Cumhurbaşkanı yukarı bakmak istedi ancak görebildiği sadece alevler ve güvercinlerdi. Bir an güvercinleri, cennetin işareti olarak düşündü. Sonra eskiden kuşları beslemeyi ne kadar sevdiğini hatırladı ve bunu uzun zamandır yapmadığı aklına geldi. Camideki alevler onu da sardı. Teni yanıyor, canı acıyordu. Çığlık atmak istedi ama başaramadı. O gün camiye giren kimse dışarı çıkamadı. 272 s. Ciltsiz 13,5x19,5 cm. Hüseyin kıraathaneden içeri girdiğinde, yine aynı cümleyi söyleyerek kafasını iki yana sallamıştı. Havaların yavaş yavaş soğuduğu ama ülke gündeminin hala sıcak olduğu zamanlardı. Türkiye'nin kalbinin attığı kahvehane ve kıraathanelerde de durum farklı değildi. Herkes çeşitli konular hakkında fikrini söylüyor, kendisiyle aynı şekilde düşünmeyenlerle tartışıyordu. Osmanlı'dan beri yaşanan bir durumdu bu, ancak hiçbir zaman görüşler böylesine ayrışmamış, taraflar bu kadar birbirine düşman olmamıştı. Hüseyin, iki metreye yaklaşan boyu ve boyuna uygun kalıbıyla içeri girdiğinde, üzerinde yaz kış çıkarmadığı yeşil kabanı vardı. Sakalları çoğunlukla beyaz, tepesi kelleşmiş olsa da siyah saçları hala yerinde sayılırdı. Her ayın ilk haftası Berber Orçun, Hüseyin'in saçlarıyla sakalını kısaltırdı. Hüseyin, Berber Orçun'a gittiğinde bekleyenlere bakılmaz, ilk sıra Hüseyin'e verilirdi. Orçun, her iyi berber gibi müşterisinin hangi konuda konuşmayı sevdiğini bilir, ona göre muhabbet etmeye başlardı. Hüseyin için konu kuşlardı. Kuşlar hakkında konuşmaya başladığında susmak bilmezdi. Hüseyin, mahallenin bir nevi delisiydi ama zararsızdı. Lakabı da Divane Hüseyin'di. Mahalleli onu sever ve korurdu. Herkes elinden geldiği kadar yardım ederdi. Hala bozulmamış kimi Anadolu geleneklerinin devam ettiği bir yerdi onların mahallesi ancak yakın zamanda, her yerde olduğu gibi, bu mahallede de bozulmalar olacaktı. Gelişen şehirlerdeki mahallelerin kaçınılmaz kaderiydi bu durum. Hüseyin'in o aralar en çok takıldığı konu göçmenlerdi. Onun göçmen anlayışı, ülkenin fazla göç almasına karşı tutumu tamamen farklıydı ama kimse anlamıyordu bunu. Divane Hüseyin'in ne dediğini bir kendi anlardı. Son dönemde, sıvaları yer yer dökülmüş, içeride okey taşlarının, tavla zarlarının sesinin eksik olmadığı, ara sıra bezik de oynan kıraathaneye her girişinde, Ülkenin bu kadar göç alması iyi değil, diyor ve bu lafı hemen tartışmalara yol açıyordu. Bir taraf ülkeye son yıllarda gelen Suriyeli mültecileri savunur, diğer tarafsa daha çok hükümetten hoşlanmadığı için Suriyeli mültecilerin durumuna karşı çıkardı. Mültecileri savunan taraf, Suriye'de böyle kanlı bir iç savaş yaşanırken göz göre göre onca insanın öldürülmesine karşı çıkarak Türkiye'nin üzerine düşeni yaptığını, Müslüman kardeşlerini koruduğunu, Batı'nın verdiği sözleri tutmadığı için krizin büyüdüğünü söylerdi. Mültecilere karşı olanlarsa, son dönemde artan suç oranlarından, kimi Suriyelilerin dilencilik yaptığından başlayarak bir sürü iddiada bulunurdu. Ayrıca ülkenin ekonomisi ne kadar iyi gözükürse gözüksün, bu kadar boğazı beslemek oldukça maliyetli olmalı, onun parası da halktan çıkıyor, deniyordu. Bu grubun bir özelliği de son dönemde artan Suriyeli-Alevi tartışmalarını kullanarak Alevileri kendi yanlarına çekmeye çalışmasıydı. Divane Hüseyin çayını bitirdiği vakit, kıraathanedeki hava öyle bir değişmiş olurdu ki, Hüseyin bir çocuk gibi şaşırırdı buna. Bir hışımla geldiği kıraathaneden yine bir hışımla çıkardı. Mahalleli Deli Hüseyin, Divane Hüseyin dese de Hüseyin, akli melekeleri sorunlu bir şekilde doğmamıştı. O, iyi bir ailenin ortanca oğluydu. Ankara'ya Kars'tan gelmiş, Ankara Üniversitesi'nde veterinerlik okumaya başlamıştı. O dönemde ailenin hali vakti yerinde olduğundan, Hüseyin'in Ankara'da okumasını cömertçe destekliyor, onu baş tacı ediyorlardı. Kolay değil, nesillerdir hayvancılıkla uğraşan Yaşar ailesinden biri, Ankara'da hayvanlar üzerine üniversitede okuyordu. Döndüğünde hem kendi hayvanlarına, hem de komşularınınkine Hüseyin bakacaktı. Hüseyin'in çocukluktan beri hayvanlara özel ilgisi vardı. Ancak onun esas tutkusu kuşlardı. Biri kuş dediğinde hemen oraya koşar, adeta uçardı. Bu yüzden, köyde adı Kuş Hüseyin'e çıkmıştı. Ankara'daki ilk iki yılında yurtta kalmıştı. Bu esnada arkadaşlarıyla birlikte yurt kantininde otururken gördüğü bir kıza abayı yakmış, o kız yüzünden bilmediği siyaset işlerine girmişti. Kızın ismi Sevda'ydı ve ODTÜ'de mimarlık okuyordu. Ancak o dönemki çoğu genç gibi vaktini okuldan çok eylemlere ve gösterilere harcıyordu. Sevda'yı görür görmez abayı yakan Hüseyin, siyaseti hiç bilmediği halde aniden solcu oldu. Sevda'nın ela gözleri, hafif çilli yüzü, insanın içini ısıtan gülümseyişi Hüseyin'in başını döndürüyordu. O ne kadar iri yarıysa, Sevda o kadar küçüktü. Minyon ama hoş bir kızdı. Pek çok erkeğin hayallerini süslese de devrim olmadan aşk olmaz inancı gereği, romantik ilişkilerden uzak duruyordu. Yine de ilk görüşte içini garip bir elektriğin sarmasına neden olan Hüseyin, kısa zamanda en yakın yoldaşı olmuştu. Hüseyin de sırf Sevda'nın yanında olabilmek için örgüte girmiş, toplantılara katılmaya ve Sevda'nın verdiği kitapları okumaya başlamıştı. Ama ne kadar okursa okusun, ne kadar eylemlere katılırsa katılsın, içinde devrim yapmak gibi bir istek olmamıştı. Sevda'yla evlenip köyüne, hayvanlarına, özellikle de kuşlarına dönme hayalleri kuruyordu. Ne var ki, bu hayallerini Sevda'ya bir türlü açıklayamıyor, onun ters bir tepki vermesinden, sonrasında bir daha hiç konuşmamasından ölesiye korkuyordu. Hüseyin, örgütteki arkadaşlarıyla bir araya geldiklerinde pek konuşmaz, sadece dinlerdi. Arada soru sorulursa fikrini söylerdi. Sevda'yla baş başa kaldıklarındaysa dili çözülür, çocukluğunu, köyünü ve kuşları anlatırdı. Çocukken kuşlarla birlikte nasıl uçmak istediğini söylemişti bir keresinde. Ben de kuşlarla uçmak isterdim Hüseyin, belki çocukça gelecek ama hala uçmak isterim. O yüzden kuşları anlatmanı çok seviyorum. Özellikle de güvercinleri, demişti Sevda da onun gözlerine bakarak. Hüseyin'in elini ilk defa o zaman tutmuş, sonra ne yaptığına kendisi de şaşırıp gülümsemişti. Hüseyin de bu gülümseyişe karşılık vermiş, o günden sonra güvercinlerin ayrı bir anlamı olmuştu ikisi için de. Hüseyin, Sevda'yla birlikte duvarlara sloganlar yazdı, ölen yoldaşlarının cenazelerine katıldı. Sevda'ya aşkını kanıtlamak istercesine her türlü görevi üstlenmeye başladı. Okula da pek gitmiyordu artık. Sadece sevdiği bir-iki dersi kaçırmıyor, gidemezse arkadaşlarından notları almaya çalışıyordu, o kadar. Onun dışında bütün zamanını Sevda'yla katılacakları toplantılar, yürüyüşler ve eylemler alıyordu. Bir akşam örgütten arkadaşlarının evinde toplantı yaparken polis evi basınca her şey değişti. Sorguda yapılan hiçbir işkence Hüseyin'e sökmedi, çünkü bildikleri çok azdı. Onları da hemen söylemişti. Polis yine de ona inanmadı. İşkenceler artsa da Hüseyin konuşmuyordu. Sonunda Sevda'ya aşkı öğrenilince durum değişti. Onu konuşturmak için gözünün önünde Sevda'ya tecavüz etmeleri, sonra işkenceye devam etmeleri Hüseyin'i çıldırttı. Sorulan her soruya cevap vermek için çırpındı ama sorulan sorular hakkında hiçbir fikri yoktu. İşkencenin sonunda Sevda ölürken, Hüseyin aklını kaçırdı. Ondan sonra da adı Divane Hüseyin kaldı. O, ailesi onu Kars'a geri götürmeye kalksa da Ankara'dan ayrılmamıştı. Sadece bir kere, o da kimsenin haberi olmadan Tunceli'ye gitmişti. Eski örgüt arkadaşlarından yerini öğrendiği Sevda'nın mezarının başında saatlerce durmuş, üzerinde uyumuş, o gecenin sabahında da mezardan cebine koyduğu bir avuç toprakla yeniden Ankara'ya dönmüştü. Kars'ın Kuş Hüseyin'i, Ankara'da Divane Hüseyin olduktan sonra sadece güvercinlerle ilgilenmeye başlamıştı. Üniversiteden eski iki arkadaşı, bu zavallı adama arada erzak ve kuşyemi getirirdi. Mahalleli dışında ona yardım eden, arada cebine biraz para koyan bu iki arkadaşıydı. Hüseyin'i mahalleli kabullenmiş, onu kendi halinde bir deli olarak görmeye alışmışlardı. Mahallede onun neden delirdiğine dair pek çok rivayet dolaşırdı ama en yaygını, evleneceği kızın kollarının arasında ölmüş olmasıydı. Kimi araba çarpmış, ölmüş diyordu, kimisi kaza kurşunu. Gerçek ne olursa olsun, mahallelinin gözünde Hüseyin aşk kurbanıydı. Güvercinlerini renklerine ve cinslerine göre kafeslere kapatır, arada da göğe salıp uçururdu. Aslında tek tek tanıyordu hepsini, huyunu suyunu biliyordu ve buna göre isimler de takmıştı onlara ama hiç gerek yoktu bunca isme. Tek bir isim yeterdi: Ona göre bütün güvercinlerinin adı Sevda'ydı. Bir seferinde mahalleden iki genç onu korkutmaya çalışmıştı. Hüseyin gençleri güvercin kafeslerinin yanında bıçakla görünce deli gibi koşmuş, ikisini de boş bir un çuvalıymış gibi kafeslerin yanından fırlatmıştı. Hüseyin'in mahalleyi birbirine katan Sevda! diye bağırışını duyunca tabanları yağlayıp kaçışmıştı bu iki genç. Hüseyin o gün çayını bitirdikten sonra yine kıraathanedeki konuşmaların fazla alevlenmesine şaşırıp biraz da sinirli bir şekilde çıktı. Etrafta biber gazı kokusu duyuluyordu. Anlaşılan polis, hükümete yönelik protestolara yine müdahale etmişti ve devamı da gelecekti. Kuşlarını düşünen Hüseyin koşarak apartmanına vardı. Apartmanın en üst katından tahta merdivenle çıkılan ve sadece bir odası bulunan evinin orada polisin sıktığı biber gazının kokusu yoktu. Hüseyin'in içi rahatladı ama güvercinlerin kafeslerine yaklaşırken bir gariplik sezdi. Ne olduğunu bilemese de bir farklılık hissetmişti. O sırada bir parfüm kokusu aldı. Aynı anda iki güçlü el kollarını tuttu. Kurtulmak için cebelleşirken, bir anda karşısında bir adam daha belirdi. Hüseyin uzun boyluydu ama adamların da ondan geri kalır yanı yoktu. Siyahlar giymiş adamı gören Hüseyin tam çığlık atmayı düşünürken, bir anda boğazını kesen bıçak, çığlık atmasına izin vermedi. Hüseyin yerde kanlar içinde can verirken kuşlarına baktı, orada kendisine gülümseyen Sevda'nın yüzünü gördü.


