Her şeyden vazgeçip okulu bırakmayı düşündüğüm, yaşadığım yeri terkedip seyahate çıkmak istediğim bir dönemdi. Münzevi bir halde Afrika turuna çıkmak yada Atlantik'i kanoyla geçmek istediğim dönemler. Ancak Afrika çok sıcak ve sıcağa katlanamıyorum. Sonrasında şunun farkına vardım: okuduğumuz bu çizgi romanlar regular insanlar tarafından çizilmiş, yani zihinsel kapasitesi ekstra gelişmiş uzaylılar tarafından çizilip de gezegene gama ışınları aracılığıyla gönderilmiş falan değiller. Şunu da fark ettim ki özel bir okula gidip çizim yapmayı öğrenebilirdim. İyi bir çizer olabilmek için belki yeteneğim yoktu; ama durmadan çizmeyi sürdürdüm, kötü bile olsa, asla çizmeyi bırakmadım. Sanat okulunda okuduğum halde benimki Emile Cohl'du hep bir parantezin ve eğlencenin içinde hissettim kendimi, ta ki düzgün bir meslek sahibi olmam gerektiğini farkedene kadar. Hala kendime iyi bir iş arıyorum... Mono-manyak gergin bir adamım, hayatı ciddiye alacak biri gibi görünmüyorum. İyi bir çizer olabilmek için belki yeteneğim yoktu; ama durmadan çizmeyi sürdürdüm, kötü bile olsa, asla çizmeyi bırakmadım. Sıklıkla grotesk, absürd ekspresyonist bir sürrealizmin içinde gezindiğimi söyleyebilirim. Sakar ve hassas bir stilim var. Kendimi iyi bir teknik ressam olarak tanımlamıyorum yada gerçekçi bir sanatçı olarak. Çizimlerimde belli bir acemiliğe sahibim, hem bir kusur hem bir avantaj bu. Ben, bu beceriksizlikten yararlanmaya çalışıyorum. Benim vizyonuma göre resim, gerçekliğin bire bir yansıması olmamalı, fotoğraf sanatının olduğu bir çağda bana bu saçma geliyor, resim daha çok içsel gerçekliğin bir yansıması olmalıdır. İlham alınan dış dünya ile benim üreteceğim çizim arasında gözümün, beynimin, elimin oluşturduğu kompleks bir süzgeç var. Benim içsel algım zaten görünen şeyleri birbirinden ayırır, duyduğunu hissettiğini. Beynim yeniden uyarlar, set up eder, bazen sembolik bir biçimde bazense anarşik bir yolla, bazen besleyen bir biçimde bazense yoksullaştıran. Sonra bu durum benim elimden adeta akar, burası da en zor adımdır. Çünkü elin kendisi isyankar ve kontrol edilemeyen bir yaşam döngüsüyle donatılmıştır. Benim irademe karşın itaatkar görünmüyor, asi ve kontrolsüz duruyor. Yıllardır birlikte yaşamamıza rağmen, belki biraz daha huzurlu ve armonik, fakat halen bazı sürprizleri barındırıyor içinde. Bu sürprizler bazen iyi, çoğunlukla felaket oluyor. Öncelikle, bu benim sabırlı ve titiz bir insan olduğumu anlamamı sağladı. Temel olarak kullandığım scratchboard tekniği sıkıcı ve uzun bir iş. Başkaları on tane üretirken, ben ancak bir çizim üretebiliyorum. Fakat yine de haz alıyorum böyle olmasından, dünya alabildiğine hızlıyken ben bir salyangoz gibi hareket ediyor ve kendimi senkron dışı hissediyorum. Ve çizim, ruhun kesinlikle bir aynasıdır. Kimileri kurnazlığı ile bunu gizlemeye çalışsa bile şundan gayet eminim: neysek onu çiziyoruz. Çizimin zayıf, içeriğin tutarsız ve ilginçlikten uzak olduğu durumlarda bile ki bunlardan fazlasıyla var en başarısız resimlerime bile özel bir sevgi beslerim, çünkü özgün bir samimiyetleri vardır. Aslında rengi severim. Ama çizime sırf renkli olsun diye ya da onu daha sevimli bir hale getirmek için renk ekleme fikrini sevmiyorum. Siyah, beyaz ve tüm griler geniş bir palet ile benim arayışlarımı yeterince karşılıyor, kendimi ifade etmeme yetiyor. Tekniğin ağırbaşlılığı, belli bir soyutlamayı da getiriyor ve bu da sayısız renk karmaşasından ve amacından sapmayı engelliyor. Siyah ve beyazın direk kullanımı zaten var, her yönüyle. Bunun kompozisyon, biçim ve ışığa ihtiyacı var. Ve benim açımdan meselenin özü, sahneyi yaratacak bu ışığın arayışıdır, scratchboard tekniğinin ince beyaz çizgilerinin, formları meydana çıkarması ve siyah bir yüzeyde ışığı yoğunlaştırarak canlandırmasıdır. Bundan sonraki asıl downside dozajdır, siyah ve beyazın arasındaki doğru dengeyi zaman içinde bulmayı ve nasıl altından kalkacağını keşfetmek. Hepsinden öte, özenti çizimler yapmamayı öğreniyorsun, fazla ileri gitmeyi göze alamadığın işlerine nazaran çok daha uzaklara gidiyorsun. Bu yolundan çok da fazla dönemediğin bir teknik... Son yıllarda, işlerimde siyah ve beyaza çok daha yoğun bir biçimde odaklandım, özellikle de bunu talep eden çeşitli projelerde. Kendimi doğuştan renkli biri olarak görmesem de bazı işlerimde renk kullanmayı seviyorum. Benim için renkler büyük oranda sembolik, en azından bu, benim renkleri kullanmayı sevdiğim bir yorum biçimi ve sadece böyle durumlarda renklere soyut değerler vererek uyguluyorum. Bir defa ben gerçekçilikten oldukça uzağım; renk sadece nerelerde benim amacıma hizmet ediyorsa oralarda var ve bu durum dış gerçekliğin uygulaması değil. Başarılı bir sanatçı olarak, kendini öncelikle gelişmenin önemli olduğu yönünde ikna etmelisin, öyle yada böyle kendini yenilemek, tekrara düşmemek açısından. Ve sonrasında, yüzlerce çizimden sonra farkediyorsun ki yapmış oldukların aslında aynı tema üzerinden yola çıkılmış bir çeşitlemeden ibaret, tabi zamanla yeni şeyler eklenmiş, gelişim göstermiş. Benim perspektifimden bakınca bunlar her zaman kaçış, kendine acıma, kendine dönüşüm, yaşamın traji komik doğası etrafında dönüyor. Amaç ve Sanat ele alındığında çok farklı iki sözcük. Sanat, benim açımdan, ilgisiz olmalıdır. Doğruyu söylemek gerekirse sanat tüm estetik, teknik veya ticari hedeflerden sıyrılmalıdır. Bir sanat eseri ancak görüldüğünde varolur ve amaç tabiiki de seyircinin bakışını göz ardı etmemektir. Vizyonumla kağıdın saflığına müdahele etmekten öte seyircinin beklentilerini karşılama adına oldukça izlenimlerim oldu. İsterdim ki çok daha fazla çizimim olsun. Hatta bunlar illüstrasyon, çizgi roman ve kurumsal iş bile olsalar.


: Fotoğrafa olan ilgim, diğer tüm dallara göre çok daha derine gidiyor. Kendimi asla bir Korku Sanatçısı olarak tanımlamıyorum. Ben bir Korku Fotoğrafçısıyım. Tanımlamanız oldukça doğru. Fotoğraf çekimlerine, her biri birer küçük filmmiş gibi yaklaşırım. Görsel için, önce konu gelir. Taslak gibi çalışmaları çok nadir yapıyorum. Bunun yerine kısa bir uygulama ya da fotoğrafın açıklamasını yazıyorum ve bunu kamera yerleşimi, gerekli olan ekipman ya da aksesuarlarla ilgii notlarla tamamlıyorum. Ayrıca fotoğrafta mannequin olarak kullanmak istediğim arkadaşlarımın bir listesini yapıyorum. Herhangi bir konunun ürün haline gelmesi için yıllar geçebilir. Ancak genellikle birkaç hafta ya da ayda hazırlanmış oluyorum. Bazen, eğer konu buna izin veriyorsa, belirli bir mekan arıyorum. Diğer zamanlarda ise fotoğraf stüdyomda bir set oluşturuyorum. Dekoru hazırlıyorum, boyaların renklerine karar veriyorum, duvarkağıdını ve kullanılacak eşyaları seçip şekillendiriyorum. Bazen, arkaplanda kendi çocukluğumdan kalma totemlere sokuluyorum. Modellerimi hazırlıyorum ve resim için ne yapmaları gerektiğini açıklıyorum. İnternetten bulduğum Cadılar bayramı maskeleri, kostümleri, içi doldurulmuş hayvanlar, modeller, ile son dönemde ben ve arkadaşım Jason Coale'nin beraber kotardığımız tasarım eşyalar ve masklar kullanıyorum. Bazen çekim gününde iş yapmak üzere ekibe dahil edebildiğim oldukça yetenekli fotoğrafçı arkadaşlarım ve aile üyeleri var. Görsellerimin hiçbiri fotoşop kolayi değil, herşeyi dijital çekiyorum. Bu sene yaptığım son çalışmada PhaseOne ile Hasselblad dijital kamera kullandım. Görseli, fotoşopta baskıya hazırlama aşamasında olabildiğince mükemmel olmasından emin oluyorum. Annem ben çocukken beni ve kızkardeşlerimi alıp Poltergest isimli filme götürmüştü. O movie benim takıntım haline geldi. Bazen, o filmin kimi sahnelerinde gibi rol yapıyoruz. Küçük kız kardeşim Sarah her zaman dolapta kapalı kalıyor. Korku kültündeki canavar imgesi metaforik olarak yaşamınızdaki dengeyi tehdit eden, dünyadaki kaotik güçleri yansıtmaktadır. Kaotik güçler sayısız maske takabilirler. Gerçek hayattaki örnekleri ölüm, hastalık, terör, veba, sosyal toplumun çöküşü ve manyak insanlar olabilir. Bir fotoğrafın gücü hakkında söylenebilecek çok şey vardır. Fotoğraf resim yapmaktan çok daha gerçektir. Hepimizin, yatağın altında ya da dolapta saklanan canavarlara ilgisi vardır. Ancak bunları daha önce fotoğraflamıyorduk. Bu durumun bir gücü var. Çocukken, korkularımız çok daha ilkeldir. Karanlık korkusu, yüzünüzde dolaşan eller korkusu ve sizi yiyecek olan kocaman ağızlara duyulan korku. Biraz büyük bir çocukken, fantastik ve gerçek dünya arasındaki çizgi hala belirsizdir. Eğer hatırlıyorsanız, bir çocuğun korkusu son derece yoğundur. Bir Amerikalı olarak, çalışmalarım Amerikan kültür ve psikolojisinin korku ikonografisinden oluşuyor. Amerikan korku filmleriyle büyüdüm. Diğer kültürlerin korku kültlerine yakın değilim, bu nedenle onların etkisi oldukça az diyebilirim. Korku filmleri, peri masalı illüstrasyonları ve eski çizgi filmlerin hepsi beni çok etkiler. The Masks of Devil, Poltergeist, Evil Useless 2 ve The Shining, hepsi muhteşem çalışmalar. Ayrıca Disney çalışmaları da favorimdir. Çocuklarımla izliyorum. Tüm bunlar çalışmalarımda karşılığını buluyor. Kurt Vonnegut, William Blake, Alan Moore, Henry Miller, Edgar Allan Poe, Albert Camus, Stephen King ve şair W. S. Merwin. Küçük sarışın bir kız çocuğu kullanarak, klasik peri masallarının kahramanlarına gönderme yapmayı umuyorum. Goldilocks, Kırmızı Başlıklı Kız ya da Alis Harikalar Diyarında gibi. Ayrıca çocuk yeme ile ilgili de bir alt metin var. Küçük bir kız kullanmak, bir oğlan çocuğu kullanmanın tersine, böylesi bir alt metni daha açık hale getiriyor. ya da gibi çalışmalarda, çocuk tacizcisi bir öcü fikri vardı. Dört kız çocuğu babası olarak, bu da benim en derin korkum. Bu görseller tabii sinir bozuyor. Birçok nefret maili alıyorum, dayanamayıp ağlayanlar da var. Mümkün olduğunca, kameranın önünde canlı çekim yapıyorum. Fotoşopu ise detayları düzeltip baskı için renk ve kontrast ayarı yapmakta kullanıyorum. Eğer aşırı kan ve çıplaklık varsa, ki en son fotoğrafım Face/Yüzde öyleydi, kızımı o zaman sette tek başına çekiyorum ve fotoşopu kullanıp onu fotoğrafın son haline yerleştiriyorum. Her altı ayda bir, bir kısmını da editlemiş oluyorum. Yaklaşık beş dakikalik bir movie olacak. Gelecek yaza kadar bitirmeyi umut ediyorum. Fotoğraf kitabınız var mı? Belki bazılarımız öte dünyaya giriş için sayfalarını çevirmek isteyebilir! Hiç bir müzik grubunun art work çalışmasını gerçekleştirdiniz mi? Böyle bir imkan olsa neyi tercih ederdiniz? Bana sorarsanız, çalışmalarınız Black Sabbath ile mükemmel giderdi. Gruplar ve müzisyenler için art work ve konsept çekimleri yapıyorum. Hatta şu an asıl gelirim buradan geliyor. Babamın orjinal Black Sabbath plağı vardı. Küçük bir çocukken, Black Sabbath'ın o ilk albümünün kapağına bakakalmıştım. Tüm kalbimle inanıyorum ki, o albüm kapağının çalışmalarımdaki etkisi büyüktür. O kapağı tekrar yapmanın hayalini kuruyorum. Bu da benim yeniden çevrim korku trendine katkım olurdu. Profesyonel bir fotoğrafçı olarak ise, daha çok grupların nasıl müzik yaptıklarından çok, nasıl göründükleriyle ilgileniyorum. Bu açıdan Marilyn Manson ya da Michael Jackson, benim için rüya gibi işler olurdu. Bu konuda emekli oldum diyebiliriz. Hala düğün fotoğrafları çekmekten hoşlansam da, toplantı ya da albüm siparişleri için yeterince zamanım yok. Joseph Campbell ve fizik ile kozmoloji hakkında kitaplar. Bir de Türkçe dergiler, Futuristika yani!


