinde yaratılmış. Tarih ve gerçek, hayal ve kurgu da en önemli araçlar olmuş bu noktada. İşte bu noktada kitapta kurgu ile gerçekliğin birbirine geçişi de hayli enteresan. Kitaptaki her şey kurgu da olsa tarihsel boyutu da var. Bu anlaşılır bir durum. Çünkü fantastik edebiyat, Doğulu ya da Batılı olsun fark etmez, temelde iki yoldan üretilebilir. İlkinde fantastiğin yaşanan dünyada, bilinen gerçekliğin içine bilinmeyenin girmesiyle meydana gelmesi vardır. İkincisinde mevcut insan, mekan, zaman modelli evrenden farklı evrenlerin tanımlanması söz konusudur. Bu kitapta ikincisi tercih edilmiş. Bilinenden yola çıkarak, bilinmeyene uzanmılmış. Tarihi art alanında gerçeklikle kurguyu birleştiren özel bir tür ortay açıkmış. Romanın olay örgüsü, Osmanlı tarihinin çeşitli dönemlerinde örülmüş durumda. Gerçek hadiselerin de sosu olan, ama bütününde tamamen hayal ürünü olan bir roman olarak düşünün.


Jorge Luis Borges, hediyeleri sevmezdi. Sürekli hasta bir çocuk. Henüz çocukken dahi, düzgün göremiyor, okuyamıyordu. Kaplanları seviyordu. hayvanat bahçesinde bir tane vardı. Kafesinin önünde dikilip, sessizce, hiç bıkmadan izliyordu. Kitapları seviyordu. Okula on bir yaşında başlamıştı. Kocaman gözlüğü, kravatı ve yeni gömleğiyle. Annesinin özenle seçtikleri. Okul gazetesinde yayımlanan ilk öyküsü Ormanın Kralı, kara bir panteri öldüren bir kaplanı anlatıyordu. kaplan daha sonra, bir insan tarafından öldürülüyordu. 1914 yılında baba Borges, ailesini Avrupa'ya götürmeye karar verir. Zayıflayan, körlüğe giden gözlerini ameliyat ile kurtarabilmek, çocukları İngiltere'de bir okula verip, karısıyla evliliğini kurtarmak üzere kıtayı dolaşabilmek için. Borges ailesi aşağıdaki kadroyla gemiye biner. Avrupa'da savaş nedeniyle okul planı suya düştü. Borges, latincede ilerledi. Schopenhauer'ı kendi dilinden okuyabilmek için kendi kendine almanca öğrendi. Baba Borges'in evliliğini kurtarma planı da suya düştü. Bunu yerine, fahişelerle temaslarını artırdı. Borges, gelecekte yazacağı biyografisinde, bu dönemde babası aracılığıyla bir kadınla ilk temasındaki yapamamayı anlatacaktır. Aile daha sonra Buenos Aires'e dönecektir. Borges, Concepcion Guerrero isimli bir kıza aşık olur. Gerisi başka bir hikayedir.


Yaşamımın temel gerçeği, kelimelerin varlığı ve o kelimelerden şiir yaratma olasılığıdır. J. L. Borges. Jorge Luis Borges, 1967-68 yıllarında, Harvard Ünversitesinde altı ders verdi. Bu dersler analog olarak kaydedildi. Uzun yıllar saklanan kayıtlar, 20. yy'ın sonlarında ortaya çıktı. Borges'in şiirde bilmeceler, metaforlar, hikaye anlatma sanatı ve kendi yazı anlayışını aktardığı bu derslerde, bol miktarda Borgesyan örnekler mevcuttu. Antik ingilizce ve Farsça'dan yola çıkıp, Don Kişot ve Edgar Allan Poe'dan bahsettiği zengin bir konu genişliği vardı. Borges'in en önemli hediyesi, düşlere ve yeni fikirlere açık bir dünya isteğine yardımcı olması, bunun mümkün olduğunu inandırıcı bir ses tonuyla anlatmasıydı. Şimdi, yukarıda Borges'in anlattığı kısa ama önemli masalı, onun sesinden dinlerken, Borges'i dinleiğini hayal eden biri olduğumuza mı yoksa Borges'in kendisini dinlediğimizi hayal ettiğine mi inanmalıyız, bunu ancak aynalar açıklayabilir.


