İstanbul Modern Sinema, Goethe-Institut Istanbul işbirliğiyle Alman yönetmen ve yapımcı Hartmut Bitomsky'yi ve Norveç Büyükelçiliği işbirliğiyle İskandinav sinemasının Türkiye'de de çok sevilen yönetmenlerinden biri olan Bent Hamer'i İstanbul'a getiriyor. Hartmut Bitomsky 24 Ekim Perşembe günü saat 19.00'da, Bent Hamer ise 31 Ekim Perşembe günü saat 19.00'da İstanbul Modern Sinema'da izleyicilerle buluşacak. 24-26 Ekim 2013 tarihleri arasında Hartmut Bitomsky'nin çeşitli festivallerden ödüllerle dönmüş üç belgeseli, yönetmenin katılımıyla izleyicilerle buluşacak. Program kapsamında gösterilecek olan filmlerden ikisi, yönetmenin 1980'lerde yaptığı Üçüncü Reich Otobanları ve Almanya'dan Kareler. Seçkideki üçüncü film ise ilk gösterimi 2007 Venedik Film Festivali'nde yapılan Toz. Hartmut Bitomsky 24 Ekim Perşembe günü, üç filminin gösteriminin ardından saat 19.00'da İstanbul Modern Sinema'da izleyicilerle sohbet edecek. 31 Ekim-3 Kasım 2013 tarihleri arasında gerçekleşecek Bent Hamer filmleri programında ise melankolik komedi tarzında, karanlık ve ama sıcak filmleriyle tanınan yönetmenin Norveç yapımı Mutfak Hikayeleri, Yumurtalar, Güneşli Bir Gün, O'Horten ve Yeni Yıl filmleriyle, Amerikan yeraltı edebiyatının ünlü ismi Charles Bukowski'nin aynı adlı romanından uyarlanan ve başrolünde Matt Dillon'ın oynadığı, ABD yapımı Factotum da yer alıyor. 31 Ekim Perşembe günü saat 19.00'da İstanbul Modern Sinema'da Bent Hamer ve Norveçli yazar Levi Henriksen'in katılacağı, Müge Turan'ın moderatörlüğünü üstleneceği bir söyleşi gerçekleşecek. Henriksen, Hamer'in 2010 yapımı filmi Yeni Yıl'ın uyarlandığı 'Bare mjuke pakker under treet' isimli öykü kitabını yazmıştı. 1942 Bremen doğumlu Hartmut Bitomsky, Alman film endüstrisinin son 50 yılda ortaya çıkardığı en önemli ve köklü isimlerinden biri. Yönetmen, yapımcı ve deneme yazarı olan Bitomsky 1973 yılından başlayarak on yıldan fazla Avrupa'nın en önemli film dergilerinden Filmkritik'in hem editörlüğünü hem de yayımcılığını üstlendi. Film tarihi ve film teorileri üzerine sayısız kitap yazan Bitomsky, 40'tan fazla belgesel ve deneme türünde filme yönetmen ve yapımcı olarak imza attı. Dünyayı olduğu gibi açık, net ve tüm çıplaklığı ile izleyiciye sunan filmlerinde bir anlamı açıklamak ya da bir konuyu çözmeye çalışmak yerine yönetmen, asıl konuyu doğrudan izleyiciye anlatır. Berlin, Londra, Tokyo, Los Angeles ve pek çok farklı ülkede festivallerde ödül toplayan yönetmenin onuruna 2000 yılında Uluslararası Viyana Festivali'nde tüm filmlerini kapsayan Hartmut Bitomsky Retrospektifi gösterildi. 1975 yılında Berlin Frei Üniversitesi'nde akademisyenliğe başlayan Bitomsky daha sonra 2002 yılına kadar Kaliforniya Sanat Enstitüsü'nde dekan olarak görevine devam etti. Günümüzde ise Berlin Sanat Enstitüsü'nde yönetmenlik ve prodüktörlük üzerine ders veriyor. Deutschlandbilder, Hartmut Bitomsky'nin 'Deutschlandtrilogie/Almanya Üçlemesi' serisinin ilk filmi. 1930'lu yıllarda sinemalarda program başlamadan önce gösterilen 'ön filmler', Nazi rejimi tarafından bir propaganda platformu olarak keşfedildi ve kullanılmaya başlandı. Hartmut Bitomsky bu filminde 'kültür filmi' etiketi altına gizlenmiş ideolojik malzemeyi açığa çıkartıyor. Yaptığı film kolajında, Nazi rejiminin kendi ideolojisini insanların gündelik hayatına alttan alta sızdırmak ve yerleştirmek için medyayı nasıl kullandığını gösteriyor. Bitomsky, Almanya İmgeleri'ni çekerken incelediği Nazi rejimi tarafından üretilen film malzemesi arasında otobanların planlanması ve inşasıyla ilgili de pek çok görüntüye rastlamıştı. Belgeselinde bu arşiv malzemesini ele alarak otobanların gelişme ve modernite sembolü olarak nasıl stilize edildiklerini gösteriyor. Otobanlar bugün artık gündelik hayatın bir parçası olabilir, ama o zamanlar medya aracılığıyla 'yaşam damarı otoban' miti yaratılmış ve altyapı unsurundan ziyade bir prestij ve sanat objesi olarak sunulmuştu. Bitomsky'nin ilk gösterimi 2007 Venedik Film Festivali'nde yapılan Toz'un konusu, toz. Toz'un çapı bir milimetrenin onda biri kadar ve o, hiç kimsenin hayatına girmesini istemediği bir madde. Ama toz her yerde, ortadan kaldırılması hiç kolay değil. Yalnızca kir olarak tanımlamak da yeterli değil. Ona karşı verilen tüm mücadeleye rağmen hep geri gelir, hem de tam artık gitti dendiği anda geri dönmeye başlar. Toz, üzerine bir film çekilebilecek, çıplak gözle görülmesi mümkün en küçük obje. Belgesel 'toz'a derinlemesine bakarken, onunla uğraşıp duran temizlik ekipleri, bilim insanları, sanatçılar ve sanayi temsilcilerine de söz veriyor. Mo ve Pa, 70'lerinde sakin ve tekdüze bir hayat süren iki erkek kardeştir. Bu sakin hayatları Pa'nın bedensel engelli yetişkin oğlu Konrad'ın gelişiyle değişir. Uzun yıllar bu gerçeği bilmeden yaşamış olan Pa, hayatına oğlunun girmesi ile onunla nasıl ilişki kuracağını bilemez. Konrad yanında devamlı yumurta dolu bir kutu taşır. Konrad'ın kıskanç ve tuhaf yapısı her iki kardeşin yaşamında yeniliklere yol açar. Bu ilk filmiyle Hamer, insan doğasının ironik ve detaylı bir incelemesini sunuyor. Filmlerinde taşıdığı mizah unsuru ile tanınan yönetmen bu filminde Almar adlı genç, Norveçli bir denizcinin hikayesini anlatıyor. Manevi değeri yüksek olan altın saati kırılan Almar, saati tamir etmek için İspanya'da bir kasabaya gider. Saatinin tamir olmasını beklerken kasaba halkı ile tanışır. Bu halk sıradan değildir. Wind isimli Avustralyalı denizci ona gerçekliği kuşkulu maceralarını anlatırken, İspanyol güzel Marta'nın da tuhaf bir büyükbabası vardır. Almar şehirde dolaşıp yeni insanlarla tanıştıkça, tıpkı bozulan saatindeki gibi, bu kasabada da zamanın durduğunu düşünmeye başlar. Hamer, Mutfak Hikayeleri'nde bilimin soğuk yapısı ve insan ilişkileri arasındaki çelişkiyi mizahi bir şekilde işliyor. İkinci Dünya Savaşı'nın sona ermesiyle İsveç Ev Araştırma Enstitüsü, emek ve paradan tasarruf etmeyi sağlayacak çok işlevli mutfak tasarımları imal etmenin gerekliliğine inanır. Bu nedenle çalışanlarından Folke Nilsson'ı daha etkin tasarımlar üretebilmesi için Norveçli dul erkek İsak'ın mutfak alışkanlıklarını izlemek için görevlendirir. İsak kendini dış dünyadan soyutlamış inatçı bir çiftçidir. Folke görev gereği gözlemlediği adamla konuşmamalı ve yemek yaparken ona yardım etmemelidir. Araştırma görevini büyük bir istekle yapan Folke'un mutfağına yerleştiği İsak ile arasında beklenmedik, hoş bir diyalog başlar. Charles Bukowski'nin aynı isimli romanından uyarlanan film, Bukowski'nin gençliğinden erken dönemine geçişe dair biyografik bir çalışma sunuyor. Film, Henry Hank Chinaski adlı yazarın işten işe, mekandan mekana ve kadından kadına maceralarını takip ediyor. Bu sırada Hank'ın karmaşık hayatında değişmeyen tek şey, yazma tutkusu oluyor. Bu tutkusuna rağmen, yazılarını defalarca aynı yayınevine yollayan Hans bir türlü olumlu sonuç alamıyor. Film şiirsel bir atmosfer sunduğu izleyiciyi, kaos ile yaratıcılık ağının içine düşürüyor. Factotum'da, hayatı dibine kadar yaşamaya kararlı bir adamın öyküsüne tanık oluyoruz. O'Horten, 40 yıllık tren makinistliği işinden emekli olmaya mecbur edilir. Ancak son seferini yapacakken Horten işe gecikir. Bu gecikme tren istasyonunu alt üst eder. Platform onun için artık güvenli değildir. 67 yaşındaki Horten, emekliliğinin gelmesi ile kabul ettiği yaşlılığının eğlenceli yanını keşfetmeye başlar. Horten yaşamakta olduğu monoton hayattan sıyrılarak macera dolu ve tuhaf bir hayata sürüklenir. Film boyunca Hamer, ölüm temasını yaşlı Horten'in sıcak ve melankolik portresi üzerinden mizahi bir dille anlatıyor bize.


Bu kadar yıl sonra, şu ana dair bir hikaye. Adliye salonunda kim yok. Hepimiz. Sık sık da mübaşirler. Köşede, kalın bir sütunun yanında, Özer Turan ve Hasan bey. Hareketleri büyük, geniş: konuşması coşkun, tesirli. En başta Bizans. Bizans ile Osmanlılar: Bizans ile içtimai müesseselerimiz. Müesseseleri başından itibaren almalıyız, yoksa.. Gözlüklerini tekrar çıkardı, havada geniş bir daire çizdi ve dinleyicilerine doğru sertçe salladı. Turan, araya girmek istedi. Ellerini cebinden çıkarmış, ceketini iliklemişti. Evet, doğru Hasan bey. Yalnız ben. Sen mi? Sen Teodora'nın aşklarını bilirsin oğlum. Güldü. Kesik kesik ve alaylı. Cübbesinin yakasını ensesinden arkaya attı. Keskin ve parlak zekası, konusunu hamur gibi yoğurmuştu. Nüktelerle de delik deşik: biliyordu. Galiba, dedi, galiba Fellini rejisördür. Araya mübaşir girdi, Hasan bey'i çağırdı. Bizans da, Roma da, Osmanlılar da yarıda kaldı. Sigarasını attı ve gitti. Şimdi geliyorum, bir dakika, kısa bir iş.. Nasıl da aval aval dinliyorlardı. Zekam, müktesebatım ve çalışmalarım gösterdi ki, dedi. Sonra güldü. Hafifçe güldü. Bu gülüşte herşey vardı. Gurur da, güven de, hepsi. Biraz da alay. Hiç, bu günlerde Bizansı tetkik ediyorum da.. Bırak sen şimdi Bizansı. Elhamra'daki filmi gördün mü. Eh birader çocuklarla gitmiştik, görme bir güldük bir güldük. Gülmek mi, hah, düşünmeyi tercih ederim dostum. Gülmek nedir biliyor musun? Psikolojik ve sosyal her hareketin bir menşei vardır. Ogüst Kont eserinde.. Kusura bakma Hasan, biraz işim var. Cevdet bey çantasını çabucak topladı ve gitti. Yine traşa tutulduk diye düşünmüştü. Kurtulduğuna seviniyordu. Müktesebatım ve çalışmalarım, dedi kendi kendine. Bizans, yine Bizans, tekrar Bizans. Yolda bu, yazıhanede bu, her yerde bu. Otururken Bizans, kalkarken Bizans. Hasan bey konusunu parça parça bölüyor, didik didik didikliyordu. Artık Bizans'ın iler tutar tarafı kalmamıştı. Mağlup bir düşman gibi yerde can çekişiyordu. Dirseklerini, yazıhanesinin parlak camına dayadı, başını elleri arasına aldı. Böylece konusuna en son ve kat'i darbeyi indirmiş oldu. Sonra kalktı geniş adımlarla odasında dolaşmaya başladı. Bizans'ı tetkik eden bir çok ilim adamı vardı, fakat onun gibi kimse. Fikirlerimi bir makale halinde toplamalıyım, dedi. Bir sigara yaktı. Meseleyi siyasi, iktisadi ve hukuki olmak üzere üç bakımdan tetkik ediyordu. Sigarasından bir nefes çekti ve birden anladı. Konusu ve fikirleri bir makalenin çerçevesine sığmıyordu. Taşmıştı. Onun gibi bir adam böyle bir konuda ancak kitap yazabilirdi. Kararını verdi, kitap yazacaktı. Heyecanlandı, bir ileri bir geri dolaştı. Adımları sert ve genişti. Bir sigara yaktı, bir iki nefes çekti söndürdü. Sonra tekrar bir sigara. İlk, kitabının ismini düşündü. İnce ve parlak zekasını bu işte güçlük çekmiyeceğini biliyordu. Ve öyle oldu. İkinci turda isim hazırlanmıştı. Roma Bizans Tesirleri ve Osmanlı Müesseseleri. Bir de düşünceler, ekliyecekti, vazgeçti. Hemen yerine olurdu. Vakit kaybetmek istemiyordu. Önce yeni bir karton aldı. Sonra bir top da kağıt. Kağıtları dikkatle deldi ve kartona tek tek yerleştirdi. En sonunda da teli bastırdı. Artık hazırdı. Kartona büyük harflerle kitabımın ismini yazdı. Yine büyük harflerle birinci sayfaya da Giriş, onun altına da romen rakamıyla bir. Kitabı ilim dünyasına yenilik getirecekti. Metodunun sağlamlığı, fikirlerindeki kuvvet ve yenilik, dikkatten kaçmamalıydı, kaçmıyacaktı da. Cumhuriyet gazetesinde genç bir avukatın başarısı başlığını görür gibi oldu, eseri hakkında verilen izahları tasarladı. Resmi basılmış altına da ilim dünyasında yeni bir ses, yazılmıştı. Yabancı diller, mese18, İngilizce, Fransızca. Eseri mutlaka bu dillere çevrilecekti. Metodundaki sağlamlık, meseleleri incelemekte gösterdiği kuvvet ve fikrindeki yenilik. Hasan bey şimdi de eserinin yabancı dillerdeki nüshalarını görüyordu. Tebessümü dudaklarında zorla saklıyabildi. Sevinci de, gururu da, hepsini. Budalalar görsünler bakalım. Benim kim olduğumu anlasınlar. Hadi Hasan göster kendini, gayret. Tekrar bir sigara yaktı, sonra dolmakalemini aldı. Ar(ık eserini yazmağa başlamıştı. Kağıdın sol yanına küçük bir rakamını yazdı ve bir küçük çizgi çekti. Sigarasından bir nefes, bu defa da Bizans. Arkasından gözlüklerini düzeltti. Yazıhane karanlık değil miydi. Yağmur yağacaktı galiba. Işığı yakmak istedi, hatta yerinden biraz kalktı da, ama sonra vazgeçti. Bol ışıkta çalışamadığını hatırlamıştı Nasıl bütün büyük adamların kendilerine has incelikleri varsa bu da onun inceliğiydi, bol ışıkta katiyyen çalışamazdı. İmkansız. Fikirleri kaybolur giderdi. Loş ille de loş. Önce yazdığı Bizans kelimesinin yanına bir virgül koldu. En çok Cevdet'e kızıyorum, ukala serseri. Cumhuriyet gazetesinde resmimi görünce ne hale düşecek. Sigarasını söndürdü ve başladı. İlk olarak kartonun kapağına yazdığı eserinin ismine bir daha baktı, ve yüksek sesle okudu. Kalemi uzandı, Bizans'ın si, Roma'nın sı ve Osmanlıların si üzerinden bir daha gecti.. İyi yazılmamışlardı, anlaşılmıyordu. Arkasından hatırladı, ismini yazmayı unutmamış mıydı? Bu defa kalemi sag köşeye büyük harflerle Hasan Dinç ismini yazdı. Altına da avukat, onun altına de kalın sert bir çizgi, Gözlüklerini düzeltip şöyle bir baktı. Gizli bir tebessüm dudaklarını büzüyordu. Şimdi sıra, giriş'e, büyük bir'e gelmişti. Kalem onların da üzerinden bir daha ve yanlış anlaşılmıya yer vermiyecek şekilde gecti. Açıklık ve kesinlik. Hasan bey açık ve kesin olmıyan hükümleri sevmezdi. Bizans ile başlıyan cümlesine devam etmek istedi, ama olmadı. Kaleminin ucuna küçük bir kağıt parçasının takıldığını dehşetle görmüştü. Bu şekilde bir uçla kat'iyyen