Beginnings/Başlangıç: Koudelka'nın 2o'li yaşlarda yaptığı ilk çalışmalar. Ailesine ait bakalit 6x6 bir makinayla aile fertlerini, çevresini fotoğraflamaya başlar 1950'lerde, 60'lara kadar devam eder özgün çalışmalarına. Theater/Tiyatro: Divadlo Magazine ve Divadlo Zu Branou adlı Çek tiyatrolarından görüntüleri sıkıştırdığı kareler. Charles Üniveritesi Havacılık bölümünden mezun olduktan sonra çalışma hayatına Prag-Bratislava arası mekik dokuyarak başlar. Bir yandan da yeni kamerası Rolleiflex ile Çek tiyatro oyunlarından sahneleri, dönemin oyuncularını fotoğraflar. Çalışmaları, arşivlik niteliği yanı sıra, kendisine fotoğrafın artık hayatının bir parçası değil de bütünü olacağı mesajını vermektedir. Ülkesinin ekonomik ve siyasal gidişatındaki dengesizliklerin yarattığı kaygılarla yakın durduğu sivil muhalefet oluşumuna dahil olan isimler yakın bir zamanda Çeklerin kahramanları, idolleri olacaklardır. Bu isimlerden Bohumil Hrabal, Josef Skoverecky, Milan Kundera, Josef Topol, Milos Forman, Vaclav Havel, Jiri Menzl, zamanla Futuristika!'ya da konuk olacaklardan birkaçıdır. Bu gruba o zamanlardan dahil olması İşgal bölümünde de bahsedilen, önce zorunluluktan doğan nedenlerden, sonra kendi kararıyla yaşamın akışına kendini bırakmak eylemini bile affettirecektir. Gypsies/Çingeneler:Aynı zamanda bir müzisyen olan Koudelka'nın 1960-1970 arası arşivlediği fotoğraflar. İşi gereği Prag-Bratislava arası yolculuklarında giderek yoğunlaşan fakat her zaman ilgi duyduğu Çingene kültürü Koudelka'yı hızla içine çeker. İşinden geriye kalan boş vakitleri ve ara verdiği zamanlar onun Slovakya ve Romanya'daki Çingene köylerine, kamplarına, mahallelerine çıktığı yolculuklarla değerlenir. Komünist rejim baskısıyla sık sık başı derde girer; toplum dışı kabul edilen Çingeneler'e olan yakınlığı sorgulanır. Koudelka'nın müzisyen yönü artık pek bilinmiyor çünkü kısa bir süre öncesine kadar yaşadığı göçebe hayat, yılın yarısını ülke ülke gezerek diğer yarısını da gezerken biriktirdiği kareleri düzenlemekle geçirmesi müziğe istediği önemi vermesini engelliyordu. En azından kendisi böyle söylüyor! Bir uzun parantez; (Bu sene 70 yaşına giren sanatçı, sağlık problemleri nedeniyle gittiği ülkelerde otel, dost, ahbap evi yerine bir parkta, bir plajda, bir kovukta ya da herhangi bir yerde ama mutlaka dışarıda uyumak ilkesini uygulamama kararı almıştı 50'li yaşlarda. Hala dışarıda uyuyabilmek umuduyla artık seyahatlerini yaz döneminde gerçekleştiren Koudelka, yıllardır bilinen en mülksüz sanatçı ünvanını da Paris ve Prag'dan küçük mütevazi birer apartman dairesi alarak bıraktı. Kış aylarını henüz içine sinmediğini söylediği bu evlerde geçirmeye başladı. Evinde hala televizyon olmayan, bilgisayardan hazzetmeyen, telefon kullanmayan, ehliyet almaya hala başvuracak olan Koudelka'nın ayrıca, bildiğimiz kadarıyla, hiç evlenmemiş olmasına rağmen denilen o ki 3 çocuğu var. İyice yaşlanıp seyahat edemeyecek hale gelene kadar fotoğraflamaya devam edecek, bir röportajında söylediğine göre. Ölene kadar da çektiği anları düzenleyecek. Kış dönemlerinde bulunduğu şehirleri fotoğraflayan Koudelka çok sıkıldığı zamanlarda evde kanepede uzattığı ayaklarının fotoğraflarını çekmekten mutlu oluyormuş, bahsetmeden geçemeyeceğim. Tekrar tekrar görüntülediği, eğitimsiz bir göze aynı görünen karelerin aslında her seferinde farklı olduğunu, kimilerinin bunu çok aptalca bulduğunu kimilerinin de iyiden iyiye acayipleştiğini düşündüğünü söylüyor. Bir de Çingene fotoğrafları, beni en çok etkileyen fotoğrafı İşgal bölümünden olsa bile, Koudelka'nın ruh haline en yakınlaşabildiğimiz çalışmalar. Bunun nedeni sanırım fotoğraflarının Çingene hayatının sefil ve acınacak yanını belgelercesine yansıtması değil de bu kültürün, özellikle o dönemde pek fark edilmeyen büyülü ve gizemli yanları. Benzer bir büyü altında, hiçbir zaman fotoğraf çekmek için görev almadan kendi kendisinin patronu olarak uzun yıllar çalışan Koudelka'nın bugüne kadar elinden geldiğince sakladığı gizemli dünyası ise sadece kendisine ait. Invasion/İşgal: Ağustos 1968'de Varşova Paktı ordularının Çekoslovakya'yı işgalinden fotoğraflar. Prag'da o günlerde olup bitenleri dünyaya farklı bir bakışla gösteren ilk fotoğraflardır bunlar. Belgesel niteliğinde fotoğraflar çekmek gibi bir amacı olmayan Koudelka, askerlerin şehre girmesiyle ayaklanan direnişçilere -ki yukarıda saydığımız arkadaşlarıdır pek çoğu- katılmaya ve bir yandan da olayları görüntülemeye Prag sokaklarına bırakır kendini. Hayatımın dönüm noktası, maksimuma eriştiğim günler. dediği o günlerde gelişmeleri yakaladığı kareler anlatır bize. Derin bir hüzün, ağrılı bir utanç, bütünüyle kuşkuda bir huzursuzluk dönemi. Fotoğrafların ülke dışına çıkması ise şöyle gelişir: Magnum üyelerinden Ian Berry Rus işgalini görüntülemeye Prag'a gelir ve uçuk kaçık bir adamla tanışır. Adam elinde fotoğraf makinası tankların tepesine çıkıyor, askerlerce itiliyor kakılıyor ama vurulmaktan korkmuyor, bir cinnet anının ortasında, yılmıyor, sanki koruyucu bir melek yanındaymışcasına deklanşöre basıyor ve basıyor. Josef Koudelka fotoğrafçılığının ilk defa Batılı bir hafızaya yazılması. Nadiren katıldığı söyleşilerden birinde bir delikanlının, arada kapısı çalınıp Baba? diyen birileri oluyor mu sorusuna gülerken... Seyirciler arasında, Sylvia Plachy, Alex Webb, Chien-Chi Chang, Paul Fusco, Eugene Richards gibi tanıdık simalar bulunmakta. Fotoğraflarını ülkesinde asla yayınlayamayacağını bilen Koudelka, özel bir izinle ülke dışına çıkacak olan arkadaşı Anna Farova'ya birkaç tanesini verir. Tarihçi, küratör ve Çekoslovak fotoğraf sanatında söz sahibi olan Farova, Amerika'da Magnum'la bağlantıya geçer. Magnum fotoğrafları çok beğenir. Prag'da bir konferansa katılacak olan bir doktordan Koudelka'yla bağlantıya geçmesini ve onu kalan fotoğrafları bir şekilde ülke dışına çıkarmasına razı etmesini isterler. İşgalden yaklaşık bir yıl sonra dünya basınında yer alan fotoğraflar, hala ülkede bulunan Koudelka'yı ve ailesini korumak amacıyla P. P. imzasıyla yayınlanır; Prague Photographer. İşgalin ilk 10 gününde bir hayal aleminde yaşadığını söyleyen Koudelka'nın o günlere dair belki de en hatırlamak istediği anıları, şehrin sokaklarında sürekli karşısına çıkan bir genç kızla. Önce KGB'li olduğundan şüphelendiği ve kendisini izlediği kuşkusuna kapıldığı genç kıza işgalin 3. gününde yine rastladığında genç kız yanına yaklaşır. Çantasını yavaşca aralayarak Koudelka'ya içindekileri gösteren kız Sürekli karşılaşıyoruz, 3 gündür hiçbir şey yememiş olmalısın. der. Koudelka, hayatının doruk noktasında, aşık olmuştur. Bu dizinin bence en maksimum fotoğrafı Koudelka'nın tam öğlen 12'yi gösteren kol saati ve gerisinde bomboş uzanan Wenceslas/Vaclavske Meydanı'nı betimlediği fotoğraftır. Sanatçının Başarılı bir fotoğraf birden çok öykü anlatır. sözüne çok yakışan bu fotoğrafta, bir öğle vakti en kalabalık olması gereken saatte ıssız ve terk edilmiş görüntüsüyle şehrin en bilinen meydanına yüklediği anlamlar sadece işgal edilmiş bir şehrin yalnızlığı değil. Rusların Bizi siz çağırdınız! söylemleriyle Yardım elimizi uzatıyoruz! iddialarını protesto etmeye Çekler işgalden birkaç gün sonra tam öğlen vaktinde sokağa çıkma yasağı uygularlar kendilerine. Böylece kim kimin tarafında anlaşılacaktır. Benzer bir eylem yine ülke çapında oturarak da yapılır; yine bir öğlen nerede olunursa olunsun yere oturarak 1 saat kalkmama eylemi yapar halk. Tankların önüne, siper üstlerine oturan halkla Rus askerler birbirlerine bakarak saniyeleri sayarlar. Bu sessizliğin ardında aslında çığlıklar yatar. Yine de bu fotoğrafa eğer Koudelka'nın çatısına çıktığı binanın hemen altındaki küçük bir kitapevinde rastlarsanız size yüklediği anlamlar bambaşka bir öykü sunar. Hepimizin gerçeği değil de fotoğrafçının hayal ettiği ve hissettiği gerçekler ve zaman ve mekandan soyutladığı sizin gerçekleriniz. Exile/Sürgün: Ülkesine veda etmesiyle girdiği bunalımları yansıttığı çalışmalar. 1970 yılında Çekoslovakya'dan yine özel izinle Batı Çingeneleri'ni fotoğraflamaya ayrılan Koudelka, gezgin ruhunun devinimlerini ülkesi için bile olsa dizginleyemez. Kadife Devrim'e daha çok yıllar vardır ama o sabredecek kadar dingin, bekleyecek kadar azimli değildir. Ülkesine geri dönmesi 20 yıl sürecektir. Çekler, bu dönemde ülkelerini terk eden pek çok sanatçıya küskünlerdir ama Koudelka sanırım onlar için farklı bir noktada. Çünkü Koudelka için ülkesinden kaçış hiçbir zaman rahat bir yaşamı beraberinde getirmemiştir ve bu tümüyle kendi seçimidir. 1987'de Fransız vatandaşlığına geçene kadar ülkesiz, pasaportsuz bir hayata devam eden Koudelka'nın yaşadığı yabancılaşmayı ve yalnızlığı karelere sığdırdığı bu fotoğraflar aslında kalben ülkesini hiç terk etmediğini gösterir. Yaşamına getirdiği sınırlamalar belki de aklındaki ülkesinin sınırlarını zorlamaktır. Chaos/Karmaşa: 1986'da panoramik fotoğraf makinesiyle çalışmaya başlayan Koudelka'nın fotoğrafını çekmek istediği kişilerin sayısı azalınca peyzaj fotoğrafçılığına yönelmesi ile ortaya çıkan kareler. 1990'da cumhuriyeti seçmiş ülkesine yıllar sonra dönen Koudelka İşgal fotoğraflarını ilk defa Prag'da sergiler. Takip eden 4 yıl boyunca Polonya, Almanya ve Çek Cumhuriyeti'ni içine alan, Kara Üçgen olarak adlandırdığı Bohemya dağlarında meydana gelen doğa katliamını fotoğraflar. Seriye daha önce Fransa'nın kuzeyinde yaptığı aynı temalı çalışma da dahildir. Koudelka, Avrupa'yı panoramik fotoğraf makinası ile arşivlemeye devam etmekte. Türkiye'ye de 2 yıl önce gelen ve çingenelerimizi fotoğraflayan sanatçı, çalışmalarını beğenmediği için yayınlamadı. Pera sergisinin açılışına gelen Koudelka'yla yapılan söyleşide Buradaki insanları fotoğraflamak isterim çünkü yüzlerinde yaşam var. dediğini duyduk. Koudelka'nın bu kadar geniş kapsamlı bir sergiyi sadece 1 kez daha -ki nerede henüz belli değil, hazırlayacağını eklerken bu sergiyi kaçırmamanız gerektiğini de hatırlatırız.


