Ancak, annem ve babam birden bire ortadan kayboldular. Durakta yapayalnız kaldım. Tek başıma! Bayram giysileri ile gezmeye gitme heyecanındaki küçük bir kız! Durakta benden başka insanlar da var. Onlara annemleri sorsam mı acaba? Ama annem beni tanımadığın insanlarla, yabancılarla konuşma sakın! diye sıkı sıkı tembihler. Ben de uslu bir çocuğum. Daima anne ve babamın sözünü dinlerim. İyi de, niye gelmediler hala? Nereye gitmiş olabilirler ki? Canım gerçekten sıkılmaya başladı. Böyle durumlarda hep ayaklarımı sallarım. Yine ayaklarımı sallamaya başlıyorum. Karşıda duran adam bana bakıp dalga geçermiş gibi gülüyor. Hemen ayaklarımı sallamayı kesiyorum. Zaten bacaklarımda garip bir ağrı var. Dün sokakta arkadaşlarımla koşturmuştuk belki ondandır. Sıkıldım ama ben! Yanımdaki teyzeye annemleri sorsam iyi olur. O, belki görmüştür nereye gittiklerini. Elimi uzatıp teyzeye dokunuyorum. İrkiliyor. Dalmıştı herhalde. Kadın şaşırıyor. Görmedim dercesine bir kafa işareti yapıp oturduğu yerden kalkıyor. Durağın dışına gidip orada beklemeye başlıyor. Bir yandan da tedirgin bakışlarla bana bakıyor. Amca bana şaşkınlıkla bakıyor. Sonra garip bir gülümsemeyle cevap veriyor. Tramvay mı? Ne tramvayı yaa? Buradan tramvay geçmez ki? Otobüs durağı burası! Hiçbir şey demiyorum. Adam buraların yabancısı demek... Biz, ben doğduğumdan beri Arnavutköy'de oturuyoruz. Eminönü'ne de hep tramvay ile gideriz. Belki de başka bir şehirden gelmiştir bu adam. Arnavutköy, ne güzeldir! Sıcak havalarda kıyı boyunca denize girenler olur ama bana yasak! Akıntı varmış da, kapılırsam kimse beni kurtaramazmış. Laf İşte! Abim niye giriyor? O girerken akıntı yok mu? diye çıkıştım bir keresinde. Abim, kaş- göz işaretiyle beni fena yapacağını ima etti. Babam da Abine de yasak! O da giremez tabi diyerek öfkelenmişti. İyi olmuştu. Abim, erkek diye hep kendisine ayrıcalık tanınsın ister. Hava kararır, ben eve koşarım; o arkadaşlarıyla dolaşmaya devam eder. Ben annemler olmadan bir yere gidemem; abim arkadaşlarıyla İstanbul'da tur atar. Kızdığım zaman da Ben erkeğim! Beni kendinle bir tutma! der. Ne desem boş! Nerden geldim bu mevzuya; ha Arnavutköy'den! Güzel yerdir gerçekten. Yazın sahilde dolaşıp denizi izleriz. Sonbaharda kıyıya yanaşan kayıklardan ayva almak çok keyiflidir. Kaç ayva isterseniz; siz parayı atarsınız kayıkçılara, onlar da ayvayı ya da ayvaları... Ben her seferinde para ya da ayvalar denize düşecek diye korkarım ama korktuğum gibi olmaz. Kayıkçılar parayı havada kapar; alıcılar da ayvayı! Her mevsimi ayrı güzeldir bu semtin. Tam böyle düşünüp ayağa kalkmış iken, bir feryat duyuyorum. Yaşlı bir kadın bana doğru koşuyor. Deli mi ne? Koca kadın bana, anne diyor! Ben sizi tanımıyorum! diyorum öfkeyle! Arkamı dönmeye gelmiyor! Nasıl geldin buraya, ilaçlarını da içmemişsin. Beni kaçırmak mı istiyor nedir? Kimse de bir şey demiyor. Sizi tanımıyorum dedim! Annem gelir şimdi, Eminönü'ne gideceğiz biz. Bayram yerine! Anne, şu incecik kıyafetle çıkmışsın ya! Donacaksın kalk! Eve gidelim hadi! Annemle babam gelmeden hiçbir yere gitmem ben! İmdaaatt! Kimse yardım etmiyor! Kadın göz göre göre kaçıracak beni. Son çare durağın yanındaki yabancı adama yalvaran gözlerle bakıyorum. O ise donuk bir ses tonuyla konuşmaya başlıyor. Hadi teyzecim, uğraştırma kızını! Hasta olacaksın bak! Yok, bu adam da bunların işbirlikçisi!


Trans, Onurlu ve Türkiyeli, Türkiye'de trans bireylere karşı yapılan hak ihlallerine, nefret suçlarına ve ayrımcılığa karşı kolektif bir sanatsal müdahaledir. Uluslararası Af Örgütü Türkiye Şubesi, İstanbul LGBTT ve Pembe Hayat LGBTT dayanışma derneklerinin Güney Afrikalı sanatçı Gabrielle Le Roux ile bir araya gelişiyle ortaya çıkan bu multi-medya sergi, Türkiye'nin beş şehrinden 18 trans insan hakları aktivistinin portre ve hikayelerden oluşmaktadır. Le Roux portreleri aktivistlerin modelliğinde çizmiş ve kişiler ne söylemek istiyorlarsa bunu doğrudan kendi portreleri üzerine yazmışlardır. Sergi, Türkiyeli trans bireylerin görüntüleri ve sözleri üzerinden bir mücadele tarihini anlatırken, trans bireylerin ve sonraki nesillerin umut ve onuru için yapılmış bir sanatsal müdahaledir. Sergi açılışı sanatçı Gabrielle Le Roux ve trans aktivistlerin katılımıyla gerçekleştirilecektir. Açılışta aynı zamanda Le Roux ve trans insan hakları aktivistleri ile söyleşi yapma imkanı olacaktır.


2011'den beri İstanbul ve New York'ta uluslararası ve göçebe sergiler düzenleyen Protocinema'nın İstanbul serüveni Trevor Paglen ile devam ediyor. Amerikalı sanatçının İşlemeyen bir Uydu için Prototip; tasarım 4, yapım 3 adlı yeni büyük boyutlu heykel çalışması 12 Eylül Perşembe gününden itibaren Dolapdere'de sanatseverleri bekliyor. Bu çalışma; bilginin nasıl yayıldığı veya yayılmadığı; hangi yollarla dağılıp dağılmadığı, ve bunların yanı sıra sanatın işlevi ve nasıl iletişim kurduğu eğer ki iletişim kurabiliyorsa gibi konularla ilgili. İşlemeyen bir Uydu için Prototip; tasarım 4, yapım 3, hiçbir ticari veya askeri işlevi olmayan bir uzay aracı heykeli tamamen estetik bir nesne olarak tasarlanmış. Sanat için sanat düşüncesine yakın, ama sanat için sanat yerine uzay mühendisliği için uzay mühendisliği düşüncesi hakim. Bu projenin sorduğu soru şu: Uzay mühendisliği, eğer her alanına etki eden kurumsal ve askeri çıkarlardan bağımsız olsaydı, ne durumda olurdu? Paglen'in işlevsiz uzay aracı, estetiğin veya bilimin veya mühendisliğin, kurumsal ve askeri çıkarlardan ayrı olduğu bir dünyayı hayal etmenin mümkün olup olmadığına dair bir öneri. Uzay aracı işlevsiz, zira uydular için standart olan büyük miktarda veri gönderme ve alma işlevlerini yerine getirmiyor. Bu heykel Trevor Paglen'in çalışma alanını genişletirken, bir yandan da Beyoğlu'nun şu anki bağlamında farklı evrensel okumalar gerçekleştirmenin olasılığı üzerine bir diyalog başlatıyor. Teşekkürler: Artpace, San Antonio, TX, Amada Cruz; Metro Pictures, New York; Altman Siegel Gallery, San Francisco; Galerie Thomas Zander, Cologne; Ari Meşulam; Sasha Bauer; Bilge Öğüt ve Haro Cumbuşyan; Özgür Demirci.


Leon Davidoviç Bronştayn nam-ı diğer Troçki 61 senelik yaşam serüveni süresince, ülkesinde yaşayabildiği dönemlerde sahip olduğu siyasetçi kimliğinin yanında SSCB'nin savaştan sorumlu Halk Komiserliği görevini üstlenmesi ülkesinde yakaladığı başarıların bir yansımasını oluşturmaktaydı. Yaşamının ikinci evresi ise sürgün ve yeni yaşam alanını kurabileceği toprakları aramakla geçmişti. Bu yazının ana temasını da Büyükada'da yaşadığı dönemin bir kesitini anlatan 1929 yılının Millyet gazeteleri oluşturmakta. Şehrimizde bulunan Mösyö Troçki'nin İngiltere'ye kabulü için yeni İngiliz Hükümetine müracaat ettiği yazılmıştır. Dünkü akşam gazetelerinden biri İngiliz Hükümetinin bu müracata muvafık cevap verdiğini yazmıştır. M. Troçki garbe İngiltere'ye gitmek fikrinden hala vazgeçmemiştir. Aldığımız malümata nazaran M. Troçki'nin bu günlerde Avrupa'ya gidip genç katibi M. Mollenier'i bir hafta on güne kadar tekrar Avrupa'ya gönderecek ve İngiltere'ye kabulu için yeniden teşebbüsatta bulunacaktır. M. Troçki adada gayet münzeviyane bir hayat geçirmektedir. Ailesi efradı hemen hergün şehre inerek gezmekte ve akşamları Adada tur yapmakta oldukları halde M. Troçki köşkünden dışarı çıkmamaktadır. M. Troçki hatıratını yazmakla meşguldür. Adada oturduğu köşkün önünden geçenler M. Troçki'nin müsveddelerini hazırladığı yazı makinesinin sesini işitmektedirler.


19 Haziran 2010'da İstanbul Hatırası Fotoğraf Merkezi'nde başlayan, fotoğrafın bellek oluşturmaktaki önemini bir kez daha gözler önüne seren fotoğraf sanatçısı James Hughes'un Troçki'nin Hayaletleri: Bir Sürgünün Kaybolan Mekanları Fotoğraf Sergisi devam ediyor, kaçırmayın! Daha önce vize talepleri Almanya, Fransa, İtalya ve İspanya tarafından reddedilen Troçki, eşi Natalya ve oğulları Sergei, 1933 de genç Türkiye Cumhuriyeti'nin lideri Kemal Atatürk'ten vize alarak Türkiye'ye geldiler. Vatansız, yuvasız ve muhtemelen parasızdılar. Büyükada'ya taşınmaları bir kaç aylarını aldı. Bizans İmparatorlarının, asil kan dökmekten çekindikleri için, asi prensleri sürgün ettikleri bu ada, Osmanlıdan miras kalan harap konaklarıyla onlara kucak açtı. Troçki, dilini ve kültürünü bilmediği bu ülkede, dünya tarihi hızla değişmekteyken, 'Rus Devriminin Tarihi' ni yazdı. Kızı Zina'nın Berlin'de intiharını burada haber aldı ve bu acıyla aç ve susuz günlerce odasından çıkmadı. Gün oldu balıkçı Horalambos'la balığa çıktı. Ünlü konukları oldu ve çok ünlü kişilerden mektuplar aldı. Bütün bu yaşananlar bir yerlere sindi. 1933 yılında, Fransa'ya doğru yola çıkarken, hayatının belki de en dingin dört buçuk yılını geride bırakıyordu. James Hughes: 1957'de Ballymena'da doğdu. Küçük yaşta ailesiyle beraber Avusturalya'ya göç etti. Ancak 1968 de, Kuzey İrlanda'nın en sancılı günlerinde, tekrar ülkesine döndü. Hayata makina mühendisi olarak atıldı. Ancak, yıllar önce Kodak şirketinde çalışan annesinin ona yapmış olduğu kutu fotoğraf makinası, 1980'lerden itibaren onu asıl mesleği fotoğrafçılığa yöneltti. Görsel sanatlar ve yirminci yüzyıl edebiyatından etkilendi. Modern dünya görüşüne karşın, daima gelenekselle ilgilendi. 2002 de lisans eğitimini, 2005 de Ulster Üniversitesinden yüksek lisans ve 2010 da, 'Kuzey İrlanda'ya Özgü Mekan Duygusu Fotoğrafsal Olarak Tanımlanabilir mi?' konulu teziyle doktorasını tamamladı. Tarihe ve dolayısıyla yaşanmışlığa hep ilgi duydum ve çoğu kez tarihe mal olmuş kişi ve mekanların bambaşka bir bakış açısıyla tekrar incelenmeleri gerektiğini düşündüm. Troçki'nin Ekim Devrimi'nin lideri olması kadar önemli tarih yazarlığı ve trajik yaşam öyküsü beni konuyu araştırmaya itti. Sonunda, onun'Rus Devrimi'nin Tarihi' yazdığı, balık tutmaktan çok hoşlandığı ve zamanın pek çok ünlü kişisi tarafından ziyaret edildiği, Büyükada'ya yönlendirdi. Adaya ilk kez 2008 yılının, Aralık ayında geldim. Büyükada, kitaplardan okuduğum kadar baş döndürücü olmasa da, hala çok güzeldi. Büyük bir merakla bomboş sokaklarda dolaştım. Troçki'nin izlerini bulmak hiç de kolay olmadı. Yerli halktan çok ilginç, ancak kimi kez çelişkili öyküler dinledim. Tarihi belgelerle desteklemeye çalıştığım ve Troçki'nin dört buçuk yıl (1929 1933) geçirdiği mekanları, üç ayrı evde, iki yılda fotoğrafladım. Geçmiş şu ana ne kadar yansıtılabilinir? Bir görüntü, gerçekten yaşananı ne kadar anlatır? Tarihsel hafızamız geçmişin hayaletlerinden ne ölçüde etkilenir? Uzun zamandır bu sorulara görsel yanıtlar bulmaya çalışıyorum ve bu sergide de, benzer sorulara 'Troçki'nin Hayaletleri'yle bazı ipuçları veriliyor.


trt'nin içinde domuz karakteri piglet var diye bir çizgi filmi ülke semalarından çıkarmasını anlıyorum. aynı kurumun bilmem kaç milyon dolara çizgi film ihalesi düzenleyip, bunu şölenle kutlamasını da anlıyorum. çocukluğunu yavaşça terk eden insanların hafifçe hatırladığı görüntüler haline geliyor çizgi filmler, onları net hatırlayanlar da büyümüyorlar zaten. selam olsun onlara. aynı trt oligarşisi dünya kupasını görmemezlikten geldi, bazı ülkeler kendilerine göre gündem yaratırlar, oysa herkesin izleyebileceği bir dünya kupası, beraber maç izleyebilmenin mümkün olduğunu göstermesi açısından eğitici olabilirdi. domuz deyince, trt'nin ve öyle düşünen herkesin asıl korktukları karakteri, domuzu açıklayalım buradan, kamuoyu rahat nefes alsın, dönsün ve kendine baksın, yeterli cesareti varsa. rozz williams, en bilineni christian death olan, çeşitli punk/goth grupların vokalistiydi. gerçek adı roger alan painter olmasına rağmen, en sevdiği mezarlıkta gezinirken gördüğü sahipsiz bir mezartaşının üzerindeki ismi seçti kendine, rozz williams. çeşitli gruplarla müzik yapmış olan rozz williams'ın altın vuruşu ise, dostu nico b. ile çektiği kısa film pig domuz oldu. pig, 23 dakika süren, siyah beyaz, hiç bir konuşmanın olmadığı, buna karşılık arkaplanda rozz williams'ın deneysel müziğiyle iyice tedirginlik veren bir film. bize göre yeraltının ve yerüstünün en arıza çekimlerinden. rozz williams'ın rüyalarından yararlanarak çekilmiş film, domuz maskesi takmış bir katilin, kurbanıyla olan ilişkisini anlatıyor. anlatmak doğru fiil değil burada. aslında katil rolündeki rozz williams'ın kafasının içini görüyoruz, bilinçaltının tüm rahatsızlığını, çeşitli işaretleri, sembolleri, swastika'yı görüyoruz ve içimizdeki o rahatsızlık hissi artıyor, bazıları için arınma şekli. rozz williams'ın sesini duyurma isteğiydi bu film, bitirdikten sonra, kocaman bir şaka gibi, 1 nisan'da kendini astı.