yazamam. Temiz uçlu bir kalem Hasan Bey'in inceliklerinden ikincisiydi. Yazıhanesinin bütün gözlerini aradı, küçük, üzerinde herhangi bir not bulunmıyan bir kağıt parçasını sonunda buIabildi, Kağıdı katlayıp ucunu sivriltti ve büyük bir dikkatle kaleminin ucunu temizledi. Bu arada başka hiçbir şey düşünemezdi. Kalem ucuyla, Bizans'ın, Roma'nın bir arada bulunmıyacağını biliyordu. Eserinin ilk sayfasını ilmi kuvvetine uygun bir şekilde şiddetle buruşturup kağıt sepetine attı. Kalan yazılara tahammül edemezdi, kat'iyyen edemezdi. Yeni bir kağıda tekrar Giriş yazdı, tekrar büyük bir, sonra sol köşeye tekrar küçük bir ve Bizans, en sonunda da tekrar bir virgül. Bizans ile Roma'nın bir arada düşünülmesi... eserinin ilk satırı oldu. Ama devam edemedi. Terslikler üst üste geliyor, eserini yazmasına engeloluyordu. Bu defa da saati görmüştü. Gözlerini bir an için eserinden kaldırmıştı. Sigarasından bir nefes çekecekti. İşte o anda saati gördü. Vakit öğleyi geçmişti. Evde yemeğe bekliyorlardı. Üzüldü. Şimdi herşeyi bırakıp eve gitmek. Yanlızca bir yemek için. Ama karısı bekliyordu. Sonra, dedi, sonra, ne yapalım. Belki de bir gün bu yüzden ölüp gideceğim, dedi. Bizans ile Osmanlı münasebetlerini düşünürken üzerine gelen bir otobüsü hissetmiyor ve ölüp gidiyordu. Ölmesi bir şey değildi, fakat eseri yarım kalacaktı, Bunun hem milli kültürümüz, hem de ilim dünyası için bir kayıp olduğunu biliyordu. Üzüntüsü bundandı, başka hiç. Otobüste durmadan ölümünü düşündü. Bir arkadaşı selam verdi, görmedi. Zihni düşüncelerle doluydu, Ölümüne dalgınlığının sebep olduğunu anlıyacaklardı. Dalgınlıksa ilmi konularda fazla çalışmaktan oluyordu. Bunu bilmiyen mi vardı ?. Alim adamdı, diyeceklerdi, kimbilir ne düşünüyordu. Sokağın başında indi. Caddenin diğer tarafına geçerken hızla gelen bir otomobile yol verdi. İşte diye düşündü, bu otomobilin altında kalabilirdim. Evinin kapısını çalan artık Hasan bey değildi. Konu komşu herkes toplanmıştı. Alim adamdı diyorlardı. Neler bilmezdi. Bir dakika bile boş geçirmezdi. Ya kitap okurdu, ya da düşünürdü. Sorma, dedi, az daha senin efendi gidecekti, ölüyordum. Şu otomobiller de.. Anlamıyorum, hiç anlamıyorum. Ben de biraz dalgındım ama. Bizans. Biliyorsun son günlerde Bizans üzerinde çalışıyorum. Dikkat zihnin bütün faktörleri ile bir noktaya teksif edilmesidir. Ben aklımı otomobil yollarına teksif edecek yerde, eserime tahsisi evleviyetle tercih ederim, mevzubahis olan hayatım da Olsa. Önce aptesthanede sonra, da el yıkama yerinde tekrar etöekten kendini alamadı. Sözlerini beğenmişti. Mevzubahis olan hayatım da olsa.. mevzubahis olan.. Mutfağa gecti, yemeğin çabuk hazırlanmasını söyledi. Geç kalmak istemiyordu. I4itabına hemen başlamalıydı. Vakit kaybetmiyecekti. Hiç mi hiç. Hasan bey fikir meselelerinden sonra, ikinci olarak yemeklerin çeşit ve nefasetlerine düşkündü. Sofraya her zaman büyük bir dikkat ve zevkle oturur, yemeğini iştahla yerdi. Bu arada karısını ve başka bir davetlisi varsa onu fikir meselelerinde aydınlatmaktan, olayların gerçek yönlerini belirtici İzahlar yapmaktan da geri kalmazdı. O gün de karısına eseri hakkında bilgi vermek istedi. Karısı Hasan bey'in bu yoldaki izahlarının büyük bir dikkatle karşılanması gerektiğini biliyordu. Herhalde çok büyük bir kitap olacak. Büyük ve güzel. Evet. Bugüne kadar olan müktesebatım ve bundan sonra yapacağım çalışmalarla eserimi ilim dünyasına yeni bir ses olarak bırakacağım. Eserimde meseleyi üç bakımdan mütalea ediyorum. Önce umumi bir giriş ve metod, sonra meselenin iktisadi, içtimai, hukuki yönü, en sonunda da netice.. - Tabii, dedi, görmüyor muyum, sen konuşurken herkes nasıl dinliyor. Dinlemek dedin de aklıma geldi, bugün Baro'da arkadaşlarla Bizans'ı tetkik ettik. Onlara meseleyi şöyle kabataslak anlatıverdim. Şaşırdılar. Budalaların hiçbirisinin aklına Bizans gelmemiş. Bizans bilinmeden bir şey yapılamaz. Onlara bunu anlattım. Metodum, olayları oluş şartları içersinde incelemektir. Romadan sonra Bizans. Evet pozitivizm'i kabul ediyorum, ama gerçek manasiyle pozitivizm ve yeni bir idrakla, nitekim.. Sıra kayısı kompostosuna gelmişti, bir kaşık aldı ve cümlesi tekrar yarıda kaldı. Sözünü yine tamamlıyamadı. Komposto hakikaten güzel olmuştu. Aralıksız içti. Bitirdiği zaman karısı kalkmış, sofrayı toplamağa başlamıştı. Artık çalışmak zamanıydı. Akşama kadar aralıksız. Bugün girişi tamamlıyacaktı. Sigarasını yaktı ve radyoda bir müzik buldu. Sonra divana uzandı. Üzerinde bir ağırlık hissetmiyor değildi. Sıcaklar da. Eserinde meseleyi üç bakımdan inceliyordu. Önce giriş ve metod. Bu sıcak da. Kolunu kaldıracak hali kalmamıştı. Yorgunluk. İş bir yandan, fikri çalışma bir yandan. Sabahtan akşama kadar. Yine iyi dayanıyorum, yerime başkası olsa, dedi kendi kendine. Bir sigara daha. Gözleri küçülüyor küçülüyor, ufacık bir nokta oluyordu. Zekasını bütün incelikleri ile aksettiren gözleri, yok gibiydiler. Kolunu kaldırmak istese kaldıramazdı. Yavaşça. Davranmak istedi, imkansız. Arkasından hemen hatırladı. Kendisinde en çok beğendiği taraflardan birisi de gerçekleri görmesi değil miydi? Zindelik fikirlerin iyi ifade edilebilmesi için şarttı. Bu yorgunlukla yazacağı kısımlar istediği kuvvette olmıyacaktı. Giriş gibi mühim bir kısım da zaafa gelmezdi. Hasan bey biraz uyumanın maddi gerçeklere ve eşyanın tabiatına uygun geleceğini anlamakta gecikmedi. Tabiatı eşya bunu emrediyordu ve Hasan bey gerçekçi bir adamdı. Sigarasını söndürdü, radyo'yu kapattı. Hanım, dedi, ben biraz yatacağım.


Franz Kafka'nın novellası Dönüşüm 1912 yılının sonlarında yazıldı. O yıllardaki nişanlısı Felice Bauer'e, sefalet içinde yatarken kendisine gelen ve şimdi de peşini bırakmayan bir roman yazdığını söylüyordu. Çabucak yazabileceğini düşünmüştü. Uzunluğunu tahmin edemiyordu fakat bir ya da iki uzun oturuşta tamamlayabileceğini düşünüyordu. Fakat çok bölündü ve Bauer'e şikayetlerinde gecikmelerin hikayeyi baltaladığını anlattı. Üç hafta sonra, 7 Aralık'ta yapıt tamamlanmıştı. Basılabilmesi için bu kez üç yıl beklemesi gerekecektir. Kafka'nın kitaptan bölümleri arkadaşlarına okuduğu Kasım ve Aralık aylarında metnin sıradışılığı çevrede konuşulur. Avangard edebiyat dergisi çıkaran Franz Blei metni beğendiğini söyler, yayıncı Kurt Wolff Mart 1913'de kitapla ilgilendiğini ve basmak istediğini belirtir, Robert Musil de kitaba ilgi duyduğunu söyler. Aylar geçtikten sonra, Kafka baskıya hazır taslağı tamamlayamadan Birinci Dünya Savaşı patlar, Musil savaşa gider, Blei savaş nedeniyle edebiyat yayınlamayı bırakmıştır. Blei'nin avangard yayını Die weissen Blatter'i devralan Rene Schickele'nin onayı ve Max Brod'un yardımıyla hikaye Ekim 1915'de dergide çıkar, Aralık 1915'den 1916'ya kadar Leipzig'de incecik bir cilt şeklinde yayımlanır. Gregor Samsa, bir hamamböceğine dönüşmemişti. Kitapta ısrarla bu kelime kullanılmamış, haşere denmiş, kitabın cildinde herhangi bir yerde tam olarak neye döndüğü belirtilmemişti. Böcek diye tanımlayan, arkadaşları olmuştu. Kitabın başlangıcında özenle seçilmiş yüklemler, Samsa'nın nasıl süründüğünü, tırmandığını belirtirken, çok sayıda bacağının tasviri ve Alman panzerleri gibi kabuğu, dönüştüğü yaratık hakkında ancak fikir verebiliyor. Samsa'nın ailesiyle ilişkisi, kitapta bazı kısımlarda oldukça komikleşir, kara mizah kıvamına gelir. Dönüşüm ingilizceye tekrar çevrildi. Kapağı hazırlayan Jamie Keenan, 16. yy'da İtalya'da kullanılmış bir yazıtipini dönüştürüp, aşağıdaki kapağı yarattı. Franz Kafka'nın kitabı bir sabah yayımlandığında kendini tipografik haşereye dönüşmüş buldu.


Benimdeki im imparatorluğuna... Camera Lucida masamda, tarator da... Okur doğarken metinde, yazar ölür; Ölürse Ten Ölür Canlar Ölesi Değil! CC dedim de... Hatırıma Tikhonenko'lu, Kurtiniatis'li, Sabonis'li, Marchulenis'li, Volkov'lu ve CCCP kısaltmalı SSCB Basketbol Milli Takımı geldi. Genizden gelen, boğuk sesiyle cemşatları, hukşatları yaşardı, yaşatırdı mikrofon başında, Ertan Yüce. Çilekli reçele tuz döküp yemek gibiydi cemşatları ondan dinlemek... Rocky'nin, Komünist Manifesto'nun emir eri Drago karşısındaki haline benzerdi SSCB basketbol takımının önünde afallayıp ne yapacağını bilemeyen diğer ülkelerin basketbol milli takımlarının acınası çırpınışları. Haa, Allah diyordum... Oğlan Şeyh, Molla Lütfi, Nadajlı Sarı Abdurrahman Efendi yaşasaydı günümüzde kenardada mı otururdu Taksim'de, yoksa taraftar sahaya inip zorla mı oynatırdı bu ileri uç forvetleri, ha? Dom! Çözemediğim, çözümsüzlüğün kasnağında ruhumu, bedenimi duman eden bir olgu da sek sek oynar gibi narına yandığım seksti... Hem çardı hem mıhtı! Libidom külotuma dar gelmeye başladığında, beynim ve hayallerim de kafatasıma iki numara büyük gelmeye başlamıştı. Adolphe Sax'ın icadına inadına inadına... Candy Dulfer'ı görseydi Adolphe Sax keşke! Hollanda'dan sadece Kuyt ile Sneijder çıkmıyor! Van Gogh, hayatımızı turuncuya çalıyor! Seyhan Erözçelik, kiliselerden camilereydi turuncu ilticalarım mısrama mim koyup o turuncuyu değiştir diyor. Ne devlet! Var şu turuncuda bir hikmet! Mekanınız Bartın olsun, Seyhan Bey. Sizinle aynı reklam ajansında çalışmak şerefti benim için. V. B. Bayrıl deseniz hakeza! Deseni hatıradır zamanın. Şiir Atı'na bir koyup beş almanın şiircesi, Ali Hikmet Yavuz apranti! Entelektüel fiyakanın ana unsuru tuğla gibi romanlardan şiir kitabı devşirmeyi ise yıllar sonra mahkeme koridorlarında öğreniyorum Entelektüel fiyakanın ana unsuru tuğla gibi romanlardan şiir kitabı devşirmeyi ise yıllar sonra mahkeme koridorlarında öğreniyorum. Intertextuality budur işte sayın vekilim! Yo, ben dördüncü sınıf mısralar yazan sıradan bir müvekkilim. Allahıma kitabıma şiir değil yazdıklarım, beni sizler de adliye saraylarında umursamazca bıçaklayın! Şiir'sel çapkınlıklarınıza haydariyi sakın ola bulaştırmayın! Anamın memesine meftun olan kardeşimi de hatırlıyorum hayal ile meyalin meyanında. Hatta Annemi Hatırlıyorum radyo mikrofonlarında. Saat 10.00. Bu meyanda babam, Rafaella Carra'nın uzuuun bacaklarında buluyordu teselliyi. Freud nam fiyord suratlı, aksakallı Avusturyalı kefere çıkmış ortaya, her edimimizde cinsellik kokar buyurmuş. Kokarca herif! Saplantılarımız, kompleks complex'lerimiz, tutkuya tutkun oluşumuz vs. Herifçioğlu, her haltı getirip dayamış cinselliğe... Dayan dayanabildiğin kadar cinselliğe! Okuyunuz lütfen Aşka Kitakse! Herif, dedim diye alınmasın Freud tutkunu ağabeylerim, ablalarım... Aşağılama, horlama mahiyetinde kullandığımız herif kelimesi, hırfet veya ehl-i hırfetten zanaat sahibi manasına gelmekteymiş. Peçevi Tarihi'nde kahvenin serüveni nakledilirken; Sene-i mezbure hududunda Halep'ten Hakem namında bir herif ve Şam'dan Şems nam bir zarif gelüb... diye devam eder. Meraklıları arar bulur nasılsa. Bulanlar, muhakkak arayanlardır, yazın bir kenara. Ubor Metenga'nın sırrına çarpılıp norgunk aşağı teslarom yukarı volta attığım yıllarda çocukça bir hevesle örgüt kurmaya kalkmış, kalkar kalkmaz da süklüm püklüm oturmuştum yaylarını gevşettiğim somyamıza. Soma, sen nasıl rahat uyursun şimdi? Insomnia kol gezmeli güzel yurdumuzda. Aldığım hisse şu: Turşu kurar gibi parti nasıl kurulamazsa örgüt de kurulamazdı. İkinci Yeni'nin papazını dinledim ve oturup aşık oldum! Anamın memesine meftun olan kardeşimi de hatırlıyorum hayal ile meyalin meyanında Zaman zaman da namaza durayazıyordum, Tayyar Altıkulaç Mantık ut Tayr'ı seslendirip piyasaya sunsa da Sun Yat Sen'in ölümünün seksen dördüncü sene-i devriyesinde mezarı başında Philips kasetçalarımdan ruhuna göndersem diye dalayazdığım gecelerde, hece hece Ece'yi sökmeye uğraşırken ayaklı kütüphane İbnülemin amca sayesinde... Ecce Ece! Deniz, gezmiş diye duyduydum... Deniz, nasıl gezerdi ki? İpe çekilir miydi ki? Soyutlamalar eşliğinde soyulduğunda amigdalamın zarı, ipe un seren hukukun ezici üstünlüğünü de öğrenecektim dalağım zonklaya zonklaya. Bu korkunç şiiri dize dize, dize getiren Dağlarca'nın huysuzluğu, hayata susamışlığından değil mi Allah'ım? Peki, düalite nedir Allah'ım? İçimdeki kainatla düello ettiğim çapayalnız gecelerimde, Şeyh Galib'i düşünmekten de beynim haşat oldu. Teşbihte ve tespihte hata olmaz değil mi Allah'ım? Vitamin varmış beyin salatasında diyen annem, ölüsünü ortaya koyup imambayıldı yemem için şantaj yapardı... Yemezdim tabii! Potansiyel ölülerin üzerinden tehditlere boyun eğmemeyi öğrendim Allah'ım. Ömer'i düşündüm... Hayyam'ı... Adam rübaileriyle çözmüş dedim olayı... Kolayı var dediler. En çok da mürdüm yerken hürdüm... Babaannemin dut ağacından düştüğümde, dizime dörde katlanmış ipek mendiliyle pansuman yapan Asuman'a düştüğünde, üşüştüğünde kalbim... En çok o vakit hürdüm! Önce Osmanlıca-Türkçe sözlüklere, sonra göğe, Asumanlar taşınana kadar da Asuman'ın içimdeki rengarenk balonları havalandıran gök mavisi gözlerine baktım her gün... Gece bir tabut gibi çöker omuzlarıma her günün bitiminde Arkadaş'ım! Unutmadan, Nerval'i de severim. Anlamam. Sevdiğim birçok şeyi anlamadım ki! Hafif ve naiftir yazma serüveni. Çilemi çektiğim ortamdır on beş l/inç ekranlar... Kokarım, korkarım ve bulaşırım, bulaştırırım beynimdeki Mikrop'ları büyütüp büyütüp... Akıttım her şeyimi. Kanımla yazdım hayata dair kanımı. Hayat atta kısalığında bir kandırmaca. Ve hatta kınına sığmayan bir plastik kılıç sanki.


