Edebiyat dergilerinden ya da genel olarak dergilerden memnun musunuz? Online ya da baskı olsun, kendinize bağlayan, sürekli okuduğunuz bir yayın var mı? Edebiyat dergilerini kast ediyorum. Kitap tanıtım ve reklamlarının dizildiği dergileri değil. Bu kitap reklam dergileri yazarlar hakkında oldukça sığ ve magazinel tanıtım yapmak dışında neye hizmet ediyor diye tartışılması gerekli. Yayımlanmış kitapların, yayınevlerinin çapına göre büyükten küçüğe göre dizildiği bu yayınlarda değil edebiyat eleştirisi, yüzeyden biraz derine inen kitap eleştirisi bulmak da imkansız. Edebiyat dergilerine bakıldığında ise, memleketin genelinde olduğu gibi mahallecilik davranışının hakim olduğu görülebilir. Müslümanlara yakın duran dergiler bir tarafta, diğerleri şurada, kalanları da burada, birbirlerinin alanlarına girmeden, yazdıklarında neredeyse diğerlerinin inançlarına gönderme bile yapmadan mutlu mesut yaşamaktalar. Yayıncılar ve etraflarında toplanıp tanıtım dergilerine yönelenlerdeki genel eğilimin kitap eleştirisi yerine kimi zaman romantik kimi zaman güncele saplanmış yazı yığının olması, içlerinde oldukları şişeden beslenme yetersizliklerini de ortaya koyuyor. Yazanlar hemen birbirlerinin aynı, yazılanlar hemen hemen aynı, dil ile oynayan, metinler üzerine düşünenler ortada gözükmüyor. Online yayınlar ise tümüyle başka bir alemde. Yer aldıkları mecranın içerik üretmek için avantajlarını kullanmayıp, anı yakalama hevesiyle genel geçer söylemlerini matah bir söz eylemişler gibi sunuyorlar. Bu açıdan üzerime editörlüğü kalmış olan Futuristika camiasına da kızgınlığımı belirtmeliyim. Kıçında yarış otomobili motoru olan at arabası gibi ilerlemekteler. Derlemek kökünden dergi, mahzenden ve dönüşerek mağaza'dan magazine olması bir yana, dergilerin bu kadar pasif olması, metinlerin tartışılmasına uygun bir ortamın beslenmemesi, üretilen içeriğin tüketilme hızından kaynaklanıyor olabilir. Bu da ayrı bir saçmalık. Kimse sizi hızlı tüketime zorlamıyor. Bir kenara çekilin ve sakince okuyun. Sakince yazın. 1950'lerde, dergiciliğin belki de memleket tarihinde zirve yaptığı yıllarda, ülkede %40 okur yazarlık oranı varken ve nüfus 20 milyonun biraz üzerindeyken, aynı anda çıkan beş ya da altı önde gelen derginin her biri 1000-8000 arası tiraja sahipti. O zaman internet yoktu ve okuma alışkanlığı şimdiki zaman gibi tüm güne yayılan bir eylem değildi. 2013'de hayatını sürdüren dergiler, çoğu kentli olmak üzere 75 milyona yaklaşan nüfusta, %90'ın üzerinde okur yazarlık oranında, günün neredeyse her anında içeriğe ulaşılabilecek çevrim içi ya da dışı araçlar cirit atarken, dergiler büyük şehirlerde belirli ilçelerdeki kitapçılarda sıkışmış, can çekişen, tirajları yerde sürünürken, adetleri bir yana, içerik anlamında etkisi neredeyse kalmamış bir halde. Oysa karşılaştırılan tarih göz önüne alındığında modern zamanlarda en kötümser orantıyla en azından beş haneli rakamlarda tiraja/tekil okunma sayısına sahip yayınlar olmalıydı.


Derviş Han'ın Taş Bahçesi, İran'ın Kerman vilayetinde Sirjan'a yaklaşık 45, Şiraz'a 40 kilometre uzaklıkta. Bahçe neredeyse 50 yıldan fazla bir zaman önce Derviş Han Esfandiyarpoor tarafından çok sevdiği bahçesini kaybetmesi üzerine yaratılmış. Derviş Han, 2007 'deki ölümüne kadar tek oğlu ve 7 torunuyla bahçede yaşamış. Derviş Han, sağır ve dilsiz bir bahçıvandı, soyut sanat eserleri hayal gücünün bir işaretiydi. Engelleri nedeniyle yaşamı boyunca iletişim onun için hiçbir zaman kolay olmadı ancak çalışmalarını göstermek ve ziyaretçilere açıklamak konusunda her zaman istekliydi. Kuru ağaç gövdeleri ve dalları, Derviş Han'ın taş bahçesinin temelini oluşturuyordu ve bu ağaçların üzerine farklı şekillerdeki taş veya diğer nesneleri, hatta ölü hayvanları bile bağlıyordu. Bu süslenmiş ağaçların her birinin ayrı bir hikayesi vardı ve düşüncelerini ve hayal gücünü -özellikle- gökyüzüne ve sonra sanat eserlerine doğru başını sallayarak paylaşmaya çalışırdı. Bazı taşların ağırlığı düşünüldüğünde, bu bahçenin oluşturulması için çok çaba harcanmış olmalı. Köy sakinlerinden biri, Derviş Han'ın ölümünden üç ay sonra bu ağaçlardan birinin devrildiğini hatırlıyor. Derviş Han onu dikerken tek başına hareket etmiş olsa da, yeniden dikmek için 3 veya 4 adam gerekmiş. Derviş Han'ın bu bahçeyi yaratmasına neden olan şeyin ne olduğu belli değil. Kayınpederi Mehr Azam'ın teorisine göre, 1961'de topraklarının çoğununun elinden alınması üzerine, halihazırda ölü olan ağaç dallarına itirazına bir ses sağlayan taşlar asmaya devam etmesi konuşamamasının da bir sonucu olan bir protesto biçimiymiş. Derviş Han, Parviz Kimiavi'nin 1976 yapımı The Stone Garden filminde rol alır. Filmde çobanlık yapan Derviş Han bir gün çölde uyuyakalır ve rüya görmeye başlar. Uyandığında başının altına yerleştirilmiş garip bir taş bulur. Taşı alıp evine götürür ve bir ağaca asar. Bu olay ilerleyen günlerde yinelenir ve Derviş Han çadırının etrafında giderek taştan bir bahçe oluşturur. Çok geçmeden bahçenin ünü yayılır ve komşu köylerden insanlar onu görmeye gelir. Öyle ki, Derviş Han'ın eşi bahçeyi görmeleri karşılığında insanlardan ücret istemeye karar verir ve bu durum Derviş Han'ın hayatında bir tahribata yol açar. Kimiavi 2004'te Derviş Han'ı tekrar ziyaret eder ve Yaşlı Adam ve Taş Bahçesi adlı başka bir film çeker. Filmin orijinal versiyonu Berlin Uluslararası Film Festivali'nde gösterilir. Derviş Han'ın gelini, tek tük gelen ziyaretçilerin bahçeden hatıra olarak bir şeyler almasını ve böylece bahçenin haberinin yayılmasını umduğunu dile getirmişti. Video kameralı insanların bölgeyi durmadan çektiği yılları hatırlıyormuş ancak bahçenin bakımında ona yardım etmek için kimseden bir destek gelmediğinden, hakkındaki filmlerin muhtemelen hiçbir hükümet yetkilisi tarafından izlenmediği sonucuna varmış. Derviş Han 8 Nisan 2007'de 90 yaşında vefat etti ve taş bahçesine gömüldü. Cenazesinde Kültürel Miras ve Turizm Örgütü'nün birkaç temsilcisi bulunsa da, ölümünde de tıpkı hayatında çoğunlukla inzivada olduğu gibi, yalnızdı. Bahçesinin ICHTO tarafından çitle çevrileceği ve korunacağı vaat edildi ancak Derviş Han'ın ölümünden sonra bu konuda herhangi bir şey yapıldığı da duyulmadı.


18. yy'dan bu yana sürekli biçimde toplumsal hayatın ağırlığını oluşturan giderek yayılan gündelik hayat, sınırlarını rekabetçiliğin çizdiği modern kapitalist yaşam biçiminin damgasını vurduğu bir rutinler ya da aynılıklar kalabalığı dayatıyor. Üretim ve tüketim zamanlarının belirlendiği güncel yaşam biçiminde; işbölümleri, uzmanlaşmalar, statüyü haketmek için verilen rekabetçi mücadele ile özel hayatı da barındıran gündelik yaşam biçimi, serbest zamanı hayatın yekpare dolanımıdan koparıp, bireysel bir tecrübeye çevirdi. Tecrübeyi çoğunluğun beğenilerine, tercihlerine ve AVM'ler, restoranlar, mağazaların yığıldığı caddeler, spor karşılaşmalarının gerçekleştiği arenalar gibi sıcak alanlarda kendilerine ayrılan zaman dilimlerinde, kendileri için belirlenmiş tüketim nesnelerine yönelerek şekillendiren gündelik hayat takipçileri, devlet daireleri, politika, bilim ve sanatın yer aldığı yüksek meşguliyet alanından ayrılmıştır. Gelir seviyesine, daha doğrusu harcama seviyesine göre yüksek meşguliyet alanında vakit geçirenlerle zaman zaman ortak anlara sahip olabilen ve eril hamasetin yönlendirdiği bu çoğunluk, kendilerine aktarılan bilgi oranında tüketim alanlarında uygun vakit geçirdikçe mutlu, yüksek meşguliyetin bahşettiği oranda tatminkar yaşamaktadır. Gündelik törenlerin içine itilen kitleler, kamusal alanın dışına kayarken, kendi iktidar odaklarını da yarattı. Devlet ve din tam da bu noktada erkeğin yardımına koştu. Kadın modern toplumda özel hayata sıkıştırılırken, apolitik tavrın getirdiği bir nevi sanal mutluluk kavramlarıyla gündelik hayatın belirli köşelerine çekildi. Her başarılı erkeğin arkasında bir kadın oldu Feodal genlerinden uzaklaşmayan kentli ailelerin muhtar kayıtlarında evin reisi erkekler yazılırken, kadın arka planda, sözleşmesi olmayan işçiler gibi ailelerin saygınlığını vakurla sürdürdü. Henri Lefebvre gibi Marksist kuramcılar Gündelik Hayatın Eleştirisi'ni yapıp Sürrealist Araştırmalar Bürosu'nda geçirdiği zamanın da etkisiyle devrimci pratikle aşmayı önerirken, İmam Gazali gibi Müslüman filozoflar ise Sufiliğin de etkisiyle nefis köreltmeyi önerdi. Hepsinin gözden kaçırdığı ise, işçi sınıfı olsun dini kurallara uygun yaşayanlar olsun gündelik hayatın askerlerinin çoğunluğunun, refah ve tüketim vaadindeki kapitalizmin sunduklarına teslimiyetiydi. Yine de 20. yy refahçı teslimiyeti, yerleşik gündelik hayat törenlerini bozan anlara, akımlara sahne oldu. Ezoterizm peşinde gidenler, dadacılar, gerçeküstücüler, situationistler, futuristler, hipiler, beatnikler, anaristler, punklar ve dünyanın her yerinde sayısız alt kültür akımları başlangıç ve olgunlaşma dönemlerinde, teker teker birer tüketim nesnesine dönmeden önce Yüksek Meşguliyet Alanlarını rahatsız etti, tarihe geçen çatışmalar ve gündelik hayat yurttaşlarının kalesi orta sınıf düşüncesini sarstı. Orta sınıf mutsuz olup bu sistem karşıtlarını gözönünde istemedikçe, Yüksek Meşguliyet insanları yasaları gerektiği gibi değiştirdi, değiştiriyor. Kamusal tahakküm araçları, dipten gelecek her türlü muhalif harekete, gündelik hayattaki mutluluğu bozacak en ufak reflekse karşı sürekli kendisini geliştiriyor. Gündelik hayata dokunmadan yapılacak eylemin yıkıcılığı da olamayacağından, genel bir mutluluk ortalaması ahir zamana hakim oluyor. Nesnel durum, kendiliğinden yaratıcılığa ve sıkıştığımız gündelik törenlerin dışına çıkmaya imkan vermiyor. Çıkarılan ses uzay boşluğunda konuşmak gibi, aklın alamayacağı bir sessizlikle karşılanıyor. Kendiliğinden hareket alanı kalmayınca, gündelik hayata daha da batıyoruz, tıpkı Aydın'da birbiriyle dövüştürülen develer gibi. Develerin güreşeceği gün kahvaltı saatinde içmeye başlayan halk güreş zamanı geldiğinde o kadar kendinde olmuyor ki, rakibinin ağırlığı altında ayakta kalmayan devesinin bacağının kırılmakta olduğunu fark etmeden, dövüşü aslında bitirecek havlu elinde, yenilgiyi kabul etmeden heyecanla izliyor. Devesini süslemiştir. Alana salmıştır. Bölgesinin Yüksek Meşguliyet İnsanıdır. Gerekirse rakip devenin sahibine bir yumruk atıp ortalığı karıştırır. Önemli olan zafer anında yaşayacağı coşkudur. Hengamede devesi o an için şanslıysa devrilir, bağırarak kaçar, şanssızsa sucuk yapılmak üzere hazırlanır. Kaçanlar ise, yakalandıktan sonra sucuk olurlar. Sahibinin tüm yıl varlığını anlamlandırdığı devesi bir et parçasına döner, manevi değerini, canlıyken ederini kaybeder. Sahibi, gündelik hayattaki konumunu korumak için yeni bir deveye yönelir. Gelecek yılki şenlikler için süslemeye başlar. İdris Küçükömer'in dediği gibi, Her toplumsal bunalımda bir 'baba' arayışı olur ve her baba, nihayetinde ve en sonunda, öldürülmek için vardır. Oysa sorun ne devede ne de sahibinde. Asıl sorun onların trajik yengilerini ve yenilgilerini zevkle izleyen o mutlu izleyici kalabalığında. Gündelik hayatın kalabalığında, kendini kirlenmiş bürokratlardan, politikacılardan, sokaklardan, devlet dairelerinden uzakta, sürekli gülümseyerek ve neşeyle çevresine mutluluk saçtığını düşünen bireyde. Kendi içindeki tahakküm duygusuyla, karanlık kütleyle yüzleşmemiş, bir an bile hıncını seslendirmemiş, öfkesini unutmuş insanda. Onlar hep umutludur ve mutludur. İyimserliği bir çözüm gibi, ulaşılmış bir zirve gibi sunarlar. Kendi iktidar alanlarını tehdit etmedikçe, kendi meşguliyetlerini yükseklerde olduğunun altını çizerler. Mutluluk kimyasal bir bozukluk gibi. Kendini mutlu hissettiğin an uzadıkça, gündeliğin durağanlığına, iktidar ortaklığına, aynılığın yavaşlığına o kadar katılıyorsun. Oysa başta aynı tüketimin sıcak alanlarını paylaştıkların olmak üzere iyimser tahakkümcülerin dışında, çevrende kendi dibine inmiş, kendi karanlığıyla yüzleşmiş, kolektif kötülükten şahsi payını almış, kendi zehrini akıtmış az sayıda insanda ise yüzlerinden okuyamadığın bir iktidarsız aydınlanma geçiyor. Yüzlerinden okunamıyor, çünkü gülümsemiyorlar. E. Ayhan: Ben bugün 1985'de kursaydım şöyle kurardım o dizeyi: Babalar babalıktan sessizce çekilmesini bilmelidir abiler.