Milli Savunma Bakanlığı 'nın 3 Aralık tarihli açıklamasında, TSK mevcudunun 647.939 kişiden 708.054 kişiye çıktığı haberi veriliyor. Bunun yaklaşık 400 bini er ve erbaşlardan yani zorunlu askerlerden oluşuyor. Yine Bakanlığın 23 Ekim tarihli açıklamasında, 750 bin yoklama kaçağı ve bakayanın bilgilerinin GBT sistemine yüklenmesi için Emniyete gönderildiği bildirilmekte. Ancak bu sayı ne kadar doğru? Milli Savunma Bakanı Vecdi Gönül, 2008 yılında DTP Diyarbakır milletvekili Akın Birdal'ın sorusuna verdiği cevapta, 1 milyon kişinin tecilli, yoklama kaçağı ve bakaya olduğunu açıklamıştı. O yıldan bu yana bu rakamı azaltabilecek tek faktör yaklaşık 70 bin kişinin bedelli askerlikten yararlandırılması olmuştur. Geçen 5 yıllık sürede nüfusun artışını göz önüne alırsak, 1 milyon sayısının eksilmesi değil, aksine arttığı söylenebilir. Yani bugün için 1 milyon civarında asker kaçağı olduğu söylenebilir. Bu sayı mevcut er ve erbaşların 2 katını da aşar. Anayasal açıdan vatandaşlık kriterinin asli unsuru, sosyal hayatta ise gençlerin, kınalar yakılarak, törenler düzenlenerek yolcu edildiği, bir kutsal bir tabu haline getirilmiş askerlikin, polisçe takip edilen ve adeta kriminalleştirilen bir duruma gelmiş olması sistemin iflasının ortaya serilmesinden başka bir şey değildir. Aslında 1 milyon insanın askere alınmak istenmesi söz konusu bile değildir. Alsanız ne yapacaksınız? Yoksa düşünülen, 2 bin liradan 50 bin liralara kadar uzanan para cezalarını bir kaynak olarak değerlendirmek mi? Sanmam. Askerliğin 3 ay kısaltılmasıyla 70-80 bin askerin terhis edileceği, oluşan eksikliğin de yakalama, para cezası vb. tehditlerle, asker kaçaklarının bir kısmının korkutulmasıyla giderileceği düşünülmüş anlaşılan. Elbette bu hesap tutar. Ancak sorunun köklü çözümüne yönelik adım atmadan böylesi geçici tedbirlere başvurmak yarayı kaşımaktan ve kanatmaktan başka bir şey değildir. Evet, bu sistem iflas etmiştir: 1789 Fransız Devrimi'yle tarih sahnesine çıkan vatandaş orduları artık süresini doldurdu. Ordular, kullandıkları silahların teknolojik gelişkinliğinden dolayı daha az sayıda ve uzman askerlere ihtiyaç duyuyorlar. Bu pahalı da olsa mantıklı bir çözüm. 28 NATO ülkesinden Türkiye dahil yalnızca 6 ülkede zorunlu askerlik sistemi var ve bu sayı hızla düşüyor. TSK'nın da yönelimi bu şekilde. Kürdistan'da yaşanan savaş, bu gerçeği daha bir açıklıkla ortaya çıkardı. Dağlara savaşmaya yollanıp, her gün cenazeleri gelen gençlerin tecrübesizliği ve yoksulluğu toplumu isyan ettirdi. Hemen harekete geçilerek öncelikle savaşan unsurların profesyonelleşmesi sağlandı. Ardından, ABD'deki sisteme benzeyen sözleşmeli askerlik sistemine geçildi (Bu sistemde henüz başarı yakalanamadı. Açılan 40 bin kadroya karşılık ve sürekli artan vaatlere rağmen alınan asker sayısı henüz 2 bin bile değil). Jandarmanın tamamen profesyonel hale getirilip, İçişleri Bakanlığı'na bağlanması, bir kısmının da yine profesyonel sınır birliklerine kaydırılması gündemde. Elbette tüm bunlarla birlikte silahların modernizasyonu da son hızla sürdürülmekte. Özellikle son on yılda yerli silah üretiminde büyük bir gelişme kaydedilmiş, TSK'nın silah ihtiyacının yarısı yurt içinden karşılanır duruma gelinmiştir. Amaç bölgesel bir güç ve giderek de küresel bir aktör olmaktır. Adalet Bakanı'nın da dediği gibi profesyonelleşmede sağlanacak başarı ile vicdani ret hakkının tanınması da sağlanacaktır. Olabilir mi? Olur. Gerek yukarıda anlatmaya çalıştığım sıkıntılar, gerekse de Avrupa Konseyi ülkeleri içinde vicdani ret hakkını tanımayan tek ülke konumunda olmak da aşılması gereken ayrı bir sıkıntı. Ancak tüm bunlara rağmen olası bu sürecin önemli bir kırılganlık noktası da var. Çok önemli bir adım ve adeta geri dönülmesi imkansız gibi görünen çözüm sürecine rağmen Kürdistan'da barış sağlanmış değil. Yeniden savaşın başlaması söz konusu olabilir. Ayrıca, bölgede sürekli bir savaş hali var ve her an içine çekilebiliriz. Tüm bunlar sistemin devamını hatta daha kötü senaryoları da gündeme sokabilir. İşte o zaman Asker milletiz, Her Türk asker doğar, Asker ocağı, peygamber ocağıdır, Vatan parayla kurtarılmaz, uğrunda şehit olunur gibi propagandalar çok çabuk devreye sokulur ve yine bir kez daha başa dönülebilir. Bizim tercihimiz kötünün iyisi. Eskilerin tabiriyle ehven-i şer. Zaten demokratik mücadelenin kendisi de böyle bir şey değil mi? Savaşa değil, barışa odaklanalım. Bu yazı Meydan Gazetesi'nin 15. sayısında yayımlanmıştır.


Yangın olur biz yangına gideriz, düz ovada keklik gibi seker, yokuşlarda şahin gibi uçarız naralarıyla İstanbul sokaklarında nam salmıştır bir zamanların tulumbacıları şimdilerin itfaiyecileri. Hatta türküsü dahi vardır bu sözlerin. İstanbul'un fethinden, 1509 yılında yaşanan zelzeleye kadar olan dönemde İstanbul'da ikametgah edenlerin evleri hem taş evler olsun hem de ahşaptan yapılmış evler olsun çeşitlilik gösterirmiş. Şimdilerde sayıları gitgide azalan cumbalı evler, o dönemde bolca rastlanırmış. Bizans yaşamından İstanbul'un fethine kadarki dönemde şehrin mimarisinde ızgara tarzı yapılaşma söz konusu iken, Osmanlıların şehri ele geçirmesi ve şehre yaşanan göçlerle birlikte, İstanbul çıkmaz sokaklarla tanışmaya başlamış. Bu durum şehirde çıkan yangınların ağır geçmesine hem de yangın mahalline ulaşabilirliğe engel oluştururdu. Şehir hikayelerinde bahsi geçer bahçesinde patlıcan közlerken sıçrayan kıvılcımların çıkardığı yangınlar. Daracık İstanbul sokakları, peşin sıra sıralanmış ahşap konaklar yangınların en büyük besleyici unsurları arasında yer almaya başlamış. Boğaz çevresindeki semtler esen sert rüzgarların azizliğine uğramaktan kendini alıkoyamazlarmış. Çıkan yangın esen rüzgarlarla birlikte bir konaktan diğer konağa sıçraya sıçraya tüm mahalleyi ablukaya almaktan usanmaz, mahalleli çıkan yangınları söndürmekten yaka silkerlermiş. Padişah üçüncü Murat tarafından 1579 yılında İstanbul kadısına hitaben yazılan bir fermanda, ahalinin evlerinin çatısında, ulaşabilecekleri uzunlukta bir merdiven ve içi su dolu bir fıçı bulundurulması salık verilmiş ve böylece önlemler alınmaya başlamış. İlk yangın söndürme adına bir araya gelenlerin Yeniçeri Tulumbacı Ocağı olduğunu kaynaklardan okuruz. İstanbul'da çıkan yangınların zamanla korkulu rüyası olmuş tulumbacılar. Kendilerine özgü kıyafetleri, kabadayı tavırları ile halk arasında özel bir figür halini alan tulumbacılar, kullandıkları deyimleri ve kelimeleri ile kendi üsluplarını yaratmışlar şehirde. Çevreye hakim yerlerde bulunan yangın gözetleme kuleleri de yaramamıştır işe. Galata kulesi 18. yüzyıldan sonra artan İstanbul yangınlarıyla baş edebilmek için yangın gözetleme kulesi olarak kullanılmış, ama ne yazıktır ki Kule 1794 senesinde yanmaktan kurtulamamıştır. Nöbet katı, işaret katı, sancak katı olmak üzere üç bölümden oluşan Beyazıt Yangın Kulesi, çıkan yangınları haber vermek amacıyla 1749 yılında 85 metre yüksekliğinde ve ahşap olarak inşa edilmiş. Yangın, Beyazıt Kulesinden gündüz sarkıtılan sepetlerle, gece ise fener yakılarak haber verilirmiş. İkinci Mahmud tarafından 1826 yılında Yeniçeri ocağı dağıtılınca yerine yangınlarla başa çıkabilmek amacıyla mahalle tulumbacıları oluşturulmaya başlanmış. 1872 yılında Askeri İtfaiye Teşkilatı ve 1923 yılında günümüzdeki Cumhuriyet itfaiyesinin kurulmasıyla günümüz tulumbacılarının temelleri atılmış. Odanın içinde bir yanık kokusu. Hemen anlar kadın. Yusuf, kalk, kalk. Yanıyoruz. Hemen fırlar kadın. Oda kapısını açmasıyla kapaması bir olur. Dışarıdan içeriye öyle bir duman saldırır ki, gözlerinin içi yanan kadın ayy diye bağırır ve aksırmaya başlar. Yanıyoruz. Alt kat da tutuştu. Kalkın çocuklar. Fakat nereye kaçacaklar? Üçüncü kat. Kadın bir daha kapıya koşuyor. Fakat gene açmasıyla kapaması bir oluyor. Bu sefer merdivende alev görüyor ve pencereye koşup avazı çıktığı kadar bağırıyor. Komşular uyanıyorlar. Sokakta bir gürültü kopuyor. Her pencereden bir çığlık, aşağıda komşular. Eda Hanım gözlerinin içi yanarak, elinde şamdan, çocuğa doğru koşarken mum sönüyor. Zifiri karanlık. Alt kattan ve merdivenden çatırtılar geliyor. Tutuşan tahtaların çatırtısı. Eda Hanım bayılmak üzereyken itfaiyenin çanlarını duyuyor ve pencereye koşuyor. Eda Hanım, yanıbaşına kadar gelen Babuş'u kapıyor, pencereden aşağı fırlatıyor. Gene aynı ses : Tamam, kurtuldu o, şimdi öteki. Arkasından Zehra Hanım atlıyor. Sonra Eda Hanım, fakat çarşafın üstüne düşer düşmez bayılıyor.


1983 doğumluyum. Yeditepe üniversitesi tiyatro bölümü mezunuyum, 1988'den beri yaklaşık 26 senedir kaykay kayıyorum. Türkiye'deki dört büyük şov takımından birinin kurucusuyum. X4'tune adında bir kaykay mağazam var. Yaklaşık 15- 16 farklı Amerikan kaykay markasının Türkiye distribütörlüğünü yapıyorum. Kaykayı geliştirmek için elimden gelen her şeyi yapıyorum. Kaykayın gelişimini şöyle özetleyebiliriz: 1970'lerde Kaliforniya'daki sörfçülerin dalga olmayan günlerde karada da kayabilmeleri / kayma istekleri üzerine keşfedilmiş bir spor. Ülkemize gelmesi 1980'leri buluyor. Yurtdışına gidip gelen gençlerden tek tük kaykay getirenler oluyormuş. Yavaş yavaş da gelişerek 90'larda çeşitli mağazalar açılmaya başlandı Türkiye'de. 90'lı yıllarda kaykaya ulaşmak biraz daha zordu, bir iki mağaza vardı elbette burada ama bir kaykay alabilmek için, bilhassa istediğiniz kaykayı alabilmek için üç ay beklemeniz gerekiyordu. Günümüzle karşılaştırınca: Kadıköy'de belli merkezlerde, Türkiye genelinde ise yaklaşık 20 tane kaykay mağazası var. Bunlara Skate shop deniyor, işi gücü sadece kaykay olan mağazalar. Geçmişle kıyaslayınca: Geçen seneye kadar 2 tane kaykay parkı vardı İstanbul'da. Türkiye genelinde de yaklaşık 9-10 tane vardı. Şu anda İstanbul'da 11 tane park var ve Türkiye genelinde ise 30-35 tane kaykay parkı var. Bunların hepsi profesyonel kaykay parkları. Neden bir çocuk kaymak ister? bir kere kaykay zaten öncelikle bir spor, ikincisi bir kültür, diğer ekstrem sporlardan ayıran ve onu bir kültür haline getiren şey de bunun bir yaşam tarzı olması. Yani kaykaycı gibi yaşıyorsunuz, sizi daha çok motive eden müzikler dinlemeye başlıyorsunuz, o müziklere göre ya da kayma stilinize göre kıyafetler giyiyorsunuz. Kaykay: Kendini ifade etme biçimi. Egomuzla da paralel biçimde yürüyor, sonuçta bir şey yapıyorsunuz, bir hareketi öğreniyorsunuz. Bunu da diğer insanlarla paylaşmak istiyorsunuz. Ya da öğreneceğiniz zaman birilerine ihtiyaç duyuyorsunuz. Basılı ya da görsel değil, bire bir konuşup ben nerede yanlış yapıyorum? diyebilecek birilerini arıyorsunuz. Anlatmak istediğim bir önemli detayda öğrenme sürecinde sürekli bir yerden atlarsınız, tabi bunlar zıplatmayı ollie öğrendikten sonra. Sürekli bir yükseklikten aşağı düşüyorsunuz, düşüyorsunuz, düşüyorsunuz... Ve sonra oradan kaykay ile beraber düzgün bir şekilde inmeyi öğrendiğinizde büyük bir haz yaşıyorsunuz ve daha yüksekten atlamak için kendinizi zorluyorsunuz. Daha da yüksekten atlamaya çalışıyorsunuz. Daha da yüksekten atladıkça daha farklı teknikler öğreniyorsunuz ve o 'bir şeyi başarmanın verdiği haz' ile bu yaptığınız şeyi arkadaşlarınızla paylaşma arzusu duyuyorsunuz. Bunun dışında, yüksekten düşme korkusunu da şuna benzetiyorum: Mesela işinizde başarılı olmak nasılsa iflas da edebilirsiniz fakat tekrar ayağa kalkıp yola devam edersiniz. Sonuçta bir şekilde yaşamak gerekir. Kaykayda da böyle bir durum söz konusu, düşersiniz ama gidip tekrar, tekrar denersiniz. Başarabileceğinizi biliyorsunuz çünkü pratik yaparak. Yani şöyle, birazcık farklı olup kendinizi ifade etmek istiyorsanız, kaykay iyi bir spor. Bir kere bu bahsettiğim başarma hazzı, kendini geliştirme duygusu yanında bir yandan da şöyle bir şey var, kaykay şehri keşfetmenizi de sağlayan bir olay. Yani, bir üç basamaktan atlarsınız, dört basamaktan atlarsınız sonra beş basamaklı bir yer aramaya başlarsınız. Yeni insanlar keşfetmek için, yeni yerler keşfetmek için de kaykaycılar sürekli hareket halindedir. Belli merkezlerimiz vardır ama şehrin içinde her yere gideriz. Ben 12-13 yaşındayken çok yakın bir kaykaycı arkadaşımla otobüslere rastgele atlar, nereye olursa, son durak oraya gidip etrafı keşfetmeye başlardık. Bu sayede, büyüdüğümde şunu farkettim ki ben baya şehri biliyorum. Suadiye'de yaşıyorum, ta gidip Beylikdüzü'nden falan çıktığımı hatırlıyorum ki şimdiki gibi metrobüs falan da yoktu yani. Baya yurtdışına çıkmış gibi oluyorduk o yaşlarda. Serseri işi gibi gözükse de bizler bu işin spor kısmını, kültürel kısmını ve sosyolojik boyutunu göz önünde bulunduruyor Neden olmasın? diye düşünüyoruz ve bence Türkiye'den de çok yetenekli kaykaycılar çıkıyor, çıkmaya da devam edecek, bilhassa bu parklar sayesinde, bu ulaşılabilirlik sayesinde daha da gelişecek. Zaman içinde nereye kadar gideceğini göreceğiz.