Yönetmenliğini Nobuhiko Obayashi'nin yaptığı, 1977 yapımı japon korku filmi Hausu/House/Ev, ilk bakışta, seyrettiğiniz korku filmlerinden farksız görünebilir. 2008 yılındayız ve korku filminin her çeşidine aşinayız. Ancak bu filmde yeryüzünde hala şaşırabileceğimiz şeyler olduğunu görüyoruz. Konu basit aslında. Bir grup kız büyükannelerinin eski evlerini ziyaret ediyorlar. Ancak evde herkesin hayatını karartmaya kararlı bir iblis hüküm sürmektedir. Gayet basit bir konu gibi dursa da, filmin sahnelerindeki görsellik, korku, komedi, sürrealizm ve yetmişlerin ruhuna uygun olarak görülen psychedelia öğeleri filmi renklendiriyor. Bazı sahnelerde Dali ve Bunuel'in ünlü göz kesme sahnesinin aşıldığını bile söyleyebilirim. Bazı B-movie dergilerinde film hakkında Ed Wood benzeri yakıştırmalar yapıldığına bakmayın. Burada durum absürdlüğün seyircinin algısını bozması değil daha çok izleyiciye bir çizgi romandaymış hissi veren renklilik. Piyanonun yediği insanlar, süper kötü bir beyaz kedi, piyano çalan kesik parmaklar, bakire kızların dehşeti sırasında arkada çalan pop müzik... Hepsi birden dehşet ortamı yaratmaya çalışırken gözümüzde şirinleşiyor. İnsanlığın gittikçe artan bir hızda şiddeti kanıksaması bunun nedeni olabilir belki. Sosyal çıkarım yapma densizliğinde bulunan son cümle kayıtlardan çıkarılsın lütfen. Hausu trailer'ı, filmden alıntı ve kült haline gelmiş piyano sahnesi için yazının sonuna bakabilirsiniz.


Cadılıkla suçlananların yargılanması ve sözde tedavilerinin yeniden canlandırıldığı kurgusal belgesel bir cadılık tarihi filmi olan Haxan'da, Christiansen'ın film yapma tarzı Carl Dreyer'ınkini, özellikle de Joan of Arc'ın Tutkusu'nu çok etkiledi. Mezar soygunu, işkence sahneleri, şeytanın ele geçirdiği rahibeler ve iblise saygı için düzenlenen bir Şabat sahnesi gibi örnekleriyle Benjamin Christiansen'in filmi, orta çağ cadılarının ve onları suçlayanların yüzyılın başındaki psikiyatri hastalarıyla aynı histeriyi yaşadığı hipotezini araştırmak için bir dizi dramatik vinyet kullandı. Fakat filmin kendisi ciddi olmaktan çok uzaktı aslında bunun yerine korkunç, iğrenç, grotesk ve karanlık mizahtan el alan bir cadılık eğlencesidir. Gillian Anderson Criterion seçkisi için filmin 20. yy ilk çeyreğindeki gösteriminde kullanılan müziğin peşine düştü ve kurduğu küçük orkestra ile bu hezeyanı yeniden canlandırdı. Christensen, Stockholm'de eşlik eden müziği bu kadar beğendiyse, filmin diğer sinemalarda gösterilirken kullanılmasını talep etmiş olması mantıklı görünüyor. Yine de, Haxan'a eşlik edenlerin Stockholm ve Kopenhag'da da aynı olduğunu varsayabiliriz. Varsayımaslında, burada kullanılan müzikal rekonstrüksiyonla ilgili hemen hemen her şeyin anahtar kelimesidir. Emin olduğumuz tek şey parçaların listesi. Hangi sırayla kullanıldığını, birden fazla kez kullanılıp kullanılmadığını, listede bazı parçaların kullanılıp kullanılmadığını, her bir parçanın hangi bölümünün kullanıldığını, yayımlanmış liste haricinde bir beste kullanılıp kullanılmadığını veya filmin hangi bölümüyle eşleştirildiğini bilmiyoruz. Müziğin sırasının programda yayınlandığını varsaydık ve müziği resme göre ayarladığımızda, bu varsayımın işe yarayabileceğini gördük. Kopenhag'da Haxan'a 50 kişilik bir orkestra eşlik etmişti. Daha ekonomik olduğu için 11 kişilik bir ekip kullandık. Bununla birlikte, bu tür daha küçük ölçekli topluluklar bu düzenlemeleri birçok sinemada icra etmiş olurdu, bu nedenle tarihsel olarak haklı çıkabiliriz. Orijinali eşliğinde Haxan'la yeniden bir araya gelişimizden birçok şey öğrendik. Birincisi, oldukça basit bir şekilde, müziğin filme uygun olması. Örneğin süpürge sopalı cadılar Schubert'in Rosamunde üvertürüne başarılı bir şekilde oturur ve çılgın rahibe Aulis'teki Gluck's Iphigenia'dan Slave Dance'te çılgınca dans eder. İkincisi, Max Bruch'un Kol Nidreisinde gereksiz bir anti semitizm var gibi görünüyor. Bu melodi, Yahudi ayin yılının en kutsalıdır ve şeytanın eühakimiyetiyle ilgili bir film bağlamında kullanılması o zaman için saldırgan sayılır. Bununla birlikte ilahi, sinemasal nedenlerle işe yaramıştır- şeytan ayinine uyar ve antik derinliği sahnenin farklı kısımlarını birbirine bağlar, aynı zamanda ekranda olanlara garip bir duygusal kontrpuan yaratır. Yine de, Yahudiler hep haksızca şeytana tapanlar olarak kabul ediliyordu ve şüphesiz Bruch'un kısmını seçtiğinde birisi bu göndermeyi yaptı. Bu çağrışıma sahip olan kişinin kim olduğu, özellikle de Christensen'in müzik seçimiyle gerçekten bir ilgisi varsa, kritik bir soru haline gelir. Orijinal müziği resimle birlikte geri koymaya çalışmasaydık, bu çağrışımla yüzleşmeyebilirdik. Daha genel olarak, müzik seçiminin ne kadar tutarlı ve iyi işleyebileceğini veya filmin kendisi hakkındaki algımızı nasıl değiştirebileceğini bilemezdik. Müzik sürekli olarak daha derin, henüz anlaşılmamış, ekranda açıklanmamış bir şeyi ifade eder. Bir tür derin acıma yaratıp filmin sonuna hazırlar. Bu müzikal/duygusal kontrpuan ilk altı bölüme eşlik eder ve daha sonra Beethoven'ın yoğun dinginliği ve tarif edilemez dokunaklı yönleriyle yedinci bölümde gerilimini birden serbest bırakır. Büyücülük çılgınlığının vahşetini izlemek zorunda kalmamızın bir nedeni olduğunu anlarız. Hem zalim suçlayıcılar hem de sanık durumuna düşmüş cadılara acırız, çünkü bugün bile histeri ve duygusal dengesizlik konusunda ne yapacağımızı anlamış değildiler. Bilimsel açıklama imajları, o noktaya gelene dek gördüğümüz acımasız şiddetin ötesine geçmiş değilken, gerekli olan o geçiş bizi bu çözüme hazırlayan müzikle birlikte nihayet gerçekleşir.


Araya uzun zaman girdi. Gene de arada sırada, o şantiyede çalıştığım günleri hatırlarım. Böyle zamanlarda her şey bir yana, sadece beş adet İsmail gelir aklıma. Sabahları bakıma giren ve gece vardiyasında çalışmış olan traktörlerin operatör mahallerinde bulduğumuz boş konyak şişelerini, naylon sütyenleri düşünmem. Stajyer olarak şantiyede çalışan, dört ay içinde tam yedi kişiyle nişanlanan, en sonunda da mutemed ve mutemedin çantası ile birlikte kaçan mimar kızı da düşünmem. Evet, şantiyede ne eksik, ne de fazla beş adet İsmail vardı. Bu İsmail'lerden biri muhasebeci, birisi ambar memuru, bir başkası personel memuru, ötekiler de baş makinist ve puantördü. Ancak Tanrının yahut bizim patronun olacak müteahhidin işine bakın ki, İsmail'lerin hepsi de birer taraflarından arızalıydılar. Makinist İsmail sağır, muhasebeci olan miyop, puantör İsmail'in bir ayağı öteki ayağından birkaç santim kısa, ambar memuru İsmail sarsak, personel memuru İsmail de çolaktı. Patron, yapılacak olan yoldan ziyade kendi yolunu yapmayı düşünen bir adam olduğu için foyası çabuk meydana çıktı. Bir teftiş heyeti işe el koydu ve inşaat başka bir müteahhide devrolundu. Enjektör pompasında arıza var, usta. Hımm, derdi. Sür şunu caraskalın altına. Traktör caraskalın altına sürülür, orada sadece bir iskelet kalıncaya kadar neyi var, neyi yok sökülürdü ama, daima garip tesadüf eseri olarak neresi bozuksa o tarafa el sürülmezdi. Atölye şefi oturduğu bezik partisinden kalkıp o tarafa da gelinceye dek iş işten geçmiş olur, kocaman Caterpillar traktör, bir zamanlar traktör olduğunu herkesin anlayamayacağı bir kılığa girerdi. Ayağı Sakat puantör İsmail'in çalışması da daha başarılı sayılmaz. Sabah puantajını yapmak için odasından çıkar fakat çok yavaş yürüyebildiği için ancak öğleden sonra puantajına yetişirdi. Ambar memuru İsmail'in sarsaklığı kim bilir hangi hastalıktan kalma bir şeymiş. Onu görünce insanda şöyle bir kanaat uyanırdı: Bu adamın elini kolunu bağlasanız, ayaklarına prangalar vursanız, dört bir taraftan da payandayla besleseniz gen kara etmez. Olduğu yerde poyraz önünde hazan yaprağı misali titrer dururdu. Bu titremelerin gerçek sebebi çok sonra, bizim ambar memuru şantiyeden ayrılıp da bir bakkaliye açınca anlaşıldı ama iş işten geçmişti. Meğer ambarlardan bir şey çıkarırken kantar başında sıtma nöbetleri geçirircesine tiril tiril titremesi başka sebeptenmiş. Muhasebeci olan İsmail pek zararlı sayılmazdı. Sadece maaşlarımı vaktinden on, on beş gün sonra ve ancak üç dört bordronun yırtılıp atılmasına müteakiben almamızdan gayri bir zararı dokunmuyordu bize. Şimdi düşünüyorum da, rahat rahat karara varıyorum. İnşasına çalıştığımız yolun bilmem ne kadar zaman içinde bitmeyişinde, proje hazırlayanların bu yolu dağlardan ve göllerden aşırıp geçirmek merakından ziyade, bizim beş adet İsmail'in tesiri var. Beş adet İsmail, şantiyede ve kendi aralarında bir takım karışıklıklara da sebep oluyorlardı. Makinist İsmail, benzin ve mazot kokusundan çok şarap ve rakı kokusunu seven bir adamdı. Arada sırada şantiyeye yakın bir kasabaya inerdi. Bu inişleri esnasında, hiç şaşırmayan bir intizamla, kasabanın jandarma karakoluna çalışma mevzusu olacak bir iş hazırlardı. Bu işler muhtelif cinsten olurlardı. Fakat sonunda, ortada ya her cümlesine namusum diye başlayan bir kadın yahut da başı gözü biraz değişmiş bir dispanser müşterisi kalırdı. Makinist İsmail, marifetlerinden sonra karakola uğrayıp soyadını ve şantiyedeki işini söyleyecek kadar düşünceli olmadığından, şikayetçilerin davası şantiyeye sadece İsmail adında birisiyle ilgili olarak aksederdi. Tabii bundan sonrasını kolayca tahmin edebilirsiniz. Şantiyedeki beş adet İsmail'den dört adedi, bahsi geçen olay sırasında orada değil de bilmem nerede olduklarını ispata çalışırlardı. Herkes şaşırmıştı. Acaba hangi İsmail'den bahsediyordu? Sonunda alt tarafı İsmail bu, dedik. Hangisi olsa olur. İşi dolayısıyla idari meselelere vukufu akla gelen personel memuru İsmail, şantiye şefi oldu. İşler büsbütün sarpa sarmıştı. Eski personel memuru, yeni şantiye şefi vekili çolak İsmail, güreşçilikten kalma bir alışkanlıkla her şeyi pazu kuvveti yoluyla halle çalışıyordu. Sonunda, şantiyenin bir güreş minderi olmadığını düşünerek onu makamından yürüttüler. Yerine puantör İsmail'i getirdiler. Onun zamanında yolun inşası bir kaplumbağanın hızıyla ilerlemek istidadını gösterdi. Yeni şantiye şef vekili sakat ayağına bakara edindiği fikirle: Yol dediğiniz koşar gibi yapılmaz, buyurdu. Günde birkaç santim ilerleyelim ama temiz ve sağlam olsun. Bir punduna getirip onu da mevkiinden indirdiler. Sıra Makinist İsmail'deydi. Ne de olsa teknik bilgisi vardı. Herkes buna güveniyordu. Fakat daha önce söylemiş olduğum gibi, makinist İsmail sağırdı. Üstelik okuma yazması da yoktu. Dolaysıyla kendine ne söylenirse söylensin yanlış anlıyordu. İşler birbirine karıştı. Bundan başka şantiye şefliği masasını bir idare makamı olmaktan çok, bir içki masası olarak kullanıyordu. Sözün kısası sırayla bütün İsmail'ler şantiye şef vekilliği yaptılar. Artık yol inşaatını falan bırakmış, karışan Arap saçına dönen işleri eski haline getirmeye çalışıyorduk. Miyop muhasebeci İsmail'in şantiye şefliği sırasında hazırlamış olduğu bütün hesaplar yanlış çıkmıştı. Sarsak ambar memuru İsmail ise şantiye şef vekilliği yaparken yol projesi üzerinde çok ufak bazı değişikler yapmaya kalkmış, bu yüzden iki dağ silsilesini daha aşmak mecburiyetini aşmak hasıl olmuştu.