Gotham'ın kara şövalyesi Batman üzerine çok sayıda film ve dizi çekildi. Siyah beyaz dönemde televizyon için çekilmeye başlayan dizilerden, günümüzdeki filmlerine kadar Batman hayranlarının yakındığı başlıca konu süper kahramanın kıyafetinin çizgi romandakine benzememesiydi. Bu kostüm konusundan şikayetçi olanlardan biri de yönetmen Sandy Collora'ydı. O ve bir grup Batman hayranı, kara şövalyenin çizgi romandakine uygun bir şekilde kıyafetini yaptı. Bu kıyafet biraz Adam West'in Batman dizisindeki kıyafetini anımsatsa da arada büyük bir fark vardı. Adam West'in pek de gösterişli olmayan vücuduna nazaran bir vücutçu olan yeni Batman Clark Bartram kostümü oldukça iyi bir şekilde dolduruyordu. Kıyafet sorunu aşıldıktan sonra çekilecek kısa filmin konusunun da hayranları üzmeyecek, hatta mümkünse bir daha izlemeyecekleri kadar ilginç olması gerekiyordu. Bunun için filme Batman'in baş düşmanı Joker'i eklemeden olmazdı. Çizgi romanlardakine oldukça benzeyen bir makyajla oyuncu Andrew Koenig de Joker rolünü üstlendi. Ancak Batman ve Joker artık herkesin bildiği bir ikiliydi ve Batman'in Joker'i hiçbir durumda öldürememesi de biraz can sıkıyordu. Burada bir parantez açmak gerekirse açıkçası süper kahramanlardan hoşlanan bir grup için en baba kahraman hala Conan'dır. Zira Conan düşmanını öldürmekte hiçbir zaman sorun görmez, kadınlarla ilişkisinde diğer kahramanlar gibi erdem sahibi değildir. Neyse parantezi uzamadan kapayalım. Batman: Çıkmaz Sokak filminde Joker'i bir ara sokakta kıstıran Batman, onu tam Arkham Tımarhanesi'ne götürecekken Batman fanatiklerinin ağızlarının sularını, dudaklarının sağ ve sol kıyılarından aktıracak bir fikir geldi. Daha doğrusu bu fikir Dark Horse yayınlarının iki sayısının birleşiminden çıktı. Batman'in karşısına sırayla önce Alien, ardından da Predator'u çıkarmak... Artık zırhı olmayan, sadece kasları ve dövüş yeteneğine sahip olan Batman çıkmaz bir sokakta uzaylı yaratıklarla karşı karşıyaydı. Sonrasında ise kimi Batman hayranı için unutulamayacak ve bir daha yapılamayacak kadar iyi bir kara şövalye filmi çıktı. Bu kadar sağlam bir Batman filminden bahsederken eşitlik ilkesi uyarınca Robin'in de olduğu bir başka kısa filmden bahsetmeden de olmaz. 2005 yılında çekilen bu filmin adı ise Robin'in Büyük Randevusu. Bu sefer Bat-Man ile dolaşmaktan sıkılan Robin kendisine oldukça hoş bir kız olan Kate ile randevu ayarlar. Ancak kendisini hiç yalnız bırakmayan Bat-Man onu bulup, randevuyu baltalamaya başlar. Sonrasında ise iki süper kahramanın bir daha düşmek istemeyecekleri kadar ilginç bir durum oluşur.


En uyduruk, beşinci sınıf korku ve gerilim filmlerinde bile kafayı takıp, bilinç altına yerleştirecek sürüyle malzeme bulan ben, uzun zamandır kanla yoğrulmuş, her nevi et parçasının gözüme -afişlerinden itibaren- sokulduğu filmlerden uzak duruyorum. Artan yaşıma rağmen germe konusunda bana mısın demeyen bu rezil sahnelerin özneleri ise piranalardan, dev deniz canavarlarına, içine kötü ruh giren makinelerden, Batman'in Penguen'ine, uzaylılardan, King Kong'a bile varabilecek geniş bir yelpazeye yayılmış durumda. Bu tür sahnelerin üzerimdeki etkisi mide bulandırıcı yönüyle, hem psikolojik hem de fizyolojik olduğu için, 'en geren sahne' sıralamam da küçük bir ayrım yapacağım. İlk bölümde genel amacı izleyiciye 'korkacaksın' garantisi vermek olup, gişe başarısını artırmak için de her türlü aracı meşru sayan; tematik bir yoğunluktan çok yüzeysel, iğrenç sahnelere sahip filmler arasından, çocukluğumun kurbanı olduğum iki film birinciliği paylaşıyor. Bunlardan ilki 9 yaşında, tabi ki gece yarısı izlemiş olduğum çok kötü bir Steven King uyarlaması olan The Mangler. Steven King'in kitaplarını dahi belli bir saatten sonra okuyamayan yine ben, çocukluğumun ilk büyük bilinçaltı yarasını bu filmle almışımdır. Kötü ruhun içine girdiği koskocaman, yürüyebilen mengenenin pençeye benzeyen aparatının, sert bir darbeyle erkek oyuncunun üst gövdesini alt gövdesinden ayırdığı sahne sonrası şokla koşarak TV'yi kapamıştım. Bundan akıllanmayıp kısa bir süre sonra yine bir King uyarlaması olan 'O' yu izlemiş, lavabodan fışkıran kan sahnesi sonrası körpe beynime mengenenin yanında bir de palyaço korkusu eklenmiştir. Lise çağımın büyük darbesi ise mutlu bir bayram akşamında izle miş olduğum Ghost Ship 'ten gelmiştir. Daha filmin ilk dakikalarında hızla çekilen elektrik yüklü kablo ile güvertedeki onlarca yolcunun ikiye ayrıldığı sahne, birinciliği paylaşan ikinci film olmuştur. Yoğun bir mide bulantısının eşlik ettiği post-iğrenç sahne süreci küçük bir kanıya varmamda yardımcı oldu. Her iki filmin bir sahnesinin de özelliği olan insanların bir yerlerinden ikiye ya da daha fazla parçaya ayrılmaları, büyümüş halimde dahi kalıcı bir etkiye sahip oluyor. Bu yararlı bilgiyi de paylaştıktan sonra ikinci kategoriye de geçmeden bu kanıya bir sahne daha eklemek istiyorum. Paragrafın başında belirttiğim hiçbir sıfatı taşımayan, tamamen bir Amerikan bağımsızı Paranoid Park'tan bahsediyorum. En umulmadık bir anda karşıma çıkan, hızla geçen bir tren tarafından ikiye ayrılıp, ölmeyip bir de yardım isteyen adamın yer aldığı sahne sonrası daha çocuksu bir tepki verip çığlıklar atmıştım. Ummadığın taş da baş yarar diyerekten ikinci kategoriye geçmek istiyorum. Aslında 'en geren sahne' lafını duyunca aklıma gelen ilk şey Funny Games ya da Haneke arşivinden herhangi bir film olmuştu. Olabildiğince minimal yöntemlerle, kan ve benzeri araçları çok sınırlı kullanarak, çoğu zaman odak noktası olan cinayet ya da şiddet sahnesini ima yoluyla izleyiciye göstermesine rağmen tüm film boyunca gerilim havasını izleyicinin üstünden attırmayan yapımların sahibi Haneke, eğlendirmek için değil rahatsız etmek için bu yolu kullanıyor. Tüm filmleri için de spesifik bir sahne söylemek zor. Filmlerinin genel olarak baştan sona böyle bir hava taşıdığı için başka bir yönetmenden, başka bir örnek vereceğim.


ben o kocaman yakınlaşan ellerimi hatırlamıyorum.


Sinemanın tarihini incelerken onu ortaya çıkaran ruhun, gelişim hızını katlamış evrensel bilinç evriminin birikimini göstereceği yeni alanlar bulma arzusuyla edebiyatı ve tiyatroyu teknolojinin imkanlarını kullanarak somutlaştırmak isteyen bir aşırı gerçekçilik olduğunu görmüştük. Büyüleyiciliği kendinden önceki bütün sanat dallarının unsurlarını bünyesinde barındırabilmesinin altında yatan Sinema, en belirgin özdeşliğini de edebiyat ile, özellikle de edebiyatın roman formuyla kurdu. Gelişim sürecinde ilk başlarda anlattığı düzenli bir şeyler olmayan sinema, insanın sadece görsel heyecanını tatmin ederken zamanla anlatacağı bir öyküye, bir konu bütünlüğüne ihtiyaç duydu. Hem gün geçtikçe yalın görselliğe doyan seyirci perdedeki sınırın aşılmasını istiyordu. Böylece sinemanın edebiyatla ilişkisi başladı ve bu sürecin devamında edebiyat sinemanın diğer türlerle ilişkiler hiyerarşisinde en süt sıraya yükseldi. Bu ilişkinin sebeplerinden birisi Sinemanın emekleme döneminde Sinema Yazıcılığının profesyonel bir meslek olarak kendi varlığını geliştirememiş olmasıydı. Günümüzdeki gibi öykü-senaryo konusunda uzmanlaşmış üreticiler de olmayınca roman dünyası hem sinema yapımcıları, hem de sinema sanatçıları ve yazarları için filmin içsel yapısalını oluşturma babında önemi azımsanamaz bir depo haline geldi. Bir sinemacı için popülerleşebilmiş, halkın geniş kesimlerine kendisini okutmayı başarmış bir edebi eser hem ticari, hem sanatsal yönüyle hazır bir malzeme niteliğindedir. Romanın okuyucu kitlesi, film için hazır bir izleyici kitlesi haline gelmiştir ve okuyucu hayal dünyasına karışmış romanın beyaz perdede somutlaşmasını mutlaka arzular. Geçmişte Ben Hur'u veya Spartaküs'ü, günümüzde ise Da Vinci'nin Şifresi veya Kızıl Nehirler ve adını sayamayacağımız onlarca roman aynı tutum ve kaygılarla beyaz perdeye taşınmıştır. Roman formunu etkin bir sinema malzemesi olarak kullanma konusunda Amerikan Sineması'nın tecrübeleri ileri düzeyde olsa da, diğer dünya sinemalarında bu konudaki tecrübesini her geçen yıl artırmaktadır. Sinema ve edebiyat iki ayrı sanat dalı olarak farklı amaçlara hizmet etmezler. Her ikisinin de amaç ve kaygısı insanın estetik derinliğini doldurabilme heyecanıyla ürün ortaya koyabilmektir. Sinemacı ve edebiyatçı aynı sanatsal heyecan ve enginlikle karşılarındaki somut malzemeyi yetenekleri ölçüsünde yoğurabilme, işleyebilme, ona yeni bir yapısal form kazandırma hakkına, özgürlüğüne sahiptir. Farklarına değinecek olursak karşımıza ilk çıkan kendilerini var etme sürecinde kullandıkları araçlar olacaktır. Edebiyat eser doğururken daha içsel ve sembolik argümanları bünyesinde eritmeye çalışır, ana malzemesi dildir ve yazarın akademik bir eğitimden ziyade derin bir gözlem gücü ve kendi usullerini kurup onları terbiye sürecine sokabilme yeteneğine ihtiyacı vardır. Lakin sinemacı edebiyat yazarının bu özelliklerine ihtiyaç duyarken, ana malzeme olarak görüntüyü kullanmak zorundadır. Akademik olarak da bir birikime ihtiyaç duyar ve görsel, işitsel teknolojinin imkan ve kabiliyetlerini sindirmiş olmak durumundadır. Amiyane bir tabirle cümle sayfada durduğu gibi perde de durmaz ve bu olumsuz durumu olumlu hale getirmek için yönetmen görüntüleme gücünü adeta aşmak için çırpınır. Onun kelimelerin simgeselliğiyle beyinde derin anlamlı bir çağrışım yapma lüksü olmadığından, az görüntüyle çok şey anlatmak zorundadır. İletiştirebilme yetileri ile hem edebiyat hem de sinema toplumun iletişim ihtiyacının ardından sahiplendiği kozmopolite, eğlence, haber alma-verme, sosyalleşme v. b. gibi özelliklerinin gelişimini sağlasalar da bunları farklı üsluplarla gerçekleştirirler. Bu açıdan filmler popülerleşebilme konusunda daha şanslı olduklarından hitap kitlesi otomatik olarak edebiyata göre fazla olacaktır. Edebiyatın belki de en hoş özelliği maliyet konusundaki olanağıdır çünkü edebi eser biriktirdiği derinliği fışkırtacak bir ruh, bir kalem ve bir top kağıda ihtiyaç duyar. Tek kişilik bir çabadır. Edebiyatçının sıkıntıları ve kazançları kendinden başka çok az kişiyi etkiler lakin Sinemacı eserini üretmeye başlarken resmen sınırlarını endüstriyel öğelerin belirlediği bir kaos içerisine girmiştir. Zamanı, parayı, kişileri, malzemeyi kullanırken adeta bir işletmeci ruhu ile hareket etmek zorundadır. Edebiyatçıların aylaklık lüksünün bir parçasına bile Sinemacı sahip değildir. Edebiyatçının başarısızlığı tek kişilikken, sinemacının başarısızlığı asla tek kişilik olmaz. Çünkü edebi eser kişiselleştikçe niteliklerini belirginleştirirken, film bir ekip çalışmasının ürünü olarak doğar. Son olarak edebiyatın yegane malzemesi dil olduğundan konusunu gerçekçi kılma noktasında asla sinema kadar başarılı olamaz. Sinema ses ve görüntü imkanlarıyla fantastik, gerçekdışı bir olayı dahi izleyiciye gerçekmişçesine sunabilir. Romanın filme uyarlanması aslında uzaktan göründüğü gibi basit bir iş değildir. Bir romanın senaryo haline sokulması hem yapımcı, hem yönetmen hem de yazar için başlı başına bir yeni eser oluşturma, romanı senaryo olarak yeniden doğurma sıkıntısıdır. Filmin romanın ulaştığı noktaları bire bir sinemaya aktarması, onu beyaz perde üzerinde tüm unsurlarıyla birlikte özdeşleştirmesi imkansızdır. O bir yana romanda tasvir ve tahlillerle verilen birçok soyut ve somut bütünlüğün -ki bu bütünlükler romanı çekici kılar- görsel ve işitsel imkanlarla beyaz perdeye bire bir yansıması imkansıza yakındır. Tabi bu bir film senaryolaştırılamaz demek değildir lakin izleyici romanın roman, filmin ise film olduğunu bilerek iki farklı esere yaklaşabilmelidir. Örneğin elimizdeki senaryo dosyaları ortalama 100 ile 120 sayfalıktır. Oysa bu romanda 800 sayfaya kadar çıkar. Dolayısıyla 800 sayfalık bir unsurlar bütününü, yüz sayfaya indirgerken, bu sekiz yüz sayfanın kapsadığı unsurların birçoğu senaryo sürecinde silinecektir. Bu yüzden her zaman romanı okumuş izleyicinin uyarlama filmden şikayetçi olduğunu, sürekli bu uyarlamada romanın kaybolmuş eksikliklerini konu ederek yakındığını görürüz. Seyirci müşteriliğinin kaygısıyla romanın dünyasında bıraktığı keyfin aynısını perdede de yakalamak ister. Bu yüzden hiçbir uyarlama roman okuyucusunda yüzde yüz memnuniyet sağlamayacaktır. Burada önemli olan az önce söylediğimiz gibi romanın roman, filmin ise film gibi algılanması gerektiğidir. Peki, öyleyse neden yapımcılar edebiyat sinema uyarlamalarını hala cazip görmektedirler. Öncelikle yazımızın başında belirttiğimiz gibi roman depolarında alışılmış senaryo ve senaristlerin eserlerinin aksine daha orijinal ve daha zengin bütünlüklere sahip hikayeler durmaktadır. Ayrıca hazır bir roman, senaryo sürecinin ihtiyaç duyduğu zaman, girişimler, ekstra masraflar, enformatik destek gibi unsurlardan zaten kurtulmuştur. İşin ekonomik boyutu derinleşince, romanın etkilediği insan kitlesinin hazır seyirci olarak bir köşede durmasının yanında, romanın karizmasının film için farkında olmadan büyük bir reklam kampanyası yürütmüştür. Lakin zamanla telif konusunda edebiyatçılarla sinemacılar arasındaki ekonomik anlaşmazlık her edebi eserin filmleştirilmesini zorlaştırmış, yapımcı ve yönetmenler özellikle günümüzde orijinal senaryo yazdırma yolunu tercih etmişlerdir.