Dün sabah Karaköy Kabataş arasında sabah erken saatlerde hayat bilmeyen birine gayet normal gözükebilirdi. Sadece çok kısa aralıklarla yerlerini almış ekip arabaları olağandışı bir şeyin olacağını haber verir gibiydi. Tophane tarafında nargilecilerin bulunduğu Üçüncü Ahmet Çeşmesi'nin orda ise polislere basın mensupları eklenmiş, canlı yayın araçları hazırlıklar yapıyordu. Tophane-i Amire binasının önünde ise farklı bir hazırlık vardı. Polisler kahvaltılarını yaparlarken saat 10:00'a doğru bu olağan dışılığın ilk tarafı Tophane'ye geldi. Çeşitli üniversitelerden gelen yüz öğrenci. ABD Başkanı Barack Obama'nın Türkiye gezisi sırasında bir grup gençle görüşmek istemesi için seçilen gençler erkenden servislerle Tophane-i Amire binasına getirilmişti. Kapıda gruplar halinde içeri alındıktan sonra davet edilmiş basın mensupları da girişte beşerli gruplar halinde içeri davet edildi. Binaya girmeden önce Amerikalı güvenlik elemanlarının sıkı bir aramasının ardından ise binaya girildi. Öğrenciler önceden kendileri için hazırlanmış olan yerlere otururken basın mensupları da arka taraftaki masalara alındı. Sabah erken kalkmanın yarattığı mahmurluk biraz azaldıktan sonra salondaki gençlerle basın mensupları arasında, ki basın mensuplarının da Washington'dan gelen bir talimatla yaşlarının 35'i geçmemesine çalışılmıştı, arasında konuşmalar başladı. 20'yi aşkın üniversiteden yüz öğrencinin ortak özelliği neredeyse hepsinin bir şekilde Amerika'da bulunmuş olmasıydı. Bu da akıllara gençlerin önceden güvenlik kontrollerinin yapılmış olduğunu düşüncesi uyandırdı. Gençlerin hepside sorular hazırlamışlar ve Obama'nın kendisine soru hakkı vereceğini umuyordu. ABD'li görevliler ise bir taraftan olayları izliyor, basın ve gençlerle ilgileniyor diğer yandan ise Obama ile gençlerin görüşmesinde bir aksaklık olmasın diye son kontrolleri yapıyorlardı. Obama'nın Sultan Ahmet'i gezdiği ve yola çıktığı haberinden kısa bir süre sonra ABD'li basın mensupları da Tophane-i Amire'ye geldi. Saat 12:00'ye doğru her hazırlık tamam gibiydi. Ortalıkta büyüyen sessizlik kısa süre sonra beklenen kişinin geleceğini haber veriyordu. Gizli servis görevlileri de yerlerini aldıktan sonra ABD Başkanı Barack Obama salona gelerek gençlerle selamlaştı. Simültane olarak İngilizce ve Türkçe çeviri yapılırken Obama önce kısa bir konuşma yaptı. Obama konuşmasında, Yeni duvarlar inşa etmek yerine, yeni köprüler kurabilirsiniz. Bu çabalarınızda ABD'de bir dost, bir destekçi, bir ortak bulacaksınız derken geliş nedeninin İstanbul'un güzel yerlerini görmek için değil ABD ve Müslüman dünyasındaki kökleri karşılıklı saygıda olan bir ilişkiyi yeniden inşa etmeyi istediğim için olduğunu söyledi. İki ülkenin ortak değerlerinden bahseden Obama, Dostluğumuza hizmet edecek ortak hayallerimiz olduğunu unutmamamız gerekiyor. Fikir birliği olmadığı zamanlarda bile birbirimizin bakış açısına saygı duymamız gerekiyor dedi. Obama geliş nedeninin ABD hakkında kalıplaşmış düşünceleri yıkmak olduğunu ifade ederken, sözlerini ABD'nin bencilleştiği, kabalaştığı ve bizim ötemizdeki dünyaya önem vermediğimiz gibi bir algılayış olabilir. Bu benim bildiğim ve sevdiğim ülke değil. Dünyadaki her ülke gibi ABD de hatalar yapmıştır ve mükemmel değildir. Ama 200 yılı aşkın bir süredir daha iyi bir birlik kurmak, daha umut dolu bir dünyaya ulaşmak için çaba sarf ettik. Çaba sarf eden herkes başarılı olabilir. Aksi halde Barack Hüseyin Obama olan biri başkan seçilemezdi diye sürdürdü. İsrail ve komşuları hakkında bir soruya Obama, İnanıyorum ki Ortadoğu'da barış mümkün, bunun iki devletli bir çözümden kaynaklanacağını düşünüyorum. Filistin ve Yahudi devleti. Bunu başarmak için her iki tarafın da uzlaşı yapması gerektiğini düşünüyorum derken barış sürecinin geçmişi değil geleceği düşünen bir ruhla olacağını ifade etti. ABD'nin Kyoto Potokolü'ne ne zaman imza atacağı sorusuna cevap veren Obama. Kyoto Protokolü konulduğu zaman Amerika imzalamamaya karar verdi ama ben bunun hatalı olduğunu düşünüyorum. Çünkü Amerika en büyük karbon üreticisi oldu. Şu anda Çin nüfusunun artması nedeniyle bu sıfata çok yaklaştı. Yakın gelecekte bir uluslar arası anlaşmayı bir araya getirmemiz gerekiyor. Şu anda Amerika'nın imzalaması çok anlamlı değil çünkü bitmek üzere. Bunun yerine Kopenhag anlaşması için hazırlanıyoruz. Kullanılan enerji miktarını azaltmanın kritik bir çözüm olacak. Yalan söylemek istemiyorum. Sanırım bütün ülkelerde bu işin politikası çok zor olacaktır cevabını verdi. Eski ABD Başkanı George W. Bush'un politikaları ile Obama'nın politikaları arasında pek fark görmediğini kendisini farkının ne olduğu yönünde bir soruya da Obama, Ben farklı bir sima da olsam Sayın Bush'tan, politikalar aynı olacak. Dolayısıyla çok fark beklenmiyor. Bunun zamanla sınanacağını düşünüyorum. Devlet mekanizmasını ilerletmek yavaş bir süreçtir. Büyük tankerler gibidirler. Küçük manevrası kolay araçlar değiller, yavaş yavaş hareket ederler, zamanla çok farklı bir yerde buluyorsunuz kendinizi. Irak'taki savaşa karşı çıktım. Kötü bir fikir olduğunu düşünüyordum. Şu anda orada olduğumuz için, oradan askerlerimizi çektikçe bunu dikkatlice yapmamızı, şiddete dönüşebilecek bir çöküntü görmememiz için dikkatli davranmamız gerektiğini düşünüyorum. Bazıları niye hemen çekmiyorsun diyebilir ama başlangıçta karşı çıktığım için, bu sorumsuz davranmamıza izin var demek değil. Soruların bitmesinin ardından Obama gençlerle tek tek el sıkışırken Koç Üniversitesi Kimya bölümü ikinci sınıf öğrencisi Zeynep Hazal'ın kendisine uzattığı kağıdı aldı. Zeynep daha sonra uzattığı kağıtta soramadığı ABD'li gençlerle Türkiyeli gençlerin ortak yapabilecekleri projelerin neler olduğu yönünde sorusu olduğu söyledi.


Ali Alışır; modern insanın gerçek ve sanallık arasında sıkışmasını, giderek doğadan uzaklaşmasını ve bunun yerine kendine ait sanal dünyalar inşa etmesini ele aldığı ''Sanal Manzaralar'' ismini taşıyan kişisel sergisinde, ağaç imgesinden yola çıkarak ürettiği yapıtlarını Özlem İnay Erten'in küratörlüğünde izleyiciye sunuyor. Fotoğraf ve resim arasında özgün bir dil yaratan Alışır, ''Sanal Manzaralar'' isimli sergisinde, binlerce yıldır birçok kültür ve öğretide oldukça farklı anlamlara sahip olan, pek çok mitolojik efsaneye konu olan ''Ağaç'' imgesinden yola çıkıyor. Ezoterik kültür ve söylencelerde hayatın kadim bilgisini temsil eden, maddi ve manevi dünya arasında bir irtibat noktası olarak da sayılan Ağaç kavramına, ağacın günümüzde taşıdığı siyasi-sosyolojik bağlamlar ve imajlar üzerinden de yaklaşarak alternatif görme biçimleri öneren sanatçı, geçmişteki bilgelik ağacı ile günümüzdeki sosyal paylaşım ortamını bir araya getiriyor. Geçmişten günümüze doğaya ve onun en önemli parçası olan ağaca atfedilen anlam bugün teknolojiyle birlikte yeni bir boyut kazanıyor. Gerçek doğanın yerini almaya başlayan, artık hepimizin belleğine kazınmış, hayal ve tasarımdan ibaret bir manzara var. Bu manzara ne Pissarro'nun ne Cezanne'ın ne de diğer ressamların peyzajlarına benziyor. İçinde bulunduğumuz bu manzara sosyal medya ağlarıyla çevrelenmiş, bizi sürekli paylaşımda bulunmaya davet eden bir dünya. Bugün bizler teknolojiyle artık doğayı sadece değiştirmiyor ona yapay bileşenler de ekliyoruz. diyen Alışır, Sanal Manzaralar isimli sergisinde ağaçları ve doğayı internet ağları ile sarılmış bir şekilde kullanarak, insanın doğadan uzaklaşmasının ötesinde, sanal dünyalar kurgulamaya çalışmasına da vurgu yapıyor. Sanal Manzaralar isimli sergisinde bilginin kendi doğasından koparılmasını, yeniden üretilmesini ve paylaşıma sokulmasını konu alan Alışır, bunu yaparken geçmişten günümüze bilginin en eski ve kadim sembolu olan ağaç kavramından yaralanarak, internet ağları aracılığıyla artık her anlamıyla şeffaflaşan dünyamızın, paylaşıma sokulmuş olan her imaj ve metninin arkasında aslında görecek ve öğrenecek bir şey bulamadığımız yeni bir 'manzara' ortaya çıkardığını anlatmayı amaçlıyor. Ali Alışır'ın tek edisyon olarak sunulacak yapıtları 19 Aralık 17 Ocak tarihleri arasında Bozlu Art Project, Nişantaşı'nda görülebilir.


Türkiye'de ve diğer ülkelerde hızını artıran din ve siyaset kaynaklı ölümlerin, öldümlerin, patlamaların, vurulmaların, vurumların ve parçalanmaların ağırlığı altındayken, Ali Teoman'ın yeterince öne çıkmayan o eşsiz romanına Karadelik Güncesine döndük. İslam ile modern zamanların, geçmişin, kolektif çılgınlığın ve başka birçok detayın çılgıncasına fink attığı bu aşkın ve coşkun romandaki grotesk Şazinuş Stigma'nın tiradından bir kısmı, deliren bir dünyada yeraltında konuştuğu kısmı, halimize ve duygumuza belge nihayetine buraya alıyoruz. Kanlı ve utanmaz bir karamizahla, zamanımızın kıyametine paralel, ipince bir dil ve kurgu ustalığının neticesi olan Konstantiniyye Üçlemesinin ikinci kitabından geliyor. Ali Teoman, sen bize, biz onlara. Ali Teoman 1962 yılında İstanbul'da doğdu. Öğrenimini İTÜ Mimarlık Fakültesi ve Sorbonne Üniversitesi Plastik Sanatlar Fakültesi'nde tamamladı. 1989-1993 yılları arasında iş ve öğrenim nedenleriyle Londra, Milano ve Paris'te bulundu. Bu dönemde, diğer uğraşlarının yanı sıra sokak müzisyenliği de yaptı. 1993 yılında İstanbul'a döndükten sonra mimarlığı bıraktı ve çeşitli üniversitelerde Boğaziçi Üniversitesi Yabancı Diller Yüksekokulu'nda İngilizce okutmanlığı görevini yürüttü. 2006 yılı sonlarında beyin tümörü teşhisiyle geçirdiği ameliyatın ardından gördüğü tedavi sırasında 23 Mart 2011'de vefat etti. İnsansız Konağın İkonu adlı öyküsü 1992 Milliyet Öykü Ödülü ikinciliğine değer bulundu. Milliyet Sanat, Varlık, Kitap-lık, Akşam-lık, Cogito, Son Kişot ve Geceyazısı dergilerinde öykü, şiir, deneme ve eleştiri yazıları çıktı. Ways of Leaving adlı öyküsü 2003 yılında Descant dergisinin Türkiye özel sayısına alındı. Almancaya çevrilen Büyükhanımın Kedileri adlı öyküsü 2008 yılında Almanya'da yayımlanan bir antolojide yer aldı. Fransa'da düzenlenen 'Türk Yılı' çerçevesinde, Ekim 2009'da üç aylığına Strasbourg'a davet edildi. Burada yazmış olduğu Cafe Esperanza adlı novela, Fransızcaya çevrilerek 2010 yılında ilk önce Fransa'da yayımlandı. ; Sel Yayıncılık, 2007. İnsansız Konağın İkonu, Milliyet Yayınları, 1993. Pervaneler, Yapı Kredi Yayınları, 1998. Uykuda Çocuk Ölümleri, Yapı Kredi Yayınları, 2002. Bir Garip Cindi Zümrüdüanka, Sel Yayıncılık, 2005. Aşk Yaşama Çok Uçuk, Sel Yayıncılık, 2006. Karadelik Güncesi, Sel Yayıncılık, 2007. Horasan Elyazması, Sel Yayıncılık, 2009.


insan aşık olacağı kişiyi seçemiyor da dostlarını seçebiliyor, yirmi birinci yüzyıla rağmen. alice cooper mesela, rock'n'roll tarihinin sıradışı kişiliklerinden, teatral sahne performansı, sağlam şarkıları ile unutulmaz. dadaist rocker. alice cooper'ın en yakın arkadaşlarından biri de salvador dali imiş. alice cooper'ın kendisi de sürrealist sayılabileceğinden, dali de bu çatlak rock adamına hayranmış. hatta salvador dali alice cooper için 3d hologram yapmış. ayrıca alice cooper'ın dada adlı rock operasının kapağı da bir dali çalışmasının ayrıntısı.


Tavşan yuvasına düşen bir kız çocuğunun başına gelenler 150 yıldır çeşitli dillerde tekrar tekrar okunuyor, üzerine çalışmalar yapılıyor, sanatçıların işlerine ilham kaynağı oluyor. Zamanında küçük bir kızı eğlendirmek için yazılmış bu kitap, sayfalarını çevirdikçe bir mantık problemleri kutusuna dönüşüveriyor. Şaşırtıcı bir matematik görüsünün en saçma soruların arkasında bile nasıl dahice işlediği ortaya çıkıyor böylece. Evet, her soru kıymetlidir Lewis Carroll için ve sorulmalıdır. Biraz daha çay buyur, dedi Mart Tavşanı Alice'e, büyük bir ciddiyetle. Kimse sana fikrini sormadı, dedi Alice. Alice'in Harikalar Diyarındaki Maceraları 150. yılında Armağan Ekici'nin çevirisi, Pelin Kırca'nın desenleri ve Bülent Erkmen'in tasarımıyla yeniden Türkçede.


Canlı mal, insanı canlı tutar. Kendine dikkat etmezsen çocuğuna akıl veren çok olur, dedi. Bu düşünceleri onu bir yaş daha ele veriyor diye düşündüm. Kendini çocukluğunda saklandığı bir dolapta unutmuş birine söylenecek sözler değildi, bunlar. Kendince deneyimlerini paylaşıp sonra da yaptığı iyilikten beceriksizce haberdar eden kemerli bakışları, kendinden eksilmeyeni paylaşmanın fayda getirmediğini bilmiyordu. Kulağını kaşıyarak işini bir yana bırakıyor, duracak hali olmasına rağmen konuşmasını sürdürüyordu. Ölçüsüz bir düş görüyor olmalıydım. İyi niyetine hoşgörüyle yaklaştım, olmadı! İstemesem bile, varlığımı hatırlatmak adına içinde ismimin geçtiği cümleler kurması yeterliydi. Ağzından çıkarttıklarıyla kulağım tıkandı. Bonfilemi tabağımdan çalıyormuş gibiydi. Alnımı kuruladım, Kendi burun deliklerine bak önce, dedim ve dükkandan çıktım. Tartışmayı kolayca sokakta tatsızlığa vardırmıştım. İşaret parmağının kurbanı oldu. Şimdi, günler sonra, o kasapla yaşadığımız tatsızlığı bir dostluk havası içinde anarken,


1951 Erie, Pennsylvania doğumlu Allan Sekula Los Angeles'ta yaşıyor. 1971 yılında Güney Kaliforniya'da, Amerikan imparatorluğu Vietnam bozgunu sonrası kriziyle karşı karşıya iken Sekula savaş sonrası askeri Keynesçiliğin politik ve ekonomik durumunu belgelemek üzere yazı ve fotoğrafı bir araya getirmeye başladı. Yapmakta olduğu işleri ilk olarak 1973 yılında birleşmeyen film olarak tanımladı ve bu tanımlama onun günümüze kadar ürettiği çoğu fotoğraf çalışması için geçerliliğini korumakta. Sergide Untitled Slide Sequence, son dönemde montajlanan California Stories, 1973-1979, ve dört film yer alacaktır: Performance Under Working Conditions (1973), Talk Given by Mr. Fred Lux. . . (1974), yönetmenliğini Noel Burch ile ortaklaşa yaptığı The Forgotten Space (2010) ve Lottery of the Sea (2006).