Kaya Tanış1 ile Moda pasajında çalıştığı zamanda tanışmamışız, ıskalar, ıskalar. Hayalet Oğuz2 biyografisi3 yayımlanınca kapısını tıklattık, sebebinden kuvvet alan sorulara cevaplar aldık. Ozan K. Dil Barış Yarsel İz sürmek gibi geldi, bağlamı aslında uygun olmasa da. İz sürende bir umut var belki, avcının avından beklentisi. Siz bir hayaletin, Haluk Oğuz Alplaçin'in peşine düştünüz, ele avuca gelmeyeceğini bilerek. Belgelemenin çorak olduğu edebiyatımızda bu takipte sizi en zorlayan şeyler nelerdi? Parçalar halinde yaşamaya çalışmış birinin yaşam öyküsünü birleştirip düz bir çizgiye dönüştürmeden kitap haline getirmek yıpratıcı veya riskli olmalı. Kaya Tanış Umut baki elbette. Ancak avcının umudu çoğunluk yakalamaya dönüktür; adı baştan konmuş bir eyleme geçiştir ondaki. Avından mutlak bir teslimiyet talebidir bu; böylece eylemi kendisi için mutlu sona ulaştırmaktır. Benim umudum yakalamaktan çok görmeye dayalı olmuştur. Ben görmek istemişimdir, ancak ondan sonra içimdeki güdüye hakim olamayıp gördüğümü yakalamaya koşullanmışımdır. İşte burada tam da söylediğiniz gibi ele avuca gelmeyeceğini bildiğim halde bunda ısrarcı oldum, bunun bir bedeli elbette vardır: Bu sefer siz yakalanırsınız. O yüzden altını hep çizmek isterim: Buldum mu, yoksa arandım mı? Nihayet gelinen noktada kendime daha rahat yanıtlar verebiliyorum, evet. Ama şunu demeden de adil olunabileceğini düşünmüyorum; verdiğim kadar, aldım da! Bu takibin en büyük zorluğu kuşkusuz Oğuz Haluk Alplaçin'in kendisiydi. Dağınık bir yaşamdan geride kalanlar da aşırı dağınık bir halde olduğu için bunları belgelemek normalinden daha zordu. Bir akım içinde yer etmiş bir şairin yahut hikayecinin izini sürerken belirli çizgiler üzerinden gidebilir, belirli oluşumlara odaklanıp, bunların yansıması haline gelmiş yayınlara bakabilirsiniz. Ancak Alplaçin için bu söz konusu değildi. Herhangi bir akımın içinde yer bulamadığı için, bilindik yerlerde de görülmesi güçtü. Ayrıca memleketteki ciddi hafıza/arşiv sıkıntısı herkes gibi benim de en çok zorlandığım meseleydi. En fazla 60-70 sene geriye gitmek istediğinizde bile bir kaynağı toplu halde bulmak çok kolay değil. Bu acıdır, yazıktır! Belgelemenin en zor kısmı ise elbette yaşamöyküsünün içine girdiğimde ortaya çıktı. Devlet belgelerine ulaşmak kolay olmadı. İzin verilmedi, geciktirildi vs. Bir yandan Hayalet'le uğraşırken diğer yandan bürokrasiyle uğraşmanın zorluğu. Kitaba dönüştürmenin hem yıpratıcı hem de riskli olduğunu kısmen söyleyebilirim. Zaten sizin de dediğiniz gibi, mesele biraz düz çizgi meselesi. Bu düzlükten daima kaçındım. Hem yazıda hem kitabın yapısında böyle bir düzlük olmasın istedim. Yıpratıcı, burada belki biraz fazla olabilir, sadece olması gerekenden daha çok dikkati gerektirdi diyebilirim. Okumalarla/aktarımlarla Hayalet arasında bir denge kurmam, adil durmam gerekiyordu. Bu yıpratmadı, ama zorladı, inkar edemem. Ancak risk konusu iki nedenden kaynaklı kesinlikle vardı. İlki böyle bir yaşamı zapturapt altına almaya hak bulma meselesi. Alplaçin'e karşıt bir şey çünkü yaptığım. Ayrıca mite dönüştürülmüş bir karakter için hayır değildir, bunu yapamazsınız demenin de bir riski vardı. Hele de bu miti en çok da o dönemin ağır kalemleri içten içe beslemişse. Diğer risk ise kitabın biraz önce bahsettiğim düz çizgiden cayar yapısı. Hem klasik biyografi anlayışının dışında bir biyografi yazımı kurmak isteği hem de kitabı yapı olarak bir derleme ve seçmece kitaba sıkıştırmadan oluşturmak düşüncesi belki riskliydi. Bilmiyorum. Güzeli seçmek değil, her şeyi görmek, göstermekti önemsediğim. Bu ava kuşbakışı göz atınca uzandığınız yerler arasında en şaşırtıcı geleni herhalde Amed oldu. Yakın dönemde devlet eliyle hayaletler kenti kılınmıştı. İstanbul da öte yandan, malum talan edildi. Olabildiğince eksiksiz biyografisi önemli bir yer tutuyor kitapta, böylece nihayet kendisine bir ev çatıyorsunuz. Öncelikle madem bir önceki soruda isme açıklama getirmek istedim, burada da ilk Amed'e dair bir açıklama yapmak, yükselteyim bir özeleştiri vermek isterim. Kitapta Amed değil Diyarbakır dedim. Bunun nedeni hem günümüze kadar gelen aktarımlarda Diyarbakır kullanılması hem de devlet belgelerinde böyle geçmesi, benim alıntılarda da buna bağlı kalmamdı. Ancak Giriş Niyetine dediğim ve Hayalet'le meselemi anlattığım yere yakışanı elbette Amed'di. Bu kusuru en azından burada gidermek için Amed'den devam etmek, bu şansı verdiğiniz için de teşekkür etmek isterim. Amed hala şaşırtıcıdır! Düşmemiştir çünkü, bunu imkansız kılmıştır! Diridir, kalacaktır! Ben Hayalet'e uzandığım zamanlar Amed'de ona dair bir iz elbette yoktu. Çoğunluk babasını ve geniş aileyi kapsayan bir yeri vardı şehrin Hayalet'in yaşamında, ama oraya varıp varmadığına dair bir iz asla belirmedi. Hayalet malum mirası için Diyarbakır'a gidiyorum dese de ihtimal bu gerçekleşmemiştir. Ben Amed'de farklı zamanlarda bulundum. İlk zamanlar şehir henüz işgal edilmemişti. Aydınlıktı. İz aramak da bu nedenle daha kolaydı. Elimde kütük bilgileri vardı, ama ana yapıyı güçlendirecek bir sonuç çıkmadı. En son gidişimde devlet vardı. Tam da belirttiğiniz gibi, işte o zaman bir hayalet gördüm, ama benim hayaletim bu değildi. İstanbul'un talanı yıllardır var. Bunu Menderes'ten almak gerek. (Elbette talan için orası da geç dönem ancak kitapta 1950'leri merkez aldığım için yapıyorum bu ayrımı.) Ama şimdi, günümüz iktidarı bu talana takla attırmıştır. Çünkü doyumsuz bir sürü yaratmış, kendisine ait olmayanı zorla almayı hak gören geleneğini güncellemiş, esasında geçmişine hiç olmadığı kadar sahip çıkmıştır. Hayalet'in şehirleri böylesi talanlara maruz kalmıştır demek gereksiz bir romantizm olur. Herkes maruz kaldı! Ama sorunuza kitap üzerinden gitmem gerekirse; İstanbul'da ve özellikle Beyoğlu'nda 1950'lerde başlayıp hala bitmeyen bir dönüşüm var. Pogromdan işgale, ranttan devşirmeye kadar uzanan bir şehir politikası bu. İmha demeyi tercih ederim. İstanbul'u elbet elimden geldiğince canlı tutmak istedim kitapta, ama Hayalet'e ev çatmak meselesini salt buradan aldım diyemem. Eksik olur! Dönem okumalarında ve bunların kitaba yansıyan yerlerinde İstanbul'un canlılığını ne kadar göstermek, Hayalet'in buradaki zamanlarını hala yaşatır kılmak istesem de bunun tamamen mümkün olamayacağının bilincindeyim. Olsa olsa çatmak istediğim evin yerini kalın çizgilerle belirlemek istemişimdir: Beyoğlu'dur burası. Kanımca hala düşmemiştir ve hayaletleri saklayabilecek takati kalmıştır. Bilgi, çoğunluk dedikodudur. Ama bundan taşan bir genişliği de vardır. Aynı zamanda kültür sanata dair yeniliklerin bilgisine de ilk elden sahiptir. Bu şaşırtır! Bunu her zaman kullanmıştır. Çünkü ağır masalar bilginin bu canlılığına çoğu kez Hayalet sayesinde sahip olmuştur. Kendisini kabul ettirme konusunda bu bilgi her ne kadar işe yaramış, varlığına bir sandalye çekebilmesine imkan sağlamışsa da aktarımdan sonra oradan kalkmamanın yolunu da çoğunlukla kavgacılığı ile, bunun verdiği özgüvenle sağlamıştır. Ayrıca sadece masa sandalye üzerinden bir yer edinme değil, eviçlerine sızmanın yolunu da bu bilgi aktarımlarıyla bulmuştur. Nazik bir insandır evet, ama sivri dili her zaman dikelmiştir. Çelişki çok doğru bir ayrım, Alplaçin kesinlikle çelişkileri yek bünyede barındıran bir yapıdadır. Ama buna rağmen nasıl kabul görmüştür? Dengelidir çünkü. Kimi, ne zaman, nasıl acıtacağını ve seveceğini biliyordur. Çelişkilerden bahsedeceksek; rahatı terk etmiş, saraydan kaçmıştır evet, ancak burjuva inceliklerinden ve kimi heveslerinden asla vazgeçmemiştir; kadınlara dair nezaketi elden bırakmamıştır evet, ancak Mine ile olan ilişkisinde kabalıktan çekinmemiştir; acımasız sözlerle hır çıkarmaktan hiç çekinmemiştir evet, ancak Dürnev Tunaseli gibi kendisine benzer bir gece insanı ile çarpışmaktan kaçındığı anlar olmuştur; sanatçıları ve edebiyatçıları küçümsemiştir evet, ancak onlarsız bir yaşamın mümkün olmadığını bilecek kadar ayık kalmıştır; son olarak şiir yayımlamayı bırakmıştır evet, ama ölene kadar yazmaktan caymamıştır. Ama çelişki dediysek, olmayan kısmı da söylemek gerek: haysiyeti söz konusu olduğu zaman çelişkiyi tedavülden kaldırmıştır. Hikayeleri, çevirileri, senaryo çalışmaları, novellası hakkında ne düşünüyorsunuz? Hala canlı mizahı, hikayede üslup denemesi bir kez daha okunmayı hak ediyormuş gerçekten. Hikayeleri neredeyse tamamen mizahi yapıda ve dönemin mizah algısından sıyrılamamış. Kimi yerlerde cinsiyetçi, kimi yerlerde hızlı tüketime ayak uydurmuş. 1950 kuşağı hikayecilerinin metinleriyle bir dirsek teması bulamayız ama buradan yola çıkarak da zayıf diyemeyiz. Birkaç hadise vardır hikayelerde; ilkin teşbih ustalığı göze çarpar. Amansızdır, bu da Hayalet'in gündelik yaşamdaki sivri dilinin kalemine sızmasından kaynaklı. Acımasızdır. Bir diğer yan, yaşamına dair kalıntıların metinlere sinmiş olması, Hayalet'ten pek beklenmeyecek bir işaret koyma bu. Geçmişine dair ip uçları vermekten çekinmemiştir, ama elbette bunlar o zamanlar -biraz da ona olan bakış nedeniyle- fark edilmediği için kenarda kalmıştır. Ayrıca Hayalet'in yine gündelik yaşamdaki tavrı kimi hikayelerde daha net belirir. Önemli olmayı ve kendini önemli kılmayı küçümser tavrı; bu küçümseme etrafındaki sanatçıları ve edebiyatçıları da kapsıyor -belki de en çok oradan besleniyor-, yazısına sızmıştır. Gece Milleti hikayesi buna güzel örnektir. Senaryoları yoğun olarak Bülent Oran'la birlikte devam ettirdiği bir iş. Bu nedenle ayrılmamıştır. Salt kendi kaleminden çıkan şu senaryo var diyemeyiz. Ama Oran sinematografisi içinde büyük bir yeri kaplar, ismi görülmediği için bu yer de belirsiz kalmıştır. Ancak kitapta örnekleyerek bilerek altını çizmek istedim; senaryolara dokunuşu ufak ve sevimli bir hafiflikte değil, yeri gelince karakter sokup çıkartacak, yeri gelince ek sahne kurgulayacak kadar ağırdır. Novelladan kasıt Dünya Sarsılıyor Rock'n Roll değil mi? Novella demek doğru olmaz. Şaşırtıcı bir kitaptır. Henüz dünyada dahi karşılığını bulamamış bir olayın kokusunu almış, bunu genişletmeyi başarmıştır. Ancak belirtmek gerekiyor ki bu kitapta rock'n roll meselesine bakışı sıkıntılıdır. Bunu muzır bir hadise olarak ele almayıp biraz uzun bakabilseydi sanıyorum büyük bir efsaneye imza atardı. Yine daima bir Hayalet Oğuz eğlencesi olarak anlatılan, dönemin sanatçı ve edebiyatçılarıyla rock'n roll üzerine konuşması ve kitabı bu bölümle kapaması bana eğlenceden ziyade müthiş bir kayıt tutuşu gösteriyor. Kayda girenler gelişine bir yargıda bulunsalar da bunun bugüne aktarılmasını önemli görüyorum. Şunu da eklemek isterim, Dünya Sarsılıyor Rock'n Roll evet, bir Hayalet Oğuz mucizesidir, hadiseyi görmüştür, ama ikinci mucize Demir Özlü'nün Hayalet'e ve kitaptaki diğer yorumculara rağmen rock'n roll konusundaki geniş bakışıdır. Burası Orası Değil isimli hikayede iyi denediğinin de altı çizilmeli elbette. Mizahının hala çok canlı olduğunu ben de söylerim, okudukça aşırıya varan bir eğlenceye düşmekten alamıyorum kendimi. Bu mizah, çevirilerinde de olduğu gibi duruyor. Üslup demeli yahut buna, daha doğru olur. Ama çevirileri çok önemsenmiş midir, hayır. Yoğun olarak ucuz polisiye kitaplar çevirdiği ve kimi zamanlar çevirinin bir kısmını yazdığı için ciddi bir çevirmen olarak görülmemiştir. Esasında Türkçe söylemiştir ama duyulmamıştır. Diğer yandan Nabokov, Simenon, Faulkner, Çehov çevirileri de vardır, ama onlar da kurtarmamıştır. Bütün bunların bir araya gelmesi biraz da yeniden bakılması gerektiğini, belki alamadığı ama hak ettiği kimlikleri ağırdan ona yaklaştırmanın da zamanının geldiğini düşündüğüm içindi. İyi olarak görmeniz mutlu kılıyor elbette. Teşekkür ederim. Siz sormamışsınız ama kenarda kalsın istemem, şiirleri, hikayelerinden daha derine iner. Bunda Hayalet'in şiiri çok önemsemiş olmasının, şair kimliğini kendisine daha yakın görmesinin payı yüksektir. Ancak yine de olmaz! Genel algı İkinci Yeni etkisi altında kaldığı yöndedir ve gariptir. Daha kendi sesini yeni bulmaya başlayan bu akımın akranıdır Hayalet, ancak nedense buradan bakılmaz. Etki kuşkusuz vardır, dirsek teması vardır. Oradan sıyrılacak bir zaman ve imkan bulamadan bırakmıştır şiiri.4 En çok da bunun görülmesini, yeniden değerlendirilmesini dilerim. Belki de sıyrılmanın işaretleri o dizelerde duruyor. Hep derim, şiirlerine dair bu değerlendirmeyi