Kara deliğin surları önünde 135. Asır Savaşı'nda, şanslı bir piç gibi, kamaramda katliamı TV'den izliyorum. Karacan'ın oynamam için ısrar ettiği, şans oyunundan, savaştan mahrum kalabilme hediyesini kazanmıştım. Kupondan hiç umudum olmadığı için onu Karaca'ya vermiş ve birlik numaramı ordudaki her er gibi sağ koluma dövme yaptırmak için, J kentine gitmiştim. Savaş arifesinde iyi bir dövmeci hatta bir dövmeci bulmak kolay olmuyordu. Haftalarca bir dövmecinin izini süreceğimi bildiğim için J kentinin ucuz otel odalarından birine yerleşmiştim. Odanın parasını haliyle evlatlık gittiğim XXD.88 galaksisinin 1. döl verici neslinden 7. kuşak döl verici Ulu Ağaç ailesi ödüyordu. (XXD.88 galaksisi 1. döl vericiler tarafından kurulmuş diğer galaksiler arasında saygın yeri olan bir haneden diyebiliriz. İlk döl vericilerin yaratılışı bir çok şehir efsanesiyle anlatılır. Ama hakikati babam yirmi yaşıma bastığımda yani birkaç ay önce anlatmıştı. Birkaç ay önce 1. döl verici neslin topraktan yaratıldığına inan bir çok galaksi sakinlerinden biriydim. Fakat hakikat 1. döl vericilerin 4 ayrı elementten meydana gelmesiydi. Eş zamanlı yaratılışları; Yerçekimsiz Ağaç, Su, Hidrojen Gazı ve Kilin kendi içlerinde tamamen tesadüfi şartlar altında döllenerek meydana gelmiş. Ben Yerçekimsiz Ağaç soyundan geliyorum. Tabi kan bağı ve gen bağı yok. Evlatlık olduğumu söylemiştim. Akrabalarımdan farklı olarak bedensel farklılıklarım var. Hangi soydan geldiğimi de irdelediğimi söyleyemem. Birkaç ay önce babamın itiraflarla dolu mektubunda öğrendiğimi söylersem aslında buna zaman ayıramadığımı anlarsınız. Etkenlerden biri de savaş döneminde olduğumuz. Bu güne kadar diğer 3 hanedanın içinde bana benzeyen birini göremediğim için ırkdaşlarıma rastlayamayacağımı biliyorum.) J kentinin banliyölerinde mekik dokuyup dövmeci ararken, haberi telepatik mesaj kutuma uzun süre bakmadığımı hatırlayıp, mesajları okurken almıştım. Doğrusunu söylemek gerekirse gerçekten şanslı bir piçim. Karaca mesajında bu tabiri kullanmıştı. Gerçekten de bir yetim ve piç olduğumu bilseydi kara kıçının koca diyaframıyla gülerdi. Haberi alır almaz kendime 0001413. Kara Keliğin önüne, bundan birkaç asır önce inşaa edilen surların gerisindeki, J kentinde bir kamara satın aldım. Karaca2yı başkentten cepheye uğurladıktan sonra kamaramda, Canlı yayın yapan bir çok kanaldan birini seçip, savaşı bira içerek izleme keyfini sürüyordum artık. Haftada birkaç kez, Karaca'dan önce cepheye ulaşan Zeynel telefonla arayıp, cephede şartların ne kadar boktan olduğunu anlatıyordu. TV'de izlediğim savaşla Zeynelin anlattığı savaş birbirine hiç benzemiyordu. Ekranda düşmanın patır patır dökülen penisimsi uzay gemilerini izlerken, ahizeden dökülen ses, ordumuzun ne kadar çok zaiyat verdiğini anlatıyordu. Zeynel ile Karaca'nın sağ salim dönmelerinden başka hiç bir şey beni ilgilendirmiyor. Bir ay geçti ve ben kamarada süren savaş seyrinden oldukça sıkılmış J'nin banliyölerinde kendime lüks caz kulüpleri aramayı düşünüyordum, ki öyle de yaptım. Ay doğumuna kadar kadınlarla sevişip, tüketebildiğim kadar alkol tüketmeliydim.


Hayata Dönüş Operasyonu, Türkiye'de cezaevlerindeki bazı tutuklu ve hükümlülerinin F Tipi hücre sistemine ve tecrit uygulamasına direnmek için 20 Ekim'de başlattıkları açlık grevi ve ölüm orucu eylemlerine karşı, 19 Aralık 2000 tarihinde, 20 cezaevine birden yapılan, 2'si asker 30'u tutuklu 32 kişinin öldüğü, yüzlerce kişinin yaralandığı, binlerce güvenlik görevlisi tarafından gerçekleştirilen operasyonlara verilen resmi addır. Kitapta Bolay Demir, siyasi bir dava yüzünden girdiği cezaevinden açlık grevleri neticesinde yakalandığı Wernicke-Korsakoff sendromu nedeniyle felçli olarak çıkıyor, yattığı yatağından televizyon vasıtasıyla bir dönemin Türkiye'sine bakıyor... Bolay'ın öyküsü insanlığın öyküsüne dönüşüyor... Korkak Yiğitler adlı romanıyla çıkış yapan Turgay Yılmaz, Yitik Ülke Yayınları'nca yayımlanan Felçte okurunu acının sınırlarında dolaştırıp gerçeğin keskinliğiyle tanıştırıyor.


YAP İstanbul Modern: Yeni Mimarlık Programı kapsamında İstanbul Modern'in bahçesinde yer alan Göğe Bakma Durağında temmuz ayında başlayan bir dizi ücretsiz etkinlik, eylül ayında da sürüyor. 19 Eylül Perşembe saat 19.30'da Çıplak Ayaklar Kumpanyası'ndan Mihran Tomasyan, Oktay Rifat'ın Ahmet isimli şiirinden esinlenerek tasarladığı Sen balık değilsin ki adlı performansını, YAP İstanbul Modern: Yeni Mimarlık Programı'nın ilk geçici yapısı Göğe Bakma Durağı için yeniden yorumluyor. 20 Eylül Cuma saat 18.00'da Turgut Uyar'la Göğe Bakma Durağı başlıklı etkinlikte İkinci Yeni şiir akımının büyük şairi Turgut Uyar, özel bir etkinlikle İstanbul Modern'de anılacak. YAP İstanbul Modern: Yeni Mimarlık Programı'nın ilk projesi Göğe Bakma Durağı, adını Turgut Uyar'ın aynı adlı şiirinden alıyor. Sevince Bayrak, İsa Çelik, Oral Göktaş, Yelda Karataş, Mario Levi, Bedirhan Toprak ve şairin oğlu H. Turgut Uyar'ın konuşmacı olarak katılacağı etkinlikte, Tilbe Saran ve Hakan Gerçek şiir dinletisi sunacak. 28 Eylül Cumartesi saat 17.30 ve 1 Ekim Salı saat 17.30'da Tuğçe Tuna, RemDans Sanat Kolektifi ile YAP İstanbul Modern: Yeni Mimarlık Programı kapsamında gerçekleştireceği 'TORTU' isimli performansında zihnimizde ve kalbimizde geriye 'kalanlarla' birlikte bir yolculuğa çıkacak. Çıplak Ayaklar Kumpanyası'ndan Mihran Tomasyan, Oktay Rifat'ın Ahmet isimli şiirinden esinlenerek tasarladığı Sen balık değilsin ki adlı performansını, YAP İstanbul Modern: Yeni Mimarlık Programı'nın ilk geçici yapısı Göğe Bakma Durağı için yeniden yorumluyor. Çıplak Ayaklar Kumpanyası farklı disiplinlerden, alternatif bakış açılarına sahip dansçıların 2003 yılında bir araya gelerek kurduğu bir proje topluluğu. Suyun yolunu kesersin, kum çuvalları dizersin, beton örersin; ama ne yapar ne eder, bi yerden bi çatlak bulur, ve özgürce akmaya devam eder su. Bu hep böyledir ve böyle olduğunu bile bile 'su cinayetleri' işlenir durmadan bu ülkede. Bu eser suyun yolculuğunu kendi yolculukları yapanların ve her türlü suyun sularında gezinenlerin hikayesidir. YAP İstanbul Modern: Yeni Mimarlık Programı'nın ilk projesi Göğe Bakma Durağı, adını Turgut Uyar'ın aynı adlı şiirinden alıyor. İkinci Yeni şiir akımının büyük şairi Turgut Uyar, özel bir etkinlikle İstanbul Modern'de anılıyor. Turgut Uyar'ın yakınları ve şiirleri üzerine uzun yıllar çalışmış olan edebiyat ve sanat uzmanlarının yanı sıra proje sahibi SO? Mimarlık ve Fikriyat'ın katılacağı program; konuşma, paylaşım ve şiir dinletilerinden oluşuyor. Tuğçe Tuna, RemDans Sanat Kolektifi ile YAP İstanbul Modern: Yeni Mimarlık Programı kapsamında gerçekleştireceği 'TORTU' isimli performansında zihnimizde ve kalbimizde geriye 'kalanlarla' birlikte bir yolculuğa çıkıyor. 2001 yılında çağdaş dans ve performans sanatçısı, koreograf, akademisyen Tuğçe Tuna tarafından İstanbul'da kurulan RemDans, disiplinlerarası çağdaş dans performans kolektifi olarak uluslararası platformlarda yer alıyor; yenilikçi, cesur ve öncü bir inisiyatif olarak tanınıyor.


Cemal Süreya'nın şairlerin hası olarak nitelendirdiği ve Türk şiirinin Nazım'dan sonraki en büyük kaybı olarak gördüğü, İkinci Yeni akımının öncülerinden Turgut Uyar'ın şiirleri İş Sanat'ın klasikleşen dinletileri kapsamında şiir tutkunlarıyla buluşuyor. Turgut Uyar'ın Divan'ı 1970 yılında yayımlanmış ve şiirde geleneksel formların kullanılmasına ilişkin edebiyat çevrelerinde önemli bir tartışma başlatmıştı. Atilla Birkiye tarafından hazırlanan Acım Sessiz Bir Güneş Batmasıdır isimli dinletide Turgut Uyar'ın Divan'daki şiirlerinin tamamına yer verilecek.


Artık hemen hemen her gün bir mecrada tecavüz haberi okuyoruz, duyuyoruz. Tecavüz olayının kendisi bir yana, yargının tecavüzcüye verdiği kararlarlara isyan ediyoruz. Fakat bir yandan da sinirlendiğimiz öfkelendiğimiz bir olayın öznesine saldırırken ''sana tecavüz ederim, bunun gibilere tecavüz müstehak'' şeklindeki argümanları hiç sakınmadan normal bir küfür gibi sarf ediyoruz. Türk sineması yıllarca tecavüze uğrayan kadınların iyilik meleği bir erkek tarafından kurtarılıp muhteşem bir hayata kavuşmasını konu eden filmlerle dolup taştı. Hatta bazı oyuncuları kafamıza bu filmlerin oyuncusu olarak kodladı. Ahu Tuğba, Serpil Çakmaklı, Banu Alkan bu isimlerden bazıları. Bunun yanında yalnızca tecavüzcü olarak aklımıza gelen isimler de var. Tecavüzcü Coşkun, Nuri Alço gibi. Bir oyuncuyu kendi ismi yerine ''Tecavüzcü Coşkun'' olarak kabul etmek, tecavüzcü olarak benimsemek, tecavüzcü olarak sempati beslemek türk sinemasının tecavüz'e verdiği en büyük desteklerden biri olsa gerek. Tecavüze uğrayan kadınların kurtarıcıları bir yana, artık tecavüzcülerine aşık olan ve tecavüzcüleriyle mesut bir hayata kavuşan kadınları konu alan dizilerimiz gitgide artmakta. Yaprak Dökümü: Leyla karakterine sevgilisi tecavüz eder, bir süre psikolojik tedaviden sonra tecavüzcüsüne aşık olur evlenir. Fatmagül'ün Suçu Ne: Fatmagül kendisine tecavüz edip etmediğinden emin olmadığı ancak tecavüzcü grubun içinde yer alan kişilerden biriyle zorla evlendirilir, başta sevmez ama zamanla aşık olur evlenir. Dizinin kendisi tecavüzü konu aldığı için diğer tecavüzcülerin hayatlarının nasıl altüst olduğu işlense de, sonuç başta yazdığım gibi değişmez. Öyle Bir Geçer Zaman ki: Ali Kaptan eski karısı Cemile'ye karşılıksız aşkından tecavüz ediyor, sonraki bölümlerde zamanla Cemile ve Ali Kaptan yeniden beraber olmasalar da günlük hayatlarına aralarında bu olay yaşanmamış gibi devam ediyor. İffet: Bu da daha önceleri Yeşilçam sinemasında kafamıza Tecavüzcü Cemil ve Araba Camı sahnesiyle belleğimizde yer etmiş bir film. Diğer filmlerin dizileri tutunca hadi biz de bir tane çekelim amacıyla çekilmiş dizilerden biri belli ki. Fakat sonuç değişti mi? Elbette hayır. Cemil bambaşka bir insana dönüştü, İffet Cemil'e aşık oldu evlendiler. Ve alavereli dalavereli hayatlarıyla reytingleri zorlamaya devam ediyorlar. Yakın bir zamanda tesadüfen Cosmopolitan dergisinde bu dizideki karakterle ilgili oyuncuyla yaptıkları röportaja rastladım. Bir alıntı yapabiliriz: Cemil kötü bir karakter olsa da arkadaşlarının yeri ve sevdiği kadın onun için çok önemli. Ayrıca, tecavüzcü karakteri '' gözü kararınca her türlü deliliği yapan bir erkeği canlandıran'' olarak tanımlamış röportajı yapan Elif Öksüz. Medyanın desteğiyle büyüyen tecavüz toplumunun etkilerini aşağıdaki örneklerde daha iyi anlayabiliriz sanıyorum. Yazıyı nasıl bitireceğimi düşünürken aynı dakikalarda 80 yaşındaki bir adamın yeni doğmuş bir köpeğe tecavüz ettiğini ve 250 TL nafaka cezası aldığını, 13 yaşında tecavüz mağduru bir çocuğun okulundaki diğer çocukların veliler tarafından okulda istenmediğini, yine 13 yaşında tecavüze uğrayan bir çocuğun babasının tecavüzcüsüyle evlenmesini başlık parası olarak bir tarla, bir sığır ve beş de küçükbaş hayvan, ve namusu giden kızı yerine yeni bir kız istediği haberlerini okudum. Ve yine aynı dakikalarda televizyonda İffet ve Öyle bir geçer zamanki'nin yeni bölümlerinin tanıtımı geçiyordu.


