Tüm hareketliliğiyle ve vazgeçilmez lezzetleriyle yayın hayatına devam etmekte olan FutuGurme'den yılbaşı hediyesi; genç-yaşlı herkesin -bu dönemde hepimizin- ihtiyacı olan bir adet zeka kışkırtıcı tarifler kitabı. Emma Darwin onaylı ve imzalı tarifleri derleyenler Dusha Bateson ve Weslie Janeway. Fotoğraflar Adam Forgash tarafından, editör Signe Berstrom, tarifleri günümüzde canlandıran şef ise Jonathan Forgash. Yılbaşı gecesi sizi yalnız bırakmayacak arkadaşlarınız, dostlarınız için entelektüel bir sofra hazırlamak istiyorsanız gönül rahatlığıyla başvurabileceğiniz bir kaynak olan kitaptaki tarifler Charles Darwin'in karısı Emma'nın mutfak notlarından derlenmiş. Aslında yemek yapmaktan hiç hoşlanmazmış Emma, fakat beslemesi gereken bir koca, 7 çocuk ve 12 hizmetli olduğunu düşününce derin bir iç çekiyoruz. Darwin'in zeka patlamalarına sebep olan Viktorya döneminden bu tariflerde ızgara mantarlar, elma pudingleri ve kompostoları, kızılcık sosları ve İtalyan kreması dikkati çekiyor. Tarifler arasında bir de Darwin'in kaleminden olan var; pirinç pilavı. Emma'nın notlarından hastalıklı bir bünyeye sahip Darwin'in beslenmesinin özenle planlandığı anlaşılıyor. Kitap için uygulanan ve lezzetleri test edilen 55 tarif, Darwin'in 1828-1831 yılları arasında bulunduğu Christ's College Cambridge Üniversitesi arşivlerinden derlenmiş. Mrs. Charles Darwin's Recipe Book adıyla satışa sunulan kitap Glitterati Incorporated tarafından basılmış ve günümüzde 17.99 pound değerinde. Öncelikle una tuz ve karabiber katılır, buzdolabı torbasına konur, içine kuzu etleri eklenir ve parçaların bu karışımla kaplanması sağlanır. Sonra tereyağı kapaklı bir fırın kabında eritilir, kuzu etleri orta ateşte hafifçe kızartılır. İçine su/et suyu eklenir ve yavaş yavaş karıştırılarak tencere dibinde biriken un parçaları sosa yedirilir. Bir taşımlık kaynadıktan sonra şeker eklenir, 1-2 dakika karıştırılır. Kapağı kapatılıp fırına konur, 165 derecede 40 dakika pişirilir. Bıçağın ucuyla etin yumuşaklığını kontrol ediniz, hazır değilse 10-15 dakika daha pişiriniz. Tadıp eğer yeterli olduğunu düşünüyorsanız tuz ya da karabiber ekleyebilirsiniz. Etin yumuşaklığına kanaat getirdikten sonra maydanozları pişen etlerin üzerine serpiştirin. Servisten 20 dakika kadar önce tavada terayağını eritin ve orta ateşte şalgam küplerini sık sık çevirerek kızartın. Tuzunu ve karabiberini ekledikten sonra yahni ile birlikte servis edin.


Dava'nın hemen girişinde, birilerinin Josef K.'ya iftira etmiş olasılığını hatırlatır yazar bize, öyle ki Josef K. bir sabah, kötü bir şey yapmadığı halde tutuklanır. Tutuklanmasına rağmen, banka memuru olan Josef K.'nın işine gitmesine ve normal hayatına devam etmesine izin verilir. Tutuklama günü görevli olan ve makamın en alt kademesi olduğunu belirten bir kişi, Josef K.'ya, makamın suçluyu değil, suçlunun makamı seçtiğini vurgular. Değişim romanında, böcek Gregor aradığı besini bulamadığı için hiç bir şey yemediği işlenirken, Dava'da ise bürokrasinin yarattığı sorumsuzluk duygusunun şekillendirdiği makamın en alt kademesi olduğunu belirten bu görevlilerin Josef K.'nın kahvaltısını iştahla yediklerini görürüz. Roman boyunca K.'nın karşısına, görünmez mahkemenin, sadece en alt kademesinde olanlar yani temsilcilerinin temsilcileri çıkar. Bütün mücadelesine rağmen K., görünmeyen mahkemenin dilini çözemez ve onu baştan yenilgiye uğratan iletişimsizliğe sonunda teslim olur. Mimari üslubu kullanarak, ikili ilişkilerde kendini yüceltme isteği içerisinde olan bir otorite çıkmıştır. Josef K. suçunu öğrenebilmek her türlü mücadeleye girer. Nerede olduğu bile söylenmeyen mahkemeyi bulmak için araştırmalar yapar. Avluların etrafına yayılmış yoksul evlerinden birinin içinde, K'nın karşısına duruşma salonu çıkar. Romanda, duruşma salonunda, locadakilerin, aşağıdaki Josef K.'ya tepeden baktıkları vurgulanılır. Yine karşımızda mimari üslubu kullanarak, ikili ilişkilerde kendini yüceltme isteği içerisinde olan bir otorite çıkmıştır. 'Yasa Kapısı' meseli, otoritenin hem mimari aracılığı ile hem de kişilere kabul ettirilen yanlış bilinçle kendisini yüceleştirmesini göstermektedir. Yasa önünde bekçi ayakta dururken, taşradan gelen adam bir iskemleye çöker. Aynı mekanda bile bir alt-üst ilişkisi kurulur. Bu ilişki meselin anlatılış anında da geçerlidir. Çünkü bu meseli anlatan cezaevi rahibi yüksekte dururken, Josef K. aşağıda durmaktadır. Meseldeki yasanın yayıldığı mekan sınırsız gibidir; kapıların kapıları izlediğini öğreniriz kapı bekçisinden. Zaman bu meselde, yasa önünde bekleyen taşralı adamı yaşlandırır, ama kapıda bekleyen bekçide en ufak bir değişiklikten söz edilmez. Kafka'da, taşralı adamı kuşatan bir durumdur zaman. Roman boyunca suçunu öğrenmek için mücadele eden Josef K. sonunda idam edilir. Fakat infaz sırasında, bitişik binanın üst katında birden yanan ışığı ve açılan pencereden kollarını uzatabildiği kadar uzatan bir insanı fark eder. Herhangi bir yararı olmasa da, bir an için Josef K.'nın umudu olur. Sanki bu sahne ile, tüm karamsarlıklara rağmen Kafka bize birey için bir hala ümit ışığı olduğunu belli etmek istemektedir. Marksist çözümleme yöntemi ile romandaki baktığımızda 'Yasa Kapısı Önünde' meseli dikkat çekmektedir. Otorite karşısında pasif kalması için edindiği yanlış bilinçle hayata bakan taşralı adam, bir ömür boyunca herhangi bir aktif rol üstlenememiştir. Eleştirel bakış açısını kaybettiği için gerçeği ancak ölmeden hemen önce anlayabilmiştir. Söylem analizi açısından romana baktığımızda karşımıza, Foucault'un iktidara karşı koymanın, onu meşrulaştırmaya yarayan, zaten iktidarın bir parçası olan hukuk aracılığı ile sağlanamayacağına yönelik görüşleri çıkmaktadır. Josef K. bir hukuk devletinde yaşadığını vurgular ve suçunu kabul etmez ve suçsuzluğunu mahkemeye çıkarak, avukat tutarak ispatlayabileceğini düşünür. Ancak karşısında öyle bir sistem vardır ki, romanın sonunda kendi kendisine sorduğu gibi 'ne yargıcın ne de yüksek mahkemenin nerede olduğunu' bile öğrenemez. Tuttuğu avukat ise, bir dilekçe bile yazamayacak durumdadır. Josef K. hukuki yolları kullanarak kendini kurtaramamıştır.


Korkunun yazarıdır Kafka. Anlaşmayı mümkün kılması gereken iletişim biçiminin hiçbir şekilde işe yaramadığı bir dünyanın korkusunu yazmıştır. Öyle bir dünyadır ki, Joseph K.'ya yolunu kaybettirmiştir. Hamlet'in Danimarkalı olması nasıl çok bir şey fark etmiyorsa, Kafka'nın eserlerinin de Kafka'nın çağında yazılmış olmasının pek önemi yoktur. İnsanla birlikte gelen, onunla yaşayan, zamandan bağımsız veya çağına göre biçim değiştiren korkuyu yazmıştır çünkü. Dava'da, Joseph K.'nın kahvaltısını boş yere yememiştir otoritenin, bürokrasinin ya da babanın ve hatta köklerden gelen suçluluk duygusunun-daha çıkarabileceğimiz yüzlerce baskın yapı- satılık elleri. İçinde dönüp durduğumuz labirenti elinde tutan kimse, her sabah mutfaklarımızdan yürütmektedir kahvaltılarımızı.


Hala yaşamakta olan Lebow, eserleri kah bir korku filminden kah bilim-kurgu filminden fırlamış gibidir ve tabi ki içlerindeki imge yüklü darbeler çok fazladır. Orta yaşlı bir erkeğin kadın ilişkilerinden dine bakış açısını dahi anlatan bu eser belki herkesin yaşadığı bir iç hesaplaşmadır veya cinnetin bizzat resmidir. 7 melek adamı kanla yıkıyor. Burada 7 baş meleğe gönderme yapıldığı kesindir. Din metaforundan kendi düzlemine geçerken aksaklıklar yaşayan adam, kanı istese de istemese de vücuduna alacaktır. Dinden sıkılmıştır belki. Altın kaselerden akan kanı istiyordur. Zengin olma isteğinin açık bir kanıtıdır ayrıca. Sağ elin olmayışı adamın koyu bir dindar olduğunu gösterir. Sol el daima dini kalbi temsil eder. Sol elini havada tutar ve cinnet halindeki kendisini durdurmak istemez. Meleklerin kadın oluşu adamın saflığıyla alakalıdır. Çocukluğundan beri saf olan düşünceleri ona böyle ihanet ediyor. Kanlı bir banyo sefasıyla hem de! Altında yanan insanlar ya önceden alındığı insanlardır ya da cinnet halindeki kendisinin o insanları yakma isteğidir. Sağ kaburga kısmının parçalanması önemli bir ayrıntıdır. Eski inanışlarda kadın erkeğin kaburgalarından yapılmıştır. Adamın cinneti büyük bir ihtimalle bir kadın yüzündendir. Kendi dininde kaybolmuş bir adamın cinnet hali, yaşamından asla bağımsız değildir. Özellikle meleklerin etrafı karanlıktır. Bu adam bir yerde hata yapmış. Ya dini yanlış anlamış ya da cinnet halinde karanlıklarda kaybolmaya çalışmaktadır.... Bir tiyatro sahnesini andırır bu eser. Yaşamın bir teatral tarafı bir de acı tarafı vardır. Küçük bir kız durgun ifadelerle seyircilere bakar sanki. Şimdi ne olacak diye. İki tabut vardır. Biri kuşkusuz yerdeki adama aittir. Bu adam kızın babasıdır. Öteki tabut ise kızın elindeki bebeğe aittir. Bebeğin anne olma ihtimali yüksektir. Kız annesini kıskanmıştır. Elektra kompleksinin görüldüğü yerde tam olarak burasıdır. Kız babasını zihninde öldürmüştür. Annesini ise kendisiyle özleştirecek şekilde bebeği konumuna sokmuştur. Kız zihnindeki aşık olduğu babasının imgesini resim yapıp duvara bile asmıştır. Önemli olan tabutlardan hangisine koyacaktır onları? Yerdeki tabut kimi alacaktır içine. Kız bunu seyirciye sorar gibi duruyor. Kızın kendi içinde büyümeye başlayan çelişkileri ve takıntılaşmaya yüz tutmuş elektra kompleksi içinden çıkılamaz bir durumu gösteriyor.


O zevk bana ait. Çizim yapmaya bütün çocuklar gibi erken yaşta başladım, hoşuma gitti ve devam ettim, şu an neredeyse 42 yaşındayım. İlk yağlı boya resmimi yaptığımda sekiz yaşındaydım. Bir sandalye çizmiştim. Van Gogh'tan intihal yapmaya çalışmıyordum, çünkü henüz onu tanımıyordum! Les Vosges'da büyüdüm ve infografinin (3 boyutlu bilgisayar grafikleri) engin sularında yıkanmaya MSX 8 bit bilgisayarla başladım. Görüntü yaratmak için basit dilde programlar yazıyordum. Eğri koordinatlarından yola çıkarak Hulk çizmeye sardım, çok uzun sürmedi çünkü çok sıkıcıydı. İlk gençlik yıllarında bir Amiga 500 satın aldım ve Deluxe Paint (bitmap 320x200 pixel görüntüler yaratmak için gerçek bir yazılım) ve Demoscne sayesinde tipografi /baskı /basımcılık ve lettrage/lettering/harfleme konusunda çok şey öğrendim. On sekiz yaşında plastik sanatlar fakültesine girdim, resim hep vardı ama alan hakkında pek bir şey bilmiyordum. Vosges ormanlarının kapalı ufkundan sonra çok daha genişlerini keşfediyordum. Fakültede 5 yıl okudum ve Softimage 3D üzerine bir eğitimle tamamladım. Dönemin güçlü bir 3D sentez yazılımıydı. Eğitim aldığım tek yazılım budur, geri kalanını el kitaplarını okuyarak ve kursları takip ederek öğrendim. 28 yaşında güneye, Marsilya'ya taşındım. Burada bir gösteri salonu olan Embobineuse ekibiyle tanıştım. Burası için 200'den fazla afiş yaptım Onların kadrolu afişçisi oldum! Ayrıca hala birlikte çalıştığım Dernier Cri (2015 yılında orada bir resim sergisi açtım) var ve grafik konusunda onlarla aynı kafadayız. Bu işlere paralel olarak şirketlere free-lance grafik işleri yaptım. Kendimi bir sanatçıdan ziyade bir Ninja olarak tanımlarım! Sol elle torture-porn görüntüleri üretiyorum, Dernier Cri'den yayın yapıyorum ve sağ elimle Elf-Total-Fina grubunun kampanyası için bir maskot tasarlıyorum. Les Editions A MORT tarafından yayınlanan Sketch Book Holocaust kitabıyla sanatını tanıma şansını yakalayan biri olarak sıradışı bir desinatör olduğunu düşünmüştüm. Fakat yaptığın işleri inceleyince üçboyutlu grafik animasyona da ağırlık verdiğini farkettim. Bu animasyonlar gerçekten büyüleyici. Çocukların ne üslupla ne de sanatsal tutarlılıkla işi olur, ellerindeki neyse onunla eğlenirler ve benim yaptığım da tamamen bundan ibaret. Bu konuda uzman sayılmam! Hala büyük klasikleri okuyorum Philip K. Dick, Frank Herbert... Yakın zamanda Laurent Genefort'un Point chaud adlı kitabını okudum. Ne sebeple olduğu bilinmemekle birlikte gezegenin her yerinde ortaya çıkan farklı türlerden uzaylılardan bahseden bir hikaye. Çok hoş bir roman. Ücretli bir Ninja olarak HER ŞEYİ alıyorum, yok artık dedirtenleri bile Sorun şu ki artık piyasada alınacak çok fazla bir iş kalmadı. Şirketler grafik işlerini stajyerlere saçma paralar ödeyerek içeride yaptırıyorlar ve bağımsız çalışan grafikerlere ihtiyaç duymamaya başladılar. Fransa'da bir paradoks mevcut, yer altı grafik sanatı çok gelişmiş ve genelde oldukça kaliteli ancak reklam için yapılan grafikler ya da ilan verenlere yönelik grafik çalışmalar inanılmaz derecede zayıfladı. Çok yazık. Japonya'nın tam tersine Fransa'da ana akımın neredeyse grafik kültürü yok, olay şu ki photoshop kullanmayı bilen 16 yaşındaki bir çocuk bile bir reklam kampanyasını A'dan Z'ye yürütebilir ve herkes sütyenli bir hatunun üzerine iliştirilmiş Arial tipografisinden memnun kalır. Fransa'da grafik hayal gücü ve yaratıcılık açısından bir engele takıldı. Reklam verenler veya sanat yönetmenleri nötr şeyler istiyorlar, o kadar nötr şeyler ki işler karaktersizleşiyor. Kesinlikle. Vendetta, Dernier Cri tarafından organize edilen uluslarası bir micro-edition/mikro-yayıncılık fuarı. Onlarca kolektifi Marsilya Friche Belle de Mai'de bir araya getirdi. Grafiğin underground'ına mensup olanların buluşması, karşılaşması için bir ortam oluştu. Başka türlü mümkün olmayacak bir şey, çünkü bu insanların hayatlarının çoğu ya atölyelerinde ya da bir mağarada geçiyor! Festival sergilenen görseller, kitaplar ve sunduğu buluşma ortamı açısından oldukça zengindi. Bana sorarsınız Fransa'nın en büyük reklam şirketinin sanat yönetmeni gelip standları dolaşsa, mesleğinden o kadar utanırdı ki gider bir yeraltı otoparkında kafasını keserdi! Kaizer Satan III'ü bitiriyorum, kitap Dernier Cri'den yayınlanacak. neşeli bir ortaya karışık olacak : resim, desen, infografi, kolaj, 3D vb... Ayrıca bir bölüm de anaglif olacak.