Rulfo: Usta, Ben Rulfo. Burada olmanız ne iyi. Sizi ne kadar sevdiğimizi biliyorsunuz. Borges: Rulfo, nihayet. Tüm ülkeyi bilmiyorum ama bir şeyler var duyduğum. Fakat bana Borges demeyin, usta da demeyin, Jorge Luis deyin. R: Ne güzel. Ben de Juan. R: Ben? Ölüyorum işte, ölüp gidiyorum. B: Bir düşün Don Juan, ölümsüz olsaydık, bu ne büyük talihsizlik olurdu. R: Ah evet. Öyle gidip de yürüyen ölüye dönüşmek yaşarken yaptığıma benzeyecektir. B: Sana bir sırrımı söyleyeceğim. Büyükbabama, general olan, Borges demezlermiş, gerçek adı aslında bir sırmış. Tahmin edilen isim Pedro Paramo. Bu durumda Comala kasabası hakkında yazdığının bir tekrarı olabilirim ben.


Borges, aralarında Nabokov'un çalışma arkadaşlarının da olduğu seçkin bir akademik topluluk önünde konuşmaya çağrılır. Borges'i tanıtan kişi, onun edebi başarılarından uzun uzun bahsettikten sonra, Nabokov konferansına katılımının ne kadar onur verici olduğunu söyler. Uzun bir tanıtımın ardından Borges gelir kürsüye. İspanyolca konuşur. Borges'in konuşması ilerledikçe, konuşmasının ne Nabokov ne de konferansla ilgili olmadığı anlaşılır. Borges, hayal gücünün merkezi olarak edebiyatta oyunların önemi üzerine bir monolog gerçekleştirirken, konferansı düzenleyen seçkinler rahatsızlıkla kıpırdanmaya başlar. Hayal gücü, kurallarınızı kendiniz belirlediğiniz bir kağıt oyunu gibidir... der Borges. Eğer kuralları göz ardı ederseniz tamamen özgürsünüzdür. Bu şekilde on beş dakika konuşan Borges, konuşmasını bitirir. Cılız birkaç alkışın ardından, rahatsız edici bir sessizlik olur. Sonra ön sıralardan biri Ya Nabokov? diye seslenir. Haa, demek eski bilindik bir hikaye? der Borges. Ardından birkaç soruyu cevaplayan Borges, Nabokov ile ilgili tek kelime etmeden konferansı bitirir.


altmışlı yıllarda buenos aires'te kitapçı tezgahında çalışan alberto manguel, tarihin ve kaderin şans getiren bir el hareketiyle kendini, kafasını pencereye vurduktan sonra körleşen, düşlerin ve başka dünyaların yazarı jorge louis borges'e kitap okurken buldu. alberto manguel, şanslıydı mı yoksa talihsiz mi bilemedi çünkü borges, kadınlara düşkün bu kör yazar, kendisine kitap okuyanlarla evlenirdi, neyse ki, sayın manguel'in sonu bu değil, ama borges etkisiyle yazılmış müthiş kitapların yazarı olmak şeklinde ortaya çıktı. gölgelerle kaplı borges'in kütüphanesini, 'bu evren, bir kütüphane'dir' diyen jorge louis borges'nin kitaplarını ve evini henüz onaltı yaşındayken gören, borges'in evine adımını atınca, yazara yalakalık yapmak amacıyla 'neden size layık bir eve geçmiyorsunuz?' sorusu üstüne, borges'den 'biz arjantinliyiz! peru'lu muyum ki zevk peşinde koşayım!' şeklinde bir fırça yiyenin hikayesini duyunca oturup düşsel mekanlar kitabı'nı toparlayan alberto manguel'in anıları, silueti istanbul'da olsun, onunla birlikte sara facio'nun günyüzü görmemiş borges fotoğraflarıyla süslenmiş olarak, dünyada ilk defa, tam anlayamayanlar için tekrar söyleyelim, dünyada ilk defa türkçe'de. cem akaş çevirisiyle.