İstanbul ve Berlin arasındaki kardeş şehir ilişkisinin 20. yıldönümü kutlamaları ve Ernst Reuter Girişimi'nin Türk-Alman Diyaloğu kapsamında, Goethe-Institut Istanbul, Kulturprojekte Berlin ile açılışını bu sezon yapmış olan Ballhaus Naunynstrasse ve Hebbel Am Ufer tiyatroları, Beyond Belonging III-Almancı! yı sunuyor. Bu programla Berlin'den tiyatro ve göç bağlamında en yeni ve yaratıcı örneklerden bir demet 12-20 Haziran tarihleri arasında İstanbul'da sergilenecek. İstanbul ve Berlin arasındaki kardeş şehir ilişkisinin 20. yıldönümü kutlamaları ve Ernst Reuter Girişimi'nin Türk-Alman Diyaloğu kapsamında, Goethe-Institut Istanbul, Kulturprojekte Berlin ile açılışını bu sezon yapmış olan Ballhaus Naunynstrasse ve Hebbel Am Ufer tiyatroları, Beyond Belonging III Almancı! yı sunuyor ve bu programla Berlin'den tiyatro ve göç bağlamında en yeni ve yaratıcı örneklerden bir demeti İstanbul'a taşıyor. Berlin ve İstanbul gibi metropollerde, tamamen farklı deneyimlere sahip insanların yolları kesişir. Metropollerin sunduğu bu yerellikler arasılık ve farklı kültürel biçimlerin karşılaşabilmesi için bir buluşma noktası olmaları, yeni bir şeylerin yaratılabilmesi için de bir fırsat sunar aynı zamanda. Festivalin İstanbul'da gerçekleştirilecek bu üçüncü sunumunda yer alan Berlin kökenli kültürler ötesi gerçekliklerde, İstanbul'un da önemli bir yeri var. En geç Fatih Akın'ın elde ettiği uluslararası başarıdan beri, Almancı imajı değişti. İş göçünün başlangıcından yaklaşık 50 yıl sonra, bir zamanların misafir işçilerinin çocukları ve torunları, hikayeleriyle bu sefer Almanya'dan İstanbul'a geliyorlar. Programda, genç Alman-Türk yönetmenlerin sahnelenecek altı tiyatro projesinin yanısıra Karşı Resimler başlıklı, Alman-Türk sinemasının örneklerinin yeraldığı film programı ve iki DJ müzik gecesi de yer alıyor. IKSV kart sahipleri festivalin açılış partisine kartlarını göstererek ücretsiz olarak girebilecekler.


... Bazen de saygıdeğer abilerim ablalarım, dünyası yerle bir olur insanın. Hayat, fazla kafa yormadan idare etmeyi sağlayan bütün anlamlarını yitiriverir. En akıllıca saydığınız fikirlerinizin saçmalığını, en içten duygularınızın yapmacıklığını kavrarsınız. Aslında hiçbir konuda bir fikriniz bulunmadığını, aslında hiç kimseye karşı bir şey hissetmediğinizi ve tüm evrenin de size karşı aynı gaddarca kayıtsızlık içinde olduğunu... Hep gözünüzün önünde durduğu halde o güne dek her nasılsa yok saymayı başardığınz bu gerçeği fark ettiğiniz anda ilahi işleyişi de çözmek üzeresiniz demektir. Tanrı, içindeki tahammülfersa boşluğu doldurmak için evreni yaratır. Evrenin içinde gezegenleri, gezegenlerin içine dünyayı, dünyanın içine hayatı, hayatın içine insanı yerleştirir. Ve onun içine koyacak bir şey bulamaz. İşte insan denen tuhaf hayvanın, varlıkların en yücesi ve en anlamsızı kılınışının hikayesi. Evrenin orasını burasını felsefeyle, sanatla, aşkla, hatta ironik biçimde tanrıyla bezerken, ortak anlamsızların en küçüğünün elbette bir gerçeği unutması gerekmektedir: hakikatte bütün kitaplar sayfaları doldurmak için yazılır. Sevdiğiniz birinin ölümü, örneğin, yüzleşmenizi sağlayabilir kendinize söylediğiniz yalanlarla. Ya da ananızdan yediğiniz okkalı bir dayak. Üstelik siz, ananızın canınıza okumak için haklı duygusal gerekçeleri bulunduğuna inanmaya hazırken, içinizi parçalayan onun gözü dönmüşlüğü değil, beyninizi zedelememek için sopayı sadece kollarınıza ve bacaklarınıza indirecek kadar düşünceli davranması olabilir. Nihayet onun elinden kurtulup kendinizi odanıza attığınızda pencereden giren akşam güneşinin ışığında neşeyle dans eden tozlar dört bir yana dağılır. Onların huzurunu kaçırmak sizi öyle üzer ki, içiniz feci bir dışlanmışlık duygusuyla dolar. Birden gözlerinize yaşlar hucum eder. Bu küçük sevimli yaratıkların sizden korkmasını hazmedemezsiniz. İki saatlik dayak seansına gık demeden dayanan siz, yere kapanıp zırıl zırıl ağlamaya başlarsınız. Sonra bir toz tanesi gelip parmağınızın üzerine konuverir. Usulca oynatırsınız parmağınızı. Hala oradadır. Derken diğerleri ona katılırlar. Yerde yatarken üzerinize toz tanecikleri yağar. Sırt çevirdiğiniz hayat o noktada sizi kucaklarken hıçkırıklarınız fraktal bir dans müziğine dönüşür.


Kürşat Başar/Tuluğ Tırpan Dörtlüsü, 2009 yılında biraraya geldi. Tuluğ Tırpan klasik müzikteki uluslararası başarıları ve dünyanın ünlü orkestralarının da seslendirdiği eserleri yanında farklı müzik türlerindeki projeleriyle de dikkat çeken bir isim. Tırpan, Trilok Gurtu, Antonio Hernandez gibi isimlerle çalıştı ve albümler kaydetti. Klasik CD'lerinin yanısıra, My Green Color, My Red Color adlı iki CD'sinde caza olan ilgisini pekiştirdi. Yazar ve programcı olarak tanınan Kürşat Başar, yıllardan beri caza olan ilgisini sahneye taşımamıştı. Tuluğ Tırpan'ın teklifi üzerine çalışmalara başlayan ikiliye basta yine caz dünysanın önemli isimlerinden Volkan Hürsever ve genç kuşağın önemli temsilcilerinden Ediz Hafızoğlu katıldı. Volkan Hürsever, son olarak kendi besteleriin de yer aldığı Hediye adlı albümüyle de gündemde. Piyanoda Tuluğ Tırpan, saksofonda Kürşat Başar, basta Volkan Hürsever ve davulda Ediz Hafızoğlu'nun yer aldığı dörtlü, caz standartlarından Keith Jarrett, Charlie Haden gibi modern cazın önemli isimlerinin bestelerine kadar geniş bir repertuvara sahip. Topluluk ayrıca Tuluğ Tırpan'ın bestelerini ve bazı türküleri de yorumluyor. Kürşat Başar/Tuluğ Tırpan Dörtlüsü, Nardis, Hayal Kahvesi, Jazzstop gibi kulüplerde, İzmir ve Lefkoşe gibi kentlerde de konserler verdi.


Alva Noto ile Blixa Bargeld, Ret Marut Handshake isimli EP'de birlikte çalışmışlardı. Ekim ayı başında bu kez dolu dolu bir albümle çıkageldiler. Elektronik müzik bestecisi ve aynı zamanda görsel tasarımcı Alva Noto ile Nick Cave and the Bad Seeds ve Einstürzende Neubauten'den bildiğimiz, enteresan kafada musiki üretimi yapan, kendi deyimiyle ses sanatçısı Blixa Bargeld'in ortak çalışması, 2007 yılından beri birlikte hareket eden ikilinin hele şükür dünyaya açılmaya karar verdiklerini gösteriyor. Albümde ilginç olan bir başka taraf ise, Michelangelo Antonioni'nin 1966 yapımı Blowup filminde de rol almış olan, bugün itibariyle 71. yaşını süren ikonik model Veruschka von Lehndorff'un da albümde iki şarkıda yer alması. A: Enstürzende Neubauten oldukça etkileyiciydi. Belki doğudan geldiklerinden olabilir. Müzik anlamında değil ama anarşist fikir açısından bir yaşama biçimi şeklindeydi. B: Bir etkisi olduğu düşünülebilir. Farklı alanlardan gelen insanlar vardı. Örneğin ciddi bir müzisyenin Kraftwerk etkileyici değildi diyeceğini sanmam. A: Neubauten bence Kraftwerk'ten daha önemliydi. B: Ya Depeche Mode? Ret Marut Handshake'den bahsedersek, Ret Marut kim biliyor musunuz? Sanırım okulda sırama kazımıştım Ret Marut kelimelerini. İsimden müthiş etkilenmiştim. Londra'daydı. Ama Ret Marut ismiyle değil de Torsten Torwalds olarak. Sonrasında Amerika'ya yarı harap bir gemiyle ulaşıp, yolculuğu hakkında bir roman yazmış. İşin komedisi John Huston ile karşılaşması olmuş. Sierra Madre Hazineleri filminde bahsettiğim adam ormandan fırlıyor ve B Traven'in menajeri olduğunu iddia ediyor. Oysa aslında B Traven'ın kendisi! A: Kayıt stüdyosunda yaptığımız şey canlı çalıp, çaldığımızı kaydetmek eylemi. Bu bana oldukça yeni gelen bir durum. Bir elektronik müzisyen aslında bir stüdyo müzisyenidir. Şarkılara dokunuşlar yapar. Onu oradan alır oraya koyar, loop ekler. Ama biz bunu yapmıyoruz. Bir şarkı çalalım diyip farklı versiyonlar deniyoruz ancak bir seferde sadece bir kayıt yapıyoruz. Normalde sonunda 50 şarkımız olacağına bir iki adet şarkıya ulaşıyoruz. B: Bende kaydetmediğimiz bir cover şarkı da var, Jimi Hendrix'ten Will I live tomorrow. Hendrix sık sık çoğunluğa uymayacak garip işler yapardı. Bu nedenle elektronikaya yorumlanmaya açık olduğunu düşünüyorum. A: Şekerleme gibi tatlı bir şey sanılıyor. B: Ben de insanların endüstriyel demesini komik buluyorum. Nedir ki bu, Nine Inch Nails mi? Terminoloji iyi bir şey değildir. A: Birçok gönderme, sanat tarihinden çok doğal bilimlere yönelik. B: Müzik yapmaya başladığım ilk günden beri ve Enstürzende Neubauten için yaptıklarımın yüzde otuzunda referanslarım doğal bilimler, astronomi, biyoloji ve fizik oldu. Rede zamanında pseudo-scientific deneyler etrafında sahneler inşa ettim. Google destekli yazım diyorum, o da aynı anlayış. Daha çok araştırmaya dayanan bir yapı. Her şarkının bir makale olduğu albüm yapmayı seviyorum. Ama tabi ki klasik makale yazım şekli takip edilmiyor. Daha çok, müzikal bir makale yazıyorsunuz. Bu da yazdığınız hakkında her şeyi araştırmanız anlamına geliyor. Bir durum açıklıyorsunuz. Sonunda dört dakikalık müzik tüm yönlere açık oluyor. Ancak bir başka şekilde ifade edilemez bir duruma da gelmiş oluyor. Farklılık şurada, araştırma yapmalısınız. Oysa normalde bir şarkı yazarken böyle bir gereksiniminiz olmaz. A: Enstürzende Neubauten'de bana göre en önemli şeylerden biri metinlerdi. Sözleri anlayabiliyordum gerçekten, şiir severim, şiir okurum. Müzik olmadan şarkı sözlerinden bahsettiğinizde, sözler kendi başlarına kalıyor. Basit sözlerden hep etkilenmişimdir. B: Teşekkürler ancak tabi almanca konuşmayanlara pek anlamlı gelmeyecektir. A: Ben işin anlatı kısmında yokum. Blixa ise tam bir hikaye anlatıcısı. Tamamen zıt noktada. Benim yapamayacağım şeyler bunlar. Şarkılarımdan birinde vokal olmasını hayal bile edemezdim. Bana oldukça uzak bir durum. Ancak Blixa mükemmel tabi, ilk tercihim. Aslında gayet klasik bir diziliş, klavye ve şarkıcı var. Davulcu eksik. Mini grup gibiyiz. Laptoplarla yolculuk yapıyoruz. Gerçi şimdi hiçbir şey olmadan da dolaşabilirsin. B: Evet, aslında şimdi iPhone sanatçısı olmak istiyorum. B: Beijing'in böyle genç nüfus olması muhteşem. 15 milyon civarında. Batı Berlin'deki underground sahne kadar geniş bir alan var orada. İlk gittiğimde kendimi Batı Berlin'de gibi hissetmiştim ama tek fark tabi herkesin Çinli olmasıydı. Çin'de plak da satmıyorsunuz zaten. Devlete ait bir plak şirketinde kayıt yapıyorsunuz. Onlar da 400.000 adet basıyor ve ertesi gün tüm kopyalar satılmış oluyor. Daha sonrasında ise tekrar basımları oluyor böylece bir kez ödeme alıyorsunuz. Aslında bir süre Çin'de plak şirketi işine girsek mi diye düşündük. A: Beijing'de bir Neubauten şarkı ismine sahip olan barda çalmıştım: Yu Gung. B: Beijing, yeni Berlin'dir. Ben Batı Berlin'de doğup büyüdüm. Şimdi çok daha normal bir şehir şeklinde yaşıyoruz. Berlin Duvarı'nı geri filan istemiyorum. Ama tabi tümüyle başka bir şehir artık.


Dışardan bakılınca tipik bir başarı öyküsüydü: Hiçbir şeyin ona yetişemeyeceği bir hızla ve amansızca ilerleyen muhteşem bir sürücü. Ve bu bir ömür boyu sürebilirdi, ivmeyi durdurabilecek hiçbir şey yoktu ve ona tüm bu yenilgileri getiren araç hız ve basınca son derece dayanıklıydı. Ama Sylvia, ilerlediği bu yolda zaten büyük bir sarsıntı geçirmişti. Kolejin son yılında ciddi bir ruhsal bunalım geçirmiş, ve bir intihar girişimi olmuştu. Tüm bunları çok sonradan öğrendim. Şimdi Sylvia sadece yavaşlamamıştı, uysal bir anne ve kendini tümüyle bebeğine, kızına vermişti ve oldukça resmi, yüzeysel, ve sizi belli bir mesefede tutan ilişkiye izin veriyordu. Günlük ilişkilerinde şairin karamsarlığını ve bağışlamayan yıkıcılığını hiçbir şekilde yansıtmıyordu. Sonuna kadar hayat ve enerji doluydu. Devon'da çocukları ve arıcıklıkla, Londra'da da ev aramakla, romanı 'Sırça Fanus'un basım işleriyle, anlayışsız editörler yığınına şiir göndermekle meşgüldü. Ölmeden hemen önce, şimdi çoğu klasikler arasında girmiş olan şiirlerini bir araya getirdiği seçkiyi haftalık dergilerden birine gönderdi; hiçbiri kabul edilmedi. Şiirlerini bitirdikten sonra yere bağdaş kurup genzinden gelen New England şivesisiye bu serüvenini anlatabildi. Ve belki de bu koşturmacalara ben de dahil edildiğiden, aynı edayla intihardan söz ederdi: Romanın da doğruladığı gibi aklından hiç çıkarmamış olmalı ki on yıl önceki intihar girişimini ve yaptığı kazayı anlatırdı. Hiçbiri de kaza değild. Soğuk kanlılıkla yoldan çıkmış, içtenlikle ölümü istemişti. Ama olmadı. Bu yüzden, bu sefer intihar etmeyi düşünmediğine kendimi inandırmıştım. Aksine, olayı özgrca yazabilirdi, çünkü intihar zaten ardındaydı. Araba kazası atlattığı bir ölümdü; her on yılda bir uğradığ alaya aldığı ölüm. Her on yılda bir yaparım bir. Ve Döndüm geri, geri, geri sana. 15 Şubat Cuma günü, Camden Town'ın arka sokaklarında iç sıkıcı, boğucu bir soruşturma vardı: Fısıltılar, uzun sessizlikler... Avustralyalı kız hıçkırıklar içindeydi. O sabah erkenden Ted'le Mornington Birliği'ne cenaze işlemlerini görmeye gittik. Tabut perdelerle bölünmüş, çıplak odanın en dibinde bir yerlerdeydi. Sadece yüzünü gösterdiler. Kurşiniydi ve balmumu gibi şeffaftı. Daha önce hiç ölü bir insan görmemiştim. Onu zor tanıdım; yüz hatları incellmiş, daha belirginleşmiş gibiydi. Odada hafif bir elma ve tatlı kokusu vardı, sanki elmalar küflenmeye başlamış gibiydi. Kendimi dışarı zor attım. Soğuk ve kirli sokakların gürültüsüyle kendime geldim. Öldüğüne inanamıyordum.