Bu yazı, Devlerin Aşkı filminden detaylar içermektedir. İzlemeyenlere tavsiye edilmez. Filmin başında siyah-beyaz fotoğraflar vardır, oyunculardan, yönetmene kadar. Her şeyin bir anıdan ibaret olduğunu ve elde kalan tek şeyin anılar olacağı hissediliyor. İlk görüntülerde ise Avni Bey'in firması vardır. Süreyya Seden'den bahsederek, onun tehdit olduğunu söylüyor. Hayat da her şeyin bir karşı-durumu vardır ve bunun için çözümleri almaya başlamanın yararlı olduğunu sanılır. Böyle düşünen Avni Bey, Süreyya Seden'i ortadan kaldırma planları yapar. Basit ve aşağılık bir şekilde... Avni Bey burada hayatı simgeliyor. Güçlü olan kazanır felsefesinin uygulayıcısıdır. İlerleyen dakikalarda Tarık Sürayya'yı suda boğulurken kurtarır. Kendi iç güdülerimizin, kendimizi kurtarması gibi. Egomuz bize göre çok zengindir. Onu kurtarmak, boynumuzun borcudur aynı zamanda. Tarık'ın arabası da kaza sırasında patlıyor ama tekrar araba alacak gücü ve parası yoktur. Burada önemli bir ayrıntı gizli. Eğer bundan ID, EGO'yla bir anlaşmaya varmazsa o arabayı tekrar alamaz. Tarık'ın arabası bir nevi çocukluğu ve çocukluk istekleri. Bundandır ki; Süreyya Tarık ile iş yapmak istiyor. Dostluk kurmak istiyor. İlk zamanda Tarık'a para teklif ediyor, egoya yakışır bir biçimde ama Tarık bunu reddedince anlıyor, onun dostu olabileceğini. Süreyya, Tarık'la iş yapmaya başlar. İlk iş gemi satımıdır. Gemi özgürlüğü temsil eder. Tarık burada Bize ne alan yürütsün der satılmak istenilen gemiye. Onarılmadan gemiyi satmak. Süreyya doğrudan katılır bu duruma. Bozuk bir özgürlüğe talep artar, tıpkı bizim yüz yılımızda olduğu gibi.. Maden işinin Tarık tarafından ortaya atılması onun ID olduğunu kanıtlar. Eskiye geri dönüş yaparak, Süreyya'nın babasından kalan madenleri değerlendir. Çocukluğunun anılarını su üstüne çıkarmak gibi bir şeydir bu. Ve bir ayrıntı da madende konuşulunca Süreyya'nın kız arkadaşının çaldığı müziktir. Geçmişe gönderme yaparak, geçmişle yüzleşir Tarık. Türkan'la onun arasında olan müzik ilk burada devreye girer. Süreyya'nın kız arkadaşı Avni Bey gibi hayatı temsil eder. Elit tabakayı. Zaten bu olaydan sonra kız Avni Bey'in yanına gider onun metresi olur. Daha kızın Avni Bey ile münasebeti Türkan'la Tarık'ın aşkını ortaya çıkarır. Tarık yurt dışına çıkar maden işleriyle ilgilenmek için. Geçmişinde kaybolur yani. Döndüğünde Türkan, Süreyya ile sevgili olmuştur. ID geçmişe bir bakış atarsa Ego ile Süperego ona acılar yaşatır. Müzikle geçmişinde oluşan çatlaklar Türkan'ı gördükten sonra açılır. Geçmişe gider. Süreyya habersiz bir şekilde Tarık'ı sevmesini ister. Türkan Yakışıklı çocuk dedikten sonra Süreyya kilit cümleyi söyler: Evet, ama çocuk! ID'i küçümseyen Ego, Süperego'nun ona neler getireceğini bilemez. Tarık kendi içinde geçmişine döner. Türkan'ın yazdığı mektubu okur. Ayrıntı olarak mektup tam haliyle görünmez. Parça parça görünür. ID yavaş yavaş kendi içine gömülecektir. Ego ve Süperego durumun felaket boyutunu anlamadan, takılır. Gezer. Tarık: Kutlarım, on ikiden vurmuşsun manikürcü Türkan. Türkan: Sende durumundan pek şikayetçi değilsin Şoför Tarık. Buradaki diyalog kişilik çökmesidir. Kendiyle konuşuyormuş gibi ikisi de haklılıklarını yüzlerine vuruyor. Tarık kiralandığı ilk defa duyuyor. Halbuki kiralanmadığından emindir. O dostudur, Süreyya'nın yani egonun. Son söz olan fazla bir şeyimiz yok durumun nihilist yönünü ele alır. Başka biriyle dans eden Türkan'ı alması için Süreyya Tarık'a söyler. Ego burada kendini açıkca belli eder. O bir şey yapmaz. ID yapar onun için. Türkan'ı aldıktan sonra üçü bir yerde kalır. Türkan şarkı söyleyecektir. Burada Türkan gerçek yüzünü belli ediyor. Bu şarkı'da Türkan'ın para yüzü sempatikleşmeye çalışıyor. Süperego'nun bize getirdiği paralı olmak kavramı ancak bu kadar iyi ironikleşebilirdi. Sonraki sahne kuşkusuz filmin en iyidir. Süreyya'nın oyunculuğu o kadar iyidir ki resmen Ego'nun kişiliğine bürünür. Süreyya'nın burada iyi mi kötü mü olduğu anlaşılmaz. Tıpkı egonun varlığı gibi. Nefret garip bir duygudur Türkan. Çok kuvvetli bir duygu. derken içinden geleni yapar. Kıskançlığı nefretten üstün görür. Kıskançlık, tek maddedir o an süperegonun ve herşeyin! Sonraki partide Süreyya'nın eski kız arkadaşı Türkan'la Tarık'ı fark eder. Avni Bey bundan faydalanır. Hayat egoya zarar vermek için ID ve Süperego'yu kullanıyor. Süperego kaçırılıp, ID yanına gelince Ego tek başına kalıyor. Ego'nun güçlülüğü burada çok önemlidir. Türkan'ı kaçırıldıktan sonra gören Tarık hiçbir şey olmamış gibi ona sarılır. Sever. Anlaşmaya göre Tarık, Avni Bey'in yanına gider. Ego'nun yine haberi yoktur olanlardan. O olayların perde arkasını görmez. Tarık'la Türkan'ın sahilde buluşması eski sahneleri akla getirir. Geminin satıldığı sahnelere. O gemiyi Süperego ile ID satın almıştır ama o geminin bakımsız olduğunu Tarık bilir. Bunun için Türkan'ı orada reddeder. Süreyya ise tek başına işine devam eder. Gemisini sigortalatmak istemez ve bu Avni Bey'in kulağına gider. Süreyya gemiden bahsederken Ben bunu şimdiye kadar ödemediği sigorta paralarıyla aldım. der. Hayatında hiçbir şeyi sigorta yapmayan Süreyya gittiği yurt dışından kötü haberlerle dönecektir. Önemli bir ayrıntı vardır burada. Tarık ve Süreyya yurt dışından döndükten sonra felaketlerle karşılaşır. Biri maden için gitmiştir diğeri kazaya uğrayan gemi için. Biri geçmişini satmak için diğer felaketleri görmemek için. Türkan tamamen ID'i ister artık. Çünkü paralı bir ID her zaman insanların istediğidir. Süperego daha ne isteyebilir ki? Tarık'la sonra evde buluşurlar. Türkan çok üzgün görünür ama Tarık onu kovar. Merdivenlerden inen Türkan'a seslenen Tarık belki de en büyük hatayı yapmıştır. Çok önemli bir ayrıntı daha vardır burada Türkan gitmeden Tarık'a Tamam haklısın ama sen hiç hata yapmadın mı hayatında der. Tarık o ana kadar hiç hata yapmamıştır. En büyük ve tek hatası Türkan giderken arkasından TÜRKAN diye bağırmasıdır. Süperego onu uyarmıştır hem gitmeden 5 saniye önce. Sonrası güzel günler diye görünür. Ta ki Süreyya yurt dışından dönene kadar... Döndükten sonra Tarık'la olan fotoğraflarını Türkan'a atar. Geçmişine bak ve gör gibi. Süreyya olayların perde arkasını bilmediğinden Türkan'a söylediği sözü hatırlatır. Benim olan benimdir sözünü. Sonraki sahnelerde ID ve Süperego kaçar. Ego peşlerine düşer. Tarık ve Türkan'ın yurt dışına çıkma istekleri ilerde oluşacak felaketlerin habercisidir. Son gün Ego izlerine bulur ve binayı kuşatır. Son sahnede üçü bakışır. Süreyya silah çeker ama Tarık ve Türkan yollarına devam eder. Ve hala işin garip tarafı Süreyya hiçbir olayın perde arkasını bilmiyordur. Süreyya gerçek ve kirlenmemiş bir insandır. Kimse ona anlatmaz gerçeği.


Gezi protestosu, bir Alevi ayaklanmasıdır. şeklindeki açıklamalara neden olan ve öncesinde güvenlik birimleri hazırladı denilerek örtbas edilmeye çalışılan Emniyet Müdürlüğü'nün gezi analizi raporu, aslında devlet tarafından her bireyin nasıl fişlendiğinin bir göstergesi daha oldu. Gezi Analizi raporunda, 28 Mayıs'ta başlayıp Eylül'ün ilk haftasına kadar süren bu sürede gerçekleştirilen Gezi Parkı eylemlerin değerlendirmesinin ortaya konulduğu belirtildi. Raporun diliyle Gezi Parkı olayları çerçevesinde, 80 kentte 5 bin 532 eylem ya da etkinlik gerçekleştirildi. Eylemlere yaklaşık 3 milyon 600 bin kişi katıldı. 5 bin 513 kişi gözaltına alınarak soruşturma kapsamına alındı. Soruşturmalarda 189 kişi tutuklandı. 1 polis öldü, 697 polis yaralandı. 4 bin 329 direnişçi yaralandı, 5 direnişçi katledildi. Analizde tabi ki, Lice'de kalekol yapımına direnirken askerlerin açtığı ateş sonucu katledilen Medeni Yıldırım yok. Gözaltına alınanlar üzerinden hazırlanan raporda; kadın-erkek yüzdeleri, eğitim düzeyleri, ekonomik göstergeleriyle ilgili veriler de mevcut. Emniyet Genel Müdürlüğü'nün yapmış olduğu bu analiz, yıllardır asılsız iddia olduğunu ileri sürdüğü fişleme uygulamasına aleni kanıt niteliğinde. Alevileri görmezden gelen, hiçbir alanda tanımayan, fırsat buldukça da katleden devletin polisi, kimlerin Alevi olduğunun bilgisine sahip olduğunu ağzından kaçırarak açık verdi bir nevi. Sünni-İslam algısındaki devletler, tarih boyunca Alevileri dışladı. Yok sayma, baskı, ötekileştirme, inkar, hatta imha politikaları dur durak bilmedi. Ne Alevilerin devlete isyanları bitti, ne de devletin Alevi katliamları. 12 Mart 1995 tarihinde, Gazi Mahallesi'nde 4 kahvehane tarandı. 67 yaşındaki Alevi dedesi Halil Kaya yaşamını yitirdi. Olayın duyulması üzerine; Alevilerin çoğunlukta olduğu binlerce kişi, meselenin var olan bir Sünni- Alevi çatışmasından ziyade devlet provokasyonu olduğunun farkındalığıyla ve Düşman camide değil, karakolda. şiarıyla, Gazi Polis Karakolu'na doğru yürüyüşe geçti. Karakolda bulunan polisler tarafından, kalabalığın üzerine ateş açıldı ve bir kişi daha hayatını kaybetti. Ertesi gün, İstanbul'un çeşitli semtlerinden Aleviler ve devrimciler Gazi Mahallesi'ne doğru yürüyüşe geçti. Kolluk kuvvetleri doğrudan hedef gözeterek kalabalıkların üzerine ateş açtı. İlerleyen günlerde, devlet; mahallede sokağa çıkma yasağı ilan etti. Fakat bu, gösterilen direniş sayesinde fiilen hayata geçirilemedi. 15 Mart günü direniş ve beraberinde devlet şiddeti, Ümraniye 1 Mayıs Mahallesi'ne sıçradı. Burada da kolluk kuvvetlerinin insanların üzerine ateş açması sonucu, 5 kişi yaşamını yitirdi. Gazi Mahallesi'ndeki olayların yatıştığı 16 Mart günü, 17 kişinin hayatını kaybettiği öğrenildi. Daha önce OHAL valiliği de yapan Hayri Kozakçıoğlu, katliam sırasında İstanbul valisi idi. 2 Temmuz günü, Pir Sultan Abdal'ı anma etkinlikleri çerçevesinde kente birçok yerden insanlar gelmişti. Sivas'a gelenler arasında Aziz Nesin de bulunuyordu. Hintli yazar Salman Rüşdi'nin Şeytan Ayetleri adlı kitabını, gazetesinde yazı dizisi olarak basan Aziz Nesin, bir süredir radikal İslamcı kesimden tehditler alıyordu. Kitap tüm dünyadaki Müslüman camia tarafından yasaklanmış, yazarı hakkında ise ölüm fetvası çıkarılmıştı. 2 Temmuz günü Madımak Oteli önünde toplananlar, oteli ateşe verdiler ve burada 37 kişiyi yakarak öldürdüler. Dönemin başbakanı Tansu Çiller, Otel çevresinde toplanan vatandaşlarımıza herhangi bir şey olmamıştır. dedi. Olayların failleri olarak, daha sonra göstermelik olarak yargılanan sanık avukatlarından 8'i daha sonra AKP'den milletvekili oldu. Refah-Yol hükümetinin Adalet Bakanı Şevket Kazan, sanıkları cezaevinde ziyaret etti. Sivas davası, 13 Mart 2012 tarihinde zaman aşımından düştü. Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, davanın düşmesiyle ilgili olarak; sanıkların mağduriyetine dikkat çekerken, Bu karar milletimize hayırlı olsun. dedi. 19 Aralık akşamı, ülkücü tandanslı, Güneş Ne Zaman Doğacak adlı filmin gösterildiği sinemaya patlayıcı madde atılması üzerine, kentte bulunan faşistler çeşitli sendikalara ve bazı sol parti binalarına saldırdılar. Ertesi gün ise, Alevilerin yoğun yaşadığı Yörükselim Mahallesi'ne saldırarak Alevi dedelerinden Gıjgın Dede'yi öldürdüler. 26 Aralık tarihine dek süren saldırılarda, çoğunluğu Alevi 105 kişi yaşamını yitirdi. Sinemaya bomba atılmasından birkaç gün önce Alevilerin evleri işaretlendi ve bazı cami hutbelerinde bir Alevi öldürenin cennete gideceği söylendi. Bu söylenti kentte fısıltı gazetesi yoluyla yayıldı. Katliamın bir ve iki numaralı sanıkları olarak yargılanan iki yezid; Ökkeş Kenger ve Muhsin Yazıcıoğlu, daha sonra milletvekili seçilerek TC parlamentosuna girdi. 1980 yılının Mayıs ve Temmuz aylarında, kentte Alevilerin yaşadığı Milönü Mahallesi'ne yapılan faşist saldırılar sonucu 57 Alevi öldürüldü. Katliam, devletin televizyonu TRT'den, Alaaddin Camii'ne bomba atıldığı şeklinde yayımlanan yalan haber sonucu başladı ve kentte bulunan devlet destekli faşist gruplar infiale geçirildi. Yaşanan saldırılardan dolayı mahallelerinin girişine barikat kuran Aleviler ve devrimciler, daha sonra 12 Eylül darbesini yapan generallerden biri olan Jandarma Genel Komutanı Sedat Celasun tarafından tanklarla taranmakla tehdit edildi. Katliam sonrasında açıklama yapan dönemin içişleri bakanı Mustafa Gürcügil, Çorum olayları solun bir tertibidir ve devleti yıkma eylemlerinden biridir. Devlete destek düşüncesiyle hareket eden sağ bir grup, bunların karşısına çıkmıştır. şeklinde konuştu. 18 Nisan 1978'de, dönemin Adalet Partisi'nden belediye başkanı Hamit Fendoğlu'nun bombalı paketle öldürülmesi sonucu, kentte bulunan Alevilere yönelik saldırılarda 3 liseli Alevi genci katledildi. Dersim, Osmanlı döneminden beri merkezi otoriteden bağımsız yaşıyordu. 25 Aralık 1935 tarihinde çıkarılan Tunceli Kanunu ile Dersim bölgesine özel bir statü getirildi. Buna göre bölgenin adı, iki yıl sonra TC devleti tarafından başlatılacak Devletin Tunç Eli operasyonuna ithafen, Tunceli olarak değiştirildi ve Dersim yasak bölge ilan edildi. 6 Ocak 1936'da ise, şimdiki Elazığ, Erzincan, Dersim ve Bingöl illerini kapsayan bölgede, Genel Valilik statüsü uygulamaya geçirilerek askeri vali sıfatıyla Abdullah Alpdoğan, Ankara yönetimince buraya atandı. Devlet bölgeye askeri yığınak yapması ve ablukaya alması karşısında direnişe geçen Dersim'liler 20-21 Mart 1937'de Pah köprüsünü yaktılar. 1938'de devletin ikinci kez askeri gücünü kullanarak, karadan ve havadan bomba yağdırması sonucu on binlerce insan yaşamını yitirdi. Daha sonra, 1936 yılında çıkarılmış olan ve kısaca, devlete Türk olmayanları başka yerlere sürme yetkisi veren Zorunlu İskan Kanunu uyarınca, on binlerce insan da topraklarından sürüldü. 1921 yılında, Sivas bölgesini de içine alan bölgede, yüzlerce Alevi-Kürdün yaşamını yitirdiği katliamdı. Katliamı gerçekleştiren devlet güçleri arasında, Sakallı Nurettin lakaplı Nurettin Paşa'nın komutasındaki Merkez Ordusu'nun emri altında, daha önce Pontus-Rum katliamlarını da yapan, o dönemin devlet tetikçisi denebilecek olan Topal Osman'ın Giresun Alayları da bulunuyordu. 1826 yılında Sultan 2. Mahmud'un gerçekleştirdiği Alevi katliamının yanı sıra, 1606-1611 arasında Kuyucu Murat Paşa katliamı, 1533-1534 arası Kanuni dönemi, 1514'te kan dökmeyeceğini söyleyip 40 binden fazla Alevi'yi diri gömerek idam ettiren, kafalarını kesip kuyulara attıran Yavuz Sultan Selim'in katliamları vardır. Ayrıca 1526 Baba Zünnun, 1527-1528 Şah Kalender Çelebi ve 1518 Bozoklu Şeyh Celal isyanları-katliamları sayılabilir. Ayrıca Selçuklu Devleti döneminde 1236-1243 yılları arasında Baba İshak isyanları vardır. Devlet'in katliam geleneğini sürdüren AKP hükümeti döneminde, Alevilere yönelik birçok yeni politika geliştirildi elbette. Ve devletin Alevilerini yaratma çalışmaları yapıldı. Zorunlu din derslerinin kaldırılması, kimliklere Alevi yazılması, cemevlerinin ibadethane olduğunun kabul edilmesi gibi talepler görmezden gelindi misal. Devletin Dersim'le yüzleşmesi adı altında Dersim Katliamı meşrulaştırıldı. Sivas'ı yakanlar yargılanıyor denildi, dava zamanaşımına uğratıldı. 29 Mayıs 2013 tarihinde temeli atılan 3. Boğaz Köprüsü'ne, hükümdarlığı döneminde gerçekleştirdiği Alevi katliamlarıyla bilinen, Yavuz Sultan Selim'in isminin verileceği açıklandı. Bu açıklama, Alevilerde bir öfke patlamasına neden oldu. Devletin, Alevilere yönelik geleneksel Sünni İslam merkezli yaklaşımı, bu öfkenin asıl kırılma noktasını oluşturuyordu. Taksim Direnişi, tam da bu süreçte gerçekleşti. Sonrasında, o paket! açıklandı. Demokrasi Paketi'nde bahsi geçen Hacı Bektaş-ı Veli Üniversitesi, Alevilere ağır bir hakaretti. Bir üniversite kurulacak, o üniversitenin bir İlahiyat Fakültesi olacak ve bu fakültede Sünni İslam okutulacak. Alevilere hediye paketinde sunuldu bu haber, alenen hakaretti. Bunlar dışında Cami-Cemevi projesi, İzzettin Doğan& Fethullah Gülen ilişkisi, Alevilerin yoğun yaşadığı bölgelerdeki rantsal dönüşüm projeleri, Maraş'ı anımsatacak bir şekilde Alevilerin dönem dönem kapılarının işaretlenmesi ve saymakla bitmeyecek uygulamalarla AKP hükümeti taşeronluğunda sürüyor devletin katliam geleneği, ta Yavuz'dan, hatta Muaviye'den beri. Ancak unutulmamalıdır ki, Alevilerin isyan geleneği de sürüyor, Hızır Paşa'ların inadına. Bu yazı Meydan Gazetesi'nin 15. sayısında yayımlanmıştır.