Mösyö Jacques, Borges'in evini ziyaret ettiğinde kelimelerin ve kadınların anlamı konusunda zaten karışık olan kafası iyice karmaşaya gömülmüştü. Üstad Borges'in uzun bacaklı kadınlardan hoşlandığını bilmeyen yoktu; Amerikalı olanları ise ayrıca etkileyici buluyordu. Ziyaretçi ise gittikçe artan bir iç sıkıntısıyla ölümü düşünüyordu. Sanki bu aralar dünyanın tüm ölümlerini hissediyor gibi, nefes almakta zorlanıyordu. Yaşlı, kör şair de devamlı elini yüzünde gezdiriyor, teriyle ıslatıp Mösyö'nün pantolonuna sürüyordu. 'Eva Braun masumdur.' Jacques tam duyamamıştı, tam biraz eğilmişti ki Borges'in gürültülü kahkahası ile ağzından fırlayan dolgun bir tutam balgam elmacık kemiğine yapıştı. Bir an bayılacak gibi oldu. Oysa daha bu sabah Buenos Aires'e indiğinde, yanına yaklaşıp kulağına Borges'in ahlak çöküntüsü yaşadığını ileri süren genç bir adamı sağ dirseğiyle itip uzaklaştırmıştı. Şimdi anlıyordu ki ziyareti büyük hataydı. Borges, bu kör mahlukat, tüm anlamsızlığıyla yanında oturuyordu. Jacques evden çıkmak, saçını kestirip uçağa binmek ve Avrupa'ya dönmek istiyordu. Artık kendini tanımıyor, odada bekleyen kalabalık, kahve getiren insanlar, kapıda dikilip onları bekleyenler gibi, kendi yüzüne, beyaz saçlarına dışarıdan bakıyordu. Solgun görünüyordu. Sonra aniden, Borges'in gizemli bir el hareketiyle, Borges'in evindekilerin hepsi birden ritmik olarak bağırmaya başladılar: E-va b-raun ma-sum-dur! Ruh hastası koro, nefes almak için es verdiğinde ise, Borges tiz bir sesle haykırıyordu: 'Marx'tan nefret eden adam benim, ne de olsa Eva Braun masum ve sarışındır Führer!' Jacques Derrida panik içinde hızla ayağa kalktığında, atlarıyla salona dalan iki Arjantin çobanını gördü, bıçaklarını Borges ve Derrida'ya çevirmişlerdi, anlamsız şivelerini, hızlı akan kelimelerini yakalayamadı tabii.


Borges ailesi'nin Avrupa yıllarında bir durağı da 1919 yılında Mallorca'yken, babası da tek romanı üzerinde çalıştığı dönemde, Jorge Luis Borges de ilk şiirlerini yazmaya başladı. Sonradan Borges'nin annesinin Bioy Casares'e iki deliyle uğraşıyorum diye dert yandığı rivayet edilir. Borges'in babası 47 yaşındayken romanını yayımlatır. Roman ilgi çekmez. İlerleyen yıllarda Borges'in babasının sağlığı kötüye gidince, oğlundan romanı yeniden yazmasını ister. O daha yeteneklidir, bunu yapabilir? Oysa Borges'in en uzun yazdığı metin 14 sayfa süren Kongre isimli öyküdür. Onu da yazması yıllar almıştır. Norah Borges, aynı zamanda ünlü bir ressamdır ve Borges'nin kızkardeşidir. Tıpkı annesi gibi, Borges'i Georgie diye çağıran Norah, aslında Borges'ten önce yazmaya başlamıştır. Norah'ın çizimleri 1920'li ve 30'lu yıllarda çeşitli sürrealist dergilerde yayımlanmıştır. Dadaist yazar Guillermo de Torre ile evlenen Noah'nın çocukları Luis ve Miguel de Torre ise, Borges ailesinin yaşayan tek varisleridir. Borges'in annesi baskın bir kişiliktir. Sürekli atalarını anlatır Borges'e. Nasıl savaştıklarını, nasıl kahraman olduklarını... Asla bir asker olmayacak Borges, kendinden utandığını anlatır. Tüm o zafer öykülerinin sadece aktaranı olacaktır. Kimi zaman düşlerinde atalarıyla yanayan savaştığını görmesinin nedeni de budur. Borges'in ilk bağlandığı kadın ise büyükannesi Fanny'dir. Dedesi üç yıllık bir evlilik sonrasında, bir düelloda kafasından vurulunca dul bıraktığı Fanny, 93 yaşında ölene dek Borges'in yanındaydı. Tam bir ingiliz olan büyükannesi Borges'i de benzer bir etkiyle yetiştirdi. 