Sanayi devrimi ve sonuçları insan soyu için bir felaket oldu. Bu sonuçlar gelişmiş ülkelerde yaşayan bizlerin yaşamdan beklentilerimizi oldukça arttırırken toplumun dengesini bozdu, yaşamı anlamsızlaştırdı, insanları aşağılamalara maruz bıraktı, yaygın psikolojik acılara yol açtı ve doğal dünyayı şiddetli zarara uğrattı. Teknolojik ilerlemenin devam etmesi durumu daha da kötüleştirecek; insanları daha büyük aşağılamalara maruz bırakıp, doğal yaşamda daha fazla zarara sebep olacak; büyük olasılıkladaha fazla bozulmaya ve psikolojik acılara yol açacak; belki de gelişmiş ülkelerde bile fiziksel acıların artmasına neden olacak. Endüstriyel teknolojik sistem, devam edebilir veya yıkılabilir. Eğer devam ederse, sonunda psikolojik ve fiziksel acılar daha düşük seviyelere inebilir, ancak uzun ve acı dolu bir alışma döneminden sonra ve insanlarla diğer pek çok yaşayan organizmayı işlenmiş birer ürün ve çark dişlilerine indirgemek pahasına. Üstelik, sistem devam ederse, sonuçları kaçınılmaz olacak. Sistemi, insanların saygınlığı ve bağımsızlığını elinden almayacak bir şekilde yenilemenin veya değiştirmenin bir yolu yok. Eğer sistem çökerse, sonuçları yine çok acı verici olacak. Ancak, sistem büyüdükçe çökmesinin sonuçları da daha dehşetli olacağından, eğer çökecekse en kısa zamanda çökmesinde fayda var. Biz bu nedenle, endüstriyel sisteme karşı bir devrimi savunuyoruz. Bu devrim şiddetli veya şiddetsiz olabilir; hemen gerçekleşebilir veya birkaç on yıla yayılarak görece daha aşamalı olabilir. Bunların hiçbirini şimdiden bilemeyiz. Bu, POLİTİK bir devrim olmayacaktır. Amacı ise hükümetleri değil, bugünkü toplumun ekonomik ve teknolojik temelini yıkmak olacaktır. Aşağı yukarı herkes çok sorunlu bir toplumda yaşadığımızı kabul edecektir. Dünyamızın içinde bulunduğu çılgınlığın en yaygın göstergesi solculuk olduğu için, solculuğun psikolojisi üzerine bir tartışma, günümüz toplumunun sorunları arasında genel bir tartışmaya giriş görevi yapabilir. Peki ama solculuk nedir? 20. yüzyılın ilk yarısında solculuk pratikte sosyalizmle özdeşleştirilebilirdi. Bugün ise bu hareket parçalanmıştır ve kime tam anlamıyla solcu denilebileceği açık değildir. Biz, solcu dediğimizde, temelde sosyalistleri, kollektivistleri, politik açıdan dürüst tipleri, feministleri, gay ve özürlü hakları savunucularını, hayvan hakları eylemcilerini ve benzerlerini düşünüyoruz. Ancak bu hareketlerin herhangi biriyle ilgisi olan herkes solcu değildir. Çağdaş solculuğun temelinde yatan iki eğilime aşağılık duygusu ve aşırı toplumsallaşma adını veriyoruz. Aşağılık duygusu, çağdaş solculuğun bütününde görülen bir özellikse de, aşırı toplumsallaşma çağdaş solculuğun yalnızca belirli bir kesiminde görülen bir özelliktir; ancak bu kesim oldukça etkilidir. Aşağılık duygusundan kastımız yalnızca katı anlamda aşağılık duygusu değil, buna ilişkin özelliklerin bütün bir yelpazesidir: Kendine az değer verme, güçsüzlük duyguları, depresif eğilimler, yenilmişlik, suçluluk, kendinden nefret etme, v. b. Bizce çağdaş solcular böyle duygulara meyillidirler ve bu duygular çağdaş solun yönünü belirlemede etkilidir. İnsanların çoğu öenmli oranda uygunsuz davranışlarda bulunur. Yalan söylerler, önemsiz hırsızlıklar yaparlar, trafik kurallarını çiğnerler, işlerini asarlar, birbirlerinden nefret ederler ya da başka birini geçmek için sinsi hileler yaparlar. Aşırı toplumsallaşmış birinsan ise bunları yapamaz; ya da yapsa bile kendi içinde bir utanç ve öznefret duygusu geliştirir. Genel ahlaka uygun olmayan duygu ve düşünceleri suçluluk duymadan yaşayamaz, temiz olmayan fikirleri düşünemez. Toplumsallaşma sadece bir ahlak meselesi değildir; ahlak başlığı altında toplanamayacak pek çok davranış normuna da uymak üzere sosyalleşiriz. Aşırı toplumsallaşan insan topluma psikolojik bir tasmayla bağlanır. Aşırı toplumsallaşma insanlığın, bireye yaptığı en büyük zulümdür. Çağdaş solun önemli ve etkili bir bölümü bu dertten muzdariptir. Aşırı toplumsallaşmış tipte bir solcu, isyan ederek psikolojik tasmasını çıkarmaya ve bağımsızlığını ilan etmeye çalışır. Ama bu kadar güçlü değildir. Tam tersine, sol, kabul edilmiş ahlaki bir prensibi alarak kendisininmiş gibi benimser ve sonra da toplumu bu prensibe uymamakla suçlar. Irklar arası eşitlik, cinslerin eşitliği, fakirlere yardım etmek, savaşa karşı barış, genel olarak şiddet karşıtlığı, ifade özgürlüğü, hayvanlara iyi davranmak. Solcuların problemleri, toplumumuzun bir bütün olarak sahip olduğu problemleri de gösterir. Kendine az değer verme, depresif eğilimler ve yenilmişlik duygusu yalnızca solla sınırlı değil. Toplumda da oldukça yaygın. Ve bugünün toplumu da, bizi, önceki bütün toplumlardan daha toplumsallaştırmaya çalışıyor. Nasıl yiyeceğimizi, nasıl spor yapacağımızı, nasıl sevişeceğimizi, çocuklarımızı nasıl yetiştireceğimizi bile uzmanlardan öğrenir hale geldik. İnsanlar, fiziksel gereksinimlerini karşılamak için çabalamak zorunda kalmadıklarında, kendilerine yapay amaçlar bulur. Örneğin, İmparator Hirohito, yozlaşmış bir düşkünlüğe dalacağına, kendini deniz biyolojisine adadı ve bu alanda hatırı sayılır kişilerden biri oldu. Çağdaş endüstriyel toplumda, kişinin fiziksel gereksinimini gidermesi için asgari bir çaba yeterlidir. Önemsiz bir beceri edinmek üzere bir eğitiminden geçmek, sonra da işe zamanında gelip, işin gerektirdiği son derece mütevazi çabayı göstermek yeter. Bütün gerekn, makul bir oranda akıl ve en çok da İTAAT. Kişi bunlara sahipse, toplum ona beşikten mezara dek bakar. Çoğu insan için, yapay tkinlikler, gerçek amaçlara ulaşmaya çalışmaktan daha az tatmin edicidir. Bunun göstergelerinden biri de, yapay etkinliklerle çok yakından ilgilenen insanların asla tatmin olmamaları, huzur bulmamalarıdır. Paragöz, sürekli daha fazla servet edinmek için can atar. Bilim adamı, bir problemi bitirir bitrmez diğerine geçer. Uzun mesafe koşucusu, kendini daha hızlı ve daha fazla koşmaya zorlar. Bu insanlar, yaptıklarının kendilerine biyolojik ihtiyaçları gidermek gibi fani bir işten daha fazla tatmin getirdiğini söyler. Bunun nedeni toplumumuzda biyolojik ihtiyacı karşılama işinin saçmalığa indirgenmiş olmasıdır. Daha da önemlisi, toplumumuzda insanlar biyolojik ihtiyaçlarını BAĞIMSIZ OLARAK değil, toplumsal bir makinanın parçları olarak karşılar. Ama tam aksine, yapay etkinliklerde bulunurken büyük oranda bağımsızdırlar. Bağımsızlık, güç sürecinin bir parçası olarak her bireye gerekmeyebilir. Ancak, çoğu insan, amaçları için çabalarken az çok bağımsızlığa ihtiyaç duyar. Çabaları kendi insiyatiflerine bağlı ve kendi denetimlerinin altında olmalıdır. Eğer insanlar, bağımsız insiyatif ve kararlarına hiç yer bırakılmayan, katı emirlerin yukarıdan dayatıldığı bir durumda çalışırsa, güç sürecine olan ihtiyaçları doyurulmayacaktır. Çoğu insan için, kendine değer verme, özgüven ve güç duygusu kazanma, güç süreci yoluyla yani bir amaca sahip olma, BAĞIMSIZ bir çaba gösterme ve amaca ulaşma yoluyla olur. Bir kişinin güç sürecinden geçmek için yeterli fırsatı olmazsa, bunun sonuçları, bireye ve sürecin nasıl bozulduğuna bağlı olarak, sıkıntı, ahlaki çöküntü, kendine az değer verme, aşağılık duygusu, yenilmişlik, depresyon, endişe, suçluluk, hüsran, düşmanlık, eşe ya da çocuğa yönelik taciz, doymak bilmeyen bir düşkünlük, anormal cinsel davranışlar, uyuma ve beslenme bozuklukları, v. b.. olur. gerektiriyor. Modern toplumun insanları maruz bıraktığı en önemli anormal koşut, bizim güç sürecini doğru dürüst yaşama şansımızın olmamasıdır. Ancak bu tek anormal durum değildir. Aşırı nüfus yoğunluğu, insanın doğadan soyutlanması, toplumsal değişimin aşırı hızı ve aile gibi, kabile gibi küçük ölçekli toplulukların yıkılması gibi faktörler de etkilidir. Kalabalığın stres ve saldırganlığı arttırdığı çok iyi bilinir. Bugün varolan kalabalıklaşma derecesi ve insanın doğadan soyutlanması, teknolojik ilerlemenin sonuçlarıdır. Endüstri öncesi toplumlar ağırlıklı olarak tarımsal toplumlardı. Endüstri toplumu şehirleri ve şehirlerde yaşayan nüfus oranını büyük oranda arttırdı; modern tarımsal teknoloji de dünyanın daha önce besleyemediği yoğunlukta bir nüfusu beslemesini olanaklı kıldı. İlkel toplumlarda, doğal dünya, istikrarlı bir çerçeve ve bu nedenle de, bir güvenlik duygusu sağlıyordu. Modern dünyada ise, tam tersine, insan toplumu doğaya egemendir ve çağdaş toplum da teknolojik değişimle birlikte büyük bir hızla değişiyor. Yani istikrarlı bir çerçeve yok. Muhafazakarlar aptaldır: Bir yandan geleneksel değerlerin yıkılmasından dolayı sızlanırken, diğer yandan da teknolojik ilerleme ve ekonomik gelişmeyi içtenlikle desteklerler. Özgürlükten şunu kastediyoruz: Güç sürecini, yapay etkinliklerin yapay hedefleriyle değil, gerçek amaçlarla ve hiç kimsenin, özellikle de hiçbir büyük kuruluşun müdahalesi olmadan yaşayabilme fırsatı. Özgürlük, kişinin ölüm kalım meselelerini kontrol edebilmesidir; yiyecek, giyecek, barınak ve çevresinden gelecek her türlü tehlikeye karşı savunma. Özgürlük güç sahibi olmak demektir; diğer insanları kontrol etmek için değil, ancak kendi yaşamının koşullarını kontrol etmeye yarayan güç. Biri kişinin üzerinde bir güce sahipse, bu güç ne kadar iyi niyetli, hoşgörülü ve müsaadeci olursa olsun kişi özgür değildir. New England'daki kızılderililerin çoğu monarşiyle yönetiliyordu ve İtalyan Rönesansı sırasında şehirlerin çoğu diktatörlerin kontrolü altındaydı. Ancak bu toplumların tarihini okurken insan, onlarda bizim toplumumuzdakindekinden daha fazla kişisel özgürlüğe izin verildiği izlenimi ediniyor. Bu kısmen yönetici idaresini dayatacak etkin mekanizmaların yokluğundan kaynaklanıyor: Çağdaş, iyi örgütlenmiş polis güçleri, iletişim mekanizması, denetleme kameraları, sıradan vatandaşların yaşamları hakkında bilgi dosyaları yoktu. Bu nedenle kontrolden kaçmak görece daha kolaydı. Anayasa tarafından garanti altına alınan bazı haklarımız olduğu için özgür bir toplumda yaşadığımız söyleniyor. Ancak, bu haklar göründüğü kadar önemli değildir. Örneğin, basın özgürlüğünü düşünün. Elbette bu hakka çatmak istemiyoruz; bu, politik gücün yoğunlaşmasını kısıtlamak vepolitik gücü olanları teşhir ederek yola getirmek için önemli bir araç. Ancak, basın özgürlüğü, sıradan bir vatandaşın bir birey olarak çok az işine yarar. Medya, çoğunlukla sistemle bütünleşmiş büyük kuruluşların kontrolündedir. Birazcık parası olan herkes bir şey bastırabilir, bunu Internet'le veya başka bir yolla dağıtabilir. Ama onun söyleyecekleri medyanın büyük miktardaki materyalleri arasında kaybolacak, bu nedenle hiçbir etkisi olmayacaktır. Toplumda kelimelerle bir etki yaratmak, çoğu birey ve küçük grup için olanaksızdır. Tarihin iki bileşenden oluşan bir toplam olduğunu düşünün: Sezilebilir bir yolda ilerlemeyen, önceden sezilemeyen olaylardan oluşan düzensiz bir bileşen ve uzun vadeli tarihi bir akıştan oluşan düzenli bir bileşen. Biz burada uzun erimli akımlarla ilgileneceğiz. Birinci İlke: Eğer uzun vadeli bir tarihi akışta KÜÇÜK bir değişiklik yapılırsa, o değişikliğin etkisi neredeyse her zaman geçici olacaktır. Eğer, uzun vadeli bir tarihi akışta küçük bir değişiklik kalıcı gibi görünüyorsa, bunun nedeni değişikliğin, akışın zaten içinde bulunduğu yönde etki etmesidir, yani akış değişmemiş, yalnızca bir adım ilerlemiştir. İkinci İlke: Eğer uzun vadeli bir tarihi akışı etkileyecek denli büyük bir değişiklik yapılırsa, bu tüm toplumu değiştirir. Başka bir deyişle, bir toplum tüm parçaların biribiriyle bağlantılı olduğu bir sistemdir ve bunun önemli hiçbir parçasını diğer parçalarını da değiştirmeden değiştiremezsiniz. Üçüncü İlke: Uzun vadeli tarihi bir akışı kalıcı olarak değiştirebilecek derecede büyük bir değişiklik yapılırsa, bunun, toplum açısından bir bütün olarak ileride getireceği sonuçlar önceden bilinemez. Üçüncü ve dördüncü ilkeler insan toplumularının karmaşıklığından kaynaklanır. İnsan davranışındaki bir değişiklik toplumun ekonomisini ve fiziksel çevresini etkiler; ekonomi çevreyi etkiler veya bunun tersi olur ekonomi ve çevredeki değişiklikler de insan davranışını karmaşık ve tahmin edilemez şekillerde etkiler vb. Etki-tepki ağı açıklanmak ve anlaşılmak için çok fazla karmaşıktır. Beşinci İlke: İnsanlar toplumlarının şeklini bilinçli ve akılcı olarak seçmezler. Toplumlar, akılcı insan kontrolü altında olmayan sosyel evrim süreçleri yoluyla gelişir. toplum türü oluştururlarsa, bu asla planlanan şekilde işlemez. eylemlerine bağlıdır. Bu durum teknolojik açıdan ilerlemiş toplumlarda gerekli ve kaçınılmazdır. Sistem işleyebilmek için insan davranışlarını sıkı sıkıya düzenlemek zorundadır. Sistem insanları davranış kalıplarına çok uzak biçimde davranmaya zorlamaktadır. Örneğin, sistemin bilim adamlarına, matematikçilere, mühendislere ihtiyacı vardır. Onlarsız işleyemez. Bu yüzden çocuklara bu alanlarda yükselmeleri için ağır baskılar uygulanıyor. Teknolojik toplum küçük, bağımsız parçalara bölünemez; çünkü üretim çok sayıda insanın işbirliğine dayanır. Bir karar, diyelim ki, 1 milyon kişiyi etkiliyorsa, her bir kişinin bu kararda 1 milyonda 1 kadar payı vardır. Pratikte ise, kararları, kamu görevlileri, şirket yöneticileri veya teknik uzmanlar verir. Bireyler hayatlarını etkileyen kararlara müdahale etmekten acizdir ve bunu teknoloji toplumunda çözmenin bir yolu yoktur. Sistem insani ihtiyaçları doyurmak için varolmaz, varolamaz. Aksine, sistemin ihtiyaçlarına uymak üzere düzenlenmesi gereken insan davranışıdır. Bunun sistemi yönetiyormuş gibi gözüken ideolojiyle hiçbir ilgisi yoktur. Bu teknolojinin suçudur çünkü sistem, ideoloji tarafından değil, teknik gereklilikler tarafından yönlendirilir. Sistem, elbette birçok ihtiyacı karşılıyor ancak genelde, bunu yapmak sistemin yararına olduğu sürece yapıyor. Örneğin sistem insanlara gıda sağlıyor, çünkü herkes açlıktan ölseydi sistem işlemezdi. Asıl önemli olan insanın ihtiyaçları değil, sistemin ihtiyaçlarıdır. bulunabilen, pahalı ve yüksek teknoloji ürünü bir donanım gerektirir. Tıpta ilerleme, teknolojik sistemin diğer parçaları olmadan da sağlanabilseydi bile, birtakım kötülükleri beraberinde getirecekti. Örneğin, şeker hastalığının tedavisinin bulunduğunu varsayalım. O zaman şeker hastalığına genetik bir eğilimi olan insanlar da diğerleri gibi yaşayabilecek ve üretebilecekti. Şeker hastalığına karşı doğal seçim azalacak ve bu tür genler bütün topluma yayılacaktı. Toplumun genetik yapısının bozulmasıyla başka bazı hastalıklara karşı hassasiyet de değişecektir. Tek çözüm bir tür öjenik programı veya yaygın genetik mühendisliği olacaktır. Böylece insan, doğanın veya şansın veya tanrının bir yaratısı değil, işlenmiş bir ürün olacaktır. Eğer büyük devlet babanın hayatınıza şu anda fazla karıştığını düşünüyorsanız yanılıyorsunuz, siz asıl devlet, çocuklarınızın genetik yapısını düzenlemeye başladığında görün olacakları.. Sistemde özgürlüğü teknolojiyle uzlaştıracak bir reform yapılamaz. Tek yol endüstriyel-teknolojik sistemi tamamen yıkmaktır. Bu da devrim anlamına gelir, ille de silahlı bir ayaklanma değil, ama toplumun doğasında radikal ve esaslı bir değişim demektir. Bir devrim, reformun gerektirdiğinden çok daha fazla değişiklik içerdiğinden, insanlar devrimi gerçekleştirmenin daha zor olduğunu düşünme eğilimindedir. Aslında belli koşullar altında devrim, reformdan çok daha kolaydır. Bunun sebebi, devrimci bir hareketin bir reform hareketinin sahip olamayacağı güçlü bir esin kaynağının olmasıdır. Reform hareketi sadece belli bir sosyal problemi çözmeyi vaad eder. Devrimci hareket ise, bir defade bütün problemleri çözmeyi ve tamamen yeni bir dünya yaratmayı hedefler; insanların uğruna büyük risklere gireceği ve fedakarlıklar yapacağı türden bir ideal sağlar. Sistem sık sık varlığını tehdit eden belli başlı bazı problemlerle umutsuz bir mücadeleye girişir. Bunların içinde insan davranışı üzerinde kısa zamanda yeterli bir kontrol sağlarsa, büyük olasılıkla varlığını sürdürür. Aksi takdirde yok olur. Bu konu gelecek 40 ile 100 yıl içinde çözüme ulaşacaktır. Farzedin ki, sistem gelecek 40 ile 100 yıl içinde doğacak krizi atlattı. O zamana kadar, bu sorunların çözülmesi ya da en azından kontrol altına alınması gerekecektir, özellikle başı çeken problem de insanları toplumsallaştırmaktır, yani atalarından miras kalmış davranışları sistemi tehdit edemeyecek duruma gelene dek insanları uysallaştırmak. Bu başarıldıktan sonra, teknolojinin ilerlemesine karşı başka engel kalmayacak gibidir ve büyük bir olasılıkla mantıksal sonuna doğru ilerleyecektir. Bu da insanlar ve diğer bütün önemli organizmalar dahil dünyadaki her şey üzerinde mutlak bir kontrol anlamına gelmektedir. Eğer sistem yıkılırsa, bir kaos dönemi, tarihin geçmişte çeşitli devirlerde kaydettiği türden bir sorunlar dönemi yaşanabilir. Böyle bir sorunlar döneminde nelerin olacağını tahmin etmek imkansızdır. Ama ne olursa olsun insan ırkına yeni bir şans verilmiş olur. En büyük tehlike yıkımdan bir iki yıl sonra endüstri toplumunun kendini toparlamaya başlamasıdır. Mutlaka bir çok kişi, özellikle de güce aç tipler, fabrikaların yeniden çalışmasını isteyecektir. Endüstriyel toplum bütünüyle devrimci bir eylem sonucu yıkılmayacaktır. Eğer sistem yıkılırsa bu ya kendiliğinden, ya da devrimcilerin yardımcı olacağı yarı spontan bir süreç yoluyla olacak. Öncelikle bilgisayar bilimcilerinin, her şeyi insanlardan daha iyi başaran akıllı makinalar yapmayı başardıklarını varsayalım. Bu durumda bütün işler iyi organize edilmiş, büyük makina sistemleri tarafından gerçekleştirilecek ve insan gücü gerekli olmayacaktır. Makinaların, tüm kararları insan gözetimi olmadan almasına izin verilecektir ya da insanların makina üzerindeki kontrolü elinde tutması mümkün olabilecektir. Eğer tüm karar yetkisi makinalara verilirse, bunun sonuçları hakkında tahminde bulunamayız, çünkü bu tür makinaların nasıl davranacağını tahmin etmek olanaksızz. Biz yalnızca insan ırkının kaderinin, makinaların elinde olacağına işaret ediyoruz. Bizim iddia ettiğimiz şey şudur: İnsan ırkı kolayca kendini makinalara bağlılığa sürüklenmiş halde bulabilir ve makinaların kararlarını kabul etmekten başka hiçbir pratik seçimi kalmayabilir. Toplum ve onun karşılaştığı sorunlar karmaşıklaştıkça ve makinalar gitgide akıllandıkça insanlar onlara daha fazla karar verme yetkisi verirler, çünkü makinaların kararları, insanlarınkinden daha iyi sonuçlar getirir. Sonunda, sistemi işletebilmek için gerekli olan kararlar öyle karmaşıklaşabilir ki, insanlar onları gereğince yapacak kapasitede olmayabilir. Bu aşamada makinalar etkin bir kontrol sahibi olacaktır. İnsanlar makinaları pat diye kapatmayacaktır, çünkü onlara öyle bağımlı hale geleceklerdir ki, makinaları kapatmak intihar anlamına gelebilecektir. Diğer yandan, makinalar üzerindeki insan kontrolününün elde tutulması da mümkündür. Bu durumda, ortalama insan kendine ait arabası ya da kişisel bilgisayarı gibi bazı makinaları kontrol edebilir, ancak geniş sistemlerin üstündeki kontrol seçkin bir azınlığın elinde olacaktır. Bugün de olduğu gibi. Ama iki farkla. Gelişmiş tekniklere bağlı olarak seçkin kesim kitleler üzerinde dahafazla kontrol sahibi olacaktır ve insan emeği artık gerekli olmayacağından, kitleler sistem üzerinde gereksiz bir yük olacaktır. Seçkin kesim acımasız olursa kitleleri yoketme kararı bile alabilir. Şimdi de bilgisayar bilimcilerin yapay zeka geliştirmeyi başaramdığını, insan gücünün gerekli olduğunu varsayalım. O zaman bile makinalar gittikçe basit işleri daha çok ele geçirecek; böylece işsizler ordusu gittikçe büyüyecektir. İş bulanlardan ise gittikçe daha çok şey talep edilecektir: Gittikçe daha fazla eğitime ihtiyaçları olacak, daha fazla yetenkli, daha güvenilir, sağlıklı ve itaatkar olmaları gerekecektir; çünkü gittikçe daha büyük, dev bir organizmanın hücreleri haline geleceklerdir. Prestij ve güç için bitmez tükenmez bir rekabetin olduğu bir gelecek toplumu düşleyebiliriz.. Yukarıda özetlenen senaryoların tüm olasılıkları sergilemediğini söylemeye gerek yok. Bunlar yalnızca bize olsı gelenler. Ama bizim söylediklerimizden daha hoş hiçbir mantıklı senaryo aklımıza gelmiyor. Devrimcilere düşen iki önemli görev var: Endüstriyel toplumdaki toplumsal gerilimi ve istikrarsızlığı arttırmak ve teknoloji ile endüstriyel sisteme karşı bir ideoloji yaymak. Sistem yeterince istikrarsız ve gerilimli olduğunda, teknolojiye karşı bir devrim mümkün olabilir. Buradaki yöntem, Fransız ve Rus toplumlarında da devrimden önceki birkaç on yılda gittikçe artan zayıflama ve bunalım belirtileri olarak görülüyordu. Fransız ve Rus devrimlerinin başarısız olduğu yolunda bir itiraz yükselebilir. Ancak çoğu devrimini iki amacı vardır. Birinci amaç, toplumun eski yapısını yıkmak; ikincisi ise, devrimciler tarafından öngörülen yeni bir toplum kurmaktır. Fransız ve Rus devrimleri yeni bir toplum kurmayı başaramadılar, ancak eski toplumu yıkma konusunda oldukça başarılıydılar. Bizim tek amacımız varolan toplum yapısını yıkmak. Ancak bir ideoloji, coşkun bir destek alabilmesi için, olumsuz bir idealin yanı sıra, olumlu bir ideale de sahip olmalıdır: Bir şeye karşı olduğu kadar, bir şeyden yana olmalıdır. Bizim önerdiğimiz olumlu ideal Doğa'dır. Yeni, Vahşi Doğa: Yeryüzünün, insan yönetiminden, denetiminden ve müdahalesinden bağımsız olarak canlılarıyla birlikte varlığını sürdürmesi ideali. Vahşi doğaya insan doğasını da dahil ediyoruz, yani bireyin organize toplumun düzenlemelerine tabi olmayan ama şahsın, özgüriradenin ya da tanrının bir yaratısı olan işlevlerini. Doğa birçok nedenden ötürü tam anlamıyla mükemmel bir teknoloji karşıtı idealdir. Doğa teknolojinin tam karşıtıdır. Doğa kendi başının çaresine bakar: O, tüm insan toplumlarından çok daha önce ortaya çıkan kendiliğinden bir yaratıydı. Ancak, Endüstri Devrimi'nden sonra insan toplumunun doğa üzerindeki etkisi yıkıcı olmaya başladı. Doğa üzerindeki baskıyı kaldırmak içinözel bir sosyal sistem yaratmak gerekmiyor. Yalnızca endüstriyel toplumdan kurtulmak yeterli. saldırılmasının bir nedeni. Doğru, endüstriyel sistemin her yerde aynı zamanda yıkılacağının bir garantisi yok ve sistemi yıkma girişiminin diktatörlerin egemenliğine yol açması bile mümkün. Ama bu, göze alınması gereken bir risk. Devrimciler, dünya ekonomisini birbirine bağlayan anlaşmaları desteklemeyi düşünmelidirler. NAFTA veya GATT gibi serbest ticaret anlaşmaları kısa vadede doğaya zarar verebilir, ancak ülkelerarası ekonomik bağımlılığı güçlendirdiğinden uzun vadede yararlı olabilir. Güçlü bir ulusun yıkılmasının tüm endüstriyel ulusların yıkılmasına yol açacağı denli birleşik bir dünya ekonomisi oluşursa, sistemi dünya çapında yıkmak daha kolay olur. Devrimcilerin sisteme, belli oranda, modern teknolojiyi kullanmadan saldırmaya çalışmasının bir yararı olmaz. En azından mesajlarını yaymak için iletişim medyasını kullanmalıdırlar. Ama modern teknolojiyi sadece bir tek amaç için kullanmalıdırlar: Teknolojik sisteme saldırmak. Yanında bir fıçı şarapla oturan bir alkolik düşünün. Onun kendi kendine şunları söylediğini farzedin: Aşırıya kaçılmadan içilirse şarabın zararı yoktur. Hatta dediklerine göre az miktarda şarap faydalıdır bile! Eğer sadece ufak bir kadeh içersem bana bir zararı dokunmaz.. Daha sonra ne olacağını hepiniz biliyorsunuz. Teknolojik toplumun aynen bir fıçı şarabın yanıbaşındaki bu alkoliğe benzediğini asla unutmayın!