Fotoğrafçı David Arnoff'un ağırlıklı olarak punk ya da post-punk karakterleri gösterdiği çalışmaları NME, Melody Maker gibi müzik dergilerinde yayımlanmış. Arnoff şu sıralar bu fotoğrafları bir kitapta toplamış. Yayıncısını arayan bu kitap gün yüzü görür mü bilemeyiz, ancak Arnoff'un yorumlarıyla birlikte birkaçını buraya almak istedik. Konuyu daha yakından kendi websitesinden takip edebilirsiniz. Nick çalışması en kolay karakterlerdendi. İptal edilmiş bir çekimin sonrasında tüm gece uyanık kalmış vaziyette geldi özür dileyerek. Akortu filan olmayan bir gitarla I'm So Lonesome I Could Cry söylemeye çalışıyordu. İşitsel olarak iyi bir an olmasa da fotoğraflardan memnun kaldı. Benim favorilerim The Cramps, Stiv, Thee Hypnotics, The Scientists, Nick Cave, Lydia Lunch ve Exene... the Ramones ve X gibilerle daha fala vakit geçirmiş olmayı da isterdim. İlk çekimlerim punk mevzusunu çokça değiştiren anlara denk gelmişti: Roxy'de Patti Smith ve Starwood'da the Damned.


Berlin'deki Çek Kültür Merkezi, Stokholm'daki Modern Sanat Müzesi, Londra'daki Ulusal Tiyatro ve Çek Konsolosluğu binalarında da sergilenen bu eseri David Cerny, 1996 yılında Prag'da Villa Richter'de gerçekleştirilen Respekt 97 sergisi için hazırlamıştı. Sergi için Vltava nehri kıyısındaki sokaklardan birindeki bir binaya yerleştirilen heykel, Moravya doğumlu psikanalizin babası Sigmund Freud'un gerçek boyutlarında bir heykeli idi. Sigmund Freud binanın tepesine yerleştirildiğinde, olan bitenden habersiz Prag sakinleri ve ziyaretçileri polise ihbarda bulunmak için telefonlarına sarıldılar. En son 2007 yılında Amerika'da geziye çıkan eser, Michigan Grand Rapids'de Open Concept Gallery tarafından düzenlenen sergide yer aldı ve Chicago Columbia College çatısına yerleştirildiğinde yine çevredeki yollardan geçmekte olan taşıtların sürücüleri arasında İhtihar eden var! paniğine neden oldu. Sanatçıya ait heykel laminattan yapılma ve halen Prag Eski Şehir'deki yerinde kimsenin umurunda olmadan asılı durmakta. Husova sokağında yürürken havalara da bakabilirsiniz. David Cerny'nin ters dönmüş ölü bir ata binen Bohemia Kralı ve Kutsal Roma İmparatoru Charles heykeli, şehrin en güzel pasajlarından birisi olan Lucerna'da yer alıyor. Komünizmin esip gürlediği dönem de dahil olmak üzere neredeyse 100 yıldır Çeklerin gurur duyduğu Kral Charles'ın sanatçıya esin kaynağı olan orijinal heykeli, Lucerna'dan bir taş atımlık mesafede, Wenceslas meydanında Ulusal Müze'nin hemen önünde. 1999 yılında CZ 99 sergisi için, o dönemde yenilenerek açılmakta olan Jindrisska caddesindeki Ulusal Postane'nin giriş holünde sergilenmek üzere hazırlanan heykelin yapımında strafor ve epoksi reçine kullanılmış. Heykel 470x290cm boyutlarında ve sanatçının kendi koleksiyonuna ait. Ulusal Postane'nin o dönemdeki genel müdürü tarafından neyin fazla olduğu belirtilmeden holde sergilenmekten vazgeçmesi üzerine yeni sergi mekanı olarak orijinal heykele yine çok yakın bir caddede bulunan Lucerna'da karar kılınmış. 2001 yılından beri kuleyi süsleyen Cerny'nin yaratık bebekleri: İlk kez 1994 yılında Chicago Modern Sanat Müzesi'nde düzenlenen Beyond Belief sergisinde seyirci önüne çıkan bebek heykeli, takip eden iki yıl boyunca Amerika'da çeşitli şehirlerde düzenlenen sergileri gezdi. 1997'de Ukranya'da Kyjev sergisinde bulundu. 1999'da cam elyafından hazırlanan bir kopya Londra'daki Çek Konsolosluğu'nun binasının ön cephesine yerleştirildi. 350x260cm boyutlarında bir kopyası New York'taki Clocktower Gallery binasının çatısında bulunan heykellere, Belçika'nın Ostend şehrinin deniz kıyısındaki Beafort Heykel Parkı'nda da rastlanabilir. Ayrıca Prag'da Vltava nehri kıyısında bir vaha olan Kampa Park'ta da bebeklerden örnekler bulunmakta. David Cerny'nin Prag Kampa'daki Franz Kafka Müzesi'nin hemen önünde görülebilen bu eserinde, üzerinde durdukları küçük havuza işeyen iki erkek figürü karşılıklı duruyor. Bronzdan yapılma heykeller 210cm boyunda ve elektrik/elektronik bir donanıma da sahip. Havuzun biraz ilerisinde görülebilen, lamba direğine yakın bir noktada yerde bulunan disk şeklindeki yeşil bir plakada yazan telefon numarasına gönderilen mesajların hareketli penislerin suya yazıyor olması eserin en büyük özelliği. Mesaj gelmediği zamanlarda ise suya Praglı ünlülerden aforzimalar yazılıyor. Telefon numarası şöyle: +420 724 370 770. Smichov semtinin Kinsky meydanı uzun yıllar Prag'ın Sovyet Tank Ekipleri Meydanı olarak da adlandırılıyordu. Bunun nedeni, 1945'te Nazilerin zulmünden özgürlüklerine kavuşturulan Çekoslovakya uğruna canını veren Rus askerleri için 5 metrelik bir kaidenin üzerine yerleştirilen bir Sovyet IS-2 tankından oluşan anıtın bu meydanda bulunması idi. 1000x400x350cm boyutlarındaki Tank No.23 adlı tankın tareti meydandaki bir tramvay durağını ve aradaki yoldan geçenleri nişan alıyordu. Bu tehditkar duruş 1991 yılının Nisan ayında, o dönemde sadece 23 yaşında ve henüz akademide öğrenci olan David Cerny tarafından yumuşatıldı. Geceyi her gün olduğu gibi karşılayan tank, sabahı yakaladığında pembeleşmişti. Sanatçı, o gece arkadaşlarının da yardımıyla pembeye boyadığı tankın gazabına uğrayıp ertesi günlerde sivil itaatsizlik ve vandalizm ile suçlanıp tutuklandı. Tank Mayıs ayının başında askeriye tarafından eski rengine boyansa da parlamento vekillerinin ortak kararıyla Mayıs ayı bitmeden tekrar pembeye boyandı.