1930'lu yıllara gelindiğinde, Borges kurgu üzerine daha çok düşünür olmuştu. Metinlerle oynuyor, kendi dünyasını zenginleştiriyordu. Anca hala düşsel metinlerini yazmaya başlamamıştı. Bu dönemde yazılarının yayımlandığı Sur dergisinin önemi büyüktü. Sur dergisi ise Victoria Ocampo adında, Arjantin'in en önemli ailelerinden birine mensup bir kadın tarafından çıkarılıyordu. Borges'e göre, diktatör bir kadındı. Borges kadını bir şekilde idare etmeye çalıştı çünkü Sur dergisi, ismini duyurmasının en önemli yoluydu o dönemde. Dergi için inceleme ve denemeler yazmayı sürdürdü. 1936 Nisan ayında yayımlanan, ilk düzyazı kitabı Alçaklığın Evrensel Tarihi 1937 yılına dek sadece 36 adet satıldı. Aynı dönemde Bioy Casares ile arkadaş olan Borges'in ilk kütüphanecilik görevi, Buenos Aires'in işçi mahalllelerinden birindeydi ve kitaplarla, kütüphanedeki iş arkadaşları da dahil olmak üzere, kimsenin ilgilendiği yoktu. Borges, yevmiye ile çalıştığı bu dönemde yaşadığı parasızlığı, Bazen tramvaya on durak yürürken gözlerimde yaşlar birikirdi diye anlattı daha sonra. 1938 yılında babasını kaybeden Borges, aynı yılbaşında ünlü kazasını gerçekleştirir. Kafaderimin sıyrıldığnı hissettim... Bir ay boyunca bilinci tam yerine gelmez, ardından ilk Borgesian öykü sayılan Pierre Menard, Author of Don Quixote yazılır. Takip eden yıllarda, Borges en ilgi çeken kurgularını Sur dergisinde yayımlar, Tlön, Uqbar, Orbis Tertius ve Babil Kütüphanesi. Sürekli okur artık, Kafka çevirir. Babasının ölümü, rezil bir işte çalışması, her gün tramvayda o uzak mahalleye gidip gelirken Dante okuması, durmadan Dante okuması. Bir yandan patlayan savaş ve Nazilerle Peron düşmanlığı. Tüm bu karmaşa içinde bir kadına aşık olur ve kadın Borges'i geri çevirir. Borges için, en iyi, kendisiyle evlenmeyecek ya da yatmayacak kadınlarla anlaşabilmiştir, derler. Borges'in ilginçtir kadınlarla ilişkisi çok fazlaydı, sadece onlarla sevgili olmuyordu. Birçok kadının Borges ile hatıraları olduğu gereği bir yana, yine birçok kadın Borges'in aşk hayatı hakkında bilgi sahibi değildi. Borges için, en iyi, kendisiyle evlenmeyecek ya da yatmayacak kadınlarla anlaşabilmiştir, derler. Borges 19 yaşındayken babası ona sormuştu: Hiç bir kadınla beraber oldun mu? Hiç mektebe gittin mi? Babası Borges'in hiç yapmadığını görünce, kendisine bir genelev adresi verip, orada kendisini bekleyen bir kadın olacağını söyler. Erkekliğe geçişin sıradığı ritüelleriyle baş etmen için küçük bir yardım der. Borges söylenen yere gittiğinde, kadını aslında babasıyla paylaştığı gerçeğini fark edince, ilk denemesi olumsuz sonuçlanır. Borges için doktora görünmesi gerektiği söylendiğinde, bu genç adam, kadın bedeninden alacağı zevk ve keyfi, edebiyattan alıyor denir. Borges sonunda evlenmeyi kabul ettiğinde annesi ona bir kız onaylar. Elsa ismindeki kızın ne edebiyatla ne de Borges'in düşünce tarzıyla ilgisi yoktur. Arkadaşları şiddetle karşı çıkar ancak annesinin onayıyla Borges evlenir. 1967 yılında evlenen Borges'in evliliği tam bir faciadır. Evlendikleri gün birlikte uyumak istemez. 