benden daha iyi yapacak kişiler vardır. Onların yorumlamasını ümit ederim. Ama şunu bilirim, yaşamındaki en büyük acılardan birisi şiiri bırakmak zorunda kalmasıdır. Edebiyat tarihi demek doğru olmaz. Edebiyat tarihine dair çalışmalar çok yeterli olmasa da hep vardı. Ayrıca kanımca edebiyat tarihi kazıdan ziyade nesnel bir değerlendirmeye ihtiyaç duyar. Ancak ne var, edebiyat tarihi içinde edebiyatın nereden görüldüğü üzerine düşünmek çok doğru. Soruyu buradan alırsam evet, kanonik metinlere ve bunları üretenlere dair kazılar daima yapılmış, edebiyat tarihi de böylelikle bu buluntular üzerinden yazılmış, değerlendirilmiştir. Bu elbette sakattır. Belki de kanondur sakat olan. Kanonun sürekli genişler bir yapısı var, genişlerken kendi zamanında olduğu gibi sonrası zamanları da belirler bir kudrete sahip. Bu öyle bir kudret ki kimi zaman akademik, kimi zaman bağımsız çalışmaları da yönlendirmiş, yetmemiş biçimlemiştir. Kenarı görmek güçleşmiştir. Hala aynı doğrultuda devam ediyor diyemem, haksızlık ve inkar olur. Örneğin Turgut Çeviker5 yıllardır mizahtan edebiyata, şiirden sinemaya kazı çadırını öyle yerlere kurdu ki kimseler varmamıştı oralara; Tuncay Birkan kazıya dair daha çok Refik Halid külliyatıyla anılsa da hazırladığı ve hala devam eden İzler serisiyle kenarı içeri çekmeye devam ediyor; Serdar Soydan'ın Suat Derviş ve Nahid Sırrı kazıları hem çok kıymetli hem de birer hak teslimidir; Reyhan Tutumlu ve Ali Serdar'ın Tefrika işleri özellikle kadın yazarların edebiyat tarihindeki yerlerinin neden görülmediğine dair geçmişe de bir şerh düşüşü kapsar; yahut tamamen edebiyat demesek de farklı alanlarda da olsa kenarda duran figürler üzerine yaptığı çalışmalarla Ümit Bayazoğlu biraz da hafıza kazıcıdır. Bu çalışmalar ilk aklıma gelenler. Unuttuklarım bağışlasın. Sorunun şimdi ve gelecek kısmına gelirsem; şimdiyi kazamayız, ama keşfederiz. Bu, elbette mümkün. Ancak işte bu da edebiyata nereden baktığımızla, şimdinin kanonunu yaratma gayretiyle ya da bunun reddiyle belirlenebilir. Dert tekrar değil de yaratmaksa, keşif daha zordur. Sanıyorum o zorluğun içindeyiz. Tektip metinlerin çokluğundan şikayet ederken, bu metinleri koşullayan gerçekliği kimin yarattığını neden konuşmuyoruz? Şimdinin keşfi genelde ya aykırı bir-iki metin bulmak ya da taşra anlatılarını keşfedip birbirinin ardışığı üretimleri destekleyerek bir modern zaman klasiği yaratma gayreti oldu neredeyse. Eskiye nazaran biraz rahatladı edebiyat bu konuda, kabul etmek gerek; çünkü bu sefer şehir köye ev yapmaya başladı. Bunun kazılacak hali yoktur, buradan kazı çıkmaz. Enkaz çıkar. Enkaza gelirsek, doğru, işte onu kazımak lazım. Ancak o zaman gelecek diyebileceğimiz zamanı ve o zamanın edebiyatını biraz biçimleyebiliriz. Geleceğe el vermektir bu, kötü olmamalı. Uzattım, yıkım gerekir esasında. Şimdiyi keşfetmek için ihtiyaç duyulan bu yıkımdır. Bu yıkımın da iki ayağı olduğunu düşünüyorum; ilki kadın yazımındaki direnç ve yükseliş, diğeri de politik olanın edebiyatın içinde kendine yeni bir yer bulmasıdır. Salt toplumcu gerçekçi bir yerden bahsetmiyorum. Savaş var, bundan bahsediyorum! Kadınların, çocukların, LGBTİ+ bireylerin, iklimin, işçinin, genişletelim halkların sürekli gaspa ve zulme uğradığı bir savaş. İfadenin, en çok da dilin, katiliyle bir arada yaşamak zorunda kaldığı bir savaş. Dil, bu savaşa kayıtsız kalamaz, ancak bunu didaktik bir ezber üzerinden değil, başka bir yaratıcılık üzerinden yapabilir. Mesele biraz da bu, bahsettiğim keşif de bu esasında. Bir başka ifadeyi, dili, bir başka vuruşma halini artık içeri çekmek gerek, dili oradan bükmek gerek belki de. Bir örnekle kapatmak isterim: Türkçede bu yıl yayımlanan Edouard Louis imzalı Babamı Kim Öldürdü birçok imkanı içinde barındıran ve bağıran bir metin. Karşı çıkan, savaşmaktan kaçınmayan bir metin. Evet, savaş var! Edebiyat, hiç hariç değil denilecek bir savaş. Uzun yürür bu sorunun yanıtı. Hayaletlik kesinlikle bir müşterekliği yaratıyor. Ama izin verirseniz bunu soykütüğü üzerinden değil, soysuzluk üzerinden almak isterim. Soysuzdur hayaletlik. Elbette burada kastım bir zürriyet meselesi değil, aksine bir illiyet durumudur. Buna göre kendi kökünü/kökenini kendi belirleme gücüne sahip olmak gerekir. Nedenleri belki kendiniz yaratmamışsınızdır, ancak bunun ayığında durup sonuçlarını kendiniz biçimleyebilir, nihayet buna sebebiyet veren durumları da böylelikle büküp dönüştürürsünüz. Bir oluş yaratabilme durumu, ardından bunun karşısında değil, yanında durabilme, bu oluşa -yeni hale- sürekli omuz verecek direnci gösterebilme meselesi. Bunun çok kolay olabileceğini düşünmüyorum. Çünkü sadece fevri patlamalarla biçimlenecek kadar basit bir mesele değil bu, aksine içte olan ne varsa döküp atmayı birincil koşul sayan, geri dönüşün namümkün olduğu bir yol. Esasında bir başka yolsuzluktur bu. Manaya şerh düşmenin yetmediği, neredeyse manayı tamamen değiştirme isteğinin baskınlığı vardır bu müşterek yapıda. İstek hafif de kaçmış olabilir, irade demek daha doğru olur. Böylesi bir iradeye sahip başka hayaletler mutlaka vardı. Belki de her dönem vardı. Sorunun bu yanını sadece edebiyat tarihinden almak istemem, biraz daha genişletmek, yakın tarihin biraz daha gerisine düşmek isterim. Elbette dönemleri, yapıları, yazıları, tavırları birbirinden farklı figürler vardır; ancak onları bir araya getiren bir müştereklik, bir irade de vardır: yıkıcı olmak! Hayaletlik biraz da bunu gerektirir, bunu her zaman gerektirmiştir. Ha ne var, kimi dönemler yıkıcılık, bozuculuğa evrilmek zorunda kalmış, hafif perdeden devam ettiği anlar olmuştur. Ancak kendini hemen toparlamayı bilmiş, sonu sonu yapacak bir şey kalmayınca -hafiflik kafi gelince- tutup kendisini yıkmıştır. İlhan Şevket böyle bir figürdür mesela. Sadece keskin bir zekayı imlemiyordu, aynı vakit direnci de imliyordu. Neye olan direnç? Güce, ama daha çok gücün karşısında konumlanan zayıflığa. Galatasaray Lisesi öğretmenliği sırasında herkes eğilip Atatürk'ün elini öperken, onun tokalaşmak için uzattığı elin, Atatürk dışında herkesi serseme çevirip çarpması boşuna değildir. Sonra ne olacağını bilmeyecek bir yapıda değildi İlhan Şevket; Atatürk değil, beni onun etrafındakiler sürgün ettiler diyecek kadar etraftaki acizlikten haberdar ve tiksintiliydi, ama kabul edelim biraz da saftı. Dayanamayıp yaşamının son elli yılını yer altında geçirdikten sonra üstüne büyük çevirisini de tamamlayınca yapacak bir şey yoktu, kendini yıkacak, 84 yaşında asıl büyük tasarıyı, intiharı gerçekleştirecekti. Başarılı olmuş bir hayalet sayarım. Kemal Ahmet vardı mesela. Babıali'de aç bırakmak istemediler mi, matbaa diplerinde gazeteler üzerinde yatmak bile değil, neredeyse yaşamak zorunda kalıp anasona batmadı mı, üzerine oyunlar kurup hapse koymak istemediler mi, yetmedi henüz 29 yaşında veremden bir başına ölünce ardından rakı parasına yazı yazardı diyerek aşağılamaya kalkışmadılar mı? Kemal Ahmet, Sokakta Harp Var! diye sadece bir kitap yazmamıştı, haykırmıştı. Kaç kişi duydu bu haykırışı? Nazım Hikmet ve Suat Derviş taşımaya çalıştılar sesini, yutturmadılar. Ama yetmedi! 1970'lerde bir görünüp yeniden kayboldu. 2018'de ortaya çıkardığım bir kazıydı Kemal Ahmet. Ne olmuştu, işte hayalet elli sene sonra yeniden zuhur etmişti. Hak yememeli, ben kazıyı yapınca, Ali Çakmak Sokakta Harp Var!'a, esasında hayalete, ömründen daha uzun bir önsöz yazmış -dövüşmüş de denebilir pekala-, vefa sahibi bir yayıncı, Ali Özgür Özkarcı da hesap yapmamış, tutup bunu basmıştı. Ölmedi, hala dolaşıyor bir yerlerde Kemal Ahmet. Daha geriye gidince Sakallı Celal'i görebiliriz rahatlıkla. Vecizeleri hala bir efsane olarak dilden dile aktarılır. Ama duralım lütfen, biraz da vecize mizacın önüne geçmiştir. Elbette tavrını kapsıyor o vecizeler, bu inkar edilemez, ama şimdi bakınca Sakallı Celal'e olan hayranlığın nedense eğlenceli bir yapının aktarılmasına döndüğü görülüyor. Yine eğlenebiliriz, hayaletlik eğlenceyi de taşır elbette içinde, ama az geride durmak ve oradan bakmak, öyle görmek gerekir. Sakallı Celal o zaman ne kadar görüldüyse, şimdi de o bakıştan çok yol almıştır diyebileceğimizi sanmıyorum. Abisinin kayınbiraderi olan Sakallı Celal'e Cemil Filmer'in bakışını nedense unutmuyorum: Bir orada bir burada, değişik bir yapısı olan bir adamdı, der. Kolay demiştir. Oysa iyi filmci ve tüccardır Cemil Filmer. Hak geçirmeyeyim, önce tüccardır; Yemen'e askere giderken bile, gittiğim yerde iyi para eder düşüncesiyle savaş yolunda uğradığı pazardan satın aldığı cezeryeleri emrindeki askerlerin beline sardırarak intikal ettirip, gittiği yerde de iyi paraya satacak kadar hakiki bir tüccardır hem de. Sağ olsun, askerlere de payını vermiştir. Aynı vakit eğlenmeyi de bilir; yine rakı içtikleri bir akşam emrindeki bir askerden istediği portakal yerine, askerin omuzladığı portakal ağacını görünce de pek eğlenmiş, anlatmaktan hiç çekinmemiştir: Esasında bir Ermeni'nin bahçesinden koparmak istediği portakala, bahçenin sahibinin izin vermeyişine aldırış etmeyen asker, biraz da fetih ruhuyla olmalı, portakala ağacıyla kökünden sökerek sahip olmuş, komutanının takdirini kazanmıştır. Filmer eğlenceyi bir Ermeni bahçesinin söküğü olunca kolay kabul etse de, Sakallı Celal'deki derinliğini nedense hiç görememiştir. Bitirelim, sonrasında iyi filmcidir Cemil Filmer. Soykütüğü de bunu imler zaten. Ancak yine de zihninde dahi Sakallı Celal gibi orijinal bir adamdaki filmi bir türlü çevirememiştir. Hayalet kayıt dışı düşmüştür. 1930'lara gelince Niyazi Remzi'nin hayaletliğini nasıl görmeyiz? Dahası, nasıl görmemişler öyle? Edebiyata açlığı karakter gibi sokup, karnı doymayan insanın adından size ne der gibi, yazdığı hiçbir hikayede bu karakterlere isim dahi vermeyen o sivri zekayı ne yapmak gerek? Şair-i Azam Hamid'in ardından, sanki az almış gibi, hak teslimi gayretkeşliğiyle yas tutturulmak istenen bir zamanda, bu yasın karalığına dair sorulan soruya verdiği yanıt hala çınlar bir yerlerde: 90 yaşında bir adamın pek tabii olan ölümü karşısında duyulacak şey bir lakaydidir. Herhalde Hamid'in ölümü en fazla kendisinin arzu etmediği bir şey olmuştur. Zira Hamid zaten senelerden beri eser vermeyecek bir hale gelmişti. Binaenaleyh bu yası o zamandan itibaren tutmak gerekti. Sonra ne olmuştur, ardında bir kitap ve onun dışında biraz daha hikaye bırakıp sır olmuş, nihayetinde tam bir hayalet haline gelmiştir. Kazısını sonlandırdığım bir başka hayalettir Niyazi Remzi, ama karşılığındaki vefayı bulamamış bir kazıdır, lakin bakidir! Çok yürüdük, ama işte soysuzluk dedik ya, dur durak bilmiyor. Hazır gelmişken 1940'lara da bir uğrasak? Orada Faik Bercavi'yi ya da daha bilinen adıyla Faik Berçmen'i, ondaki hakiki hayaleti görünce, yalan değil biraz da irkilince, üstüne düşünmemek mümkün mü? Henüz lisedeyken Bursa zindanına düşüp Nazım'ın yanına sokulan, hapisten çıkınca başta sadece kalemiyle geçinip, hikayeler, çeviriler üreten ama daimi takipten asla kurtulamayan Bercavi. Yeraltına inişin hakkını öyle bir verir ki, ölürken dahi sırlarını ifşa etmez. Ne yapmıştı ki? Kendi deyimleriyle; savaşın, faşizmin karşısında insan haklarını savunmak için yeraltına çekilen vatanperver gençlerden oluşan bir örgütle Nazilerin peşine düşmüşlerdi. Sınırı aşmışlardı evet, savaş vardı! Vicdanen zor zamanlardı, öyle işler de yaptık diyerek herhangi bir halde konuşmayı ve arkadaşlarını anlatmayı -ifşayı- disiplinden yoksun bir zayıflık olarak gördü. Doğruydu! Yaşamının sonuna kadar kaçıp gitmek zorunda kaldığı Fransa'da bu sırlarıyla yaşadı, sadece resim yaptı ve öyle öldü. Disiplinden yine hiç hariç değil. Şu an üzerinde kazıya durduğum kişidir Faik Bercavi ve kazının daha ortalarında olmama rağmen, diyebilirim ki esaslı hayalettir. Varlar! Rasih Güran var mesela, diyebilir miyiz ki hayalet değildir? Bu hayaletleri bir kez daha saygıyla anmak isterim. Elbette dahası var, ama yerim dar! Necati Yusuf, Güney Halim, Gaffar Güney, Alp Zeki Heper bağışlasınlar beni. Elbet daha geniş bir yerde denk düşeceğiz onlarla. Evet, her dönem varlar ve birinin varlığı ötekini ufaltmaz. Peki sizin de dediğiniz gibi, bugün olabilirler mi? Hayalet Oğuz üzerinden alıp başlarsam; onun fiziki hayaletliği gibi bir durumun bugün kurulabileceğini sanmıyorum. Bir kere görülmenin, kayıt altına alınmanın revaçta olduğu bir dönemde bunun zıddına