Neden anarşist değilim? Bir polis komiserinin, din adamının, bir politikacının ya da herhangi bir otoriter kişinin sunabileceği nedenlerle değil, anti-otoriter olduğum için. Yazının başlığının sorduğu soruya hızlı cevap şu: Ben özgürlükten yana olduğum için anarşist değilim, yani sadece anti-otoriter, özgürlükçü olduğum için. Belirli bir anarşist grubuna saldırmak istemiyorum, bunun yerine geleneksel anarşist düşünceyi, Proudhon, Bakunin ve Kropotkin gibi insanların ait olduğu geleneği tartışmak istiyorum. İlk olarak, klasik anarşist konum olarak kabul ettiğim şeyin kısaca taslağını çıkarmak istiyorum. İkinci olarak, bu konumdaki zayıflıklar veya tutarsızlıklar olarak kabul ettiğim şeyleri tartışmak ve bunların anarşist otoriterliğe nasıl yol açabileceğine işaret etmek istiyorum. Ve son olarak anti-otoriter veya özgürlükçü bir konumun klasik anarşizmden ne kadar farklı olduğunu düşündüğümü belirtmek istiyorum. Anarşist konum. Devlet sosyalistlerine karşı anarşistler her zaman politik olmaktan ziyade sosyal bir devrimi vurgulamışlardır. Bakunin'in sözleriyle, proletarya diktatörlüğü, kitleleri özgürleştirmek için önce onları köleleştirmek gerekir diyormuş gibi görülüyor ve Bakunin, Devlet'in kişinin istediği şekilde kullanılabilecek bir araç değil, bir kurum olduğunu ikna edici bir şekilde belirtmişti. Onu içeriden yok etmeye yönelik her türlü girişimi geçersiz kılacak, kendi çalışma yöntemlerine sahip bir kurum. Kropotkin'in dediği gibi, tarihi bir kurumun istediğiniz yöne gitmesini sağlayamazsınız, o kendi yoluna gitmelidir. Özgürlük uğruna iktidarı ele geçirmeyi içtenlikle isteyenler bile ilk hedefi asla aşamazlar. O halde anarşistler, Devlet sosyalizmine yönelik eleştirilerinde birçok bakımdan, Siyasi Partiler adlı kitabı ilk kez 1915'te İngilizce olarak çıkan Robert Michels'in siyaset sosyolojisinin habercisidirler. Buraya kadar tamam. Anarşistler, Devlet aygıtı içinde çalışarak özgür bir toplum yaratma olasılığını reddederken, Devlet aygıtının ve onunla bağlantılı güç ilişkilerinin yok edilmesinin gerekliliğini vurguladılar. Ancak teorinin oldukça belirsizleştiği yer burası. En yaygın fikir, inanmış anarşistlerin, devrimci bir öncü olarak, insanları kendi gerçek çıkarlarını görmeleri için eğitecekleridir. İnsanın rasyonel bir hayvan olduğu ve ışığı gördüğünde Devletin gücünü yok edecek ve çeşitli grupların örgütlenip federasyonlar halinde birleşeceği özgür bir toplumu başlatacak bir genel greve katılacağı söylenir. Doğal eğilimlerine ve gerçek çıkarlarına uygun olarak İnsan doğasının doğuştan gelen anarşizmine bu kadar fazla güvenmek biraz riskli görünüyorsa da daha sonra Kropotkin, insanın doğası gereği işbilikçi ve fedakar olduğunu göstermeye çabalamıştı. Daha gerçekçi anlarında, anarşistler bile argümanlarında bazı kusurlar görüyorlar; bu da şunu söylemekten ibaret: Eğer bir şeyi yeterince güçlü istiyorsanız, tek yapmanız gereken herkesi ikna etmektir ve o şey gerçekleşecektir sanki insanların çıkar çatışmaları hiç yokmuş gibi. Örneğin bazı anarşistler, toplumsal devrimi beklemeden mevcut toplumda anarşist komünler kurmaya çalıştılar. Ancak falansterler adını verdiği şeyi kurmaya çalışan Fourier, barışçıl ikna ve propagandanın zenginlerin kalplerine dokunup, kendilerinin gelip zenginliklerini, fazlalıklarını falansterlerin kapılarında bırakacak kadar dokunacağına inanmanın bir hata olduğunu iddia eden Bakunin tarafından eleştirildi. Yani, Devlet sosyalistleri gibi anarşistlerin de sınıf çatışması kavramı var; en azından politikacılar ve patronlar gibi toplumun bazı kesimleri anarşizmden yana değil; yani onların gerçek çıkarları ayrıcalıklı statükolarını sürdürmekte yatıyor. Ancak toplumsal dayanışma kavramında bir kırılma meydana geldiğinde, toplumsal devrim teorisinin tamamı çöker. Bazı insanların özgürlükle değil, otoriter iktidar yapılarını sürdürmekle ilgilendiğini kabul ederseniz, o zaman HERKESİN gerçek ilgisinin anarşizmde olduğunu ve ihtiyaç duyulan tek şeyin, rasyonel insanların kendi çıkarlarını gerçekleştirmeleri için devrimci bir öncü tarafından eğitilmesi olduğunu iddia edemezsiniz. Aslında burada iki zayıflık var; birincisi olgusal bir hata, ikincisi ise gizli bir otoriterlik veya ahlakçılık. Toplumdaki sınıf ve diğer çatışmaların gerçek gerçeği, tüm insanların aynı çıkarları paylaşmadığı toplumsal gerçek, aklın üstün geleceğine dair kör inançla klasik anarşist geleneğin ütopyacılığına işaret ediyor. Godwin'in yanılgısı. Ve bu gerçek aynı zamanda toplumsal devrimin ütopyacılığına, herkesin uyum içinde yaşadığı bir durumun gerçekleşebileceği fikrine de işaret ediyor. Bırakın özgürlük konusu bir yana, herkesin paylaştığı tek bir gerçek menfaatin olduğu dahi doğru değil. Bir ilginin diğerinden daha gerçek olduğunu belirlemenin hiçbir yolu olmadığı gibi gerçek bir ilgiyi sözde gerçek olmayan bir ilgiden asla ayıramazsınız. eğer bir çıkar varsa bu gerçektir ve bir çıkarın bir şekilde diğerinden daha gerçek olduğunu ancak özel bir savunma ortaya çıkarabilir ama aynı zamanda gerçek bir çıkarla ne kastedildiğine ilişkin bu sorunun dışında, bu kabul edilen kaba bir gerçektir. Anarşistler toplumsal çatışmanın var olduğunu, herkesin aynı şeyi istemediğini söylüyor. O halde özgür bir toplumu başlatan toplumsal devrim kavramı imkansızdır; bu, gerçekte yanlış olan bir arzuyu yerine getiren fantezidir çünkü insanların çatışan çıkarları vardır işçiler bile özgürlükten çok iş koşulları ve ücretlerle daha fazla ilgileniyor gibi görünmektedir, herkesin aynı şeyi istememesi bir hakikattir. Eğer herkesin özgürlük istemediği kabul edilirse, o zaman anarşist konum yalnızca inanmayan ruhlara özgürlük istemeleri gerektiğini söylemekle kalmaz, aynı zamanda özgürlüğü istemeyen insanlara da dayatmayı içerir tabi ki terimlerde bir çelişki eğer onlara bir şey empoze ederseniz, o kişiler özgür olmazlar. Kendi politikanızı, kendileri için en iyi olanı kendilerinden daha iyi bilme kisvesi altında başkalarına empoze etmeye yönelik bu tür bir girişim, açıkça otoriterdir, tipik bir ahlaki hiledir. Ahlakçılığın ayırt edici özelliği, bir şeyin kendi iyiliği için yapılması gerektiği, bunun açıkça zorunlu olduğu, bizim görevimiz ya da gerçek çıkarımız olduğu iddiasıdır kişinin neden görevini yapması gerektiğini, neyin zorunlu olduğunu, neyin zorunlu olduğunu hiçbir zaman açıklamadan kişinin kendi çıkarına gönderme yapmaktır. Bu teknik, insanların farklı ilgi ve isteklere sahip olması sorununun üstesinden gelmek amacıyla kullanılır. Ahlakçı açık sözlü olsaydı, şöyle bir şey derdi: Hapse girmek istemiyorsan, sana söylediklerimi yapmalısın ve o zaman öyle olurdu. Birisinin hapse girmeyi tercih edeceğini tercih edeceğini söyleyen biri olun, sanki anarşist şöyle demiş gibi: Özgürlükle ilgileniyorsanız, size söylediğimi yapmalısınız, ve hitap edilen kişi özgürlükle ilgilenmediğini söyler. Bu nedenle, herhangi bir politikacı gibi anarşist de kamu yararı kavramı olarak adlandırılan şeye, toplumun refahı adına yapılan çağrıya başvurur. Bay Chipp bize esrar içmenin ulusun ahlaki dokusunu bozacağını söylüyor, anarşistler Devlete karşı genel grevde bulunmanın ulusun ahlaki dokusunu iyileştireceğini söylüyor. Ancak herkesin gerçek çıkarına olan, ortak iyi diye bir şey yoktur ve olsaydı bile, neden ortak iyinin gerektirdiğini yapmamız gerektiğine dair hiçbir şey söylenmez. Anarşistlerin daha gerçekçi anlarında itiraf ettiği gibi, tarihe ya da antropolojiye ya da kendi çağdaş toplumumuza bir bakış, her toplumda çeşitli, farklı ve karşıt grupların bulunduğunu ve her zaman var olduğunu gösterir örneğin Vietnam savaşında karşı çıktılar, Esrar ve sansür konusnunda, son dönemdeki sorunlardan sadece birkaçı; her biri kamu yararı adına konuştuğunu iddia ediyor. Aslına bakılırsa, kamu yararına yapılan çağrılar genellikle, esrar konusunda Chipp'te veya Çinhindi'nde Nixon'da olduğu gibi açıkça çeşitlilik ve muhalefetin olduğu bu durumlarda yapılır. Toplumun tamamına hitap etmenin işlevi, hem anlaşmazlık gerçeğini hem de bira fabrikaları veya askeri-endüstriyel kompleks gibi belirli bir grubun özel çıkarlarını ilerletme girişimini gizlemektir. Ancak olgusal hatanın ve ahlaki zayıflığın yanı sıra başka bir sorun daha var. Anarşistler yalnızca diğerlerini özgür olmaya zorlamakla kalmıyor, aynı zamanda Devlet ve ona bağlı güç ilişkileri yok edilene kadar kimsenin özgür olamayacağını da iddia ediyorlar. Tam özgürlükten başka özgürlük yoktur ve bu nedenle özgür toplum ütopyası uzak geleceğe sağlam bir şekilde yerleştirilmiştir. Burada iki noktaya daha değinmek mümkündür. Birincisi, hiç kimse burada ve şimdi özgür olamayacağına göre, gelecek ütopyası, devrimden sonra özgürlüğü teşvik ettiği kabul edildiği sürece, günümüzdeki her türlü otoriter uygulamayı meşrulaştırıyor. Böylece anarşistler otoriter, ahlakçı olabilir, İkinci olarak, anarşistler açıkça otoriter olmasalar bile, kişinin kendi özgürlüğünden ziyade gelecek nesillerin özgürlüğü için çalışmak köleliğin, özgür olmamanın bir işareti gibi görünüyor. Her ne kadar burada kölelik kişinin çağdaşlarından ziyade doğmamış nesillere yönelik olsa da, yine de kendini inkar etme ve kendini hayal kırıklığına uğratmadır, özgür olmayan bir kişiliğin işaretleridir. Bu, ahiret gibi muhteşem bir dünyaya girme ümidiyle günahtan kaçınmaya teşvik eden, nefsi inkar eden Hıristiyanlarla aynı düzendedir. Anarşistlere göre özgürlük şu anda bulunacak bir şey değil, yalnızca gelecekte gerçekten gelecek bir şeydir. Yani şimdi ve burada özgür olamayacakları için gelecekteki ütopya umuduyla kendilerini köleleştiriyorlar. Belki de anarşistleri günümüzde otoriter ve ahlakçı olmaya iten şey, tam özgürlük ve otoriter güç ilişkilerinin olmadığı ütopik bir toplum olasılığı üzerindeki ısrardır; ancak gelecekte özgürlüğün destekçisi, ütopyacılıkta, binyılcılıkta ve anarşizmin sahte dayanışmacı toplumsal teorisinde kesinlikle karşı çıkacak çok şey bulabilir. ÖZGÜRLÜKÇÜ BİR POZİSYON. Özgürlük derken, özgürlükçülük derken özgür irade doktrinini kastetmiyorum. Ben bir deterministim ve tüm eylemlerimizin tamamen gerekli ve yeterli önceki koşullar tarafından belirlendiğine inanıyorum. Eğer doğa tamamen determinist olmasaydı, özgür iradenin alanı hiçbir zaman sınırlandırılamazdı, çünkü bu belirlenmemişti ve hiçbir bilim ya da bilgi mümkün olmayacaktı; bir gün olanlar bir daha gerçekleşmeyebilirdi ve kim bilir, Devletler özgürlüğü teşvik edebilirdi! Kendimizi anarşist ahlakçılıktan kurtarırsak, özgürlüğün gelecekteki bir toplum meselesi ve toplumsal ilişkilerde topyekun bir değişim meselesi olmadığını görebiliriz. Daha ziyade özgürlük, bütün toplumların değil, herhangi bir toplumdaki belirli alt grupların veya yaşam tarzlarının bir özelliğidir ve o zaman bile muhtemelen hiçbir kişi veya grup her zaman tamamen özgür değildir. Özgürlüğün destekçileri her zaman muhalefetle karşılaşacak, otoriterler tarafından her zaman karşı çıkacak ve dünyayı bir şekilde özgürlük için güvenli hale getirebileceğimize dair hiçbir yanılsama olmadan, belirsiz bir gelecek ütopyasında değil, burada ve şimdi özgürlük için savaşmak zorunda kalacaklar. Çünkü güvenlik, özgürlüğün değil, köleliğin bir işaretidir; tıpkı başkalarını özgür olmaya zorlamanın otoriter olması gibi. Özgürlükçü veya özgürlük aşığı, özgürlük ile otorite arasında sürekli bir çatışma olduğunun farkındadır. Ancak özgürlükçülüğün kendisinin hiçbir özel iddiası yoktur, özgürlük yolunun izlenmesi gerektiğine veya izlenmesi gerektiğine dair hiçbir ahlaki düşünceye sahip değildir. Liberteryenler özgürlükten yanadır ancak kendi çıkarlarının, otoritenin yardımıyla konumlarını güvence altına almak gibi güç ilişkilerinin sürdürülmesi veya geliştirilmesinde yattığını görenler, açıkça ve haklı olarak özgürlükçü değerleri reddedeceklerdir. Anarşistlerden farklı olarak özgürlükçü, gerçek çıkarlar, ortak çıkar ya da gelecekteki bir ütopya adına başkalarını kendisini desteklemeye zorlamaya çalışmaz. Özgürlüğü bütün bir topluma dayatmaya çalışmıyor. Aksine, özgürlükçü sonu olmayan bir anarşisttir; onun rolü, Max Nomad'ın dediği gibi, otoriteye karşı sürekli muhalefet rolüdür. özgürlüğün toplumsal bir devrimle veya başka herhangi bir yolla bir kez ve tamamen güvence altına alınabileceği yanılsamasına kapılmadan sürekli protesto. Özgürlüğünü burada ve şimdi sergiliyor ve benzer çıkarlara sahip başkaları da bu mücadelede ona yardımcı olabilir. Özgür faaliyetlere kendisinin veya doğmamış nesillerin çıkarları için değil, onları sevdiği için katılıyor. Özgür olmak, her türden nihailerin reddini içerir; her şeyin varoluşu için bağlı olduğu herhangi bir tek nihainin reddedilmesi, herhangi bir nihai gerçekliğin reddedilmesi. sıradan, gündelik varoluşun lehine, karmaşık tarihsel şeylerin aksine, sonuçta basit olan her şeyin reddedilmesi. Özgürlükçü gerçekçidir, deneycidir ve çoğulcudur; onun için olaylar yeterince iyidir. İnsanı özgür kılan da bu gerçek olabilir; özgürlüğün ayırt edici özelliği ahlakçılardan, yapılması gerekenler hakkındaki yanıltıcı düşüncelerden kurtulmaktır, böylece kişi bağımlı, itaatkar ve köle olmaz, kendini inkar etmez, sırf kendisine ne yapıldığına, otoriterlerin gerçek motivasyonlarının ne olduğuna ve kişinin kendi çıkarlarının ne olduğuna dair gerçekçi bir farkındalığa sahip olduğu için, kendisini manipüle edenlerin çıkarları konusunda kendini hayal kırıklığına uğratan ve kendini kandıran biridir. Eğer ahlakçılığın içini görmek özgürlüğün bir koşuluysa, o zaman hepimizin bu kültürde almış olduğu ahlakçı yetiştirme yoluyla içimize yerleşen yanılsamalara karşı, kendi içimizde özgürlük için mücadele etmemiz gerekecektir. O zaman kendi içimizde sürekli bir zihinsel mücadele olduğu gibi, dışarıdaki otoriterlere karşı da sürekli bir toplumsal mücadele vardır. Biz özgürlüğü nasıl tanımlarsak tanımlayalım, özgürlüğün aşığı, liberter, özgür olduğu sürece ahlakçılığa, ütopyacılığa, milenarianizme, anarşizmin hatalarına sığınmayacaktır. Daha ziyade şu anda özgürlük için savaşacak, hem patronlarına hem de kurtarıcılarına güvenmeyecek, otoriterliğe karşı bitmek bilmeyen bir mücadeleye hazır olacak, kendi çıkarları için özgür faaliyetlerde bulunacak, çünkü o özgürlükle ilgilenen türden bir insan. Kendisinin ya da gelecek nesillerin bunlardan elde edebilecekleri şeyler yüzünden değil; ve herkesin onunla aynı fikirde olması gerektiği yanılsamasına kapılmadan mümkün olduğunca nesnel ve gerçekçi kalmak.


Güzel şeylerden hoşlanmayan, renkleri fazla gerçekçi bulan, insana özgü ve insandan ayrışan tüm tuhaflıkları, çürümüşlükleri, manevi ve maddi atıkları hayal dünyasına malzeme eden David Lynch, fotoğraf ve gravür alanındaki sıradışı çalışmalarıyla 2010 Avrupa Kültür Başkenti İstanbul'da tüm sanatseverler için eşsiz bir buluşma olanağı sağlıyor. Galeri Artane, Mavi Kadife, Mullholland Çıkmazı, The Elephant Man gibi filmlerin ünlü yönetmeni David Lynch'i ağırlamaya hazırlanıyor.


Bekler. Uykulu gözlerinden bir fincan dikkat ödünç almaya niyetlenir gibi olur ancak gözlerinin bunu yapmaya hiç niyeti yoktur. Geçirdiği günün yüzüne bıraktıklarına bakmak için ayna önündedir. Bekler, ayna yüzeyinde yavaşça belirmesini yüzünün. Her zamankinden çok uzun süren bu bekleyiş onu tanıdık sorgulamalara yöneltir. Günü geçirir aklından. Kendisinin de henüz anlamlandıramadığı tuhaf bir sadakatle gözlerini açtığı sabahı; içinde olduğu güne ait olup, her nasılsa tüm diğer sabahları gibi olan sabahı düşünür ve kapı eşiğinin hemen ardında başlayan ezbere kalabalığını sokağın... El arabasıyla kapı kapı dolaşıp sözde memba suyu satan ihtiyarı, kırmızı kapaklı bidonlarını, köşedeki dilenciyi ve onu her görüşünde, düşünmeyi yasakladığı şeyleri kendine... Yalama olmuş duyarlıklarını, çocukları ve gözlerini kaçırışını sokak insanlarının çalıcı bakışlarından.


mis'al, bir dağ yamacında akıp giden yaşamın farkında, kendi yolunda yürüyen bir insandan mutlusu var mıdır? diyorsunuz, bir ermiş'ten kelimeler geliyor aklıma; benim için ilginç olan gözlerimi yalnız sana baktıkları zaman görmektir. ya da şairler mısra çalar'sana, biz ev've 7 kapılı geceye hazırlanırken ve sen bakarken şimdi yakından gözlerimin merkezi kahve keleri, ner'gi'zemi kokar hala elinin değdiği şehir, ler ve lar, daha bir seviyorum şimdi sokakların hayat ağrısı gemileri'ni diye inleyen şövalyelerle dolu hepsi. Uzanıyoruz ve film seyrediyoruz, uykuyla uyanıklık arası o yerde, yer de'niz kokusuyla ele'le, ruhumun çözülmüş tanrısal bil! celeri, arada dalıyoruz, düşlerim var benim kabuslarımız, re ve e ve me anlamlı bana, sana? araf'ın sisi hava'sız ın kirliliği idi, hey gidi, gitti! arada bi' şeyler tadıp yiyip içip sigaralar tüttürüyoruz, nasıl bir keyif! ehli? ki bazen neşeli bazen ciddi, kim sorsa odaları yetti. Belki bir başkasının dünyasında kaybolmaya, belki kırk yıllık hatıraları saymaya, kal sak mı? Mesela evrenin sonuna kadar uzanabiliriz oralarda, yine de batı uzak, doğu yakın, kuzeyi bilirim ben, güney ses'in'ten'za, manlar yön verir harflere yine yeni ama son yolculuklar, der zamane keşişleri, azaldıkça çoğalmak camda yansımasını görmek isteyenler için sanırım, örtündükçe soyunuyor dünyalar ve tüm sokakların beyaz kedileri, 3 göğe tapan boyalı kuşları ve afrika itleri ilgili izliyorlar şeyleri. Bir adam bir kadını, bir adamı bir kadın bekler olmuş, kalkıyoruz ve gidiyoruz, dizlerimizde yaralar aydınlığında kısa bir yürüyüş süresinde, gayet net gayret sade'ce, arada gülüşler, sohbetler, mevzular ve sonra, 7. kapıdan içeri adımını attığın an'da, nereden nereye, hafifçe bakıp bir görüntü daha yakalamak, ayışığında ipiltili kadınlar ve ala çalan kuşlar, gün'şeli adamlar ve gri sokak köpekleri, hep soruyorlar, inat için! kaç kişi olmuşuz altında? şemsiyemizi açmadan daha üzerimize yağan yağmurlarda. Hiç tanımadığım bir yoldan hep bildiğim bir yöne hızla giden bir arabanın içinde, dün aklım düştü yine siz'e, gülümsediğimizde yazılanlar dışında ve anlatılanlar içinde, masallar hemen unutulmaz çünkü, yazılamayacaklar anlatılamayacaklar olduğunu bilsek bile, kuleler sırça, gece tüm kovuklar terk edilmiş, melekler ayrı düşmüş gece'ligine, biri ay altında ağlamaklı diğerini üşütüyor, rüzgar vuruyor denizden deniz'den her ikisine de.