Bugün hala modern dünyadan uzak duran/durabilmiş yetmişten fazla Kızılderili kabilesi bulunmakta. Bu kabileler Hristiyan misyonerlerle iletişim geçmeyi reddeden kabileler. Kimi kabilerlerse çoktan modern dünyayla temasa geçmiş, özgünlüklerini ve kültürlerini belki de çok farkında olamadan değiştirivermişler, sonu nereye varır bilmeden. Bundan elli yıl önce çıplak ve rahatken, örtünmek gibi bir ihtiyaç doğuvermiş ve almış dışarıdan gelen giysiler tenlerinin yerini. Yemekler tencereler içinde pişirilmeye, ilkel av aletlerinin yerine silahlar, ağlar tercih edilmeye başlanmış. Şamanların yerini doktorlar, kendi yaptıkları doğal ilaçların yerini farmakolojik ilaçlar almış. Modern dünyanın onlarda değiştiremediği şeyler de var. Hala evlerinin duvarlarını topraktan, çatılarını palmiye ağaçlarından yapmaya, avlanmaya birlikte çıkıp, yiyeceklerini paylaşmaya, kadınlar palmiye yapraklarından ördükleri sepetlerde odunlarını taşımaya, çiftlerin kendilerini kapattıkları bir evde bir hafta geçirdikten sonra evli kabul edilmeleri geleneğine, vücutlarını farklı anlamlara gelen sembollerle boyamaya, atalarından öğrendikleri şarkıları ve savaşçı marşlarını söylemeye devam ediyorlar. Kültürlerinin değişmeyen en önemli parçası ise, doğayla kurdukları ilişki; ona egemen olmaya çalışmak yerine, onunla uyum içinde yaşamak ve asla ondan ihtiyaçlarının fazlasını almamak. Bugün sadece kültürleri değil, yaşam alanları da tehlike altında. Bunun nedeni ise yapılması kırk yıldır planlanan hidro elektrik üretecek Belo Monte Barajı. Eğer yapılırsa, dünyanın üçüncü barajı olacak Belo Monte, evleri Amazon olan ve bu eko-sistem içinde varolan bütün canlıların yıkımı olacak. Barajın ırmakları yutması, bitki örtüsünün yok olmasına, kuraklığa, yerlilerin beslenme kaynaklarının ellerinden alınmasına ve zaman içinde artacak malerya gibi ölümcül hastalıklara neden olacaktır. Amazon Kızılderilerinin kırk senedir büyük bir başarıyla karşı çıktıkları ve yapımını durdurabildikleri bu baraj projesi, öyle görünüyor ki bu Eylül'de yapılmaya başlanacak. Bu küçük sergiyle sizleri kısa bir zaman sonra belki de yok olacak bu kültürden haberdar etmek istedim. Amazon'da güzel bir Kızılderili günü geçirmeniz dileğiyle.


Bir gece fabrikanın girişinde bekçiyle sohbet ederken birisi geldi. Aslında peyda oldu desem daha doğru olur. İnce yapılı bir genç. Gece olduğundan pek seçemedim kendisini. Bahçenin lambası durduğu yeri o kadar da aydınlatmıyordu. Titrek sesiyle Amele lazım mı abi? diye sordu. O soğuk havada bir tek ceket vardı üstünde. Önü ilikliydi. Konuşması düzgündü. Titriyordu. Bekçiyle birbirimize baktık. Ben bilmiyordum amele lazım olup olmadığını. O da yok diye biliyordu ama gecenin bir vakti ortaya çıkan bu gence baştan savma bir yanıt vermemek için küfür yemek pahasına usta başına telefon etti. Lazımmış bir amele. Sabah gelmesini söyledi bekçi. Genç Tamam abi dedi ve beklemeye devam etti. Duruşu beni birazcık tedirgin etti açıkçası. Elleri ceplerinde, titriyordu. Bize mi yoksa başka bir yere mi baktığını seçemiyordum. Biraz daha durduktan sonra hızlıca arkasını dönüp uzaklaştı. Karanlıkta kaybolduğundan düz mü ilerlediğini, yoksa ara sokaklardan birine mi girdiğini göremedim. İki gün sonra gündüz vardiyasında gördüm çocuğu. Yemekhanede karşılaştık. Kazan dairesinde olduğum için başka bir yerde karşılaşabilmem mümkün değildi zaten. Öğle yemeğinde yemekhanede ya da ufak bir ihtimalle tuvalette karşılaşabilirdik ancak. Bizimkilere sordum nasıldır diye. Bir şey söylemek için erken ama şimdilik iyi gibi dediler. Tutuyormuş her işin ucundan. İnce yapılı olsa da gücü kuvveti yerindeymiş. Çok konuşuyormuş bir de. Kendini kabullendirmeye çalıştığındandır dedim. İşe başlamadan bir süre önce ameliyat olduğunu anlatmış. Şans eseri doktor akrabası çıkmış. Ameliyattan sonra, nereden baksa, yetmiş yıl daha yaşayacağını anlatmış ona. Çok sağlamlaştığını söylemiş. Kaya gibiyim diyormuş. Bir keresinde tuvalette karşılaşınca şu ameliyat hadisesini sordum ona. Midesinden ameliyat olmuş. Doktor akrabasıymış. Ameliyattan sonra bir şeyciğinin kalmayacağını söylemiş bizimkine. Yetmiş yıl daha yaşarsın sen koçum demiş. Çocuk artık kendini yarı robot gibi hissediyormuş. Çok konuşturmadım onu. Geç kalacak olursa amiri laf yapmasın diye gönderdim hemen. Akşamleyin serviste yan yana oturduk. Muhabbete beni de ortak etmeye çalıştıysa da oralı olmadım. O da öte yanındaki arkadaşla muhatap oldu daha çok. Sürekli konuştuğu için ondan yana pek bakmasam da bir ara gözlerim yere doğru kayınca fabrika ayakkabılarının ayağında olduğunu gördüm. Karanlıkta belki yanlış seçmişimdir diye düşündüm. Onun için ertesi sabah, servise bindiğinde özellikle dikkat ettim. Gerçekten de ayağında fabrika ayakkabıları vardı. Ayağına ağır bir şey düşerse kırılmasın çatlamasın diye önü demirli olan şu ayakkabılar işte. Bizimkilerin de dikkatini çekmiş bu durum. İkinci günden sonra takılmaya başlamışlar. Ayakkabılarını değiştirmemişsin demişler. O da unuttuğunu söylemiş. Bizimkiler birkaç gün böyle Ayakkabını değiştirmemişsin oğlum diye takılmışlar. O da her seferinde Unuttum abi diye yanıt vermiş. Sonra bizimkiler anlamış ki çocuğun başka ayakkabısı yok! Karda kıyamette sıcak da tutuyor meretler. Hak verdik çocuğa. Sonra kendi aramızda para toplayıp yeni bir kışlık ayakkabı aldık. Sen yine istediğini istediğin yerde giyersin dedik. O günden sonra fabrika ayakkabılarını sadece fabrikada giymeye başladı. Ayrıca ilk maaşını alana kadar sigarasını da biz aldık kendisine. Öğlen vakti gelen yemeklerden birazını yine onun için ayırdık. İlk maaşını alana kadar kendimizce destek olduk böyle. İlk maaşını aldı fakat ikincisini göremedi. Bir gece sızlanmaya başladı. Gece vardiyasındaydık. Yemeği ben dağıttığım için kadın budu köfteden fazla fazla vermiştim. Yemekten birkaç saat sonra kıvranmaya başladı. Bir ara geçti gitti. Sonra yine başladı. Fenaydı çocuk. Midemi içerden içerden kediler tırmalıyor abi diyordu, kediler patileriyle karnımı deşmeye çalışıyorlar. Durumu gece amirine anlattık. Apar topar hastaneye götürüldü. Sabaha karşı ölüm haberi geldi. Verdiğim fazla köftelerden mi diye düşünmeden edemedim. Suçlu hissettim kendimi. Ama kimsede bir şey yoktu. Sordum soruşturdum; ishal bile olmamışlardı. Taş gibi çocuktu. Durmadan ne kadar sağlam olduğunu anlatıyordu. Daha yeni ameliyat olmuştu. Yetmiş yıl daha götürür bu beni diyordu. Ailesinin, ölüm haberini alınca neler hissedeceği geldi aklıma. Pek düşünmek istemediğimden hemen başka şeylerle meşgul etmeye başladım zihnimi. Sonuçta benim de çoluğum çocuğum vardı. Bazı düşünceleri kovmak zorundaydım zihnimden. Kendime bile itiraf etmemek zorundaydım. Olanı görmezden gelmeli, etrafından dolanmalıydım. Öyle de yaptım. Aradan aylar geçti. Yine bir gece vardiyasıydı. Kazan dairesindeki gerekli ayarlamaları yapıp masama geçmiştim. Geriye yaslanmış dinleniyordum. Dalmıştım hafiften. Rüyamda bizim şu çocuğu gördüm. Bekçiyle birlikte bahçedeydik yine. Birden ortaya çıkıp Amele lazım mı abi? dedi. Sonra geriye doğru birkaç adım atıp karanlığın içine girdi. Bazı fısıldaşmalardan sonra karanlıktan birini çekip Alın size amele dedi. Karanlıktan aydınlığa çıkan kişiyi görür görmez zınk diye bir şey çarptı bedenime! Sıçrayarak uyandım. Soluk soluğaydım. Ellerim şişip iniyor gibiydi. Baktım. Öylece duruyorlardı. Görünürde şişip indikleri falan yoktu ama şişip iniyorlardı işte! Masadan kalkıp odadan attım kendimi. aşım felaket dönüyordu. Sağa doğru atıyordu beni. Dengemi sağlayabilmek için sola doğru dönmeye çalıştım. Aynı zamanda ilerliyordum da. Ama ne kadar ilerlesem de yolu tutturamıyor, sürekli kazanlara çarpıp geri sekiyordum. Zar zor, düşe kalka arka bahçeye attım kendimi. Kurt köpeklerinin arasına girip çimlere uzandım. Keratalar yalamaya başladılar hemen beni. Zeminin beni sürüklemeye çalıştığını hissediyordum ama köpeklerin yalaması da iyi geliyordu. Düzeldim biraz. Doğrulup bir sigara yaktım. İkinci nefesimi almak üzereydim ki yine aynı darbe. Bir şey zınk diye yerimden fırlattı beni. Toprağı yumruklamaya başladım ne oluyor bana diye. O telaşla ön bahçeye atmaya çalıştım kendimi. Oraya gidebilirsem bekçi ya da başka birileri beni görür de yardımcı olur diye düşündüm. Ama kalkamadım yerimden. Toprağı yumruklamaya devam ettim. Korkudan ağladım biraz. Kusmaya çalıştım, yine de geçmedi kalbimdeki sıkışma. Kıvrandım durdum oturduğum yerde. Öleceğimi sandım. Ölmedim. Sakinleşince kalktım gittim. Birkaç gün sigarayı korkarak içtim ama hiçbir şey olmadı. Yalnız o rüya hiç çıkmadı aklımdan. Bizim genç gelip Amele lazım mı? diye soruyordu. Sonra da Alın size amele diye karanlıktan birini çıkarıyordu. Onun Azrail olabileceğini düşündüm sonraları. Başıma gelenleri göz önünde bulundurunca gayet mantıklı geliyordu bu. Karanlıktan korkuyordum artık. Geceleri fabrikada el feneriyle geziyordum. Tuvalete bile onunla gidiyordum. Karıma sarılarak uyuyordum ve çocuklarıma baktığımda, bensiz büyüyebilme ihtimalleri ödümü patlatıyordu. Bizim gencin de vardı iki çocuğu. Okula bile başlamamışlardı daha. Maaşı alınca hemen içmeye gittim. O kadar çok içtim ki evin yolunu zor buldum. Gece yarısı yine zınklamayla fırladım yataktan. Hanım dedim, bana bir şeyler oluyor. Işığı açıp baktı. Rengimin attığını söyledi. Ellerim ayaklarım şişiyordu yine. Baktığımda öylece duruyorlardı ama şişip iniyorlardı işte! Hastaneye gidiyorum dedim. Ben de geleceğim dedi. Giyinip çocukları uyandırmadan sessizce çıktık. Bir taksi çevirip hastanenin yolunu tuttuk. Hastaneye yaklaştıkça iyi hissettim kendimi. Acile girdik hemen. Anlattım durumu. Ama şimdi iyiyim, geçti dedim. Yine de sedyeye yatırdılar beni. Doktor hemşireye dilaltı hapı vermesini söyledi. Alkollüyüm, yapmayın dedim. Bundan bir şey olmaz dedi doktor, verdi hapı. Sonra kollarıma musluk gibi şeyler takmaya başladılar. Anladım durumun ciddi olduğunu. Yavaşça kendimden geçtim. Ayıldığımda sol kolumda bir şişlik hissettim. Baktığımda kolumun gerçekten de şiştiğini gördüm. Patlayacak zannettim de o korkuyla Hemşire! diye bağırdım. Biri geldi hemen. Koluma takılan musluklardan biri damardan çıkmış, deri altıma akmaya başlamış hep. Ondan şişmiş kolum. Kötü bir şey olur mu? diye sordum. Olmaz, korkmayın deyip masaj yaparak yaydılar ilacı. Doktor beni dinledikten sonra kalp krizi geçirmiş olduğumu söyledi. Ama şimdi iyiyim dedim. Şimdi geçirmiyorsun çünkü dedi. Beni yoğun bakıma göndereceklerini söyledi. Sedyeyi eşime teslim edip dördüncü kata çıkmamızı söylediler. Asansörün önüne geldik. Kapı açıldı. Eşim beni itene kadar kapandı asansörün kapısı. Sonra bir daha açtı. Asansöre sokmaya çalışırken yine kapandı kapı. Bir yandan gülüyor, bir yandan küfür ediyordum. İndim sedyeden. Açtım asansörün kapısını. Önce sedyeyi soktum, sonra kendim girdim. Eşim de güldü halimize. Sarılıp kafamı kafasına yasladım. Bu sefer duygulandık biraz. Dördüncü kata gelince indik. Sedyeyi bir kenara çekip uzandım tekrar. Yoğun bakımda hiç boş yer yoktu. Beklemeye başladık. Biraz sonra amcanın birini paket yapıp gönderdiler. Yerine ben geçtim. Yaklaşık bir ay kadar sonra ameliyat oldum. Damarlarımı açtılar. Sonra tekrar tıkanmasınlar diye sigarayı ve içkiyi yasakladılar. Özel bir yemek programı hazırlayıp verdiler. Doktor bunları harfiyen uygularsam en az yetmişime kadar yaşayacağımı söyledi. Bunu söylemesi üzerine ters ters baktım ona. Bizim genci ameliyat eden doktor geldi aklıma. Acaba aynı kişiler mi diye düşündüm ve pek ihtimal vermedim. Yine de sırf böyle söylediği için uygulamadım programı. İlk zamanlar sigara ve alkol almadım tabii. Yemek programına da uydum bir süre. Sonra canım ne istiyorsa onu yedim. Sigaraya ve alkole de başladım yavaş yavaş. Ne de olsa damarlarımı açmışlardı artık. Tekrar kapanmaları için en az kırk yıl daha vardı önümde. Kendi canımın derdine düştüğümden bizim şu genci bir süreliğine unutmuş olsam da sonraları zaman zaman aklıma ve rüyalarıma girmeye devam etti. Soğuktan titreyerek Amele lazım mı abi? deyişini hatırlıyorum. Ayakkabılarını, konuşkanlığını, Yetmiş yıl daha yaşarım deyişini ve Midemi kediler tırmalıyor diye kıvranışını. Midemi kediler tırmalıyor diye inledi çocuk. Sonra öldü.