1996'da yayınlanan 'Kan Sıcak Akacak' adlı romanım, 'halkın ar ve haya duygularını rencide ettiği veya cinsi arzuları tahrik ve istismar ettiği' gerekçesiyle, Türk Ceza Kanunu'nun 426. maddesi gereğince toplatıldı ve hakkımda 'kamu davası' açıldı. Kitap, raflarda bir hafta kalabilmişti. Ardından, 'Muzır Kurulu'nun raporuyla, 'edebiyatdışı' ilan edildi. Raporda, Cinsellik kendi sadeliği içinde değil, argo kelimelerle afişe edilmekte, hiçbir sınır tanımadan, gizlilik esasına riayet edilmeksizin seksi hayat bütün detaylarıyla sergilenmektedir gibi ifadeler yeralıyordu ve Cinsel sapık eğilimlerin yaygınlaştırıldığı, evlilik müessesesinin yıpratıldığı, Türk aile kurumuna kaynaklık eden temel değerlerin yozlaştırıldığı ve neticede toplumun ahlaki çöküntüsünün hedeflendiği tespit edilerek, roman 'müstehcen' ilan edildi. Uzun bir dava sürecinin sonunda mahkum edildim; 1998'de, Kan Sıcak Akacak romanını yazdığım ve yayınladığım için 3 ay hapis ve 136 milyon TL para cezasına çarptırıldım; romanın kalan nüshalarının da 'müsadere ve imhasına' karar verildi; 'aynı suçu yeniden işlememek', yani romanı yayınlamamak kaydıyla 'cezamı' ertelediler. Kitabın toplatılması o kadar ani oldu ve mesele sadece 'pornografi' kalıbına sıkıştırıldı ki, romanın asıl derdi, 'hayatın her alanına ve anına sinmiş hakim estetiğin dili', hiç tartışılamadı. Hapishaneden firar eden üç mahkumun hayatta kalma mücadelesiyle örülen, biraz avantür, gergin, ihtiraslı hikayeler toplamıdır KSA; İstanbul'un sarmalında, kent cangılında, suç imparatorluğunun kalbinde devam eden, 'sesli' bir romandır: dışdünya cehennemine dahil olan kahramanlar radyofonik bir enerjiyle durmaksızın konuşurlar ve bize hikayeyi anlatırlar. Üçüncü sayfaya sıkıştırılmış acı haber kutucuklarının ardında yaşanan 'hayat'ta, hikayeye her yerinden girilebilir ve çıkılabilirdi, her an ve her yerde başlayabilirdi. Popüler kültür formatlarının neredeyse tamamının kullanıldığı bu romanda, gerçekliği yokedilmiş, içi boşaltılmış bir dil vardır. Sanki dilin suyunu sıkmak ve posasını çıkarmak amaçlanmış gibidir. Kitapta, egemen estetiğin, yerleşik ahlakın dili, defalarca arka arkaya bozundurularak kullanılmıştır. Her kahraman, tıpkı her karıldığında farklı dizilimlerle açılan 52'lik iskambil destesi gibi, birer kere, okuyucunun karşısında açılır. Kağıtlar maharetli parmaklar tarafından havada takladan taklaya savrulur; tak; hop; zıp; ve yeni bir sonuç: 52'lik deste her karıştırıldığında farklı bir kurgu çıkar. Kutu içinde açılan kutu gibi. Her hikaye ötekine bağlanır, her kutunun kapağı açıldığında yeni bir hikaye çıkar; her kapının ardından başka bir karakter fırlar. Her karakter 'kendi' hikayesini anlatır ama 'Ben' dediği Özne'nin asıl kimliği, karakterin varolduğu veya acımasızca kaybolduğu dil labirentinde gizlidir. Bu anlamda kitap, sinemaya yakın bir mantıkla, video-performans gibi işlenmiştir: Karakter, bizzat okuyucunun karşısına dikilir ve 'O'na anlatır. Anlatılan 'yer' TV ekranının içidir, zaman herhangi bir 'yayın anı'dır, okuyucu ise ekrana bakan kişidir. Sanki bir Kalem anlatmıyormuş da, bir Kamera kahramanlara zum'larken röportajlar da yapıyormuş gibidir. Belki de okunanlar, her an izleyegeldiğimiz, toplum hayatının her hücresine sinmiş yapıntı bir TV programının parçalarıdır. Tek kanallı Türkiye toplumu, özel televizyonlarla haşır neşir olduğunda 90'ların başıydı; azgın piyasa ekonomisine geçişin acı sonuçlarını her kademede yaşayan ve şiddetli sarsıntılar geçiren Ülke, yeni bir 'medya şafağına' uyanmıştı; Türkçe, popüler kültürün dilleri ve formlarıyla, ölçüsüz, izansız, insafsız ve ayarsız bir ilişkilenmeye girmişti. 1982-88 yıllarında eski Bab-ı ali'nin simit çaya talim eden genç muhabirlerinden biriydim. Şahsi hayat hikayem beni önce TRT'ye, oradan da Magic Box'ta haber spikerliğine savurmuştu. Ama o fondotenle boyanan yüzün sahibi değildim ki ben. Haber okuyan o suratı jiletle doğramak istiyordum. Çünkü bolca aleni yalanı, renkli ve hızlı kurgu numaralarıyla dönen bir jeneriğin ardından, mesut bir gülümseyen suratla, 'İyi akşamlar sayın seyirciler, şimdi haberler!' diyerek sunan da bendim. Hakikati sürekli yamultup farklı vurgularla massederek yeni iletiler yaratan TV dilinin içinde varolmakta gerçekten zorluk çekiyordum. Haberlere inanıyormuş gibi görünerek sunmak, mesleğin esasıydı ama yetmezdi; o saçma bültenleri, bir de anlam katarak tonlamak, ses oyunlarıyla süslemek, izleyici için inandırıcı kılmak zorundaydım. Sonunda, haber okumaya öyle bir dayanamadım ki, fakirlikten ve parasız gençlik yıllarıma dönmekten de deli gibi korktuğum halde, müdürlerimin ve mesai arkadaşlarımın şaşkın bakışları arasında TV koridorlarını terkettim ve Tophane'de küçük bir ev kiraladım. Bu çok ünlü TV şahsiyetini sabah bakkaldan süt ve gazete alırken görenler, soru işaretleriyle bakışıyorlar ve delirdiğimi veya kafayı sıyırdığımı düşünüyorlardı. 1993-94'de, yayın ve ses stüdyolarından bahseden, biyografik tadda bin sayfanın yanısıra, KSA'ı, bu ahval ve şerait içinde ve böyle bir ruh hali içinde yazdım. Yılmaz Güney'in 'Kan Su Gibi Akacak' filmi, romanın ismine ilham verdi; kurgu ise yine Y. Güney'in 'Yol' filmindeki 'mahkumların hayata çıkışı ya da gönderilişi' temasını, esas kurucu unsur olarak alır. KSA'da, özel tv yayınlarıyla beraber, zihinlere oluk oluk akmaya başlayan tuhaf, saçma ve o an için yeni dilsel formların nerdeyse hepsi zuhur eder: hapisten kaçan bir karakter Realityshow'un içinden konuşur, kocasını aldatan kadın Pembe dizinin malzemesidir, Anahaber bültenindeki Yorumcu aynı zamanda JetTV'nin ve Gazete'nin de Genel Yayın Yönetmenidir ve Başbakan'ın da yalı komşusudur. Bir yandan da ülkede düşük yoğunluklu bir içsavaş yaşanıyordu, akan kanın haddi hesabı yoktu; yurttaşların bazılarına silahlar verilip ötekileri öldürmeleri isteniyordu; şehirde bayrakları otomobilden otomobile gererek asker uğurlama törenlerinin yeni başladığı yıllardı ve bütün o atmosfer insanın içini feci burkardı. Toplumsal organizmalarda böyle sert hareketler gerçekleşirken, varolan edebiyat havaları bana fazlasıyla 'terbiyeli' geliyordu; mıymıydı Türkçe edebiyat, mızmızdı; hülyalı hülyalı maziyi anmayı pek seviyordu ve en önemlisi, romanlar Türkiye'de değil de sanki başka bir ülkede ve dilde geçiyor gibiydi. Edebiyat, genelde 'çeviri kokan' bir havadaydı; Yeşilçam'ın da hoşlandığı 'nostalji', pek revaçtaydı. Türkçe edebiyatise, 90'ların başında yayınlanan ve erişilmez bir doruk noktası yaratan Orhan Pamuk'un, yükselttiği yaratıcı dil çıtasıyla herkesi şaşkına çeviren, ilhamlarla dolu, harikulade 'Kara Kitap'ı dışında, hala küflü, kırık dökük, şairane hissiyatları mevzu ediniyor gibi görünüyordu. Sıfat bezemeleri ve his sağanağı ile yazılan melodramatic eğilimli ve o yılların 'piyasa'sına hakim, yaygın edebiyat ise sinirimi bozuyordu; 'Türkçe düşünen' karakterleri dinamik bir dille anlatmanın yollarını arıyordum. KSA'ı önce, iki sayfalık bir sinema filmi sinopsisi halinde yazıp dönemin kalburüstü filmcilerine götürdüm; 'fazla Amerikan filmi' gibi buldular ve ilgilenmediler; ben de öylece bıraktım. Aradan geçen birkaç ayda ise, özellikle 'görüntü-gösteren-gösterilen' ilişkilenmesinin canlı, güncel, sıcak resimleri öyle kuvvetli imgeler halinde beynimden dökülmeye başladı ki, özü 'avantür'e dayanan bu hikaye, giderek, 'televizyonun içinde akan hayatı anlatan bir romana' dönüştü. KSA kendini ondan önce varolan bir hammaddenin üzerinde kurgular; betimlediği gerçekliğin hamuru, kendinden önce orada olan kötü anlatılardır, ondan önce yeralan kötü resimli romanların, porno dergilerinin, reklam filmlerinin dilidir ve Buğdaycı, bu anlatılar kendininmiş, yarattığı yeni bir dilmiş oyununu oynamaz, öyküsünü bulduğu malzemeyi yoğurarak kurgular yalnızca; yaptığı tek şey, önünde hazır bulduğu malzemeyi yabancılaştırarak ve gülünçleştirerek bize gerçekliğin algılayamadığımız farklı bir boyutunu göstermektir. Hangi anti-kahraman konuşursa konuşsun, gerçekliğin içorganlarını dışarı devşirir sanki... Her şey gülünç, sakil ve yabancılaştırılmıştır; insanı -gülümsemeye diyemiyorum-, sırıtmaya iter. Gülmek, hepimizin bildiği gibi, gerilimli bir bekleyişin aniden hiçliğe dönüşmesinden kaynaklanan bir tepkidir. Gelenekse kurgulamadan alışık olduğumuz bir şeyler bekleriz Kan Sıcak Akacak'ta... Ama hayır, her türlü özdeşleşme beklentilerimiz boşa çıkarır Buğdaycı, kimse onlardan beklediğimiz davranış biçimlerine göre davranmaz... Kahramanların hepsi sanki birer karenin içinde mahpus kalmıştır ve kendilerinin olmayan bir oyunu oynuyor, kendilerinin olmayan bir dili konuşuyor, kendilerinin olmayan bir kimliği yaşıyorlardır: bir resimli roman karesidir bu; kirli, siyah mürekkepli kalemlerden konuşma balonları çıkıyor ve sanki kahramanları konuşturuyordur. Dilini tanır yazar, onu tükenmek bilmez bir gerçek dağarcığı olarak kullanır; ama yazarın elinin altında hazır bulduğu bu dil, onun erişmek istediği düzeye ulaşmamıştır; önce bu dilin devşirilmesi ve kendisine yabancılaştırılması gerekmektedir. İşte gülünçlüğü buradan kaynaklanır. Kan Sıcak Akacak'ın imha edilmesinden beri, tek bir kitap yayınlayamadım. 15 yıldır yayınevi bulamıyorum. İki ay önce bir internet sitesi açtım ve KSA'ı ücretsiz yayınladım. Türkiye'deki merkez-muhafazakar çizgideki yayıncılıktan ümitlerimi tamamıyla kestiğim için diğer kitaplarımı da web'de yayınlayacağım. Bir tür 'Post Hiphop' roman denebilir Merkezkaç için, bir tür Rap'tir. Kısa konuşmalarla ve SMS'lerle örülmüştür. Edebiyata yaklaşmak isteyen değil, uzaklaşmak isteyen bir kitap, kesinlikle. Hatta, sanki yazılmamış bir taslağın romanı gibi, de denebilir. Merkezkaç, tüm konuların, kişilerin, nesnelerin ve Olayörgüleri'nin de, merkezin etrafında çılgınca dönüp dansederek, 'merkezkaç kuvveti' yaratmaya çalıştıkları bir romandır. Hayat'a dair, yaşamaya ve yaşamak istemeye dair, bambaşka bir İstanbul hikayesi. Kahramanlar durmadan Şehir'de hareket ederler. Belki aynı yolları katederler. Durmadan gitmek, bu şehirden kaçmak isterler. Ama garip tek hücreli canlılar gibi, bir çizmenin altında ezilmek için oldukları yerde mal mal bekleyebilirler de. Her bir karakter, sanki bir ötekinin devamı ya da devamsızlığı gibi, sanki birbirlerinin gölgesi gibiler; dertler, temalar ve istekler yakın. Merkezkaç Karakterler bunlar. İstiklal'in köşelerinde haplanarak veya işemik kokulu Rock Barlarda kırık bira şişelerine basarak öpüşen ve hep taze bir ümit arayan genç insanlar... Küresel kent toprağında, İstanbul'un dehlizler coğrafyasında, merkezkaç kuvveti gibi döne döne yapılan bir yolculuktur. Bir merkezkaç kuvvetin etkisine kapılmışçasına çeperlerine doğru savrulan yeni Şehir'de biraz sevinç arayan karakterlerin dairevi yolculuğudur. Devleşerek büyüyen canavar bir kenti anlamaya başlangıç hikayesidir aynı zamanda. Merkezkaç'taki 'anlatıcı', anlatının iplerini tamamen salmıştır; sanki 'kent tarlalarında avare gezinen' bu modern berduşların, bir romanın içinde değil de, hayatın içinde hareket etmeleri arzulanmış ve bunun için ter dökülmüştür. Sanki, anlatıcının da ellerinden kaçmak istiyormuş gibidirler. Merkezkaç'ta, 'başı ve sonu' olan bir 'olaylar bütünü' yoktur. Romanda hiçbir şey başlamaz ve bitmez; sadece akar, durur, savrulur. Donuklaştırılmış bir 'olaylar silsilesi' yoktur ve belli kompozisyon kurallarına bilhassa saldırılır. Giriş-gelişme-sonuç yoktur; aslında her an başlamakta ve her an bitmektedir. Ve tıpkı modern hayattaki duygular gibi, bütün anlatı kalıplarının da içi boşaltılmıştır. Birer satırla geçilmiş gibi görünen acı meselelerle savrulan zamanımızın kahramanları romanda bir görünür, bir kaybolurlar. Hayatlar, sonsuz ihtimaller arasında, bir prizmatik sürecin kırık dökük aynalara vuran ışıltılarıyla, kah parlarlar, kah sönerler. Kurgu, karakterler ve olay dizilimi de öyledir: günümüzdeki hayat gibi: hızlı, kısa, kesik, kopuk kopuk ve biraz hiperaktif. Çay bardağında hızla aynı hareketi tekrar ederek döndürülürken derin bir çukur yaratan çaykaşığı ve onun gelenekten kopmuş şıngır mıngır sesi gibi de. Şehri, görüntüleri ve gürültüleriyle katederek, kamu ulaşım araçlarıyla yolculuklar yapan ve alt katları showroom olan camiileri dikizlerken, aralık bırakılmış kapılardan ruhi seyranlardaki iç alemlere de göz gezdiren karakterlerin, seslerle beraber şehri yürüdüğü 'sesli' bir kitap... konuşmaları yaşamsal dirilikte nakil etmeye çalışarak 'anlatıcı'yı mümkün olduğu kadar aradan çıkarmak istediğim bir kitap. Şatafatlı ve rendelenmiş dile de sinir olurum. Yaşamayan kelimeleri niye kullanmak zorundayız? (Mesela, 'Penis', bence sadece hekimlikle ilgili kullanılabilir, diğer bütün kullanımlarda 'alay' içerir; çünkü 'Penis', Türkçenin günlük hayatında 'gülünç'tür; üstelik, 'çük'teki sevimlilik tınısı da yoktur. Merkezkaç'ta, tasvir ederek değil, ters ışıklara odaklanarak, Şehir'in kalbinde gezindim... Günümüz İstanbul'unun dijital arayüzlerinde, iletişim arzusunda çabalayan karakterler var. Çizgifilm soslarına bulanmış diyaloglarla, bozulup takılan ve inşa edilen legolar misali, amaçsız yayın saatlerini dolduran TV program formatlarındaki saçmalıklardan mürekkep cümlelerle konuşan ve sadece Rumuz'larıyla anılan birtakım isimsiz karakterler var. Hayatını Eskort'luk yaparak kazanan, müthiş güzel ve çok akıllı bir genç kadın var mesela; arak TV senaryoları yazan tıfıl sevgilisiyle beraber daima kimyasal madde de kullanırlar; sürekli Zap'lanan bir TV'nin genellikle sesini kısarak, görüntülerin üzerine sanki diğer kanallardaki tekstlere dublaj yapıyorlarmış gibi diyaloglarla muhabbet ederler.