Haşim amca bunaltıcı rüyalardan uyandığı bir sabah yatağında kocaman bir böceğe sarılmış olarak buldu kendini. Bir süre önce rüyasında karşı köyden Hatun adlı kadını görmüştü, kucağındaki böceği onun bedeni sanarak ne olduğu belli olmayan böcekle bir süre sevişti. Kendine geldiğinde Bu ney lan böyle? Allahım sen benim aklımı koru! diyerek uyandı. Artık rüya görmüyordu. Bir süre yatakta kalıp böceği izledi, keskin gözlerle Haşim'e bakıyordu böcek. Göbek hizasında tek kanadını altına almış bir şekilde uzanıyordu. İki kocaman anteni ve sayısız küçük siyah ve kırmızı renkli noktaları vardı. Haşim, böceği çok benimsemişti, böcek de aynı şekilde ondan ayrılmak istemiyordu ve altı ayağıyla Haşim amcanın sırtını kavramıştı. Duvara asılı guguk kuşlu saat 6.45'i gösteriyordu. Yola çıkmam gerek dedi böceğine. Köy toptancısı olan Haşim amca sürekli olarak sınırdan kaçak mallar getirip geçimini sağlıyordu. Sokağa ilk çıktğında onu karşılayan Deli Hamza gözlerini büyüterek Haşime baktı. Sakin gözlerle Hamza'yı izleyen Haşim amca selamını vererek yanından geçti. Hamza'daki bu bakışları anlayamadı. Köy kahvesine girip bir çay söyledi kendine. Metoforik cümlelerin yarattığı muhteşem büst diyerek karşıladı Filozof Osman. Filozof Osman hakkında pek rivayet olan bir adamdır. Bunlardan birisi de; Zamanında pek çok Felsefe seminerlerine katılmış. Prag'da düzenlenen 'Hayat Zaten Bir Felsefe Değil Mi? seminerinde konuşmasını yaparken salonun içindeki sineğe gözü takılmış ve bütün düşüncelerinin alt üst olmasına dayanamayıp hayata küsmüş ve bu ufak köye selam vererek girmiş ve halkın gönlünde yer tutmuş. Off be Osman diyerek iç çekti Haşim amca. Off tabi Haşim deyip masasına oturdu Haşim'in. Böcekle uzun süre bakışan Osman anlamsız anlamsız şirinlikler yapıyordu böceğe. Bir süre daha oturduktan sonra sıkılıp evde televizyon izlemeye karar verdi. Böcek, Haşim amcanın vücüdunda adeta bir parça olmuş ve sevgisini sol alttan üçüncü ve sağdan ikinci bacaklarını oynatarak anlatıyordu. Haşim amca bu beden hareketini anlamış ve onu torunu gibi sevmeye başlamıştı. Haşim amcanın evi kendisini merak edenlerle dolup taşıyordu. Neredeyse bütün gününü etrafa Yavrum yapma dokunma şu böceğe diyerek geçiriyordu. Bir anda ayağa kalkarak Doğa bana bu yolla mesaj vermekte diyerek kükremenin artık bittiği ve ağzın yavaşca kapanarak sağa sola bakmasıyla etrafa bir sessizlik çöktü, insanlar yavaşca kalkmaya başladı kapıda fısıltılar vardı. Bizim Haşim kafayı yemiş bir diğeri Duydun mu kız, ne dedi o öyle? ve birçoğu bir sürü şeyler söylüyorlardı. Köy kahvesi artık bu olayı konuşuyordu. Herşey üzerinde bilgisi olan Filozof Osman ise bu konu hakkında konuşmuyor sadece konuşulanları dinliyerek gülüyordu.. O sarma sigara içiyor ama farkında değil diyerek konuya girdi Filozof Osman. Masadakiler ne konuştuklarını düşünürken sessizce masadan kalktı ve çay ocağının başına geçti. Köy yolunda Hatun'la tekrar karşılaştı Haşim amca, ne yapacağını bilemedi. Böceğin çıkardığı sesler iyice delirtmişti Haşim'i. Yanından geçerken bir türlü durup bir şey söyleyemedi ve Hatun gözden kaybolunca bir ağaç bulup altında biraz oturdu. Böcek sürekli ses çıkartıyordu ve artık beynine hükmedemeyen Haşim yarı baygın bir şekilde uzandı. Rüyasında köy meydanında böceğine kızgın demirler sokarken gördü kendini. Köy büyük bir sessizlikle onları izliyordu. Böcek herkesi delirtecek sesler çıkartıyor, çoçuklar teker teker meydanda kurulu büyük ateşin içine atlıyor ve bir anda böcek olarak çıkıyordu hepsi. Filozof bir köşeden gülerek elleriyle kafasını dövüyor ve bir yandanda Haşim'in üzerine doğru koşuyordu.


Ofis olarak ki, ben ona dükkan demeyi tercih ediyorum, çünkü baktığımızda yayıncılık da esnaflıktır bir anlamda ve büyük yayınevleri başlarındaki iyi editörlerden çok, iyi esnaflar tarafından yönetilir. Bizim esnaflığımız biraz başarısız olduğundan yakında kepenkleri kaparız gibi geliyor bana, ama batan gemiyi terk eden fare olmamak için işten de ayrılamıyoruz. Ne maaş alıyoruz ne bir şey, boğaz tokluğuna buralarda çalışıyoruz. Geçen ay bastığımız Dante satmadı haliyle, biz de sermayeyi kediye yüklemiş esnaf misali ortalarda dolaşıyoruz. Kitaplar Allah'tan depoya gitti de orada duruyorlar, çünkü satar umuduyla kitapları benim odama istiflemişlerdi ve kapaklarda maliyeti düşürmek için kullanılan kötü selefon kokusundan burnumuzun direği kırıldı neredeyse. Kitabı bir insan alsa bile okuyamaz ki... Dante satmayınca klima alınmadı, ben de baktım olmayacak eskiden kalma alışkanlıkla evdeki vantilatörü tamir edip ofise getirmekte çareyi buldum. Yer yer rüzgarlı oluyor içerisi, kağıtlar filan dağılıyor gerçi ama idare ediyoruz, yapacak bir şey yok çünkü. Dante satmayınca yayıncımız yeni bir kitap arayışına girdi ve sekreterle yediği bir öğle yemeği rehavetini daha üzerinden atamadan odama gelip iki tane kitap attı masama. Doğal olarak bunlara önsöz yazmamı istedi. Sonunda tüm yakarışlarımı anlamış olacak ki kitapları ince olarak seçmişti. Dante'nin satmamasının en önemli nedenlerinden biri de, kimsenin o kadar kalın bir kitabı alıp okumayacağıydı ama dinletemedim ki ben kendimi. Dükkanın içininde bağır bağır bir hal oldum, dilimde tüy bitti ama sonuç itibariyle bu iki kitabın masama bırakılması, neticesinde, artık dediklerimin dinlenmeye başladığını gösteriyor. Yayıncının klimalı odasından çıkıp masama Kafka diye bir yazarın iki kitabını bırakması ilginç geldi bana. Daha önce arka arkaya iki kitap basan bir yayınevi olmadık hiç. Hatta ayda bir bastığımız kitapları bile doğru düzgün satamıyoruz. Böyle bir şey istediği için ben de kitapları alıp okumaya başladım. Kafka denen adam, ki sanırım epey tanınıyor, benim gözümden kaçmış, gerçekten ilginç bir yazar. Değişim ve Dönüşüm adlı iki kitabında da aynı şeyi anlatmış; yalnız biraz farklı kelimelerle, gerçi iki kitap arasındaki tıpa tıp aynı cümleler de yok değil. Örneğin iki kitap da başkarakterin bir böcek olarak uyanmasıyla başlıyor. Olacak şey değil bana göre, ama yine de meslek aşkıyla okuyoruz, ekmek parası ne yapacaksınız. İlk olarak yazarın aynı şeyi neden iki kitapta anlattığını anlamış değilim. Bana kalsa ben tek bir kitap yazar ve diğerinde başka şeyler anlatmaya çalışırdım. Zaten bunu fark ettiğim için yayıncımın yanına gittim. Kapıyı çalıp içeriye girdim ve sekter hanımla birlikte aynı koltukta, sekreter yayıncımızın kucağında olmak suretiyle oturuyorlardı. Beni görence irkildiler, açık görüşlü bir insan olduğum ve insanlar arasındaki samimiyete inandığım için ses çıkarmadım. Ama yayıncımın biraz topluca olan karısı bu durumda benimle aynı görüşleri paylaşmayabilirdi. Aile arasına girilmeyeceğinden dolayı ses çıkarmadım. Birbirine çok benzeyen iki ayrı kitap basmak yerine, bu ikisini bir arada basmayı önerdim, kabul etti. Aslına bakarsanız eliyle dışarı çıkmamı işaret eder gibi bir hareket yaptı, ben kabul ettiğini düşünüyorum bu yüzden. İtirazı olsa tartışır ve uzlaşmaya çalışırdık, sonuç itibariyle medeni insanlarız. Böyle bir durumda ben de oturup tek bir önsöz yazmaya karar verdim. Sanırım birbirine benzer kitaplar için de yapılabilecek en doğru şey buydu. Gregor Samsa'nın bir sabah kendini dev bir böceğe dönüşmüş bulmasıyla başlıyor hikaye. Buraya bir şey demiyorum, olmaz ama hadi oldu diyelim... Ondan sonra kendini böcek olarak bulan arkadaş durumdan şikayetçi de değil, sanki üç günde bir böcek olarak uyanıyormuş gibi davranıyor. İşe gideyim ben filan diyor... Bana çok inandırıcı gelmiyor bunlar, hatta inandırıcı olmadığı gibi bir insan böyle bir durumda neden iki tane kitap yazar arkadaşım.


Deli Gücük Anadolu masallarında ve söylencelerinde çoklukla yer alan bir kavram. Birçok farklı yörede, türkülerde, atasözlerinde ve deyişlerde ismi geçiyor. Kimi zaman bir mevsimi kimi zaman bir durumu anlatmak için kullanılıyor. Bu mitten esinlenerek yaratılmış Deli Gücük karakteri ise kargalarıyla birlikte dolaşan bir seyyah olarak tanımlanabilir. İnsanlardan uzak yaşamı, az konuşması, delici bakışları, görünümü ve hepsinden önemlisi konuşabilen yedi kargası onu korkutucu kılıyor. Osmanlı taşrasında, uzak dağ köylerinde bilinen ve konuşulan bir mit ve belki ondan bir tür öcü olarak söz edilebilir. Adalet beklenilen ama korkulan da biri: günahı olan korksun dense de hemen herkesi tedirgin ettiği aşikar. İnsanlardan ve yerleşim yerlerinden uzak, doğayla iç içe kuşlarla yatıp kalkması bu tedirgin edici varlığını pekiştiriyor. 2009 yılında yayımlanan Deli Gücük Osmanlı Taşrasından Dehşet ve Korku Hikayeleri'nin ardından Alacakaranlık Zamanlar Deli Gücük mitini kaldığı yerden devam ettiriyor. Yine otuza yakın yazar ve çizerlerin ortak çalışmalarından oluşan bir antoloji biçiminde hazırlanan Alacakarlık Zamanlar'da okuyucuya doyurucu bir cilt dolusu, irkiltici yeni anlatılar sunuyor. Bu kez de çizgi romanlar ve öyküler, macera ve korku türleri arasında gidip geliyor. Bu kitapta da Deli Gücük, zalimler, uğursuzlar, tekinsizler ve tarihi şahsiyetlerin yanında yürüyor; kimi zaman onlarla ekmeğini paylaşıyor, kimi zaman mermisini. Kimi zaman da adaletini... Deri yüzen katiller, keskin nişancılar, Helenistik ormanlarda Yunan askerleri, ecinnilerin büyük anası, loğusaların musallatı, cüzzamlılar, Nasrettin Hoca, Don Kişot, konuşan köpekler... ve daha başka karakterler Deli Gücük'ün eskimiş çarıkları ile yürüdüğü Osmanlı taşrasında, hasım ya da müttefik olarak karşısına çıkıyor. 232 sayfalık çizgi roman kitabında 16 çizgi roman, ilüstrasyonlarla zenginleştirilmiş 3 öykü bulunuyor. Kitapta Aziz Tuna C., Murat Başekim, Özgür Kurtuluş, Emre Kuzuoğlu, Ömer Bahri Gördebak ve Can Dağ yazar olarak katılıyor. Coşkun Kuzgun, Uğur Bülent Sertçelik, Çağrı Coşkun, Murat Gürdal Akkoç, Ozan Küçükusta, Selçuk Ören, Ethem Onur Bilgiç, Murat Başol, Varol Gökdamar, Emre Yüce çizgi roman sayfalarıyla; Mert Yavaşça, Koray Kuranel, Elif Varol Ergen, Zeynep Özatalay, Melike Acar, Yıldıray Çınar, Fatih Okta, M. K. Perker ve Kenan Yarar ilüstrasyonlarıyla yer alıyor. Kitabın sonunda Can T. Yalçınkaya'nın korku çizgi romanları üzerine bir yazısı da bulunuyor. Ray Bradbury'nin değişmez meselesidir Bilginin Kaybı. Gelivermiş bir gelecekte veya mahşeri bir atom savaşının ertesinde, viranların arasında, eski dünyanın yitik bir değerini bulur çocuklar ya da kaşifler; bu bazen orijinal Mona Lisa'nın paçavrası kalmış buruk tebessümü, bazen de bireysel mobil robot öğretmenlerden çok evvel kullanılmış, kitap denilen eski ve antika bir icattır. 2010 yılından baktığımızda Bradbury'nin kehanetlerinin çok da ıskalamadığını söyleyebiliriz ne yazık ki. Bir şeyler unutuluyor; bir şeyler zamanın heyelanına kapılıp altımızdan kayıyor. Yirmi birinci yüzyıla, o eski sağlıklı haliyle sağ çıkması şüpheli şeylerden biri de çizgi roman gerçekten de. Bu aralar her yerde beliren Edebiyat Uyarlamalarına bakacak olursak manzara başka tabii. O zaman ortalık çizgi romandan geçilmiyor bile denebilir. Ama zaten marketlerde satılan o alüminyum tadındaki kırmızımsı mat şeylere de domates deniyor bugünlerde. Bit pazarına nur yağa dursun, bir grup yaratıcı kendi pazarlarında kendi meyvelerini satmak üzere Deli Gücük isminde bir karakter yaratmış ve 2009 baharında bu ürünü özenli bir kitap ile tomurcuklandırmışlardı. Yabancı kökenli kuzenlerine kıyasla çok daha üstün illüstrasyonlara sahip olmanın yanı sıra Deli Gücük: Osmanlı Taşrasından Korku ve Dehşet Hikayeleri adlı bu çizgi-roman / kısa öykü antolojisi okuyucunun dikkatini, konu olarak seçtiği malzeme ve otantik diyalogları ile de çekti. Uzun zamandan beri ilk kez bir macera kahramanı Lanet olsun!, Kahretsin! gibi nidalar sarf etmiyor; bir Orta doğu ülkesinin çöllerinde pahalı savaş makinelerinin ve fiyakalı teçhizatların, hasımlara gözdağı dolu, fetiş boy gösterisine alet olmuyordu. Holivud ve Batı macera geleneği eşkıyaların eline düşmüştü. Deli Gücük'ün öyküleri de bir Orta doğu ülkesinin çölünde geçiyordu aslında. Ama bu kez egzotik bir dekor değildi; fiyakalı kahramanın yumruğuna ilginç bir arka plan sağlamak üzere bulunmuyordu bu ülke. Doğru diyalog, konu malzemesi ve desen birleşince okuyucu Osmanlı Taşrası denilen o uzak ve ürkütücü iklimin tüm kokularını soluyuverdi; dağların reyhanlı rüzgarını, kasabaların nargileli ıhlamurunu, barutun kekremsi güherçilesini, dolgun yosmaların korselerinden tüten taze lavantayı, bir kaya dibinde oluk oluk kanayan eşkıya etinin tütünlü terini; köylerin, ışıksız ahırların talaşlı tozunu burnunun direğinde duydu okuyucu. Osmanlı Taşrası, toprağını ve çakılını kitabın sayfalarından okuyucunun pabucunun içine boca etti neredeyse. Ve okuyucu, iyi bir çizgi romanın yüksek bir Amerikan gökdeleninin tepesinden yumruklaşmaktan ibaret olmadığını da gördü galiba. . . Aradan bir yıl geçti, şimdi başka bir baharda Deli Gücük yine meyve verdi. Bu kez albümün adı Deli Gücük: Alacakaranlık Zamanlar. Mekan yine Osmanlı taşrası, aktörler ise yine zalimler, uğursuzlar, mahluklar ve mazlumlar. Ve Rumeli'den İran sınırına kadar herkesin fısıltısının bir köşesinde gizlenen Deli Gücük. Bir masal kırk ilde nasıl kırk biçime bürünürse, Deli Gücük de o kadar değişken. Bir çizgi roman kahramanı olarak oldukça aykırı. Belirli bir orijini veya sıkıştığı zaman başvurduğu, tanımlı bir güç seti yok. Çapulcularla çatışırken tüfek de kullanabilir, bir ademoğluna ait olamayacak kadar hızlı çiğneyip öğüten bir çene de. . . Bir başka erdemi ise, yaratıcıların kendilerini taklit edip, kolaya kaçarak, basitçe Deli Gücük II yapmaktan kaçınıp, bu kez daha ilerlemeci bir yol seçmeleri. Deli Gücük'ün öykülerinin kimyasındaki hassas formül duruyor hala elbette. İsteyen buna Metafiction Anadolu Westerni, Post-modern Eşkıya Edebiyatı, isteyen Osmanlı Gotiği diyebilir. Ama belli ki yaratıcılar, Deli Gücük'ün mevcut kırk tanımı ile yetinmek istememiş ve Yedi Kargalı Tekinsiz Kahramanlarını yeni öykülere, önceden görmediğimiz karakterlerin yanına taşımış. Gücük'ün kırk birinci öyküsünü anlatıp, kırk birinci suretini göstermek istemiş. Öncelikle, epik diyebileceğimiz bir uzunlukta, çizgi roman ile kısa hikayenin iç içe geçtiği, üç perdelik bir dev macera ile başlıyor bu yeni cilt. Deli Gücük birbirinden tuhaf düşmanlarla, garabetler ve masal haramileri ile savaşırken bir yandan da kendini, zorbalara karşı savunduğu insanların bürünüverdiği başka zorbalıkların ortasında buluyor. Kolay cevaplar yok Deli Gücük için bu kez. Masalsı hayatının ve Anadolu'ya adalet dağıtan hortlak kahraman zanaatının bu evresinde kendini daha çok sorguluyor. Deli Gücük, ete kemiğe bürünmüş anti-tezi ile yüzleşiyor hatta. Deri yüzen katiller, keskin nişancılar, Helenistik ormanlarda Yunan askerleri, ecinnilerin büyük anası, loğusaların musallatı, cüzamlılar, Nasrettin Hoca, Don Kişot, konuşan köpekler ve daha başka karakterler Deli Gücük'ün eskimiş çarıkları ile yürüdüğü Osmanlı taşrasında, hasım ya da müttefik olarak karşısına çıkıyor. Dostların dermanları Gücük'ün işine yarayacak mı, orası meçhul. Zira bu kez cendere daha bir amansız, kahramanımız için. Salt tüketici olmanın zahmetsiz yolu yerine malum nice güçlüğü göze alarak, bir değil ikinci kez kendi özgün öykülerini anlatma 'deliliği'ni gösteren Deli Gücük yaratıcılarının bu yaptığı, küçümsenmemesi ve desteklenmesi gereken bir cesaret eylemi. Öyle ki, aşırı iyimser bir genelleme ile, Yeni Türk Sinemasının öne çıktığı şu günlerde belki de Yeni Türk Çizgi-romanının doğuşunu müjdeleyen bir manifesto olacak Deli Gücük ve onun Osmanlı Taşrasından Korku ve Dehşet Hikayeleri.