Bundan 140 yıl önce, ABD'de bir grup insan St. Louis Hegelci Felsefe Derneği'ni kurdu. Dernek, şehirdeki amatör filozoflardan oluşurken, başı çeken iki isim William Torrey Harris (1835-1909) ve Henry Conrad Brokmeyer (1828-1906) idi. Dernek üyeleri, yaşamlarını Hegelci bakış açısıyla şekillendirmeye çalışırken, yaşadıkları kentte dönemin sorunlarına karşı çözümü de buradan alacaklarını söylüyordu. o dönemde St. Louis ile Şikago arasında belli beirsiz kentsel bir çekişme de vardı. Dernekten Brokmeyer, Georg Hegel öğretilerinden yola çıkıp, Batı'nın kültür tapınağının St. Louis olduğu iddiasını ortaya attı. Büyük bir yangın Şikago'yu harap ettiğinde sevincini gizlemedi. St. Louis 1820 ve1860 yılları arasında göçlerle yedi kat büyürken, Brokmeyer kenti Hegel okuyup yönlendirmeye devam etti. Brokmeyer, Prusya göçmeni bir ailenin çocuğu olarak New York'da büyümüştü. Aile işi olan ayakkabı fabrikasından vazgeçip üniversite okumak istemişti. Sonrasında Amerikan İç Savaşı'na katılmış ve bir kütüphanede tanıştığı Harris'i de Hegel'in diyalektik mantık düşüncesinin Amerikan toplumuna uygunluğuna ikna ederek derneği kurmuştu. İkili, dernek vasıtasıyla şehirde etkin olmaya çalışırken, yayınladıklarıd erhiyle de Hegel düşüncelerinin ve bu sistemin St. Louis şehrine nasıl uygulamacağının yol haritasını anlattılar. Ülkenin en önemli düşünce dergisi haline gelen Speculative Philosophy ile, dönemim kölelik tartışmaları ve kamu eğitimi gibi konularda fikirler ileri sürdüler. Hem derneğin hem de şehrin elit bir kesiminin de üye olduğu bu gruplaşmanın doğal lideri olan Brokmeyer'in ateşli konuşmalarında başlıca tez ve antitezler de listelenmişti: dine karşı bilim, köle karşıtlığına karçı kölecilik, St. louis'e karşı Şikago. Brokmeyer, kentin gelişimi için yatırımcıların da ilgisini çekince, politik bir güç olarak şehir yönetimine de girer. 6-20 yaş arası kamu eğitimi gibi konuları hayata geçirir. Kent bu anlayışla liman vs gibi yatırımlara yönelirken, 1880 yılında Brokmeyer'i zorda bırakan rakamlar açıklandı. St. Louis nüfusu 350.000 civarındayken, Şikago 500.000'di. Bu durumda büyükşehirl olma hakkını Şikago kazanacaktı. Brokmeyer rakamların hileli olduğunu iddia etti. Özel çağırdıkları matematikçi de tahmin edilen nüfus rakamlarını onaylayınca, brokmeyer'in Hegelci komün-şehir planı geçerliliğini yitirmiş oldu. Sonrasında, Brokmeyer, tüm politik hava da aleyhine dönünce, kenti terkeder. Nereye gittiğini de bildirmez. Hegelci komün-dernek dağılır. Söylenenlere göre, 80. yaşını da gören Brokmeyer, batıda kırsalda bazı kızılderili çocuklarına Hegelci ideallerle baktığı anaokulu işletir. Yaşamının son on yılında St. Louis'e döner ve 1906'da orada ölür. Artık 20. yy başlamıştır. Özellikle ABD'de, idealist Hegelcilik Brokmeyer sonrasında kimse tarafından sahiplenilmez. Bunun yerine, başlayan yüzyılda Amerikan toplumu, kendine has düşün yapısını oluşturur. Belki de yeryüzündeki tek Hegel komün-kenti projesi de unutulur. Derlemede Internet Encyclopedia of Philosophy St. Louis Hegelians maddesi'nden yararlanıldı.


1917 devriminden sonra ülkemize göç eden ve özellikle Beyoğlu semtine yerleşen Ruslardan Türkler mayonezli bir salata öğrenirler, adına da yıllarca Rus salatası derler. Menderes iktidara geçer geçmez de sağ meyilli bünyeler komünist salatayı hazmedemezler ve baskı altında kalan lokantalar müşteri kaybetmemek için salatanın adını değiştirip Amerikan salatası yaparlar. Yakın dönemde de Sovyetler Birliği'nin çökmesiyle salatanın nasıl adlandırıldığına aldırılmaz ve isteyen istediğini demeye başlar. Bir kesime göre de haşlanmış havuç, bezelye ve patates, kornişon turşu ve mayonezden oluşan bu salataya ince ince kıyılmış salam eklenirse Rus salatası olur, yoksa Amerikan. Yediğimizin tarihini bilelim dersi bittiğine göre, çalışan kadınlar için bu pratik Mayonez salatası tarifine geçebiliriz. Garnitürlerin suyunu süzüp, turşuları küp küp doğrayın, hepsini geniş bir kasede karıştırın. Mayonezi istediğiniz ölçüde ayarlayıp, kalan diğer malzemelerle içine ekleyin, çok karıştırmayın ki malzemeler ezilmesin. Vakit varsa servis etmeden önce birkaç saat dinlenmeye bırakın.


FSA/OWI Kongre Kütüphanesi'nde o dönem propoganda fotoğraflarından yüzlerce bulabileceğiniz bu çalışmalardaki kadınlar, gösterilen bölümlerde gerçekten çalışan, Rosie the Riveter olarak ikonlaşan kadınlar. Savaş sırasında kadınların ailelerine, ordularına ve ülkelerine katkıda bulunmaya çağıran, fabrikalarda çalışmaya yüreklendiren fotoğraflar, J. Howard Miller'a da ilham vermişti. 1942'de Westinghouse için tasarladığı We Can Do It! adlı posterde Michigan'dan bir Rosie the Riveterı; Geraldine Doyle isimli fabrika işçisini model olarak kullanan Miller'ın yarattığı imaj ve türevleri durumu iyice pekiştirdi. Amerikalı kadınlar arasında Rosie olmak dayanışmanın ve feminizmin birer simgesi oldu. Savaş sırasında erkek işi yapan kadınların, savaş sonrasında ev kandınlığına dönüş yapacağını düşünenler ise çok fena yanıldılar.


İnsanlığın yazgısı unutmak diye buyurmuştu tanrılar. Şimdi her şeyi hatırladığımız bir çağda, unutmanın güzelliğini hatırlamaya çalışıyoruz. Yanınızda taşıdığınız Ipod'unuzda bir kütüphanedeki tüm bilgileri taşıdığınızı hayal edin. Artık kolay değil mi? Hayal etmenin artık çok zor olduğu bir çağdayız evet. Ancak, IBM'den Stuart Parkin'in 90'lı yıllarda geliştirmeye başladığı MRAM ile dünyanın en küçük hard diskine en yüksek miktarda bilgiyi depolayabiliyoruz. Ancak, gittikçe daha büyük miktarda bilgiyi depoladığımız, Google'ın milyarlarca internet sayfasını indekslediği, İnternet arşivinde artık varolmasa da ulaşılabilir sayısız bilgiye ulaştığımız ve her yanımızın görsel unutmamaya boğulduğu bir dönemdeyiz. Belki de insanoğlu, tarihte ilk defa, bazı şeyleri de keşke unutsak dediği bir noktaya ilerliyor. Tarihi kaydetmeye başladığımız ilk andan itibaren, unutmaya karşı sayısız yol geliştirmek ve hatırlamak üzerine sayısız çalışma yaptıktan sonra, şimdi, 2007 yılından itibaren, bu defa hatırlamak değil de, unutmak için çalışmalar yapılmaya başlanıyor. İnsan, değişiyor. Bu kadar büyük miktarda, gerekli-gereksiz bilgiyi, sayısız resmi gözümüzün önüne hızla getiren bu sistem, insanı korkutmaya başladı. Jorge Luis Borges, bir hikayesinde, tanrı tarafından kendisine bir armağan verilen adamı anlatırdı. Bu armağana göre adam, sonsuz bir hatırlama yetisine sahip oluyordu. Hikayenin sonunda adam her şeyi durmadan hatırlamaktan olacak, bu armağan nedeniyle felç oluyordu. Çünkü insan, bazen unuttukça daha mutlu olur ve insan beyninin mükemmelliği, gereksiz olanı unutmakta yatar. Oysa çılgınlaşan teknoloji, devamlı güncellenen internet sayfaları, hızla akıp giden bytelar size, bize unutma şansı vermiyor ve insanlık, aynı anda çıldırıyor. Herkes aynı anda google' mail atıp, belirli bilgilerin kaldırılmasını talep etse de, bir yerlerde tüm bilgiler saklanıyor ve bilginin biriktirilme şekli, neredeyse kendisinden önemli hale geliyor. Bir yanda tüm bu devasa bilgiyi saklamanın maliyeti dururken, öte yandan bu devasa bilgiyi indirmenin maliyeti de oluyor. Kişiye göre gerekli bilgiyi yine kişiye göre gereksiz bilgiden arındırmanın, analizini yapmanın maliyeti de büyürken ayrı bir iş kolu oluyor.


Son yıllarda akademilerin modern sosyal bilimsel usullerle Türk Halk Bilimi'ne yönelişi ve günümüz sanatçılarının popüler taşra kültürünün derinliğindeki sanatsal birikime dair çalışmaları gerçekten sevindirici. Özellikle sanayi temelli kent kültürünün geleneksel argümanlara karşı dışlayıcı tavrı ve dışlamadığı esnalarda ise yaklaşımların rasyonellikten mahrum olması neticesinde eserin deforme olması modernleşme sürecinde geride bıraktığımız eserlerin kalitesini sorgulamamıza sebep oluyor. Eğer geride bıraktıklarımızın kaşifleri konumundaki adamlar bulduklarını elitlere ve halka sunma konusunda bir zaaf gösterirlerse bu sorgunun sonucu negatif bakışların gölgelediği bir utanmışlığa dönüşüyor. Zaten yerli kültüre ait antropolojik karakterli belgesel çalışmalarının azlığı da göz önüne alınırsa Türk aydının bu tip çalışmalarda nitelik hataları yapma gibi bir lüksü yok. Bu açıdan uzun zamandır sergilenmesini beklediğimiz Nezih Ünen'in büyük projesi Anadolu'nun Kayıp Şarkıları gerçekten üzerinde özellikle durulması gereken bir proje. Müzikle haşır neşir olanlar Ünen'in yakın geçmişte ne gibi kaliteli çalışmalar ortaya koyduğunu bilirler. Müzisyenlik tutku ve birikimini yapımcılık ve yönetmenlikle pekiştirmesi sonucu karşılaştığımız bu önemli projeyle resmi haritamızın çizgilerinden taşan bir egzotizmin bütün büyülerine kanacağız gibi görünüyor. Sema dönen dervişlerden, Semah dönen Alevi Türkmenlere, Muş'ta dengbejlerden, Kırıkkaleli bozlaklara kadar Anadolu'nun her türlü zenginliğini bünyesinde toplayabilen Anadolu'nun Kayıp Şarkıları'nda yakınımızdaki uzaklara dair alışılmadık performanslara şahit olacağız. Anadolu'nun kayıp şarkıları: websitesi + iksv.


Walter Benjamin, XIX. Yüzyılın Başkenti Paris isimli yapıtında Pasajlar'ın ortaya çıkmasının ilk koşulu diye artan tekstil ticaretini işaret eder. Lüks mal ticaretinin merkezlerinden olan pasajların oluşması için aynı zamanda demirin de ortaya çıkması gerekir. İlk dökme demir tekniklerinin ortaya çıkmasıyla, bir yapı malzemesine kavuşan mimari, tasarıma yönelir artık. Demir taşıyıcıların öncüsü olan ve lokomotifler için inşa edilen ray, monte edilebilir ilk demir parçasıdır. Tüm dünyada yaygın olan, ... Demiryoluspor namlı futbol kulüplerinin tarafında olduğumuzu unutmadan, 31 Ocak 2013 de Gaziantep'te bir demir çelik tesisinde patlayan buhar kazanı yedi işçinin yaşamına son verdi. Ne diyorduk? Walter Benjamin ve trenler, pasajlar ve buhar kazanları. Benjamin'in Pasajları'nda dolaşan flanör, tüm bu mal zenginliği içinde, dükkanlara vuran ışığın aydınlattığı pasajlara dair övgüleri duyar. Aydınlatma çoğaldıkça, devletin suçluları takip kabiliyeti artar. İzlenirlik ve görünürlük kolaylaşır. İnsan şeffaflaşmaktan hicap duymuyorsa, bize susmak düşer. Modern Pasajlarımız AVM'lerde yoğunlaşan toplumun, arkaplandaki uğultuyu bastırsın diye şarıl şarıl akan sularının bile engelleyemediği gürültüde, lüks dükkanlar ve malların arasında gezinen flanör gibi, doymaz bir tavırla sürekli akan içerik kalabalığının arasında geziniyoruz. Herkes, her yerde gözükmek istiyor. Herkes, her yerde ismi geçsin istiyor. Görünür olmanın sıradanlaştığı dünyada, boşlukların bize bıraktığı, yüz vermediği bir alanda kendi tohumumuzu eker, kendi mahsülümüzün kıtlığında çırpınır olduk. Baudelaire, Herşey benim için alegoriye dönüşüyor diyordu. Her şey, bizim için trajediye dönüşüyor. Georges Perec, sigarasını orta parmağı ve yüzük parmağı arasında tutup içermiş. Cemal Süreya altı yaşındayken ailesiyle birlikte, Dersim Kürt isyanlarının ertesinde, Bilecik'e sürgün edilir. Trene bindirilmelerini hatırlar. Korkuyordur. Büyükannesi rahatlatmaya çalışır onu, Göçmeniz biz der, Yer değiştiriyoruz. O tren, jandarmalar eşliğinde yük vagonlarına tıkılan insanları belirli bir noktaya varmayan yolculuğa taşımıştır. O trende, Cemal Süreya ailesini, çocukluğunu kaybeder. Sonra şiirlerinde, garlar ve trenlerde yükünü hafifletmek isteyerek geçer ömrü. Marguerite Duras ise, 2027 yılında hiçkimse artık bir şey yazmayacak kehanetinde bulunmuştu. Sabırsızlıkla o anı bekliyoruz. Çünkü, bu gelip geçen trenleri, pasajda dolanan flanör gibi izledikçe biz de Bu kadar kitap bizi barbarlığa götürecek, diye düşünüyoruz. Proscenium Arch, Oulipo, Wes Anderson, Bibi-la-Puree ve şemsiye kovalayan aylaklık hikayesi, sığınağını kitlede arayan flanörün yansımasından mıdır bilinmez, sıkıntımızı kullanıcı hesaplarında, içerikte boğmaya çalışıyoruz. O trenden atlayıp, raylar üzerinde dengemizi bulup, bir başka trene yöneliyoruz.