düşmek pek mümkün değil. Ancak içinde bir hayalet ruhu taşıyan kimseler elbette bugün de vardır, varlar. Ama ruh işte, bir yerde içe dönük. Faydasız bir hayaletlik mi o zaman bugün olan durum, diye düşünebiliriz. Sanıyorum daha çok faydayı önemseyen bir akış var bugün. Sıyrılmak demiştim, yıkım demiştim başta, oradan sonlandırmak isterim; zamanın albenisi içinde bu yıkımı gerçekleştirmek daha güç bir halde. Öyle sanırım, bu görülüyor. Şimdinin hayalet ruhu, yıkımdan ziyade bozuma daha yakın. Bozmak, bir kere daha korunaklı, çünkü savunması daha kolay. Kendini ifade edebilme yeteneği deniyor şimdi, bunu çok görüyor, hatta okuyoruz. İşte hayaletlik ifade etme gibi bir gereksinim duymaz, zihnini buradan çoktan taşımıştır. O, yapar! Bugün eğer yapamıyorsa ve buna ihtiyaç duyuyorsa, koşulları oluşturur. Zorba bunu daima yapıyor, hayaletlik çoğu zaman da bu zorbanın karşısındaki, onun baş edemediği değil midir? Bu zorba kimdir, nerededir, onu iyi tanımak gerek. Ama anlamaya gerek olduğunu düşünmüyorum. Evde, sokakta, edebiyatta, sanatta ya da politikada; devlette ya da millette. Her yerde! O zaman zorbayı tanırsanız, onun zeminini ölçerseniz, kendinizi konumlandırabilir, bu sefer siz kendi koşullarınızı biçimleyebilir, sonra da nihayet hayalet olabilirsiniz. Sorunun bir kısmının yanıtı aslında bir önceki soruya verdiğim yanıt içerisinden çıkabilir. Her ne kadar insan kendini hayalete dönüştürme gayretine girse de aslında bu dönüşümün çoğu zaman zorunlu olduğu büyük gerçektir. Bir kere hayaletlik büyük bir sıkıntıyı getiriyor, ayak uyduramama sıkıntısı bu. Çıkıntılık da denebilir, sonuç bu olur. Kimi zaman teamül karşısında, kimi zaman dayatma karşısında, kimi zaman ise normal karşısında bir olamama hali. Yine biraz önce saydığım örnekler üzerinden gidersem, hepsi sıkıntılı birer figürdür. Hepsi, normale uyum sağlayamayan, bunu yapmamak için direnen figürlerdir. Ancak şuna bir açıklama getirmek gerek, sadece hayaletler mi uyumsuz ve aykırıdır, geri kalan ve kendi yapılarında direnen kişileri uyumlu ve pasif figürler olarak mı ele almalıyız? Elbette hayır. Bu kolay olur, ayrıca adil olmaz. Ama farkı belirtmek için şu söylenebilir; benim hayalet olarak tanımladığım karakter, konumların ötesinde bir yaşama halini baştan kabul etmiş bir karakterdir. Aslında orada yaşamayı, sadece orada var olabilmeyi, baştan bir gözü karalıkla zihninde oluşturmuş bir karakter. Konum insanı sarar, zamanla bu sarış tamamen içinde tutma dayatması/zorunluluğu getirir yaşama. Hayalet bu yaşamın, bu konumların, bu önemli olma halinin ötesinde belirir. Kaybetmeyi göze almak mıdır bu, sanmıyorum. Bu, kazancı bir gereksizlik olarak görme biçimidir, kazanmama durumu, kazanmamak için var olma hadisesi. Elbette her hadise gibi bu da kendi kendine ortaya çıkmaz; geride, altta işleyen bir silsile vardır. Benzerlerin arasında benzemez durmaya itilen yerdir burası. Koşullanan gerçeklik. Hakiki yaşam diyorum ben buna. Hayalet Oğuz da bu nedenle bu hakiki yaşama çekilmiş, koşullandırılmış kişidir. Bu yüzden Ahmet Oktay'ın Hayalet Oğuz'a dair şu aktarımı önemli, dahası kapsayıcıdır: Bir tutunamayan değil, bir tutunmayan. Ancak her kapsayıcı durumda olduğu gibi burada da bir gedik, bir açık vardır: Çünkü etrafında tamamen tutunan demesek dahi, tutan figürler vardı ve buraya el uzatmak pek mümkün kılınmamıştı. O zaman bir düzeltme yapabiliriz; Hayalet Oğuz tutunmayan da değil, tutulana, tutunana ve nihayet tutma haline itiraz eden bir figürdür. Sanıyorum sorunuzun ikinci kısmı da buradan bir yanıt buluyor kendine. İkinci kısım bir ihtimali imliyor. Ben bunun ihtimal değil, gerçek olduğu kanısındayım. Hayalet Oğuz üzerinden bakınca, yaşadığı dönemde dışarıda tutulduğunu söyleyebilirim, hem de pek ileri gittiğimi düşünmeden. Yine biraz önce belirttiğim konumların, bunlara tutunmaların, konumların bir zorunluluğu olan tutma gereksiniminin Hayalet Oğuz gibi bir karakterle ezeli bir birlikteliğinin olması güç. Kabul görmüştür Hayalet, ama bu kabulün sınırları vardır. Belirlenmiştir. Sizin söylediğiniz üzerinden gidip haleli kabul diyebilirim buna. Ancak üzerindeki o hale ile kabul almış, böylece daha kolay baş edilmiş bir karakterdir. Buna dayatma demek doğru olmayabilir, fakat kolaya varma denebilir pekala. Dışarıda tutmaya doğru bir ayrım. Evet, yinelerim; dışarıda tutulmuştur. Tüm sızmalarına rağmen esasında içeri girememiştir Hayalet Oğuz. Dert biraz da onu içeri almaya çalışmak ya zaten. Bunun bedelleri var. İlkin ihanetin albenisiyle uğraşma hali. Kötümserdir ihanet, böyle bilinir, böyle gelmiştir. Bir yandan bunun böyle olmadığını kendinize anlatma, kabul ettirmeye çalışma hali, diğer yandan içten içe bir albeniye kapılmanın verdiği zayıflığınızla çarpışma, asıl bunu kabul etme hali, zorunluluğu. Önemsiz olduğunu düşünmüyorum. Ama bu sizin içinizde dönen bir mesele olduğu için, insanlar için önemsizdir. Olabilir. Peki, hayaletler için ne demeli? Onlar için önemsiz midir? Sanmıyorum. Hayalet Oğuz Kitabı çıktıktan sonra, Şaban Özdemir telefon açmış ve şöyle sormuştu: Hiç korkmadınız mı ya bu adama dönüşürsem diye? Acayip soruydu. İçeriyi gören bir soru. O ana kadar Şaban Özdemir'le hiç tanışmamış, konuşmamıştım. İlk konuşmayı böyle bir yerden kestirmesi şaşırtmış, ama iyi gelmişti. Hem soruda hem de Hayalet Oğuz Kitabı'na dair yazdığı kısacık yazıda meseleyi gördüğü için burada bir kez daha teşekkür etmek isterim. Özdemir'in sorusu bir başka bedel işte. Bundan korkmadım mı? Her şeyden daha çok. Bu yüzden belki biraz sert de olsa Hayalet'in Laneti dedim. İçine girdikçe kendi gerçekliğinizin üstüne çıkan, kendinden başka bir mesele kabul etmeyen, sizi hep orada tutmak isteyen bir lanet. Tam tutulma hali. Peki bu çok ve gereksiz bir duygusallık mı? Ya da yapılan işi kenarda tutmayı başaramadan bir sınıraşımı mı meydana geldi? Sanmıyorum. Çünkü bu sorgulamalar çattı kitabı, onu bu hale getiren biraz da bunlar. Sancılı zamanlardı, korkutucu zamanlardı; her zaman olmasa bile kimi zamanlarda ya da durumlarda onu, Hayalet'i daha içeriden bir yerden duyup görmek istediğim için onun gibi tepkiler verdiğim anlar vardı. Oldu bunlar. Bunu inkar edemem. Bu sürede kırdığım, kaybettiğim kişiler de olmuştur, bunu da inkar edemem. Başka bir imkan olamaz mıydı? Sanmam, bu yüzden pişman da olmam! Son bir bedel daha var: artık sürekli onunla anılma hali. Sizin önünüze geçer, geçebilir. Ondan önce yaptığınız işlerin olduğu gibi, ondan sonra yapacağınız işlerin de önüne geçebilir. Ama işte bunu da önceden kabullenmek zorunda olmaktan başka bir gerçek yok. Eğer bu kadar içe girerseniz, bu kadar içinize girer. Asıl o zaman girer. Kazanır! Bütün bunlardan sonra nasıl olacak, Hayalet Oğuz nasıl görülecek? Buna benim bir şey demem pek uygun olmaz. Dileklerde bulunabilirim, ama bunlar havai durur. O yüzden biraz kenarda durmak, Hayalet'e sığınmak, onunla bir arada izlemek en iyisi. Ama şunu derim: görmedik diyemezler artık! Bu inkara düşmek isteneceğini sanmam. Harika bir yorum. Teşekkür ederim. Sorunuzu kendime yine Ben neyim? kısaltmasıyla sormam gerek. Elbette bu oldu. Ama itiraf etmem gerek, kendime sorduğum en zor soruydu bu. Şimdi siz de sordunuz, biraz daha yumuşak, belki de daha kibar. Kendimi onun bir arkadaşı gibi görmem kabalık olur. Zaten tek yanlı başlattığım bir hareketi iyicene kendime, kendi sözüme, kendi düşünceme göre biçimlemek, itiraz ihtimalinin olamadığı bir yerde bu düşünceyi yegane gerçek saymak, bunda ısrarcı olmak olur. Olmasın! Bir kere şunu her zaman biliyorum ve daima altını çiziyorum, Hayalet'in arkadaşı olabilmek kolay değil, herhangi birisinin onun yakınına sokulması için o alanı ancak kendisi açabilir, bu da çok olmamıştır. Ama şunu da demeden geçmem; Hayalet'i anlayabiliyor, dahası onu ne kadar uzakta, derinde de olsa duyabiliyorum. Buna mecalim var, bu oldu. Duydum onu. Şahsi tarihçilik bir dereceye kadar doğru olabilir, onu kayıt altına aldım çünkü, dışarı aktardım. Bugünün deyimiyle, dolaşıma soktum. Ama bu tanım çok büyük geliyor bana. Sanırım Hayalet de böyle bir tanımın/konumun öznesi olmak istemezdi. Bu yüzden büyük olmayan, daha az genişliği olan bir yerden almak isterim: En fazla Hayalet'in bir toplayıcısı/eskicisi sayarım kendimi. Çünkü yıllar yılı yaptığım buna daha yakındı. Elden çıkmışları, sonra da kimsenin pek almak istemediklerini toplamaktı işim. Kimi zaman evlerden, kimi zaman yazıhanelerden itilmiş bir yaşam ve onun uzantılarıydı topladığım malzeme. Böyle diyebilirim. Ama eklerim, kıymet verdiğim tek şeydi bunlar. Hakkını vermek istediğim, göz nuru saydığım şeyler. Dediğim gibi burası zor yer benim için. Kendime burada bir kimlik biçemem ben, Hayalet üzerinden bunu yapmak çok istemem. Başta da belirttiğim gibi en fazla, bazı zamanlar da en sert, Ben neyim? sorusunu sormuşumdur burada, ama bu soru kestirmedir. Uzun taraftan gidersem; Bu birliktelik devam ederken, böyle bir yaşamın karşısında, senin yaşamın nedir? sorusudur bu. Teferruattır! Zor bir yaşama bağlanabilir ancak. Alplaçin'in yaşamı her zaman güç olmuştur. Bunu yarısını kendi elleriyle inşa etmiş, o zorluğu kabullenmiş, göğüslemiş olsa da sadece buradan karşılamak kolaya kaçma olur. Yara vardır Alplaçin'de. Geçmişten aldığı, oradan gelen, derin bir yara. Bunu göstermemiş, görülmemesi için elinden geleni yapmıştır, ancak bunun hissini yaşamı boyunca atamamıştır. İz durur! Bu nedenle hesabı da kapanmayacak bir yerden tutmaktan başka bir gerçekliği olmamıştır. Hesabı ödememiştir aslında, öyle gitmiştir. Anneyle, annenin yokluğuyla açılan bir hesap bu. Ölüm zor da olsa kolay karşılanabilir bir durumu, bir genişliği, rahatlığı vardır; ancak birisinin var olduğunu bildiğiniz halde yokluğuyla terbiye edilmek zorunda kalırsanız hasar alırsınız. Yetişkin bir kişi değil, altı yaşında bir çocuk buradaki. Hasar bakidir. Ardından bir başka evde, kurallar olan, kalabalık olan, benlik yapısını ezmeye meyilli olan bir evde üvey evlat olarak yer alması hasarı kalıcı hale getirmiş, sizin deyiminizle hesabı kabartmıştır. Annenin yokluğu, babanın dönüşümü, evdeki düzencilik, çocuğun oradaki yadırgı konumu yarayı derinleştirmiştir. Bu hesabın ilk kısmı. Bir de diğer yan var, benim alacaklıdır dediğim yan, İstanbul! Alplaçin'in dünyayla hesabını biraz buralardan almak gerek, sanıyorum daha çok gerek. Köklü kişilerin ortasında köksüz bir kimse olarak durmuştur Alplaçin. Güçlü figürler vardır etrafında. Gücün, sanıyorum en belirgin yanı kimdeyse ona bunu, güçlü olduğunu hissettiren yapısıdır. Epey hisli ortamlarda bulunur Alplaçin. Peki güçsüz müdür? Hayır, değildir; ancak hesap üzerinden bakacaksak hesap kimi zamanlarda daha ağırdır onun için. Daima mücadele etmek zorunda kalmıştır. Çocukluğunda içine girdiği bu durum İstanbul'da da devam eder, orada da mücadele etmekten başka şansı yoktur. Kendini kabul ettirmek zorundadır ve ettirmiştir de ancak sınırlı, belirlenmiş bir kabuldür bu. Biraz ileri gitmek isterim, sınırları çevresindekiler tarafından belirlenen bir kabuldür. Buradan ona karşı daimi bir haksızlık yapıldığı sonucunu çıkarmak yanlış olur, ama anlaşılmamıştır demek yanlış olmaz. İz durur derken biraz da buradan, İstanbul'dan bahsediyorum aslında, iz burada daima durmuş. Kimileri tarafından görülmüş, hissedilmiş de Alplaçin'deki bu iz. Yahut derin bir yarayı işaret eden dostları olmuş. Ancak gerisindeki mesele görülmemiş. Mesele: Hayalet! Bu derinliğin -buna kanama da denebilir pekala- onu biçimlediği hal görülmemiş. Onu Hayalet kılan Beyoğlu'nun karanlığı değil, derinindeki yaradır. Ama karanlıkla daha kolay baş edilebilir tabii ki, yarayı görmek için sizin de biraz kanamanız gerek. Burada Demirtaş Ceyhun'un bir aktarımını hatırlatmak isterim, ama bunun bir sataşma olarak görülmemesini dilerim. Hayalet'in önceden verem geçirdiğini öğrendiğinde şaşırır Demirtaş Ceyhun ve eğer Hayalet sözünü etseydi ne olacağını da ekler: Önemsemezdik, ciddiye almazdık galiba. Dalga geçerdik, 'Ulan sende ciğer var mıdır ki?' filan derdik. Ciğer de teferruattır! Bundan sonra Hayalet'e ne olacak, ben bundan sonra Hayalet'le ne yapacağım olarak alıyorum soruyu. Ümidim bundan sonra Hayalet'in daha bir gerçek haliyle görülmesi, kabul edilmesi. Yaşamıştır, denilmesi. Hakkının verilmesi, teslim edilmesi. Bunlar olurken, onun yarattığı o bir başka imkanın daha iyi anlaşılması. Benim