Memleket kokan adalet. Huzursuz seyyah, kargalarla konuşan adam. Deli Gücük Anadolu masallarında ve söylencelerinde çoklukla yer alan bir kavram. Birçok farklı yörede, türkülerde, atasözlerinde ve deyişlerde ismi geçiyor. Kimi zaman bir mevsimi kimi zaman bir durumu anlatmak için kullanılıyor. Bu mitten esinlenerek yaratılmış Deli Gücük karakteri ise kargalarıyla birlikte dolaşan bir seyyah olarak tanımlanabilir. İnsanlardan uzak yaşamı, az konuşması, delici bakışları, görünümü ve hepsinden önemlisi konuşabilen yedi kargası onu korkutucu kılıyor. Osmanlı taşrasında, uzak dağ köylerinde bilinen ve konuşulan bir mit ve belki ondan bir tür öcü olarak söz edilebilir. Adalet beklenilen ama korkulan da biri: günahı olan korksun dense de hemen herkesi tedirgin ettiği aşikar. İnsanlardan ve yerleşim yerlerinden uzak, doğayla iç içe kuşlarla yatıp kalkması bu tedirgin edici varlığını pekiştiriyor. Onu hep yürürken görüyoruz, bir bayırı tırmanıyor veya sarp tepelerden iniyor. Bir köylünün dediği gibi nerde karga kuzgun toplaşmışsa biliriz ki Deli Gücük oradadır. Köye uğramıyor, köyde kalmıyor, yürürken tepesinde dolanan ve ürkütücü sesler çıkaran kargalarıyla birlikte köyden geçip gidiyor. O geçerken köy sessizleşiyor, köylüler siniyor ve geçip gitmesini korkarak izliyorlar. Kimi hikayelerde hemen her şey onun dışında gelişip sonuçlanıyor. Silahlar patlıyor, türlü acımasızlıklar ve ölümler yaşanıyor. İnsanlar hiç görmedikleri ya da bilmedikleri ama mutlaka korktukları Deli Gücük hikayesi anlatıyorlar birbirlerine. Deli Gücük, Osmanlı taşrasında bir mit ve mesel olarak seyahatini sürdürüyor... Sığınılacak ve korkulacak bir adalet meleği gibi durmaksızın yoluna devam ediyor. Türkiye'de çizgi roman yayınlamak uzun zamandır çok külfetli, yerli çizgi roman üretmek ve bunu yayınlamak ise çok ama çok daha fazla külfetli elbette. Elinizdeki albümün yapım serüveninin aralıklarla da olsa yaklaşık iki yıl sürmesinin nedeni kaçınılmaz olarak bu güçlüğe dayanıyor. Buna kolektif uyumun pek gösterilemediği topraklarda yaşıyor olmamızı da ekleyebilirsiniz. Deli Gücük, Osmanlı Taşrasından Dehşet Hikayeleri albümü sadece bu yönüyle bile, özverili bir avuç insanın ortak çalışması olması nedeniyle ileride de hatırlanmayı hak ediyor. Deli Gücük'ün ilk hikayesi, 2007 yılında yapmayı tasarladığımız bir korku çizgi romanları albümü için hazırlandı. Farklı yazar ve çizerler tarafından hazırlanan kısa hikayelerden oluşan bir çalışma hedefliyorduk. Deli Gücük de albümde yer alacak hikayelerden biri olacaktı. İstediğimiz ölçüde bir nitelik tutturamadığımız için o albümden vazgeçtik ama kısmetmiş, o sıralarda çıkmaya başlayan Tam Macera çizgi roman dergisinde Deli Gücük'ü ayrı bir seri olarak kullanmaya karar verdik. Aslına bakılırsa başlangıçta Coşkun Kuzgun'un fumetti çizgilerine uyabileceğini düşündüğümüz Aziz Tuna'nın bir hikayesini seçmiştik, sonra ikili seriyi devam ettirdiler. Dergi kapandı ama albüm konusunda bir fikri takip yaptık. Kuzgun ve Tuna'dan başka yazarlar ve çizer arkadaşlar çalışmaya katıldılar, destek verdiler. İlginç bir not düşebilirim: Pek çok çizer ve yazar birbirleriyle hiç karşılaşmadılar, mektuplaşarak ortaya çıkarttılar hikayelerini. Deli Gücük, Osmanlı Taşrasından Dehşet Hikayeleri albümünün önemli bir ilk olma özelliği var. Bu albümle birlikte Türkiye'de ilk kez farklı yazar ve çizerlerin çalışmalarıyla katkıda bulunduğu aynı kahramanın serüvenlerinden oluşan bir çizgi roman kitabı yayınlanıyor. Deli Gücük, on iki yazar ve çizerin ortak çalışmasından oluşuyor. Çizgi romanın endüstri olduğu ülkelerde, özellikle Amerikan ekolünde karşılaştığımız bu uygulamaya bizde pek başvurulmuş değildir. Çizerlerimiz birkaç başarılı istisna dışında genellikle yalnızdırlar, tek başlarına yazıp çizerler. Bu kez öyle olmadı, bir tiplemeyi farklı yazar ve çizerler farklı estetik kaygılarla yorumladılar. Elbette bu türden farklı yorumlar okuru etkiler, kıyaslamalar yapmasına neden olur, kişisel beğenilerine uygun düşenleri önemser, bir diğerine daha soğuk bakar. Türkiye gibi çizgi roman üretiminin belli bir türe yoğunlaştığı, onun dışında kalan her çalışmanın marjinal sayıldığı ülkelerde bu değerlendirmelerin, özellikle niteliğe ilişkin kıyaslamaların daha soğukkanlı yapılmasından yanayım. Her şeyden önce üretim yapılabilecek bir mecra bulabilmek, devamlılık sağlayabilmek, varolabilmek bana daha önemli geliyor. İnsanlar, ancak ve ancak üreterek kendilerini geliştirebilirler. Çabuk unutuyoruz bunu... Üstelik çok da çıkmıyor ama bu ve benzeri albümlerin iştah açıcı olmasını, herkesi yeni şeyler üretmeye teşvik etmesini dilemeliyiz. Rivayet odur ki kendisi miladi '75'de Bitinya'da bu aleme zuhur etmiştir. Meraklısı o güzide kenti bugün Bursa olarak bilir. Kendisi nikahlıdır ve iki adet harikulade mahdumesi vardır. Bu zat, Anadolu Darülfünunu Minyatürlere Vücut Buldurma ve Nefes Verme Zanaatı İlmini ezber etmiş, miladi '96 senesinde mütehassıs olmuştur. Nicedir, gavurun reklam dediği ifşa-ül mamül erbablığı içinde istoribord, ill'üs-tirasyon, film-ül hat zanaatiyle iştigal etmektedir. Bu hanım kişi, miladi '78 yılında Kostantiniyye'de dünyaya gelmişlerdir. İlk mektebi Bahariye'de, devamını ise Kadıköy Hatunlar Mektebinde tamam eyledi. '96-03 seneleri arasında Şehr-ül Kadim Anadolu Dar'ülfünunu Latif Zanaatlar Mektebinde Tasarum-ül Grafük İhtisası yaptı. Bahis konusu devirde ilk şahsi nakış teşhirini sergüledü. İlk mütehassıs resimli menkıbesi Atom mecmuasında neşredildi. Leman ve L-Manyak mecmualarında resimli öyküler ve karikatür derler keyifli minyatürler nakşetti. '09 senesinde Image Comics namlı gavur basımevince neşredilen Outlaw Territory külliyatında Craftmanship adlı öyküsüyle yer aldı. Acar, halen Şehr-i İstanbul'da yaşamakta, çizgi roman ve sanat meşgalelerine ziyadesiyle devam etmektedir. Miladi '77 Angara'da doğmuştur. Orta Şark Teknik Dar'ülFünunu Muhendisun Mihanikiyet kısmında makinaların muhendisliğini etüt etmiştir, Hacettepe mektebinde Grafik ilmi hat ve tezhib sanatı hususunda yüksek ihtisas yapmıştır. Tedrisat yazılımları ve mult'i-medi'a alanını meslek edindi. Velet kitapları, ders kitapları resmetti. Bir bahriye firmasında muhendis olarak çalışırken aylık neşredilen Tam Macera Mecmuası'nda Meşhur Hafiyeler'i nakşetti. An itibariyle hususi bir şirkedin idari kademesinde meslek erbablığı yapmakta ve Deli Gücük'ü nakşetmeyi sevmektedir. Başekimler'den Murad namlı bu madrabaz, miladi '75'te Angara'da doğmuş. Hacet-ül Tepe mektebinde İngiliz'in dilini, edebiyetini belleyip ardından mütercimlik yapmış. İngilizlerin meşhur padişahı Sultan Artur ile ilgili bir tercümesi, Japon'un Karagöz oyunu Anim'e ile ilgili bir tefsiri var imiş. Namlı gavur katip Çelebi İstefan King'in Zifir Kule menkıbesini mübarek Lisan-ı Osmani'ye çevirmişmiş. Bir ara edebi neşriyatlarda dört-beş mesel neşrettirmeyi becermiş. Sonraları aylık Tam Macera mecmuasında Cinlerin Han'ı ile ilgili muhayyile ürünü birkaç rivayet nakletmiş. Şimdilerde ise muallim olarak kazanırmış ekmeğini. Lakin er ya da geç katipliğe dönmek niyetinde imiş bu kendini bilmez zındık. Rızık kavgasına ekseri meslekle iştigal etti, halen de eder. Tam Macera mecmuası itibarıyle nakşedilmiş roman hikayeleri anlatmaya başladı, delikanlılık hülyalarını tezahür ettirdiğinden olacak, pek bahtiyar. Ege'de ikamet eder, ilüstrasyon yaparak ekmeğini kazanır. Çizgi roman üreterek geçirebileceği bir hayatı hayal ediyor. Beynelmilel Münasebetler ilmini etüt etti, Gazi ve Ankara Dar'ülfünunlarında Muharrirlik yüksek ihtisası ve doktorası yaptı. Resimli roman ve mizaha dair tefsirleriyle nam saldı. Tarih-ül Hars ile ilgili tetkikler yapıyor. An itibariyle İletişim Neşriyatevi'nde mütehassıs neşriyatçı olarak vazife yapıyor. Divanı: Türkiye'de Çizgi Roman (İletişim Yayınları, 1996/2002), Markopaşa, Bir Mizah ve Muhalefet Efsanesi (İletişim Yayınları, 2001), Çizgili Hayat Kılavuzu (der. İletişim Yayınları, 2002), Karaoğlan, Erotik ve Milliyetçi Bir İkon (Oğlak-Maceraperest, 2003), Çizgili Kenar Notları (der, İletişim Yayınları, 2007), Cumhuriyetin Büluğ Çağı (İletişim Yayınları, 2008). Miladi '75 senesinde meşhur gavur yiğidi Herkül'ün memleketi Herakleion nam-ı diğer Ereğli'de doğdu. İlk mektebi Muğla, Kastamonu, Sivas; Orta mektebi Erzurum ve Angara'da okudu. Orta Şark Teknik Mektebi'nde İlm-ül Siyaset belledi. Veledlere hitab edecek tedrisat ve şenlik-şadımanlık mamulleri imal eden şirketlerde vazifelerde bulundu. Bodur metrajlı seyirlik temaşa çekti, sıbyanlara masal risaleleri yazdı. '04'de Tam Macera mecmuasını neşretme teşebbüsüyle nakışlı roman serüvenine atıldı. Şol zat, bir yandan revactaki kültüre dair tefsirler kaleme alıyor, bir yandan da senaryolar, hikayeler, romanlar. Hanidir Kamra'da neşrıyatçılık ve katiplik yapıyor. '77'de Angara'da doğdu. Kadim Kent Anadolu Dar'ülfünun'unda Zarif Zanaatlar Mektebi Nakışlara Nefes Vermek Suretiyle Anim'e Etmek İlmi mezunu. Nicedir veledlere, sıbyanlara hitab eden ill'ü-strasyonlar, oyunlar ve nakşedilmiş temaşalar hazır etti. '04'te yoldaşının Destur, hele bir nakkaşlı roman mecmuası neşredek bre, Tam Macera olur, he mi? lakırdısını zikretmesiyle ömrü tebdil oldu. O gün bu gündür çifte ömür sürmekte. Tan vaktinden, fasıl fasıl akşam çökene değin gene veled mecmualarına nakış roman, kitab desenlemeleri ve çizg-ül filmler hazırlayıp, vakit gece oldu muydu tahayyülleri istikametinde çizgi roman nakşediyor. Ola ki eceli gelince, meftunu olduğu zanaatinin içine gömülmek niyetlisi. '79'da Zonguldak Ereğlisinde doğdu. İzmir 9 Eylül Darülfünununda Maliye etüd etti. Lakin gönlünü nakşa kaptırdı. Mizah Mecmualarında karikatürleri neşredildi. Tam Macera nakış roman dergisinde resmeyledü. Bundan gayrı Angara'da Kamra Neşriyatçılık'ta vazife yapıyor. Nikahlı, mesut, baht oyunlarından mecidiye-mangır peydahlanmasını ümit ediyor. '76'da vücut buldu. İzmir Latif Zanaatlar Anadolu İdadi'si ve Bilkent Grafük-ül Tasarum ilmini etüd etti. Hattatlık, nakkaşlıkla iştigal ediyor. Tefsirler yapıyor. Halihazırda İzmir 9 Eylül Dar'ülfünununda Grafük Bölümünde tetkik vazifelisi makamında. Külliyatını bilumum teşhirlerde zanaat-meftunları ile müşerref ediyor. İki yıl kadar önce korku temalı bir çizgi roman kitabı yapmaya karar vermiştik. Deli Gücük de o kitap için yazılan bir senaryoydu. Kitaba çizgileriyle katkıda bulunmak isteyen Coşkun Kuzgun'un tarzına uygun olduğunu düşünerek kendisine senaryoyu verdik. İlk çalışma bu şekilde ortaya çıktı. Fikir olarak yerel nitelikleri olan Anadolu masallarından beslenen bir tipleme ve hikaye arıyorduk. Sonuçta Deli Gücük ismi bir masaldan alınmadır, ilk hikaye de bir başka masaldan esinlenilmiştir. Görsel olarak Rasputin veya Sakallı Celal türü biri örnek alındı diyebilirim, birlikte dolaştığı yedi karga özgün bir yorum. Biliyorsunuz gerek yedi rakamı ile ilgili gerekse kargalara dair din mitolojisinde, dolayısıyla korku ve fantastik edebiyatında epeyce gönderme vardır. Bunları kullandığımızı söyleyebilirim. Hemen herkesin kolaylıkla görebileceği gibi korku ve fantastik edebiyatın pek çok kaynağından beslendiğini söyleyebilirim. Farklı yazar ve çizerler ayrı ayrı yorumlar yaptıkları için bu kaynaklara hem yaklaşıldı hem de kimi hikayelerde uzaklaşıldığı oldu. Aziz Tuna'nın kimi hikayeleri korkudan çok entrika temelli aksiyon hikayeleridir. Murat ve Özgür'ün senaryoları ise korku türüne daha yakın işler oldular. Bir kitap yapma fikri hep vardı. Çizgi romanla üretici olarak uğraşmak isteyenler Türkiye'de çok yalnızlar. Bir araya gelmek, ortak çalışma yapmak ve bu çalışmaları yayına dönüştürmek konusunda bir çaba göstermek istiyordum. Deli Gücük'te bir birikim oluşturmuştuk. Yeni hikayeler ve isimlerle bu birikimi çoğalttık. Editör olarak yaptığım hikayeleri belirlemek, içeriği, üreticiler arası iletişimi sağlamak oldu. Her şeyden önce bu çokluğun pratik bir nedeni var. Daha hızlı üretiyorsunuz. Emek ve enerji katılımcılar arasında paylaşılmış oluyor, amacınıza daha kolay ulaşıyorsunuz. Temel çıkış noktamız Deli Gücük'ü bir kahramandan çok mit olarak düşünmekti. Kimi hikayeler hem Deli Gücük dışında gelişiyor hem de birbirine uymayan Deli Gücük hikayeleri var. İnsanların kahraman ve öcü yaratmaya ihtiyaç duyduklarını biliyoruz. Zamana ve mekana göre o kahramanı veya öcüyü uyarlabiliyorlar. Üstelik bilirsiniz, mevsimler dahi insanları değiştirir, sahil kenarlarında yaşayanlar daha sakindirler vs. Hikayenin içerdiği vahamete ya da şiddete göre farklı Deli Gücük yüzleriyle karşılaştık. Kaldı ki farklı kişilerin yorumları olduğunu da unutmayalım. Aslına bakarsanız bu biraz da çizgi romana nasıl baktığımız meselesiyle ilgili. Hikayeler de yazarak kitaba edebi tat ve farklı bir derinlik katmak istedik. Üstelik bu denenmiş bir şey de değildi. Bu da teşvik edici oldu, yazarlara ayrı bir motivasyon getirdi. Popüler olmak güzeldir, hemen herkes aklının bir köşesinde bunu isteyebilir ama sadece bunu düşünerek üretemezsiniz. Türkiye'de çizgi romanın durumu ortada. Hayat da çok kısa, insanlar sevdiği ve arzu ettiği düşlerini gerçekleştirmeli bence. Üreticiler hem çok yalnızlar hem de bir amaca yoğunlaşmak her zaman mümkün olmuyor. Kişisel olarak yapabilirsem her yıl benzer nitelikte bir çizgi roman kitabı için editör olarak çalışmak istiyorum. Hemen hepimiz bunu istiyoruz zaten. Bize yeni katılacak arkadaşlar da olacaktır. Çizgi roman kitaplarına mutlaka devam edeceğiz. Bu kitap bizi mutlu etti, devam etmek için bu her şeyden daha önemli bir kıstas. Kamra Yayıncılık, kamu kurumlarının ve özel kuruluşların, görsel ve yazılı içerik ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik çözümler geliştiren bir butik yayıncılık ve tasarım şirketidir. 2006 yılının Ocak ayında kurulan yayın ve tasarımevi, bugüne kadar merkezleri Ankara, İstanbul, Budapeşte, Munih, New York gibi Türkiye ve Dünya'nın çeşitli kentlerinde bulunan 50'ye yakın şirket ve kurumla işbirlikleri ve projeler geliştirmiştir. Bu projeler çerçevesinde basılı yayınlara ve elektronik medyaya yönelik içerik, grafik, illüstrasyon, clipart, karikatür, vinyet, 2 ve 3 boyutlu karakter tasarımları, çizgi roman, animasyonlar vb. görsel malzeme üretmektedir. 2007 yılında kendi bünyesinde Tam Macera adlı aylık çizgi roman dergisi yayınlan Kamra, aynı yıl Setne ve Taş Tanrılar adında yine yerli bir çizgi roman yayınlamış. 2009 yılında da Deli Gücük Osmanlı Taşrasından Dehşet ve Korku Hikayeleri adlı çizgi roman kitabı ile yerli çizgi romana verdiği desteği sürdürmektedir.