Özlemini çektiğimiz türden bir buluşma 15-18 Eylül tarihleri arasında İstanbul'da. Anadolu topraklarında yeşermiş olan ortak kültürden ve dünya çapındaki akımlardan beslenen 60'lı, 70'li yılların pop ve rock müziğinin, nitelikli konserler, atölyeler ve konuşmalar aracılığıyla genç nesillere aktarılmasını amaçlayan proje, yerel olduğu kadar evrensel de olabilmiş bu müzik türünün yaratıcılarını dinleyicilerle buluşturacak. AnaPop, dönemin önde gelen müzisyenlerini dünya gözüyle görmenin keyfini yaşatırken, atölye çalışmalarıyla da yeni eserler ortaya çıkarılmasına olanak sağlayacak. Dillerden düşmeyen şarkılarıyla gönlümüze taht kuran usta müzisyenleri, farklı yaklaşımlara sahip yeni yeteneklerle birlikte aynı sahnede görme fırsatı sunacak. 1940 yılında, Raman Dağı'nda petrolün bulunmasının ardından Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı, İluh Köyü'nde bölgenin ilk rafinerisini kurar. Devlet dışarıdan gelen personelin burada sıkılmaması için bölgeye yatırım yapar ve İluh, kısa bir süre içerisinde gelişip Batman adını alır. Bu gelişmeler çerçevesinde TPAO, 1963 yılında Batman Orkestrası'nı kurar. Batman Orkestrası, Hürriyet Gazetesinin 1965 1968 yılları arasında düzenlemiş olduğu ve Türkiye'ye damgasını vuran Altın Mikrofon Şarkı Yarışmasının 1968 yılı birincisi olur. Orkestranın bu ödülü kazanmasının hikayesi üzerinden Türkiye'nin o dönemki sosyal, kültürel ve politik atmosferine ışık tutan belgeselin çekimleri Şubat 2008 de başladı. 11 ay süren çekimler Batman, Ankara, İzmir, Mersin, Lüleburgaz ve İstanbul'da yapıldı. 30 yıl aradan sonra İlhan Telli ve Çetin Oral İzmir'de çekilen final bölümünde sahne aldı. Belgesel, bu yıl TRT tarafından düzenlenen 2. Uluslararası Belgesel Film Yarışması'nda profesyonel dalda birincilik ödülünü kazandı. Gösterim sonrasında, Yönetmen Metin Avdaç, TPAO Batman Orkestrası üyelerinden İlhan Telli ve Atilla Akman'ın katılacağı bir söyleşi yapılacaktır.


Türkiye'nin önde gelen hukuk STK'larından Hukukçular Derneği, anarşistleri, muhalifleri ve 'teröristleri' savunmasıyla ünlenen Fransız avukat Jacques Verges'i İstanbul'a getiriyor. Önümüzdeki hafta ortası Türkiye'ye gelmesi beklenen Verges, 28 Mayıs Perşembe akşamı saat 19.00'da, İstanbul'da Cemal Reşit Rey konser salonunda bir konferans verecek. Ben bir kışkırtıcı olarak ortaya çıkıp düşünceyi tahrik etmek istiyorum diyen 84 yaşındaki anarşist hukuk adamı, Av. Reşat Petek'in moderatörlüğünde, ünlü avukatlar Yücel Sayman ve Muhammet Emin Özkan'ın müzakereci olarak katılacakları bir konuşma yapacak. Katalan asıllı Fransız vatandaşı bir baba ve Vietnamlı öğretmen bir annenin oğlu olarak 1925 yılında dünyaya gelen Verges'in İkinci Dünya Savaşı'nda Liverpool'da Nazi karşıtı direnişle başlayan hayat hikayesi, Paris'te gördüğü hukuk eğitiminin ardından giderek artan bir ünle 'zor davaların avukatı' olarak devam etti. Üstün zekası ve meşhur kopuş savunması ile adını duyanların kayıtsız kalamadığı bir ceza avukatı olan Verges, Baader Meinhof mensuplarından Cezayirli direnişçilere, Filistinli özgürlük savaşçılarından Çakal Carlos'a kadar, sistemin 'terörist' olarak tanımlamayı tercih ettiği pek çok sanığı, bazen kendi hayatını da riske atarak müdafaa etti, idamın eşiğinden geri çevirdi. Verges, son olarak, 2008 yılındaki 27. Uluslararası İstanbul Film Festivali'nde hayat hikayesini anlatan 'Terörün Avukatı' filmi ile gündeme oturmuş, hukuk, siyaset ve sinema dünyasından kalemlerin köşelerinde yer almıştı.


Lise Anarşist Faaliyetle, ilk sayısı çıkan İNADINA dergisini konuştuk. Öncelikle Lafanzin bir dergiye evrilmedi, yani bitmedi. Bizler yine Lafanzinleri yayımlamaya devam edeceğiz. Lafanzin, okullarda doğrudan yaşadığımız sorunlara bir cevaptır. Dergi fikri uzun bir süredir konuştuğumuz ve ihtiyacını hissettiğimiz bir çalışma olarak ortaya çıktı. Yani İnadına, anarşizme ve mücadelemize dair düşüncelerimizi daha da ayrıntılandırmak ve gençliğin sorunlarını daha fazla irdelemek için Lafanzin ile birlikte bütünleşecek bir dergi çalışmasıdır. İnadına diyoruz çünkü hepimiz yaşamlarımızın her alanında, okulda, evde, sokakta iktidarların propagandası altındayız. Bu saçmalıklar sistemi bizleri itaatkar bireylere dönüştürmek isterken, biz buna seyirci kalmak yerine inadına deyip isyan edenleriz. Özellikle de okullarda. Çünkü iktidarların propagandasına en çok maruz kaldığımız kurum okuldur. Okul, bir hapishane gibi içine kapatıldığımız, kurallarla biçimlendirilerek sınıftan koğuşlara zorla atıldığımız, bir anlamda hayattan koparıldığımız bir yerdir aynı zamanda. Diğer yandan haklı-haksız önünde eğilmek zorunda kaldığımız iktidarların, eğilmediğimizde disiplin bahanesiyle cezalandırıldığımız saçma kuralların dayatıldığı bir yer. Beş-yedi dakikalık 'özgürlük' teneffüsleriyle idare edildiğimiz okulların içindeyse okul idaresi tarafından üç-beş inatçı olarak yaftalananlar da yine bizleriz. Okullarda inat ederek yakaladığımız bu kısmi özgürlüğü, hayatın her alanına yayarak büyütmek için inadına dedik dergimizin adına. Okul dışında, hayatımızın her alanında gençliğimizin üzerine basarak yükselen otoritelere inat, özgürlük için İNADINA dedik dergimizin adına. Bizimkisi her ne kadar politik olsa da yaşamsal da. Her gün okullara kapatılıp bencillik ve rekabetle yoğruluyoruz. Okul kantinleri pahalı olduğunda ya da kötü yemek yemeye mecbur bırakıldığımızda, paylaşma masalarımızı kuruyoruz. Yaşamsal olan paylaşmak, biliyoruz. Ancak biz bunu yaparken 'kantin kazansın gerisi teferruat' diyen öğretmenler ve okul idaresi sivil polisleri de yanlarına alıp sofralarımızı dağıtıyor, polis masamızdaki peynire zeytine suç delili diyerek el koyuyor, okul idaresi okuldan atmakla tehdit ediyor. Yani paylaşmayı yasaklıyorlar. Ancak bizler her defasında inat ettik, paylaşmayı sürdürdük. Bu tabi ki anarşist olmamızla ilgilidir. Ancak inadımız, sadece politika olarak görülmemeli. Bir başka örnek vermek gerekirse, okul idaresi çoğu zaman saçma sapan gerekçelerle öğrenciden haraç toplar. Kimisi öder, kimisi ödeyemez. Ödeyemeyenlere zorla ödetecek şekilde gerekçeler sunulur, dayatılır. Bu arada üç-beş inatçı bir araya gelip ödeyemeyenler varsa dayanışırız der. İşte bu dayanışmayı dahi yasaklayanlar ne kadar politikse, biz o kadar politiğiz. Bahsettiklerimiz, saç uzun, kes sakalı, eteğin eksik, uslu dur meselesinden ötedir. Çünkü tüm bu yaşananlar bir tek okullarda değil, hayatımızın her alanında yaşanan şeylerdir, yani yaşama dairdir. Bizim inadımız bu yüzden okulları aşıyor. İNADINA, Lise Anarşist Faaliyet'in aylık periyotta çıkarttığı bir dergidir. Dergi, okul içinde ve dışında karşılaştığımız sorunları yazdığımız, bu sorunların kaynağı olarak gördüğümüz otoriteyi ve kapitalizmi deşifre ettiğimiz bir içeriğe sahip. Diğer yandan meslek liselerinde okuyan ve bir yandan da staj yapan arkadaşlarımızın yaşadıkları sömürüyü, okulu bırakmış bir iş yerinde çalışmak zorunda kalan arkadaşlarımızın yaşadıkları adaletsizlikleri yazdığımız ayrıca eylemlerimizden ve projelerimizden bahsettiğimiz bir içerikte. Daha ayrıntılı bahsetmek gerekirse; İNADINA'nın ilk sayısında İktidar Savaşları başlıklı bir yazı var. Fantastik bir kurgu olarak ele aldığımız bu yazıda, okullarda farklı görüşteki öğretmenlerin aralarında süregelen iktidar savaşlarını anlatmaya çalıştık. Bunun dışında içerikte Bilgiye Değil, Eğitime Karşıyız başlıklı, mevcut eğitim sistemine yönelik bakış açımızı ve bilginin bir iktidar aracı olması karşın özgür bilgi paylaşımının nasıl gerçekleştirileceğini anlattığımız bir yazı yer alıyor. Ayrıca sinema, müzik, edebiyat alanında yazılmış yazılar var. Bunlar dışında, liseli forumlarını sürdürdüğümüz bir dönemde herkes için faydalı olacağı düşüncesiyle aylık anarşist gazete Meydan'dan alarak yayımladığımız Doğrudan Demokrasi başlıklı bir yazı da bulunuyor. Şimdilik bunlardan bahsedelim, geri kalanı da alındığında okunsun diyelim. Bulunduğumuz liselerde, yaşadığımız mahallelerde ve sokaklarda, derginin elden dağıtımını yapıyoruz. Aynı zamanda kitap evlerine, muhalif kafelere, gazete bayilerine bırakıyoruz. İNADINA'yı Kolektif 26A'dan ve Mephisto'dan edinebilirsiniz. Bu mekanların dışında ayrıntılı olarak dergiyi bıraktığımız dağıtım noktalarının bilgisine, İNADINA dergisinin Facebook sayfasından ulaşabilirsiniz. Öncelikle röportaj için teşekkür ediyoruz. Ancak inat eden kazanır, biliyoruz. Haziran'dan Eylül'e, Eylül'den bugüne isyanla koşuşturduğumuz bu süreçte, bir kez daha inadımız bizi haklı çıkardı. Bunu hepimiz gördük, yaşadık. Biz inatla kazandık Taksim'i. Taksim Meydanı'na kurduk paylaşma masalarımızı, okul idaresine haraç ödeyenlere inat para ödemeden en güzel yemekleri yedik günlerce. Ne bize yukarıdan bakan otoriteler, ne saçma sapan kurallar, ne üçkağıtçı kantinler, ne de etrafımızı çevreleyen sivil polisler vardı meydanda. Okullarımızda üç-beş inatçıyken, Taksim Meydanı'nda binlerce olduk. LAF, ilk kez paylaşma masasını kurduğunda üç gün sonra bir mail gelmişti; Ankara'dan selam olsun, paylaşma masamızı kuruyoruz diye. Öyle de oldu. Benlerden biz olmak, örgütlenmek bizim inadımız. Hepimiz gördük; isyan Taksim'den, Ankara'ya, Antakya'ya, İzmir'e, her yere yayıldı, büyüdü. İsyan herkese gösterdi; benlerden biz olmanın gücünü. İsyan sürecine denk gelen sınavların yarattığı rekabete ve bencilliğe karşı örgütlenen liseliler mitinginde LAF olarak Şimdi sınavı devlet versin yazılı bir pankart açmıştık. Bu sözümüzü bir kez daha hatırlatmak isteriz. Çünkü şimdi üç beş inatçı liseli değil, binlerceyiz, inadına her yerdeyiz. Anarşist Liseliler, ilk sayısını çıkarttıkları İnadına dergisinin dağıtımını okullarda ve sokaklarda gerçekleştiriyorlar. İnadına'ya farklı şehirlerden ulaşmak isteyenler inadinadergisi@gmail. com'a mail atarak dergiyi edinebilirler. KADIKÖY Seyhan Müzik/Rıhtım Cad. Gezici İş Hanı No:8. Osmanağa, Bu söyleşi Meydan Gazetesi'nin 15. sayısında yayımlanmıştır.


Şarkının orijinalinin ise Yidiş eylemci şarkısı In Kamf olduğu anlaşılıyor. Hor görüldük/ sürüldük/ işkence gördük acı çektik/ Yoksulları ve ezilenleri sevdiğimiz içindiyen asıl metin, Emma Goldman'ın idealist doğasıyla, isyan şarkıları her Yidiş dilini kullanan radikal tarafından sevgi gören deruni bir ortalık karıştırıcı diye selamlanan Rus-Amerikan-Yahudi anarşist şair David Edelstadt'a ait. 1866-1892 yılları arasında yaşamış şair ilk şiirini on iki yaşında yayımlamış, on altı yaşında ABD'ye göç ettikten / kaçtıktan sonra New York'un ilk anarşist faaliyetlerinin palazlanmasında yer almış, İşçinin Özgür Sesi isimli derginin editörlüğünü yapmış, anarşistlerin şiirle ilişkisine kafa yormuş, şairleri ve anrşistleri örgütlemiş ve yirmi altı yaşında veremden ölmüş. Görünüşe göre, şiirin sözleri önce Rusçaya çevrilmiş, üzerine Lenin için ağıt melodisi eklenmiş, 1980'li yıllarda Macarcaya çevrilirken ise, şiir ve marş Lenin'e övgüye dönmüş.