Her şey şu yazıyı okumamla başladı. Başlığı da çok can alıcı Eyvah! 30 yaş üstündeki kadınlarda evlilik histerisi var! Ctrl+F yapıp arattırdım bunu biri mi söylemiş yoksa Ayşe Arman kendi kendine mi yazmış diye. Hasan Apartalı isimli süper sonik bir iş adamının tespitiymiş. Evlilik histerisi nedir bir kere? Histeriyi biliyorduk da evlilik histerisini Hasan arkadaş sayesinde öğrendik. Üstelik bu tespiti İlişki Perisi Yaşam Koçu ve Evlilik Danışmanı Yeşim Varol Şen de bir yazıyla onaylamış. Ben de bütün bunları okuduktan sonra kendimi sorgulamaya başladım. Öyle ya good danışmanlar terapistler, Yaşam Koçları, İlişki Perileri, iş adamları aynı fikirdeler. Ağız birliği etmişler. Resmen düşünce gücüyle histeri sahibi olacağım. 32 yaşındayım ve evlilik histerim yok. Röportajdaki erkeklerin hepsi birbirinden başarılı mesleklere sahipler. Acaba bu titrler mi bizi histeriye sokuyor diyeceğim ama devletin belirlediği gelir seviyesinin üzerinde ortalama bir gelir ve sosyal statüye sahip kadınlarla da, ortalamanın altındakilerde de durum farklı değil. Yalnız olmamak adına bu durum biraz içimi rahatlattı tabii. Onlardan çocuk sahibi olmayı çok istiyormuşuz. Bak şimdi! Şimdi de onları sperm makinası olarak görüyoruz galiba? Çocuklarla iletişimim, bir saat sonra annesine babasına Ne zaman uyuyor acaba?' diyerek son bulduğundan bu zavallıcıkların haline üzüntüden neredeyse ağlayacağım! Hayır ülkemizde sprem bankasına olan saygı ve sevgi henüz kabullenilmiş değil. Evlilik dışı dünyaya getirdiğimiz bebeklerimiz ve kendimiz ailelerimizin erkek kesimi tarafından her an bir cinayete kurban gidebilme tehlikesi taşıyoruz. Malum, toplumsal ahlak normlarımız bahsedilenlere izin vermiyor. Etse, tüm samimiyetimle söylüyorum, sizi bu yüzden yoracak değiliz. Oturdum tek tek özgürlüğüne düşkün olarak nitelendiren adamlarla birlikte olan kadınlarla konuştum. Bu adamcağızlar evlenmek istediklerinde evet cevabı alacaklarından o kadar eminler ki evde bulaşık yıkarken birden Ama evlenince ben yıkamam bak sen yıkayacaksın gibi üzerine atlanacak bir evlenme teklifi yapıyorlarmış. Ayrılma kararından vazgeçirmek için evlenelim diye kadınların kapısına dayanıyormuş. Savcı Esra bile Behzat'ı terk ettikten sonra evlenme teklifi aldı, düşünün bu davranış ne kadar popüler olmuş! Dizilerimize bile konu oldu zavallıkları. Yine de pek algılayamıyorlar. İlk sevişmede evlilik hayali kurduğumuzu söyleyenlerin nasıl bir özgüvene sahip olduklarını gülerek okudum. Keza ilk sevişmede bir (rakamla 1) dakika sonra boşalanların Normalde böyle değil, ilk kez oluyor. Hiç olmaz yalanlarına da aynı kahkahayı atan kadınların var olduklarına nedense hiç değinilmemiş. Erken boşalma gibi seksle ilgili başarısızlıklarına olan tavırlarımızı Bana annem gibi davranma klişelerine bağlamaları aslında kendi acımasızlıklarını çok regular olarak kabul ettiklerinden. Çocuklar da hasta ya da sakat vs. bir insan gördüğünde acımasızca alay ederler. Durumun vahametini idrak edemezler. Onlara göre normaldir çünkü. Ancak büyüdüklerinde anlayabilirler. Kadınların onlara gösterdikleri anlayışı da bu sebeple anlayamamaları çok regular. Ama biz de sorunu kabul etmeyen insanlara uzun süre katlanamıyoruz. Esasında kendilerinin bu bahaneyle gitmeleri çok hijyenik oluyor, o açıdan güzel. Çünkü durumu doğrudan söylediğimizde, işi cinayete kadar vardırabilirler. Erkeklerin kadınların evlenmek için her şeyi yapabileceği inancını inatla sürdürmesi, kendilerini esas oğlan sanması kendilerinin sorgulaması gereken bir saçmalık. Bunu bu kadar övünerek dile getirmeleriyse okurken onlar adına beni utandırıyor. Çünkü gerçekten bir safsataya bu kadar büyük bir inançla bağlı olmak inanılır gibi değil. Evlenmemiş olmayı bir başarısızlık gibi algılamalarıysa evlere şenlik sanırım. Aslında yazıların genelinde aynı şeylere odaklanıp kendilerini bu kadar yüceltmeleri şaka gibi. Bir arabaya yaslanıp arabası olduğunu belli eden Fb vs Twitter fotoğrafları olan Türk erkeklerinin, Türkiye'de yaşayan kadınları en fazla ağızlarına dolayabilip, ne yazık ki belki de parayla bir gece geçirebildikleri Rus kadınlarıyla karşılaştırmaları ancak bir tek hücreliye yakışır bir karşılaştırma. Evet o kadınla bir gece beraber olursun ve senden babalık, evlilik talebi olmaz. Çünkü o da sana ancak verdiğin ücret kadar dayanabilir. Ve bunu yapmaya mecbur eden de erkek sınıfının kendisidir. Ülkesinde Dostoyevski'yle Tolstoy'la büyüyen burada bizim ancak belirli bir kitlenin sahip olabileceği eğitimi alan bir kadın, senin gibi bütün manitalar peşimde algısıyla at gözlüğüyle yaşayan biriyle evlenmeyi neden hayal etsin.


Hayatım boyunca hayran olduğum Sürrealist ustaların yanıtlarına küçük ekler yapmaya çalıştım diyen Ballard'ı saygıyla anıyor, yaşatmaya çalışıyoruz. Ballard yıkımlar, yeni oluşumlar, hayali kentler ve bunlara bağlı oluşan yeni psiko-patolojiler üzerine farklı bir Bilimkurgu söylemi oluşturuyordu. Ballard 'asıl yabancı gezegen dünyamızdır' tespitini yaptı ve buna bağlı olarak bilimkurgunun zaman eğrisini önce yakın gelecek ve ardından şimdiye sızmış geleceğe kadar yaklaştırdı. Ballard'ın dediği gibi asıl yabancı gezegen kendimizdir. Kendi iç-uzayımıza seyahatlere çıkmak, kendi psiko-patolojimizin derinlerine dalmak. Otomatik yazı da tam bu noktada içimizdeki ben'lerin ajanı, sözcüsü olur. Kişinin kendi bütünlüğünü tanıma sürecinde ebe rolü üstlenir. Suçu, bir karnaval yada bir sanat eseri olarak ele almak mümkün mü? Gündelik, sıradan işleyişinde mantığımız bu soruya genelde hayır- yanıtını verecektir. Ama bu soruya evet- yanıtını verecek çarpışık akıl yürütmeler ve sıra dışı mantık düzenleri mutlaka vardır. Graham James Ballard'ın ki bunlardan biri, hatta ilk akla geleni olacaktır. 55 yıllık edebiyat serüveninde Ballard hep sıradan, günlük akıl yürütme anlayışımız, mantığımız ve kodlarımız dışında zihinsel ve dilsel bir tuhaf diyalektik oluşturdu.


Türkçe Olimpiyatları'nın yapıldığı bu müstesna günlerde, dünyanın dört bir tarafından gelen gençler, 100 metre zincirleme isim tamlaması, 50 metre engelli edat tümleci, tecahül-i arif bayrak yarışı gibi zorlu dallarda altın madalya için yarışıyor. El birliğiyle Türkçemizi daha ileriye taşıyorlar ve Türkçemizin güzelliklerini tüm dünyaya gösteriyorlar. Yani, pek emin olmasam da sanırım bu minvalde bir şeyler oluyor orada. Olimpiyat bir yana, biz günlük hayatımızda ortalama 100 kelimeyle yazıp neredeyse 150-200 kelimeyle konuşuyoruz. Bunun nedeni her şeyi çok bildiğimizden yeni kelimelere ihtiyacımızın olmaması, zaten bir gerekliliğin bulunmaması, bildiğimiz kelimelerin derdimizi anlatmaya yetiyor olması ya da tam ihtiyaç duyduğumuz anda aklımıza başka bir kelime gelmiyor olması olabilir. Belki sırf bu yüzden ya da çoğumuz baba tarafından Arizonalı olduğumuzdan, bazen araya yabancı kelimeler sıkıştırıyoruz. Hatta onları Türkçe okunduğu gibi yazarak sempatik göstermeye, dilimize sinsice sokmaya çalıştığımız da oluyor. Aynı şakacı tabiatla ben de orrayt yazıyorum bazen, yalan yok. Özellikle reklam filmlerinde, dizilerde, tanıtım metinlerinde sanki güzelim dilimizde çok az kelime varmış gibi hep aynı kelimelerle hep aynı cümleler kuruluyor. Özellikle reklam filmlerinde, dizilerde, tanıtım metinlerinde sanki güzelim dilimizde çok az kelime varmış gibi hep aynı kelimelerle hep aynı cümleler kuruluyor. Elbette Serdar Ortaç şarkıları hariç. Zira, beyefendinin kullandığı kelimelerin hepsini ben de biliyorum, ancak onları o şekilde yan yana getirmek benim aklıma gelmiyor. Her biri üstün bir dehanın ürünü. Tıpkı Poşet adlı eserindeki Aşk bu; kızıl ötesi, yaralı müzesi, hareket edemem cümlesinde olduğu gibi. Bir süredir sadece okuyup yazmaktan olacak, kendi kelime dağarcığımı da sorgulamaya başladım. Can sıkıntısının da etkisiyle standart kalıpları yıkmak, klişelerden kurtulmak hevesiyle yanıp tutuşuyorum. Her şeye, yan evin bahçesindeki dikkat köpek var yazısını eyvah, köpek var! olarak değiştirerek başladım. İstediğim etkiyi yarattım, millet bu ne be? der gibi baktı. Bu küçük deneyden sonra dilimizdeki bazı kelimelerin hakkını vermediğimiz kanaatine vardım. Biraz yakından bakıp üzerine manasız bir zaman harcayınca, yeterince verimli kullanmadığımız kelimeler olduğunu siz de göreceksiniz. Tam bu noktada; olumlusu olmayan olumsuz kelimeleri, olumlu olarak kullanıma açmaya karar verdim. Böyle söyleyince karışıkmış gibi görünüyor ama aslında son derece basit. Buyrun, devam edelim. Olumsuzu olan ama yapısal olarak olumlusu olmayan kelimelerle harika cümleler kurabiliriz. Etrafımda ne idüğü belirli kimseler olmasından hoşlanırım. Yeni apartman görevlimizin meymenetli bir adam olması beni çok mutlu ediyor. O kadar suratlı bir kız ki, görsen bayılırsın, fıkır fıkır maşallah. O'ndan hiç beklemeyeceğim kadar münasebetli bir tavır sergiledi, şaşırdım doğrusu. Böyle füturlu olmayı aile terbiyeme borçluyum. Patronun teklifini sorgulu sualli kabul ettim; bilirsin, okumadan garanti belgesi bile imzalamam. Yanılıyorsun Figen, Osman'ın densizlik yaptığı görülmemiştir, bilakis gayet denli bir insandır. Dün Ayşe'yi yolda gördüm, yanında çok tipli bir çocuk vardı. Sunuma eksikli hazırlanmışsınız, keşke daha çok çalışsaydınız, müşteriye rezil olduk ayol. Evleri şehrin merkezinde, son derece tekinli bir muhitteydi. Ne allahlı bir insan şu Hamdi Bey, hemen yardımımıza koştu sağ olsun. Dilerseniz siz de evde tek başınıza deneyebilir, cümleler kurabilirsiniz. Ben bir iki örnek daha yazıyorum buyrun; istisnalı, yanlışlı, kifayetli, uygunlu, benzerli, kitaplı. Ya da istersek olumsuz bir kelimenin; aslına sadık kalarak zıddını yaratıp mis gibi sıfat elde edebiliriz. O kadar şanslıyım ki ıslı bir adaya düştüm, ortam çok güzeldi. Hatta sadece olumsuzu olan ama olumlu olarak kullanmadıklarımızı olumlu anlam ifade edecek şekilde kullanıma açabiliriz. Hülyasız bir bakış vardı gözlerinde, son derece gerçekçi bir insandı. Cin fikirsiz bir insan olduğumdan olacak, hep kandırılıyorum İsmet. Bu fikrimle Türk Dil Kurumu'na başvurmak istiyorum ama dalga geçiyorum zannederler de bir temiz dayak yerim diye korkuyorum. O yüzden, gayri ciddi ve gayrı resmi bir manifestoyla ilk adımı atma niyetindeyim. Hiçbir şeyde gözüm yok, maksat güzel Türkçemiz kazansın. Uğruna olimpiyatlar düzenlenen güzel Türkçemize hayırlı olsun. Bir not: Kelime haznenizin ve bireysel literatürünüzün gelişmesi için twitter'da @anabiritanika hesabını takip etmenizi öneriyorum. İki not: Söz konusu twitter hesabı kimin bilmiyorum. Ben de ilgi ve sevgiyle takip ediyorum.