Joseph Cornell, Alman kökenli bir ailenin çocuğu olarak 1903 yılında, New York'ta dünyaya geldi ve 29 Kasım 1972 tarihinde, 69 yaşında öldüğünde, New York'taki sanat camiası tarafından pek de tanınmıyordu. Zaman geçtikçe, günümüzün tanınan sanatçılarından biri haline dönüştü. Cornell'ın olağandışı kişiliği ve kendine özgü yaşantısı, onun etkileyici bir figür haline dönüşmesinin başlıca sebebiydi. Sanat camiasında utangaç bir insan olarak tanınıyordu fakat ailesi ve arkadaşlarına karşı oldukça neşe doluydu. Çoğunlukla bir münzevi olarak bilindi. Hiçbir sanat okuluna gitmedi, hayatı boyunca ailesiyle birlikte, basit müstakil bir evde yaşadı. Çalışmaları, Avrupa sanatıyla, bilhassa 19. Yüzyıl Romantik Balesiyle derin bir bağ taşısa da, hayatı boyunca hiç Avrupa'ya seyahat etmedi. Fakat rüyaları ve fantezileri yüzünden, Cornell'ın o halinin Romantik Çağ'a ait biri gibi olduğunu rahatlıkla düşünebiliriz. Bu kutularda, bir çocuğun masum merakı, fantezi ve inşa yeteneği bir araya geliyordu. Kutudan kutuya değişen bu sevecenlik ve umutsuzluk, acımasızlık ve yalnızlık, kutunun içine hapsolmuştu. Her kutu kendi hikayesini anlatıyordu. Aslında o, çocuksu olanın izini sürüyor, düşlerinden bazı fragmanlar çıkartıp, onları çerçeveliyordu. Düşlerini bu kutuların içine sığdırıyordu. Cornell onu çocuk gibi sevindiren objeler -deniz kabukları, kelebekler, pullar, oyuncaklar, bilyeler- ile, bir yetişkin olarak takıntılı olduğu nesneleri -balerinler, boş kafesler, gökyüzü haritaları, Chaplin, Mallarme, tahta çekmeceler, çalılar- bir araya getirmeyi başardı. Benjamin, 'Pasajlar' projesinde flaneur kavramından söz ediyordu. Benjamin'e göre labirent, tarihsel olanın düşsel mimarisidir. Paris gibi şehirlerde, şehrin kazısı sadece arkeologlar tarafından değil, sokağın sakinleri tarafından da yapılmalıdır; yani koleksiyoncu, toplayıcı ve flaneurler tarafından. Bu noktada, Benjamin Cornell'a yeni bir ayna tutmaktadır. Cornell'ın tarihi araştırması, New York şehrinin caddelerindeydi. Gezdiği yerlerde gözü sürekli açık biçimde, işine yarayabilecek parçaların varlığını gözlüyordu. Bu parçaların hepsini bulduğu yere göre etiketliyor, gruplara ayırıyordu. Bu durum Cornell'ın bir sanatçı, doğa bilimci ve bir flaneur olmasının sonucuydu. 1920'li yıllarda Cornell, New York'un Fransız sanatından ve klasik müzikten olabildiğince faydalanan kültür-sanat yaşantısına, bir şekilde dahil oldu. O sıralarda tiyatroya gitmeye ve doğuya özgü ürünler satan dükkanları gezmeye başladı. Bu dükkanlarda ilk kutularını yaparken kullandığı küçük nesneler ve çeşitli Japon baskı resimler buldu. Çeşitli kitapevleri ve beğendiği resimlerin fotokopisini almak için uğradığı Metropolitan Müzesi'nin Kütüphanesi de uğrak yerlerinden olmaya başlamıştı. Çalışmalarında kullandığı malzemeleri çoğunlukla ikinci el dükkanlarından, ucuz eşya mağazalarından, deniz kıyısından, nadir veya ucuz kitaplardan, National Geographic dergilerinden ve daha nice çeşitli yerden buluyordu. Artık kutuları ve kolajları onun çocukları gibi olmaya başlamıştı; onlarla sürekli bir diyalog halindeydi. Ve bu kutular ve kolajlar, bu diyaloğu şimdi bizimle sürdürüyor. Cornell hiçbir sanat eğitimi almamış olmasına rağmen, sonraları New York'taki sanatsal iklimden olabildiğince faydalanmaya başladı. Bu sıralarda, New York'ta yeni avangard galeriler de kurulmaya başlamıştı. Birçok sürrealist sanatçıyla tanıştığı, Julien Levy Galeri de bunlardan biriydi. 1932'de Sürrealist Grubun bu galeride düzenlediği bir serginin katalog tasarımını yaptı. Bu sergiye Max Ernst, Dali, Man Ray gibi isimler katılmıştı. Aynı senenin sonbaharında, Julien Levy Galeri'de Cornell da minutae, Glass Bells, Coups d'Oeil, Jouets Surrealistes isimli, gölge kutularından oluşan bir sergi açtı. Cornell kolajlarında da tıpkı kutularında olduğu gibi görsel şiirin en üst noktasında seyreden bir fantezi dünyası mevcuttur. 60'lı yılların başında Cornell uzun süreliğine kutularından yapmayı bıraktı, çoğunlukla kolajlarına ve filmlerine yöneldi. Cornell'ın yıllar boyunca Sürrealist grupla bir bağı olsa da, onların etkinlikleri içinde hiç yer almadı. Yine de sürrealizm, yaptıklarını pratiğe dökmesi konusunda ve yaptıklarına bir sanatsal uğraş olarak yaklaşması konusunda onun için bir yol gösterici oldu. Özellikle Max Ernst'ten çok etkilenmiş olduğu söylenebilir. Ernst de dahil olmak üzere Tanning, Matta, Duchamp gibi birçok sanatçıyla sürekli iletişim içinde oldu ve kimi zaman, onun ziyaretine geldiler. Ayrıca çalışmalarında Duchamp etkisinin de belirgin olduğu söylenebilir, Misal olarak Pharmacy isimli çalışmasında Duchamp'ın 1914 tarihli, Pharmacy resmine doğrudan bir gönderme mevcuttur. 1930'larda Cornell sinemayla da ilgilenmeye başladı ve birçok film çekti. 1936 çekmiş olduğu, ilk filmi Rose Hobart 19 dakikalık bir deneysel filmdi ve bir Hollywood yapımı olan East of Borneo filminin bir kısmının kesilmiş ve yeniden kurgulanmış haliydi. Cornell öldüğü yıla kadar, toplam 14 film çekti. Stan Brakhage da dahil olmak üzere, birçok farklı yönetmenle çalıştı. Cornell, çok defalar çocukların algıları en açık ve en meraklı izleyiciler olduğundan söz etmiş, onların masumluklarından ve görmeye olan açlıklarından söz etmiştir. 1972'de hayatının son senesinde, açmış olduğu sergi 'sadece çocuklar'a açık bir sergiydi. Sergideki her şey bir çocuğun göz hizasına göre yerleştirilmişti ve sergi sırasında vişneli kola ile brownie ikram edilmişti.


Kuad Galeri, 1960'lardan bugüne Kavramsal Sanatın en önemli temsilcisi olan Joseph Kosuth'un sergisini duyurdu. Kuad Galeri'de 22 Kasım'da açılacak ve 2013 Şubat sonuna kadar sürecek olan Joseph Kosuth'un UYANMA başlıklı sergisi James Joyce'unFinnegans Wake kitabı üstüne kapsamlı bir yerleştirmeden oluşmaktadır. Kosuth'un sanatı 1960'ların ortasında, yeni dilsel ve ideolojik kuramlar Modernizmin temel ilkelerine saldırdığında ve Modern felsefe yapı-söküme uğradığında ilk etkisini yaratmıştır. Kosuth'un işi sanatın doğasını ve anlamın sanat içindeki üretim sürecini ve rolünü keşfetmektir. Sigmund Freud'ün analizlerine, Ludwig Wittgenstein'ın dil felsefesine ve Walter Benjamin, Jorge Luis Borges ve Friedrich Nietzsche'nin kuramlarına zengin sentezlerle gönderme yaparak çalışmıştır. Kosuth, başlangıçta fotoğraf ve metin kullanarak, daha sonra dünyanın büyük müzeleri ve kurumlarında ve çok sayıda kamusal alanda neon metinlerle büyük yerleştirmeler yaparak yeni bir estetik, biçim ve sanat yapma eylemine çığır açmıştır. Kosuth'un İstanbul'daki ilk sergisi Borusan Sanat Galerisi'nde (15 Eylül 28 Ekim 1999) Konuklar ve Yabancılar: Rossini Türkiye'de başlığıyla, Türkiye için özel bir yerleştirmeyle gerçekleşmiştir. Bu sergide sanatçının ilk işlerinden birisi olan Bir ve Üç Sandalye (1965, MoMa Koleksiyonu) başlıklı bir sandalyenin kendisi, onun bir fotoğrafı ve sandalye sözcüğünün sözlük tanımından oluşan işine benzer bir işi de sergilenmiştir. Bu iş galerinin asma katındaki kapı, kapının fotoğrafı ve kapının sözlük tanımından oluşuyordu. Kosuth'un bu sergisinin bir kataloğu da yayımlanmıştır. Onüç yıl sonra tekrar İstanbul'a gelerek Kuad Galeri için bir iş oluşturması, bugün küresel pazarların güdüleyici etkisi altına girdiği ileri sürülen sanatın işlevi, doğası ve statüsü üstüne yeniden düşünme ve sorgulama alanı açacaktır. Kuşkusuz Kosuth gibi bir sanatçının varlığı ve yapıtı günümüzün küresel kenti İstanbul'un çağdaş sanatı çekici bulan izleyicisinin kavrayış ve algısına büyüleyici bir etki yapacaktır. En önemlisi de, günümüzde sanat üretirken disiplinlerarası kavramsal, kuramsal ve entelektüel içerik, biçim ve estetik arayışına giren genç kuşağın bilgi ve algı süreçlerine büyük katkıda bulunacaktır. Kosuth'un 19 bölümden oluşan bu neon metin yerleştirmesi bir bütün olarak veya 19 ayrı iş olarak satışa sunulmaktadır. Kosuth İstanbul'da 10 gün kalacak, yerleştirmesini yapacak ve AICA Türkiye işbirliğiyle düzenlenen bir söyleşi 22 Kasım'da Contemporary İstanbul Fuarı'nda 14.15-15.15 arasında gerçekleşecektir. Joseph Kosuth, 1945 yılında Toledo, Ohio'da doğdu. 1955-1962 yılları arasında Toledo Museum School of Design'da, 1963-64 yıllarında Cleveland Institute of Art'ta, 1965-1967 yılları arasında School of Visual Arts'ta öğrenim gördü. 1971-72 yıllarında New School for Social Research, New York'ta antropoloji ve felsefe eğitimi aldı. 1967-1988 yılları arasında School for Visual Arts, New York'ta çeşitli akademik pozisyonlarda çalıştı, 1988-1990 yılları arasında Hochschule für Bildende Künste, ve Staatliche Akademie der Bildende Künste, 1991-1997 yılları arasında Stuttgart'ta Devlet Sanat Akademisi'nde, 2001-2006 yılları arasında Münich Sanat Akademisi'nde profesörlük yaptı. Şimdilerde İtalya'da Venedik'te Istituto Universitario di Architettura'da profesördür ve 2012'de ona Londra Üniversitesi, Goldsmith'de Milliard Kürsüsü Profesörlüğü verilmiştir. Yale University; Cornell University; New York University; Duke University; UCLA; Cal Arts; the Museum of Modern Art; Art Institute of Chicago; Royal Academy, Kopenhag; Ashmoleon Museum; Oxford University; Berlin Kunstakademie; Royal College of Art London; The Hayward Gallery; Londra, The Sigmund Freud Museum, Viyana gibi üniversite ve enstitülerde ziyaretçi profesör ve konuk konuşmacı olarak bulunmuştur. Kazandığı burs ve ödüller arasında 1968 yılında henüz 23 yaşındayken Marcel Duchamp'ın seçimiyle aldığı Cassandra Foundation Grant bursu vardır. 1993'te Venedik Bienali'nde mansiyon ödülünü aldı ve kendisine Chevalier de l'Ordre des Arts et des Lettres nişanı takdim edildi. 1999'da, çalışmaları şerefine, Fransız hükümeti Figeac'ta gerçekleştirdiği yapıt için 3 frank değerinde posta pulu bastırdı. 2001 yılında Bologna Üniversitesi Felsefe ve Edebiyat bölümünden Laurea Honoris Causa doktorasını aldı. 2003'te Avusturya Cumhuriyeti'nin bilim ve kültür dalındaki başarılarından dolayı Decoration of Honour in Gold ödülüne layık görüldü. Diğer ödülleri arasında Brandeis Award (1990) ve Frederick Weisman Award (1991) bulunmaktadır. Figeac'taki Rosetta taşını deşifre eden Mısırbilimci Jean François Champollion için 1990'larda hükümet desteğiyle bir anıt tasarladı. Almanya'da Frankfurt'ta kültür tarihçisi Walter Benjamin için neon bir anıt gerçekleştirdi. Tokyo'da Tachikawa şehri için Word of a Spell ismini verdiği, Michiko Ishimure ve James Joyce alıntılarından oluşan 42 metrelik uzun duvar resmini üretti ve kızı Noema'ya adadı. 2009 yılında Musee du Louvre Paris'te, Louvre'un 12. yüzyıl Ortaçağ duvarları üzerine uzanan 280 metrelik beyaz neondan oluşan yerleştirme çalışması ni apparence ni illusionu sergiledi. Şimdilerde Bibliotheque Nationale de France, Paris binası üzerinde kapsamlı bir neon çalışması geliştirmekte ve 9. Şangay Bienali'nde bir yerleştirme sergilemektedir.