Devon Wilson 1940'lı yıllarda doğdu. 1960'lı yıllarda supergroupie olarak adlandırılıyordu. Jimi Hendirx başta olmak üzere, Mick Jagger, Rolling Stones'dan Brian Jones, Eric Clapton gibi müzisyenlerle takılmıştı. Hatta Hendrix ve Jagger'ı aynı anda götürüyordu. Milwaukee doğumlu Devon daha küçük yaşta evden kaçıp, 15 yaşında Los Angeles'da sokaklarda yaşamaya başlamıştı. Yaşamını o yıllarda fahişelik yaparak geçirdi. New York'a geçtikten sonra 1965 yılında Jimi Hendrix ile tanıştı ve bir ayrılıp bir barışarak birlikte takılmaya başladılar. Hendrix her ne kadar hiç evlenmese de, Devon için onun yasal olmayan eşi dendi. Devon biseksüel olduğundan, Jimi Hendrix ile kadınları da kattığı orjiler düzenledi. Hendrix'in asistanı olarak tüm dünyada tanındı. Hendrix stüdyodayken, içeride kimlerin olacağına bile karar veren Devon için okült hadiselere takıldığı ve Kara Panterler üyesi olduğu söylenir. Jimi Hendrix'in 27. Yaş günü partsini Mick Jagger ile beraber olmak için terk eden Devon için Hendrix, Dolly Dagger ve Freedom şarkılarını yazmıştır. Kokain ve eroin bağımlısı olan Devon, Hendrix'in ölümünden sonra kendini toparlayamamış ve 1971 yılında Chelsea Hotel'den düşerek veya atlayarak hayata veda etmiştir. Stones tayfasıyla birkaç yıl önce Playboy Club'da yaptıkları basın partisinde çalışırken tanıştım. Önce Brian Jones ile çıktım. O'na diğerlerinden daha çok yakındım. Harbi Rolling Stone O'ydu. Geçen yıl ise Stones turnede olacak diye duyunca Mick arar diye düşündüm. Aradı ve konser için Philadelphia'ya gitmemi istedi. Sonrasında New York'da haftayı birlikte geçirdik. Altı güzel ve gece. Herkes benim için çok mutluydu. Bir çok hatun kıskandı beni. Ama birçok kişi de arayıp tebrik edip nasıl yaptın dedi. Jim, ne mi düşündü? Hoşlandı tabii ama kıskandı da. Mick ile Jimi birbirlerini çok sevdi. Stones konserinin gecesinde dairede Jimi için sürpriz bir doğumgünü partisi verdim. Mick siyah beyaz bir kıyafet elidne Mafyadakiler gibi kocaman bir yüzükle geldi. Herkes çok güzel vakit geçirdi. Mick ile çoğunlukla fazla bir şey yapmazdık. Otele çıkardım ya da arkadaşları ziyaret ederdik. Kulüplere gitmeyi istemezdi. Oda servisinden sipariş verirdi. Kahve, tost, krepler. Bir gece oturup eski mi eski bir Erroll Flynn filmi izledik. Mick, oldukça seksi bir elektriği olan insandı. Özellikle de ağzı ve gözleri. Bana kalırsa adil bir seks paylaşımı var, değil mi? Bana oğlanlara benzeyen 14 yaşındaki kızlardan ya da ben hariç, 30 yaşındaki kadınlardan hoşlandığını söyledi. Bence bizimle çok az ilgiliydi ve kendi ağır tribindeydi. Ünlü mankenlerden çağrılar alıyordu, onunla yatmak isteyen yüzlerce hatun, groupie arıyordu. Kadınlara yaklaşımını biliyordu. Gelmiş geçmiş en büyük seks sembolüdür. Kızlardan onunla ilgili birçok hikaye dinledim ama sanırım benimki gerçeğe en yakın olan. Stray Cat Blues şarkısını bilir misiniz? Bana onu belirli bir kız için yazdığını söylemişti. Genellikle kızlar için şarkı yazmazmış ama bunu yazarken aklında belirli birisi varmış. Kaliforniya'dayken kız onu arayıp kendisi için şarkı yazdığı için teşekkür etmiş. Mick kafayı yemiş çünkü kızın şarkıyı kendisi için yazdığını anlayacağını düşünmemiş. Kız anlayınca da Mick delirmişti. Benim için de bir şarkı yazmıştı: Annen kasaba kızıydı/babanın bu dünyayı terk ettiği yerden/Her esmer kız hesabını öder/Her beyaz oğlan ise hüzünle şarkı söyler diye gidiyordu. Mick bana kalırsa çok iyi bir koca olurdu. Çocukları seviyor. Marianne'nin dört yaşındaki oğluna çok düşkün. Neden onunla evlenmediğini anlamıyorum. Mick hakkında sevdiğim bir nokta da, erken kalkmayı sevmemesi. Her ikimizin bir başka ortak yanı da öğleden sonra ikiden önce uyanamayan insanlar oluşumuz. Devon Wilson'ın isteği ne yazık ki gerçekleşmedi ve bu röportajdan dört ay sonra Jimi Hendrix, ondan altı ay sonra ise Devon Wilson hayat veda etti.


'Cinayetin zaferi yaşamımdan daha yararlı olacak bir ölümle basit ömrüme son verme kararını aldırdı. Evet, beni bu karar almaya iten ilk neden bu. Diğer neden de hocam Rousseau'yu iftira ve her tür kuşkunun üstünde yurtseverce bir eylemle anma istediğim,' diye açıklar nedenini. Adam Lux, o devrim günlerinde intihar planlarıyla dolaşırken Fransız halkı Jean-Paul Marat cinayetini konuşmaktadır. Jean-Paul Marat, Jakobenler'in önde gelen isimlerinden biriydi. Bir süre önce Jirondenler tarafından yargılanmış, beraat etmiştir. Beraatından sonra 100 bin kişinin kellesini istiyorum diyerek bağıran Marat, Jiroden yanlısı 24 yaşındaki Charlotte Corday'ın bıçağından kurtulmaz. Evinde, banyo yaptığı sırada Charlotte Corday'ın bıçak darbeleriyle yaşamı son bulur. Olaydan sonra, Marat'ın cenazesi 'Le Pantheon'a götürülürken Corday da idama mahkum olur. Fransız halkı, 17 Temmuz günü 1793'te şimdi adı Concord de Meydanı olan Devrim Meydanında, bir yük arabasıyla idam edilmek üzere götürülen Charlotte Corday'ın geçişini izliyordu. Kalabalığın içinde Corday'ı izleyenlerden biri de Adam Lux'tü. Tesadüfen orada bulunan Adam Lux, kalabalıkla beraber Corday'ı götüren arabanın peşinden gider, kırmızlar giyinmiş solgun yüzlü kadına baktıkça ona duyduğu hayranlık büyük bir aşka dönüşür. Charlotte Corday, Adam Lux gibi bir Rousseau öğrencisi değildi ama onun sıkı okurlarından biriydi. 24 yaşındaydı ve Marat'ı barış için öldürdüğünü söylüyordu. Charlotte Corday, yolculuğun sonunda arabadan indirir, diz üstü çöktürülür ve biraz sonra giyotin Corday'ın başına iner. O temmuz günü Adam Lux'ün aşkı başlamadan biter. Olaydan sonra Adam Lux daha önce kararlaştırdığı intihar fikrinden vazgeçer ve tıpkı Charlotte Corday gibi ölmemin yollarını arar. Çok sürmez, onu öven yazılarından dolayı tutuklanır, devrim mahkemesinde yargılanır ve idama mahkum olur.