Hayalet'le işimse henüz bitmedi. Gerçekleşecek daha başka şeyler, işler, hatta yükselebiliriz; hadiseler var. Bunları zamanla göstereceğim. Hayalet Oğuz'u bir başka halle dolaşıma sokmak gibi bir isteğim, yeni bir derdim var. Bunun için çalışmaya başladım, günü geldiğinde ortaya çıkacaktır. Hayalet'in çoğaldığını biraz da o zaman görebileceğim. Öte yandan daha kısa zamanda yapmak istediğim birkaç şey var: ilkin mezarının bilgilerin de düzeltilerek değiştirilmesi var. Bu değişimin onu yansıtan, hatırasına sadık kalan bir yapısı olmalı, hakkını vermeli. Tek dikili taşı! Sonra Kurtuluş'ta yaşadığı Oğuz Apartmanı'na oradaki izini gösteren bir tabela asılması meselesi var. Dilerim kısa zamanda çözülecek. Ayrıca kitabın adıyla bir internet sitesi kurulması, kitaptaki tüm görsel malzemenin renkli bir biçimde orada sergilenmesi, dergilere yaptığı, ama kitaba almadığım hikaye çevirilerinin orada yeniden yayınlanması düşüncesi var. Bu düşünce epeydir dönüyor zihnimde, ama kitap elbette önüne geçti, ertelendi. Olursa güzel olur, ayrıca bu siteyi bir toplanma alanı olarak tasarlıyorum kafamda. Hayalet'in tüm kayıtlarının toplandığı bir alan olduğu gibi, Hayalet'e yakın duran, onu seven, önemseyen, merak eden kişilerin de daima akışta olacağı bir alan. Ve Hayalet'e dair yapmayı en çok istediğim şeylerden teki İstanbul, özellikle de Beyoğlu merkezli bir Hayalet haritası çizmek, böylece güzergahları belirlemek. Hayalet'in içinden geçtiği mekanlar, yollar, kaldığı evler, oteller... Tamamı bu haritada olacak. Dijital olarak da bu yerlerin konumları görülebilecek, artık olmayan mekanların yerlerinde şimdi nelerin olduğu da bilinecek ve Hayalet kayıttan hiç düşmeyecek. Bellek Hayalet'e olduğu gibi şehre dair de işleyecek. Bunu çok istememin bir başka nedeni daha var; kimi günlerde Hayalet için bir arada olunmasını, bu güzergahlara uğranarak Hayalet'in günlük döngüsünün yeniden yaşanır, hatırlanır olmasını istiyorum. Misal, toplansa Hayalet severler Karaköy'de, vursalar yukarı Yüksekkaldırım'dan; az bir soluk alıp -e biraz da Tünel'de saklanan Mayk Hammer'i bekleyip- Asmalı'ya kıvrılsalar; artık olmasalar da Refik'teki, Nil'deki, Bacı'daki silinmez izleri bir bir görseler; Tepebaşı'na varıp yıkıntılar içinde de olsa Emperyal Otel'in, Alp Otel'in önünden geçerken şöyle bir kolaçan etseler Hayalet'in odasından bir ışık sızıyor mu, ayık mı diye; İngiliz Konsolosluğu'nun oraya gelince rakıdan önce zemini sağlama almak için bir kuru-pilav indirseler aşağı; kaysalar sonra Balıkpazarı'na, devrilmiş de olsa duysalar Krepen'in uğultusunu; Çiçek Pasajı'na göz kırpıp caddeye uzansalar; sonra Parmakkapı Sokakları, sonra İmam Adnan, sonra Mis Sokak, biraz da Fuaye Adnan ve mekanı işte, biraz da Yeşil Horoz, dönünce biraz Papirüs, biraz da ama en çok da Afrika Han; girseler buralardan; duysalar Hayalet'i; sonra, ansızın yılankavi bir dönüşle Baylan'ı geride bıraksalar Galatasaray'a düşseler; hemen aralarından birini Galatasaray Pasajı 4 numaraya gönderip Peri Magazin'in son sayısını aldırsalar; nihayet artık usul usul, evvelden göz kırptıkları Çiçek Pasajı'na girseler; olmaz, çökseler ve Hayalet'in anısına kaldırsalar kaldırsalar rakıları... Güzel olmaz mı? Hayalet biraz da böyle anılsın istiyorum işte. Hayalet şehirden çıkmaz, yok olmaz, bu, bilinsin istiyorum. - 2017 yılında Kurdeşen isimli bir roman, 2018 yılında Ari Erk Cetveli isimli bir hikaye kitabı yayımladı. İstanbul'da yaşıyor. - 2 Eylül 1929 yılında Ankara'da Haluk Oğuz Alplaçin olarak doğdu. 17 Eylül 1975'te Heybeliada Sanatoryumu'nda Hayalet Oğuz olarak öldü. Geride, yılankavi bir yaşam bıraktı. - Oğuz Haluk Alplaçin Yaşamı ve Eserleri, Kaya Tanış, Kırmızı Kedi Yayınevi - İkinci Yeni'ye dahil edilmeyenlerin bir yeni dalgası vardır edebiyat tarihinde. Kendisine dahil olmayanlarla da tarih yazan bir akım İkinci. Çekmeköy'de İkinci Yeni isimli bir oto galeri vardı eskiden. Oto tamircisi olsa daha uygun olabilirdi. - Güldiken, Türk Edebiyatında Futbol, Posta Kutusu Dijoyen, http://turgutceviker. blogspot. com/ Enis Batur: Başka bir ülkede yaşıyor olsaydı, bugün bir üniversitenin 'Honoris Causa' doktorasına layık görülürdü.


Bu yazıda ele alınacak olay, 1940 yılında Prost Planı kapsamında yıkılmış olan Taksim Topçu Kışlası'nın, 2013 yılında Taksim Yayalaştırma Projesi kapsamında yeniden ihya edilmesi projesi olmakla beraber, vaka olarak adlandırılmasının sebebi, Cumhuriyet öncesinden günümüze uzanan politik, mimari, kamusal ve ideolojik birçok katmanı imgeler üzerinden açığa çıkartarak farklı zamanları kendisinde toparlayan karmaşık bir olaylar bütünü olmasıdır. Geçmişle bugünü bağlayan bu tartışma düzleminde Walter Benjamin'in diyalektik imge kavramıyla gezinmeye çalışacağım. Herkesle ve her şeyle birlikte imgelerimiz ve hayalgücümüz de büyük değişikliklere uğradı ancak direniş boyunca ve sonrasında yaratılan imgeler ne yazık ki bu yazıda yer almıyor. Yazıya eşlik eden imge kronolojisine bakacak olursanız Nisan 2013'de sonlandığını göreceksiniz. Haziran ve sonrasında sokakta ve sosyal medyada yapılan üretimlerde ise bu yazıda izini sürmeye çalıştığım 'diyalektik imge'yi bulmamız mümkün olabilir. Birbirine karşıt öğelerin yanyana getirilmesi için gerekli eksenleri sağlayarak bunları billurlaştıran bir görme tarzını belki de yakalamış olabiliriz. Herkesle ve her şeyle birlikte imgelerimiz ve hayalgücümüz de büyük değişikliklere uğradı ancak direniş boyunca ve sonrasında yaratılan imgeler ne yazık ki bu yazıda yer almıyor. Yazıya eşlik eden imge kronolojisine bakacak olursanız Nisan 2013'de sonlandığını göreceksiniz. Haziran ve sonrasında sokakta ve sosyal medyada yapılan üretimlerde ise bu yazıda izini sürmeye çalıştığım 'diyalektik imge'yi bulmamız mümkün olabilir. Birbirine karşıt öğelerin yanyana getirilmesi için gerekli eksenleri sağlayarak bunları billurlaştıran bir görme tarzını belki de yakalamış olabiliriz. T TK'nın ve kışlayla ilişkisi üzerinden Taksim Meydanı'nın tarihsel değişim sürecini Osmanlı Devleti'nin modernizasyonuyla paralel olarak okuma amacı bu makalenin sınırlarını fazlasıyla aşmaktaysa da, bugünkü temsiliyet savaşında ortaya çıkan imgeler kışladan meydana, oradan da Türkiye Cumhuriyeti'nin ve Osmanlı İmparatorluğu'nun modernleşme sürecine kadar uzanmaktadır. Kışlayla ilgili görsel kronolojiyi (bkz. Ek1) özetlemek için 1786 Kauffer Haritası (Resim1) ile başlayabiliriz. Burada kışla, güneyde Galata bölgesinden başlayarak çoğunlukla Levantenlerin yaşadığı ve konsoloslukları barındıran Cadde-i Kebir ile kuzeye uzanan aksı sonlandıran askeri bir kütle olarak gözükmektedir. Daha sonra bu modernleşme aksının kuzeye, Maslak yönünde, uzamasıyla önceden bir sınır olan kışla, kentin küçük meydanına bakan bir yapıya dönüşecektir. 1869 yılında kışlaya bitişik eski Latin ve Protestan mezarlığının tanzim ve tesviye edilerek bahçe yapılması ile Grand Champs de Morts düzenlenmiştir (Resim2). 1909-1914 arasında askeri amaçlı kullanımı terk edilen ve Birinci Dünya Savaşı sırasında kısmen boş kalan yapı, 1921 yılında futbol stadyumu olarak yeniden işlev kazanır. 1925 Pervetich haritasına göre kışlanın avlusu maçlara ev sahipliği yaparken, yapının içinde bar, araba tamircisi, ayakkabıcı, konut gibi işlevler bulunmaktadır (Resim3). Kışlanın avlusunda, futbol maçları dışında klasik müzik dinletileri, Cumhuriyet Balosu ve 19 Mayıs töreni gibi modern devletin ideolojik ve kültürel yansımaları da görülebilmektedir. 1928 yılında Taksim'de Pietro Canonica'ya yaptırılan Cumhuriyet Anıtı açılmıştır. Kaide ve çevre düzeni mimar Giulio Mongeri tarafından yapılan anıt böylece TTK'nın ana cephesinin önünden kuzeye giden modernleşme aksını işaret ederek meydanın merkezini oluşturmuştur. Anıtın çevresini gerçek bir meydana dönüştürmek için öncelikle kışlanın ahırları tıraşlanmış, daha sonra da tamamen yıkılmıştır. Bugün otellerle bir turist adasına çevrilmiş olan Talimhane bölgesi ise kışlanın işlevini kaybetmesinden sonra parsellenmiş ve lüks konutların inşasına açılmıştır. 2010 İstanbul Kültür Başkenti etkinlikleri kapsamında açılan Hayal-et Yapılar sergisi günümüzde var olmayan, İstanbul'un farklı dönemlerinden seçilen ve farklı nedenlerle yıkılan 12 yapıyı bilgisayar ortamında modelleyerek, Peki bu yıkımlar olmasaydı, kent nasıl gelişirdi? sorusuna alternatif cevaplar üretmeyi amaçlıyordu. 12 yapıdan biri olan Taksim Topçu Kışlası için de beş farklı senaryo oluşturulmuştu ve 'Kolektif Hatıraların Kenti' senaryosu için de kışlanın geçmişte ev sahipliği yaptığı futbol maçlarına ve diğer spor müsabakalarına referansla aynı işlevi koruyan ve kolektif hafızayı devam ettiren bir kullanımın görseli hazırlanmıştı (Resim4). Tek bir imajla başlayan bu sürecin, katları açılan ve çoğalan bir imajlar savaşına dönüştüğü öne sürülebilir. Bu imaj bolluğunu konuya girebilmek için dört grup altında toparlamak faydalı olabilir: 1. Eleştirel Rekonstrüksiyon İmgesi 2. Siyasi Propaganda ve Belediyecilik Faaliyeti Olarak Uygulamaya Yönelik Rekonstrüksiyon İmgesi 3. Taksim Topçu Kışlası'nın Tarihine Ait İmgeler 4. Rekonstrüksiyon Projesine Muhalif Propaganda İmgeleri. Benzer şekilde tek bir anlatı ile başlayan bu sürecin, katları açılan ve çoğalan bir anlatılar savaşına dönüştüğü de öne sürülebilir. Bunları gruplamaya çalışırsak: 1.'Tarihi Değerleri ve Kolektif Hafızayı Koruma' Anlatısı 2. 'Küresel/Marka Şehir' Anlatısı 3. 'Güvenlik/Hijyen' Anlatısı 4. 'Ulus-Devlet/Modernlik Projesi' Anlatısı. Bu maddelerden bazıları kutuplaşmaya diğerlerinden daha dirençli gözükmektedir. Bu yüzden çelişkili ve muğlak imgeleri barındırdıkları söylenebilir. Örneğin 'kolektif hafıza' anlatısı iktidarın ana çıkış noktalarından biriyken, muhalefet de aynı anlatıyı kullanmaktadır. Aynı mekana ait farklı tarihlerden imgeler ortaya dökülmekte ve hangisinin korunmasının gerektiği tartışılmaktadır. 'Güvenlik/hijyen' için de benzer bir durum söz konusudur: orta sınıf ailelerin boş vakit geçirip yürüyüş yapabilecekleri düzenli ve temiz bir yeşil alan 'modernist' imgesine karşılık, ailelerin tinerciler yüzünden çıkamadıkları pis ve tehlikeli bir alan imgesi. Ve buna karşı önerilen yeni güvenlik/hijyen alanı: orta sınıfın güvenlikle alışveriş yapabileceği hijyenik AVM. Tanju (2007)'nun Gezi Parkı'na yönelik getirdiği eleştiri, aynen Taksim Topçu Kışlası Projesi'ne de uygulanabilmektedir: Yabancının ve tekinsizliğin mekanı olan sokak ve burada başıboşça ortaya çıkma tehlikesi olan farklı öznelleşme türleri, kentsel mekanın 'aile salonuna' dönüştürülmesi ile denetlenmek istenmektedir. Örneğin 'Cumhuriyet Balosu'na ev sahipliği yapan Kışla' imgesi, kışlayı ortadan kaldıran rejim tarafından sahiplenilen bir kışlayı gözümüzün önüne getirdiğinde kutupsallaşmış zihinsel şemamızda bir kısa devre olur ve bu kısa devre de iktidar tarafından kurulup, muhalefet tarafından desteklenen tarihsel anlatıyı sarsar. Bize sözcüklerle başlayıp, seçilmiş imajlarla desteklenen anlatı ikili ve net bir imge sunuyordu: Tek parti iktidarı totaliter ve faşizan bir iktidar olarak halkın hafızasını silmeye çalışmıştır. Bunun için de kışlayı yıkıp yerine inönü heykeli dikmeye çalışmıştır. Biz şimdi bunu aslına döndüreceğiz. Benzer şekilde muhalefet de başlarda gezi parkını rejimin yerleştirmeye çalıştığı modernite ilkelerinin bir simgesi hatta kurucu öğelerinden biri olarak okumuştur. Cumhuriyet'in oluşturduğu bir kamusal alanı yıkarak yerine eski rejimin askeri yapısını koymak modernlik projesine ihanet etmektir. 'Ecnebi barlarında içki içilen' kışla gibi imgeler iktidarın geçmişten çağırdığı kışla imgesinden ayıklanmıştır. 'futbol sahası' olarak kışla bile bu imgeden ayıklanmıştır çünkü yeni rejimin futbolla ya da kamusal kullanımla bir derdi olduğunu iddia etmeleri saçma olacaktır. Benzer şekilde 'Batılılaşma hareketleri çerçevesinde modernize edilen Osmanlı ordusu' imgesi de kullanışsızdır çünkü hem militarizmle hem de modernleşme projesiyle ilişkilenmektedir. 