Kapitalizm krizde ve dünyanın her yerinde insanlar alternatifler arıyor. Tabii ki arıyorlar, çünkü kapitalizmin krizlere gebe olduğu ve düzgün bir dünya istiyorsak başka bir şekilde örgütlenmemiz gerektiği şimdiye kadar herkes için apaçık ortaya çıkmıştır. Anarşistler tipik olarak mevcut ekonomik düzenin sonlandırılmasını istemekle kalmaz; aynı zamanda egemenliğin her biçimine ve ezilmelere karşı çıkarlar. En iyilerimiz, bu değişik egemenlik biçimlerinin toplumsal hayatın içinde karmaşık şekillerde kesiştiğini anlamıştır ve bu yüzden teorilerimiz ve stratejilerimiz bu anlayışı yansıtır. Anarşistler arasındaki alternatiflerden biri, mutualizm denen pazar biçimindeki bir sosyalizmdir. Hem stratejik, hem vizyoner olan bu ekonomik düşünceyi ilk olarak Proudhon açıklamış, on dokuzuncu yüzyılın başlarında Fransa'da, Lyon'daki işçi kesimleri arasındaki deneyimlerine ve gözlemlerine dayanarak modellemiştir. Proudhon, işçilerin sahip olduğu ve yönettiği şirketlerin kapitalist şirketlerin yerine geçip ücretli köleliği ortadan kaldırabileceğini ve bütün işçilerin bireysel ya da kolektif olarak kendi üretim araçlarına erişebildiği bir dünya yaratabileceğini savunuyordu. Kapitalistler üretim araçlarına sahip olmaları sayesinde işçilere ürettikleri değerin bir kısmını verip kalanı kar olarak alabildikleri için, işçilerin bu araçlara sahip olması ve öz-yönetimi bizi bu toplumsal ilişkilerden kurtaracaktır. Proudhon;bu işçilerin-sahipliğindeki ve özyönetimli şirketlerin devletsiz bir pazarda büyük bir tarım-sınai federasyonun düzenlediği sosyalist bir pazarda rekabet ettiği bir dünya öngörüyordu. Bu bölümde genel olarak pazar sosyalizminin, özellikle de yıllar önce Lyon'daki işçilerin uyguladığı ve Proudhon'un ve çağdaşlarının dile getirdiği anarşist akımın mutualizmin geniş bir eleştirisine girişmek istiyorum. Ben bir özgürlükçü komünist olduğum için eleştirilerimin çoğu benimle aynı karşı-siyaset eğiliminde olanlara yeni gelmeyecek ama bu yolla en azından bazı eski şeyleri yeni ve kullanışlı şekilde söyleyebileceğimi umuyorum. Ayrıca A. B. D.'de, Benjamin Tucker ve Josiah Warren gibi Amerikan anarşizminin bireyci geleneğinden ödünç alan yeni biçimleriyle birlikte, mutualizme olan ilgi arttı. Ve bu nokta, kapitalizm alternatiflerine ilgi artarken, anarşist komünistlerin söze girmesi için iyi bir yerdir. Aşağıda mutualizmin teorik ve stratejik yetersizlikleri olarak gördüğüm bazı özelliklerini ve özellikle belki de en önemlisi herhangi bir kapitalizm-sonrası vizyonun parçası olarak pazarları neden reddetmek isteyebileceğimizi özetleyeceğim. Çağdaş mutualist teorinin merkezinde devlet eleştirisi yer alır. Yaptıkları devlet analizinin bazı kısımlarıyla aynı fikirde olmakla birlikte çıkardıkları sonuçların çoğuna itirazım var. Akıllı ve üretken mutualistlerden biri olan Carson, Bir mutualist anarşist olarak, devlet zoruyla tefecinin, arsa sahibinin ve kapitalistin çıkarları korunmadığı zaman artık değere el konulmasının yani kapitalizmin mümkün olmadığına inanıyorum. diye yazıyor. Buraya kadar tamam. San Jose Devlet Üniversitesi'nde Adalet Çalışmaları Bölümü'nde profesör olan Shannon, AK Press'in yazar ve editor kadrolarından. Yazının başında da belirttiğimiz üzere The Accumulation of Freedom: Writing on Anarchist Economics'in yazarlarından biri. Bunun dışında, Political Sociology: Oppression, Resistance, and the State and Contemporary Anarchist Studies: An Introductory Anthology of Anarchy in the Academy ve Queering Anarchism isimli kitapları bulunuyor. Gerçekten de kapitalist toplumsal ilişkiler, üretim araçlarının özel mülkiyeti sonucunda ortaya çıkan sınıfsal karşıtlıkları devletin kontrol etmesini gerektirir. Kapitalistler işçilerin ürettiğinin bir kısmını ödeyip kalanı kar biçiminde çalarak artık değer biriktirirler. Devlet bu düzeni şiddet kullanarak korur Devletin sağladığı koruma olmasa biz işçiler üretim araçlarını ve kendi emeklerimizin tüm toplumsal ürünlerini alıp istediğimizi yapabiliriz. Fakat özel mülkiyet kurmacası, devlet kurmacası tarafından dayatılıyor ve bu mitler, bu toplumsal örgütlülüğümüzün içine yerleşmiş, temelinde dini ve mistik özellikler, artık değere el konulmasına izin veriyor. Bu konuda anlaşıyoruz. Çağdaş mutualistler bu durumda kapitalizmin sömürücü özelliklerinin temelinde devletçilik vardır. dediklerinde sorunlar başlıyor. Dahası, dolayısıyla kapitalizmin devletçi desteklerini yok etmek yeterlidir diyorlar. Eski Amerikan bireycilerinin, anarşizmi neredeyse anti-devletçiliğe indirgeyen çalışmalarından hareketle, bu sonuca oldukça sezgisel olarak varılıyor. Örneğin Tucker anarşizmi iş ilişkilerinin bireyler ya da gönüllü birlikler tarafından yönetilmesi ve devletin ortadan kaldırılması gerektiğini savunan doktrin olarak tanımlıyor. Böylece, anarşizmin temel meselesi devletin ortadan kaldırılması olunca Proudhon'un An-arşizm olarak adlandırdığı doktrin anarşistleri sadece korkusuz Jeffersoncu Demokratlara indirgiyordu. Bu durumda mutualistler vahşi ekonomizmin temel çelişkisini, yeni bir bütün toplumsal sorunların kökü ile değiştiriyorlar yani devletle. Bu da baştan savruk ve etraflıca düşünülmemiş bir teoriye yol açıyor. Sonuçta pazar da insanların başka deneyimlerinden yalıtılmış değil. Ve tabii devletin yardımıyla kapitalizm de bizim mevcut pazar pratiklerimizin içine yerleşmiştir ama sadece kapitalizm değil. Sonuçta biz anarşistler olarak bütün egemenlik ilişkilerine karşıyız. Erkek egemenliği, normal ve muktedir bedenler, beyaz üstünlüğü, cinsiyet için katı ve yoğun bir şekilde denetlenen kategoriler de aynı şekilde pazar pratiklerimizin içine yerleşmiştir bu liste oldukça uzun tutulabilir. Ve bu egemenlik ilişkilerinin yapısı köküne saldırıp gerisini çözebileceğimiz bir yapıdan çok uzaktadır. Bu ilişkiler kurumsal düzenlerimizin yanı sıra günlük hayatımızın içinde de birbirleriyle kesişirler. Mutualistler savunduğu gibi hükmedici ilişkilerinin kalbinde devlet yatıyorsa bu diğer egemenlik biçimlerini nerede bulacağız? Onların teorisi devleti bir kök olarak ele alıyor ve örneğin ilkel birikimin, kapitalizmin ve devletin gelişmesinin temellerinde erkek egemenliğinin rolünü göz ardı ediyor. Benzer şekilde eğer devleti, ekonomiyi ve ondan doğan diğer toplumsal ilişkilerimizi yapılandıran, doğrudan bir hiyerarşi olarak görürsek, çağdaş toplumsal düzenin yapılandırılmasında beyaz üstünlüğünün rolünü inceleyemeyiz. Benzer şekilde, köle ekonomisinin çağdaş Amerikan kapitalizmini ve genişlemeyle küresel ekonomiyi geliştirmesinden, A. B. D.'deki Jim Crow ya da grev kırmada ırk ayrımının stratejik kullanımı gibi beyaz üstünlüğünün değişik dönemlerine has ekonomik özelliklere kadar birçok tarihsel gelişme, bu formülle devletçiliğe indirgeniyor. Söylemeye çalıştığımız şey, devletin tüm bu kurumsal yapıları desteklemediği değil destekliyor. Devlet, köleliği kanunlaştırmak için kullanıldı, Jim Crow 'u uyguladı ve bunu grev kırmak için kullanan kapitali destekledi. Fakat aynı zamanda bu diğer egemenlik biçimleri de devletin kendisini destekliyor. Yani, kök yok ve hükmedici ilişkilerimiz karmaşık bir şekilde birbirine bağlı. Dahası, bundan farklı varsayımlar, indirgemeci oldukları için teoride ve stratejide her tür hatayı doğuruyorlar. Ackelsberg, İspanya Devrimi'nde anarşist kadınların oluşturduğu bir grup olan Mujeres Libres üzerine yazdığı mükemmel kitabında; birçok anarşistin ve özellikle bu anarşist kadınların sendikalist hareketin içinde kapitalizmi temel karşıtlık olarak gören bazı kesimlere karşı sınıf indirgemeciliğini nasıl reddettiklerini anlatır. Bu indirgeme birçok anarşistin, kadınların ezilmesi sorununu, olsa olsa işçilerin kurtuluşuna göre ikinci sırada, 'devrimin sabahında' çözülecek bir problem olarak görmelerine yol açmıştır. Mujeres Libres bu düşüncenin karşısında mücadele etmiştir. Maalesef, mutualist teori, kapitalizmin kökü varsaydığı devlet konusunda aynı yanlışı yapıyor ve geri kalan sorunların çözümünü öncelikle devletin halledilmesinden sonraya bırakıyor. Ve kapitalizmi bu tek kaynağa indirgemek anarşist teoriden baş döndürücü şekilde ödün vermektir. Örneğin bazı çağdaş mutualistler, sözde anarko-kapitalistlerle beraber yazıyor ve çalışıyorlar. Sonuçta bu kapitalistler de devlete karşılar. Ve bu ücretli emek, özel mülkiyet ve kiralık korunma savunucularıyla birlikte bir çalışabilirsek, devleti bitirebiliriz ve sonra kapitalizm çökecek mi? Bu oldukça ilginç döngüsel akıl yürütme bir noktada Carson'u, bir zamanlar özgürlükçü kelimesini düşmanlarından çalmakla övünen Murray Rothbard gibileri için entelektüel olarak dürüst demeye bile yönlendiriyor. Fakat anarşizm her zaman toplumcu olmuştur ve yirminci yüzyılın başından beri de tipik olarak komünisttir. Anarşistler egemenliğin tüm biçimlerine karşı çıkarlar ve kapitalizm bunlara dahildir her zaman da böyleydi. Aksini iddia etmek, kapitalizme karşı savaşırken ölen ya da cezaevine giren binlerce anarşistin anısına hakaret olur. Ve kapitalizmi yok etmek için devlete karşı kapitalistlerle birlik olmayı önermek hiçbir stratejik düşünceye sığmayacak bir ödündür. Fakat devleti kapitalizmin kökü olarak gören mutualistler için böyle değil. Gerçekten de, kapitalizmi yok etmek için bütün egemenlik ilişkilerini de yok etmeliyiz çünkü bunlar karşılıklı olarak birbirlerini pekiştirirler. Açıkça belirteyim, kitle örgütleri ve kampanyalar her tür düşünceden insanları kapsar ve insanlarla birlikte örgütlenmek için bir turnusol testine gerek duymamalıyız. Fakat hareketimizin eylemlerinde birkaç şeyi açıkça belirtmeliyiz. Birincisi; mutualistlerin doğru şekilde belirttikleri gibi, kapitalizm devlet olmadan var olamaz. Devletsiz kapitalizm olamayacağına göre onu savunmak kendi başına bir çıkmazdır. İkincisi, anarşistler kapitalizme karşıdır, tüm egemenlik biçimlerine karşı olduğumuz gibi. Ücretli emeğe insanların üretken mülklere sahip olup ve başkalarının bunları kullanarak yarattığı artık değere el koymasına karşıyız. Anarko-kapitalist diye bir şey yoktur. Burada gerçekten yine anlaşıyoruz. Ama Carson, aynı metin içinde başka hiçbir yerde savaşı savunuyor gözükmüyor. Bir kere, devleti kapitalizmin kökü olarak gören birinden bekleyebileceğimiz şekilde, anarşistler için politik programında erkek egemenliği, beyaz üstünlüğü, hetero-normativite, vb. hakkında hiçbir şey yok. Yine, bütün egemenlik ilişkilerine karşı olan anarşistlerin bunlar hakkında söyleyecek bir şeyleri olmalı. Bu hiyerarşik ayrımlarla baş etmek konusunda büyük anlaşmalara varmamız gerekmiyor ama onları yok sayamayız. Ve onları bu mutualist çerçeveye yerleştirmek ilginç olabilir. Dürüst olmak gerekirse Özgürlükçü Sol Birliği'nin yazılarına baktığımda bu konulardan bazılarına açıklama getirme çabasını gördüm, ama bu metinlerde kapitalizm açıkça suçlanmıyordu. Burada hiç bekleme yok, pazar yok, kapitalizmin denizinde kooperatif adaları yok, ama yaşamlarımızda komünizmin bilinçli olarak yaratılması var şimdi ve burada var olanın, o ayrımları kırıp, imkanlı çatlakları genişletip açarak yaşamın diğer alanlarına yayılması. Bu ne çatışmayı ya da saldırmayı beklemek için bir uyarı, ne de tarihi sonlandıracak Büyük Devrimci Eylemi beklememiz için bir öneridir. Bu, günlük hayatlarımıza şimdi müdahale etmemiz ve bize ait olanı her şeyi almamız için bir öneridir. Bunun anlamı şu anda saldırıp işgal edebileceğimizdir ve o çatışma altyapıyı yaratmakla uğraşırken beklediğimiz uzun vadeli bir dilek değildir bilakis altyapı, bu çatışmalar ve işgallerdir. Alternatif kurumların yaratılması mutualist stratejide geniş yer tutar ve Proudhon'un zamanından beri böyle olmuştur. Mevcut toplumun yerine alternatifler yaratmamız gerektiğini yine kabul ediyorum. Ve böylece Proudhon mevcut düzenin dışına çıkmanın adımları olarak; mutualist yardımlaşan toplumların, kredi ve banka birliklerinin, işçilerin sahip olduğu ve öz-yönetimli kamu hizmetlerinin yaratılmasını öngördü. Benzer şekilde, bir pazar sosyalistinden beklenebileceği gibi, bizi yavaşça kapitalizmden dışarı taşıyacak stratejisinin merkezinde işçi kooperatiflerini gördü. Fakat kooperatiflerin, kapitalizm altında talep olarak, Kay'in öz-sömürü olarak açıkladığı bir sorunu vardır. Diğer bir deyişle, pazarın baskısı kapitalizm altındaki diğer herhangi bir işletmeye olduğu gibi kooperatiflerin de karşısına çıkacaktır. Şimdi, bu kooperatiflerin ille de kötü olduğu ya da kapitalizm altındaki öz-yönetimli kuruluşların bize herhangi bir ders veremeyeceği anlamına gelmez. Bilakis, iş yaşamımızda en ufak karar verme ve katılım bile toplumsal dünya ımızda örgütleme alternatiflerine işaret edebilir. Fakat kapitalizmden çıkış stratejisi olarak kooperatiflerin varsaydıkları pazarların yanı sıra kendi iç sorunları da vardır. Ve bu sorunlar mutualist kapitalizm-sonrası vizyonda da sürer. Bu kuşkusuz bir varsayım hiçbirimiz kapitalizm sonrası toplumun neye benzeyeceğini bilmiyoruz. İşçiler, kendileri bir sınıf olmaktan çıktıklarında geleceğin toplumunun neye benzeyeceğini yaratacaklar. Teorisyenler tarafından dikte edilmeyecek olsa da bence anti-kapitalistlerin üzerine düşen, en iyi tahminlerimizi ortaya koymaktır. Ve özgürlükçü komünistler için bu, yaşamlarımızda