ezi direnişi uzun yıllar hafızalardan silinmeyecek görüntülerle birlikte toplumsal olaylara hiç de alışık olmadığımız yenilikleri de beraberinde getirdi. Bunlardan bir tanesi ve bu direniş için belki de en önemlisi, taraftar gruplarının yığınsal halde meydanlara akmasıydı. Konunun takipçileri açısından bu olay büyük bir sürpriz sayılmadı. Ülkemizde nüveleri görülmüş olmasına rağmen taraftar gruplarının kalabalıklar halinde toplumsal olaylara akması Gezi olaylarından çok önce Mısır'da ve Yunanistan'da da karşımıza çıkmıştı. Yani ülkemizde yaşanan bu durum protestolara katılanlar açısından şaşırtıcı gözükse de dünyada örnekleri olan ve toplumsal bir yaraya parmak basan bir durumdu. Yüzeydeki yansımadan biraz daha derine girersek; Türkiye'de de özellikle son on yıllık dönemde tribünlerde taraftarlar arasında çeşitli örgütlenmeler baş göstermişti. Bu örgütlenmeler en klasik tabirle taraftar grupluğundan kendi hakları için söylemler geliştirmeye doğru evrilmiş ve çok çılız da olsa kendileri hakkında çıkartılan yasalardan, stadlarda yaşanan ekonomik meselelere kadar pek çok konuda ses çıkarır olmuşlardı. Toplum tarafından pek görülmese de taraftar hareketi de kendi çıkarları doğrultusunda bir söyleme ve eyleme sahiptir Türkiye'de. En genel anlamıyla, Avrupa'da taraftarların öz örgütlenmesi diyebileceğimiz Ultras tipi örgütlenme kültürünün Türkiye'deki uzantıları olan bu yapılanmalar kısa sürede toparlanabilme ve harekete geçebilme özelliklerine sahip gruplardır. Her hafta onbinlerce kişinin toplandığı stadlarda kitleleri yönetme becerisi ve yine her hafta polisle yaşadıkları irili ufaklı çatışmaları da hesaba katacak olursak Gezi olaylarında futbol seyircisinin neden bu kadar rahat hareket ettiğini anlamaya daha yakınlaşmış oluruz. Özellikle ilk iki güne damgasını vuran sloganların ve marşların yıllardır stadyumlarda söylendiğini bilmeyen kalabalıklar için kıvrak bir zeka göstergesi olarak algılanan gerçek esasında buzdağının gözüken kısmından başka birşey değildir. Sonuçta, ortaya çıkan tablo içinde şaşkınlığı barındırsa da son derece yüksek bir moral ve yanında direngen bir ruh halini de beraberinde getirmiş oldu. Tezahürat Sloganı Geçti Burada iki noktaya değinmekte fayda olduğu düşüncesindeyim. Bir tanesi sisteme ilişkin bir sorun; Örgütlenmenin bu düzeyde dağıtılmaya çalışıldığı ve yaşamın her alanında yok sayıldığı bir anda kalabalıkların kendiliğinden stadlarda buna alternatif geliştirmesi oldukça önemlidir. Toplumun en önemsenmeyen kesiminde asgari de olsa toplumsal bir bilincin oluşması ve bunun harekete dönüşmesi kesinlikle küçümsenecek bir olay değildir. Buradan hareketle ikinci önemli nokta da, kitlelerin solun söyleminden fazla futbol taraftarlığının heyecanı ve sloganlarına sahip çıkmasıdır. Bu konuya özellikle solun düşünsel önderlerinin üzerine kafa patlatması gerektiği düşüncesindeyim. İstanbul özelinde Gezi Parkı olaylarına yoğun kalabalıkların kendilerini ifade aracı olarak tuttukları takımların forma ve ürünlerini giyerek gelmelerinin yanısıra taraftarların tribünde bulunduğu örgütlülükler ile buralarda kendilerini ifade etmeleri de ayırt edici bir özellikti. İstanbul'un üç büyük takımından ikisi olan Fenerbahçe ve Beşiktaş'ın tribün gruplarının doğal bir refleks ile protestolara katılmaları, bu iki takım taraftarlarının politik niteliğinin meydanlara yansıması olarak da okunabilir. Her ne kadar gelişen süreçte münferit olarak Galatasaray taraftarları olsa da organize güçleri olan Ultraslan grubunun sürece dahil olmaması geçmişte bu kulübün iktidar ile kurduğu ilişkinin bir sonucu olarak kendi destekçilerinden bile tepki gördü. Fenerbahçe ve Beşiktaş camialarında da iktidar yanlısı grupların varolduğu bilinse de genel kitle organize güçleriyle beraber bu anlayışlar farklı bir hareket geliştirebilmiştir. Direnişin ilk gününden itibaren Beşiktaş'ın hakim grubu Çarşı ve Fenerbahçe'nin irili ufaklı pek çok grubunun çağrıları ile kalabalık taraftar yoğunluğu sağlanabilmiş ve direnişin meşru ayaklarının oluşmasında önemli bir adım atılabilmişti. Gezi Parkı'nda açığa çıkan taraftar enerjisinin gerisine bakacak olursak, Fenerbahçe camiasının 3 Temmuz 2011'de başlayan iktidar karşıtı söylem ve eyleminin yanı sıra Beşiktaş camiasının emniyet ile yer yer yaşadığı gerginliklerin yarattığı birikimin patlamasını da gözardı etmemek gerek. Bir şike soruşturması olarak başlayan 3 Temmuz davası kısa sürede ortaya koyduğu argümanlar ile Fenerbahçe camiası üzerinde inandırıcılığını yitirmişti. Dava ile başlayan yandaş medya olarak adlandırılan hükümet yanlısı basının başlattığı dezenformasyon çalışması ile dava bir anda hükümet karşıtı bir ivmeye evrilmiş ve Türkiye tarihinde görülmemiş ölçüde politikleşen tribünler ile karşı karşıya kalmıştık. Her ne kadar Fenerbahçe taraftarının yürüttüğü mücadele pek çok kesim tarafından gözardı edilse bile ortaya koyulan direnç benzer kaderi yaşayan kesimlerle bir empati kurulmasını sağlamıştı. Keza Beşiktaş taraftarlarının da Gezi direnişinden önceleri çeşitli defalar sırf Başbakanlık ofisinin toplanma yerlerine yakın olmasından dolayı yaşadıkları şiddetli çatışmalar zaten verili olan bir sistem karşıtlığını iyice perçinlemişti. Tam da bu anda medyanın yarattığı yapay düşmanlıklar ve bu düşmanlık üzerinden oluşan kaostan beslenen medya sarmalında, taraftarların kendi doğallıklarında sistem karşıtı aldıkları pozisyonlar, geniş kesimler tarafından yeterince anlaşılamamıştı. Gezi olayları bu karşıtlığın anlaşılmasını sağlamıştır. Taraftarları oluşturan kesimin de halk katmanlarından geldiği ve hiç de medyanın tariflediği gibi mutlak bir niteliğe sahip olmadığı da anlaşılan önemli noktalardan biridir. En son, Reyhanlı faciası sonrası Kadıköy'de Fenerbahçe-Galatasaray maçında yaşanan 'Hükümet İstifa' sloganından Gezi eylemlerine uzanan süreci okumak için gözleri biraz da bu kalabalıkların toplandığı yerlere dikmekte fayda var. Gezi direnişi birer semt olarak da Beşiktaş ve Kadıköy'ün muhalif özelliklerini eylemlere oldukça yoğun bir biçimde yansıttı. 3 Temmuz sonrası Fenerbahçe taraftarının polis tarafından yarım bırakılan köprü yürüyüşü deneyimi bu defa gerçekleşmiş, Kadıköy'de toplanan yoğun bir Fenerbahçeli Kadıköy halkıyla beraber Beşiktaş'a desteğe gitmişlerdir. Beşiktaş Çarşı içinde yoğun bir Fenerbahçe-Beşiktaş tribüncüsü gazın tozun içinde çok farklı tribünlerden gelen insanlarla destansı bir direniş örneği vermişlerdir. Kentin merkezinde yer alan bu iki ilçenin sınıf ve politik yapı olarak birbirlerine olan benzerlikleri böylesi bir olay karşısında benzer refleksi vermekte gecikmemiştir. Direniş sonrası oluşan Forum örgütlenmeleri bile iki yakanın taraftar toplaşmasını sağladığı iki ayrı parkta inatla sürdürülmektedir. Gezi Parkı direnişin merkezi olduğu için İstanbul takımları göze çok battı. Ama Ankara'da Ankaragücü ve Gençlerbirliği, Adana'da Adana Demirspor ve Adanaspor, İzmir'de Göztepe, Karşıyaka, Altay direnişlere yoğun katılan taraftar gruplarına sahipti. Bursaspor ve Trabzonspor gibi organize güçleri daha çok iktidar yanında yeralan taraftar topulukları dışında irili ufaklı pek çok grubu alanlarda görme şansına eriştik. Kartalspor'dan Nurtepespor'a kadar profesyonel liglerden amatör liglere kadar pek çok takımın benzer kaygılara sahip taraftar grubu alanlarda yerini almıştı. Meydanlara akan grupları görünce insan ister istemez düşünüyor; Gezi direnişi hasbelkader 1-2 hafta önce, ligler sürerken yaşanmış olsaydı tabloyu gözünüzün önüne getirebiliyormusunuz? Direniş, çılgın bir virüs gibi en ücra köşede oynanan mahalle maçına kadar yayılma ihtimaline sahip olurdu herhalde. Taraftar gruplarının direnci, Gezi sürecinde kazandıkları özgüven ile biraraya gelince önümüzdeki sezon olası protestolar için zemini hazır kılıyor. Polisin tekrardan stadlarda aktif görev alacak olması ve devletin rövanşist niteliğiyle de birleşince bu zeminin engebeli ve sarp yapısını da görmüş oluyoruz. Mısır'da benzer bir rövanş son derece kanlı olmuş, Port Said'de organize edilen intikam 74 gencin hayatına malolmuştu. Umarım buradaki rövanş böyle bir niteliğe bürünmez. Ama şu da bir gerçek ki özgürlük ve isyan bulaşıcıdır. Türkiye için son dönemin önemli seperatörlerinden biri olan Gezi, tribünler için de aynı özelliğini korumaya devam ederse, önümüzdeki dönem hükümetin dayatmalarına karşı yoğun bir mücadele ile geçmeye gebe kalabilir. E-bilet, 6222 sayılı yasa, keyfi cezalar, yüksek bilet fiyatları gibi son derece yakıcı sorunlar ile mücadele, Gezi'nin tribünlerdeki ruhu olmaya aday yansımalar olarak taraftarların karşısında duruyor. Bu mücadelede de toplumun diğer kesimlerini taraftarların yanında görmek Gezi ruhunun gereğidir diye düşünüyor ve stadlarda yıllardır biriken deneyimin 31 Mayıs gecesi ile beraber bambaşka bir niteliğe doğru akmasını temenni ediyorum.


Siemen Danziger ya da Zymen Danseker ya da Simon de Danser, 17. yüzyılın tanınmış korsanlarındandı. Uçan değil de rüzgara kaçak yelken açan bir Hollandalı. Dordrecht'te doğmuş. Garp Ocakları'nın bu meşhur korsanı, Türklere ve Cezayirlilere Cebelitarık Boğazı'nı geçmeyi, kürekli kadırgalar yerine yelkenlileri kullanmayı öğreten korsan olarak da biliniyor. Her ne kadar Simon Reis olarak geçse de kayıtlara, çılgınlıkları ve cesareti nedeniyle Deli Reis, Deli Kaptan hatta Diablo Reis olarak kazınmış dönemin hafızalarına. Cezayirlilerle olan sıkı ilişkilerini, yağmaladığı İspanyol gemilerinden getirdiği ganimetler ve Müslümanlığı seçmesiyle pekiştiren Diablo Reis, aslında dininden hiçbir zaman vazgeçmedi. Bir kafiri daha kendilerinden yaptıklarını düşünen Müslümanların güvenini kazanarak kısa sürede yüksek mertebelere geldi. Cezayirlilerden köle temin edip limanlarından sınırsız yararlanırken, daha önce kimselerin cesaret edemediği sulara açıldı, gemiler batırdı. Bir süre sonra her milletten denizcinin korkulu rüyası haline gelmeye başlayan Diablo Reis, kara günlerinde sarayında yaşıyor, Akdeniz'i kendi gölü gibi görüyordu. Kendisinden kurtulmanın vakti gelmişti. Peşine düşen İngiliz ve İspanyollardan birkaç kez ucuz kurtulmasına rağmen bir fırsatını bulup Fransa Kralı IV. Henry'den af diledi. Yüklü bir ödeme karşılığında affedildi, sonradan yanına aldıracağı karısı ve çocuklarını geride bırakıp denizciliğe başladığı Marsilya'ya döndü. Marsilya'da geçen birkaç dingin yıldan sonra Fransa, Cezayirlilerden alınmak üzere olan bir takım gemiler için aracı olmasını istediğinde, eski günlerinin şehvetiyle yola çıkan Diablo Reis, kıyıya çıkar çıkmaz yakalanmış ve Cezayirliler tarafından Müslüman gemilere saldırıları sebep gösterilerek hemen oracıkta cezalandırılmış, kafası kesilmiştir.