Uyarıyoruz. Türkiye vasat yazın yayıncılığı Kült Neşriyat saldırısı altında. Baharın gelişiyle artan görsel/kitap kadavrası paylaşımlarının kalabalığı arasında, sessizce dolaşıma giren, zihinlerin mono halini hadım etmeye niyetli yaşayan metinlerin bir araya geldiği bir atağın darbesini, kentlerde Karanlık Thomas öncülüğünde harekete geçen hücrelerin sahte peygamberler etrafında toplanarak çevremizi sardığını görüyoruz. Modern kofluğa karşı başkaldırı metinleri, güneşi karartan hamleler ve isyan hafızasını tazeleme provokasyonları bir arada. Sahte gerçeklikle bağınızı kopartmaya geldiler. Bir Kadavra adıyla derlenen bu minik risale 1930 tarihinde yayınlanan Kadavra'nın ikinci sayısında yer alan Bataille ve Desnos'nun yazılarından oluşuyor. Bataille tarafından yazılan Hadım Edilmiş Aslan ve Desnos tarafından yazılan Sahtekar Thomas metinlerinin ortaklığı Breton'un peygamberliğe soyunması ve Sürrealizmi bir dini inanca dönüştürmek için ortaya koyduğu sahtekar tavrı ve bu tavrın siyaset ile olan yakın bağını dile getirmeleri. Her iki metin de ileride yayınlanması planlanan toplu bir Kadavra çalışması için iyi bir giriş olacak. Bunun yanı sıra daha önce yayınladığımız Acephale ile bir miktar değindiğimiz, Sürrealizmin arka planındaki çatışma, İkinci Dünya Savaşı arifesinde Avrupa entelijansiyasının kutuplaşması ve yeni düşünce okullarının kuruluş nedenlerini tartışmaya açmak için de önemli ki böyle bir yöntem, 20. yüzyıl modernizmini de radikal ve alternatif kanallardan tartışmaya açmak anlamına geliyor. Kaldı ki böyle bir modernizm tartışması, bugün içinde bulunduğumuz ve modernizmin çıkmazlarıyla sürekli sakatlanan sosyo-politik zamanı anlamak için önemsenmeli. Kült'ün yeni anti klasikler serisi Janus'un bu ilk parçası 200 adet numaralandırılmış nüsha olarak sınırlı sayıda basıldı ve 175 adeti satışa sunuldu. 1928'de Sürrealist Devrim dergisinin özel bir sayısı, Histeri'nin keşfinin 50. yılına adandı. Dergi içinde şüphesiz en ilgi çekici metin Breton ve Aragon'un ortak yayımladıkları Histeri'nin 50. Yıldönümü metniydi. Sürrealistlerin histeriye bu denli ilgi göstermelerindeki temel neden, Sürrealizm düşüncesinin bütünüyle bilinçdışına yönelmesi olabilir. Kaldı ki İkinci Dünya Savaşı dönemini hazırlayan ve Birinci Dünya Savaşı sonrası kendini gösteren travma toplumu tam da konvansiyonel psikolojinin tanımladığı bir histeri halini toplumsal ölçekte karşımıza çıkartıyor. Breton ve Aragon'a göre: Histeri patolojik bir olay değildir ve herkesin gözünde, kendini ifade etmenin en üst düzeyi olarak algılanabilir. Tam da bu noktada Sürrealistlerin Nietzsche'nin modern kofluğa karşı baş kaldırısını yineleyerek bu koflaşmanın karşısında değil, bu kofluğa alternatif bir oluş olarak histeriyi yücelttiklerini söyleyebiliriz. Kült'ün yeni anti klasikler serisi Janus'un bu ilk parçası 200 adet numaralandırılmış nüsha olarak sınırlı sayıda basıldı ve 175 adeti satışa sunuldu. Çağrılmayan Cemaat'in uzun bir aradan sonra yayınladığı bülteni, gelmekte olan yeni Ç. C. sayısına bir çağrı niteliğinde. 100 adet numaralandırılmışözel nüsha olarak basılan bu bülten, sadece özel satış noktalarında ve Kült sitesinde kısa süreli satışta olacak. Sanat tarihçisi Barış Acar'ın üç cilt olarak kurduğu Ekphrasis'in ilk cildi, Türkiye ve Çağdaş Sanat ağı üzerine özgün ve eleştirel bir yaklaşım sunuyor.


Türk edebiyatında klasikleşmiş romanların ve ses getiren çağdaş romanların toplumda var olan ve daha önce keşfedilmemiş nişleri doldurduğuna inanıldığında gerek televizyon dizilerine gerekse beyaz perdeye taşındıklarından bahsetmek mümkün. Romanların filmleştirilmesi ve ya televizyon dünyasına kazandırılması durumunun eseri ne derecede aslından uzaklaştırdığı halen en çok tartışılan nokta. Bir de beyaz perdede izlemek elde olsa diye iç geçirip eserin yoğunluğu ve bulunduğu nişten çıkarılmasının bir hayli zor olduğu durumunun mevcut olduğu eserler var, bunlardan bir tanesi de Ayfer Tunç'un 2009 yılında okuyucu ile buluşturduğu Bir Deliler Evinin Yalan Yanlış Anlatılan Kısa Tarihi adlı romanı. Ayfer Tunç'un Bir Deliler Evinin Yalan Yanlış Anlatılan Kısa Tarihi 500 sayfalık keyifli, samimi ve uzun metrajlı bir yolculuğa çıkarıyor okuyucusunu. Roman, toplumsal zaaflarımızı ve meydana gelen olaylar zincirinde olayların ve zaafların insanları birbirine nasıl bağladığını okuma şansı vaat ederken, Türkiye'nin her kesiminden birbirine hiç benzemediklerini düşünen, düşündürten, sokağımızda, iş yerimizde, spor salonumuzda ya da süpermarkette rastlayabileceğimiz, bizim insanımızı sunuyor bizlere. Bir Deliler Evinin Yalan Yanlış Anlatılan Kısa Tarihi alışılagelen roman kurallarını ve düzenini alt üst ederken adeta kendi içinde kendi kurallarını ve kendi sistemini yaratıyor. Modernist gelenek izlerini eserlerinde kullanmakta keyif alan ve bunun okuyucu tarafından saptanmasını sağlayan Tunç, romanın anlatı şeması konusunda da bir o kadar kendine has bir üslup içerisinde. Alışıla gelmiş roman karakterizasyonun aksine Tunç, roman içinde yer alan alışılmadık sayıda roman kişisi kullanarak ortaya ucu bucağı gelmeyecek gibi görünen bir soy ağacı oluştururken bir yandan da birebirleri ile doğrudan ya da dolaylı olarak bağlantılı karakterler ile romanı yurdumuz insanı ile donatıyor. Romanın olay örgüsünün karakterler ile çok sağlam desteklendiği, karakterden karaktere geçişlerin yumuşaklığı ve anlatıda rahatsızlık uyandırmaması da göz önüne alındığında Tunç'un romanını ne denli sağlam bir zeminde hazırladığını söylemek mümkün. Alışılagelmiş roman özelliklerinin aksine, düz bir olay örgüsü ve başat kişisinin olmadığı, romanda, sonunda roman kişilerinin okuyucuya sanki gerçek birer kişilermişçesine tanıtıldığı bir de dizini bulunmakta. Her karakterin kendisine ait bir bölümünün olduğu romanda, kişilerin etraflıca betimlenmelerine ek olarak karakterlerin hayatlarından kesitler sunulması da gerçeklik ve kurgu kavramları hakkında da düşündürücü bir zemin hazırlıyor.


Gün Zileli: Oturum sürem bitmişti ve herhangi bir geçim kaynağı gösteremediğimden oturum süremin uzatılmasını reddettiler ve 15 Nisan'a (2010) kadar ülkeyi terk etmemi istediler. Bu bir yanlış anlama sonucu oldu. Sanırım daha önce PEN'e başvuran arkadaşlar halen yetkisiz olan biriyle muhatap olmuşlar. Haydar Karataş'ın yazdığı yazı üzerine durum ayyuka çıktı ve durumdan Türkiye PEN'i haberdar oldu. Türkiye PEN'den Tarık Günersel duruma müdahale etti ve İsviçre PEN'i uyardı. İsviçre PEN'den Kristin Shnider benimle bağ kurdu ve durum düzeltildi. Şu anda İsviçre PEN benim adıma karara itirazı yürütüyor. Bu konuda hiçbir bilgiye sahip değilim. Ama söylendiğine göre, yazar hakları konusunda Avrupa'da en duyarsız ülkelerden biriymiş İsviçre. Sol örgütlerde özeleştiriden çok söz edilir ama bu üyelerin örgüte özeleştiri yapmasıdır. Örgütler asla gerçek anlamda özeleştiri yapmazlar. En büyük yenilgi ise özeleştiri yapamamaktır. İktidar kavgası veren kaçınılmaz olarak bölünür ve devrim için mücadeleyi bırakıp birbirini yer. Olan budur. İdeolojik ayrılıklar iktidar için kavganın bahanesidir. Aralarında ciddi hiçbir ayrılık yoktur. Hatta ayrılık konuları ayrılık gerçekleştikten sonra imal edilir çoğunlukla. 1975-80 iç savaşı sırasında sol örgütlerin büyüyormuş gibi görünmesi aldatıcıydı. İknaya değil zora dayanan bir mücadele ortamında insanlar örgütlerin gölgesine sığınmak ve o örgütün taraftarıymış gibi görünmek zorunda hissettiler kendilerini. Ama darbe inip bu örgütler etkisiz hale gelince de bağlılıklarına derhal son verdiler. Böylece örgütlerin topladığı güçlerin sahte olduğu ortaya çıktı. Bir devrimci hareket gerçekten devrime omuz vermek istiyorsa, birincisi, bu gücün örgüt için değil, devrim için harekete geçmesini teşvik etmelidir; ikincisi, hareketin gerçekten kitlesel seferberlik biçiminde gelişmesine özen göstermelidir; üçüncüsü, özsavunmanın ötesine geçen bir şiddet politikasından uzak durmalıdır; dördüncüsü, devrimci zora değil, iknaya dayanmalıdır; beşincisi, kitleyi bir destek güç olarak değil, devrim için harekete geçen gerçek özne olarak ele almalıdır. Bütün bunlar yapılmış olsaydı 12 Eylül bu kadar kolay başarı sağlayamazdı. Marksizmi topyekün otoriter olarak nitelemeyi doğru bulmuyorum. Marksist hareketin içinde otoriter olmayan yönelimler de halen mevcuttur. Öte yandan, marksizm içinde ana akım niteliğindeki Leninizm-Stalinizm gerçekten otoriterdir, hatta otoriterliğin ötesinde son derece monolotik ve özgürlük düşmanıdır. Stalinizmin faşizmden pek farkı olduğunu düşünmüyorum. Türkiye'de sol ne yazık ki esasen Stalinist'tir. Bu Stalinist ana akım sorgulanmadıkça ve yenilgiye uğratılmadıkça solun gelecekteki özgür toplum için mücadele etmesi ve ikna edici olması mümkün değildir. İşçiler, şehirden şehire pasaportla gidebildikleri, süngü zoruyla çalıştırıldıkları faşizan bir üretimci sistem için asla mücadele etmeyeceklerdir ve etmemektedirler zaten. 1917 devrimi dünya işçilerine, çalışanlarına büyük umut vermişti. Daha sonraki gelişmeler ne yazık ki bu umudu kırmıştır. Solun bu umudu yeniden yaratabilmesi için kendi içinde bir devrim yapması gerekir. Anarşizmin kendisi de modernizmin çocuğu olmasına rağmen, onun asi çocuğudur ve modernist ilerleme tezlerine karşı çıkmıştır. Türkiye aydınları ise en azından yakın zamanlara kadar ilerlemeci-modernist paradigmanın etkisi altındaydılar. Bu yüzden anarşizm Türkiye'de aydınlardan, en azından 1990'lara kadar hak ettiği ilgiyi göremedi. Ama bu tarihten beri durum kısmen değişmiştir. Bu yüzden anarşizme bir ilgi de başlamıştır. Türkiye'de anarşizm çok yenidir. Henüz emekleme aşamasındadır. Doğaldır ki, fiili güç olarak hayli zayıf ve uygulamalarında da oldukça başarısızdır. Ama anarşizmin potansiyeli ve yarattığı ilgi, onun gerçek gücünün ve varlığının yüz katıdır belki. Yani Türkiye'de bir anarşizm hayaleti dolaştığını söyleyebiliriz. Bu grup İngiltere'deki göçmen Türk ve Kürt topluluğu içinde anarşizmin propagandası amacıyla kurulmuştu. Belli ölçüde işlevini yerine getirdikten sonra 2000'lerin başında kendisini dağıttı. Evet, ulusalcılıkla MDD arasında hem benzerlikler ve bağlantılar, hem de farklılıklar vardır. Benzerlik, MDD'nin öngördüğü Milli Kapitalizm denen şeyin ulusalcılık tarafından iyice abartılı bir şekilde benimsenmesidir. Öte yandan, MDD, tüm ulusalcı yanlarına rağmen, bugünkü ulusalcılardan farklı olarak, egemen sınıflarla işbirliği yerine çatışma halindeydi; tüm ulusal uzlaşma eğilimlerine rağmen içerdeki sınıf mücadelesini tamamen iptal etmemiş ve devletle bütünleşmemişti, yine bugünkü ulusalcılardan farklı olarak. O zamanın MDD'ci gençlerinin sloganlarıyla bugünkü ulusalcıların sloganları arasında benzerlikler olmakla birlikte bu gençlerin kafasından hakim sınıfların devletiyle bütünleşmek gibi bir düşünce geçmemişti bile. Nitekim Deniz'lerin devlete teslim olmayıp vakarla ölüme gitmeleri de bunun kanıtıdır. Yüzeysel benzetmelerden kaçınmak gerekir. Doğal olarak Marksist-Leninist öncü örgüt teori ve uygulamasının gençlerde yarattığı haklı bir tepki var, yeniden bu tür örgütlenmelere gidilebileceği endişesini taşıyorlar. Öte yandan ben şahsen anarşistlerin salt anarşist bir örgütlenme yaratmalarına da pek sıcak bakmıyorum. Özel ideolojili örgütlerin varacağı yer, isterse kendilerine anarşist desinler, ML örgütlerin vardığı yerden pek farklı olmayacaktır. Bence sorun, ideoloji farkı gütmeden ezilen sınıfın/sınıfların öz örgütlenmelerini yaratmaktır. İster konsey, ister komün, ister sovyet deyin, yapılması gereken bu tür kitlesel örgütlenmeler yaratmaktır. Kitlelerin özörgütlenmesidir bu. Türkiye'de her türlü örgüt ve parti kuruluyor da bunu denemeyi düşünen yok pek. Bireysel anarşizmden eğer Stirnerci anarşizmi anlayacak olursak bu zararlı bir akım değildir; anarşizmin bir koludur ve birey olmayı teşvik etmesiyle yararlıdır da. Bence bir devrim, anarşizmin de, Marksizmin de bütün kanatlarını içinde barındırmalıdır ama aynı zamanda devrim bu radikallerin kendi üzerinde hegemonya kurmasına izin vermemelidir. İpler aşağıdan devrimci kitlelerin elinde olmalıdır. Aynen Rusya'da, 1917 Şubat'ı ile Ekim'i arasında olduğu gibi. Bir zamanlar Regis Debray'ın bir kitabı vardı: Devrimde Devrim. Devrimin yeniden hayatiyet kazanması için devrimde devrim gerekiyor.