Kadın olarak düşünebilme cesareti, yalnızca bugünün sorunu değildi. Bir zamanlar manastıra çok uygun düşünemeyen kadınlar yaşarmış. Gündelik mutfak işlerinin dışına çıkmaya cesaret eden kadınlar yazmak için girişimlerde bulunuyordu. Bu yazma eylemine kalkışma yeterince anlaşılamaz bir mesele olmasının yanında bazı kadınlar, bir de güzel yazıyordu. Bu gerçekten tartışılmaya kapalı bir durum olarak görülmek zorundaydı. Avinalı Teresa gibi Juana da evlilik gereklerinden kurtulmak için rahibe olmayı tercih etmişti. Rahip Gaspar de Astete, Hristiyan bir kadının yazmayı bilmesi gerekmez, bu onun kendi hayatına zarar verebilir, diye kendisini sık sık uyarıyordu. Juana tüm bunlara rağmen yazmaya devam etmişti. Rahibe Teresa gibi Juana da yazmaya cüret etmesi yetmezmiş gibi bir de iyi yazıyordu. Farklı zamanlarda yaşayan ve aynı coğrafi toprakları paylaşan bu iki kadın dünyanın hor görülen tüm kadınlarını savunurcasına yazmaya, pasif bir direniş göstermeye devam ediyorlardı. Bazı cesaret gösterilerinin kaçınılmaz sonları da vardı. Juana'da tıpkı Teresa gibi Engizisyon tehdidi yaşamak zorunda kalacaktı. Kilise, her ikisini de ilahi gücü terk ederek, insanlara seslendiği için fazla sorguladıkları ve az itaat ettikleri gerekçesiyle suçlu bulacaktı. Herhangi bir zaman diliminde yaşanan sorunların sadece kahramanları değişiyordu. Kadın olarak düşünmek ve bunları yazarak kalıcı kılma arzusu bu iki insanın hayatında hiç değişmeyecek kötü tarih anılarına dönüşecekti. Juana da diğer kadınlar gibi kendini ifade etme biçimini her zaman savundu ve yaptığı tüm o direniş belki de bugün için her kadına birey olarak, kendi mücadelesini vermek adına yeni kapılar açabilecek hikayeler doğurabilecektir. Juana, yanlış zaman içerisinde, yanlış insanların arasında dünya 'ya gelen binlerce kadından sadece bir tanesi olarak hayatlarımıza kalıcı izler bırakıyor.


Geçtiğimiz aylarda zorunlu askerlik süresinin 15 aydan 12 aya indirilmesi gündeminin ardından sayılarının 600 bin ila 750 bin arasında olduğu zikredilen asker kaçaklarının, artık GBT sistemine işleneceği, yakalandıklarında askerlik şubesine teslim edilecekleri, bu konuda Savunma Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı arasında bir protokol imzalandığı zikredildi. Yoklama kaçağı ve bakaya durumunda olanlar hakkında yurtdışına çıkış yasağı, banka hesabı açtırmaktan yasaklanma gibi yaptırımların uygulanacağı yönünde demeçler verildi ve haberler yayınlandı. Bu şekilde bir korku iklimi yaratılmaya çalışıldı. Son olaraksa Milli Savunma Bakanı, kanunu okumak aklına gelmiş olacak ki, bu kişiler hakkında idari para cezası uygulanacağını açıkladı. Oysa daha önce suç olarak düzenlen yoklama kaçaklığı ve bakaya, 22.05.2012 tarihli 6138 sayılı kanunla ilk kez işlendiğinde kabahat olarak kabul edildi ve idari para cezası verileceği düzenlendi. İkici kez aynı fiil işlendiğinde ise bu kez suç olarak kabul edildi ve kişi hakkında ceza soruşturması açılacağı Askeri Ceza Kanunu'nda düzenlendi. Ancak bu sanki yeni bir şeymiş gibi anlatılıyor ve bu şekilde bir korku iklimi yaratılmaya çalışılıyor. TC Anayasasının 72. maddesindeki Vatan hizmeti, her Türk'ün hakkı ve ödevidir şeklindeki hüküm Askerlik Kanunu'nun 1. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti tebaası olan her erkek, işbu kanun mucibince askerlik yapmağa mecburdur şeklindeki bir düzenlemeyle yasal karşılık bulmuştur. Askerlik yükümlüsü olanlar ise tarih boyunca bu yükümlülükten kurtulmak için ellerinden geleni yapmışlardır. Parası olanların kimi Türk lirası cinsinden bedel ödemiş kimi dövizi bastırıp askerlikten kurtulmuştur. Parası olan sahte çürük raporu alarak, olmayansa kendini sakatlayarak askerliğe elverişsiz hale getirmiş. Bunların dışında bir de, vicdani retçiler var ki dini, ahlaki, politik vb. gerekçelerle zorunlu askerlik hizmetini reddetmekte; bunu yaparken de kaçmak yerine sivil itaatsizlik eylemi şeklinde bunu kamuoyuna deklare etmekte, yasaya açıkça karşı gelmektedirler. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile Medeni ve Siyasal Haklar Sözleşmesi'nde düzenlenen din ve vicdan özgürlüğü, kişilerin zorunlu askerlik hizmetini bu sebepler tahtında reddetmesini de kapsıyor. Türkiye, imzaladığı bu uluslararası sözleşmelerin bunu zorunlu kılmasına rağmen vicdani ret hakkını tanımamakta ve vicdani retçileri de yoklama kaçağı/bakaya/itaatsiz asker/firari vs. şeklindeki sınıflandırmalara tabi tutmaktadır. Gelelim yoklama kaçağı ve bakayaların hukuksal durumuna... Bilindiği üzere kişi ancak kıtaya katıldıktan sonra, askerlik yapacağı birliği belli olduktan sonra gidip birliğine teslim olduğunda, asker kişi sıfatını kazanır. Askerlik Kanununa göre yoklamada bulunmayan ve bulunamadıklarına dair bu kanunda yazılı bir mazeret gösterememiş olanlara yoklama kaçağı; yoklamada bulunarak asker edildikleri halde istenildikleri sırada gelmeyenlere veya gelip de askerlik yapacakları kıtalara gitmeksizin toplandıkları yerlerden veya yollardan savuşanlara ise bakaya denir. Yoklama kaçağı veya bakaya olanlar ilk olarak idari para cezasıyla karşı karşıya kalırlar. İdari para cezasının miktarı Askerlik Kanunu'nun 89. maddelerinde düzenlenmiştir. Buna göre; dört ay içinde gelenler iki yüz elli, yakalananlar bin; dört aydan sonra bir yıl içinde gelenler beş yüz, yakalananlar iki bin; bir yıldan sonra gelenler yedi yüz elli, yakalananlar üç bin Türk Lirası idari para cezasıyla cezalandırılır. Bir yıldan sonra tamamlanan her takvim yılı için kendiliğinden gelenler ayrıca bin, yakalananlar ayrıca iki bin Türk Lirası idari para cezası ile cezalandırılır. Yoklama kaçağı veya bakaya durumunda olan kişi, birliği belli olsa dahi kendiliğinden birliğine teslim olmadığı sürece kimse onu zorla asker yapamaz. Sevk evrakı verilerek kişi birliğine sevk edilir. Sevk edildikten sonra birliğe katılmayan kişi bakaya sayılır. Verilen idari para cezası kesinleştikten sonra yoklama kaçağı/bakaya durumunun devam etmesi halinde kişi hakkında askerlik şubelerince suç dosyaları hazırlanarak kişinin nüfusa kayıtlı olduğu yer Cumhuriyet Başsavcılığı'na gönderilir. Bu durumda kişi hakkında Sulh Ceza Mahkemesi'nde ceza davası açılabilir. Bu suçlardan açılan davalar askeri mahkemelerde değil, sivil mahkemelerde görülür. Askeri Ceza Kanunu'nun 63. Maddesine göre; dört ay içinde gelenler altı aya kadar, yakalananlar iki aydan altı aya kadar; dört aydan sonra bir yıl içinde gelenler iki aydan bir yıla kadar, yakalananlar dört aydan bir yıla kadar; bir yıldan sonra gelenler dört aydan iki yıla kadar, yakalananlar altı aydan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Kişi, hakkında açılan soruşturmada veya davada vicdani ret itirazını veya varsa başka itirazlarını ileri sürebilir. Verilen karara karşı itiraz veya temyiz yollarını kullanabilir. İtiraz veya temyiz yolunda da bir sonuç alınamazsa karar kesinleşir. Kesinleştikten sonra Anayasa Mahkemesine veya AİHM'e bireysel başvuru yapılabilir. Çeşitli yasal düzenlemeler ışığında yakalama/GBT konusuna bakıldığında asker kaçaklarının GBT sorgusu sonucunda yakalanmalarının ve askerlik şubesine teslim edilmelerinin yasal dayanağı olduğu görülecektir. Ancak bu kişinin askeri birliğe zorla götürülerek asker edilmesi anlamına gelmez. Yani yoklama kaçağı veya bakaya durumunda kalmayı tercih eden kişiler, baskerlik yapmaya zorlanamaz. Oysa Askerlik Kanunu nedeniyle yakalanan ve askerlik şubesine sevk edilen kişilerin serbest bırakılmalarını sağlamak için başvurabilecekleri herhangi bir mahkeme yoktur. Bu nedenle de AİHS 5. Maddesinde düzenlenen kişi özgürlüğü hakkı ihlal edilmektedir. Bu yazı Meydan Gazetesi'nin 15. sayısında yaymımlanmıştır.