Punk'ın büyükbabası William S. Burroughs, 1997 yılında öldüğünde; roman, kısa öykü, anı ve senaryo gibi çeşitli yazın türlerinde ellinin üzerinde eser bırakmıştı. Bunlardan 1973'te yayımlanan 30 kısa öykülük Exterminator! /Yok edici! Ayrıntı Yayınları Yeraltı Edebiyatı Dizisi kapsamında Ahmet Ergenç tarafından Türkçeye de çevrildi. O öykülerden biri; The Discipline of Do Easy, Gus Van Sant'ın öğrencilik projeleri sayılmazsa, 1982'de çektiği ilk ciddi filmine konu olmuş. Siyah beyaz çekilen bu toplam 9 dakikalık kısa film, Gus Van Sant ile Burroughs'un tanışmalarının da vesilesi. Kendisiyle yapılan bir söyleşiden öğrendiğime göre; Van Sant, Burroughs hikayelerini okumuştur, ona hayranlık duymaktadır. Bu kısa hikayesini filme alma izni için New York telefon rehberini kullanarak üstada ulaşır. Ziyaret isteği kabul edilir. Hikaye için izin verir Burroughs, dahası öyküye dair soruları da sabırla yanıtlar. Bu meraklı oğlanı sevmiştir. Van Sant da, kendi özgeçmişindeki kimi sakarlık deneyimlerini anımsamıştır bu öyküyle, ilgi duymuştur Burroughs'un ciddiyetli parodik yaklaşımına. Kadim din ve medeniyetlerin ikonografisine oldukça ilgili ve vakıf olan Burroughs, bu kısacık öyküyü sahiden Her işin bir kolayı vardır; yeter ki istikrarlı şekilde uygun yolu izle! hikmetini yinelemek için mi yazmıştı? Derdi bu muydu yani? Hani Taoizmin kurucusu yaşlı bilge Lao-Tsu'nun öğretilerinde bir de Hayatı Kolaylaştırmak başlığı vardı, onu mu öğütlüyordu yoksa? Öyküyü de Gus Van Sant filmini de dümdüz bu şekilde okumak da mümkün; kimse için bir sakıncası olmazdı herhalde. Fakat esasında işin rengi biraz farklı. Köşeyi dönerken aklınızdan çıkarmayınız, karşı taraftan gelerek aynı köşeyi dönmek üzere olan biriyle toslaşabilirsiniz. Fermuar denen düzeneği hafife almayınız, metal döner-başlığı çekerken alt uçtan tutmayı ihmal ederseniz işler zorlaşır. Unutmayın; her işin bir kolayı var! Hayatı kolaylaştırmanın ufak bilgeliklerle çözümlenecek birer püf noktası var. Amerika piyasasına sürülen ürün ambalajlarını tam tekmil okuduğunuzda bile, bu kolaylıklardan bir sürü hayat tecrübesi biriktirmeniz mümkün olacaktır sözgelimi. İçinde bebek varken bir bebek arabasını katlamamanız gerektiğini, gömleği üzerinizdeyken ütülemeniz halinde bunun yanıklara sebebiyet vereceğini kişisel gelişiminize birer bonus katkı olarak böylece elde edersiniz. Olmadı, hipermarket raflarında bile kolayca bulacağınız Noktanokta Yapmanın On Altın Kuralı ya da benzeri kitaplara başvurulur, hepsi bu. Öte yandan nesnelerin, objelerin de bir dili, bir belleği var belki! Onların tersine gidip gıcık kaptırmanın alemi yok. Tatlı dil, dirseğinle çaptığında gazetenin üzerine devrilen bir bardak sütü bile deliğine gönderir. Süt dolu bardağa temas etmeden önce sekiz adım attın diyelim; bir dahaki sefere yedinci adımda bir miktar dur, bardak ile dirsek teması mesafesini belleğine kaydet. Bak bakalım bir daha olacak mı! Eğilirken, kalkarken, yürürken, dönerken, geçerken, bacak bacak üstüne atarken; kısacası edip-eylerken ölçüp tartmayı, sayıp dökmeyi, süpürüp temizlemeyi ihmal etmediğimiz sürece mümkün en rahat yaşam formuna ulaşmamız işten bile değil. Hem azizim eğitim, talim ve terbiye dediğimiz şey de nihayet bundan ibaret değil mi? Tüm yönlendirme çabalarının motoru olan tecrübeler yığınını aktarmak. Numaralı parçalar halinde bir güzel ambalajlanıp montajlanmak üzere bize sunulan portatif mobilyaları vidalarken izleyeceğimiz adımlardan tutun, ayakkabılarımızı bağlamaya; bulaşıkları yıkayıp dizmekten, bir kahve fincanını tabağı içinde en uygun açıda tutmaya kadar sihirli formüller vardır eğitilerek öğretildiğimiz. Bu öğretimlik dizge, her zaman olduğu gibi vasat bir zeka kurgusu üzerinden iş görür. O vasat zeka sahibine yönergeler sıralanır; sıralamada kullanılacak ses tonu umumiyetle babayani ve şefkat doludur, çok mecbur kalındığında ise birazcık sert. İşte Burroughs da kısmen Budist terminolojiyi kullanarak, Do Easy; DE diyor, kolayı var a dostlar diyor ve insanlığa bir hizmette daha bulunmak istiyor. Kendi küçük dünyasında sürekli kıvrılıp toplanmış halının ucuna takılıp tökezleyenler, ikide bir kafasını dolabın kenarına çarpanlar, kablolarla başa çıkamayan sabiler için tekrar ve ezbere dayalı altın kurallar bileşkesi. Tetikte bir ömür sürmenin ev kazalarına kurban gitmenin tek antitezi olduğu, obsesif-kompulsif patolojik bir hayat da olsa, netice hiç de fena değil esasında. Zaten dünya dediğin nedir ki: Bir dizi düşmanın istila ettiği, daima uyanıklık gerektiren korkunç bir gezegen. Bazı nesnelerin, eşyaların da düşmanla işbirliği içinde olması cabası! Burroughs'un bu küçücük kara anlatısına, bu parodik öyküsüne son derece uygun bir atmosfer yarattığını söylemek gerek Gus Van Sant'ın. Espri cidden dozunda hissettiriliyordu 9 dakika boyunca. Gus Van Sant bu filmden altı yıl sonra çektiği Drugstore Cowboy'da da Burroughs'a; hem de bu defa tam bir junkey-estetik sunacağı peder Tom; Murphy Baba rolünü verdi. Bu filmi görmüş değilim yazık ki. Yalnızca Burroughs'un göründüğü bölümlerin montajlanmış halini izleme olanağım oldu. Uyuşturucuyla haşır-neşir bir yaşlı bir dinadamı; üstelik felsefi cümleler kuran enteresan bir tipleme. Bob' a bir sahnede uyuşturucularla ilgili şöyle diyordu peder Murphy: Narkotik uzun yıllardır sistematik biçimde tüm sorunlar adına günah keçisi ilan edildi. Yakın gelecekte, aşırı sağ politik güçlerin, uluslararası bir polis aygıtını kurmak için bu histeriyi ustaca kullanmasını bekliyorum. Yaşlı bir adamım ben evlat; uyuşturucu sorununun çözüldüğünü görecek kadar sanmam ki yaşayayım. Birkaç yıl sonra 1991'de yaklaşık iki dakikalık bir siyah-beyaz film daha çekti yönetmenimiz Burroughs ile: Thanksgiving Prayer/Şükran Duası. Orada Burroughs, yine çatallı eleştirel dilini Amerikan toplumunun kokuşmuş yanlarına çevirdiği şiirini bizzat kendisi okuyordu. Sinema ve Burroughs denilince, insan kendini hangi tür atomlardan yapıldığını kestiremediği nadir bir elementin gömülü olduğu madene düşmüş gibi hissediyor. Ne adammış ama! Yazınsal türlerde giriştiği enteresan deneysel teknikleri; özellikle de cut-up/kolaj tekniğini sinema yoluyla da bu denli geniş örnek çerçevesinde işe koştuğunu doğrusu bilmiyordum. Gus Van Sant ile başladığım sinema-Burroughs ilişkisi matruşka bebeklerine döndü desem yeridir. Avandgarde sinemanın, dönemindeki en seçkin ve aynı zamanda ayrıksı çalışmalarında ondan bir im bulmak ne tuhaf! Tastamam ölene kadar hem de.


5 Aralık 2015 tarihleri arasında ev sahipliği yapıyor. Sanatçı anlık hissettiği duygularla ana malzemesi olan resimle birlikte nesneler ve fotoğraflar topluyor. Oluşturduğu arşivle kurduğu diyalog sonucunda hiç görülmemiş/unutulmuş hikayeleri izleyiciye anlattığı ve umudun kalmadığı noktada bireyin dönüşümüne ayna tutan sergi, Pazar ve Pazartesi hariç her gün 11.00-18.00 saatleri arasında Yeldeğirmeni'nde konumlanan Hush'da gezilebilir. Sukut-u hayalde Erbaş, kendine seçtiği gerçek nesneler ve fotoğraflardaki yüzleri hikayeler kurgulayarak canlandırırken bir yandan da kimlik ve hafıza kavramlarını sorunsallaştırıyor. Kendi yaşadığı deneyimler üzerinden umutsuz kimlikler ve hafızaları mekana taşıyor. Oluşturduğu resim ve yerleştirmeler ile izleyicinin kendi deneyimleri doğrultusunda bir yüzleşme yaşamasına fırsat sunuyor. Mekanı bütün olarak karanlık bir forma dönüştürmesi ve kullandığı hiç sönmeyen mum objesi ile kendi umuduna dair duruşunu ortaya koyuyor. Sukut-u hayal sergisi izleyicileri daha önceden karşılaşmadıkları hikayeler içerisine sürükleyerek sanatçının umutsuzluğu şiddetlice sorguladığı dünyasını keşfetmeye davet ediyor.


SODA, Hollandalı sanatçı Diederick Kraaijeveld'ın ''Icons in Old Wood' adlı sergisiyle 13 Eylül 2012'de sezonu açıyor. ''Icons in Old Wood' sergisi '' 500 Kuruş'' adlı Atatürk pulu eseri dahil olmak üzere; Steve McQueen, Ajda Pekkan gibi Türkiye ve dünyanın ikonlaşmış isimlerinin ahşaptan yapılmış renkli kolajlarından oluşuyor. Sergide sanatçının imza eserlerinden ''Blue All Stars'' adlı Converse ayakkabının yanısıra bu sergiye özel üretilmiş, yeni ahşap heykelleri de yer alıyor. Kraaijeveld'ın eserlerinin en büyük özelliği, ülkesi Hollanda'nın yanısıra farklı ülkelere yaptığı seyahatler sırasında topladığı ahşaplara hiç bir müdahalede bulunmaması. Kendi orjinal renk ve dokularını muhafaza eden bu rengarenk ahşap parçalar tek tek elle kesilip, farklı yüksekliklerde monte ediliyor. Bugüne kadar dünyanın pek çok ülkesinde sergiler açan sanatçının eserleri bir çok seçkin özel ve kurumsal koleksiyonlarda yer almaktadır. 2010 yılında Paris'te gerçekleşen ''ARTAQ'' adlı uluslararası bir yarışmada ''Heykel Ödülü''nü kazanmıştır.


E ğer felsefenin başı diyebileceğimiz bir nokta varsa, o noktadan itibaren tartışılan en önemli kavramlardan birisi gerçek. Her ne kadar bu tartışmalar şu ana kadar herkesin ortaklaşabileceği bir gerçek tanımı ortaya çıkarmamış olsa da, herkes gerçek ve gerçek olmayan üzerine konuşup böyle sınıflandırmaları rahatça yapabiliyor. Gerçeğin ne olduğunu söyleyemeyip bir şeylerin gerçek olup olmadığını konuşmak da büyük bir sıkıntı. Bunu söyleyenlere göre; bunlarla ilgilendiğimiz zaman gerçek hayattan çıkıyoruz, gerçek olmayan bir hayatı yaşıyoruz. Bunları kapattığımızdaysa gerçek hayata geri dönüyoruz. Yani bu şekilde düşünecek olursak Matrix çoktan gerçek olmuş ve kendileri kırmızı hapı seçmişler. Geri kalanlarsa gerçeğin farkında olmadan matrixin içinde yaşayan zavallılar ve kırmızı hapı alan özel kişiler tarafından aydınlatılmaları ve kurtarılmaları gerekiyor. Bu şekilde bakıldığı zaman büyük bir kahramanlık öyküsü gibi görünüyor her şey değil mi? Birileri Platon'un o meşhur mağarasından ve gölgeler dünyasından çıkmayı becermiş ve şimdi geri kalanları kurtarmak için cesurca o mağaraya dönüyor. Gerçekten heyecanlı bir öyküye benziyor. Ancak durum aslında pek de öyle değil. Girişte değindiğimiz noktayla başlayayım. Gerçeğin tanımı konusunda bir konsensüs yok ortada ve yakın zamanda böyle bir şeyin gerçekleşmesi de pek mümkün görünmüyor. Ancak mesele şu ki, bu kahramanlık öyküsünde çok garip bir gerçek tanımı mevcut. Onlara göre bilgisayarın içindeki bir şey gerçek olamaz; gerçek dışarıda, bu dünyada olmalı. Yani basit bir şekilde tanımlamak gerekirse; gerçek bitlerden değil, atomlardan oluşur diyorlar. Ancak sıkıntı şurada, bitlerin gerçek olmadığına dair böyle keskin bir tanımı nasıl elde edebiliyoruz? Bitlerin gerçek olmasını engelleyen ne? Bu soruların hiçbirisine cevap verilebilmiş değil. Nathan Jurgenson, buna çok güzel bir isim koymuş: dijital dualizm. Dijital dualizmde dijital olanın tamamen gerçeğin dışına itilmesi ve dijitale, insana ve bu dünyaya ait olmayan bir şeymiş gibi muamele edilmesi söz konusu. Dijital dualizm, bir ikilik yaratma ve birini diğerinden daha yukarıya koymayı kendisine temel alıyor. Dijital dünyayı 'sahte', fiziksel dünyayı 'gerçek' olarak kabul eden ve dijitalin 'aşağı' görünmesini temel alan bu düşünce 2000'li yıllarda internetin ve teknolojinin gelişmesiyle her geçen gün daha da sık karşımıza çıkıyor. Facebook insanları aptallaştırıyor, Gençler asosyalleşiyor, Telefonunuzu çöpe atın, Tüm hesaplarınızı silin, İnternetten arkadaş mı olunur? temelindeki söylemlerin hepsi dijital dualizmin eserleri. Dijital dualizm aynı zamanda bir elitizmi de beraberinde getiriyor. Dijital dünyanın 'aşağı' görülmesi ve ona bu şekilde muamele edilmesi, kırmızı hapı yutanların kendilerini elit ve diğerlerinden daha üst seviyede insanlar olarak görmesine neden oluyor. Bu dualizmi kabullenen, ancak buna rağmen dijital dünyadan 'kurtulamayanlar' ise kendilerini zavallı olarak görmeye başlıyor ve bu durum sahte bir hiyerarşinin doğmasına neden oluyor. Dijital dualizm, bir safsatadan fazlası değil. Hiçbir tutarlılığı ve mantıklı temeli olmadan kurulan bu yapının bir işe yarayabileceğini ya da doğru olabileceğini kabul etmek anlamsız. Tamamen sorunlu ve tutarsız tanımlarla kurulmuş bir dualizm, gördüğümüz üzere sadece sahte bir hiyerarşiye ve sorunlu insan ilişkilerine neden oluyor. Sözüm ona insanları 'gerçek hayata döndürmeye' çalışan kahramanlar, insanlar arasındaki ilişkinin bir elitlik ve hangimiz daha gerçeğiz yarışmasına dönmesine neden oluyorlar. Eğer bir şekilde bu dijital dualizm savunulacaksa, en başta dijitalin neden 'gerçek' olamayacağına dair elle tutulur bir şeyler söylemesi gerekiyor. Çünkü bir datanın 'gerçek' olamaması için bir sebep yok. Cinlerden ya da dünya dışı bir şeyden de bahsedilmiyor sonuçta, gayet bu dünyanın bir parçası bitler ve datalar. Bu dünyada, bu dünyanın atomlarıyla üretilen teknolojinin ortaya çıkardıkları şeyler. Eğer fiziksel dünya ve dijital dünya arasındaki ilişkiye daha elle tutulur bir şekilde yaklaşmamız gerekiyorsa; en uygun seçeneklerden birisi, Nathan Jurgenson'ın teklif ettiği artırılmış gerçeklik. Eğer gerçeğin deneyimlerimize ve o deneyimlerden edindiklerimize bağlı olduğunu düşünecek olursak, bu oldukça uygun bir tanım olabilir. Atomlardan oluşan fiziksel dünyaya, bitlerden oluşan bilginin eklenmesiyle onun gerçekliğini artırdığımızı söylemek mümkün. Tek başımıza deneyimlediğimiz bir mekandan edinebileceğimiz bilgiyle, o mekanı dijitalle birlikte deneyimlemenin bize getireceği bilgi çok daha farklı ve fazla olacaktır. Artırılmış gerçekliği dijital dualizme karşı bir tez olarak kullanılma sebebi şu: Dijital dualizm, varolanı reddediyor ve onu 'sahte' ilan ederek kendisine bir kaçış yolu yaratıyor. Ancak bu sahte ilan etme eylemi, sahte algıların doğmasına ve daha sorunlu bir durumun ortaya çıkmasına neden oluyor. Artırılmış gerçeklik ise varolanı doğrusuyla, yanlışıyla kabul etmeyi ve onu bizler için nasıl daha iyi hale getirebilirizi düşünmeyi tercih ediyor. İkincisinin herkes için daha faydalı sonuçlar elde etmemizi sağlayacağını söylemeye gerek yok sanırım.