68 yaşındaki Borges, alıştığı yatağında tek başına uyumak ister. Balayı için otele gidilecekken karısına Borges değil, Borges'in annesi eşlik eder. 1970 yılında karısından ayrılmak ister ancak Arjantin'de o dönem boşanmak yasaktır. Yakın arkadaşlarından yazar ve düşünür di Giovanni devreye girer. Borges evden çıkarken karısı akşama ne yemek yapayım diye sorar, Borges en sevdiği Arjantin yemeğini ister. Borges o gün evden bir daha geri dönmemek üzere çıkar ve arkadaşının organizasyonuyla havaalanına gider. Borges, ayrıca yıllarca kendisine bakmış olan hizmetlisi Fanny ile de iyi anlaşır. Fanny yıllar sonra yazdığı kitapta Borges'i ilahi bir konumda resmeder. Fanny'nin evden uzaklaşması ise, Maria Kodama'nın Borges'in yardımcısı olmasıyla gerçekleşir. 35 yıl Borges'e hizmet eden Fanny, beş kuruşsuz ve evsiz kalır. İzlanda'da Maria ile sevgili olan Borges ile Maria'nın ilişkisi yine Futuristika'da başka bir röportajda okuyabilirsiniz. 1975 yılında Borges'in annesi 99 yaşında vefat eder. Yanına ileride Borges'in de gömüleceği düşünülerek, aile kabristanlığına, atalarının yanına gömülür. Annesinin ölümünün ardından Borges, Maria Kodama ile dünya yolculuğuna çıkar. Maria Kodama'nın etkisiyle, vasiyetini değiştirir Borges ve kızkardeşi, Fanny ve akrabalarını çıkarıp tüm varlığını Maria'ya verir. 1986 yılında artık öleceğini hisseden Borges, kitaplarla ilk tanıştığı yer olan Avrupa'ya dönmek ister. Bir şiirinde söylediği gibi, Cenevre'ye ölmek üzere giden Borges Nisan 1986'da Maria Kodama ile evlenir ve haziran 1986'da yaşama veda eder. Kızkardeşinin, atalarının yanına gömülmesi ısrarına rağmen bugün İsviçre'de, Krallar Mezarlığı'nda gömülüdür.


S ahafları seviyoruz. Ama şu gerçeği de dile getirelim. İstanbul sahafları nihayetinde esnaf kişiler. Çoğu sahaf, ne aradığını bilmeyen, aradığının gerçek değerini bilmeyen ortalama okuru kafakola alır, kitabı, yazmayı ya da efemerayı değerinden fazlasına okutur. Dünyada da böyledir. Nadir kitaplar, az bulunan baskılar piyasasının çalışma şekli temelde silah ticareti ya da uyuşturucu kaçakçılığından farklı değildir. Kültürel varlıkların kaçakçılığı, el değiştirme pazarının hacminin dünyada altı milyar Amerikan dolar olduğu düşünülüyor. Bu rakamın içinde nadir kitaplar da bulunuyor. Silah ve uyuşturucu kaçakçılığından sonra ikinci sırada yer alıyor. Buenos Aires Tutkusu, Jorge Luis Borges'in 1923 yılında yayımladığı ilk şiir kitabı. Kitabın masraflarını babası karşılamıştı. Borges 23 yaşına yeni girmişti. Anlattığına göre, kitap beş günde dizilmiş ve basılmıştı. Avrupa'ya gitmek üzere hazırlanan ailenin geç kalmaması için aceleye gelmişti. Yazım yanlışları da vardı ve kapağın kesimini kız kardeşi yapmış, üç yüz adedi numaralandırılmıştı. Sayfa numaraları ya da içindekiler yoktu. Baskıların çoğunu sağa sola vermişti. Buenos Aires Sahaflar Derneği Başkanı Alberto Casares'in anlattığına göre, 1999 yılında, Buenos Aires Tutkusu'nun bu ilk baskısı bir sabah eline geçmişti. Kitabın hayatta kalan adedi yüz elliydi ve tahminlere göre sadece on beş tanesi dolaşımdaydı. Kitabın Borges'in el yazısıyla ithafını ve harf düzeltmesini tanıyan Casares, kitabın aslında Ulusal Kütüphane'de yer alan kopya olduğunu anlamıştı. Kitabı tanımıştı. Kütüphane'den çalınmış. Sana bunu kim verdi? dedi getiren kişiye. Guillermo Billinghurst adında, zaman zaman Borges'in pek gerçek gözükmeyen ilk baskı kitaplarıyla ortalıkta gezen bir ciltçiden söz açıldı. Kütüphane'yi uyaracağını söyledi Casares, aldığı cevap Keyfine bak, oldu. Gerçekten, Casares Kütüphane yetkililerini uyardığında, yetkililer ona bu işten bahsetmemesini, gördüğü