İkametgah Kadıköy, Kadıköy'ün öncü sanat oluşumlarını ve Kadıköylü sanatçıları ortak bir platformda birleştirerek Anadolu Yakası'nda süregiden bağımsız çağdaş sanat üretimini ve kolektifliği gündeme getirmeyi amaçlıyor. Kadıköy'deki üretimi ve paylaşımı çıkış noktası alan etkinlik, merkezinde farklı karakterlerdeki mekanlarda ayrı perspektif çeşitliliği sunan sanatçılarla aynı projeyi estetik bir çizgide buluşturuyor. 25 Ocak'ta izleyicilerin deneyimine açılacak İkametgah Kadıköy'ün yaratıcıları Anadolu Yakası'nın yeni ve alternatifin üzerinden bağımsız kültürel ve sanatsal çalışmaları destekleyen Asfalt Art Gallery, Hush Galeri, İstanbul Hatırası Fotoğraf Merkezi, KargART ve Piha Kolektif Sanat alanlarıdır. Bu 5 sanat alanı sabit sınırları özgürleştirerek yeni bir sanat yolu inşa ediyor ve bu yol üzerinden Kadıköy kimliğini soyutlaştırarak İstanbul'un sanatsal doğasına alternatif bir bakış açısı geliştirmeyi, -eksik parçaya köprü tutarak- bağımsız çağdaş sanatla ilgili söylemi ve de sanatın tüm boyutlarını daha çok izleyiciyle buluşturmayı hedefliyor. Bu alanlara ek olarak Arka Oda ve Dunia, İkametgah Kadıköy'ün yan etkinliklerine kapılarını açarak, bağımsız plak firması Müzik Hayvanı ise bir ses kataloğuyla etkinliklere destek olarak Kadıköy için birlikte üretme düşüncesini paylaşıyorlar. İkametgah Kadıköy, kolektif bilinci kavramsal bağımsızlık ilkesiyle inceliyor, Bağımsız ve Birlikte bir kurgu sunuyor. Bu bağlamda, Anadolu Yakası'nda yaşayan, üreten sanatçılar kavramsal ve biçimsel bir çerçevenin içine girmeden resim, video, illüstrasyon, fotoğraf, yerleştirme gibi farklı mecraları kullandıkları işlerini mekanlarda sergileyecekler ve çerçeve mekanlar üzerinden izleyicilerin deneyimleriyle yorumlanacak. Sergiler dışında çeşitli performanslar, konserler, gösterimler ve panellere de davetli olacak izleyiciler için güncel sanatın tarihsel devinimine tanık olunması adına da İkametgah Kadıköy iyi bir fırsat yaratıyor. 25 Ocak-19 Şubat tarihleri arasında Anadolu Yakası'nda ilk defa gerçekleşecek kolektif sergi projesi, Kadıköylü sanat oluşumlarının yeni projelerine de yön verecek. Etkinlik süresi boyunca ve ardından ortaya çıkacak kıpırtıların anlarda bıraktıkları izler ve sesler doğrultusunda amaçlarını sürdürmek için araştırmalarına ve paylaşımlarına devam edecekler. Ada Tuncer, Ahmet Can Mocan, Ahmet Doğu İpek, Ali Çetin, Ali İbrahim Öcal, Altan Bal, Arda Yalkın, Arzu Parten, Ayça Telgeren, Babek Sobhi, Bahar Kocaman, Başak Mangör, Baysan Yüksel, Billur Melis Koç, Bora Başkan, Burak Şentürk, Can Kurucu, Ceyda Ildıroğlu, Cins, Çağdaş Şahin, Çağrı Saray, Çetin Keçeci, Dağhan İş, Defter Kazıyıcılar Kooperatifi, Dicle Erver, Didem Dayı, Doğu Çankaya, Dora Bakan, Ebru Ceren Uzun, Ece Kalabak, Eda Gecikmez, Ekin Onat, Emine Corduk, Engin Güneysu, Ercan Elmacı, Ercan Vural, Ercüment Usluer, Erdal Kuruzu, Erim Bikkul, Ersin Tavukçu, Evren Erbatur, Funda Karadağ, Füruzhan Şimşek, Gaye İnal, Gaye Su Akyol, Gökçe Birtan, Güneş Oktay, Hande Şekerciler, Hikmet Tanur, Hilal Polat, Hülya Küpçüoğlu, Hüma İnciören, İnsel İnal, Kardelen Fincancı, Kemal Tufan, Kurucu Koçanoğlu, Lale Altunel, Mehmet Öğüt, Mehmet Selçuk Bilge, Melike Kılıç, Melissa King, Merve Akyel, Merve Şendil, Mustafa Karasu, Mürteza Fidan, N. Güneş Güven, Nazan Azeri, Nilhan Sesalan, Nurgül Polat, Okan Dirim, Orhan Cem Çetin, Özgül Arslan, Özgür Korkmazgil, Peri Demirbaş, Rafet Arslan, Reyhan Özdilek, Sadi Güran, Sedef Hatapkapulu, Selcan Aksel, Serkan Çalışkan, Serkan Türk, Sümer Sayın, Süyümbike Güvenç, Şerif Karasu, Taşkın Esin, Tülin Onat, Yasemin Erdin, Yaşar K. Canpolat, Yavuz Şahin Başar, Yeşim Ustaoğlu. Etkinlikler kapsamında 16-17-18-19 Şubat tarihlerinde Kadıköylü müzisyenlerin ve grupların sahne alacağı ufak çaplı bir festival düzenlenecek. Arka Oda, Dunia ve Karga'da gerçekleştirilecek konserlere katılacak isimler; Alper Maral Multiphonics, Cenk Taner, DDR, Halimden Konan Anlar, Hamervah, Hayvansaray, Koyu Beyaz, Künt, Motorr Moose, Oak, Ömer Sarıgedik & Emir Emre, Seni Görmem İmkansız, Toz ve Toz, Umut Töre Bandosu. Festivale eklenecek yeni isimler ve kesinleşmiş program daha sonra duyurulacak. Sergilerin ana eksenini oluşturacağı İkametgah Kadıköy etkinliklerini çağdaş sanat, bağımsız inisiyatifler, kolektif üretim, Kadıköylü müzikler ve benzeri konularda gerçekleştirilecek paneller, sunumlar, söyleşilerle desteklemek ve gösterimler ile zenginleştirmek bir başka amaç. İkametgah Kadıköy'ün bu ilk yılında, olabildiğince farklı disiplinlere yer vermek, bir tartışma ortamı yaratmak, gerçekleştirilecek panellerin, sunumların kayıtlarını alarak bu tartışmaları, görüşleri sürüme sokmak, gelecek yıllarda etkinliğin temellerinin sağlamlaştırılmasını sağlayacak. Bu minvalde gerçekleştirilecek yan etkinliklerin programı da daha sonra duyurulacak. Ancak Beral Madra, Feyyaz Yaman, Fırat Arapoğlu, Güven Erkin Erkal, Hilmi Tezgör, İnsel İnal, Rafet Arslan, Zahit Atam farklı konularda konuşmacı olarak kesinleşen isimler. Ayrıca İstanbul Hatırası Fotoğraf Merkezi'nde Altan Bal, Canay Özden, Dağhan İş, Kenan Kavut ve Yılmaz Başar Babür'ün fotoğraf, kısa film, belgesel gösterimleri üzerine de atölye çalışması ya da söyleşiler gerçekleştirilecek. Sonuç olarak; İkametgah Kadıköy projesiyle sanatseverler Anadolu Yakası'nın, fikirlerin sanatsal pratiğe dönüştüğü bir merkez olma durumunun ve sanatın her yakanın katmanlarına uzandığının canlı kanıtları olacaklar. Sanatın bağımsızlığını ve evrenselliğini savunan Asfalt, Hush Galeri, İstanbul Hatırası Fotoğraf Merkezi, KargART ve Piha Kolektif Sanat izleyicileri iddialarının yaşayan, yürüyen, dokunan, değiştiren ve büyüten parçalarına dönüşmeye davet ediyor.


Kadınlara dair sorunlar uzun zaman süresince sanat ifadelerinin malzemesi olarak sanat tarihinde yerini bulmuştur. Tarih öncesi dönemlere gittiğiniz zaman küçük hikayeler bulursunuz. Avlanan insanlar, mağaralar ve daha gerçek bir yaşam anlatısına şahit olursunuz. Temel güdülerin getirdiği bir doğallık vardır bu resimlerde, kendinize samimi birkaç an bulmanız mümkündür. Sanat tarihi açısından ana akım temalara geçtiğimiz zaman temalar ve kişiler değişmeye başlamıştır. Küçük anlatılardan daha büyüklere geçmeye başlayan sanat gündemi eskisi kadar samimi ve gerçekçi olmaktan zaman zaman vazgeçecektir. Din ve politika duruşlarının değişmesi ile birlikte dünya sanat tarihinin gündemi ve öncelikleri de mecburen değişmeye başlamak zorunda kalmıştır. Artık sanatın konusu 'büyük olmak' üzerinden yeniden tanımlanacaktır. Küçük insanların hikayelerinin yerini büyük adamların olayları almaya başlayacaktır. Dünya sanat tarihi açısından kadının güzelliğini normalleştirerek yeniden sunulacak bir malzeme haline getirilmesi çok uzun ve eski zamanların bakış açısı olarak doğmuştur. Özellikle pop sanatçılarının çoğunun erkek olması ve onların kadın tanımlamalarının gündelik, geçici ve tek kullanımlık bir meta olarak yönlendirmesi sonrasında tüm algı normalleşmiştir. Çıplak ve çekici kadın tanımlaması artık, sanatın gerçekten çok satanlar listesinde ilk sırada yer almış ve uzun zaman da vazgeçmemiştir. Aidan Salakhova, sanat tarihi değerlendirmelerinde önde gelen bir isim olarak kabul edilmiştir. Moskova doğumlu sanatçı, heykel, resim, grafik, fotoğraf ve video gibi birçok farklı disiplinde eser üretmiştir. Aidan Salakhova, Aidan Studio'nun kurucusu ve sahibidir. Rusya'da güzel sanatlar akademisinde akademisyendir. Dünya sanat tarihi açısından Aidan Salakhova'nın değeri kadın meselesine yaklaşırken her zaman doğru bir dil kullanmayı başarabilmiş olmasıdır. Gerçekten karanlıklar ardında yaşamak zorunda olan kadınların, cinsel yaşamlarının kim bilir hangi şekillerde gerçekleşeceğinin üzerine gidip bunları işlerinde sergileyebilecek kadar cesur olmuştur. Başarısı cesaret ve gerçeklerin yansımaları üzerine bu kadar özgün gidebilmesinden kaynaklanıyor olabilir. Sanat tarihi açısından her şekilde kullanılan kadın bedeni açısından, Salakhova'nın işleri toplumsal bir yorumlama olarak da önemlidir. Gelecek açısından da bir kültürel belge olma özelliği taşımaktadır. Birçok işi ile eleştirilere maruz kalan sanatçı her zaman duruşunu korumuştur.


Hayıflanır bir yüz ifadesiyle yerdeki kirli sarı paspasa uzandı. Şöyle bir silkeledi. Hızlı bir hareketle kirli sepetine attı paspası. Yan odadan gelen bebek ağlayışıyla toparlanıp mesaisine döndü sonra. Ayaküstü verilmiş kısa molası; üç aylık bir bebeğin altını ıslatma efektlerine kurban gitmişti yine. Daha önce de pek çok kez olduğu gibi. Bazen içinde küçük isyan birlikleri oluşturup, bu gidişe bir dur demenin teorisini yapıyordu, elinde çamaşır suyu, tuvalet temizlerken mesela. Sonu gelmeyen bir koşuşturmaya mahkumdu. Daha şimdiden yorulmuştu. Müebbet bir yorgunluktu onunki. Anneydi artık. Ninesinin türlü çeşit kumaş parçalarından diktiği ve hala sandığının bir yerlerinde özenle sakladığı çocukluk battaniyesine benziyordu yaşamı. Bölük pörçük. Sanki daha doğar doğmaz, o titrek ve yaşlı ellerle yazgısı tariflenivermiş bir yaşam. Kimi canlı, kimi solukça, hatta daha bir eskice duran küçük karecikler. El yordamıyla bir araya getirilmiş. Çiçekli pazenle yan yana düştüğüne sevinen, büyük dedenin belli ki; pijama eskisi. Sümerbank işi. İnce ve eskice duruyor, pazenin pembeli morlu çiçeklerinin yanında. Görüntüde çok kaynaşmış olmasalar da sanki aslında hoşnutlar birbirlerinden.


Kadına yönelik şiddete dikkat çekmek ve kadın kuruluşlarına maddi destek sağlamak için bir araya gelerek oluşturdukları Kadınlar İçin Kadınlar Tarafından fotoğraf projesi ile üç yıl önce 111 kadın fotoğrafçı olarak yola çıkan ve sayıları 3 senede 300'ü aşan kadın fotoğrafçılar, dördüncü ve son senelerinde projelerini, 2005'teki ilk açık arttırmalarındaki gibi coşkulu bir tadda gerçekleşeceğini umdukları müzayedeleri ile 25 Mayıs'ta İstanbul, Beyoğlu'nda The Hall'da olacaklar. Üç yılda Türkiye'nin üç farklı noktasında gerçekleştirilen müzayedeler ve İstanbul, Çanakkale, Diyarbakır, Düzce, İzmir, Ankara, Bursa, Şanlıurfa, Kars, Trabzon, Konya, Kastamonu, Londra, Washington DC'de açtıkları sergilerde satılan fotoğraflar ile proje, üç sivil toplum kuruluşuna maddi destek aktarmayı başardı. İlk sene Mersin Bağımsız Kadın Dayanışma Derneği, ikinci sene Urfa Yaşamevi ve son olarak da Bursa Günyüzü Kadın Dayanışma Kooperatifi bu sınırlı yardımdan yararlanma şansını buldu. Proje bir acil durum çağrısı idi; Nakit sıkıntısı yüzünden kapatılmayla karşı karşıya kalan üç ayrı sivil toplum kuruluşuna maddi yardım yaparken bir yandan da ülkede kadına yönelik şiddete karşı bir farkındalık yaratmayı amaçladı. Bu projenin ana fikrinin şekillendiği ilk günlerden bu yana Türkiye'de kadına yönelik şiddete karşı yeni projelerin hayata geçmesi ile Kadınlar İçin Kadınlar Tarafından katılımcıları gönüllü girişimlerinin amacına ulaştığı inancında. Tüm gelirin projeden destek alan üç sivil toplum kuruluşuna eşit aktarılacağı son bir açık arttırma ile de fotoğrafları ile son kez karşınızda.