Kievernagel, daha ziyade yakın çevresi tarafından beğenilen ve rağbet gören tipik bir naif sanatçıydı. Kathe Be, Kain Karawahn, Stefan Roloff, Miron Zownir ve daha birçok kimse ile çalışmıştı. Para kazanmak için yardımcı olarak çalıştı, bunun yanı sıra daha çok, teşhirci özelliğini sergileyebileceği bir alan olan çıplak modellikte de aranan biriydi. 1928 Berlin doğumlu Kievernagel, yetimhaneye yerleştirildiğinde 8 yaşındaydı. Düzenli olarak yatağını ıslatıyor, bağırıyor, yemek yemeği ve konuşmayı reddediyordu, sonrasında Karl-Bonhoeffer kliniğine transfer edildi. 17 Haziran 1953 yılında Doğu Berlin'deki gösterilere katıldığı dönemde yakalandı ve Waldheim'de dört yıl hapse mahkum edildi. Burada üç senesini pskiyatri koğuşunda geçirdi. Aynı yıl kanser teşhisi kondu. İkinci ameliyatı olmadan hemen önce hastaneden ayrılan Kievernagel tedaviyi reddetti. Ardından gelen acılara şikayet etmeden direndi. Aynı zamanda dur durak bilmeden resim çizmeye koyuldu. Ölümüne dek çoğunluğu tükenmez kalemle ya da keçeli kalemle A4 kağıdına ve A1 kağıdına çizilmiş yüzlerce iş yaptı. Resimlerini hep dağıttı, başkalarına verdi. Çünkü aşırı fantezilerini ve anarşist eğilimlerini konu edinen resimleri zaten kimsenin çok fazla dikkatini çekmiyordu. Çizimlerinin de adı olan 'Günahlar Vadisi'ne olan saplantısına rağmen Engelbert dindar biriydi. Kain Karawahn tarafından 1987 yılında çekilen belgeselde ne olmak istediği sorusuna: 'Hiç, hiçbir şey... hiçbir şey olmak istemiyorum, kesinlikle hiçbirşey' cevabını verdi. Engelbert Kievernagel sadece orijinal bir Kreuzberg'li değil, aynı zamanda hayatı ve sanatı bir noktada buluşturma savaşımı vermenin bariz sonuçlarına katlanan az sayıdaki sanatçıdan biriydi.