baskıyı kimseye anlatmamasını istedi, yalvardı. Henüz teslim edilen başka kitapların parası ödenmemişti, böyle bir skandal duyulursa halleri nice olurdu? Doğrucu Davut Casares yılmadı ve daha üstlerine başvurdu, Ulusal Kütüphane Direktörü. Direktör, daha soğukkanlıydı. Öyle bir kitap hırsızlığı yaşanmadı, dedi, kitap sanki kütüphanedeymiş gibi konuştu. Casares polise gidilmesini istedi ancak Kütüphane iç soruşturmayla hallederiz cevabını verdi. Borges'in ilk baskı kitabı böylece kütüphanede mi yoksa o sabah sahafa getiren kişide mi diye anlaşılamadan, Borges'in sonsuz cehennemi olan Kütüphane'nin bürokrasisi ve gizliliği içinde kayboldu. Şu şüpheli ciltçi, Kütüphane'nin iç soruşturmasında kitabın gerçekten de kaybolduğu belli olduktan sonra ciğer kanseri nedeniyle öldü. İç soruşturmada kitabın kaybolduğunun kesinleştiğini Casares'e Kültür Bakanlığı söyledi ve ekledi: Bu konudan bahsedersen federal mahkemeye taşınabilir. Öyle oldu. Hakim, devletteki yolsuzluklarla ve uyuşturucu ticaretiyle mücadele veren önemli biriydi. Ancak kayıp bir kitabın, ilk baskının ne önemi olduğunu, üzerinde Borges'in el yazısı bile olsa neden bu kadar yaygara koptuğunu anlayamadı. Zaten birçok başka baskısı varken, Ulusal Kütüphane'de başka bir kopyası olduğu halde, sıradan baskıları herhangi bir kitapçıda bulunabilecek bir kitap için neden mahkemeye gelinmişti? Yazışmalar ve duruşmalar ve soruşturmalar dört yıl sürdü ve Casares hiçbir sonuç alamadı. Borges'in kitabı kaybolmayı sürdürüyordu. Hem de bir zamanlar Direktörü olduğu Ulusal Kütüphane'de. Aradan yıllar geçtikten sonra, Casares'in ve kendisine o sabah ilk kez kitabı gösteren kişinin başka Borges baskılarıyla Londra'da düzenleyecekleri açık artırma kataloğunda, ortadan kaybolan o baskının tahminen 22.000 sterline satılmak üzere hazırlandığı görülür. Ortalığı ayağa kaldıran Casares'in düzenlediği açık artırmada kitabın o baskısının ne işi vardır? Katalogda yanlış yazılmış, der Casares, o kitap Ulusal Kütüphane'den alınan değildi, başka koleksiyondan gelmişti. Ama Borges'in el yazısıyla girişteki ithafı ve düzelttiği dize aynıdır, zaten kimse bu cevabı inandırıcı bulmaz. Casares'e o sabah kitabı getiren kişi, Kütüphane'ye gidip kitabı direktöre göstermek ister. Böylece Kütüphane'den çalınan baskı olmadığı ispatlanacaktır. Anlaşırlar. Ama tam ofise girdiği sırada, direktörün haberdar ettiği polisleri bulur karşısında. Gözaltına alınır. Casares yanlışlığı açıklar, kendisine çalınan kopyayı gösteren o kişi, Pastore'nin açık artırmaya çıkardığı baskı farklıdır, şiirdeki düzeltme başka dizededir, kitap elle dikilmiştir, farklı kopyadır. Ama Direktör kendisini yalancılıkla suçlar ve kitabın Kütüphane'den çalınan baskı olduğunu söyler. Hakim, Direktör'ün isteğine göre kitabın Kütüphane'ye iadesine karar verir, resmi soruşturma sonuçlanır, Borges Kütüphane'ye döner, kimse ceza almaz. Soruşturma kapanır. Casares, o sabah kendisine kopyayı getiren kişinin, arkadaşı Pastore'nin İspanya ve İtalya'da kütüphanelerden maket bıçaklarıyla kesilip çıkarılan çok değerli haritaları, Napoli'den kütüphanelerden çalınan kutularca kitabı ABD ve Avustralyalı zenginlere internet üzerinden sattığını öğrenir. Düzeltilen şiir başkaydı, der, Borges kitabı aceleyle dizmişti, her bir kopyada gözüne çarpan farklı yerleri düzeltmişti. Kimse inanmadığından, Borges'in ilk baskısı kaybolur.