Kadir Akyol, Galeri Ark'ta açtığı onuncu kişisel sergisi ile bir fenomen olarak imge kavramını geçmiş-gelecek, modern-gelenek karşıtlığı içinde yeni bir ilişkisellikle ele alıyor. Akyol'un resimlerinde imge, bilinen anlamsal bağlamlarından kopan, kendini her türlü geleneksel benzetmelerden kurtarmış bir fenomen olarak karşımıza çıkıyor. medya-dantel-portre gibi birbiri ile ilişkisiz imgelerin aynı düzlemde bir araya gelerek karşıtlık üzerinden yeni bir ilişkisellik oluşturması, yeni bir gerçekliğin ortaya çıkmasına hizmet ediyor. Bu yeni gerçeklik, varlığın kendi hakikatini içinde barındırmakla birlikte, yan yana getirilen her yeni imgenin birbiri ile kurduğu karşıtlık ilişkisi içinde, kendi gerçekliğini kırarak, yeni anlatıların önünü açıyor. Sanatçı, yaşadığı toplumun güç ve iktidar ilişkilerini medya-dantel-portre üçgeninde ele alıyor. Akyol, resimlerinde yer verdiği geleneksel dantel motifi ile doğu-batı sentezine gönderme yaparken, iktidar yapılanmasında önemli bir rol oynayan medyanın temsilini, tek kanallı devlet televizyonunun açılış modunu kullanarak ortaya koyuyor. Sanatçı, toplumun üzerindeki sosyo-politik ve kültürel basıncı içeren her düzeydeki iktidar yapılanmasını portreler üzerinden açığa çıkaran dijital imgeler ile anlatıyor. Akyol'un resimlerinde doğu kültürüne ait geleneksel giyim tarzları içinde ele aldığı aile bireylerinin portreleri, tematik düzeyde Doğu'nun özcü bir tarzda betimlenmesi olarak okunabilir. Doğu-batı karşıtlığının ardındaki gerçeğin arayışı içinde Gramsci'nin Hapishane Defterlerinde... eleştirel olgunlaşmanın başlangıç noktası, birinin gerçekte ne olduğudur., tespitini sanatçı aile bireylerini, yaşadığı coğrafyayı gerçekte kim oldukları üzerinden sorguluyor. Fotogerçekçi bir rasyonellikle ele aldığı portrelerinde kültür, iktidar/bilgi ve değişim arasındaki ilişkiyi sorgulayan sanatçı, iktidarın medya aracı üzerinden yarattığı hakim evrensel bir norm ve merkez olarak kurgulandığını, O'ndan farklı toplumlar ve kültürlerin ise norm karşıtlıkları içinde temsil edildiklerine dikkati çekiyor. Kadir Akyol'un portrelerinde devletin tek kanallı TV açılış modu, normu imgelerken, norma aykırı olan modernin içinde geleneğin izlerini taşıyan doğulu karakterler ile geleneksel kültürün başka bir simgesi olan dantel motifleri bir karşıtlık oluşturuyor. Normu yaymak ve genelleştirmek üzere tek kanallı TV açılış modunun arka planda yer alması, norma uymayanların ötekileştirilmesi bir iç oryantalizm eleştirisi olarak da okunabilir. Normu temsil eden TV ekran modunun önünde yer alan dantel motifi ve doğulu-geleneksel karakterler ile normun dışına itilen öteki karşıtlığı pornografik bir imgeye dönüşüyor. Norma aykırı portrelerin gerçekte kim olduklarının sorgulaması, iktidar/ güç ilişkileri kapsamında, dijitalin olanca sertliği ve soğukluğuyla karşımıza çıkıyor. Yeni teknolojilerin işgali altında tutsak kalan hayatlarımızın, bir iletişim aracı olarak tasarlanan TV'nin dijital soğukluğu ile el emeği olan dantel motifinin geleneksel sıcak imgesinin birbirine nasıl yabancılaştığını modern ile geleneğin gerilim yüklü karşılaşmasını, çarpıcı bir ironi ile gözler önüne seriyor. Sanatçı, insanın imgesel temsili üzerinden, bir yandan aile bireylerini, akrabalarını dijital bir tasvir ile bir temsile dönüştürürken, diğer yandan portreleri kaplayan dantel motifi ile geleneğin temsiliyet özelliğini sorgulayan kendine özgü bir tipoloji yaratıyor. Sanatçının ele aldığı portreler, bu tipoloji içinde sosyo-kültürel, politik ve etnik gerilimlerle yüklü iktidar yapılanmasının kodlarını açığa çıkarırken, medya-dantel-portre üçgeninde postmodern bir ilişkisellik düzemi yaratarak yeni bir söylem analizi geliştiriyor. Kadir Akyol tuvalinde, modernin geleneğe olan uzaklığını, geçmişin bugüne olan mesafesinde, el emeği dantelin, dijitalin mekanik duygusuzluğu içinde birbirine yabancılaşmış pornografik imgelere dönüşmesini görmemize imkan verirken, postmodern dünyanın sorgulamalarını ve yeni anlam arayışlarını da gündeme getiriyor. Kadir Akyol'un Bir Fenomen Olarak İmge başlıklı sergisi, 22 Kasım-13 Aralık 2014 tarihleri arasında Galeri Ark'ta görülebilir.


The Head Project, anonim kalmayı tercih eden Headguy'ın internet üzerinden tek başına yürüttüğü kolektif bir çalışma. Yaratıcılık, algı ve sosyal davranış biçimleri üzerine devam eden bir proje olan The Head Project'de, fotoğraf, video gibi araçlarla, hareketsiz bir objenin ulaştığı kişilerle olan ilişkisi kayıt altına alınıyor. Bu çalışmalar projenin -şu sıralar yenilenmekte olan- web sitesinde arşivleniyor. Yaratıcılığı -ya da isteyene daha sade bir şekilde sadece güne neşe katmayı- tetikleyen projede, küresel anlamda kişilerin birbirleri ile bağlantıya geçmesi de hedefleniyor. Projeye ilgi duyanlar katılmak için Headguy ile bağlantıya geçiyorlar. Headguy'un kafasına yattığında da, onun yönlendirmesiyle kendilerine en yakın ülkede bir başka katılımcıda bulunan bir manken kafası adreslerine postalanıyor. Manken kafasını alan katılımcılar istedikleri şekillerde, istedikleri araçlarla manken kafasının misafirliği boyunca kayıt tutuyorlar ve bu çalışmaları The Head Project ile paylaşıyorlar. Bu arada Futuristika!, projeye katılan ilk dergi olma şansını da yakalamış bulunuyor. Bir süre önce başlatılan, proje katılımcıları arasından seçilen en iyilerine verilen Head First ödülünü İstanbul'dan katılan ilk dergi olarak kapan Futuristika! kafaya almıyor, kafayı alıyor da diyebiliriz.


3 Haziran 2010. Kafka'nın öngörüsü doğrulandı: Kafesin biri kuş aramaya çıktı. Nihayet işimin başına oturabildiğim için fena hissetmiyorum. Bu nedenle bu hafta kafemize uğrayamayacağım. Orada olmayı çok isterdim çünkü saat yediden sonra çalışmıyorum ancak bu tarz bir değişiklik yaparsam, ertesi günkü çalışmalarımı da olumsuz etkiliyor. Vakit kaybetmeye ise cesaretim yok. Dolayısıyla, akşam oturup Kugelgen okumak benim için en iyisi olacaktır. Aklım için biraz iyi vakit geçirip uykum geldiğinde yatmak en iyisi. Dün akşam için özür dilerim. Saat beşte geleceğim. Özrüm o kadar komik ki kesin inanacaksın. Aslında bahane, isteyene çoktur. İnsan Hitler sevmek için bahane isterse, yolu Almanca yazan Alman düşünceli bir Yahudi olan Kafka'dan geçebilir. Kafka Metomorfoz/Dönüşüm isimli romanında Gregor Samsa'dan vermin, haşere/parazit diye bahseder. İlginçtir, Hitler'in de Avrupa Yahudileri için sarf ettiği söz tıpatıp aynıdır: Parazitler.


a. Aynalara bakmayı düşünmeden, neye benzediğini keşfetmek için delicesine yazan bir adam. Geceler ve gündüzler boyunca, hep yazmış. a. Kafka'nın çalışmaları edebiyat dışıdır. Kurgu değildir. Bilinen bir yeri, bilinen kimseleri, bilinen bir zamanda anlatmadığı halde, hepsi gerçektir. b. Totaliter bir polis devleti ve Nazilerin gerçekleştirdiği soykırım Kafka'nın asıl konularıdır. İnsanın insana ve daha da önemlisi, insanın kendisine yönelik zulmü. d. Kafka'yı gerçekte en az tanıyan kişi Max Brod olmuştur, iyi ki. Kafka okuduktan sonra Brod'a olan kızgınlığınız, sözüne sadık davranmayıp bu metinleri gün ışığına çıkardığı için artar. b. Max Brod, Kafka güldüğünde ona inanmamıştır. Ona göre Kafka asla gülmezdi. Oysa kafkaesk yaratıcılık sınırı, kara mizah ile içli dışlıydı. Bu noktada Brod Kafka metinlerini bozdu. Onu, edebiyata dahil etmeye çalıştı. c. Kafka için, Bauer sadece bir semboldü. Kafka'nın babasına, neden asla evlenmemesi gerektiğini anlatan, nefes alan bir sembol. a. Hem evet hem hayır. Kafka iki Yahudi sorusuyla hayatını geçirdi. Birincisini tüm dünya soruyordu: Yahudilere ne yapmalı? İkincisini sadece kendisine soruyordu: Yahudilerle ne gibi bir ortak yönüm var? İkisinin de cevabı: Hiçbir şey. Ağustos böceklerinin ninnileri, dızdızlarının ahengi sanki bu karanlık gölgelerde saklı haşeratı uyutuyordu.- Ö. Seyfettin.


Franz Kafka, arkadaşı Max Brod'a yolladığı bir mektupta, Brod'un kendisinden pek az bahsettiğini, bu nedenle intikamını farelerle aldığını anlatır. Brod, arkadaşı kadar yazma yetisine sahip olmadığından, çekingen davranmaktadır. Brod fareler için tuzakları önerir, çünkü kedilerin nihayetinde bir iştahları vardır, doyduklarında farelerle ilgilenmezler. Oysa tuzaklar, hiç yorulmadan fareleri parçalamaya devam eder, sınırsızdır. Oysa Kafka aynı fikirde değildir. Kediler, doğanın kendilerini fareleri yutmaya tasarladığının bilinciyle dolaşırken, varlıkları bile fareleri ortadan kaybolmaya zorlayan tasarım harikasıdır. Kafka da, bu açıdan kendisini kedi gibi görmektedir. Kafka'nın iri gözleri, çilesini çektiği hastalık ve uykusuzluktan değil de, fareleri gözleyen bir kedi olduğundan büyümektedir. Kafka'nın fare tiksintisinin nedeni aslında çoğalma hızları da olabilir. İnsan ve fare, gereksiz bir hızda çoğalmaktadır, Kafka'ya göre, dünya sanki fareler ve insanlarla dolup taşmaktadır. Tıpkı Nietzsche gibi düşünür bu açıdan, insan, aslında hiç doğmamış olmalıydı.


Franz Kafka, tüberküloz belirtileri göstermesi üzerine kızkardeşi Ottla Kafka'nın, Kafka'nın deyimiyle biricik kızkardeşi Ottilie'nin yanına kalmaya gitti. 1917 yılının sonlarından, ertesi yıl Haziran ayına kadar, Prag'ın kuzeybatisinda Zürau'da kızkardeşiyle yaşayan Kafka, kendi söylediği kadarıyla hayatının en mutlu günlerini burada yaşadı. Gürültüye karşı aşırı duyarlı, sosyal fobileri olan, verem olmuş ve son derece kırılgan, içe kapanık Kafka, burada enerjik, huzurlu, dingin ve son derece esprili haliyle çevresine neşe verdi. Yeryüzünde belki de en sevdiği kişi olan ile burada geçirdiği birkaç ay sırasında, pek popüler olmayan kitabı Mavi Oktav Defteri'ni yazdı. Bu kitapta, çeşitli sözler, metin fragmanları ve skeç çizimlerini toplamıştı. Kızkardeşi ise, Kafka'nın tersine, olabildiğince mutlu olmaya çalışan bir kadındı. Kafka'nın yıllar içinde gönderdiği sayısız mektubu, fotoğrafları ve çizimleri saklayan kızkardeşi Ottla ise, güzel bir beraberliği bulunan kocası Josef David'den bir Nazi kampında alıkoyulmak için alınınca ayrıldı. Bohemia'nın kuzeyindeki Terezin kampındayken, Ottla, Nazilerin bir tren dolusu çocuğu başka bir yere nakledeceklerini öğrenince, çocuklara eşlik edip onları yalnız bırakmamak için gönüllü oldu. Böylece 1.260 Yahudi çocuk ve aralarında Ottla'nın da olduğu 56 bakıcı trene bindi. Varılacak yer Auschwitz kampıydı, ve tren kampa vardığı gün, hepsi gaz odalarında katledildi. 1924 yılında hayatını kaybetmiş olan Franz Kafka, kızkardeşinin başına gelecekleri bilmeden gitmişti. Arkalarında ise, Kafka'nın kızkardeşiyle gülümserken poz verdiği belki de tek gülümsediği anları gösteren fotoğraflar kaldı.


Labradford'un dinleyeni umursamaz nağmeleri yayılırken geceye, huşu huşu huşu gibi humalar dört bir yanında gibi, distorsiyon ve vokader yaygınlaşmadan önce mikrofona sarılan kalın bez parçasının sarıldığı, buğulandırdığı, mekanize ettiği kelimeler dolduruyor her yanımızı. Şöyle ki: Belgesel denen form bir kategori şeklinde değil de, yaşamadığımız acıyı duyumsamamız için kendi başına, mütevazi bir araç işlevi görmeliyse, görmeli, Tarkovski, Tarr ve Kiarostami'den el almış, bunu kuşkusuz özgün bir durağanlıkla anlatır gibi yapmadan, açıklıkla göstermiş, dürüst bir film de gözlere yayılıyor. Filmi iki gözümüzle aynı anda izlediğimizden emin miyiz. Karşımızda tek mercek üzerinden bize aktarılmış bir resimler yığını düşerken, iki gözümüzü de kullanmamız gerektiğini, kullandığımızı düşünmek bedbaht değil midir. Belki de iki gözün birbirinden bağımsız hareket edebileceği elastikiyete kavuşamamış ilkel canlılar olarak, filmleri gereğinden fazla anlama boğacak densizliklerimizi entelektüel birikim diye yuttuyoruz. Lütfen. Uzanarak ekrana bakalım. Bir akşamdan bir akşama, bir sürgünden bir sürgüne, ölülerini gömmeye dönen bir insanın elinin ayağının gitmemesini izliyoruz. Kendi yasımızı ve ölülerimizi ve yanık insan bedenlerimizi görmezden gelmenin büyük becerisiyle, yas nasıl tutulur, ölüler nasıl kaldırılır, yeniden ve baştan, öğrenmeye başlıyoruz.