- Mektup Bugün sana bir kaç şeyden bahsetmek istiyorum! Ama nereden başlayacağımı bilmiyorum. Şişko, aptal bir domuz ve de amcık olduğumdan mı, Ulrich'le Stephan bunları sana zaten söylemiştir. Ayrıca benim o aptal sapıkça çizimlerimi de gördün. Biraraya gelip birşeyler yapmaktan çok mutlu olurdum. Tabii ki işin maddi boyutunu falan düşünmeden. Sadece bana söz verdiğin kağıt için gelmiyorum ayrıca sana çıplak poz vermekte isterdim, üzerimde sadece kadın çorabı ve bir kemer varken. Tabi ki sen de istersen, yağlıboya, bunu çok azdırıcı ve sapıkça buluyorum. Bütün çıplak model pozlarını verebilirim, klasik pozlardan daha altkültürlere kadar. Beni cidden azdırmak istiyorsan açık saçık konuşmalısın, o zaman ne istersen yaparım. Uzun zamandan beri bana tam bir amcık, şişko bir domuz ve de göt olduğumu söyleyecek azgın ve sapık gençler arıyorum. Belki ben çıplakken üzerime işeyecek bir kaç kişi tanıyorsundur. Böylece onların sidiklerinin üstünde domuz ahırındaki şişman bir orospu gibi sesler çıkarabilirim. Uzun uzun işeyebilen erkekler olmalı, banyo küvetinde de çalışırım. Ama yerde de olur böylece götlerini ve yarraklarını yalarım. Çıplak bir köle olarak sikilmekten ve götümün tokatlanmasından hoşlanırım. Şişman koca götüm denizdeki bir gemi gibi bir aşağı bir yukarı zıplar. Ayrıca boklu bir zeminde göbeğimin üzerinde olmaktan hoşlanırım. Ama bunlar sadece benim önerilerim, gerçekleşip gerçekleşmeyeceğine sen karar vermelisin. Seks ve pislik olmadan benim sadece basit bir resmimi yapmak istersen, ona da varım. Bu resimleri Kreuzberg dahil nerede istersen sergileyebilirsin. - Mektup Mektubunu aldım ve teklifimle ilgilenmene memnunum. Senin çıplak kölen olmak ve poz vermek dışında ne istersen yapmak istiyorum, ayrıca atölyeni temizler ve organize ederim. Benim efendim olmalı, bana şişko, azgın, sapık bir orospu gibi davranmalısın. Kocaman azgın götümü arada sırada tekmelemelisin. Atölyede ister poz veriyor, ister temizlik yapıyor olayım bana açık saçık şeyler söylersen çok iyi olur, seni amcık, şişko domuz, göt, götveren gibi şeyler söyleyebilirsin. Belki temizlik yaparken, atölyeyi toplarken favori pozlarını belirleyip bunları resimlerinde ve fotoğraflarında kullanabilirsin. Haftada bir iki sefer gelebilirim, zaten bu yüzden fotoğraf çekmeden ve fotoğraftan çalışmadan olmaz. - Mektup Senden çok uzun zamandır haber alamadım, umarım iyisindir. Hala resim yapıyor musun? Hala benim resimlerimle ilgileniyor musun? Eğer ilgileniyorsan onları sana vermeye hazırım! Ama bana bir iyilik yapman lazım. Ne zaman koca götümün tekmelenmesini istesem ve ne zaman kemerle kırbaçlanmak istesem, bunu yapacaksın, önceden konuşuruz, attığın kırbaçların sayısı resimlerimin ücreti olacak. Sana bir sürprizim daha var. çok özel bir sürpriz: Noel döneminde senin evinde çok özel bir banyo yapmak istiyorum. Sen başrolü oynayacaksın. Umarım yeterli yerin vardır. Zemin su geçirmez olmalı, yoksa olmaz. Ücretini sauna ücreti gibi öderim. Seninle bu konu hakkında konuşmalıyız. Ne zaman gelebilirim? Korkma, sen sadece bol bol işeyeceksin! Aldi'den alınan bira işe yarar!


Gustave Klimt'in gebesi, benim durumun estetiğine ilişkin duygu ve düşüncelerimi temsil eden bir yapıt: O görünümden derin haz alıyor olmamda herhangi bir sapkınlık belirtisi okumuyorum kesinkes; tam tersine, İnsan'ın Doğa'yla pek az koşulda örtüştüğü oranda burada örtüşebildiğine duyduğum inanç tam. Sanat Dünyamız dergisinin 1999 yılı 71. sayısında yayımlanmış yazıdan alıntıdır.


LAMBA bir mum daha 215 gr Freelife Merida kağıda 164 adet basıldı, her nüsha numaralandırılıp yazarı tarafından kapak deseni de çizilerek imzalandı. 24 nüsha yazara, 12 nüsha yayınevine ayrıldı, 128 nüsha okurlara sunuldu.


Sayfa Sayısı: 24 Ebat: 20 X 20 cm.


Geçtiğimiz Mart ayında Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık'ın konuğu olarak ülkemize gelen ünlü Fransız çizgi roman çizeri Enki Bilal'in, Christian Debois ve Murat Cem Şerbetçi Koleksiyonu'nunda yeralan serigraf, litograf, afiş, heykel ve saat tasarımları, posta pulları gibi çeşitli eserlerinden oluşan Enki Bilal İstanbul'da başlıklı serigisinin haberini yapmış, internetin keyifli duraklarından biri olan Çizgi Roman Okurları Platformu'undan Ümit Kireççi'nin fotoğrafları ve yorumlarıyla açılış günü yapılan şöyleşinin metnini yayımlamıştık. O dönemde sanatçı ile yaptığı röportajı bizimle paylaşan Ümit Kireççi'ye Futuristika olarak teşekkür ediyoruz. Enki Bilal: Doğrusunu söylemek gerekirse ben hiçbirini okumuyorum. Yani takip etmiyorum. Elbette hepsinden haberim var ve ne neler üretildiğini biliyorum. Ama hiç okumuyorum dersem yalan olur. Okumayı sevdiğim türler de var. Bunlar da sinemaya uyarlanamıyor olanlar daha çok. Deneysel, sanatsal ve özgün yapıtlar... Özgürce çizilenlerin ticari kaygıları yoktur. Sanat ve yaratıcılık ön plandadır. Sinema gibi ticarileşmemişlerdir. Ya da uyarlanarak ticarileşmezler. Ayrıca uyarlama olmasa bile sinema ve tiyatro gibi sanatlarda eser ortaya koymak için paraya ihtiyaç duyarsın. Prodüksiyon gideri çok yüksektir. Bu da özgürlüğü kısıtlayabilir. Çizgi romanda ise özgürsündür ve sadece çizersin. Fransa'da bir çok yayınevi var, onlar da basarlar eserlerinizi. Öyle yüksek bir ticari harcamaya gerek de olmaz. Aynısı edebiyat için de geçerlidir. Yazmanın maliyeti yoktur, çizmenin de. Gerek yok aslında ben yanıtımı aldım. Şöyle ki, çok büyük üstatlarımız ve çizerlerimiz var ama siz onları tanımıyorsunuz, biz de değerlerini bilmiyoruz. Bu ancak bizim utancımız olur, yanıtı da sizde yok. Belki de bu sorunun yanıtı kültürdedir. Belki grafik sanatlar yeterince tanınmıyordur ülkenizde. Mesela Fransa'da çizgi roman gelenektir. Hem de çok eski bir gelenektir. Türkiye'deyse gençlerin ve çocukların çizgi romandan ne anladıklarını bilemiyorum. Belki de sanatı ve çizgi romanı gelenekselleştirecek bir eğitim eksikliği vardır. Belki de ciddi insanlar çizgi romanın çocuklara göre olduğunu düşünüyordur. Hatta entelektüel insanlara uygun olmadığını düşünüyorlardır. Eğer böyle düşünen Türk insanı varsa, söylediğim için kusura bakmayın ama onlar çok köhne kafalarla geçmişte kalmışlar. Artık çizgi roman Fransa'da, Japonya'da, Amerika'da, Avrupa'da, tüm Asya'da biliniyor ve önemli bir sanat olarak görülüyor. Sanatçıları değer görüyor. Ülkenizde çizgi romanı sanat olarak gören insanların onu tanıtması ve anlatması ve yaygınlaştırması gerekiyor. Fransa'da sanatçılar korunmaktadır. Sosyal güvenlik onları güvence altına alır. Doğru düzenlemeler sayesinde her sanatçı gerekli primleri yatırır. Türkiye Avrupa Birliği'ne girmeye hazırlanıyor biliyorsunuz. Bence sanatçının sosyal güvenceye kavuşturulmasını sağlaması gerekir. Bence, çizerler öncelikle kendileri olmalıdırlar. Başka yapıtlara bakarak çok fazla etkilenmek yerine kendilerini bulmalılar ve kendilerine inanmalılar. Çizer adayı kendi çizgilerini bulmak için çok tutkulu olmalı, kendine inanmalı, devamlı çizmelidir. Fotoğraftan çalışmayı, fotoğraftan yararlanmayı önerebilirim. Eğer sadece çizer olarak kalmak istemez sanatın içinde yer almak isterlerse işleri daha da zorlaşır. Ama bir şansları olur. Kendileri olarak üretmiş olurlar. Ülkenizdeki yayımcıları bilmiyorum ama eminim Avrupa Birliği'ne girdiğinizde veya oralara ulaşıldığında sağlam yapıtları Avrupalı yayımcılar kesin basarlar. Bunlar bazı seçenekler. Yeter ki çizilsin. Sanata tutkuyla bağlı olan üretir ve bir şans yakalar. İşin özü tutkudur. 4-5 yaşındayken başladım ben çizmeye. Evler çizerdim, insanlar çizerdim. Annem 6-7 yaşlarındayken resmime baktı ve Sen çizer olacaksın galiba dedi. Özellikle at çizimlerimi beğenmişti. Sonra bir gün elime Fransız kökenli bir çizgi roman geçti ve çizgi romanla gerçek tanışıklığım o gün başlamış oldu. Ama beni çizgi roman sanatçısı yapan sadece çiziyor olmam değildi. Fransızca öğrenmem büyük şanstı. Fransız edebiyatıyla tanıştım ve sadece çizgi romandan değil, edebiyatından da beslendim. Bilimkurguyla tanışmam hemen peşi sıra oldu. Lovecraft, Arthur C. Clarke, Bradbury... İşte bu okumalarla dünyayı sorgulamaya başladım. Dünyanın ne olduğunu, insanları, yaşamı, geçmişi, tarihi... Eserlerimde tümünü bir arada kullanmaya başladım. Zaman, mekan kısıtlamasından yana olmadım o yüzden. Tarih, mitoloji, bilimkurgu hep bir arada vücut buldu eserlerimde. Az önceki soruya dönersek; genç çizerlere belki bir şeyler daha önermekte yarar olur. Çizer adaylarının sadece çizgi romanlardan feyz almaya çalışması bence yetersizdir. Manga, Comics ve hatta benim eserlerime bakarak bir yere ulaşamazlar. Dünyaya bakmalılar. Dünyada olan bitenleri takip etmelidirler. Onunla bütünleşmelidirler. Sanat denince benim aklıma sadece dekoratif amaçlı, cicili bicili çalışmalar gelmiyor. Bununla birlikte sadece tek türe saplanıp kalmayı da tercih etmiyor ve önermiyorum. Tek türe saplanıp kalmanın tehlikeli olduğunu da düşünüyorum. Örnek olarak Immortel adlı eserinizi ele alırsak mitolojik, bilimkurgusal, psikolojik, sosyolojik hemen her şeyi bir arada bulabiliyoruz. Bence önemli olan insandır. Her şey onu anlatmak için kullanılmalıdır. Politikada insan, gelecekteki insan, düşüncesiyle insan... İnsan her şeyin merkezindedir. İşin özü yaşamın kendisidir. İnsan ve yaşam dendiğinde de evrensel bir gaye olmalıdır eserlerde. Bu açıklamanıza göre eserlerinizde acıları, mutlulukları, sorgulamaları yaşayanlar sadece Fransız insanı değil tüm dünya insanıdır diyebilir miyiz? Siz orada çiziyorsunuz, biz burada okuyup anlıyor, aynı duyguları paylaşıyoruz. Evrensel bir dil yakalamak şarttır. Bu şekilde herkese ulaşabilirsiniz sanatınızla. Doğru. Ben dünyanın tek doğruyu kabul etmeyecek kadar karışık olduğuna inanıyorum. Bence sanatçı ileriye, geleceğe bakabilmeli. Sıradan insandan öteye. Politik görüşler değişken ve geçicidir. Onlara çok da saplanıp kalmamak gerekir. Politika 4 yıl sonrasını görebiliyor ancak. Sanat ise 10 hatta 50 yıl ileriye bakar bana göre. Bu şekilde çizgi romanın tek karesinde bir çok mesaj olabilir ama bu mesajlar uyarıcı nitelikte olmalıdır. Doğru yol budur tarzı mesajlardan farklı bir şey bu bahsettiğim. Bence benim okurlarım eserlerimi doğru anlayabilecek derecede birikimli insanlar. Bu mesaj konusuyla ilgili görüşlerinizi sadece çizgi romana değil tüm sanatlara uyarlayabiliriz sanırım. Propaganda yapmak değil, insanlığı bekleyen tehlikelere karşı açık fikirlilikle insanları uyarma görevi olmalıdır sanatın diyorsunuz. Çizgi roman da bir sanat dalı olarak insanları uyarmalı, geleceğe baktırmalı, insana insanı ve dünyayı anlatmalı. Haklısınız sözlerimin ve eserlerimin özeti bu. Bu durumda, bu bakış açısıyla yaklaşırsak belki de çizgi romanı yaygınlaştırmanın yollarını da bulmak gerekir. Hatırlarsanız dün akşam sergi açılışında dimension Çizgi Roman Okurları Platformu'ndan söz etmiştim. Evet. Çizgi roman için projeler üretiyordunuz. Ülkemizdeki şenlikler biraz daha tüketici olmaya başladı. İşin özü kaçıyor gözden. Elbette okurla sanatçıların buluşması güzel oluyor ama o kalabalık, imza, koşuşturma... Bana bazen yorucu ve gereksiz geliyor. Elbette yararı var o yadsınamaz. Sizin yaptıklarınız daha değerli. Siz olmayan bir geleneği yaratmaya çalışıyorsunuz. Bu çok doğru bir yol. Kütüphane kurmak, okuma günleri düzenlemek, atölyeler... Doğru yoldasınız devam edin. Bize zaman ayırdığınız için teşekkür ederim. Burada olmanızdan mutluluk duydum ama sadece konuğumuz olduğunuzdan değil hayatımıza renk katan eserleri ürettiğiniz için özellikle teşekkür etmek isterim.


Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık'ın konuğu olarak ülkemize gelen ünlü Fransız çizgi roman çizeri Enki Bilal'in Enki Bilal İstanbul'da başlıklı serigisinde, çizerin, Christian Debois ve Murat Cem Şerbetçi Koleksiyonu'nunda yeralan, serigraf, litograf, afiş, heykel ve saat tasarımları, posta pulları gibi çeşitli eserleri Sermet Çifter Salonu'nda sergileniyor. 27 Mart Cuma günü yapılan açılış kokteyline ve hemen ertesi gün düzenlenen söyleşiye aralarında pek çok yerli çizerimiz, karikatüristimiz, yayıncımız olan bir hayran kitlesi katıldı. Bir süredir projeleriyle dikkati çeken, internetin keyifli duraklarından biri olan Çizgi Roman Okurları Platformu'undan Ümit Kireççi'nin fotoğrafları ve yorumlarıyla şöyleşinin tam metnini aşağıda bulabilirsiniz. Tüm Ç. R. O. P. ekibine ve Ümit Kireççi'ye paylaşımları için Futuristika olarak teşekkür ederiz. Söyleşi sayın Cem Şerbetçi'nin açılış konuşmasıyla başladı. Cem Bey, çizgi roman hayranı olarak topladığı Enki Bilal çizimlerinin, çizer Enki Bilal'in orijinal eserleriyle ilk defa bir arada sergilendiğini duyurdu ve ustayı tanıtarak sözü sorularla yanıtlara bıraktı. E. Bilal Bazı ülkeler çizgi romanı kabul edemiyor. Kültürel olsa gerek. Bu yanlış bir tutum. Çizgi roman hala kötü ve değersiz görülüyor oralarda. Elbette her sanat dalında olduğu gibi kötüleri de üretilmiştir. Ancak çizgi roman sanattır ve faydalanılmalıdır. Cem Şerbetçi bu noktada araya girerek sergi ve söyleşiyle birlikte Animals adlı yapıtını YKY'nin basmak istediğini ama telif haklarını elinde bulunduran Marmara Çizgi'den dolayı basamadıklarını açıkladı. Marmara Çizgi'nin keyfe keder bir tutum izlediğini ve elindeki Enki Bilal eserlerini geciktirerek bastığını iddia etti. Özellikle çeviri konusundaki yetersizliğiyle Marmara Çizgi'nin eserlere haksızlık ettiğini de; bir dergideki eleştiri yazısını hatırladığından olacak, vurguladı. Enki Bilal bu açıklamalar üzerine metne ve yazıya çizgi romanda büyük işler düştüğünü belirterek çeviri konusunda hassas davranılması gerektiğinin altını çizdi. E. Bilal Yeni modern açılımlar bunlar. İlerleme ve çizgiye destek. Bunu kabul ediyorum. Ancak yaratıcılık elden geçiyor. Elle çizmek çok önemli. Photoshop son dönemlerde bir iktidar kurdu. Bu da kolaycılığı getirdi. Özellikle reklamcıların rötüş yapma, temizleme merakı olayı daha da vahim hale getirdi. Çizgi ölmeye başladı. Tenlerde yapılan temizlikle yüzler düzleşti. Kadın ve erkek ayrımı adeta ortadan kalktı. Çizimdeki insani ayrıntıları barındıran tensel doku bu rötuşlar sonucunda insanın kaybolmasına yol açıyor. Cem Şerbetçi tekrar araya girerek elle yapılan çizimlerin öneminin arttığını belirtti. Özellikle bir müzayedede Enki Bilal'in eserlerinin 100 bin avro ve çok daha fazlası paralara satın alındığı bilgisini aktararak çizgi romana ve sanatçısına verilen bu değerle çizgi romanın artık gerekli saygıyı gördüğünü söyledi. E. Bilal Tek kişi yazıp çiziyorsa herhangi katı bir kurala uymuyorum. Duruma göre değişiyor üretme şeklim. Ancak yazıya çok önem veriyorum. İyi diyaloglar yazmanın önemli olduğuna inanıyor öykülerimi yazarken konuşma şeklinde kaleme alıyorum. Akıcı ve konuyu anlatan bir dil oluşturuyorum. Ancak çizginin dili de çok önemli. Kimi zaman çizgi yazının eksikliğini gidererek tek başına da gerekli şeyleri anlatabiliyor. Ama elbette yazı önemli ve anlatılmak isteneni sözcükler çok daha ifade ediyor. Senaristlerle de çalıştım. O durumda elime bitmiş bir kurgu geliyor. Ben özgürlüğü tercih ediyorum. Okuyucunun yerine koyuyorum kendimi ve ilerlerken beklentiye uyarak kurgu yaptığım oluyor. E. Bilal Ben hipergerçekçi değilim. İnsanları gerçekçi çiziyorum ama temelden uzaklaşmak, resmin nihai amacına uygun olarak evrensel bir dokuya ulaşmaya çalışıyorum. E. Bilal Düğüm dolu bir beynim var. Ama eserlerimde mesaj kaygım yok. Mesaj yapı içinde erimiştir. Din, sosyoloji, sosyopolitik bir geçmiş gelecekle birleşiyor eserlerimde. Daha önce gelişmelere bakarak geleceğe dair yaptığım bazı göndermeler gerçekleşti maalesef. 11 Eylül saldırısı mesela. Kehanet değildi ama kurgusal bir öngörü olarak kökten dinciler böyle bir saldırı yapabilir demiştim, gerçekleşti. E. Bilal Sanata baskı yapılmamalı. Resim bir ara modern sanatın dışına itilmişti. Ancak resim geri geldi. Çok güçlü eserler üretildi. Happening ise tekrara düştü ve ömrünü tamamladı. Resim onu eskitti. Soru Marmara Çizgi'nin dağıtımını biz yapıyoruz. Marmara Çizgi'nin sahibi Erdem Bey çizgi romana gönül vermiş bir insandır. Bu uğurda evini sattı ve zorluklara rağmen çizgi roman basmakta direniyor. Yanlışlık çizgi romanla karikatürün aynı rafta satılmasıdır. Erdil Yaşaroğlu'yla Sandman, Enki Bilal aynı rafta satılıyor. Erdem her sayıyı 2 bin bastı. İlk iki sayı bitti. Diğerlerinin satışı ise durdu. Marmara Çizgi bu kadar yapabiliyor. Yıllar önce YKY Enki Bilal'in Av Partisini basmıştı devamı gelmedi. Marmara Çizgi özellikle çeviri eksikliğini gidermeye çalışıyor. Kapitalizm her alanda egemen. Enki Bilal de eserlerinde buna vurgu yapıyor. Canavar Uykusu adlı çizgi romanını okurken ağladım. Bu söylediklerimi kendisi anlamıştır. Onu saygıyla selamlıyorum. E. Bilal Tutkunuzu tebrik ederim. E. Bilal İlişki ticarileşti. Hollywood özellikle kendi kültüründen gelen geleneksel comics herolarından besleniyor. Teknoloji ilerledikçe uyarlamalar da güzelleşiyor. Ben de iyi bir uyarlama takipçisi ve izleyicisiyim. Çizgi roman yaratıcıyken sinema pazarlayıcıdır. Bu da sinemada yaratıcılığı aksatıyor. Fransızlar, Japonlar, Amerikalılar çizgi roman üretiyor. Yaratıcılık oradadır. Bazı özel eserler de üretiliyor. Böylece her çizgi roman sinemaya uyarlanamıyor. E. Bilal Ben de soruyorum bu soruyu kendime. Elimin altında ne varsa onu kullanıyorum. Yaratıcılık duruma göre gelişme gösterebiliyor. Rönesans ressamları gibi. Ellerinde ne varsa onu kullanmışlar. Bende yine de kırmız ve mavi baskındır. Bu iki renk semboliktir ve birbirlerine zıttırlar bana göre. Anlamları vardır ama bunu sözcüklere dökmek istemiyorum. Bazı şeyleri konuşmamak gerek. Örneğin kırmızı kan rengi olduğu için hiddet geliyor okuyucunun aklına ama sadece onu anlamak gerekmiyor. E. Bilal Elbette kültürümden etkileniyorum. Kaçınılmaz. Nereye giderseniz gidin bu sizi takip eder. Ve yaratıcılıktan bahsettiğiniz zaman bu köken benim için bir şans. Siyasi bir tercihle babam Yugoslavya'yı terk etme kararı alarak Fransa'ya götürdü bizi. Bir şans. E. Bilal Üç film çektim. İlk ikisinin senaryosunu yazdım. Çizgi romanlarımda yer alan şizofren, fantastik, uçuk temaları aktarmıştım. Yapımcılar beni serbest bıraktılar. Üçüncü filmim çizgi romandan uyarlama. O da Nikopol Üçlemesi. Üç sayının tek filme indirgenmesi sıkıntı yarattı. Yetersizdi. Sinema kendi için üretmek yerine hazıra konarak hata yapıyor. E. Bilal Katılmıyorum. Kötümser değil mizah barındırır. Canavarın Uykusunda ben de ağladım. Ama kötümser bir mesaj kaygım yok. Gerçek hayat daha kötü. Bilimkurgu çizerken kötümser mesaj vermek yerine insanları koşulları sorgulamaya zorlamak istiyorum. E. Bilal Japonlarda da Amerikalılarda da çizgi roman yerleşmiş. İyisini üretiyorlar. Avrupa da iyi. Ama siz hiç kimseyi taklit etmeyin. Avrupa Birliği'ne gireceksiniz. Avrupalı olmayın önce kendiniz olun. Çizgide de kendinizi yaratın. E. Bilal Bilmem. Resmin uzantısı. Müzik ve ses olanağı var. Resimde ve çizgi romanda okuyan müziği-sesi duyuyor ama sinemada gerçek ses ve müzik var. Bu arada kamerayı, çekimi, montajı çok ilgi çekici buluyorum. Hem kalabalık bir ekiple çalışıyorsunuz sinemada. Ekiple çalışmayı sevdim. Yeni bir mecrada hikaye anlatıyorsunuz ekiple. Tamamlayıcı bir alan. Ama yaratıcılık resim ve yazıda ticaret ise sinemadadır. Çizgi roman-kitap kalıcıdır, sinema ise sınırlı bir süre gündemdedir. DVD'yle artık sinema da kalıcı olmaya başladı gerçi. Bundan sonrasında ailesine özel konulardan bahsetti. Hastalık, annesi, babası. Onları aktarmıyorum. Bu sorunun ardından da imzaya geçildi. Sergi sürüyor. Çizgi romana gönül verenlerin kaçırmaması gereken muhteşem bir etkinlik. YKY'ye, aracı olduğu için sayın Cem Şerbetçi'ye, evsahibi sayın Raşit Çavaş'a, Enki Bilal'i türk okuruyla kaynaştıran Marmara Çizgi'ye, etkinlikte emeği geçen herkese teşekkür etmek istiyorum. Dilerim bu tarz etkinlikler aratarak sürer ve kendi çizgi ustalarımıza da aynı ölçütte organizasyonlarla sahip çıkarız.