Bilinen ve kabul gören ansiklopedik tarifi ile Punk, 70'li yılların ikinci yarısında İngiltere'de bir müzik akımı etrafında gelişen toplumun tüm değerlerini alt-üst eden, yıkıcı bir altkültürdür. Müzikal alt yapısını 70'li yılların ortasında New York'daki bazı müzik gruplarından almış, tavır ve tarzı ise İngiltere'de şekillenmiştir: Punk'un nihilist ve yıkıcı tavrı, zamanla gelişip olgunlaşarak, antifaşist, antikapitalist, antimilitarist, antiotoriter, cinsiyetçilik ve homofobizm karşıtı, derin çevreci, hayvan haklarını savunan, kendin yap'çı yıkıcı-yapıcı bir ideolojiye dönüşmüştür. 70'lerin ikinci yarısınnda öfke kendini, Avrupa ve Amerika'da Punk ile dile getirirken, Türkiye'de sokak çatışmalarına, grevlere ve devrim provalarında gösteriyordu. Müzik dinlemenin henüz sırası değildi. 12 Eylül 1980'de gerçekleştirilen geleneksel askeri darbe, işkenceler, zindanlar, idamlar, sürgünler, yasaklar, sansürler ve antidemokratik yasalarıyla gelmişti. 12 Eylül rejimi özellikle Sol muhalefeti tamamen susturmuş, günümüzde etkisi hala süren sistematik bir apolitizasyon ve kişiliksizleştirme çalışması ile, toplumun her kesimini, üniversiteleri, sanat ortamlarını sindirmişti. Devir, Tonton amca, köşe dönmek, video kaset ve arabesk devriydi. Böylesine sindirilmiş, kişiliksiz bir toplumda, kendisine dayatılan yoz arabesk kültürü kabullenmek istemeyen, kendisine nefes alabileceği bir yer arayan bir kesim gençlik için bir alan vardı, o d: Heavy Metal. Tek tük kaset kaydı yapan yerler ve yurtdışından gelen iki yabancı Heavy Metal dergisinin alt yazısız sayfaları sayesinde, kendini farklı hisseden bir kesim gençlik böylece Heavy Metal ile tanışmış oldu. Magazinel olmanın dışında, çoğunluk için Punk ile tanışma, Heavy Metal'den Punk müziğe bir tarz geçişi ile gerçekleşti. 80'li yılların ikinci yarısından itibarı ile kendini metalci veya punk olarak lanse edenler, gündelik hayatın içinde de kendini göstermeye başlamıştı. 1977'lerde İngiltere'de punkların toplum düzenine karşı gerçekleştirdikleri şok edici taktikleri, kendini Türkiye'de 80'lerin ikinci yarısında özgür bir birey olma nedeni olarak, uzun saç, küpe veya yırtık kot ile gösteriyordu. Bu hergün kavga anlamına geliyordu. Ancak yaşanan bu sokak sıkıntılarının dışında Türkiye'de Punk, kültürel ve politik anlamda gündelik hayatta kendine yer bulamamıştır. Türkiye'de gençlik, toplumun genel örf ve adet yapısına uygun bir şekilde, hiçbir alanda söz sahibi olamamıştır. Gerçek ekonomik, gerekse toplumsal baskılar nedeniyle gençlik bir alt kültüre ait olmak gibi gençlik alışkanlıkları sadece belli bir yaşa veya döneme kadar sürdürebilen, yaşanıp atlatılması gereken hiçbir zaman sağlam olmamış, gelenek sürdürülmemiş; bu yüzden kendilerini ifade edebilecekleri ve üretebilecekleri süregiden ortak bir yaşama alanı -altkültür- yaratamamışlardır. Punk'ın Türkiye'deki politik hayatla tanışmasının bir çok nedeni vardır. Bunlardan en önemlileri kuşkusuz 1980 askeri darbesinin genel toplum üzerindeki baskı ve etkileri, darbe sonrası yaralarını sarmaya çalışan ve toplumsal hayatta tekrar yer arayan Sol'un içine kapanık muhafazakar yapısı ve de Punk'ların genel anlamda politik hayata katılmak gibi bir dertlerinin olmamasıdır. Türk medyasında ve toplumunda Punk, başka ülkelerdeki genel bakış açısından farklı olmayacak şekilde- sapıklık, bi tip saç şekli, neo-nazi'lik ya da batı özenticiliği ile eş anlama gelmekteydi. Resimlere bakmak dışında Punk hakkında okunabilecek Türkçe kaynakların olmaması ve Punk'ın iletişim ve bilgi aracı olan fantazilerin ancak 90'lı yıllardan sonra ortaya çıkması nedeniyle, Punk çevresi içerisinde de Punk kavramının sığ kalmasına neden olmuştur. Kendini Punk olarak nitelendirenlerin çoğunluğu için Punk, öykünmenin ötesine gidememiş, sadece bir müzik tarzı, taviz verilmek zorunda kalınan dış görünümü ve Punk deyince akla ilk gelen aslında sadece Punk'a özgü bir durum olmayan bu olumsuz tablo, günümüzde de Türkiye'deki benzer tüm gençlik altkültürlerinin ortak açmazıdır. Türkiye'de yaygın bir altkültür olarak Punk'tan bahsetmesek de, hafızasını darbelerde yitirmiş, geçmişe ait bir belgesi olmayan bu depresif, muhazafakar ve boya katılmış ülkede, her türlü olanaksızlığın ve yalnızlığın içerisinde yaşanmış samimi bir dönemi belgelemek gerekiyordu. Elinizdeki bu -övünç kaynağı olmayan, konusunda ilk- kitap, 80'li yıllardan, Türkiye'de ilk resmi yerli Punk albümü olan Rashit'in Telaşa Mahal Yok'un çıktığı 1999 yılına kadar olan süreçte, Türkiye'de Punk'ın kendini somut olarak ifade ettiği müzik ve yeraltı kaynaklarını içermektedir. Ancak bu kitap, o döneme tanıklık etmiş, belli kişi ve grupları içermekte, bir Türkiye Punk Külliyatı olarak algılanmamalıdır. Kitapta Punk ile birlikte adını sıkça göreceğiniz bir diğer akım Hardcore'dur. Hardcore, 80'li yılların başında Amerika'da, punk gibi giyinmeyen ve klasik punk müziğe göre çok daha hızlı müzik yapan Punkların kendilerini ayırmak için yarattıkları tarzdır. Hardcore günümüzde, özgünlüğü, disiplini ve sert söylemi ile Punk'la birlikte anılan ana bir akım haline gelmiştir. Yine de bu kitapta terim karmaşası yaratmamak için genel olarak Punk kelimesinin kullanılması tercih edilmiştir. Günümüzde Punk, müzik ve modası ile her ne kadar kapitalizm tarafından ehlileştirip, ambalajlanarak karlı bir ürüne dönüştürülmüşse de, Punk bir tavır olarak tüm dinamikleri, yeraltındaki paylaşım ve komünitesi ile muhalif bir altkültür olarak devam ettiği sürece yaşayacaktır. Punklar, Punk üzerine okuyabilecekleri Türkçe kaynaklar ile çok geç tanıştılar. Punk altkültürü ile ilgili Türkçe'ye çevrilen ilk kitap, Dick Hebdige'in, orijinal adı Subculture: The Meaning Of Style olan Gençlik ve Altkültürlerinin ilk basım yılı 1988. Punk ile ilgili diğer kitapların basım yılları ise 2000'li yıllardan sonra. Bu kitaplar arasında Punk'ı yaratan ve etkileyen müzikal ve sanatsal akımlar ile dönemin ekonomik ve sosyal koşullarını anlatan Tricia Henry'nin Punk Bir Altkültürün Oluşumu adıyla Türkçe'ye çevrilen Break All Rules: Punk Rock and the Making of a Style ve Punk felsefesi ile ilgili Craig O'Hara'nın Punk Felsefesi: Gürültünün Ötesinde adıyla Türkçe'ye çevrilen The Philosophy of Punk: More Than Noise! kitaplarını okumanız tavsiye edilir. Bize, özellikle sosyalbilimcilere ve teorisyenlere, Punk'ın öğretebileceği çok değerli bir şey vardır, o da basitlik ve dolayımsızlıktır. Sözü uzatmadan, güzelleştirmeden, sakınmadan, yüceltmeden ve korkmadan söyleyebilmeyi öğretir. Bu dersi alabileceğimiz bir dünya kültürü daha vardır, o da Punk ile çoğu zaman eşanlamlı olan anarşizm öğretisidir. Fakat anarşizm Punk'tan daha fazla bir kültür meselesi olduğu için onun basitliği kolayca Lacan ve Deleuze ile bulanıklaşmaya meyillenir. Bu yüzden bugün artık basitlik ve dolayımsızlığı buradaki anarşizmde aramayalım. Özellikle Türkiye'de bunu aramamak için iki neden bulunmaktadır. Birincisi, tarihsel açıklama, 70'lerden beri basılan ve anarşist kelimeleri olabilecek en aşağılayıcı anlamda kullanan faşist kültür endüstrisinin sistematik karşı propagandasıdır. . Anarşizm kullanışsız bir şey olup çıkmıştır, eğer bir nebze kötü niyete müsaade edilirse, çocukluk hastalığı olmuştur. Fakat ikinci sebep daha gizli, daha sinsidir ve doğal olarak daha kültürlüdür. Bu basitliğe vurulan en büyük darbedir. Radikal düşünce bu sefer karalandığı için değil, fakat karmakarışıklaştığı için kullanışsız olmuştur. Sol kulağını sal elle göstermek anlamına gelen bu karmakarışıklığı Baudrillard'ın modasından, sırasıyla Deleuze, Zizek, sonra anti-Zizek ve bilumum post-modern düşünürlerin etkisiyle anarşizmin olası basit bir dolayımsızlığı bir kör düğüme dönüşmüştür. Bu durumu destekleyen ve anarşizmin basitliğini anlaşılmaz bir dilbilgisi gösterisine dönüştüren tutumun tersini ben Punk'ta bulabileceğimizi düşünüyorum. Bunu tabii ki Punk'ı politik bir hareket olarak düşünerek değil, basit düşünerek yapabileceğimiz kanısındayım. Dediğimiz gibi Punk basitlik demektir. Tekrar aynı şeyi vurgulamak gerekir, özellikle Türkiye'de ve dünyanın birçok yerinde anarşist teori acayip bir hal almıştır. Anlaşılmazlık ve karmakarışıklık dilbilgisiyle el ele olup dönüştürme değerini yitirmiştir. Çünkü gösterdiğimiz gibi kullanılmaz bir hale gelmiştir. Bu söylemin can sıkan ve okuyucularda anlama kaygısı yaratan durumları kafamızda canlandırdığımızda bu resimler daha da netleşir: soyut bir yazarı anlamaya çalışan ve canı sıkılan genç bir anarşist mesela. Fakat bulanıklığı eleştirirken biz de işi neredeyse basitlik leyhine tamamen karıştırır gibi olduk. Sonuçta biz burada popüler olan Punk'tan bahsediyoruz ve popüler kültürün ve basitliğin devrimci gücüne inanan ilk yıllardaki Brecht ve Benjamin'i aklımızda bulundurarak modernizmden bahsediyoruz. Bu şekilde Punk'ı ele aldığımızda artık onu post-modernizmin eğlence ve hedonist yorumundan kurtartıp, dünyayı yorumlama üzerine ayrı bir imkan yolu açmış oluyoruz. Benim için Punk'ın önemi bu imkandan kaynaklanıyor. Türkiye'de örneğin, daha ileride buna daha fazla değineceğiz, Suratına İşemek İstiyorum kadar hem direkt, hem de bu kadar basit, hem de bu kadar net ve saldırgan bir şarkının ancak punklar tarafından söylenebileceğini tahmin etmek zor değil herhalde. Bizim teorisyenlerin ve sosyalbilimcilerin de Punk'tan öğrenebileceği şey de güçlü bir suratlara işemek isteyen teoridir. Tabii ki bu kitap böyle bir teoriyi üretmek için yazılmamıştır. Bu Türkiye'deki Punk ile ilgili bir kitaptır. Fakat kitabı hazırlarken, en azından yaklaşımımız ve seçeneklerimiz dahilinde, dikkatli bir şekilde entelektüel olmaktan kaçındık. Onun için bu kitap hiçbir şekilde bir sosyolojik vaka veya şizoanket ya da bir sözel tarih çalışması olarak okunmamalıdır. Kitabı hazırlama sırasında yaptığımız araştırmalar hiçbir yönteme göre yapılmamıştır. Olabildiğince kişisel olan bu yaklaşım, aynı zamanda benim için sadece Türkiye'deki Punk'ı değil, bir o kadar da hayatı ve insanları anlamama da çok yardımcı oldu. Özellikle her on yılda bir gelen askeri darbelerden dolayı zaten üstün gelme bir şekilde başlayan modernleşme Türkiye'de tamamen süreksiz bir seyir göstermiştir. Modernizmin tamamlanmamış bir proje olduğunu anlamak için burada ileri görüşlü ve çok zeki olmak gerekmiyor. Çünkü biliyoruz ki, daha doğrusu bu kitap ile bilinecek, Türkiye'de Punk 1987 yılında İstanbul'da Headbangers grubuyla ilk defa tam anlamıyla kamusal bir anlam kazanmıştır. Eğer Tünay Akdeniz ve Çığrışımlar'ın ithal Punk-Rock'ını saymazsak o zaman Türkiye'de Punk normalinden on yıl sonra başlamıştır. İlk resmi Punk albüm ise bundan on küsür yıl sonra piyasaya çıkmıştır. Bu kitapta bu iki tarih arasında Türkiye'de Punk ile ilgilenmiş kişileri ele aldık. Kitaptaki röportajlar ve kimi yazılar okuyuculara bu bilinmeyen tarih hakkında bir fikir verecektir, onun için kimsenin hiçbir uzman sosyolojik değerlendirmeye ihtiyacı olduğunu zannetmiyorum. Fakat yine de yöntem ve araştırma seyri hakkında birkaç söz; bu kitabı hazırlamak benim zannettiğimden çok daha zor oldu. Bunun birkaç nedeni olabilir: röportaj yaptığımız kişilerdeki konu hakkında isteksizlik, inançsızlık, sabırsızlık veya tembellik, röportaj yaptığımız çoğu kişinin bu konuda söyleyecek çok şeylerinin olmadığını iddia etmesi, bir takım psikolojik zorluklar veya doküman eksikliği, röportaj yapmak istediğimiz kişilere ulaşma gibi fiziksel zorluklar. Bu konuda hiçbir kaydın olmaması da en baştaki zorluktu. Ama biz en başından beri bu tarz yeraltı araştırmalarında görülen sineği inek yapmak hatasından kaçmaya çalıştık. Durduk yerde yeni bir şehir mitolojisi yaratmak değildi amacımız. Punk böyle bir şeye hem felsefi kategori olarak hem de tarihsel bir fenomen olarak müsaittir. Her yerde ve her koşulda farklı anlama gelebilir Punk, örneğin eski-Yugoslavya'da özyönetimli sosyalizmin üçüncü yol teorisini ve pratiğini destekleyen bir hoşgörü göstergesi iken, Letonya'da bağımsızlık sürecinde