A tilla ve Cengiz Han'ın torunlayız; bunu bildiğimden canım toplumumun adalet ararken bile kabarttığı uçarılık, pespaye kabadayılığı ya da sönük şiddet gösterilerini kınamam, tam tersi bana hoş gelir, samimi gelir, genetik derinliklerinde hala o savaş sanatkarı yalın akıllı adamların öfkesini görürüm, sevinirim. İşte derim bozkırlı ayvazlığımız, sarkık bıyıklı, top göbekli aslanlığımız. İşte Çinli ve Lehli kızları mest eden şey! Evet o şey... Basit bir postane binasındaki kırık dökük, kübik sırada işini hızlı yapmayan memura duyulan öfkenin patladığı ya da yaşlılar, öğrenciler ve eli faturalı ev hanımlarıyla dolu bir devlet bankasının mermer koridorlarında kitlenen bilgisayar sistemine ayıp sayılmayacak küfürlerle gazaplanırken badem gözlerin dürüldüğü o an. Sonrasında değişmezliğe dair onlarca sitayiş, şikayet... Ardından denizin çarşaflaşması, sesi en çok çıkan adamın Köroğlu gururu ile etrafa bakınması... Kahramanlarına saygıyla yaslanan banka, postane, otobüs halkı... Hiçbir kitaba girmeyecek kadar cılız olsa da tarihsel bir manzara. Bu manzaranın daha literal, daha edebi, daha estetik hallerini o renkli kapakları kılıçlarla, kalkanlarla, atlarla, çöllerle, develerle süslü gazavatnamelerden okurduk. Birkaç kalitesiz film ve birkaç roman, uydurma masallar. Tüm zayıflıklarına rağmen öyle hayranlık duyulasılardı ki. Hani bir söz vardır ya Köroğlu'nun kendi dayak yer namı adam döver diye. O sayfalardaki, o tasvirlerdeki şahsı manevi bizi bizden alırdı. Mızrakları, kılıçları, gürzleri, topuzları bozuk devranlara giren pırlanta çomaklar olurdu. Karşılarında zalim dayanmazdı, nerede mazlum, garip, hakkı yenmiş, aç, açık, yetim varsa, bu adamlar onları kolları arasına alır, o güzelim adaleti, o adamı insan eden adaleti ihdas ederlerdi. Bilinçaltlarımızın en kaslı koltuklarında yer edinmişlerdi. Okullarda öğretmenlerimiz kafası kavuklu saray eli kanlılarını ve boyunbağlı vampir diktatörleri bizlere kahraman diye yutturmaya kalksalar da, beyinlerimize, biz ha doğmadan kazınmış bir şeyler gri duvar yalanlarına meyil vermezi salık verirdi. Bir Öküz Kağan, bir Kür Şad, bir Köroğlu, bir Pir Sultan adı duyar duymaz 'işte' derdik 'bizimkilerden bahsediyorlar'. 'Ezikliğimizi, yılgınlığımızı, çaresizliğimizi sahiplenecek adamlar geldi işte'. O an Bolu Beyleri, Hızır Paşalar yağmura tutulmuş birer sokak kedisi gibi pespaye, kudretsiz, namsızlaşırdı gözümüzde. Varlıkları zaferdi, insanlıkları bayrak. En garibanları Keloğlandı, Nasreddin Hocaydı. Kelimizin bile gözü padişah sarayıydı, içtiği kuru tarhana olsa da aklında filleri çukurlara doldurmak vardı. Hocamız aksakallı, boz eşekli bir yiğitti ki canı hakikate feda. Kellerimiz saç tohumu merkezlerine, hocalarımız da 657 de tabi hırslarıyla bir mevlüt fazla okuyup kredi kartı asgarisi derdine düşmeden önce böyle yiğitlerimiz vardı işte. Ülkemizdeki bazı entelektüel vatandaşlar toplumların kahramancı kültlerini daima hakir gördüler ve bu onlar için toplumun zavallılığının yalın bir göstergesiydi. Varoluşsal bir düşünce bütünlüğü oluşturamayan geri kalmış kültürler hala kahramanlar üretiyor ve bunlara romantik bir duygusallıkla bağlanıyordu onlara göre. Çaresizliğe, sıkışmışlığa, umutsuzluğa dair en belirgin gösterge... Lakin doktoralarını yaptıkları Amerikaların Süpermenlerini, böcek adamlarını, kedi avratlarını gözleri görmedi. Alamanların, İtalyanların Gamalı Haçlı Robin Hood'ları onlar için modern ilerlemenin basit birer nüvesiydi, kınanmamalıydı. Aklı, bilimi, insan onurunun doruğunu simgeliyordu bu adamlar. Çarpık mı çarpık birer kişiliğe sahiplerdi ama olsun! Oysa zaman gösterdi ki kahramanlık kültü modernliğin ve onun inşa ettiği toplumların bile yok edemeyeceği bir güce sahipti. Açlık, sömürü, katliamlar, evrensel kahırlar devam ettikçe yeni yeni kahramanlar rücu ediyordu. Refah, bollu, düzen kimi diyarların her noktasını kaplasa da, bu diyarlar da kahramansız kalmıyordu. Güzel İnsanlık, bu kocaman yeryüzü ve koca koca milletlerin üç beş tane hanedanlı şizofrene teslim edilmeyeceğini bir yerden seziyordu. Her olumlu veya olumsuz sürecin acılarına dair bir refleksti bu kült ve ürünleri. Hala heyulalarımızdaki cenkler Allah içindi, karılarımızın, bacılarımızın namusu, Urum gavuruna köleleşmemek içindi. Modernite belası kahraman nedir, kahramanlık nedir sorularını henüz cevaplamadığından, hasat nasırıyla paralanmış avuçlarımıza yeni bir tanım tutuşturmadığından kafamız rahattı. Dedelerimizin İtalyan malı fötrler giyip, sakallarına ustura vurarak hamam oğlanına döndükleri günlerde; Komünizm nedir, vatan-millet nedir, devletiydi demokrasisiydi ne menem şeylerdir, bilmediğimizden, ayaklarımız Kore, Kıbrıs yolları, midemiz süt tozu, kafamız bit ilacı, gerdanımız parfüm bilmediğinden, evliyaullahlarımız mebuslara dönüşmediğinden, Hz. Alilerle, Zal oğlu Rüstemlerle, Köroğlularla idare etmedeydik. Hala heyulalarımızdaki cenkler Allah içindi, karılarımızın, bacılarımızın namusu, Urum gavuruna köleleşmemek içindi. Modernite belası kahraman nedir, kahramanlık nedir sorularını henüz cevaplamadığından, hasat nasırıyla paralanmış avuçlarımıza yeni bir tanım tutuşturmadığından kafamız rahattı. Gün geldi; Sevgili milletimiz Cenk Hikayeleri, Hayber Kaleleri alması gereken paralarla, koca sinema salonlarında Cüneyit Filmleri izlemeye başladı o zaman Köroğlu'nun mezarına ilk avuç toprak atıldı. Modernlik kafamızdaki kahraman imajını o iğreti İngiliz sırıtışıyla çarpıtma faaliyetine girişti. Modernlik klasik usulüyle, Türkleri, Japonları, Arapları karikatürize ederek kendilerinden tiksindirirdi ya! Teni tenimize, saçı saçımıza benzemeyen, Arabistanlı Lawrence kılıklı bir adam Briyantinli saçları ve renkli gözleri ile altında etsiz bir sütçü beygiri, elinde yamuk bir kılıç, alacalı, veremli köy gariplerinden müteşekkil papaz elbiseli Urum ordularını doğruyordu. Bizim padişaha kafa tutan kahramanlarımız Fatihlerin, Yavuzların fedaisi bıyıksız şaklabanlara dönüşmüştü. Alnı secdeli, harama uçkur çözmeyen, peygamber aşığı yarı derviş kahramanlarımız artık Rum saraylarında aşk yaşamadık dilber bırakmıyor, bir oturuşta bir testi şarap içiyor, elinden gelince de fazla değil yarım saatte, kırk beş dakikada İznikleri, Bursaları toplu kelimei şahadet törenleri ile Müslüman ediyordu. Tarkan'ımız bacağına dolanan uyuz bir itle, basit bir mağara adamı kıyafeti ile Adriyatik'ten Çin Seddi'ne dünyanın anasını ağlatıyordu. Keloğlan'ımız İstanbul varoşlarına yerleşip iş buluyor, yalı kızlarının peşinde topuk aşındırıyordu. Daha acısı bu milletin Kel Oğlanı porno film çeviriyor, İstanbullu boyalı dilberlerin koynunda tarihini sonlandırıyordu. Allah bize yine acı ki Nasreddin Hocaya banka kurdurup halka yüksek faizili kar payı verdirmedik, Hacıvat'ımızı, Karagöz'ümüzü namusundan edip Şişli ve Merter sokaklarına düşürmedik. Şükrümüz sadece bu kadar çünkü Modern kahırlar bütünü öyle bir oynadı ki bu masum dirayetimizle! Kahramanı maymunlaştırma süreci sadece Cüneyit ve Keloğlan filmlerinde kalsa karikatürize birer çarpık eser der bunu da aşardık. Zaman ilerleyip Batılı saygınlarımızın elimize tutuşturduğu vatanı, milleti, hukuku, parlementoyu, siyasi partileri, demokrasiyi suyu kandan ve hamaset dili salyalarından müteşekkil birer tarhanaya dönüştürüp kanmaz bir şekilde içerken bütün tanımlarımızı, hayatın zor yanlarına dair bütün tasarımlarımızı garabetlere dönüştürdük. Darbe darbe sindirdik tank paletindeki tepsilerde önümüze sunulan dikenli özgürlüğü, yeni yeni değerlerimiz oldu, yeni yeni yiğitlerimiz. Halden anlamaz, eli kanlı, her şeyi ile çarpık yiğitler! Köroğlu'nun, Zaloğlu'nun, Kiziroğlu'nun yaşasa peşlerine düşecekleri işkenceci, vatancı, milletçi, en büyük şerefleri insan doğramak, en büyük süsleri kan olan, İtalyan elbiseli, Amerikan cüzdanlı tipler! Yüzlerinde zerre nur olmayan, at hırsızından azcık hallice, eroinman bakışlarıyla artık gökdelenlerle bezenmiş şehirleri haraca kesen tipler. Nerede Bolu Beylerini devirmeye and içen Köroğulları, nerede uyuşturucu baronlarının, altın kolyeli pezevenklerin, kadın tüccarlarının yüzde üç beşleri ile ekmek yiyen, alınları secdeden değil el öpmekten aşınmış bu tipler. Halkın vatanını, Allah'ın dinini, peygamberin misyonunu kimseye bırakmayan bu tipler! Evet, modern kahramanlarımızdan bahsediyorum. Yaklaşık on yıl önce yüreklerimizden yiğitliği taşırmış Deli Yüreklerimizden ve yıllardır kanallarımızın paylaşamadığı, yedi cihan dağlarına yiğitliğin resmini kazımış Polat Alemdar ve nursuz çetesinden ve türevlerinden. Uzun zamandır tarihin kahraman kavramını nasıl bu şekilde evrilttiğini düşünüyorum. Geçenlerde Japon bir tarihçi arkadaşım ile internet üzerinden bu konu hakkında konuşuryorken Bizim Samuraylarımızın yerini Porno starları aldı cümlesinin ardından konuya dair ilk düşüncelerim belirginleşti. Zaten kendi tarihimizde bir konunun flulaştığını, işaretlerin kaybolduğunu görünce Japon tarihçilerle konuşurum; onlarla özdeş çelişkilere sahibizdir çünkü. Modernizm iki toplumun onuruylada aynı şekilde oynamış, iki toplumu da aynı şekilde dönüştürmüştür. Onların yiğitleri Porno Starlara, Bizim yiğitlerimiz, Celalilerimiz de eli kanlı mafya babalarına dönüşmüş işte. Defterler açılsa başka neler çıkacak ama kısmet! Türkiye'de şehirleşme, büyük insan yığınlarının kentlere doluşması onların Modernlikle olan alakalarını kabalaştıran süreçti. Şehre gelmeleri ile tüm tarihsel benliklerinden sıyrıldıkları bir mecradaydılar ve bunun geri dönüşü olmayacaktı. Kültürleri, dinleri, inançları terk ettikleri yerelliğe dair birer nostaljik unsur olacaktı ve Keloğlanları, Köroğluları, Yunus Emreleri kent için ayrıksı, yabancı, kent için hiçbir şey ifade etmeyen balçıktan birer doneydi. Bu donelerin hiçbir özelliği şehirde para etmiyordu. Yiğitlik davasının ekmek davası yanında esamesinin bile okunmadığı bu ortamda kahraman ihtiyaçlarını Modern kültürü halka yayma aracı olan Medya karşılayacaktı. Sinema salonları ve aç gözlü prodüktörlerin görevini zamanla televizyon kanalları ve yapımcılar aldı. B u ihtiyaç önem olarak aslında yiyecek ve taşıt kadar önemli bir ihtiyaçtı çünkü eski köylü yeni şehirliler aşağılık komplekslerini bastırmak zorundalardı. Kendini bu tip adamların varlığı ile güçlü hissetmek, bilinçaltlarındaki kahramanlık güdüsüne bir kılıf bulmak zorundaydı. Muhayyilesindeki güç ve güçlü kavramlarının tanımı için hiç olmazsa görselleşecek kadar somut bir unsura muhtaçlardı çünkü artık edebiyat yapma, edebi eser oluşturma gibi bir yetenekleri, bir olanakları da kalmamıştı. Şehirde karşılaştığı canavar ruhuna ve bu ruhun tahakkümüne karşı çaresizliğin doğuracağı ahlaksızlığı haklı çıkaracak girift ilişkileri tanımlamaya muhtaçtı. Ahlak terk edilen yerele ait bir değer olduğu için ve artık kahramanın ahlaklı olması gibi bir gerekliliği kalmadığından onun içtimai mefkureci değerlere sadakati neo kahramanımıza ahlak olarak yetiyor artıyordu bile. Adil sıfatını hak etmesi için etrafındaki çakal sürüsünü doyurması ve zeki sayılabilmesi için de rakiplerini bir şekilde katakulliye getirip alt etmesi yeterliydi. Kahramanın savunucu imajı onu bir koruyucu melek seviyesine çıkarıyordu. Vatanı savunmak için yaptığı tek şey çetesi ile oraya buraya mermi yağdırmaktı, dini savunuyor ama alnı secdeye bir kez bile gelmiyor, üstüne üstlük açık saçık hatunlarla yatıp kalkıyordu ama olsun. Sorunlarını çözmek için şiddetten başka bir yol bilmese de ara sıra kitabın ortasından konuşması yetiyor, onu hikmetinden sual olmaz bir bilgeye çeviriyordu. Gayesine ulaşmak için kumarhane kralları ya da uyuşturucu baronları ile hep el eleydi ama olsun sonuçta vatanı, milleti, dini savunuyordu. Ve garibi ölmüyordu. Yıllar süren bölümler boyunca Ürdün ordusuna muadil miktarda adam öldürmüştü, binlerce çatışmaya girmiş, çetesinden onlarca şehit vermişti ama kendisine bir tane mermi isabet etmiyordu. Yunan tanrısı gibi bir şeydi bu sinekkaydı adamlar. Toplumumuzda böylesi adamlar varken sırtımız yere gelir miydi? Yunan'dan, Ermeni'den neden korkacaktık ki? Uyuşturucu baronlarından, kumarhanecilerden, kaçakçılardan, pezevenklerden çekinmemize ne hacet... Aslanlarımızın kudreti bizi bir şekilde kötülüklerden koruyordu. Alnı secdeli, harama uçkur çözmeyen, peygamber aşığı yarı derviş kahramanlarımız artık Rum saraylarında aşk yaşamadık dilber bırakmıyor, bir oturuşta bir testi şarap içiyor, elinden gelince de fazla değil yarım saatte, kırk beş dakikada İznikleri, Bursaları toplu kelimei şahadet törenleri ile Müslüman ediyordu. Acı çok acı. Tarihimizin o aslan tavırlı yiğitlerini yerlerine bu adamları koyarak ihanet etmemeliydik. Kahramansız kalmak, tarihin kuytularında birer unutulmuş olarak onları bırakmak, yüz çevirmek ama yerlerine başkasını koymamak, en azından onların nezdinde adımızı haine çıkarmazdı. Kardeşlerim, Polat Alemdar ve türevleri Türkün Modernizmle imtihanının kanserli bilinçaltı. Üzerlerindeki takım elbise aklını kaçırmış, irfanını farelere yem etmiş koca bir millete giydirilmiş deli gömleği. Bu neo kahramanların hiçbir zaman ahlakı olmadı, hiçbir zaman mert bir yüzleri, kahraman bir tarihleri olmadı. Ellerine bir kere kalem almadılar, aldıklarında da pavyon şarkıcılarının bestelemeye tenezzül etmeyecekleri şiirler yazdılar. Nerede bir insan, nerede bir yücelik görseler kurt iştahlarıyla bu güzelliklerin üzerlerine atladılar. Ne İslam, ne insan, ne vatan mücadeleleri oldu. 6 7 Eylül olaylarında Rum kızların ırzına tasallut edip, kaçmaya çabalayan ailelerin bavullarını yağmaladılar... 6. Filoyu protesto edenlere bu gariban toplumun en hürmetli nidaları ile saldırdılar, Zalimliğin babası olan Amerikan Ordusuna karşı Karaköy kevaşelerinin gösterdiği dirayeti göstermediler. Bir tane cami yaptırma dernekleri olmadı, en namlı kumarhaneleri, en namlı hayali ihracat şirketlerini inşa ettiler. Maraş'ta, Çorum'da çoluk çocuğu doğrayanlar bunlardı, gecekondu mahallelerinde bahçelere dalan çocukların ellerine 14 lüleri tutuşturanlar bunlar... Prodüksiyondan olmayan tarihlerinde bir tane garibanın elinden tutmadılar, bir tane mazlumun ekmek veren eli olmadılar. Ne halkçıydılar, ne ulusçuydular, ne de İslamcı. Konu mahallede göz koydukları kız olduğunda halkçı oluyorlardı. Birkaç esnaf haraç vermeyi reddettiğinde Anti Moskof ve ara ara, cumadan cumaya da Müslümanlıkları tutuyordu. Bu zavallı bozkırlıların basit bir siyasi görüşü bile olmadı, olamadı, üretemediler.