Dostum biz o kadar fakirdik ki ayağımızdaki çoraplar bayramdan bayrama değişir, yakacak bulamadığımız için Ankara'nın uzun kış gecelerini donma tehlikesi altında geçirirdik. En büyük arzumuz komşularımız gibi sabah kahvaltılarında tadımlık da olsa beyaz peynir yiyebilmekti. Pazara gidebilmek nasıl bir şeydi, bir ocağa sahip olup o ocağın üzerine içinde yemek olan tencereler koymak nasıl bir şeydi? Çocukluğumuz portakalın, sucuğun ve muhallebinin nasıl tatlara sahip olduğunu hayal ederek geçti ki hayal gücümün bu kadar kuvvetli olmasında bu durumun etkisi yadsınamaz. Annemin en büyük hayali bir gün yufka arası somundan başka bir şey yemek, babamın en büyük hayaliyse işe bir gün diğer insanlar gibi ayağında ayakkabılarla gidebilmekti ki ayakkabı olarak ayağına doladığı çuval yumarlarını kullanıyordu. İnsanları, devletimizi, milletimizi sever, cimri komşularımıza ve ellerine fırsat geçse açlıktan etimizi çiğ çiğ yiyecek akrabalarımıza bile kaynağının nerede olduğunu bilmediğimiz bir sıcaklık duyardık. Onlar da bu gündelik hayal alıştırmalarıyla muazzam bir hayal gücü sahibi oldular ama hayat onları yazarlığa yönlendirmediği için imrenilesi hayal güçleri kendileriyle birlikte toprağı boyladı. Yoksulluğumuza dayanamayıp açlıktan bayıldığımız günlerde bahçemizdeki renkli çiçeklerin yapraklarını yerdik. Okuma yazmayı okulda değil, komşularımızın bize hava atmak için sonuna kadar açtığı tek kanallı radyolarındaki Körler İçin Okuma Yazma Programı'ndan öğrendik. Ama şunu da ifade edeyim ki etraftaki her şeye özlemin yüreğimizi avuçlayan bir alaz zulüm, etraftaki her insana özentinin yıkıcı bir onursuzluk olup boğazımıza sivri, soğuk bir mızrak gibi dayandığı zamanlarda bile mutluyduk. İnsanları, devletimizi, milletimizi sever, cimri komşularımız ve ellerine fırsat geçse açlıktan etimizi çiğ çiğ yiyecek akrabalarımıza bile kaynağının nerede olduğunu bilmediğimiz bir sıcaklık duyardık. Keşke derdik, Allah, bize dünyadaki tüm nimetleri verse de biz de kulları arasında eşitçe paylaştırsak. Açlığı, yoksulluğu, hastalığı, nefreti, yozlaşmayı birkaç basit çabanın ardından yok edip yeryüzünde kutsal kitaplarda bahsi geçen cenneti kursak. Elbette tahmin ettiğin gibi bu mümkün değildi! Yoksulluğumuz felsefe yapmamızı değil bir iş bulup çalışarak geçinme mücadelemizi kolaylaştırmayı gerektiriyordu. E tabi delicesine sevdiğimiz, hayatımızdaki en büyük istek bir şekilde uğrunda ölebilmek olan ülkemiz basit bir üçüncü dünya ülkesiydi ve ha deyince bir iş bulmak, ha deyince gökteki bir bulutu altına çevirmek kadar zordu. Ben de babam gibi çöp toplayıcılarının bile almaya tenezzül etmedikleri bir kucak çuval bulur onları özenlice ayağıma dolar, kendimi bir ayakkabı sahibi yapar, çatık kaşlı erkekler ve gördükleri her şeye sahip olmak isteyen ihtiraslı kadınlarla dolu sokaklara dalardım. Lokantacılara, kuruyemişçilere, hırdavatçılara, fırınlara yalvarır, akşamları eve bir somun götürebileceğim bir iş, toplumuma bir şekilde hizmet ederek benliğimi ülkeme adamışlığı kendime kanıtlayacak bir iş vermelerini isterdim. Öylesine içli bir hisle yalvarırdım ki, o esnada sanki yüreğimin damarlarında lav damlaları gezinirdi. İşverenler, müteşebbisler göz kapaklarımdan taşan incilere aldırmaz, mendebur birer kocakarı gibi ağızlarını yüzlerini geveler, kısmetimi başka kapıda aramam gerektiğini söylerlerdi. Günün ardından elimde kalan tek şey olan sonuçsuzlukla evime girer, açlıktan ve ısınma ihtiyacından bir köşede birbirleri üzerine yığılmış ailemin üzerine ben de yığılırdım. Sabah olunca gene sonunda kapkara bir sonuçsuzluğun beni beklediği aydınlık bir gün başlardı. Bazen -haşa huzurdan- istediğimi elde edemediğim için öylesine hayıflanır, insanlığımdan öylesine nefret ederdim ki, Tanrı'nın alnıma yapıştırdığı kadere isyan ederek pis bir günahkar olduğum da olmuştur. Sokakta bedenleri löp löp etlerle kaplı boyalı hanımların sevecenliklerini ve yiyeceklerini sundukları bir uyuz köpek, uzak bir köyün karanlık bir tarlasında yediği her türlü kırbaca, uğradığı her türlü tecavüze rağmen karnı daima tok bir kısrak olmadığım için hayıflanırdım. Ama dostum bilirsin, hayat öyle sürprizlerle doludur ki, nerede ne zaman elimizden tutacakları belli olmaz! Zaten bizim gibi yoksullar için hayatı çekilir kılan bu sürprizleri beklemek, önümüze açtıkları fırsatları değerlendirmek için insanüstü bir çabayla didinmektir. Evet, şimdi kapı benim yüzüme açılmıştı ve Allah'ın bu hediyesini değerlendirmek zorundaydım. Mezbelemizin arka tarafındaki ahşap köşkte oturan ve bir zahire deposu sahibi olan komşumuz Zekai Bey'in Samanpazarı'nın ara sokaklarına zahire ulaştırdığı eşeğinin başına bir saksı düşmesi sonucu ölmesi yeni bir eşek ihtiyacı doğmuştu. Lokantacılara, kuruyemişçilere, hırdavatçılara, fırınlara yalvarır, akşamları eve bir somun götürebileceğim bir iş, toplumuma bir şekilde hizmet ederek benliğimi ülkeme adamışlığı kendime kanıtlayacak bir iş vermelerini isterdim. O yaşımda, o körpe bedenimle koskoca nohut, arpa, mercimek çuvallarını Arnavut kaldırımlı, bedeni tahta, ruhu taştan sokaklarda taşıyordum. Aileme ve ülkeme hizmet aşkı, bir de her akşam eve dönerken kazandığım somun ve leblebi işimin tüm ağırlığını, bedenimin tüm yorgunluğunu alıyordu. O kadar duyarlıydım ki sokaklar alışkın oldukları eşek sesinden mahrum kalmasınlar diye güçsüz ses tellerimle ince ince anırırdım. Ankara'nın meşhur kış günlerinin başlangıcında ince keten elbiselerimi sırılsıklam eden sulusepkenler yüzünden hasta olup boğazımın içinde alevden bir yumrukla yarı baygınken kalınlaşmış sesim daha bir benzerdi eşek sesine. O halde bile durmaz anırırdım, o halde bile sokakları üzmek istemezdim. Bugünkü kazanımlarım belki bu iyi niyet ve düşüncemin bir hediyesidir diye düşünmekteyim. Çünkü düşünceli davranışlarım arttıkça insanı, doğayı, tarihi ve ruhu çözümleyebilme konusundaki azmimin arttığını gördüm. İlk okuma denemelerimi patronumun leblebi ve fındık külahı yapmak için kullandığı gazete, dergi sayfalarını okuyarak yaptım. Ülkemdeki her genç gibi ileri derecede yalın bir ahlaka ve el değmemiş, katıksız bir namus koruma güdüsüne sahip olduğumdan o gazete ve dergilerdeki çıplak erkek ve kadın resimlerine bakmamaya ileri derecede büyük bir özen gösterirdim. Bir süre sonra o gazete ve dergi sayfalarından artık daha fazla şey öğrenemeyeceğime kanaat getirince de kitap edinmeye karar verdim. Kitaplar benim gibi bir zahirecide eşek olarak çalışan birinin alamayacağı kadar pahalıydı. Yazarların aç kaldıkları için Samanpazarı'nda hamallık yaptıklarını gördüğümde kitapların ne kadar pahalı olduğuna bir anlam veremedim ama bu benim sorunum değildi. Ben ne yapıp edip okumalıydım. Okumalı, aileme, ülkeme, bayrağıma, tarihime büyük hizmetler sunmalıydım. Büyük bir özveri ile Zekai Bey'in bana gündelik yiyecek olarak verdiği iki avuç arpadan birini yemeyip tasarruf ederek biriktirmeye başladım. Biriken arpalar bir çuval olunca onları başka zahirecilere sattım ve kazandığım parayla kitaplar almaya ve aldığım bu kitapları bir deli iştahıyla okumaya başladım. Öylesine kitap düşkünüydüm ki bazı geceler onlara sarılarak yatıyor, soğuğa dayanamayan ailemin kitaplarımı yakma arzularını yok edebilmek için vahşileşiyor, benim için yapmadıkları fedakarlık kalmamış annemi, babamı, kardeşlerimi karşıma alıyordum. Her türlü ihtiyacımdan kısıyor, işimin olmadığı bir vakit dilimi bulur bulmaz soluğu bıyıkları sigara dumanı eme eme bir tutam tütüne dönüşmüş kahve tutkunu sahafların zaman kokulu raflarında alıyordum. Öyle yoğun okumalar yapıyordum ki sayfaları çevirmek için işaret parmağımı yalamaktan hem işaret parmağım, hem dilim nasır tutmuştu. Bu okuma tutkusu olgunlaşınca içimde başka bir şekil alıp kocaman bir yazma sevdasına dönüştü. Neden ben de diğer yazarlar gibi tasarlamıyor, yazmıyor ve insanlara sunmuyordum? Evet evet yazmalıydım. Elbette defter alabilmek için herhangi bir ekonomik kaynağım yoktu ama çaresiz de değildim. İllaha defterlere mi yazmak zorundaydım? Bu mahrumiyet yüzünden ilk eserlerimi dükkandaki kesekağıtları üzerine verdim. Kesekağıtlarını dükkanda içine erzak koymakta kullanıp halka sunduğumuzdan popülerleşebilme konusunda ummadığım bir fayda sağladı bana. Hepsi yüzeyinde birer edebi şaheser barındıran bu kesekağıtları ülkenin üst düzey entelektüellerine ulaşınca yazdıklarımı kitaplaştırma konusunda büyük yardımlarını gördüm ve bugün Allah'a şükürler olsun dünya çapında ünlü bir yazar olarak ülkeme ve insanlığın evrensel birikime katkıda bulunmaktayım.


Sergi Pazartesi hariç her gün 13:00- 20:00 arası gezilebilir. Gazetesini doğru katlayamadığı için haberleri doğru okuyamayan ve bu yüzden birçok şeyden çok sonra haberi olan insanların yarattığı traji-komik durum bu serginin konusu olabilir. 2008-2010 yılları arasında oluşturduğum illüstrasyonlardan derlediğim bu sergi;hayatta küçük ayrıntılara takılıp kaldığım, bunları zihnimde evirip çevirirken, büyük bir hikayenin parçaları gibi görünen durum ve kişilerin, nesnelerin sadece kendi çerçevesiyle sınırlı kalmış zavallı ucubeler ya da o durumdan bir kutsallık çıkarıp yüceleşen, kendi varoluş nedenlerini mırıldananlar oldular. Hepsinin toplamı kendi içine çöken bir ikonlar girdabı gibi. 'Epik' hiç de destansı olmayan ve de kahramanlık öyküsü anlatmayan bir minör sergidir. Elif Yıldız'ın çalışmaları el çizimleri ve dijital çizimlerden oluşuyor.


19. yy'da pantolonun keşfi ile külotlu çoraptan uzaklaşan erkek kısmı, dizginleri tekrar ele alıyor. Macar asıllı bir firmanın projesi, E-mancipate. Öncelikli olarak İngiliz erkeklerini hedef alan bu firma yeniliğinde, erkekleri sadece soğuktan korumayı amaçlamıyor. Kadınlar kadar erkeklere de desenli külotlu çorapların yakıştığını savunuyor, külotlu çorapların erkeklerin de günlük giysilerinin bir parçası olması gerektiğini vurguluyor. Sitede, kadınlara mal edilmiş bu giyim aksesuarını erkeklerin farklı sebeplerle de kullanabileceği belirtiliyor; atletik performansı arttırmak, kas ağrılarını azaltmak, kan dolaşımını hızlandırmak, vb. Ben de, ülkemizde bu akımın çok ama çok tutmasını, kelime anlamına uygun olarak, haşin yapısından ödün vermekten ödü pörtleyen erkeklerimizin kendilerini artık azat etmelerini, Çok afedersiniz, çok beğendim de sormadan edemedim, deseni çok güzelmiş, nerden aldınız acaba çorabınızı? gibi soruları yolda, dolmuşta, markette karşı cinslerime yöneltmeyi, seçkin takım elbise firmalarımızın Kurtlar Vadisi Bermuda takımı alana tabanca -tercihen Colt M1911A1- desenli çorap bedava! kampanyaları başlatmalarını, Nil Karaibrahimgil'e sütun gibi çorap reklamlarında Tan Sağtürk'ün eşlik etmesini ve hatta en yakın seçimlerde adayların parti amblemi desenli çoraplarını kuşanarak meydanlarda salınmasını arzu ediyorum. Oy için bedava da dağıtabilirler, tereddütsüz sıraya girer alırım. Projeye destek veren katılımcıların fotoğrafları için burası, kendi fotoğrafınızı yollamak için şurası: info e-mancipate net.


Boya, fırça ve tuval arasındaki sırları çözüp onların evreninde kendisine nefes kesici bir dünya yaratan usta ressam Erdal Alantar, 'Hayatımın Sevinç'i' adlı retrospektif sergisi ile nihayet Türkiye'de. Uluslararası sanat uzmanlarının pek çoğuna göre onun resimleri, fırça ve boya ile yapılmış olamaz. Kendisini bütün renklerden, bütün figürlerden, bütün biçimlerden arındıran ve onların sınırlarına tutsak kalmayı daha en başında reddeden Erdal Alantar, bugüne dek Fransa, Belçika, Hollanda, İtalya, İngiltere, İsviçre yoğunlukta olmak üzere pek çok ülkede sergiler açtı. Onun elleri ile tuvaller arasındaki akıl almaz yoldan, bütün o sergilerin ziyaretçileri de geçtiler. Paris'te yaşamaya devam eden, Avrupa'daki sergi çalışmalarını aralıksız sürdüren Erdal Alantar'ın 'Hayatımın Sevinç'i' adlı dönüşümlü retrospektif sergisi, en son on yıl önce 2002 yılında açtığı sergiden sonraki ilk buluşması olacak Türkiye'deki resim tutkunlarıyla. Art Point Gallery, sadece bu çok özel sanatçıyı ve eserlerini Türkiye'ye getirmekle de kalmadı; bu sergide, Paris ekolünün son temsilcilerinden olan Erdal Alantar'ın 1956 yılında yaptığı ilk resim ile geçtiğimiz günlerde yani 2012 yılında yaptığı son resmini aynı sergide buluşturdu.


Eric Andersen: Fluxus, 1962 yılında bir grup InterMedia sanatçısı tasarından hayata geçirilmiş uluslar arası bir ağdır. Hiçbir zaman community sanatçılarının estetik ya da strateji paylaşımında bulundukları bir hareket olmamıştır. Community olmanın dışında özel bir yerde Fluxus'u aramak isterseniz bulamazsınız. Bir etkinlik için Bu fluxus'tur diyen birini tanımyorum ama öyle bir sanatçı kesinlikle Fluxus-Community'üne dahil biri değildir. Fluxus bir anti-sanat tavrı olan bir hareket değildir. Ancak DaDa ile ortak bir paydada anti-burjuvazi tavrı paylaşır. DaDa, SANAT kavramıyla çok ilgiliydi. InterMedia'da ise hiçkimse bir oluşumun sanat olup olmamasıyla ilgilenmez. InterMedia sanatın ne olabileceğiyle ilgili yeni bir anlayıştır tümüyle. 1958-62 yılları arasında II. Dünya Savaşı'nın öyle ya da böyle etkilediği ülkelerde çıkmıştır. Ancak komünist ülkeler, kahraman destanlarının sanatını tercih etmiştir. Dolayısıyla InterMedia da yeraltına çekilmek zorunda kalmıştır. Tam da bu noktada The Fluxus East kataloğunda yer alan (ISBN 3-932754-87-5) The East Fluxus 1964 ve Fluxus Scores and Directions kataloğunda yer alan Mezzo a Quattro Tempi (ISBN 978-87-90690-21-2) makalelerime atıf yapmak isterim. InterMedia'nın öncülerinden olan Andersen elli yılı aşan bir süredir açık yapıtlar, değişime uğrayan yapıtlar, arte strumentale ve geleneksel sanat araçları ya da onaylanmış teknoloji tarafından biçimlendirilmemiş bir iletişim ve seyirci katılımı üretmektedir. Andersen 1962'de Fluxus uluslar arası ağının kurucularından birisi olmuştur. Dünya çapında yüzlerce sergi ve performans gerçekleştiren Andersen aralarından birinin bir şehri de içine aldığı sayısız yayına imza atmıştır. Andersen'in başlıca yapıtları arasında Hidden Work, Crying Areas, Confession Kitchens, Lawns That Flip In direction of The Solar ve Synthetic Stars yer almaktadır. Andersen 1996'da Kophenag Avrupa Kültür Şehri kapsamında Avrupa'da gerçekleştirilmiş en büyük InterMedia etkinliğinin sanat yönetmenliğini yapmıştır. Üç gün süren etkinlikte helikopterler, paraşütçüler, canlı koyunlar, dağcılar ve denizde yürüyen şarkıcılar yer almıştır. Deneysel sanatın başlıca tüm seçkilerinde temsil edilen Eric Andersen çok sayıda özel ve devlet bursuyla ödüllendirilmiştir. Andersen 1987'de Eiffel Kulesi Ödülü'nü ve 1997'de de Danimarka Kraliyet Güzel Sanatlar Akademisi'nce verilen Eckersberg Madalyasını kazanmıştır.


İtalya'da yaşayan Erkan Çoruh'un son çalışması Sonbahar/Kış 2010 dönemi için tasarladığı The Men & Women of Allah adlı koleksiyon. Tasarımcının koleksiyonu için etkilendiği isim ise Women of Allah, Passage, Women Without Men gibi çalışmalarıyla zihinlerde derin izler bırakan İran asıllı Amerikalı fotoğraf sanatçısı ve yönetmen Shirin Neshat. Sanatçı koleksiyonunda geleneksel İslami giyim tarzıyla Batılı çizgileri birarada yorumlamış; bize kalan da dini ve siyasi sorunlar genelinde insan hakları, baskı ve özgürlük kavramlarını yine yeniden düşünmek.