çoğulcu milliyetçi seslerden biri oluyor, fakat yine de Punk zamanına göre putkırıcı, anti-otoriter, saldırgan, eleştirel ve bununla beraber batıcı, şehirli, elitist ve kitsch karşıtı olan bir kültürdür de. Bugün en küçük ve en gelişmemiş ülkelerde bile Punk'ın izlerini aramak ve takipçilerini bulmak bu modern/şehirli kültürün ulaşabileceği etkinin sınırsız olduğunun göstergesi de olabilir. Eğer İran'da punklar varsa, bunların gürültüsü mollaların ezanı dışında başka sesler de olduğunun işaretidir ve bu gürültü orda bile modern şehirli bir kültürün olduğunu garanti eder. İşte bunu garantilemek için çoğu durumda ve yerde sineği inek yapma taktiği uygulanır. Böylece olmadık bir tarih ve gelenek icat edilir. Fakat Luk Haas'ın samimiyetine ve pratiğinin içtenliğine inandığımız için bu örnekte kötü niyetin olmadığını ve bu plakların plak hammaddesi vinyl'den daha tehlikeli olmadığını varsayıyoruz. Luk Haas hakkında bu kadar. Türkiye'de Punk'ın olması, hem de 80'lerde olması, bugün bakıldığında çoğu kişi için politik doğruluğun bir göstergesi ve Türkiye'nin modern ve açık toplum olduğunun bir garantisi olarak yorumlanabilir. Sineği inek yaparak, Türkiye'deki Punk'ı olduğundan farklı ve fazla gösterdiğimizde, kolayca biz de bu neoliberal görüşün sözcüsü olabiliriz. Bu kitap dış mihraklı destekle basıldığı için bu konuda okuyucuları daha fazla uyarmamız gerekiyor. Punk, doğrudur, çelişkili bir şekilde yüksek kültürün sözcüsü olabilir fakat bu kitapta bizim herhangi bir ajandamız olmadığı gibi, hiçbir şekilde de Punk'ı bir açıklama olarak kullanmadık. Eğer izin verirseniz teorinize işemek istiyorum, hem karmaşık olanlara hem de komplocu olanlara! Karl Marx'ın sanat ayna değil, çekiç olmalı önerisi Türkiye Punk müziği için pek geçerli değildir. Türkiye'de Punk müziği bir penceredir. Bu bölümde bunu yavaş yavaş göstereceğiz. Punk müziği 1977'de Londra ve Kıta Avrupası ve ABD'de epey bilinen ve gençler arasında popüler bir altkültür hareketi haline geldiğinde, Türkiye'de o zamanlar Punk hakkında ve genelde Rock 'n' Roll hakkında yazılan yazılar eleştirel türdendir. Punk, emperyalizm, Batı dekadansı, çürüme ve apolitiklik ile eşanlama geliyordu. Punk'ı eleştirenler onun bir Batı demokratik kapitalizminin ajanı ve garanticisi olduğunu ve IMF ile el ele gidebileceğinin farkındaydılar. Türkiye'de 1977'de Sol hareket Punk'tan olabildiğince uzaktı, ama Punk'ın en anarşist görünümlerinden bile daha radikaldi. Aynı zamanda da Türkiye'deki Punk'ın hiç olamayacağı kadar da enternasyoneldi; Yar Yayınevi o meşhur yıl İtalyan Kızıl Tugayları, Alman Kızıl Ordu Fraksiyonu, İran, Kamboçya ve bir sürü ülkenin gerilla hareketlerinin manifestolarını en modern tasarımlar ile yayınlıyordu. Militanlar ve sempatizanlar Arnavutluk, Çin, Küba, Bulgaristan... tüm ülkelerin Sol teori ve pratiklerini takip ediyordu. Fakat Sol'un müziği hiçbir zaman çekiç değildi, daha doğrusu hiçbir zaman Punk'ın anladığı anlamda üç akorlu gürültü üreten bir rahatsızlık değildi. Sol müzik ya erkek köylülerin maço gür sesi olmuştur, ya da melankoli ile sızlayan kadın ana'nın ince sesi. Türkiye'de politik müzik gün bugün böyledir, hatta art arda gelen kayıplar ile bu kaderci formunu daha da pekiştirmiştir. Sol teori ne kadar enternasyonel olmuşsa da, pratikte de o kadar mahalleci kalmıştır. Bana öyle geliyor ki, gürültüden arındırılmış bu melankolik Sol ses, garip bir muhafazakarlığı da beraberinden getirebiliyor, öyle ki bugün Otonomcular gibi hayli uluslararası teori ile beslenen radikal politik oluşumları ziyaret ederseniz, dünyanın en bayat ve sıkıcı halk müziklerine hazırlıklı olmalısınız. Bu yüzden Murat Belge'nin daha seksenlerin başında yaptığı Arabesk ve Punk müzik benzetmesi esasında yanlıştır. Eğer Arabeski yüksek sanat müziğinden farklı olarak daha amatörce bir ses ve devrime gebe bir Vox Populli olarak Punk ile eşanlamlı değerlendirirsek, o zaman Punk'ı temeli olan gürültülü basitliği salt bir muhafazakar feryada indirgemiş oluruz. Sol müzik çekiç değildi, ama ayna da hiç değildi. Müzikte ayna ve orta sınıf psikolojik dertler ve depresyonlar herhalde 80'lerde Sezen Aksu ve onu hala devam ettiren en aptal liberaller tarafından başlatılmıştır. Fakat 80'lerde Sol olmayan, bu yüzden de apolitik olan, ama hiç de orta sınıf ve vasat olmayan bir gençlik sesi de yükseldi bu ses tabii ki ilk heavy metal ile yükselse de kısa zamanda asıl radikalliğini Punk ile kazandı. 80'lerde Türkiye'nin nasıl bir yer olduğunu o dönemde burada yaşayan birçok kişinin röportajlarından görebiliyoruz; karartmalar, sürekli baskı, hiçbir şeyin net olmaması, garip ve iğrenç bir stil, muhafazakarlık ve vahşi kapitalizm. İşte bu dönemde belki de ayna olmayan ender radikal hareketlerden biri Punk'tı ve Marksist olmadıkları için de çekiç olma şansları yoktu. Bir de punkların sayısı az imiş o dönemde ve de tipik bir yeraltı partisi şöyle olurmuş; bir iki Metal grubu, ardından bir Punk ve arada da bir Break Dance show, hepsi de gündüz ve kiralanmış bir düğün salonunda. Anlaşıldığı kadarıyla o dönemde yeraltı kültürü tüm o 80'lerin hafıza kaybından sonra kendini tekrar bulmaya çalışıyormuş, onun için o dönemde kimse kendini tam olarak Metal, Punk veya Hardcore olarak tanımlamıyormuş. Bu arama dönemi Türkiye'deki eksiklikler yüzünden yukarıda bahsettiğimiz parti gibi komik ve eğlenceli de olabiliyormuş. Bu yüzden biz Türkiye'deki Punk'ın çıkışını 80'lerin o politik ve kültürel ortamıyla açıklarken, Punk'ın bu duruma karşı oluşunu göz önünde bulunduruyoruz. Punklar ebeveynlerinin melankolik Sol'undan, etraftaki depresif pop'tan, yerel ve milli olmaktan, kapalılıktan bıkmış gençlerdi. Kesinlikle yeni alternatifler öğrenmek isteyen ve yeni şeyler denemek isteyen kişilerdi, eğer illa söylemek gerekirse açılmak istiyorlardı. Onun için 80'lerde Punk'ın karanlık tarafında Demokles'ın kılıcı gibi asılı duran liberalizm ve Turgut Özal figürü var. Kitapta birkaç yerde tartışmalı bir şekilde ismi geçen Özal, açılma teorisi için belalı bir isimdir. Çünkü hem Punk'ın özgürleşme isteği, hem de Özal'ın liberal kapitalist Pazar programı aynı açılma ve dünyaya ait olma isteğiyle birlikte okunabilir. Unutmayalım ki ilk İstanbul Sanat Bienali ve ilk Punk grubunun kurulması da aynı tarihe denk gelir. Özal kendi açılma isteği ile liberalizm ve vahşi kapitalizmi savunduğu kadar, aynı inatla da en gerici ve en muhafazakar kültürü de destekliyordu. Punklar için bu açılma kültürü farklıdır, dünyayı hiçbir resmi temsilin dolayımı olmadan anlamaktır. Bu açılma hiçbir zaman tam anlamıyla olamayacağı için -taşra ve yerellikten kurtulup dünya kültürüne ait olmak anlamında - bunu daha çok dışarıya bakış veya dışarıyla ilgilenme olarak görebiliriz. Burada, yine, Punk'ı açık toplumun sözcüsü olma gibi bir yoruma indirgememek için dikkatli olmalıyız. Fakat İstanbul'daki punkların toplum nasıl daha elverişli bir yer olur gibi bir dertleri ve planları olmadığı için ve Punk tavrının ülkeyi daha açık göstermeyle ilgili hiçbir alakası olmadığı için yukarıdaki bu indirgemeci yorumdan kolayca vazgeçebiliriz. Bu çözüm punkların başkaları tarafından böyle yorumlanmayacağı anlamına gelmez, biz en azından bunu yapmayacağız, kitabın birkaç yerinde Özal ismi tehlikeli bir şekilde Punk ile yan yana getirilse de. Yukarıda geliştirdiğim önermeyi şöyle tanımlayabiliriz: Punkların temsil ile sorunları yoktur ama temsil edilmeye de sorunlu bir şekilde müsaittirler. Onun için Punklar'ın sanatına pencere diyoruz, sıkıcı ebeveynleri ve aptal politikacılar dışında başka bir şey aradıkları için. Bu arama ve öğrenme tabii ki çok komik sonuçlar da doğurabilir. Örneğin Tünay Akdeniz'in ithal Punk'ı ve bunu iğrenç olan sakatatlar ve moda olan çengelli iğneler ile sentezlemesi herhalde prototipik bir Punk komedi olarak kalacaktır. Türkiye'nin açılma tarihi Araba Sevdası kahramanı gibi bir sürü örnekle doludur, Barış Manço ve Kaygısızlar'ın Helter Skelterinden, Metin Erksan'ın Şeytan filmine kadar. Sanırım en komiği ve komik olduğu kadar da tehlikeli olanı bu kitapta Dead Army Boots'un vokalisti Tarkan ile yaptığımız röportajda ortaya çıktı. Bir konserde niye gamalı haç kullandığı ve heil selamı yaptığı sorusuna eski Punk, o zaman Türklerin Türk Punk'ı, Almanların Alman Punk'ı ve Amerikalıların Amerikan Punk'ı yapması gerektiğini söyledikten sonra biz de Dead Kennedys'in hep Amerikan karşıtı müzikler yaptığını hatırlattık. Tarkan'ın cevabı işte bu hikayenin en ilginç kısmı: Biz Dead Kennedys'in hayranlarıydık, tüm şarkı sözlerini ezbere bilirdik ve biz de Amerika'dan nefret ederdik. Marx'ın dediği gibi bazen anlama yanlış olabilir. Punklar politik olarak doğru olmayı iplemedikleri için, bu örneğin de öyle sanıldığı kadar tehlikeli veya milliyetçi olduğunu iddia etmek abartı olabilir. Zaten bu tarz Fellinivari örnekleri istediğimiz kadar arttırabiliriz, ne de olsa geç ve farklı bir modernleşme Punk'ından bahsediyoruz. Fakat bu kitaptan okuyucuların anlayacağı gibi 80'lerin sonundan ve 90'ların başına kadar dünyada olup bitenleri takip eden inanılmaz bir kitlenin varlığının olmasıdır. Mektuplarla dünyanın her köşesindeki fanzin ve demolardan haberdar olan bu kitle, az da olsa, bir imkanı temsil ediyor, Türkiye'de şehirde alternatif ve eleştirel bir kültürün olabileceği imkanı. Kimileri için bu pencere yurtdışına çıkmak, yurtdışı ile mektuplaşmak veya Deniz Pınar'ın dükkanı olmuştur, fakat her ne şekilde olursa olsun farklı bir dünyaya açıldığı kesindir. Bariz muhafazakarlık olan bu deyim Türkiye'de bir imkansızlığa işaret eder; tam olarak Batıcı olamamak. Aynı zamanda bu alaycı bir şekilde batıcılığı, garpçılığı veya isterseniz oksidentalizmi eleştirir. Punk ve Türkiye'deki diğer altkültürlerin Müslüman mahallesinde salyangoz satmaya benzetilmesinin nedenlerini şimdiye kadar anlattıklarımızdan kolayca ortaya çıkarabiliriz. Bu nedenler muhafazakarlığın da çehresini ortaya çıkarır: Türkiye'deki sosyal ve kültürel gerçek Batınınkinden farklıdır, yeteri kadar olamaz mitolojisi. Milli değerler artı kültürel anti-emperyalizm eşittir bu muğlak muhafazakar bilinç. Tahmin edeceğiniz üzere Punk'ın burada yeri yoktur. Önceki bölümlerde sırayla incelediğimiz Punk'ın kategorik, tarihsel ve politik imkanlarının bu duruma nasıl bir alternatif getirebileceği üzerine bir görüş geliştirmek istemiyorum. Zaten bunu ancak laboratuar ortamında üretilmiş bir Punk'ın yapabileceği kanısındayım, ayrıca Punk için böyle bir ajandanın onun esas yapısını tamamen bozacağını düşünüyorum. Fakat Punk konusunu ele alarak bu konuyu tamamen zıt bir perspektiften de yaklaşabiliriz, garpçılığın zıddından, daha doğrusu şarkiyatçılıktan veya oryantalizm açısından bu konuyu ele alabiliriz. Böylece önceki bölümde cevapsız bıraktığımız soruya geri dönebiliriz, Türkiyeli bir Punk/yeraltı grubu hangi koşullarda dışarı çıkabilir, dünya kültürüne ait olabilir? İçeride modern, dışarıda geleneksel/folklorik olduğu sürece. Oryantalizm bakış açısıyla ele aldığımızda Punk ve ona benzer müzik ve yaşam türlerinin Türkiye kökenli olduğu zaman, Türkiye kültürel kökenli olması gerektiğini de anlıyoruz. Eğer Türk bir Punk grubu başarılı olmak istiyorsa illa ki içerisinde bir saz veya zurna baharatı ya da bir arkaik ritim yapısı olmalıdır. Bu böyle olmadıkça yapılan müziğin anlamı olmaz. Veya röportajını yayınlamadığımız Türkiye underground müzik uzmanı Jay Dobis'in dediği gibi Hiçbir ilginçliği olmaz. Bu kadar zengin halk müzik kültürü varken niye kullanılmasın, zaten İngilizler ve Amerikalılar yeterince bundan yapıyorlar, niye aynısı eklensin. Her zaman bu kadar olmazsa da DJ John Peel, Tim Hodgkinson, Thurston Moore'un da genelde oryantal kokan Türk underground ve Punk'ına ilgi gösterdiklerini biliyoruz. Bunun en komik versiyonu da Türk gruplarının bitmek bilmez sentez yapma yetenekleridir, doğu ve batı arasındaki sentez. Einstürzende Neubaten'ın basçısı gözüyle yapılan en son film sanırım bunu en iğrenç ve çekilmez haliyle sunmuştur; artık Türkiyeli, İstanbullu yer altı müzisyen saz ve zurna ve sentez dertleriyle iyice içi boş bir türe dönüşmüştür. Aslında zavallı Piyer Loti Hacke'nin de bugün Türkiye'de istese de görebileceği pek öyle ciddi bir alternatif yoktur, müzik ve altkültür sahnesi iyice kendini oryantalize etmiştir, piyasada olan grupların çoğu neo-psychedelic hippi post-rock kafa karışıklığı ile ülkemizin güzel çok-kültürlü halk seslerini sentezlemekte yarışmaktalar. Yeraltı gruplar kendi müziklerinin yeniliğini The Can ile Müslüm Gürses ve Velvet Underground ile Orhan Gencebay arasında bir yerde bulunmakla tanımlamayı ve sentez durumunun olabileceği en muhafazakar haller almasından da çekinmiyorlar. Bu duruma nasıl böyle gelindiğini araştırıp, halihazırda bulunan post-kolonyal teorileri ile güzel bir beyin jimnastiği yapabilirdim, ama Türkiye'de bu değişimi çok iyi bir şekilde belgeleyebilen iki öğretici grup, fenomen vardır; Zen ve 2/5 BZ. İki grup da ortalama aynı zamanlarda başlayıp (80'lerin sonu ve 90'ların başı) o zaman Türkiye'de hiç olmayan Avant-Punk ve deneysel müziği tamamen politik bir şekilde yapıyorlarken, 90'ların ortalarında yavaş yavaş gitarı bırakıp saz'a yöneldiler ve kendi ülkelerinin halk ezgilerinin zenginliklerini tekrar keşfederken aynı zamanda hem müziklerindeki gürültüyü azalttılar, hem de gittikçe sentezleme amacıyla gösterisel bir ses mitolojisine yaklaştılar. Zen grubu kendi ismini Baba Zula olarak değiştirdi, ve en son Tanbul albümünden sonra oryantal olmayı iyice geliştirerek göbek dansı, Punk, dada, pscyhedelic ve dub müziğini sentezleyen en başarılı Türk grubu oldular. 