Çocukken pul koleksiyonum vardı benim, öyle çok anlamazdım ama adettendir diye biriktirirdim. Ergen olunca kızlara gösterirsin derlerdi ama şu yaşıma geldim kimseye pul koleksiyonumu göstermedim. Sonra bir ara ayran kutusu koleksiyonu yapmaya başladım, başta sevgilim sonra da ev arkadaşlarım itiraz etti. Malum, üniversite okuyorduk insanlar daha gerçekçi şeyler bekliyordu benden. Bazı koleksiyon meraklarım da olmadı değil ama hiçbir zaman Koleksiyoncu/The Collector filmindeki delibaş gibi insan koleksiyonu yapmak aklıma gelmedi. İyi ki gelmemiş de bu yaşa gelebilmişim. Ama tabii her koleksiyoncu gibi seçmece yapıyor bu işi. Eve giriyor, sonra bakıyor evde alınacak bir kişi var. Diğerlerini başta bubi tuzakları olmakla birlikte artık eline neyi geçirirse onunla hakkın rahmetine kavuşturuyor. Ama bu öldürme kısmı da öyle sıradan değil. Adam koleksiyonuna değer görmediği parçaları başkasının da işine yaramasın diye yavaş ve itinalı bir şekilde imha ediyor. Arkin adında bir tesisatçı borçları yüzünden evi soymak için aileyi ziyaret ediyor, o eve giriyor arkasından da delibaş dalıyor. Yani evde bir aile, bir hırsız, bir de delibaş var. Kimsenin kimseden haberi yok.


Koca Adorno yattığı yerden gelip Bre kafirler... demese bile Sahteciliğin çekiciliğine kapılmış bunlar. der ve çekilirdi geldiği yere. Erasmus, deliliğe yolladığı övgüleri Gözleri av gibi vahşi bir oyundan başkasını göremeyenler de aynı kategori içinde yer alırlar. der ve topu taca atar giderdi. Theodor W. Adorno (1903-1969) ile Desiderius Erasmus(1465-1536), aralarında yaklaşık 500 yıl yaş farkı olmasına rağmen hala gençliklerini yaşayan yaşıtlarmış gibi görülmeli. Yaşadıkları dünyaya eleştirel yaklaşan her iki düşünürün söyledikleri ile toplumsal aforizmalar arasındaki uçuruma, aklını kullanmayı becerebilen hiç kimse düşmeyi istemez. Erasmus'un 1500'lerin hemen başında deliliğe olan övgülerini kaleme alması ile Adorno'nun 1900'lerin ikinci yarısında deliliğe sövmesi arasındaki ironiyi baş tacı yaptığınızda, sahte krallıklar cennetine tebessüm edebilirsiniz ancak. Deliliğe Övgü'den Çimenli Tümsek'e uzanan bu dil festivaline katılabilmek için, sanat sizi kutsasın demeyi isterdim. Ancak ve zaten 'kutsal sanat' bu iki dahinin hınzırca yaklaşımları arasından sınırsız bir arsızlık ve özgüvenle ruhumuza yerleşmeye çalışıyor. Varın siz tarifleyin şimdi dipteki kaba gücü.


Beyaz Gürültü ve Libra'da Amerikan toplumsallığının kılgısal ve güncel açmazlarıyla yüzleşen DeLillo, Beden Sanatçısı'nda bireyin bu anafordaki yalnızlığını gem vurulmaz, bağını koparmış bir düşüş ritmiyle adeta tartımlıyor. Duras'ın, bedensel ve ruhsal anlamda tüm dış etkilere açık olmakla koruduğu bir benlik bütünlüğünü karmaşık, kapalı ve steril bir yaşam alanının içsel ve kesintisiz tükenişiyle katmanlandırıyor sanki. Zamanın akışını cisimleştiren, ete kemiğe büründüren bir sürenin ve/veya süredurumun kesinliğini arayışında, Bergson'un olgusal bir kavrayış bilinciyle mekanın akış dinamiklerine ve benliğin oluş çevrimine bağladığı bir zaman kavramına yaklaşıyor. Zaman, olanaklı varoluş biçimlerinden biri olarak, bütün tanım ölçütlerinden ve belliliğinden sıyrılarak seyrelmiş bir yüzey bilgisine dönüşüyor. Temelde, iki kitap arasındaki yazı egzersizleri gibi görünen bu küçük ama ustalıkla sıkıştırılmış felsefi metafor, DeLillo'nun kendi roman ve anlatı evrenine de şirk koştuğu bir alıştırmanın tüm zenginliğini içeriyor. Amerikan romanının son çeyrek yüzyılda kolektif bellek yitimi, otomatize olmuş gündelik yaşamın hızı ve ataleti, kapalı ve hermetik grup dinamikleri üzerinden kanonlaştırılmış genel yapısının çok ötesinde metinler olarak kabul gördü. Beyaz Gürültü ve Libra, yayımlandıkları tarihten bu yana, Amerikan romanının son çeyrek yüzyılda kolektif bellek yitimi, otomatize olmuş gündelik yaşamın hızı ve ataleti, kapalı ve hermetik grup dinamikleri üzerinden kanonlaştırılmış genel yapısının çok ötesinde metinler olarak kabul gördü. Beden Sanatçısı ise, DeLillo romanının öncelikli bağlantı noktaları üzerine kurulmuş olmakla birlikte, bilhassa zaman, zamanın akışı, mekansal bellek, zamanın akışını maddeleştiren geçiş noktaları gibi felsefi değinileri de içine alıyor. Roman kişilerinden Hartke'nin bedenini testere gibi dileyen zaman, bu yeğin akışın maddesel kavrayış noktalarını dağılan, derişen, susan, konuşan, izleyen bir fiziksel bellilikle ortaya koyuyor. Anın içi dolu bir geçiş katmanı olarak varlığın tüm oluş dinamiklerine sindiği bu ayırıcı farkındalık, anın sezgisel bir hakikat olarak kavranışını mümkün kılan Bergsoncu düşünce dizgesinde ya da zamanı ritmik bir yeğinliğe dönüştüren Messiaen'ın müziğinde olduğu gibi, farklı düşünce ya da sanat disiplinlerine özgü bir düzlemde de okunabilir pekala. Messiaen da zamanın bir kütle gibi içine yığıldığı, tortu gibi çöktüğü armonik kalıpları yaratır, tümceleştirir. Bu an kavrayışının bir gerçeklik bilgisi olarak tezahür ettiği yer, bir başka deyişle DeLillo'nun kişileşmiş zamanı, varlığın kendilik bilincini dönüştüren bir doğal yaşam alanı gibi tanımlanıyor. Etraftaki eşyalar, nesneler, sesler, özellikle de romanın başkişisi Lauren'ın tek kelime etmeyen ama sırlarla dolu eşlikçisi, zamanın sessizce akıp gittiği bu yeni evrenin ritmik düzenleyicisi olarak DeLillo'nun romanındaki kalp atışları olup çıkıyor. Kendisini tümüyle kapalı ve denetlenebilir sınırlara hapsederek varoluşunu kavrama çabasına giriştiği bu süreç, DeLillo'nun romanının felsefi olduğu kadar dramatik odak noktasını da oluşturuyor. Bu demagojik soyutlamanın ötesinde, Rey Robles'ın kişiliği ve bir sinemacı olarak meslek yaşamının geçmişe doğru serimlendiği referans noktaları, babası başta olmak üzere diğer aile fertleriyle ilgili değiniler, eski eşiyle Lauren arasındaki ilişkinin ayırıcılığı ve benzer ayrıntılar üzerinden kurulan dramatik bir yapının varlığından da söz edilebilir. Buradaki temel eksen, bir beden sanatçısı olarak vücudunu bir yaratım ya da deney alanı olarak kullanan Lauren'ın, Rey'in intiharından sonraki süreçte, kendini tecrit ettiği alanla içine hapsolduğu beden arasındaki metaforik ilintiyi hissedilir kılan inzivası. Kendisini tümüyle kapalı ve denetlenebilir sınırlara hapsederek varoluşunu kavrama çabasına giriştiği bu süreç, DeLillo'nun romanının felsefi olduğu kadar dramatik odak noktasını da oluşturuyor. Aralarında özgürce dolaştığı, içlerinden istediğini seçip dönüştürdüğü bir referans ağının orta yerindeki DeLillo, romanını, iradi olduğu kadar bir noktada elinden kaçıp kurtulmuş olduğu izlenimi de veren iki kavramsal bütün, zamana has iki bağımsız kavrayış zemini üzerinde biçimliyor: Ruhunun münzevi ağırlığını taşıyan ve arayış sürecinin bir kişilik bilgisi olarak kendini dayattığı dışsal zaman; kitabın sonlarına doğru betimlenen gösteride bedenlerini gerçeklik duyusunun fiziksel belliliğine açan insanların vücutlarına köklenmiş içsel zaman. Bunu bir vücut saatinin organik ve kısıtlayıcı basitliği içinde olduğu kadar, bilişsel süreçlerin beden hallerini tanımlayan doğal işleyiş yasaları dahilinde de okumayı öneriyor DeLillo. Bu çoklu yapının daha önce kaleme aldığı birçok yapıttan ayrıldığı başlıca nokta, bu felsefi derinliği dramatik bir izleğin belirleyici ve kapsayan bütünlüğü içinde işleme isteği kadar, yarattığı tematik çerçevenin felsefi bir özü dönüştüren, farklılaştıran bir ayrımsalla da tanımlanabilecek nitelikte kotarılması aynı zamanda. Uyuşmuş bir kendilik bilincinde teknolojik bir determinizme has dayatmaların yıkıcı ve uzlaşmaz karşıtını bulan Beyaz Gürültü'nün anarşist dolaysızlığı ya da klişeleşmiş hatta tavsamış bir konuyu eksen almasına karşın toplumsal bir mitin izlerinde tarihin kendi içine kapandığı bir sarmalın çıkışsızlığını özellikli bir vurguyla anlatan Libra'nın yalınlığı dikkate alındığında, Beden Sanatçısı, daha çok, DeLillo'nun kendi yapıtıyla giriştiği hesaplaşmanın merak uyandıran bir ürünü olarak dikkati çekiyor. Son olarak, çeviri üzerine birkaç not: DeLillo'nun yapıtı, tüm dilsel öğelerin kaotik bir bütün içinde, çoğu zaman uyumlu bir toplam oluşturması için bir araya getirilmemiş, yazı yazma eylemini bir tersinlemeyle olumlayan, romanın tanımlanabilir bir mihver ya da genelleme üzerinde ilerler gibi görünürken bile kendi varlık sebeplerini tartışmaya hazır almaşık bir yapıda işlendiği çok-katmanlı bir özellik gösteriyor. Dolayısıyla, belki bunu bildiği için ya da mesleki titizliğinin bir göstergesi olarak, çeviri sürecinin içine dahil olmayı, yapıtını çevirmenle tartışmayı, bazen dışarıdan yardım alarak bazen de yazar sezgilerini kullanarak yapıtının başka bir dilde üzerine kurulduğu fiziksel zeminin ayırıcı özelliklerini ve dayanaklarını bilmeyi, anlamayı talep ediyor. Beden Sanatçısı'na Türkçe'de biçilen karşılık, DeLillo yapıtının temel özelliklerine olduğu kadar romanın münferit ve deneysel niteliklerine de ayak uydurma kaygısının samimi bir ifadesi. DeLillo'nun işbirliği talebinde vücut bulan varoluşsal kaygılara ne derece karşılık verdiği sorusunun yanıtı ise çevirmenin kendisinde saklı. Siyahi Dergisi Sayı 2'de yayımlanan yazı, Süreyyya Evren ve Siiyahi Dergisi izniyle burada tekrarlanmaktadır.