Terliksiz, eserlerinde tekinsiz ve tuhaf olanı masallardan ödünç aldığı çocuksu ve naif karakterlerle anlatıyor. Sanatçı, çizgi filmleri anımsatan resimlerinde, fantastik ve mitolojik canlılarla tasvir edilen karakterlerle bilindik öyküleri masal kontekstinden çıkarıp bilinçaltının dışavurumuna dönüştürüyor. Erkut Terliksiz kendine has hikaye anlatıcılığıyla, masallarda fantastik öğelerle kurgulanan korku, ibret ve tedbirsizlik motiflerini günümüz insanına uyarlıyor. CerModern'de ilk kez sergilenecek Canavar Terbiyecisi serisi aynı zamanda sergiye ismini veriyor. Seri, Terliksiz'in son kişisel sergisi Hungerdan bu yana geçen zamanda meydana gelen güncel olayların kendine has metaforlarla tasvir ettiği işlerden oluşuyor.


Esat C. Başak'ın heykel, kolaj, enstalasyon ve gdolarında -genetiği değiştirilmiş oyuncaklarında- konu ve malzeme örtüşüyor: Genellikle izleyiciye hemen tanıdık gelecek, günlük hayattan seçilip alınmış nesneler, ikonlar, imgeler ve metinlerin kullanımı işleri daha da çarpıcı kılıyor. Medya, sanat tarihi, tasarım ve nihai olarak dilin yerleşik düzeni acımasızca parçalarına ayrılıyor ve bu parçalar, birçok ayrı yüzü olan yeni bir tasarım dinamiği oluşturmak üzere zekice tekrar bir araya getiriliyor: Bazen rahatsız edici bazen komik bir etki uyandırabilen bu işler, zamanın ötesinde bir yakınlık hissini harekete geçirirken yaratıcı bağımsızlığın hüküm sürdüğü paralel bir dünya vaat ediyorlar. Sansür ölçütlerinin dayanağını yitirdiği, kabul edilmiş zevk anlayışının çözülüp yok olduğu ve gramerin namlusunun kendi üzerine çevrildiği bu yeni sahnede yeni bir aktörler dizisinin ortaya çıkışına tanık oluyoruz: Türlerin Kökeni'ne hiddetle saldıran bir maymun; bir grup zarif, mekanik peygamber devesi ve kökenleri hem böcekler aleminde hem de çöp sepetinde aranabilecek arkadaşları; olmayacak manzaraların ortasında derin düşüncelere dalmış yalnız bir figür ve güncel partnerleriyle neredeyse kesintisiz bir birliktelik içerisinde klasik nüler. Endüstri Devrimi Bitti. Biz Kazandık. algının koşullarını yeni bir bağlama yerleştirerek düşünce süreçlerimizi tazeleyici bir sarsıntıya uğratıyor ve şu sloganı öneriyor: Özgürlüğün sırrı yaratıcılıktır.


2003'te kaybettiğimiz Guatemalalı hikayeci Augusto Monterroso Bonilla, Latin Amerika'nın kısa hikayeciliğinde en önemli isimlerdendi. İtalo Calvino, bu kısa hikaye için Aşanını göremediğim güzellikte bir tek satırlık anlatı. demiştir. Monterroso'nun pek çok hikayesi şuradan İspanyolca olarak okunabilir. Ülkenin tam ortasında, kimsenin uzun zamandır çalmadığı bir flüt vardı, taa ki bir gün oradan geçmekte olan bir eşek güçlü bir şekilde flütü üfleyene kadar. Çıkan ses, hayatında -flütün ve eşeğin- çıkardığı en güzel sesti.


Çalıştığım birçok yayınevi batmaktan kişisel gelişim, kişiliği geliştirme, adam olma kitapları sayesinde kurtuldu. Ben de kıyasıya kınadığım bu kitapların, onlarca yayınevini ve onlarca yazarı ev bark sahibi ettiğini görerek şaşırdım. Benim gibi adamlar ne kadar sert bir dile sahip olsalar da topluma karşı babacan bir agucu guguculuk beslerler, hani gönül sevdiğine çatar hesabı. Bu lahmacun, kuru fasulye tutkunu, soysuz siyasetçi düşkünü, erdem kaçkını toplum bizim toplumumuzdur, bizde bu toplumun okula gitmiş, badem bıyıklı hocaları tarafından kulakları çekilmiş bireyleriyiz ne de olsa. İlk gençliğimizi ahlaksız medyatörlerimiz ve Amerikanların hayvan terbiye kılavuzlarından aşırılma bilgilerle harmanlanan milli eğitim mevzuatlarıyla heba ettik. Ama olsun yine de çoğumuz ilkokulu, liseyi, hatta üniversiteyi bitirdi... Şükür hemen hemen hepimiz işsiz olsak da çok azımız ipne, terörist, tarihi eser kaçakçısı, şeriatçı, komünist, godoş, hortumcu veya cani oldu. Devlet büyüklerimizden Allah razı olsun, Allah devlete millete zeval vermesin. Diktatörlerimiz rahat uyusun. Geçenlerde bizim çıtkırıldım kariyer tutkunlarından biri kolumdan tutup götürmese ne işim var benim o kaşları tıraşlı beyler ve mini etekleri bacaklarına dar gelen dilberlerin içinde. Ben lokması, hırkası ve cinnetiyle mutlu bir Ankaralıyım. Bir zengin semtindeki, oturaklı bir derneğin şatafatlı binasının toplantı salonundaydık. Konuşmacı bitirdiği garip isimli üniversiteleri sayarken biz İngilizce'yi 20 yaşından sonra öğrenmiş faniler kötü yola düşmüş gibi bozuk bozum olduk zaten. Bu bozukluğu sezince sevgili konuşmacı horoz gibi kabardı. Kişiliğimizdeki zayıflığı yakalamıştı işte... Ah olmaz olasıca anamız babamız, bizi de öyle garip üniversitelere göndermediler ki! Sonra konuşmacının naif halleri ve tatlı diliyle azar işittik bir süre. Benim siyah tişörtüm üzerindeki eşek görünümlü geyiğe takan hanım bir de şişkin gözaltı torbalarım ve sakallarıma takılınca bütün enerjim boşaldı. Lohusa bir fil gibi kalakaldım, gözlerimi bile kırpmaya mecalim kalmadı, o kadar şeker insan arasında ezildim, büzüldüm. Ardından hanımefendi hazretleri kişiliğimizi geliştirmeye başladı. İlk ders: Görüşmelerinizi randevuyla yapacaksınız, dedi. O kadar okumuş adam zaten insanlara kör bayramın şaşı eşeği muamelesi yapmadığımızı, gittiğimiz yeri önceden kontörümüze kıyıp aradığımızı söyleyemedi. Ben de dahil hepimiz emme basma tulumba muamelesi yaptık kafalarımıza. Ardından konuşmacımız insanlarla konuşurken onları dinlememiz gerektiğini söyleyince bayağı şaşırdık. Biz de yıllardır insanlarla konuşurken neyi unutuyoruz, yüreğimizin bir parçasını söken eksiklik nedir diye düşünür dururduk. Konuşmalarımızda küfür kullanmamamız gerektiğini de duyunca açıkçası hicap duydum çünkü benim cümlelerim özne yüklem ana ve avrattan oluşur. Sonra konuşmacımız bir şeyler daha geveledi. Ardından ikram servisine yöneldik. Konuşmadaki tek ciddi şey temiz masa örtülerinin üzerine yığılmış kurabiyeler, içecekler ve yüzlerimize bir timsahın yüzüne bakar gibi bakan hayat yorgunu garsonlardı. Ardından mesel bitti. Konuşmacının bir buçuk saatlik zırvaları sonucunda 4000 dolar aldığını duyunca yazarlığı, editörlüğü bırakıp büyücü olmaya karar verdim. Bu kişisel gelişim çılgınlığı hakkında bir tarihçi olarak çokbilmişlik etmekten çekinerek de şunları söyleyebilirim. Amerika'yı, Avrupa'yı bilmem, onlar ticaret toplumu, bir asırdan beri eşeğe binmiyorlar, kalçaları Mersedes koltuğuna alıştı, elbette ki yaşamlarının bütün dinamiği mal üretip, müşteri bulmalarına bağlı bu medeni yığınlar varlıkları için binlerce usul geliştirecekler. Biz Avrupalılar'dan daha çok yazar, şair, ruşenfekr kurban ettik ama bir sosyal bilim devrimimiz olmadı. Sebahattin Alilerimiz, Nazım Hikmetlerimiz, Mehmed Akiflerimiz mermilere ve sürgünlere kurban gittiler. Siyasetçilerimiz gölgesinde saklandıkları padişahla beraber tarihe gömüldüler, rütbelerini eve koyan çatık kaşlı generallerimiz yüreklerimizin yeni kutbül aktapları oldu. Tarihi boğmak, dili maymuna çevirmek için koca koca fakülteler açtık insanların eşek bokuna basa basa yürüdüğü bozkır şehirlerine. Muhalefet eden bütün din adamları yağlı ilmiklere ikram edildi ki ortalık cübbeli, sümüklü, Amerikan yalayıcılarının asrısaadetine dönüşsün. Köyde davar gütmeyi beceremeyenler enstitülere doldurulup öğretmen edildi. Kıçını asma yaprağına silen çobanların cebi saatli maarif takvimi görmeden İlyada'yı, Odesa'yı gördü. İsyanıydı, darbesiydi, Star 1'iydi derken dünyanın en sapık toplumunu el birliği ile inşa edildi. Hem okul, hem cami, hem tarih, kucakta sevilen tanrı televizyon koca bir toplumun üzerine içi saçmalıktan kurtçuklarla dolu bir zehir kustu. Bütün değersizlikler övüldü, erdem hor görüldü. Bugün en basit muhalefetinizde kafanızı ceviz gibi kırmaya meyleden güruh, cebinde otobüs kartı bile olmayan bir çelişki. Elde var olana, şükredilene, yarı açlığa bile hayret edilesi bir tamah. Bir gecede şapka giyen, bir gecede medeni alfabe kullanan, kanun ithal ederek bir gecede medenileşen bizler mutfak camına asılı bezimizdeki bir avuç kuru fasulyeyi dahi kaybedeceğiz diye korkuyoruz. Eh bunları öğreniyoruz şükür, gelişme tutkumuzu cebimizdeki para ile kanırtıyoruz. İnternette sürekli görüyoruz, 3 haftada 7 santimi garanti ediyor timsah gülüşlü, armut memeli lolitalar. Krizler bile yanımıza yanaşamıyor, her türlü belanın teğet geçtiği Allah'ın seçkin milletiyiz.


MERKUR, yeni sezonda başarılı genç sanatçılardan Volkan Kızıltunç'un Eşik başlıklı kişisel sergisine ev sahipliği yapıyor. Volkan Kızıltunç'un 2004-2012 yılları arasında İstanbul ve Londra başta olmak üzere pek çok Avrupa şehrinde kaydettiği fotoğraf ve video çalışmalarından oluşan Eşik isimli kişisel sergisi 13 Eylül 2013 19 Ekim 2013 tarihleri arasında izleyiciyle buluşacak. Sanatçı '' isimli sergisinde yer alan fotoğraflarında geçmiş ile gelecek arasında kalmış durumların görsel kanıtları vasıtasıyla gerçekliğin izlerini ararken video işleriyle de fotoğrafın iki boyutlu sınırları konusunu ele alarak hareketli ile durağan görüntü arasında şiirsel bir eşik yaratıyor. Volkan Kızıltunç fotoğraf çalışmalarında şehirlerin topografik çıkarımlarının yanında insanların bu topografya ile olan etkileşimlerini ve arkalarında bıraktığı gerçekliğin izlerini aktarıyor. Kendini şehrin hassas bir gözlemcisi olarak gören genç sanatçı her zaman 'fotoğrafik an''ın biraz ötesinde durmayı tercih ediyor. Yola çıktığı şehir keşiflerinde sonu belli olan, ancak süresi bilinmeyen, geçmiş ile gelecek arasında sıkışıp kalmış eşik ki durumların görsel kanıtlarını kendine özgü fotoğrafik dili ile izleyiciye aktarıyor. Video işlerinde ve özellikle de zaman ve mekanı sorgulamak için bir strateji olarak yerdeğişimi ve zorunlu kentsel dönüşüme yasladığı 'Göz Kamaştırmayan' videosunda ise bize sadece geçici bir 'an''ın dökümantasyonunu sunmuyor; izleyiciye aynı zamanda sinematografik bir gözlemleme ve düşünceye dalma ''an''ı da ikram ediyor. ESSL Contemporary Art Museum Viyana'nın Orta ve Doğu Avrupa ülkeleri genç sanatçıları arasında düzenlediği ve bu sene ilk defa Türkiye'nin katıldığı ESSL ART AWARD CEE 2013 Türkiye kazananı ödülüne layık görülen Volkan Kızıltunç'un Göz Kamaştırmayan videosu 12 Aralık 2013'te Viyana'da açılacak olan 'Transcending Cultures 'sergisi dahilinde ESSL Contemporary Art Museum'da görülebilir. Türkiye'nin yükselmekte olan yeni nesil sanatçıları arasında şimdiden kendine yer edinen sanatçının Eşik sergisindeki 11 adet renkli, 9 adet monokrom fotoğrafı ile 3 adet video yerleştirmesi 13 Eylül 2013 19 Ekim 2013 tarihleri arasında MERKUR Galeri'de görülebilir. Mim Kemal Öke Cad. Erenler Apt.


Sen dükkanı açmadığın zamanlarda nasıl huzursuz oluyorum bilemezsin abi. Ben alıştım galiba her gün senin yanına gelip sohbet etmeye, belki de sadece konuşmaya. Olsun, bu da iyi geliyor bana. Gözlerimin kızarıklığı düşündürmesin seni, dünden beri hiç uyumadım. Fotoğraf albümlerini karıştırdım, siyah beyaz yeşilçam filmleri izledim, dünden bugüne ne değişti bunun cevabını aradım sabaha kadar. Halihazırda beni tatmin eden bir cevap da bulamadım. Belki bir şeyler kendiliğinden değişir de bozacı geçer sokaktan diye saatlerce balkonda bekledim. Araba alarmları, sarhoş naraları ve polis sirenlerinden başka hiçbir ses yankılanmadı semada. Kim bilir nesli tükenmiş kaç meslek vardır dedim kendi kendime. Ama en afili meslek seninki bence. Tabi, saat tamir etmek her baba yiğidin harcı değildir. Büyük bir teessürle izliyorum her seferinde. O ufacık vidaları, çarkları nasıl bir ustalıkla minnacık yerlerine oturtuyorsun anlamıyorum. Hakikatli adamsın vesselam, sayende millet zamanla yarışıyor. İnsanlar canımı çok sıkıyor abi. Eskiye dair ne varsa, çöpe atmakta kararlı adımlarla ilerliyorlar. Oysa ben sevdiğimle yazlık sinemada Türkan Şoray filmleri izlemeyi çok isterdim. Bilirsin, bizim mahallede bir tane varmış yazlık sinema. Ben iki yaşıma girdiğimde kapanmış, yerine belediye binasını dikmişler. İlk zamanlarda ahali biraz kızmış ama kapalısını yapacağız deyince belediye, üstüne düşmemişler bu mevzunun. E tabi, bir müddet sonra herkesin evine televizyon da girince kapalısını da önemsemez olmuşlar. Çocuklar da değişti abi. Eskiden çok ses çıkarıyoruz diye kovarlardı komşular kapı önlerinden. 'Gidin kendi kapınızın önünde oynayın.' derlerdi. Keşke insanlar şimdi de bu dertten mustarip olsa. Kuş sesini geçtim, çocuk cıvıltısı dahi yok sokaklarda. Gözlerimden uyku akıyor, gideyim de biraz uyuyayım ben. Sabah sabah kafanı şişirdim yine kusuruma bakma.