İngiliz in-your-face akımının tanınmış yazarlarından Philip Ridley, 90'lı yılların İngiliz tiyatro çevresinde oldukça ses getirmiş bir yazar ve son birkaç yıldır oyunları ülkemizde de değisik tiyatro grupları tarafından sahneleniyor. Kendisini ilk defa alternatif tiyatro grubu sıfırnoktaiki tarafından sergilenen Korku Tüneli, orijinal ismiyle Pitchfork Disney sayesinde tanıdım. Oyunun başında orta yaşlı bir izleyicinin ana karakterlerden birinin aniden sahneye girip kapıları zincirlemesiyle fenalaşıp Çıkmam lazım, çıkmam lazım diyerek salonu terketmesiyle bugüne dek hiç de alışık olduğum bir şey ile karşılaşmayacağımı o zaman anlamıştım. Salonu terkederken hangi ruh haline bürüneceğim konusunda da hiçbir fikrim yoktu ve evet sonunda gözlerimde yaşlar olduğunu gizledim herkesten. Şimdi o terk eden izleyicinin neleri görüp de kaçmak istediğini anlayabiliyorum. Ocak 2011 ile prömiyerini yapan Kainatın En Hızlı Saati yine bir Philip Ridley oyunu ve sıfırnoktaiki tarafından 28 Eylül, 5-12 Ekim ve 26-27 Aralık tarihlerinde yeniden izleyici ile buluşacak. Oyun insanların nasıl fark etmeden bedenlerine, ruhlarına yenik düşerek yaşlandığı ve zamanın akışına direnmek istemeleri üzerine. In-your-face akımının da etkisiyle koltuğumda bile rahat oturamadığım, kendimi sanki karakterlerden biri ya da hepsi yerine koyduğum, 50 kişilik salonda bir başıma kaldığımı hissettiğim ve Beyoğlu'nun o dışarıdan gelen uğultusunun bile dikkatimi dağıtamadığı, geçirdiğim 1 saat 40 dakikada kainatın akan en hızlı saatini yaşadığım muhteşem oyun.


2007 'de Açılım II sergisi ile Atatürk Kültür Merkezi'nde ve 2002- 2005 yılları arasında Pi Artworks'de açtığı kişisel sergilerden tanıdığımız Ayten Turanlı, bu yıl Kaldırım Taşları isimli Duvar Heykellerinden oluşan sergisi ile 16 Aralık 2010 16 Ocak 2011 tarihleri arasında Pi Artworks Galeri 1' de. 17 farklı Duvar Heykeliden oluşan sergide heykeller birbirinin aynısı gibi görünen ama tamamen değişik, 1x1cm boyutunda ve farklı yüksekliklerde olan 2036 adet birimin birleştirilmesinden meydana geliyor. FANTAZİ ismi verilen bu işleri seyreden kişi, kendi fantazisini kurup, farklı yorumlarla algılayabilir. Fantazi serisi dışındaki çalışmalar ise aynı boyutlarda ama daha az parçanın bir kompozisyon oluşturarak, bir araya gelmesiyle ortaya çıkıyor. Bu işler ise birer kaldırım taşı, birer kişilik, birer hayatı temsil ediyor. Sergideki tüm parçalar tek renk, siyah; sır kullanılarak farklı kalınlıklarda ve farklı ısı derecelerinde pişirilerek değişik tonlar elde ediliyor. Siyahın, işler içindeki farklı renk tonları bu teknik ile gözler önüne seriliyor. Aynı malzemeden, aynı teknikle, aynı sayıda yapılmış ama hepsi farklı. Sanatçının diğer sergilerinde kullandığı gibi çoklu parçaların bir araya gelmesiyle elde edilen bütünlük bu sergide de göze çarpıyor. 1994 1996 George Washington Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi Seramik Bölümü, Türker Özdoğan Atölyesi aldığı eğitimlerden sonra yurtdışında çeşitli karma sergilere katılan sanatçı, Türkiye'de kendi atölyesinde çalışmalarına devam etmektedir ve son 13 yıldır Pi Seramik Atölye'sinde eğitim vermektedir.


Transfer müptelalığı ile geçen yazın bir başka tuhaflığı, yıllar önce bir başka kaleci Enke'yi tek maç ile yerin dibine sokan azgın kitlenin bu kez bir başka kaleci Bayındır'a kafayı takması oldu. Vesileyle, Pal Sandor'ın zamansız komedisi Regi idök focija aklımıza düştü, biz derken, oradan buraya buradan oraya kayıp giden çoklu kişiliklerimiz yani. Film, 1924 yılının Budapeşte şehrinde geçiyor. Çamaşırcı Ede Minarik'in tek tutkusu futbol. Tek hayali, takımı Csabagyöngye'nin birinci lige yükseldiğini görmek. Bu amaç uğruna sahip olduğu her şeyi feda etmeye hazır. Ama elinde hiçbir şey yok, hatta neredeyse futbolcu bile yok. Takım tıpkı geçen zaman gibi, eksiliyor. Ama yine de bir takıma ihtiyacımız var! diye inat ediyor. Fakat önce Ivan Mandy'den bahsetmek lazım. Pal Sandori filmi kendisinin bir kısa romanından A palya szelen'den uyarlamış. Yani saha kenarında; saha kenarında çaresiz veya saha kenarında yerinde duramayan; saha kenarında tarihi değiştirmek için sırasını bekleyen veya saha kenarından maçın bitimiyle sessizce orayı terk eden. Ivan Mandy'nin futbola düşkünlüğü kadrolarla skorları sektirmeden hafızadan yanıtlamasıyla bilinirmiş. Hızını alamayan romancı gazetecilik günlerinde spor muhabirliğine de soyunmuş, gazete haber geçmek için gittiği Ferencvarosi TC MTK Budapest derbisi için editör masasını arayıp ahizeye heyecanla haykırmış dört üç bitti dört üç! ve telefonu kapayıp içmeye gitmiş. İyi de kim kazandı veya kaybeden kimdi? Futuristika tahmini bu maçın 1969'da oynandığı yönünde. Kendi anlatımına göre Ivan Mandy' çok kötü bir spor gazetecisiydi, örneğin ne zaman bir haber için taşraya gitse, maç çıkışında postaneye en son ulaşan her zaman oydu, maç sonlarında sahayı terk etmekte zorlanıyordu ve o gidene kadar diğerleri zaten telefon hatlarını ele geçirmiş oluyordu. Editoryal ekibi kendisinden illalah etmişlerdi, defalarca sayfa hazırlayamadıkları olmuş. Yaşamının son günlerinde yapılan bir röportajda Mandy'ye hayattan hala ne beklediğini sormuşlar. Cevabı: Belki tekrar gerçek anlamda iyi bir Macar milli takımı görürüm, olmuş. Paul Sandor'un filmindeyse olaylar 1924 yılında Budapeşte'da geçiyor. Yakınları tarafından yalnızca fanatik çamaşırcı Minarik diye tarif edilen Eda Minarik'in öyküsü anlatılmakta. Minarik büyük bir futbol hastasıdır. Kendisine bir futbol sahası kiralamış ve Tatlı Üzümler diye anılan, taraftarı olduğu bir takımın da sahibi durumuna gelmiştir. Fakat o yıllar enflasyon, yoksulluk ve sosyal problemlerle doludur. Takımı ayakta tutabilmek için gerekli parayı sağlamak için çamaşırhanesinin ve var oluşunun bütün olanaklarını kullanır. Bu gidişle iflas edecektir. Takımından başka hiçbir şey onun için önemli değildir. Takımın bütün oyuncuları, her türlü zorluklara göğüs gerebilecek fakir çocuklardır aslında, sadece kaleci Vallev her zaman para isteyip durmaktadır. Problemler daha da bastırmaya ve Minarik gerekli parayı bulamadıkça iyice çaresiz biçimde oradan oraya koşturmaya başlamıştır. Kimse ona borç para vermez, son çare olarak takımın sağ kanadını satar ve çok para alır. Fakat bundan çok utanmaktadır. Takımı için verdiği bir çay partisine çok tehlikeli iki kötü adam, yanlarında bir dansözle gelirler. Minarik, onların niyetlerinin kaleci Valley'i başka takıma satmak olduğunu bilmektedir. Minarik, sağ kanadın yerine oyuncu bulmak zorundadır ve bulur. Yeni oyuncu Minarik'e bir zamanlar milli takımda oynayıp oynamadığını sorar ve ansızın perdede çok güzel bir sahada, güzel üniforma içinde milli marş çalarken, Minarik'i topa vururken görürüz. Minarik topun arkasından uçmuş ve kaybolmuş ve geçmişte kalmıştır. Oysa şimdide durum hiç de iyi değildir. Minarik çok üzülmekte fakat büyük maç günü, kalecisinin kalede, yerinde olacağını ve takımın diğer on oyuncusunun ellerinden geleni yapacaklarını ümit etmektedir. Aksi olur. Valley bir mektupla Madrit'e gittiğini bildirir. Minarik kalecinin yerine kendisi geçer. Üç atağı kurtarır. Bir mucize olacak mıdır? Fakat bir dördüncü için artık kuvveti olmadığını bilmektedir. Sahayı, kendi sahasını bir daha dönmemek üzere terkeder. Bu ancak bilek güreşi yapan Bednarik tarafından söylenebilecek bir şeydi. Kalecinin neler yapabileceğini çok ama çok merak ediyormuş gibi bir yüz ifadesiyle Csempe-Pempe'nin yanında duruyordu. Üstünlüğü ele geçirdiğini hissediyordu ama bu hoşuna gitmiyordu. Bu bilek güreşçisi burada ne arıyor? Evinde de kalabilirdi. Bu beyefendi ne dedi? Hübner'in babası endişeyle sordu. Ama hayır, bu çakallar sahayı terk etmeyecek, Csempe-Pempe'nin etrafında toplanıyorlar. Teker teker etrafını sarıp başlıyorlar. Biz kazanacağız, diye fısıldıyor biri, açık ara kazanacağımızı söyle bana. Csempe-Pempe sanki bunların hiçbirini duymuyormuş gibi maçı izliyor. Ama her kelimeyi duyabiliyor ve etrafında belirip sonra tekrar kaybolan yüzleri görebiliyor. Hücum hattının ileri gitmesi için bir şey yap. Sanki bir dakika sonra Csempe-Pempe'nin mezarı üzerine talaş dökeceklermiş gibi. Etrafındaki herkes ona dönüyor, yüzüne bakıyor bir inanç duvarı ve atak tezahüratına katılıyor. Bu haykırış tribünde ve tribünün altında yankılanıyor, haykırış bir kükreme ve bu kükremede Titania takımı atak üstüne atak yapıyor. Saha altüst oluyor, Titania büyük rakibini, ezeli rakibini kapıya çiviliyor. Tribünden biri tam Csempe-Pempe'nin kafasına düşüyor. Tribünlerde ve tribünlerin altında bir uğultu. Sonra galibiyet golü için uğraştıkları o an geliyor. Karcsi Lestar'ın omzunu ne zaman okşamışım? Bednarik biraz kırgın bir şekilde soruyor. Armalı formayı! Hübner'in babası Csempe-Pempe'ye sonsuz bir saygıyla bakıyor o anda. Bahse girerim Bednarik'ti. İmparator bir puro yaktı ve başını salladı. Böyle ıspanak rengi ceketi olan bir tek o var. Tokiç arabaya gitti ve çok yorgun halde basamaklara oturdu. İmparator döndü ve Tokichi'ye doğru yürüdü.