Akbank Sanat'da Gilles Deleuze üzerine İstanbul'da yapılan kolokyum dizisinin yedincisi bu sene Deleuze'ün dönemindeki düşünürlere odaklanıyor. Gilles Deleuze'ün etki aldığı veya etki verdiği araştırmacılar üzerine düşünülecek ve konu tartışmaya açılacaktır. Deleuze ve Çağdaşları seminerleri Akbank Sanat'ın, İstanbul Fransız Kültür Merkezi işbirliğiyle, uzun zamandan beri gerçekleştirdiği sanatsal ve felsefi yaklaşım dizisinin devamıdır. Ali Akay'ın düzenlediği bu seminer dizisinde Gilles Deleuze'ün düşüncesinin çağdaşı düşünürler ile olan ilişkisini ele alınacaktır. Ali Akay, David Lapoujade, Pierre Montebello, Ahmet Soysal, Bertrand Prevost ile Pierre Zaoui'nin konuşmaları bu seminer dizisinin yönünü belirleyecektir.


Bu yazıda genel olarak internet ve gelişen teknolojinin 31 Mayıs'tan bu yana olan bitenler üzerindeki etkisine dair birkaç cümle kurmaya çalışacağım. Ancak buna geçmeden önce büyük bir kesimin oluşturduğu bir algıya itiraz etmek istiyorum. İnternet bir mesih, kurtuluş silahı ya da yeni bir güç değil. Sadece yeni bir iletişim yolundan ibaret. İnterneti ve teknolojiyi gözünüzde büyütmeyi, ona çok büyük anlamlar yüklemeyi bırakın. Bir süre sonra bu da eskiyecek ve yerine daha farklı iletişim yolları gelecek, çünkü teknolojinin temeli gelişmeye ve değişmeye dayanmakta. Medya konusunda bu kadar büyük sıkıntılar çekmemizin en önemli sebebi o eski yollara böyle önem atfedilmesiydi, şimdi aynı hataya düşmenin hiçbir faydası olmaz. İnternetin sağladığı bireysel editörlük imkanı, birçok kişinin bir araya gelmesiyle toplu bir editörlüğün de kendiliğinden oluşmasına imkan tanıyor. İnsanlar güvenilir hesapları daha çok takip ederek ve yayarak onun güvenilirliğini pekiştirirken, hatalı veya sahte haberler yayanları ifşa ederek yanlış bilgi yayılmasına engel olabiliyorlar. Bu yeni iletişim kanalı sadece kendi editörümüz olmanın yollarını sağlamakla kalmıyor, aynı zamanda herkesin birer yayıncı olmasına da imkan veriyor. Açacağınız bir sosyal medya hesabı veya bir blogla ve bunları güncelleyebileceğiniz birkaç ekipmanla güncel haberleri ve yorumları paylaşabilmeniz ve bunu tüm dünyaya duyurabilmeniz mümkün. İnternetle gelişen bir diğer özgür yayıncılık yolu da küratörlük. Küratör temel olarak kendisi haber bulup yazmaktansa güvenilir kaynaklardan derlediği haberleri tek bir noktada toplar. Bunu kimi zaman farklı dillere çevirerek veya farklı medium'lara taşıyarak yapar ve bu sayede daha geniş bir kitlenin olan bitenden haberdar olmasını sağlar; kimi zaman da sadece derler ve kendi editörlüğünü yapan bireylerin işini kolaylaştırır. Bunun Gezi'deki en güzel örneklerinden birisini Cory Doctorow hem Tumblr hesabında hem de Boing Boing'de gerçekleştirdi. Ancak her iyi şeyde olduğu gibi bunda da birtakım sorunlar ya da sıkıntılar mevcut. Yine her zaman olduğu gibi bu sıkıntılar genellikle insan kaynaklı ve kolay kolay üstesinden gelinmesi mümkün olmayan sorunlar. Bunların en tehlikelisi ve en çok zarar verenlerden birisi sahte/yanlış haberlerin yayılmasının önüne geçilmesinin engellenememesi ve bu tarz haberlere karşı editörlüğün zayıf kalması. Gezi'de buna dair en büyük sıkıntıyı portakal gazı hikayesinde yaşadık. Bir anda turuncu bir gaz gören veya gazın farklı etkiler gösterdiğini farkeden birileri böyle bir haber ortaya attı ve hala buna inananlar var. Portakal gazının nasıl bir şey olduğunu, nasıl etkilerinin olduğunu bilmeden böyle bir haberi yayan ve binlerce insanı buna inandıran hesaplar ortaya çıktı. Bunun imkansız olduğunu veya o gazın portakal gazı olmadığını anlatmaya çalışan benim gibi insanlara direniş düşmanı diye saldıranlar bile oldu. Bu tarz olayları çok fazla yaşadık ve yaşamaya devam da edeceğiz. Ben bunun temel sebebinin eski medya ve iletişim alışkanlıklarından kurtulamamak olduğunu düşünüyorum. 'Çamur at izi kalsın' mantığının bir kere zihinlere yerleşmiş olması, çamur atacak güce sahip olunduğu an bunu fütursuzca kullanmayı da beraberinde getirdi. İnsanlar sırf karşı durdukları şeye karşı üstünlük elde edebilmek adına, ona benzemeyi göze aldı. Bu hastalıklı algından nasıl kurtulabiliriz bilmiyorum ama buna karşı bir şeyler yapılması gerektiği şart. Bu editörlük konusunda gördüğümüz ve yaşadığımız bir diğer sıkıntı da takipçi sayısının ya da ismin bilinirliğinin bir anda güvenilirlik ispatı olarak kabul edilmeye başlanmasıydı. Bunun da benzer bir şekilde eski alışkanlıklardan kaynaklandığına inanıyorum. Çok okunanın, ismi çok duyulanın güvenilir ya da önemli birisi olduğuna dair çok sorunlu bir algı var. Yeni bir iletişim yöntemine geçiş elbette eski alışkanlıklardan bir anda kurtulmayı da beraberinde getirmiyor. Ancak zannediyorum ki yeni yöntem daha sık kullanıldıkça eski alışkanlıklardan da kurtulmayı bir şekilde başaracağız. Elbette yeni yöntemin de getireceği kötü alışkanlıklar olacaktır. Sonuçta hepimiz insanız, mükemmellik bize göre değil. Yine de bunların yeniliğe engel olmasına ya da yeniyi kötülemek için kullanılmasına karşı durabiliriz. Klasik medya, ekonomi temellidir ve yayınlayacağı her şeyden önce kar-zarar hesabı yapar. Gazetecilik etiğinin uzun yıllardır çok az kişi tarafından ciddiye alınan bir şey olduğunu düşünecek olursak bu daha da açık bir hale gelir. Gerçekler sadece bir kazanç sağlıyorsa önemlidir klasik medya için. Bir de Türkiye gibi devletin medya üzerinde güç gösterisi yapmaktan hiç çekinmediği bir ülke söz konusuysa, bir medya kurumu için yalan söylemek ve gerçeği manipüle etmek hayati bir önem taşır. Elbette birçok kişi bunun farkındaydı ancak bu olaylarla birlikte internet bunu daha geniş bir kesimin görebilmesini sağladı. İnsanlar internetten önlerine düşen fotoğraflara, videolara, canlı yayınlara bakıp ardından klasik medyaya bakarak bir karşılaştırma yapabilme imkanlarının olduğunu fark etti. Fark etti diyorum çünkü bu imkan uzun yıllardır zaten ellerinin altındaydı. Yeninin önemli etkilerinden birisi de devletin tarafsızlığı ve güvenilirliği yalanını, hala safça inanlar için, ciddi bir şekilde sarsması oldu. Benim için bu yeni bir şey değildi elbette. Ancak toplumun ciddi bir kesimi için soğuk duş etkisi yarattı demek mümkün sanırım. İnsanlar, devletin elindeki medya manipülasyonu gücünün de etkisiyle, devletin onlar için en iyisini yaptığına inanıyordu ve Devlet yapıyorsa bir bildiği vardır mantığından öteye gidemiyordu. Elbette bunun bir anda ortalıktan kalktığını ve herkesin özgür düşünen bireylere dönüştüğünü söylemiyorum ama en azından insanların bir kısmının artık farklı yönlerden bakabilmeye başladığını görebiliyoruz. Bu da devletin manipülasyon silahının etkisizleşmesiyle mümkün oldu. Teknolojiye dair aklımızda tutmamız gereken en önemli şeylerden birisi, onun herhangi bir taraf tutmasının imkansız olduğudur. Teknolojiyi kullanan taraf tutar, teknolojinin kendisi değil. Bu yüzden de herhangi bir teknolojiye büyük anlamlar yüklemenin bir anlamı yoktur. Bu yüzden de aynı teknoloji hem insanların iyiliği için hem de onlara zarar vermek için kullanılabilir. Ya da bir teknoloji yapması gerekenleri kullananın keyfine göre yapmaz ya da eksik yapabilir. Dediğim gibi, taraf tutan kullanıcıdır. İktidarın teknolojiyle ilişkisini bu noktadan incelemek daha doğru olacaktır gibi geliyor. Çünkü iktidar kimi zaman teknolojinin bu yönünün gayet farkında olarak davranırken, kimi zaman da tamamen tersi bir portre çizmekte. Elbette bunun temel sebebi de iktidarı oluşturan insanların farklı bilinç seviyelerine sahip olmaları. Örneğin kaybolan MOBESE kayıtları ya da çalışmayan kameralar bunun en güzel örneklerinden birisi. Normalde övüle övüle bitirilemeyen MOBESE teknolojileri, nedense iktidara arar verecek bir şeyler olduğu zaman o övgülerden oldukça uzak bir şekilde çalışıyorlar. Bir teknolojik alet kendi kendisine bir şeyleri kaydetmemek gibi bir karar veremeyeceğine göre buradaki durum açıkca ortada. Ancak nedense iktidar, övdükleri MOBESE sisteminin aslında iktidara oy veren bir yapay zeka tarafından yönetildiği izlenimini uyandırmaya çalışıyor. İktidarın ve onun durmak bilmeyen fanboylarının sosyal ağlar ve özellikle Twitter konusundaki tavırlarıysa tam anlamıyla bu kafa karışıklığını özetliyor. Bir tarafta Twitter'ın eylemcilerin tarafını tuttuğu ve bu yüzden kapatılması, sansürlenmesi ya da Twitter'a osmanlı tokadı atılması gerektiğini düşünenler varken; diğer tarafta Twitter'ın iktidar destekçileri tarafından da ciddi bir şekilde kendi propagandaları için kullanıldığını ya da kendilerine avantaj sağlayacak şekilde manipüle etmeye çalıştıklarını görüyoruz. Elbette bu kafa karışıklığı bilinç farkını ve aslında hiç de uyumlu bir grup olmadıklarını görmemizi sağlıyor. Ancak iktidarın halihazırda kabarık bir internet sansürü geçmişi olduğunu düşünürsek, hangi grubun fikirlerinin ağır bastığını daha iyi anlayabiliriz. Bir de interneti silah olarak kullanan bir kesim daha var, onları da unutmamak lazım. Bahsettiğim kesim internetten topladıkları ve normalde hiçbir geçerliliği bulunmayan, sözümona 'delilleri' kullanarak insanları gözaltına almaya, onlara dava açıp bir korku atmosferi oluşturmaya çalışan polis ve yargı grubu. Bırakalım bilişim hukukunu, normal hukuktan bile bihaber kesimin bu girişimleri pek başarılı olamasa da en azından bir kesimi korkutmayı başarabiliyor. Ancak dürüst olmam gerekirse, Bilmemkaç milyon tweeti okuyacağız dediklerinde korkmak bir yana, uzun uzun gülmüştüm. Tüm bunlara rağmen, yeni teknolojilerin ve internetin getirdiği imkanların iktidar açısından çok da olumlu olduğunu söylemek mümkün değil. İktidarın en önemli iki silahı olan manipülasyon ve yalanı büyük anlamda etkisiz kılan ve devletleri daha şeffaf olmaya zorlamamızı sağlayan aletler var elimizde. İktidar artık manipülasyon yapamıyor, çünkü kendisi bizi izlerken biz de onu izliyoruz artık. Elinde bir cep telefonu olan herhangi birisinin canlı yayına girebilmesi veya video/fotoğraf kaydı alabilmesi; devlet Büyük Birader sizi izliyor! diyerek bizi korkutmaya çalışırken, bizim ona Küçük Birader de sizi izliyor! diyerek karşılık verebilmemize imkan veriyor. Hepimizin birer Küçük Birader olmaya başlamasıysa iktidarın gerçekten korkmasına ve sinirlenmesine neden oluyor. Bu korku ve öfkeyi en net şekilde kaydedildiklerini anladıkları an deliye dönen ve ne yapacağını şaşıran polislerin videolarında görebilirsiniz. O öfkenin ve saldırganlaşmaya başlamalarının nedeni, artık eskisi kadar özgür olamayacaklarını fark etmelerinden başka bir şey değil. Diyebilirsiniz ki, Yaptıklarının video kaydı olmasına rağmen serbest kalan yığınla polis var. Haklısınız ancak iktidar ve iktidarın parçaları için asıl mesele ceza almak ya da almamak değil. Mesele gerçeği artık manipüle etme şanslarının kalmamaya başlaması. Çünkü o polisler serbest kalsa bile artık yüzbinlerce insan o adamın ne yaptığını bilecek ve sokağa çıktığında herkes ona o gözle bakacak. 1990'lardaki gibi özgürce pislik yapamayacaklar yani. Bu psikolojik baskı, kendileri istemese bile, bilinçsizce tavırlarının değişmesine neden olacaktır. Küçük Biraderin tüm güzelliği de burada, Büyük Biraderle devletn bize yapmak istediğini onlara karşı kullanıyoruz. Ve bunun etkilerini sadece ikidarda değil, onun fanboyları ve yandaşları üzerinde de görmeye başlıyoruz. Teknolojinin bize verdiği imkanlarla artık iktidarın oyununu tersine çevirme şansımız var. Devlet bizim her şeyimizi takip edip kendisini tamamen gizlemeye çalışırken; biz iktidarın tüm gözetleme mekanizmalarına karşı durup onu daha da şeffaflaşmaya zorlayabiliyoruz. Bu çok önemli bir avantaj ve bunun süreklileştirilmesi gerekiyor. Devletin farklı yöntemlerle bizi gözetlemeye ve korkutmaya çalışmasını engellemek ve devleti şeffaflığa zorlayarak böyle rahat hareket etmesine bir dur demek mümkün. Gün geçtikçe gelişen teknoloji ve iletişim yolları bize bu imkanı tanıyor. Böyle bir şansımız varken de kullanmaktan kaçınmanın bir anlamı yok. Teknoloji geliştikçe ve bize yeni imkanlar tanıdıkça bizler de değişiyor ve gelişiyoruz. Bu karşılıklı etkileşim; bizim yeni iletişim yolları, yeni direniş imkanları ve farklı bakış açıları bulmamızı sağlıyor. Kısaca teknolojiyi geliştirdikçe yeni şeyler buluyor ve kültürün, yaşam biçimimizin yenilenmesini sağlıyoruz. Burada asla unutulmaması gereken, bunun bir yerde duracağı ya da bir noktada ideali bulduğumuz hayaline kapılmamamız gerektiği. Şimdi bulunduğumuz nokta bu olabilir ancak değişim eninde sonunda gerçekleşecek. Yeni teknolojiler çıkacak, iktidarlar bizi baskı altına almak için farklı yöntemler uygulayacak ve bizler de buna karşı durmak için yine yeni olanlara başvurmak zorunda kalacağız. Mesele aslında Özgür Uçkan'ın da söylediği gibi bir 'çıta yükseltme oyunu'. Bu yüzden kendimizi daima yenilemeli ve çıtayı daha yukarıda tutmanın yollarını bulmalıyız. Eğer kendimizi yenilemek yerine eski yöntemlere ve fikirlere takılıp kalırsak olduğumuz yerde saymaktan ötesine geçemeyiz. Teknoloji kendisini daima güncelliyor. Kültür kendisini daima güncelliyor. Hayat kendisini daima güncelliyor. İktidarlar kendilerini daima güncelliyor. Tüm bunlara karşılık kendimizi güncellemeden yaşamaya devam edebileceğimizi zannetmek ise açıkcası akla mantığa sığmıyor. Gezi'nin önemli olmasının ve bir şeyler başarabilmesinin sebebi kendisini güncelleyebilenlerin ve gününün koşullarına ayak uydurabilenlerin temelde yer almasıydı. Bunu görmek o kadar da zor değil. Eğer öyle olmasaydı, teknolojinin verdiği imkanlar bu kadar büyük önem taşımazdı. Şimdi bu etkinin devam etmesini ve daha da büyümesini istiyorsak kendimizi de güncellememiz ve bu şekilde düşünmemiz gerekiyor. Bu algıyla bakmadan İnsanlar tepki veriyor, şuradan örgütüme/ideolojime ekmek çıkarayım şeklinde yaklaşanların tek yaptığı zarar vermek. Son olarak diyeceğim şu ki; sistem güncelleştirmelerinizi düzenli olarak yapın. Yapmadığınız sürece hem kendinize, hem de çevrenize zarar veriyorsunuz.