'Cumhuriyet balosu' ve 'klasik müzik dinletisi' imgeleri zaten sakıncalıdır çünkü baskıcı rejimin halkı köklerinden nasıl koparttığına işaret eder. Saydığımız program ve kullanımlara ev sahipliği yapmış, bunlarla kolektif bir hafıza oluşturmuş bir binayı bunlardan soyutlayarak yeniden oluşturmak istediğinde iktidarın elinde çok az ve çarpık malzeme kalır: Kışla şanlı Osmanlı tarihinin simgesidir, zamanında kışlada bir mescit bulunmaktadır ve kışla 31 Mart Vakası'na ev sahipliği yapmıştır. Bu üç malzemeden yalnızca ilki resmi olarak kamuya duyurulurken, ikincisi İslami çevreler tarafından sahiplenilmekte ve duyurulmakta, sonuncusu ise modernleşme projesi savunucuları tarafından sahiplenilmekte ve duyurulmaktadır. İlk malzemeye bakacak olursak, aslında kışlanın oryantalist üslubu ve yapıldığı dönemde imparatorluğun durumuyla pek de iktidarın hayalindeki 'yükselme dönemindeki klasik ve olgun Osmanlı üslubu' imgesine uymadığı söylenebilir. Belki de, daha doğrusu, mimarlık tarihçilerinin övgüyle bahsettiği saf ve olgun klasik Osmanlı mimarlığı kurgusu iktidarın hayalinde zaten hiçbir zaman yer etmemiştir. İktidar, güncel olarak da vapur iskelesinden konuta kadar her alanda uygulanabilen ve bütün zamanları birbirine geçirip yassılaştıran amalgam bir 'Osmanlı Mimarisi' kurgulamıştır ve bu kurgu Selçuklu'dan Barok'a ve Oryantalizm'e kadar her çeşit akımı ve üslubu kucaklayarak mimarlık tarihi kanonunu yerle bir etmektedir. İkinci ve üçüncü malzemeler ise iktidar tarafından sahiplenilmemekle birlikte kolektif imgelerinde yer ettiği iddia edilebilir. Zaten Recep Tayyip Erdoğan'ın belediye başkanlığı yaptığı dönemde burada bir cami projesi gerçekleştirmek istediği bilinmektedir ve çok az yer bulmakla beraber İslami çevrelere yakın basında kışla ile birlikte yıkılan mescit ve cami düşmanlığı temaları işlenmiştir. 31 Mart Vakası ise iktidar ve İslami çevreler tarafından sahiplenilmemekle birlikte, modernleşme projesini sahiplenenler tarafından bu kesime atfedilmiş bir imgedir. Özellikle son iki imge tipi hemen yerleşecek bir kutup bularak düşünceyi sabitlemekte ve aşkın bütünsel bir anlatıyı desteklemektedir. Öyleyse etrafta dolaşan diyalektik imgelerin, kışlanın sabitlenmeye çalışan anlamını hareketlendirdiği, canlandırdığı iddia edilebilir. Aslında bu ikili kutuplaşmadan Tanju'nun bahsettiği beş güç çizgisinden oluşan çokluğa geçersek, TTK vakasında iktidarın imgeleminin İslami çevrelerden çok sermaye ile örtüştüğü görülecektir. Kamu ile paylaşılan ve başlarda muğlaklığını koruyan 'Siyasi Propaganda ve Belediyecilik Faaliyeti Olarak Uygulamaya Yönelik Rekonstrüksiyon İmgeleri', son zamanlarda 'alışveriş', 'rezidans', 'otopark' ve 'buz pateni sahası' gibi kavramlarla donandığından, bir güç çizgisi olarak sermayeye yakınlaşmaktadır. 'Rekonstrüksiyon Projesine Muhalif Propaganda İmgeleri' olarak adlandırdığım ve STKlar, meslek odaları, aktivist gruplar gibi farklı oluşumlar tarafından üretilen imgeler ise Tanju'nun 'özgürlükçü siyaset üretmeye çalışan çokluk' olarak adlandırdığı grup ile modernleşme projesinin savunucuları arasında dağılmaktadır. Bu imgelerin özelliği görselden ziyade metin ve slogan ağırlıklı olmaları ve diyalektik bir yapıdan uzak olmalarıdır. Genel olarak farkındalık yaratmaya çalışan, kutupsallığı pekiştiren ve konum tutmaya/yerleşmeye teşvik eden, didaktik ve duygusal açıdan tahrik edici imgelerdir. Görseller genellikle projenin gelecekte yol açacağı olası zararları temsil etmektedirler. Sloganlar muhalefet etme, isyan etme, karşı durma çağrısı yapmakta, çoğu zaman emir kipinde işlemektedir. Açıkçası bu türden, düşünceyi hareket ettirmek yerine sabitlemek amacı taşıyan imgelerin 'özgürlükçü siyaset üretmeye çalışan çokluk' ile örtüşmediğini ve bu yüzden hareketlerin zayıfladığını düşünüyorum. Bu noktada diyalektik imgenin doğasına ve nasıl işlediğine dair spekülasyonlara geçebiliriz. W alter Benjamin, diyaletik imge kavramının Pasajlar projesinin temel metodolojik unsuru olduğunda ısrar etmekle birlikte, tam olarak ne olduğu ve nasıl kullanılacağı konusunda sistematik bir teori ya da doktrin geliştirmemiştir. Susan Buck-Morss'a göre 'diyalektik imge Benjamin'in yapıtında aşırı tanımlanmışken ', Rolf Tiedemann bu fikrin 'hiçbir zaman terminolojik bir tutarlılık içermediğini' belirtmektedir (Pensky, 2006). Dolayısıyla elimizde Benjamin'in ve Adorno'nun yaptığı tanımlar ve kullanımlar ile bunların çeşitli yorumları mevcuttur. Bu kısıtlı alan ve belirsizlik içerisinde ben de diyalektik imgeyi kendimce kullanmak zorunda kalacağım. İkinci kısımda bahsetmiş olduğum ve muğlak ve çelişkili yapısından dolayı kutuplaşmaya diğerlerinden daha dirençli olan olarak tanımladığım imgeler, diyalektik imgeye girmek için bir başlangıç teşkil edebilir. Diyalektik imge 'geçmişle bugünü biraraya getirip kutuplar arasındaki salınımı donduran bir an' ise belki de onu kutuplaşmaya direnen bu imgelerde aramak daha doğru olacaktır. Bu imgeleri diğerlerinden ayrıştıran özellikler, düşünceyi tek bir kutba hapsetmemek ve yeni kutuplar yaratacak bir sürece dahil etmemek olarak tanımlanabilir. Dolayısıyla gerçekten Benjamin'in belirttiği gibi düşüncenin askıya alınması ve hareketsizliği söz konusudur ancak bu belirli bir yerde duran bir düşünce değil, bütün yerleşme olasılıklarını ortadan kaldıran bir düşüncedir. Söz gelimi 'modern cumhuriyet kadınının sosyalleşebileceği İnönü Gezisi' imgesi ve 'mütedeyyin orta sınıf ailenin alışveriş yapabileceği AVM-kışla' imgesi 'güvenlik/hijyen' imgesinin iki zıt kutbunu oluşturmaktadır. Bununla birlikte, ikisi de tanımlanmış ve kodlanmış, steril bir mekan kurgusunda birleşmektedirler. Bu ikisini yanyana getirerek kutuplar arasındaki anlamsız sıçramaya son verecek bir imgeyi diyalektik olarak tanımlamak mümkündür. Benzer şekilde, ilk görüşte insanı şaşırtan 'lüks konutları barındıran Gezi Parkı planı'(Resim5) ya da 'klasik müzik konserine ev sahipliği yapan kışla' (Resim7) gibi imgelerin de diyalektik potansiyellere sahip olduğu iddia edilebilir. Belki de en başta söylemek gerekiyordu ama bu yazıdaki asıl amacım TTK projesini analiz ederek bir çözüm üretmek değildi. Her ne kadar projenin bu şekliyle uygulanmamasını savunuyorsam da bu yazının amacı bu fikri destekleyerek projeye muhalefet etmek de değildi. Asıl amacım cümle içinde kullandığım fikir, analiz, muhalefet, çözüm gibi düşünsel süreçlerin ve genel olarak düşünmenin işleyişi üzerine düşünmekti. Bunun için neden imge kavramına başvurduğumu yeterince anlatamamış olabilirim ancak farkettiyseniz imgeyi kimi zaman zihinsel bir imaj, kimi zaman iki boyutlu bir imaj, kimi zamansa bir olay yerine kullandım. Yazıda kullandığım imajlar için yazısını kullanırken de düşündüm: Bu baktığım şey bir olay, bir bellek ve hareket halinde taze bir düşünce ve ben bunu resim/şekil gibi akademik bürokrasinin belirlediği isimlerle yazılı olarak tanımlamak ve kodlamak zorunda kalıyorum. Gezi sürecindeyse dilin ve beraberinde duygu/düşünce dünyamızın nasıl yapıbozuma uğratıldığını, anlamların tersyüz olduğunu, varolan kodların nasıl da neşeyle paramparça edildiğini gördük. Bunun üzerine oturup yeniden düşünmek gerekiyor. Erdem Üngür binasız bir mimar. Mimarlıkla ilgili olduğunu düşündüğü şeyler yapıyor. - Akın, N. (2012). YENİ TARİHİ YAPI?: Taksim Topçu Kışlası, Mimarlık Dergisi, 364 Mart-Nisan. - Akpınar, İ. (2010). Modern İmgelerin Günlük Yaşamda Mekanlaşması: Prost'un Yeni Kamusallıkları, Osmanlı Başkentinden Küreselleşen İstanbul'a: Mimarlık ve Kent, 1910-2010, Yayıma hazırlayan: İpek Yada Akpınar, Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi, İstanbul. - Altıner, F. P. (2008). II. Abdulhamid Dönemi'nde İstanbul Bahçeleri (1876-1909), Mimarlık Tarihi Programı YL Tezi, İTÜ. - Buck-Morss, S. (2010). Görmenin Diyalektiği: Walter Benjamin ve Pasajlar Projesi, çev. Ferit Burak Aydar, Metis Yayınları, İstanbul. - Gourgouris, S. (2006). The Dream-Reality Of The Ruin, Walter Benjamin and The Arcades Project, ed. Beatrice Hanssen, Continuum, NY. - Köksal, A. ve Özaydın, G. (2013). Bir Temsiliyet Alanı Olarak Taksim`in Mekansal Değişim Öyküsü başlıklı söyleşi, TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi. - Pensky, M. (2006). Geheimmittel: Advertising and Dialectical Images in Benjamin's Arcades Project, Walter Benjamin and The Arcades Project, ed. Beatrice Hanssen, Continuum, NY. - Tanju, B. (2007). Asıl Yakan Temsiliyet, 10. Uluslararası İstanbul Bienali Kataloğu, İKSV, İstanbul. - http://www. hayal-et. org - http://www. arkitera. com/haber/index/detay/topcu-kislasinin-tarihi-seruveni/12669 - http://www. dosdogruhaber. com/gundem/taksimde-aslinda-cami-varmis - http://www. kenthaber. com/Haber/Genel/Dosya/gundem/taksim-meydani-ve-topcu-kislasini-biliyor-musunuz-/bf96059e-cd4e-43df-9e83-51daeccccc51 - http://www. sabah. com. tr/Gundem/2010/12/02/iste_hayalet_istanbul - http://emlakkulisi. com/basbakan_recep_tayyip_erdogan_in_taksim_projesi_-61923. html - http://www. ibb. gov. tr/tr-TR/Pages/Haber. aspx?NewsID=19490#. UT9ZOtajVIE - http://siyaset. milliyet. com. tr/taksim-meydani-trafige-kapatiliyor/siyaset/siyasetdetay/01.06.2011/1397317/default. htm - http://www. radikal. com. tr/Radikal. aspx?aType=RadikalDetayV3&ArticleID=1051458&CategoryID=77 - http://www. radikal. com. tr/Radikal. aspx?aType=RadikalDetayV3&ArticleID=1051623&CategoryID=77 - http://emlakkulisi. com/taksim_topcu_kislasi_hayalet_yapilar_dan_alinti_cikti_-77412. html - http://www. yapihaberleri. net/haber/Taksim-Topcu-Kislasi-icin-Anitlar-Kurulundan-vize. html - http://www. arkitera. com/haber/index/detay/taksimde-yaya-plani-ibb-meclisinden-gecti-/3174 - http://www. sendika. org/2012/02/dayatilmis-bir-akp-hayali-taksim-projesi/ - http://www. arkitera. com/gorus/index/detay/hayal-et-yapilar-sergisi-nde-taksim-kislasi/268 - http://www. arkitera. com/haber/index/detay/taksim-projesinde-ilk-etap-basliyor digerleri-kurulda-bekliyor/10377 - http://www. cnnturk. com/2012/guncel/11/02/taksimde. yeni. toplu. ulasim. guzergahi/682923.0/index. html - http://www. arkitera. com/haber/index/detay/kultur-bakani-gunay-da-topcu-kislasina-karsi/10694 - http://www. arkitera. com/haber/index/detay/topcu-kislasi-projesine-koruma-kurulundan-red/11709 - http://gundem. milliyet. com. tr/-taksim-gezi-parki-kaldirilmamali/gundem/gundemdetay/02.03.2013/1675299/default. htm - http://www. arkitera. com/haber/index/detay/topcu-kislasina-onay-cikti-mimarlar-karara-tepkili/12438


Adı yok, sadece lakabı var: ghost. Kesinlikle farklı olmaya çalışmıyor. Bilmemiz gereken tek şey eserleri. Ghost sadece buna yoğunlaşmamız gerektiğini düşünüyor. Ayşegül Dogan : İlk dinleyişte bayıldım. The Secretın davullarıyla farklı bir şey hissettim ve ardından Computerrok ile aklım başımdan gitti. Bütün albümü müthiş ve enerjik bir havada dinledim. Çıkış albümünüz büyük başarı topladı. Bize projenizden bahseder misiniz? Ayrıca biliyorum herkes aynı şeyi soruyor ama neden gaz maskeli gizemli bir karakter? Umarım kimse kimliğinizi açıklamanızı istemez. Ghost: Çok memnun oldum Ayşegül. İsimsiz bir multimedya sanatçısıyım ve elektronik müzik yapıyorum. Sanatçının değil, sanatın önemli olduğu bir görsel sanatlar geçmişim var. Bunun müziğim, yaşattığım deneyim ve dinleyici hakkında olmasını istiyorum, benimle değil. G: Hiçbir zaman belirli bir tarzım olsun diye uğraşmadım, sadece hissettiğim şeyi ifade ediyorum. Çok uzun ve faydalı bir süreçti. Altı yıl boyunca çalıştım, ardından stüdyoda canlı davul ve değişik enstrümanlarını kaydettim. Sanırım bu sırada şarkılar canlandı. Hem elektronik ve hem organik olarak. G: Katılıyorum. Albüm gerçekten film müziği gibi hissettiriyor. Aslında hayatımın altı yılının film müziği. Hayatımın bazı karanlık ve acı veren anlarını alıp güzel bir şey haline getirdim. Acele etmedim. Şarkılar artık kontrol edilemeyecek duruma gelene kadar yavaşça bir araya getirerek ve parçaları güzelleştirerek. Bu şarkılar, farklı olmalarına rağmen, benzer özelliğe sahip ve birbirine bağlı tek bir sanatsal ifade için birlikte hareket ettiler. A: Bandcamp albüm satışları üzerinden elde ettiğiniz gelirle MusiCares ve Nordoff Robins gibi kuruluşlara bağış yaptığınızı okudum. Oldukça cömert bir davranış. Müzik tedavisine kesinlikle inanan biri olarak kafanızı dağıtmak ve dinlenmek istediğinizde kimleri dinlediğinizi öğrenmeyi çok isterim. G: Hammock, Max Richter, Alva Noto, Hans Zimmer, Aphex Twin, Industries of the Blind, The Moscow Coup Attempt, Helios, Nine Inch Nails, Trent Reznor and Atticus Ross, Radiohead, Thom Yorke, Björk, Boards of Canada, Sigur Ros, Atra Aeterna, Loscil, Four Tet, Trentemoller, Pink Floyd, Mogwai, Godspeed You! Black Emperor en çok dinlediklerim arasında.