komünizmin içeriğini yaratmak demektir. Bunun için şimdiki zamanı, şu anda var olanların bir kümesi olarak görmek yerine, tutumumuzu değiştirerek onu oluşanlar kümesi olarak görebiliriz biz ezilenlerin ve sömürülenlerin pasif izleyiciler değil eylemciler olduğumuz tarihsel sürecin içinde ortaya çıkan oluşumlar. Ama, kapitalizm-sonrası vizyon olarak kapitalizmin ötesine geçmenin bizi nereye götüreceğine ilişkin bir tahmin olarak pazar sosyalizmini neden eleştiriyorsun diye sorulabilir. Esas olarak pazarların, eşitsizlik yaratan içsel sorunları olduğu için ve bence toplumsal dayanışmayı yaratmak yerine yok etmeye eğilimli oldukları için. Birincisi ve en önemlisi, pazarlar katılımcı değildir. Yani toplumsal hayatımızı planlama yerine, bunları ünlü görünmez ele bırakıyoruz. Üretmemiz gerektiğini tahmin ettiğimiz derecede katılıyoruz ve yaratabildiklerimizi ya da pazar aracılığıyla bize sunulanları tüketiyoruz. Kendimizi süreçten çıkarıp yerine kar isteğini koyuyoruz. Buna bağlı olarak pazar paylaşımının olumsuz dış etkileri vardır. Örnek olarak hava kirliliği gibi şeyler, bir malın üreticisi ve alıcısı arasındaki alışveriş anlaşmasının dışındaki üçüncü kişilerin onayına sunulmaz. Pazardaki rekabet sürecinde, bu olumsuz dış etkiler üçüncü kişilerin onayı olmadan yaratılır. Dolayısıyla serbest ticaret, tipik olarak pazardaki malların karşılıklı anlaşmaya bağlı olarak değiş tokuş edilmesi olarak anlaşılırken; etkilenen üçüncü kişilerin onayından hiç bahsedilmez. Kendi yaşamlarımızı yaratmakta özgür olduğumuz bir toplum, karar-alma süreçlerinde kararın bizi etkilediği ölçüde söz sahibi olduğumuz bir toplum olacaktır. Pazarlar bu çeşit katılımı ve aktif yaratımı lanetler. Bence pazarların yaptığı en olumsuz dış etki toplumsal dayanışmaya karşı olur. Eğer işçilerin yönetimindeki firmalar pazarda rekabet ederse bunun anlamı, o işçilerin gelirinin firmalarının ne kadar iyi performans gösterdiğine bağlı olmasıdır. Bazı işçi grupları işyerlerini işletme biçimleri ya da oradaki imkanlar sonucunda toplumsal üretime daha fazla erişebilecekler. Bazılarının daha iyi donanımları olacak, katıldıkları işyeri kolektifinin bireyleri daha kapasiteli olacak, vb. Bu, toplumsal üretime daha fazla erişmek için işçileri birbirleriyle karşı karşıya getirerek toplumsal dayanışmayı zayıflatır. Bu işsizlik yaratabilir çünkü öz-yönetimli firmalar da aynen kapitalizm altında şirketlerin küçülmeye gitmesi gibi işçileri atıp maliyetlerini azaltabilirler. İşyerleri pazar aracılığıyla toplumsal üretime erişmek için rekabet ederken, firma artık değeri ne kadar artırabilirse, işçilerin geliri o kadar fazla olur böylece ek gelire ulaşabilmek, işgücünün bazı kısımları olmadan üretimini sürdürebilen firmalar için işten çıkarmaları ve işsizliği teşvik eder. Benzer şekilde pazar rekabeti olumsuz dış etkileri de teşvik eder ve hatta olumlu dış etkileri köstekler. Gelirin belli bir firmanın başarısına bağlı olması, toplumsal maliyetleri başkalarına kaydırmayı da teşvik eder. Hava kirliliği örneğine dönecek olursak, bu kirlenmeyi azaltacak cihazlar pahalı olabilir. Bir pazar toplumunda işçilerin geliri firmanın başarısına bağlı olduğu için, kirletmek bir firmanın işçilerinin gelirini artırabilir. Buna bağlı olarak eğer bir işyeri toplumsal bir iyilik'ten kar edemiyorsa o olumlu dış etkileri köstekler. Ve en önemlisi, bu tarz rekabet çoğu anarşisti harekete geçiren değerleri erozyona uğratır. Pazar paylaşımı bencil-çıkarlarla kar-arayışıdır ve yükselttiği etik mutualistlerin önerdiği yerinde denetim türleriyle bile her birimizin kalanlara karşı olmasıdır. Kapitalizm altında bize bireyler olarak bu etik öğretilir. Öz-yönetimli firmaların pazarında rekabete girseydik kolektifler olarak bu etiği öğrenirdik. Dahası, mutualizm işyerini ve çalışmayı insan yaşamının geri kalanından ayrılmış bir yaşam alanı olarak öngörüyor. İnsan yabancılaşmasının bu temel biçiminden kurtulmak yerine bu ayrımları koruyor. Bunun birkaç önemli anlamı var. Birincisi, pazarlar hala çocuklar için insanlar için temel toplumsallaşma kaynağı olacaktır. Örneğin eğer bir firma kadınları kendi bedenleri hakkında berbat hissettirdikten sonra o sorunu düzelten bir ürün üretip kar elde edebiliyorsa, o zaman bu, kadınlar için yoğun şekilde denetlenen ve imkansız güzellik ölçülerini teşvik eder. Pazarlar, bizim o yaygın pazar ilişkileri dışında kendilik anlayışımızı bulamayacağımız tarzda toplumsal süreçler için maddi çıkarlar yaratabilir. Bu aynı zamanda işyerini de sıkıntıdan patlayarak zamanımızı harcadığımız ve metalara erişmek için yarışırken gittikçe daha çok ezildiğimiz o korkunç yeri olduğu gibi koruduğumuz anlamına geliyor. Kapitalist toplumsal yaşamda hüküm süren rasyonel ve hesaplanabilir süreçleri koruyoruz. Özgürlükçü komünistler için bazı ölçülebilir ve hesaplanabilir toplumsal ürünleri paylaşmak yeterli değildir. Sadece malların paylaşımındaki miktarların bir yöne kaydırılması peşinde değiliz. Toplumsal yaşamın örgütlenmesinde biçimsel bir dönüşüm istiyoruz. Eğer dünyamızı kar, rasyonel değiş-tokuş ve hesaplı, bencil çıkarlar merkezinde örgütlemek yerine keyif, arzu ve hatta macera gibi farklı değerler merkezinde örgütleseydik toplum neye benzerdi? Ne kadar? gibi sorularla o kadar endişelenmeyip, onun yerine Ne kadar iyi? gibi sorular sorsaydık dünya nasıl gözükürdü? Öz-yönetimli yabancılaşma ve parçalanma, bu uğurda savaşmamız gereken bir alternatif gibi mi duyuluyor? Bence çok daha fazlasını isteyebiliriz ve istemeliyiz. Bu aynı zamanda bizi verimlilikçi bir düşünce yapısından çıkarıp o kadar fazla gereksiz şeyi üretmeyi durdurduğumuz bir dünyaya doğru yöneltebilir. Bence mutualistler temel bazı şeyleri doğru yapıyorlar. Üretim araçlarının özel mülkiyeti, işçilerin ürettiği artık değere el konulması, işyerindeki emir yapıları bütün bunlar kapitalizmin ayrılmaz parçalarıdır ve mutualistler bunları haklı olarak reddediyorlar. Eğer komünizmin yaratılmasını bir süreç olarak ezilenlerin bir faaliyeti olarak görürsek; o zaman yolda pazar sosyalizmi deneyleri görebiliriz, çünkü bu fikrin birçok takipçisi var. Umarım bu eleştiri, amaçladığım doğrultuda alınır amacım mutualist ekonomiyi ya da pazar sosyalizmini kınamak değil, özgürlükçü komünistlerin geleceği oluşturma sürecinde neden farklı içerik yarattığını ve anarşistlerin pazar etrafında dönen bir teoriyi, stratejiyi ve vizyonu neden reddedeceğini açıklamaktır. Bence mutualistler teorilerinde, kapitalizmin toplumsal ilişkilerini devletin koruduğunu savunmakta haklılar. Fakat kapitalizmin kökü devlettir diye önermeleri yanlıştır sanki sadece devleti sökerek altında yaşadığımız, karmaşık ve kesişen egemenlik ilişkilerinden kurtulabilecekmişiz gibi. Dahası, diğer egemenlik ilişkilerinin, kapitalizmi ve devleti yaratıp desteklemek konusundaki rollerini yok sayarak ilkel birikimle kapitalizmin yaratılışını birbirine karıştırıyorlar. Bu da, tabii iyi düşünülmemiş bir stratejiye yol açıyor. Mutualist Kevin Carson yine haklı olarak çalışan insanların haklar gibi sosyal masalların terimleriyle düşünmeyi bırakıp kapital ve devletle savaşmaları gerektiğini savunuyor. Ama programında, şüphesiz devleti temel çelişki olarak gördüğü için, sınıfsal olmayan ezilme konusunda söyleyecek bir şeyi yok. Ve alternatif kurumlar yaratarak, reformlarla özellikle mutual kredi ve kooperatif ticari kuruluşlar yoluyla kapitalizmden çıkış yolunu gösteren, pazar merkezli mutualist strateji; mutualizmde vizyon sorunlarına yol açıyor. Mutualistler doğru bir şekilde kapitalizmin ötesine geçmek zorunda olduğumuzu ileri sürüyorlar. Ama kapitalizm sonrası toplumda pazarları korumak, kara ve rekabete dayalı herhangi bir sistemin parçalayıcı etkisini de korur. Dahası, olumsuz dış etkileri teşvik eder ve olumlu dış etkileri köstekler. İşçileri toplumsal üretime erişim konusunda birbirleriyle karşı karşıya getirir. Ve işyerini hayatın ayrı bir alanı olarak koruyarak toplumsal dünyamızı, kapitalist yabancılaşmanın ayrılmaz parçaları olan aynı rasyonel, hesaplanabilir kontroller üzerine örgütlüyor. Özgürlükçü komünizm; iddia ediyorum ki, içeriğini mücadelemizin içinde yarattığımız bir şeydir ve çoğu zaman pazar sosyalistlerinin oluşturduğundan farklı görünür. Gerçi üzerinde anlaştığımız, benzer duyarlılıklarımız var. Mükemmel bir dünya yaratamayız ama bence daha iyi bir dünya yaratabiliriz. Ve bunu yaparken mümkün olanların arasında ütopyaya en yakın olana doğru gitmemiz gerektiğine inanıyorum. Geleceğin toplumunun neye benzeyeceği hakkında tahminler meraklılarına bazı ihtimaller sunsa da, sonuçta kapitalizm sonrası toplumun yaratılması bütün ezilenlerin işidir sadece teorisyenlerin değil. Bana göre bu hareket komünizmdir ve geleceği yazılmamıştır ama oluşmaktadır. 1 Bu parçayı yazarken yorumlarıyla bana yardımcı olan Matt Ignal, Zach Blue, Abbey Volcano, Tom Wetzel, John Asimakopoulos ve Bill Armaline'e teşekkür ederim. Biliyorum hiçbiriniz benim bakış açıma tümüyle hemfikir değilsiniz ama tavsiyeleriniz olağanüstü yardımcı oldu, gerçi bütün hatalar, yanlışlıklar vb. sadece bana aittir. 2 Proudhon'un eserlerinin mükemmel bir güncel derlemesi için, bkz. Iai McKay, ed. Property Is Theft!: A Pierre-Joseph Proudhon Anthology (Oakland, CA: AK Press, 2011). 3 Bkz. David Schweickart, Against Capitalism (Cambridge: Cambridge University Press, 1996); and David Schweickart, After Capitalism (Lanham, MD: Rowman and Littlefield, 2002). İlgilenen okurlar, internette birkaç yerde Schweickart ve katılımcı ekonomi nin arkasındaki beyinlerden biri olan Michael Albert arasındaki, pazar sosyalizmi üzerine odaklanan tartışmaları bulabilirler. 4 Public Sector Workers Urged to Form Co-operatives, Guardian, November 17, 2010, http://www. guardian. co. uk/society/2010/nov/17/public-sector-workers-co-operatives (accessed June 15, 2011). Kesinlikle ne gerçek kooperatifleri, ne de pazar sosyalizmini öneriyor. Daha çok, sözel bir el-çabukluğu elde etmek için özel mülkiyet alternatiflerine artan ilgiyi kullanıyor (blz. Anarcho, Mutualism: Fake and Real, Anarchist Writers 18, 2010, http://anarchism. pageabode. com/anarcho/mutualism-fake-real (accessed June 15, 2011).). 5 Kevin Carson, The Iron Fist behind the Invisible Hand: Corporate Capitalism as a State-Guaranteed System of Privilege, mutualist. org, http://www. mutualist. org/id4. html (accessed June 15, 2011). 6 Kevin Carson, Studies in Mutualist Political Economy, http://www. lulu. com/items/volume_68/8968000/8968917/3/print/8968917. pdf (accessed June 15, 2011). 8 Benjamin Tucker, Individual Liberty, http://theanarchistlibrary. org/HTML/Benjamin_Tucker__Individual_Liberty. html (accessed July 5, 2011). 10 Örnek olarak, bkz. Sylvia Federici, Caliban and the Witch: Women, the Body, and Primitive Accumulation (Brooklyn, NY: Autonomedia, 2004); Maria Mies, Patriarchy and Accumulation on a World Scale: Women in the International Division of Labor (Atlantic Highlands, NJ: Zed Books, 1986); and Carole Pateman, The Sexual Contract (Stanford, CA: Stanford University Press, 1988). 11 Bkz. Joe R. Feagin, Racist America: Roots, Current Realities, and Future Reparations (New York: Routledge, 2010). 12 Bkz. Carter A. Wilson, Racism: From Slavery to Advanced Capitalism (Thousand Oaks, CA: Sage, 1996). 13 Bkz. Martha A. Ackelsberg, The Free Women of Spain: Anarchism and the Struggle for the Emancipation of Women (Oakland: AK Press, 2005). 15 Örnek olarak, bkz. bell hooks, Feminism is for Everybody: Passionate Politics (Cambridge, MA: South End Press, 2000) and Patricia Hill Collins, Black Feminist Thought: Knowledge, Consciousness, and the Politics of Empowerment (New York: Routledge, 2000). 16 Örnek olarak, bkz. Lydia Sargent, Women and Revolution (Boston, MA: South End Press, 1981). 17 Combahee River Collective, Combahee River Collective Statement, http://circuitous. org/scraps/combahee. html (accessed June 15, 2011). 18 Anarşizmi kesişimsellik ile bağlayan bir parça için, bzkz. Deric Shannon and J. Rogue, Refusing to Wait: Anarchism and Intersectionality, http://theanarchistlibrary. org/HTML/Deric_Shannon_and_J. _Rogue__Refusing_to_Wait__Anarchism_and_Intersectionality. html (accessed June 15, 2011). 21 Anarcho, Mutual Aid, Parecon, and the Right Stealing the Word 'Libertarian,' http://anarchism. pageabode. com/anarcho/mutual-aid-parecon-right-stealing-libertarian (accessed June 15, 2011). 22 François Martin and Jean Barrot, Eclipse and Re-emergence of the Communist Movement, http://theanarchistlibrary. org/HTML/Francois_Martin_and_Jean_Barrot__AKA_Gilles_Dauve___Eclipse_and_Re-Emergence_of_the_Communist_Movement. html (accessed June 22, 2011). 23 Joseph Kay, On Co-ops, Conflicts, and Strawmen, http://libcom. org/library/co-ops-conflicts-straw-men (accessed June 14, 2011). Aynı terminoloji kullanmazdım çünkü sömürü genelde bir tarafın, diğer tarafın artık değerine el koyduğu bir düzen için kullanılır, ama pazar içinde çalışan kooperatifler hakkındaki yorumları mükemmel. Iain Mckay ile aralarında bu konu üzerine yaptıkları yazışmanın tamamı ilgilenenler için mükemmel bir okumadır. Bu yazı Meydan Gazetesi'nin 15. sayısında yayımlanmıştır.