Romanya doğumlu sinema yapımcısı Ana Simon, Borges'in mezarına yazılanları toparlamak gibi bir görev edinmiş kendine. Cenevre'de yaşayan Simon, yirmi yıl önce kocasının mezarını ziyaret ederken, hemen yanı başındaki mezarın Jorge Luis Borges'e ait olduğunu ve tıpkı bir aziz ya da bir türbe gibi, anısına bırakılan notlar olduğunu farkeder. Eğer Futuristika olarak, bir gün mezarını ziyaret etme şansımız olsaydı, büyük usta Jorge Luis Borges'e, sevdiği kısa hikayeleri gibi seslenmek isterdik. Sadece tek kelimeyle: Teşekkürler. Ey okuyucu, orada hiç Borges-sever var mı bilmiyoruz, ancak, eğer varsa, onların ne diyeceğini de duymak isterdik.


Benjamin Button'ın garip hikayesi'nde, Brad Pitt, yaşlı bir adam olarak doğan ve büyüdükçe küçülen, yaşı ilerledikçe gençleşen bir adamın, mucizevi, aşk ve acı dolu hikayesi anlatılır. Filmin sonunda, F. Scott Fitzgerald'ın 1921 tarihli bir hikayesinden yola çıkıldığı söylenmektedir.


Valla... dedi Chick, ona Jean-Sol Partre'ı sevip sevmediğini sordum, - Böylece deney de suya düştü, dedi Colin. - - Harika bir şey bu, diye niteledi Colin. - - Peki nasıl bitti bu hikaye? dedi Colin. - Valla... dedi Chick. Yatma saati gelmişti...


Her zaman demişimdir lise okuyacaksan gidip Amerika'da okuyacaksın, ama gel gör ki bizim lise hayatı, bir kasabanın endüstri meslek lisesinde plançetelerde elektrik tesisatı döşerken geçti. Ne bir atraksiyon ne bir hayalet, ne kızlı erkekli arkadaş ortamları, ne de bol alkollü partiler. Sigarayı bile tuvaletlerde gizli gizli içer, yakalandığımızda da anamızdan emdiğimiz süt burnumuzdan gelirdi. Böyle şeyler yoktu bizde. Ama elin oğlunda öyle mi... Değil tabii ki, hatta bu hafta vizyona giren Jon Wright'ın yönettiği İşkence Okulu/Tormented bunun bir göstergesi. Okulda ortam süper, her çeşit genç var; popülerleri, ezikleri, metalcileri, bunlar yetmezmiş gibi bir de hayaletleri var. Zaten meselenin tamamı hayalet yüzünden çıkıyor. Calvin Dean'in oynadığı Darren Mullet, tam bir cemiyet düşmanı. Bir kızcağıza aşık olmuş, ardından da hem ezikliği hem de gürbüzlüğü yüzünden intihar etmiş. Arkadaşları bununla alay edince geri geliyor ve artık kim ne yapmışsa veriyor cezalarını, ama tabii bunları da korkunç bir şekilde yapacağım diye komik durumlara düşüyor. Zaten hayaletten çok karaktersiz bir zombiye benzediği yetmiyormuş gibi havuz gözlüğü takıp suya girmesi de beni benden aldı. Yaz aylarının en sıkıcı tarafı da budur işte, artık kimsenin izlemeye bile değer bulmadığı filmler bitpazarına nur yağmışcasına görücüye çıkar ve birkaç kişilik küçük salonlarda kendilerine izleyici beklerler. Sinemaseverler gelir de, bu filme korku sineması meraklılarının geleceğini pek sanmıyorum. Ama komedi filmi izlememek isteyenler için eğlenceli olabilir. Yani Calvin Dean dışında Alex Pettyfer, April Pearson ve Dimitri Leonidas potansiyel kurban rollerini canlandırdığı İşkence Okulu bir yaz eğlencesinden çok, bir yaz işkencesi gibi duruyor. Ama sevmediği halde meslek lisesinin yollarını aşındırmış biri için okul eğlenceli bir yermiş gibi duruyor. En azından ne olduğu belli olmayan bir hayalet var ve ortalığa neşe saçıyor. Bir de bizim hocalarımız gibi hocaları yok onların. Meslek liselerindeki otoriter öğretmenler burada biraz saf olduklarından çocukların maskarası olmuş.