Her şey Poe ile başladı. 12 yaşından 18'ime kadar onu taklit ettim. Poe'daki cevhere aşık oldum. Kendisi tam bir mücevher değil mi sizce de? Edgar Rice Burroughs ve John Carter için de aynısı geçerli. Geleneksel korku hikayeleri yapıyordum, herkesin az çok bailadığı şekilde. Mezarlıkta kapana kısılan insanlar filan. Mısır labirentleri çiziyordum. İlerleyen yıllarda Bradbury'nin internete bakış açısında da değişiklikler oldu. Eleştirileri daha çok internetin nasıl kullanıldığına dairdi. İnsanların ciddiye almadığı bir alan olmasına duyduğu rahatsızlık, yerini, gerekli eleştirileri yaptıktan sonra bir websitesi dahi açıp değişime bıraktı.


Ne yazık ki başlayan günlerim şu an bitmedi. Hala buradayım ve hala anadili mi kullanmayı sevmiyorum. Belki de anadilim benim için uygun değil. Sevdiğim kadını bugün de seviyorum. Oysa tüm anlarım o anlarımdan farklı. Anılarımdan kurtulmak için kamaramdan dışarı çıkmayalı bir haftadan fazla oldu. Değişik kitaplar okuyarak insan görmemeye dikkat ediyorum. Kravatla uyuyorum kalkınca çıkarıp yastığın altına koyuyorum. Bunu neden yaptığımın bilincinde değilim ama eminim Freud biliyordur. Kamaramda iki yatak var birinde hiç yatmadım. Detayları da hiç sevmiyorum. Bu yüzden gemi büyük, birkaç insanla paylaşabilirim ama kimseyi de buraya zorla getiremem. Bu arada rüzgargülünü de sevdiğim kadına verdim. Kusura bakmayın ama dümeni de ona veremem. Ya da alsın, zaten bir işe yaramıyor! Bir şeye yaraması için ikisinin de gemide olması gerek. Onun da, dümeninde. Garip okur kardeşim bu dünya. Rotamı kim çizdi? Haritanın tümünü ben niye görmüyorum? Yatağın yoksa kamarama gelebilirsin. Ama çok soru sorarım. Balım da tatlı değil acı. Kestane balıymış kavanozun üstünde öyle yazıyor. İçindekiler; Kestane Balı. Gemiye gelmeden evvel üstüne bir şeyler yapıştırma. İçinde ne olduğunu bilmek istemiyorum. Bugün uyandığım gibi dolaptaki kitaplara baktım, sonra da yatağımın üstünden geçen kabloların arasına sıkıştırdığım üç kitaba... İnan okur Tanrı en iyi yazar. En kötüsü de benim ve sen beni okuyorsun. Sana hiçbir şey katamam. Ama yine de oku! Hiç okumayı öğrenmeseydim. Ne büyük bir protesto olurdu. Ama bu tercihi yapmama izin vermedi; kırmızı rujlu kadın. İnsanoğlunun elma ile imtihanı. Bana nelere mal oldu. Hitler beni duyuyorsun biliyorum -bu aralar faşistlerin üstüne çok gidiyorlar. Bu gemideki en büyük sorunum düşler. Aslında onları dinleyen biri olsa sorunum hafifleyecek. Bu şu anın sorunu, birde geleceğimin sorunları var. En belirgini tuzlu sulara doğru giden gemi. Yolculuğum ileride rüyalarımdan daha büyük bir sorun olabilir. Ama önlem almayı düşünmüyorum hatta mümkünse dümene ellemek bile istemiyorum. Okur şu an ağzımı bozmak da istiyorum ama anadilim buna engel oluyor. Nesli tükenmiş bir dilin en usturuplu küfrüne yeniden can verecek güç de var kanımda O dilin neslini çoğaltmak istiyorum. O dille çoğalmak istiyorum. Şimdi kamaramdan dışarı çıkacağım birazcık nefes almak için. Ama yine aklıma o gelecek. Ben böyle anadilin anasını avradını! Pardon okur. Normalde çok terbiyelim ama müphem sorular ve rota beni buralara getirdi. Bunun bir merhale olduğunu düşünüyorum. Atlatırım umarım. e= m. c deki e ne oluyor okuyucu! Tamam, çokbilmişlik yapma. Sus! Kopuk kopuk gidiyorum ama yine de okumaya devam et. Girit açıklarında üç tane ada görmüştüm; yan yana bildiğin üç nokta gibi duruyorlardı. Sanki Girit koskocaman bir cümle, o adacıklar da üç nokta. Her şeyin doğada bir karşılığı var diyorlardı da inanmıyordum. Şimdi inanıyorum ama hoşuma gitmiyor. Dünyada bir yerde E ya da e'ye benzeyen bir ada olması ürkütücü. E daha mantıklı bir ada olur. İki limanlı büyük bir ada. Rüzgara ve dalgalara açık; biri ticari bir diğeri de turistik iki liman. e ise bir liman ve büyük bir gölden oluşurdu. Gölle denizin aynı adada yan yana olmasını kaldıramam ben. Buna hazır değilim. Hazır olmadığım bir şey daha buldum. Ne mutlu bana! Ani işitme kaybı yaşadığım dalıştan sonra doktorun yasaklamasına rağmen hala dalıyorum. 45 feette bile onu düşünüyorum. Ama 30 feetten daha iyi. Hiç olmazsa onu görmüyorum. Bazen 50 feette bazen de 60 feette dip sarhoşu oluyorum. Moralle alakalı olmalı. Bir aynam yok her gün gazete de okuyamıyorum. Özellikle pazar günleri canım istiyor. Şu koskocaman oyunun en güzel parçalarından biri bu olsa gerek. Hiç olmazsa eğrelti durmuyor. Saatim de yok. Güneş var, ay var, yıldızlar var.. . Ben bu gece ne yazık ki uyuyamam bu yüzden herkes bir düşe dahil olsun. Düşler alemi bu gece epey eğlenceli olacak. Kaçırmayın. Carl Gustav Jung beni duyuyorsun biliyorum bilinçdışım seninkine hiç benzemiyorum. Çokça E var bende. Arketip, Anime, mandala ile hiç alakam yok. Hitler beni duyuyorsun biliyorum -bu aralar faşistlerin üstüne çok gidiyorlar. Okur seni unuttum ben. Özür dilerim. Ihlamur içelim mi biraz. Lütfen bu konuyu da değiştirelim, inan sıkıldım deme. Ama yine de sizi kesinlikle kıramam bilirsiniz sen yeter ki okuyun hemen değiştiririm konuyu. Bir konu hiç olmadı! Kamaramda bir dolapta saat buldum. Ben bulduğum da saat on biri gösteriyordu büyük ihtimalle de saat on birdi. Ama saat bozuk çıktı. Bu gece on birde kıç üstünden denize atacağım saati. Ardından bir dakikalık saygı duruşunda bulunacağım, ama bir dakikayı kim tutacak? Birinin saniyeleri takip etmesi gerekir. Bu durumda o kişi yeterince saygı gösteremez. Bu saçma... içimden Fransız ulusal marşını okuyup rahata geçsem. O marşı tam bir dakikada okuyorum. Ama o sıra tam saygımı gösteremem ki. Hay aksi. Dün beynimde ki tüm şifreleri unuttum. Bunun içinde yarın sabaha karşı kutlama yapmayı planlıyorum. Şifresiz tüm okuyucular gemime davetlidir. Bu paragrafı boş bir kağıda yazmanız katılım için gerekli olan tek şey. Çok eğleneceksiniz. Herkes için sınırsız dümenimiz var. Rota belli. Dümen sadece dekor olsa bile, İskele alabanda, sancak alabanda! Diye bağırabilirsiniz. Hayatta öyle ani değişimler pek olmasa bile, eğlenceli bir parti olacak. İnanın! İstanbul'u çok özledim okur. Yaşayan herkes şehri terk ettiğinde boğanın yanında görüşürüz. Öptüm.


Günümüzde bir Godard filmine gitmek ne demektir? Bu bir ayrılık konuşması buluşması için sözleşmeye benziyor ya da Dagur Kari'nin imgeleminde bir tür kürtaja gecikmemek için çalar saati kurmaya. Özellikle Türkiyeli Godard izleyicisi ise veda etmeye hazır olmadığını ya da çoktan veda etmiş olduğunu festivaldeki gösterimlerde kanıtladı. Bizim izlediğimiz ilk gösterimin teknik bir arızadan kaynaklandığı söylenen şakası ise şu idi: Film için gözlük dağıtmayacağız, ama zaten filmdeki üç boyutlu sahnelerin sayısı çok az, bir şey kaçırmış olmayacaksınız. Böylece Bay Godard'ın ilk üç boyutlu filmini iki boyutlu izledik. Bunu sonraki izlemelerde telafi edeceğimizi düşündük. Sinemayı 1960'ların sonunda bırakmış olan yönetmen nereye gitmektedir? Filmografisi sinematografik bir striptiz gibi geçtiğimiz elli yılda yüklerinden soyunarak ilerledi ve şimdi saf soyutlama düzeyine hiç olmadığı kadar yakındır. Dile Veda'da özgürce dolaşan varlıkların köpek adını almalarını sağlayan tekniğin kamera tarafından verildiğini savlamak ve tekniğin tersine çevrilmesinin kameranın bir niyetsizleştirilmesiyle olanaklı olduğunu düşünmek Bay Godard açısından heyecan verici olmalı. Godard, Godard sinemasını bilgisizleştiriyor; daha doğrusu bilgiyi sinema için geçerli veriler arasından çıkardığını ilan ediyor. Bir bakıma 1958 tarihli Operation 'Beton' ile başlayan çember tamamlanmış gibidir. Uzun süren, nesnesini yitirmiş bir veda. Köpeği soyutlamak. Bizi yıldızlardan uzağa iten bir teleskop gibi iş gören bütün bu kameraların hepsi halihazırda bütün insan dışı hayvanlar için zaten gizli kameradır, ne kadar açıkta durursa dursun. Filmi ikinci izleyişimizde bu kez gözlükler dağıtılmıştı ve yerimiz salonda perdenin hemen önündeki, altyazıları dizmekle görevli genç bir kadının koltuğunun hemen arkasındaydı. Bu kez karanlıkta küçük defterimize sonradan okumakta güçlük çektiğimiz notlar almaya çalıştık ve filmin sesini Olympus marka bir aygıtla kaydettik. Üç boyutlu gören gözlükler, Bay Godard'ın haysiyetimize dokunan ağır bir şakası aslında: Detaylandırmayacağız, 2000'lerdeki Godard sineması 1660 Ekolü'nden adını sildirmeye çalışan aşırı-Avrupalılaşmış, Avrupa kültürüyle kafayı bozmuş bir dehanın sinemasıdır. Afrika'yı mesele edinmesinde bile bir Afrika'yı mesele edinen Avrupaya kafa yorma üslubu geliştirmiştir. Self-refleksif tavra yabancı değiliz, Bay Godard kendini yaralayan sorular sormaktan yorulmuşa benziyor. Ama her şeyden önce, sinema konuşmaya başlayınca dil susar ya da dil konuşmaya başlayınca sinema susar. Bay Godard sesli sinemayla yaşıt olduğu kadar dilsiz sinemayla da yaşıt. Afrika hakkında bir kavram üretmek olanaklı mıdır? diyen altyazıya, filmi üçüncü izleyişimizde Afrika'nın hakkındaki kavramlara gereksinimi yok, özgürlüğe var biçiminde bağırarak yanıt verdik.


Alta Sanat Galerisi'nde 6 Ekim-28 Kasım 2012 tarihleri arasında düzenlenecek olan ve Ressam Dilşan Balkancı'ya ait eserlerin yer alacağı sergi, sizi bambaşka bir dünyada masalsı bir yolculuğa çıkaracak. Düşsel anlatım biçimiyle dikkat çeken Dilşan Balkancı'nın eserlerinde zaman ve mekan sınırlamalarına takılmadan, güçlü bir özgürlük duygusu hissediliyor.