2/5 BZ grubu ise bu oryantal durumu sahte bir no turistik no egzotik kinik kendi-eleştirisiyle örtmeye çalışırken, grubun yaptığı ilk albümlerle hiçbir alakaları kalmadığını da görüyoruz. Bu iki grubun ve onları takip eden bir sürü başka oluşumların oryantalizm ile alakalarının daha ciddi bir analizi yapılması gerekiyor, fakat burada en azından şundan bahsetmeden edemeyiz, bu iki grubun sesleri ve tavırlarının oryantalleşmesi ile dünyaya açılmaları ve saygın birer müzisyen olmalarını doğru orantılı olarak artması gerçeği gözümüzden kaçmıyor. Bu kitapta biz çoğunun gözünden kaçan, 80'lerin başından 90'ların sonuna kadar ki süreçte üretilen samimi ve güçlü yeraltı seslerine baktık. Umarız bu röportajları okuyan okuyucular bir imkanın farkında olurlar, bugünden farklı bir imkan; ne salyangozlara ne de Müslümanlara ait olan bir imkan. Ben İngiltere'ye grafik okumaya gittim. O zaman Türkiye'den bilgi alabileceğin çok kaynak yoktu. Bilgi sahibi olamıyordun. Gittiğimde bir baktım ki, okullar süper pahalı. Plan şöyleydi; yarım gün çalışıp, yarım gün de okula gidecektim. Hangi okul diye bir şey yok. Giremedim ki, hangi okul olmadı. 1977. Türkiye'de o zaman hippi hayatı vardı, saçlar uzundu. Böyle bir ortamdan oraya gittim. Orada film tamamen değişik. Hippilerin hepsi yaşlanmış, çoğu işgal evlerinde kalıyor. Bir süre sonra punkları görmeye başladım. Garip makyajlar, yırtık elbiseler, toplu iğneler falan. Tabii çok değillerdi başlarda. 77 yılı daha. Bunlar kafayı sıyırmış zannettim. Psikopat, tehlikeli adamlar diye düşündüm. Bende hippi kafası devam ediyor tabii o sıra, hala Pink Floyd, Frank Zappa dinliyordum. Bir arkadaş, Burada yeni bir akım çıktı. Bu gördüklerin Punk. Bunların kulüpleri var. Seni bir konserlerine götüreyim bak, ne biçim fark var dedi. İyi dedim gidelim. Biz kalktık gittik. Marquee diye bir yer vardı. O gün Lurkers ve 999'in konseri vardı orada. İçeriye bir girdim, yani samimi söylüyorum bayağı korktum. Biz gayet düzgün kıyafetteyiz. Onların hepsi yırtık pırtık elbiseler, zincirler falan. Akıl hastanesi gibi içerisi. Biz nereye geldik diye bir taraftan korktum, bir taraftan da enerji bayağı hoşuma gitti. Çok renkliydi. Konser bir başladı, biz de tam öndeyiz, bir de içerde bira içiyorlar. Pogo falan derken bir kargaşa. O onun üzerine çıkıyor biralarla, millet birbirine tükürüyor. Herkes içki içinde. Biz korktuk kavga çıkar diye gittik arkaya, oradan seyrediyoruz. Müthiş bir elektrik vardı müzikte ilk gördüğümde. Nasıl karşılaştırma yapayım; bizim 60'lı yılların gruplarında, grup çıkar sahneye, belirli bir parçayı çalar. Sonra saatlerce gitar solosu car cur cur. Arkadan davul çalar gider gider. Bunlar bir şarkı çalıyor iki dakika, hop diyor ikinci parça. Hiç gitar solosu falan da yok. Ama müthiş bir elektrik de var. Ulan dedim ben bu müziğe bayıldım, her hafta gelelim buraya. Biz o zaman kuzey Londra'da oturuyorduk. Orası da hep işgal evleri. Orada da İngiliz Rock tarihinde önemli bir yeri olan bir pub vardı. Ama fazla da büyük bir yer değil. O mahallede oturuyorum ya ha bire bakıyorum kimler çalıyor diye. Pub'a sürekli gitmeye başladım. Dedim salla hippileri punklarda hayat var. Bu arada, adamlar ne istiyor, amaçları nedir, kültürü nedir hala bilmiyorum. Fazla İngilizce de yok, anlayamıyordum. Kings Road'a giderdik. Orada punklar hava atardı. Giyinirler, millet onlara bakar, bunlar millete tükürür falan. Malcolm Mc Laren'ın Sex diye ünlü dükkanı vardı. Oradan geçiyordum bir gün, ama dükkan olduğunu bilmiyorum. Vitrine çürümüş bir postal koymuşlar. Kavramsal sanattan falan da anlamıyorum. Dedim burası neyin nesi. İçeri bir girdim, içerde Jordan, elinde de kırbaç, bana bakıyor. Eyvah dedim. Fakat dükkan hoşuma gitti. Kimse sana bir şey sormuyor, diğer dükkanlar gibi değil. Müzik olarak da Punk çalıyor. Ben de burası herhalde Punk dükkanı diye düşündüm. Fakat elbiselere falan baktım, hep fetişist. O zaman moda bondage trousers idi. Ulan bunları kim giyer. Tşörtlere falan baktım. İlk o grafikler var ya fosforlu renkler falan, bayağı hoşuma gitti. Her Kings Road'a çıktığımda o dükkana uğrardım. Sonra aradan bir zaman geçti. Punklar o zaman çalamıyorlardı. Gazetelerde Sex Pistols çalıyor gözüküyor ama Sex Pistols'ın nerede çaldığı belirsiz. Gizli çalıyorlar. Bir olay oldu. Bir kızın gözüne konserde şişe atmışlar, kızın gözü çıkmış. Bütün Punk konserlerini yasakladılar. Marquee'ye gidiyoruz hiç konser yok. Flyer veriyorlar elden, gelin işte şurada şu saatte konser var diye. Kapıda flyer'ı gösteriyorsun, tamam gel geç diyor içeri. Bir gün kim olduğunu bilmediğim bir konsere gittim. İçeriye bir girdim. İçerisi nasıl kalabalık. Eski bir fabrika ya da depo gibi bir yer. Biz de hala kafada şey var, konser deyince koltuklar olacak, herkes oturacak falan. Bir baktım içeriye herkes punk. Ben pardesü falan giyiyordum. Burada nasıl konser olur falan derken, bir çıktı grup: Sex Pistols. Ama bilmiyordum Sex Pistols olduğunu çünkü, isim değiştiriyorlardı. Mesela Sex Pistols çıkıyor ama isimlerine Adventures diyorlar yakalanmasınlar diye, yasaktı çünkü. Biri çıktı doktor kıyafetiyle. Ortalık cehennem gibi. Skinheadler vardı o zaman, onlar faşistti, karşılardı Punk'a. Bunlar konsere bir baskın yaptılar, ortalık karıştı. Adam birine bir jilet attı. Adamın dudak gitti. Polisler falan geldi. Kendimi sokağa attım. Ulan dedim bir daha bunların konserine gitmem. O zaman 25. Aslında punklar için yaşlıydım. Punkların hepsi 16-17 en fazla 20 yaşındaydı. Baştan sadece İngiliz'di Punk dinleyenler. 70'lerin sonunda, 80'lere doğru Fransa'dan, Danimarka'dan punk tipli kızlı erkekli insanlar gelmeye başladılar. Punklarda o zaman ırkçılık yoktu ki. Hatta Clash, en son Rock Against Racism diye bir kampanya yapmıştı. X-ray Spex, Siouxsie and the Banshees, Lurkers, çoğunu gördüm... 80'lerde müzikte yeni bir kapı açılmıştı Punk'la birlikte. Eski zaman müziğinde hep aşk vardır ya, o bitmişti. Artık şarkılar öfkenin dışavurumuydu. Ardından endüstriyel müzik çıkmıştı. Aynı dönemde bir de Two Tones Ska müziği de çıkmıştı. Londra'nın en fazla uçtuğu dönem o dönemdi. Sonra bir de yeni romantikler çıkmıştı. Aynı dönemde psychobilly. Yani o dönem hepsi ayrı ayrı yerlerde çalıyordu. Bir de 50'lerin Rock'n Roll'unu dinleyen Teddy Boy'lar vardı. Müziğin en güzel patlama yaşadığı dönemde Londra'da kaldım. Punk, New Wave ve New Wave'den sonra açılan bütün akımları yakaladım. Joy Division'lar, Sisters of Mercy'lar işte. Karanlık müzikler. Dünyaya bakış açım tamamen değişti. Ben de çoğu zaman işgal evinde kalıyordum. O zaman serbestti. Boş bir binaya giriyorsun, kapıyı kırıyorsun, orası artık senin. İngiltere'de öyle bir kanun vardı. Kalacak yerin yoksa kapıyı kırıyorsun, kilidi değiştiriyorsun ondan sonra gidiyorsun belediyeye. Benim kalacak yerim yok buraya girdim diye bildiriyorsun. Elektriği açtırıyorsun. Parasını veriyorsun onların. Ama kira vermiyorsun. Orda kalanların çoğu da zaten hippiler, punklar, gotikler. Yok. Orada en kötü işlerde çalışıyordum. İnşaatta çalıştım. Lokantada, restoranda çalıştım. Mutfakta bulaşıkları yıkıyordum. Kağıt evliliği yaptım. Yakalandıktan sonra da sınır dışı edildim. Sorma işte en kötüsü de oydu. Buraya geldim bir baktım sıkı yönetim var burada. Havaalanına bir girdim bir baktım her yerde askerler, makineli tüfekler... Dedim herhalde biz yanlış yere geldik. Afrika'ya mı geldik lan? Burası Türkiye olamaz. Özgür bir ülkeden geliyorsun, bir bakıyorsun her taraf asker dolmuş. Askerin biri git pasaport işlemlerini yap diye bağırıyor. Saat 2'de karartma var, sokağa çıkma yasağı var dedi. Çabuk buna araba bulun dedi. 2 bavul vardı bende plak dolu içerisi. Taşıyamazsın yani. Plakları görseler beni içeri koyarlar. Çünkü o zaman yasaktı öyle şeyler. Mesela aralarında Alien Sex Fiend'in plağını görse yırtar atar çöpe. Bizim birader orada çalışıyordu o zaman. Bavula baktırmadım. Hayır, hiç yoktu. Bir kişi bile yoktu. Çok yalnız kaldım. Plakları dinliyorum, böyle gençlik de var ya, bayağı üzüntülü zaman, hep ağlıyorum. Kendi kendime evde pogo yapıyorum. Bayağı yıkılmıştım. Burada hiç kimse Punk dinlemiyordu. Daha yeni British Metal çıkmıştı. Bazen onların yanına gidiyordum değişiklik olsun diye. Punk diyordum, Punk neymiş lan diyorlardı. Bakırköy Meydan'da tren istasyonunun yanında Hakan'ın bir tezgahı vardı. Bende de çılgın bir şey vardı herkeste olmayan. Kasetleri zorla getirirdim, önüne koyardım çal çal diye. O da derdi, ulan bırak şimdi Punk'ı, bizi kesmez Punk. Biz Megadeth dinliyoruz. Gitar solosu hafif kalıyor ya sevmiyorlardı Punk'ı. Yine mi sen geldin derdi bana. Bayağı zaman geçtikten sonra 90'lara gelince punk çocuklarla tanıştım. Bunlar dediler ki bizim grubumuz var, biz Punk dinliyoruz. Zamanında bir dergide Headbangers ile yapılmış bir röportajda senden bahsediyorlar. Senden epey bir şey öğrendiklerini söylüyorlar. Doğrudur. Ben anlatıyordum bazen. Çocuklar soruyordu. Ben de anlatıyordum şöyle şöyle gruplar var şöyle müzikleri var diye. O zaman yurtdışından yavaş yavaş gelmeye başladı punk etkileri. Doğru dürüst bir dinleyici veya kaynak da yoktu. Punk'tan başka Gotik, Endüstriyel, Test Department, Foetus, Clock Dva ve daha şimdi hatırlamadığım bir sürü şey vardı. Sonra hepsini Deniz'e sattım. Hatırlamıyorum doğrusu. O zamanlar hep Narmanlı Han'a gidiyorduk. Orası buluşma yeriydi, hep kalabalıktı. Gidecek başka yer yoktu. Herkes Deniz'in dükkanına gidiyordu. Gazeteler Esat diye birinin mondo trasho dergisini tek başına çıkardığından bahsediyordu. Bazıları da merak ediyordu, neymiş bu mondo trasho diye, Deniz'in dükkanına gidiyorlardı. Yok, burada tanıştım. Hatta ben dergiyi gördüm. Bayıldım. Dedim ne kadar güzel bir dergi. Başka fanzinler de vardı ama benim hoşuma gitmiyordu. Adam 10 sayfa şiir yazmış mesela... Esat'la bir tanıştım, dedim bravo sen bu işi nasıl çözdün. Çünkü şaşırdım. Yurtdışına gitmeyen bir adam hakikaten bazı şeyleri bilemez. O zaman internet de yok. Türkiye kapalı bir dünya. Dergi yok, kitap yok. Naki Tez, Murat Ertel, Gamze Fidan, Nalan Yırtmaç, bir fotoğrafçı çocuk vardı, onun ismini hatırlayamıyorum. Çevre kalabalıktı bayağı aslında. mondo trasho'nun çevresi ayrı, Deniz'in çevresi ayrı. Bizim Noisy Mob da giderdi oraya. Bakırköy tayfası ayrı, bir de Kadıköy'den gelenler vardı, bu da İsmail'in tayfası, Headbangers.