#giuseppe culicchia'nın Demek Yazar Olmak İstiyorsun adlı kitabı, Nazlı Birgen'in çevirisiyle Aylak Adam Yayınları'nca yayımlandı. Tanıtımına göre, bu, sadece bir kitap yayımlatmanın hayaliyle yaşayanların okuması gereken bir kitap değil. Culicchia, bir yandan yazmanın tüm inceliklerine işaret ederken, diğer yandan bir yazarın doğumunun ve gelişiminin aşamalarını açığa çıkarıyormuş. Editörden basın bürosuyla olan ilişkilere, kapak tasarımından imza günlerinin gerçekleştirilmesine kadar bir yazarı ilgilendiren önemli noktaları tüm metne yayılan bir ironiyle inceliyormuş. Culicchia'nın bakış açısı, eğlenceli olduğu kadar düşündürücü, cesaretlendirici olduğu kadar ilham vericiymiş. Daha önce söylemiştik, tekrar edelim, yazarlığı anlatan kitaplara, atölyelere değil, nitelikli okurluğa yönelten atölyelere, kitapların hikayelerinin anlatılmasına ihtiyaç var. Bu kitabı okumak yerine Virginia Woolf'un bir öyküsünü okuyun daha iyi.


Sanatorium, 2010 yılının son sergisinde, devlet kültürünü ve hayatımıza olan yansımalarını mercek altına alan sanatçıların yapıtlarını Demirbaş başlığı altında sanatseverlerle buluşturuyor. Sanatorium'un Demirbaş başlıklı bu sergisi, demirbaşlar karşısında duyduğu ilk şaşkınlığın ürpertiye dönüştüğünü fark eden ve bu duyguları mücadele alanına taşımaya karar vermiş olan sanatçıları bir araya getiriyor ve demirbaş listelerinin karşısına kendi listesiyle dikiliyor.


Güzel bir eş, iyi bir iş, büyük bir ev, modernleşmenin insanoğluna hediye ettiği; mutluluğun kapılarını açacak 3 önemli anahtar. Nice insanın ölmeden önce elde edilmesi gerektiğine inandığı 3 altın kural da denilebilir. Hatta bunların sayısı ne kadar artarsa, insan mutluluğunun da o kadar çoğalacağına inanılır. 'Mutluluk' konusu yüzyıllar boyu insan zihnini meşgul etmiş, nice filozoflar üzerine nice teoriler üretmişlerdir; lakin mutluluk üzerine yapılan bu beyin fırtınası 20. yy'a kadar 'iş-eş-kariyer-para odaklı mutluluk' gibi bir sistem üzerine oturtulmamıştı. 'Daima ileri, daima şık, daima başarılı eşittir mutluluk' gibi bir formülasyon üreten modernleşme taraftarlarının, özellikle son 50 yılda dünya toplumu üzerinde kurdukları dolaylı hegemonya'ya yok demek absürd kaçar. Refah konusunda dünya sıralamasında oldukça iyi yerlere sahip Baltık ülkelerinin de 'İyi yaşa, mutlu ol' yazılı bayrağı göğsünü gere gere taşıdıkları da su götürmez bir gerçek. Burada da yönetmen Jens Lien, orta yaş ağırlıklı, gelir uçurumunun az olduğu, çoğunlukla mutlu bir nüfusu, objektifine yerleştirmiş; ortada mutsuz olunmayacak bir durum varken 'Sorun Yaratan Adam'ın sorunları üzerine yoğunlaşmış. 40 yaşındaki Andreas nerden ve nasıl geldiğini hatırlamadığı sahte bir cennet-şehir'e gönderilir. Ayağının tozuyla iyi bir iş ve iyi bir eşe layık görülen bu adam, büyük ve güzel bir eve de sahip olunca mutlu insanların hayatına adapte olmaya, böylesi bir yaşama ayak uydurmaya çalışır. Lakin bu çabası yeterli olmayacak yaşa dığı hayatta ve çevresindeki insanlarda samimi, gerçek ya da doğru olmayan şeyler hisseder. Kendisine sürekli gülücükler içinde neredeyse 'Merhaba'dan başka bir şey söylemeyen, öğle yemeğinde birbirleri arasına koydukları tasarım dergisi üzerinden sohbet etmeye çalışan, arkadaşlarının his veya davranışlarına kayıtsız kalan iş arkadaşları, Andreas'ın ilgisini aksi yönde çeken ilk belirtilerdir toplumun hastalığına dair. En kişisel hislerin bile ezberlenmiş senaryolar üzerinden şık takım elbiseler ile oynandığı bu trajikomik hikayede, Andreas kaçacak yer bulamaz. Rastlantı sonucu tanıştığı bir adamı takip ederek; onu geçmişe, eski tatlara, çocuklara, gerçek yaşama ve samimi duygulara geri götürebilecek bir delik keşfeder. Modernleşmenin büyük vaatlerinin gerçekleşmediğini gören Andreas için tek kaçış yolu, bu deliğin ve güzel kokuların kaynağını bulmak olur. Çoğunlukla mutlu insanların yaşadığı bu evrende mutlu olmak istemeyen, sorun yaratan insanların cezası ise oldukça acımasız olacaktır. 'İyi senaryo+İyi yönetmenlik+İyi oyunculuk=Çok iyi bir film' diye başka bir formülasyon yapmak gerekirse 'Sorun Yaratan Adam' bu sıfatı fazlası ile hak ediyor. Norveçli yönetmen Jens Lien'in ikinci uzun metraj çalışması olmasına rağmen ilk yıllarının acemiliğine rastlanmıyor. Modernleşme ve beraberinde toplumda yarattığı yabancılaşma, bencilleşme, kayıtsızlık ve materyal temelli mutluluk arayışına yöneltilen sert eleştiriler, dolaylı ya da ince espriler yoluyla değil; oldukça absürd, çarpıcı ve direk bir anlatım diliyle gerçekleştirilmiş. İlerleme, gelişme ve teknoloji adına 'gelenek' denilen kültürün üzerinden hızla geçilerek gerilerde bırakıldığı modern çağda Andreas'nın buruk hikayesi pek de yabancısı olmadığımız bir durum. Milyonlarca insan arasında kendini yalnız hisseden, içinde bulunduğu yapıya dışardan bakıp kafasını kaşıyan, sahte kent yaşamını terk edip vahşi doğaya dönmek isteyen insanlar yok değil. Fazla düşünmeden ve sorgulamadan yığınlar içerisinde mutlu yaşamak da diğer alternatif. Andreas ilk seçeneği tercih ediyor, lakin ait olduğuna inanılan, yapışık kaldığı bu toplum istese de peşini bırakmıyor, gitmesine izin vermiyor. Ceza olarak ise istemediği o toplumu mumla arattıracak yeni bir diyara gönderiliyor. Ortaya her ne kadar karamsar, umutsuz bir tablo çizse de filmin asıl gücü buradan kaynaklanıyor. Hedefe çok az kala gerçek mutluluktan edilen bir adamın durumu, hayatın gerçekliğine denk geliyor.


, Berlin'de haftanın altı günü açık, bir dergi satış ve okuma mekanı. Sadece dergilere ayrılmış olan mekanda mimariden fotoğrafa, müzikten edebiyata sayısız dergiye ulaşabiliyor ya da anında okuyabiliyorsunuz. Ülkemizde ise dergiler gazete bayilerinin köşesinde ya da dış yüzünde, hemen hemen aynı sıralamayla diziliyorlar. Haftalık, on beş günlük mizah-politik dergiler, bilgisayar dergileri, magazin dergileri, arada Bant/Roll, Futbol dergileri. Biraz şanslıysanız ya da İstanbul'un göbeğindeyseniz, Monocle ya da Wired'ı aradan tek tük bulabilirsiniz.


DEPO, küratörlüğünü Roll, Express ve Bir + Bir dergilerinin yayın ekibinden Derya Bengi'nin yaptığı ve Türkiye'nin 1960'lı yıllarda yaşadığı dönüşümü müzikteki hareketlilik üzerinden anlamaya ve yeniden tanımlamaya odaklanan bir sergi ve söyleşi serisi ile sezonu açıyor. Zengin bir arşiv seçkisiyle yeni üretilmiş işleri bir araya getiren serginin, iki darbe arasında, 27 Mayıs 1960 12 Mart 1971 tarihlerini kapsayan sürecin siyasi, sosyal ve kültürel ortamını canlandırması amaçlanıyor. Sergi süresince DEPO'da Emin Alper, Mehmet Ö. Alkan, Tanıl Bora, Ömer Madra ve Taner Öngür'ün katılacağı bir konuşma dizisi düzenlenecek. 20 Eylül Perşembe günü saat 18.30'da gerçekleşecek ilk konuşmada Mehmet Ö. Alkan '27 Mayıs'tan 12 Mart'a Darbeler parantezinde demokrasinin sesli tarihi' ve Ömer Madra da '60'larda genç olmak' üzerine konuşacaklar. DEPO'daki bu sergi ve söyleşiler, Sweet 60s (Tatlı 60'lar) projesi kapsamında düzenlenmekte ve Avrupa Kültür Programı 2007-2013 ve tranzit. at tarafından desteklenmektedir. tranzit. at, Viyana'nın koordinatörlüğünü üstlendiği proje WHW, Zagreb ve Anadolu Kültür, İstanbul işbirliğiyle gerçekleştirilmektedir. Sweet 60s, Batı dışı coğrafyalarda, 60'ların büyük anlatısına dahil edilmemesi sebebiyle bilinmeyen, azımsanan ve saklı kalan bağlam ve sınırları güncel, sanatsal ve teorik bakış açıları aracılığıyla inceleyen uluslararası bir araştırma projesidir.


Müziğin benim için tekrar anlam kazandığı anlardan: Derdiyoklar ikilisi. Ali Ekber Aydoğan ve İhsan Göğercin Türkiye'den Almanya'ya göç etmiş iki Alevi kökenli müzisyenin kurduğu grup, tarihteki en güzel kültür farklılığından yapılmış müziğini yaratıyor. Krautrock, türkü, Alevi deyişleri birbirine girmiş, aşmış bir performans ve huşu halinde, ibadet eder gibi yapılan müzik. Almanya'da düğün salonlarında ortaya çıkan performans, Can'in, yetmişlerde modern sanatın sergilendiği yerlerde yaptıkları gösterileri andırıyor. İlk kasetlerini 1979'da çıkarmış Derdiyoklar ikilisinin diskografisi 2000'lere kadar gidiyor, sonrası ayrılık. Sağda solda bulduğum şarkılarında, zamanında Helmut Kohl'ün yabancıları sınırdışı edelim söylemine verdikleri Kardeşçe yaşamak cevaplarını ve ırkçı hareketlere tepkilerini de gördüm, şad oldum. Deneysel müzik yapmak konusunda kelimenin tam anlamıyla batış yaşayan genç Türk gruplara örnek olmaları gerekir. Absürd tavır, kara mizahın bilinçli örneği, sonsuz saygıyla selamlıyoruz. Bir düğünde çalınan, Kalktı göç eyledi Avşar illeri: mükemmel bir performans, bu halk türküsünün dinlediğim en güzel modern versiyonu, ensede, sırtta, ayakla çalınan gitar, davul-vokal, sonlara doğru gerçekleşen über davul solo ve çocukların katıldığı bir ilahi müzik. Yaz gazeteci yaz: Jimi Hendrix'ten hiç aşağı kalmadan, kafanın üstünde yapılan soloyla başlıyor, arkası deyişler ve anlatılmaz bir güzellik.