Ç ağdaş dil olgusunun gelişimindeki önemli veçhelerden birini çözümlerken, Chomsky, sadece anlatı kalıplarının ya da dilsel/biçemsel söyleyiş biçimlerinin değil, zihinsel refleks zamanının bile koşullandığı bir arızi-dilden söz eder. Süreksiz söyleyiş biçimlerinin kalıplaşmış anlatı formunun doğrusallığıyla zamanı boyuna kesen işleyiş mantığının, anlatılanan şeyi içermeyen geçiş katmanları üzerinden egemen söylene eklendiği durakları sistemik bir dil kapsülü olarak betimler ve sıkışık gerçeğin yapısını dilin araçsal varlık biçimleri üzerinden güç ilişkilerinin metronom ritmine bağlar. Böylece tekerlemelere, akılda kalıcı kafiyelere, mottolara yüklenmiş içerik bilincinin anlamın numuneleşmiş kalıp dokusunda bağlandığı bir iktidar dürtüsünü teşhir eder. Küreselleşme tartışmaları üzerinden yürütülen polemiklerin dilsel kalıplar üzerine kurulu birörnek anlam yapılarının işlevselliğini sorgularken dil olgusunu bu boyutuyla dikkate almaması, muhalif eksendeki söylen kalıplarının da aynı sloganlaşmış kavrayış momentinden itibaren kurulmasıyla ilgili olabilir mi? Bir tarafta alfabeler vardır, diğer yanda dizeler, diyen Mallarme'nin, yalnızca Parnasse ruhuna sığınan kapsayıcı bir şiirsel ortak ruhtan ya da şiir söyleme kaygısından çok, söz söyleme ya da anlatılama çabasında evrensel varlık sebeplerini bulan bir yaratma itkisine göndermesi veya şimdilerde üst-metin diye adlandırılan bir algı düzeyini kavrayış kipleriyle bağlamsal bütün arasındaki akademik yorumsama safsatasına hiç düşürmemiş Goethe'nin weltliteratur vurgusu, ortak bir iktidar talebinin tüm taraflarınca aynı oranda seyreltilmiş bir dilsel yarığı iyiden iyiye derinleştiriyor. Zira modern çağın en yüzeysel iletişim kaygılarına olası en kısa yolla yanıt veren kitle dili, Nietzsche'nin sadece semptomatik düzeydeki kıpırdanmalarını görüp yirmi birinci yüzyıldaki akut sinir nöbetlerine tanıklık edemediği, tıp literatürüne jurnalistik deformasyon denen meslek hastalığını armağan etmiş gazetecilik ve gazeteci dili olgusu tümüyle güç ilişkilerinin süzüldüğü bir filtre işlevi görmeyi sürdürmekte. Ne var ki, asıl endişe verici olanın, konvansiyonel yönetme talepleri karşısında zemin tutma arayışındaki muhalif oluşumların da aynı küresel köy ağzını bilhassa doksanların ilk yarısında benimsediği oportünist eylem anlayışını 'suistimal politikaları' tanımıyla hafifletmeye çalışan 'sistem anarşistlerine' kıyasla daha bir sahiplenerek kullandığının açıklıkla görülmesi. Tüm bunlar, dil üzerinden yürütülen mücadelenin, en fazla da kavramsal düzeyde, iç içe geçmiş ortak tanım ölçütlerinin orta yerinde sürüp gittiğini, ayrıksı olmayı da aynı sistematik esneme payı içinde marjinal bir duruş olduğu vehmiyle kabullenmiş dilsel kopuş çabalarının ise bağdaşık olmasa da organik anlamda üst yapıya eklenmiş birer söyleyiş kipi olduğunu açıkça ortaya koyuyor. Arketiplerin mekanik birer tanım ölçütü olmadığını, tersine, her birinin birer bilinç içeriği olduğunu söyleyen C. G. Jung'un gözlemi, kavrayış biçimlerinin klinik doğası üzerine yapılmış birer tespit olması vasfıyla değil de çağın teknik aklıyla düzenlenmiş, ayıklanmış, tesviye edilmiş birer algı katı olarak okunduğunda, iktidar taleplerinin hep dil dokusundaki yaratıcı seziyi dışlayarak beslediği kalıp-yargıların işleyiş düzenini açıkça tanımlıyor: Anlamın tüm rasyonel kavrayış biçimlerine doğaca içkin olduğu sanısıyla arındırılmış bilme istemi. Kavrayış egzersizlerinin metinsel çözümleme çalışmalarının analitik ruhuyla sınırlı olumsal dizgesi ve bu kasılmayı teknik aklın tahakkümündeki mekanik uyaranlarla canlı tutan sahipsiz istenç. Yorumbilimin araçsal doğasıyla uyumlu kılınmış algı düzeni ve bilincin tutamakları olan içerik katları. Şimdi, organize aklın kavrama çabasına anlamın gidimli bir nedensellik olarak ulandığı genel işleyiş, kavrayış biçimlerinin kolektif edilginliğiyle türdeş bir sıfır noktasına dönen devir hızını çevrimin hacminden bağışık tutacaktır. Bir başka deyişle, yalnızca havayı döven bir çark gibi işleyen aklın, Barthes'ın tanımlamasıyla bomboş bir bandı durmadan başa saran bir düzeneğin evrensel bir nedenselliği kendi hareket yasasının mekanik erimiyle bağladığı bir kısır döngüdür söz konusu olan. Başta Derrida olmak üzere Fransız yapıbozumcularının dilin gramatikal hamlığı diye tanımladığı şey, Foucault'ya göre, anlam sarmalının başladığı noktadır. Bir ipucu, bir ayrımsal ya da tepe nokta. Anlamsal bütünün helezonik bir yapısı olduğu yollu vurguların, çizgisel bir çözümleme ediminin doğasına aykırı olarak, akış ritminin tüm izleği besleyen bir çevrintiyle tersyüz edildiği bir 'serbest okuma' pratiği olması, aşkın bir okuma pratiğinin kuralsızlığından çok, zihinsel dinamiklerin serbest bırakıldığı bir karşılaşma alanı olmayı amaç edinir. Karşıt etkilerin orta yerinde kurulan anlam çerçevesi, sadece diyalektik bir gerilimin soğurulduğu bir ağırlık noktası olmakla kalmaz, bazen örgensel bazen de parçalı bir kavrayış zeminine ana metne koşut bir bağlamın gölgesini düşürür. Jung'un bilinç içerikleri semptomatik bir üst-yapının belirgin kılınması adına kavram kalıplarını hapseden bir algının tekilliğini tanımlanmış bir düzlemin ortak bilinç alanında benzerleriyle eşlerken, modern kitle dilinin yekpare kurgusu ortak bir bilinçlilik halini türdeş bir metin dilinin kalıp-sözlerine, kalıp-hecelerine ayırır. Dilin 'patronajı', 'ayar tutmayan' her fazlalığı eler. C emaatçi yapı dilsel bir kuruluş yasasıyla sınırlanmaz, ne de dilsel bilinç cemaatçi bir varlık biçiminin tam bir doğrulanması olarak tezahür eder. Topluluğu kendi içinde dayanışmacı olduğu kadar rekabetçi, bağlaşık olduğu kadar dağınık ve sölpük kılan kırılma noktalarının varlığı, dili çoklu bir söyleyiş rejiminin kılgısal ağırlığıyla devindirir. Dil yaşar, biçim ve kabuk değiştirir, yan anlamlar yüklenir, söyleyiş olanaklarını çeşitlendirir, tüm bunları yaparken farklı cemaat bilinçlerinin 'mutlak farkındalığıyla' ilişkiye geçer, varlığını ve kudretini sınar. Bu olağan varlık dinamiklerinin ötesine geçen, dilsel yapının gerçek vurgu yoğunluğunun tüm dehşet uyandırıcılığıyla biriktiği nokta, jenealojik bir bilinç ortaklığının sınırlarını aşarak, bir tür-oluşun ayırıcı ırasını tüm alt-bireylerde gerçekleyen bir doğuş efsanesine dönüşmesidir. Artık ne bir topluluk rejiminin iç dengesi ve oluş dinamiklerinde ne de bir kimlik araştırmasının sosyo-kültürel kodlarında yatan bu farkındalık, sözcüğün tüm anlamlarıyla, hatta tüm o anti-militarist varlık çabasının en son sınırına götürüldüğünde bile, muayyen bir inanç sisteminin 'ortak' sayılması uyarınca faşisttir. Bunun dilsel varlık alanındaki karşılığını sadece halkın katılımına olanak tanıyan ve onun varlık alanını onayan cömert bir gönül birliğinde değil, akademik bir jargon ve bilimsel bir söyleyiş disiplini ya da saraylı bir üslup inceliğinde de aramak gerekir. Yine Chomsky'ye dönülecek olursa, dil, en hiyerarşik varlık biçimlerinin dolaylı ya da dolaysız karşılığı olduğu durumlarda bile, kısıtlamaların alanı değildir; dilin akışkan yapısının bu özelliği, söyleyiş ve anlatım dizgelerinin ara katmanlarına sızan karakteri, dönüşürken dönüştüren bir mefhum olarak varlığını sürdürmesi, zihinsel süreçlerin izlenmesindeki zorluğun da bir göstergesidir. Tüm tahakkümcü varlık biçimlerinin her şeyden önce yaratıcı bilinç ve belleği, söyleyiş rejimlerinin türlü olanaklarını sınırlayarak, dizginleyerek işe koyulmasındaki hareket itkisi, kaçınılmaz biçimde, dili cemaatçi örnek-yapıların ahlaki ussallığıyla kendi utlu doğasının panzehirine dönüştürür. Tek bir kaçak noktasından hava aldığında infilak edecek olan bu sıkışmış barut kutusu, karı kocanın birbirini hiç çıplak görmediği altı çocuklu ailelerin bilinç yarasında kabuk bağlar. Yarık, bilinci benlikten uzak tutan emniyet boşluğudur. Bir cemaatin dilsel varlık alanının aynı cemaatin bilhassa dinsel referansların bağlayıcılığıyla malul olduğu, dahası, insanların anlamadıkları bir dilde ibadet ettikleri gerçeğinin hiç değilse dilin koşullanmış düzen ırasıyla açıklanabilecek son paradigmayı da silip yok ettiği uç bir durumda, hem cemaat hem de dil kavramlarının henüz tanımlanmamış bir boyutuyla yüz yüze geliniyor. Bu durumun yarattığı bireysel ve kaçınılmaz biçimde kolektif çöküntünün bu tartışmanın konusu olmadığı, bu yazının genel çerçevesinin o inanç şebekesinin doğasına nüfuz edemeyecek denli muğlak ve güçsüz olduğu açıktır. Sadece sözcüklere ve asgari gramatikal kalıplara dökülmüş bir anlatım ya da iletişim formu olarak değil, yaşam biçimlerinin bir ortaklık duygusunu besleyen ve geliştiren, hayvanlar arasında bile yeterince toplumsallaşmış, en başta insanın taklit ve fiziksel çevresine uyum sağlama yeteneğinin organik ve mekansal dışavurumu olarak dil, bu yazıda söz konusu edilen güç ilişkilerini kapsayacak denli sınırlanamazdır. Yine de, bireyselliği dil bilincinden itibaren ele geçirilmiş insanın bu kavramsal çerçeveye sığmayan trajedisi, insan bilisinin sözle ifade edilebilecek en uzak ufkuna varacak denli ömürlü olmamalıdır.


9 gün, 9 gece, 99 saatlik bir radyo yayını! 7 yıldır dinleyicilerinin sürekli desteğiyle bağımsız ve başına buyruk yayın hayatını sürdüren ve bundan büyük keyif alan Açık Radyo'nun 2010 Dinleyici Destek Projesi Radyo Şenliği 20-28 Mart tarihleri arasında gerçekleşecek. Sağduyu ve neşe, radyo dalgaları ile temaslarda bulunacak. Bu curcuna tam 9 gün, 9 gece, 99 saat sürecek. Yedinci Radyo Şenliği'nin asıl yıldızları ise Açık Radyo Dinleyici-Destekçileri. Bu yıl aynı zamanda 15. yaşını da kutlayan Açık Radyo, Dinleyici Destek ProjesiYedinci Radyo Şenliği'nde mikrofonu dinleyici-destekçilerine uzatıyor. Açık Radyo stüdyolarına davetli olan 99 kadar dinleyici bu özel yayına bu defa sadece dinleyici değil, aynı zamanda programcı olarak katılacaklar. Her yıl düzenlenen Dinleyici Destek Projesi ile Açık Radyo dinleyicisi radyosuna sahip çıkıyor. Dinleyiciler seçtikleri programın istedikleri bir saatine destek veriyorlar. Yani dinleyiciler ücretsiz dinleyebilecekleri bir yayının sürdürülebilmesi için para vererek destek oluyorlar. Bunu bir telefonla (0 212 343 41 41) ya da bir tıkla yapmak mümkün. Açık Radyo seçtikleri programın başında ve sonunda adlarını anarak destekçilerine teşekkür ediyor.


İtalyan asıllıdır. Katolik eğitimi aldığı halde pek sevmemiş bu durumu. Ronald Padovana asıl adı. Daha küçük yaşta müziğe özel bir ilgi, sıra dışı bir yeteneği olduğu anlaşılmış. Trompet çalarak başlamış. New york aşığı bir adam. Lisede bas gitara geçiyor, gruplar kuruyor çeşitli isimlerle. En sonunda The Elves'e dönüşüyor isimleri; elf denen hayali yaratığı, hayallerinin nesneleştiren bir sembol olarak görüyor. Grubu ve ismi yavaşça duyulmaya başlıyor. 1968 yılında büyük bir trafik kazası geçiriyorlar. Sarhoş bir sürücü grubun vanına çarpıyor. Ronnie'nin en yakın arkadaşı gitarist Nicky Pantas ölüyor. Ronnie Dio kafasından, kafa derisinden ağır yaralanıyor. 100'den fazla dikişle toparlanmaya çalışıyor. David Feinstein da kazada bileğini kırıyor. Hepsi hastanede uyanıyor. Dio'nun yüzünde büyük bir yara izi var. Grubun Cortland'da geçirdiği zamanın ardından, yıllar sonra bir sokağa Dio adı verilecektir. Dio da ilk eşiyle Cortland'da tanışmıştır, şu an ABD'de meteroloji uzmanlığı yapan evlat edindiği oğlu da vardır. Daha sonra Elf kuruluyor, Rainbow öncesi benzer bir müzikte kafaları. Dio'nun ortaçağ söylenceleri, kahramanlık hikayeleri ve düşlere uzanan şarkı formatının ilk örnekleri çıkıyor bu dönemde: Nevermore. Elf, Deep Purple açılış grubu olunca ve dikkat çekince, Ronnie James Dio ve iki elemanla birlikte Rainbow'a katılması için teklif alıyorlar. Black Sabbath yıllarında, özellikle Heaven and Hell'de Dio şarkı yazım aşamasını neredeyse tamamen kontrol etmiştir. Black Sabbath ile geçen başarılı yılların ardından, Dio olarak kurduğu kendi grubunun ilk albümüyle, kendi kariyerininiz zirvesine ulaşmıştır. Holy Diver konserleri kapalı gişe olmuştur. Heavy metal en güzel yıllarını yaşamaya başlamıştır. Albümün kapağında Murray isimli maskot ilk kez görülmüştür. Randy Berrett ve gene Hunter çizimi Murray, mutasyona uğramış bir Malacovya deviydi. Efsaneye göre, dünyayı bir zamanlar yöneten iki kabile Malakovya ve Sykloplardan, iyiliği temsil eden Malokovyalıydı. Albümün kapağında bir rahibi boğuyordu; rahip, çocuk tacizcilerini temsil ediyordu. Naif bir söylemi olmasına rağmen Dio din düşmanlığıyla suçlandı. İyilik ya da kötülüğün, birinin diğeri olmadan varolmayacağına inanıyorum. diye cevapladı ve düşlerinden bahsetmeyi sürdürdü. Dio yıllarında, Black Sabbath'a yeniden dönüşünde, çeşitli organizasyonlarda, ortak çalışmalarında ve son dönemde Heaven and Hell ile gösterdi ki, yeryüzünün mesleğine saygısı en yüksek insanlarındandı. Zaten kendisi de, aşk şarkılarına değil, ahlak şarkılarına inandığını söylerdi. Bu anlamıyla, tıpkı hiç tanımadığı Ece Ayhan gibi bir etikçiydi. Şarkı sözlerine çok önem verirdi ve hayranlarından da bunu beklerdi. Şarkılarını basılı birer şiir gibi düşünürdü. Ejderhalardan, kılıçlardan ve kahramanlık destanlarından sıkılmadın mı? diye soranlara, Hayal etmekten sıkılmayacağım. diye cevap verirdi. Düşlerin gerçekliğine inanırdı. Magica isimli kitabını bitirmeye ve söylenceyi sürdürmeye çalışıyordu, umarız yazdıkları gün ışığına çıkar. Dio'nun bir poetikası da vardı. Sözlerdeki kafiyeleri kelime kullanımı ve sesli okunduğunda farkedilen uyumla, yarattığı şarkılar tesadüfi değil, üzerinde çalışılmış, kendi kariyerinin ilk günlerine de gönderme yapan, birleşik ve eklektik bir yapıdaydı. Daha sonra, İstanbul'un sıcak bir yaz akşamında, kendisini sahnenin önünden izlemeye doyamayan bir fanıyla kurduğu göz temasında anlattı ve anladı, müzik ve müzisyenlere duyulan derin sevgide, karşılıklı fedakarlıkların önemi büyüktür. Fedakarlıkla o müziği yapanlar, fedakarlıkla o müziğe ulaşanlar, değerini daha çok bilir. 1987 albümü Dream Evil ile, yaşamının yönünü bulmasında, beğenilerinin oluşmasında büyük bir etkisi olan sahneyi ve Dio'yu pür dikkat izleyen o çocuk da, Dio'nun şarkının neresinde kem göz işaretini yapacağını bildiğinden, karşılıklı gülümsüyorlar. O çocuk, sonsuz hüzünlü bir Kadıköy gecesinde panzerler, biber gazı, havada uçan taşlar ve meşaleler arasında Bundan daha kötüsü olamaz! diye düşünüp ilerlemeye çalışırken, Dio ona bir ders daha verdi son nefesiyle: Her şeyin daha kötüsü olabilir, kuyruğu her zaman dik tut! Ejderhalara karşı savaşmaktan yorulma! Dio haklıydı; dünya, siyaha beyaz diyen krallar ve kraliçelerle dolu ve haklıydı ki her şeye rağmen, sayıları az da olsa, kılıcı alıp yürümeye devam edenler var. Gittiğin yerde ruhun huzur bulsun, adın ve sesin son nefesimize kadar aklımızda ve kalbimizde olacak,