Bizim 'ilk günah'ımız belki de budur: Kapalı sistem yaratıklarının dış dünyaya karşı beslediği korkudur. Fütuhat da, herkese ve her şeye boyun eğdirerek bu korkudan kurtulma çabasıdır. Dünyayı bir savaş alanına çevirdikten sonra, her yandan düşman saldırısı bekleyenlerin korkusudur. Bir şehire kapanıp, bütün ülkenin saldırısını bekleyen sarayın korkusudur bu. Kardeşleri tarafından öldürülmeyi bekleyen sarayın korkusudur. Her davranışın devlete yöneldiğini sanan paranoyak yöneticilerin korkusudur. Matbaadan, şiirden, resimden, felsefeden, hatta dinden korkmaktır bu. Halk Partisi'nin Köy Enstitüleri'nden korkmasıdır, Demokrat Parti'nin modern resimden korkmasıdır. Bazı solcuların modern edebiyattan, modern sanattan korkmasıdır. Halkın içinde sivrilen esnafın, eşrafın, mollanın halktan korkmasıdır. Yeni yazarların kelimeler icat ederek azınlık olma telaşıdır, toplumsal sorunlara eğilerek kendini tanıma korkusudur. Kavram kargaşası yaratarak temel kavramlardan uzaklaşma çabasıdır. Temel kavramların onu bir hiçe indireceği korkusudur. Korku ortadan kalkarsa postunu kaybedeceğinden korkan tekke şeyhinin korkusudur. Bunun için müeyyideler gevşektir; herkes korkmalıdır ama ceza da uygulanmamalıdır. Müeyyideler hayatı zehir edecek kadar korkutmalıdır ama isyan ettirecek kadar kesin olmamalıdır. Neyin ne olduğu, hangi suçun cezası ne kadar olduğu bilinmemelidir. Fakat herkes her an, suç işlediği halde kendisine taviz verildiğini hissettiği için başı önünde dolaşır insanımız. Bizim 'ilk günah'ımız budur: Cezalandırılmayan küçük günahların toplamı -hoşgörümüz de budur. Ayrıca devlet de aynı suçluluk duygusu içinde müeyyideleri uygulamaz. Bağışlanmayan tek suç, bu oyunu fark etmek, bu oyuna karşı çıkmaktır. Bilim bunun için tehlikelidir, felsefe bunun için tehlikelidir, 'deneme' bunun için tehlikelidir, roman ve hikaye bunun için tehlikelidir. Belirli kalıplar içinde kalan şiir bunun için tehlikesizdir. Taklitçi olmayan batıcılık bunun için tehlikelidir.


1996 yılında, 60'ların ve tahminen 70'li yılların başındaki Kamboçyalı saykodelik ve garaj müziklerinden oluşan Cambodian rocks isimli bir plak kaydedilmiş. Toplama, Amerikalı turist Paul Wheeler tarafından oluşturulmuş. Wheeler o dönemde Kamboçya gezisi sırasında Phnom Penh şehrinde satın aldığı sayısız kasetten oluşturmuş toplamayı. Kasetler de genelde toplama albümler olduğundan şarkılarda herhangi bir grup adı, şarkıcı ismi ya da şarkı bilgisi bulunmuyormuş. 2000 yılında, plağı basan Parallel World isimli plak şirketi plağı bazı ek şarkılarla CD'ye aktarmış. Zaten yapılan bir araştırmaya göre, şarkıları kaydeden müzisyenlerin çoğu 1975 yılında Kızıl Kimerler'in iktidarı devralmasıyla birlikte öldürülenler arasında olduğunu gösteriyor. Bize kalan ise, dönemin Batı müziğinin yoğun etkilenimiyle kalan muhteşem şarkılar. Fuzzy gitarlar, Doors etkisiyle arka planda akıp giden klavye arayolları, garaj/rock'n'roll davulu ve dahi kimi anlarda agresif, hatta pre-punk vokal. Toplamada en çok şarkısı yer alan iki sanatçı ise Sinn Sisamouth ve Ros Serey Sothear. Dönemin, Kamboçya'nın Elvis'i denebilecek, Budist eğitim almış ve futbol delisi şarkıcı, daha sonra Kızıl Kimerler tarafından Batı yanlısı olduğu gerekçesiyle katledilmiş. Zaten Kızıl Kimerler'in ilk yaptıkları işler arasında sinemayı ve Kimer propagandası haricinde her müziği yasaklamak olmuş. Fakir bir ailenin kızı olan ise, bir şarkı yarışmasında ödül alması sonrasında şansı açılmış ve başkent Phnom Pen'e çağırılıp ulusal radyoda şarkı söylemeye başlamış. Daha çok romantik şarkılarıyla öne çıkan Sothear, başlarda geleneksel Kamboçya şarkılarına yoğunlaşırken, zamanla araştırmalara girişip, dönemin rock'n'roll ve garaj müziklerine merak salmış. Bu yönde şarkılar yapmaya başlamış. 1975 yılı Nisan'ında başkenti ele geçiren Kızıl Kimerler'in Sisamouth'u zorla şehirden çıkarıp Ölüm Tarlaları'na sürmesinin aksine, Sereysothea'nın akıbeti tam bilinmiyor. Bir söylentiye göre 1977'ye kadar sağ kalmış ve Pol Pot onu yardımcılarından biriyle zorla evlendirmiş. Pol Pot'un yardımcısının onu sık sık dövdüğü de söylenmiş. Bir başka iddiaya göre ise çalışma kamplarından birinde yorgunluktan ölmüş. Bir devlet görevlisinin iddiasına göre ise, Vietnam kuvvetlerinin Kamboçya'yı işgaline kadar sağ kalmış ve hemen ertesinde bir hastanede hayatını kaybetmiş.


Kart no 3: Ah! Laisse-moi te contempler, chere demeure de mon aime! / Ah! Sevdiceğimin evi, bırak da seni seyre dalayım! Kart no 4: C'est la ou s'ecoula son enfance, ou grandit ce coeur qui est lout a moi et dont l'amour me refait une virginite! / Bu köşkte çocukluğu geçmişti. Bana ağır gelen kalp orda büyümüştü. Bu kalbin aşkı beni tekrardan bakir gençliğime döndürüyor!


Balkonumda oturdum. Camımı araladım ve rüzgarın sağ kolumu emmesine izin verdim. Karşıda yan yana iki apartman. Salonları bana, odaları birbirine bakıyor. İşte bir erkek bacağı yan odanın balkonunda geziniyor. Sonra da bana bakan balkonda. Aynı bacak mı? İnsanların, odalarında farklı kimliklerine büründüklerine inanırım. Orada farklı bir pasaport geçerlidir. O zaman aynı bacak olamaz. Odalarındaki aynaya bakar insanlar ve o gün dünyayı nasıl kandırdıklarını/kandıracaklarını düşünürler. Her ruh bununla utanır, evet, başını çevirir, ama beden gurur duyar, her zamanki gibi. Ne kadar iyi bir yalancıyım! Çoğumuz elbisemize göre, tenimizi kapatan şeye göre kişiliğimizi belirleriz. Bugün dar kotumu giyip seksi görünmeliyim. , Mor kravat ve puro... Sonra hepsi benim. O gün J. de böyle düşünüyordu. Biliyorum çünkü J. artık benim! Tahta masasında minicik kalmış bir mum, iki kalem ve saman kağıtlar. Kedisi ortalıkta yoktu ilk kez. Saçını taradı; can alırken bugün güzel görünmeliydi. Kadın sesleri geliyordu -yaşlı kadın sesleri. Camın önünde değillerdi bile halbuki. Kirli beyaz perdesinin uçları rüzgardan dışarı çıkmıştı. Ay vardı -hala- ve doluydu. Dışarıdaydı artık. Dudaklarında kırmızı şarap tadı vardı. Keyifliydi. Bugün kendini oldukça seviyordu. İçeride ve dışarıda başkaydı. Aynada aksini görmedikçe mutluydu belli ki. Apartmanların zillerine basıyordu yanlarından geçerken ve sesleri duymuyordu. Birini öldürebilmek... Ruhu ve bedeni ayırabilmek... Buna karar verecek iradeye sahip olmak... O gücü ve zayıflığı yaşamak... Hani belki en dipteyken bambaşka bir tepede olmak... Eğer kanının sıcak olduğunu, başkalarının kanlarını durdurarak anlayabiliyorsa insan, o zaman öyle olmalıydı. -Hey dikkat etsene! Amacı yokmuş gibi yürüyordu, geçiyordu insanları. Eğer onlara çarpmazsa onu fark etmiyorlardı bile. Ya öldürürse? O zaman zorunda kalacaklardı. Hava kararmıştı artık. Şarap istedi, kırmızı. Dudaklarındaki tat geçmişti zira. O hep orada olmalıydı. Herkes kendi yerinde, J. hariç. Çıkış kapısında bekledi onu. Kız çıktı. J. çıktı. Kız yürüdü. J. yürüdü. Pembe bulutlar vardı uzakta. Kafasının üstünde, sol tarafta da ay. Katil olunabilecek bir gün. Öyle parlak ki ay! Etrafta çok fazla insan vardı. Demek ki çok geç olmamıştı henüz. Biraz daha yürüdüler. Kız önde ve J. arkada. Henüz o bile fark etmemişti. Tahmin edebilseydi başına neler gelebileceğini, belki ona bakardı. Bir kez yeterliydi yaşamaya devam edebilmesi için. Nereden bilecekti? J. verecekti ona hayatı asıl şimdi, piyano çalan parmakları hissizleşince, ruhu bilecek ve J.'ye hayran olacaktı. Kız durdu. Karşıya geçecekti birazdan. J. durdu. Karşıya geçmesine engel olacaktı, nefes almaya devam etmesine de. Yakınına geldi kızın. Kız kaldırmadı başını yerden. J. Kaldırmadı gözünü üstünden kızın. Daha da yakınına geldi J. Kızın gözleri-her şeyi- hep yerde. J. , elinde bıçak, her adımında kızın ardında... Hafifçe oynadı elindekiyle. Bıçağın sert kabzasının piyano çalan parmakları denli yumuşak-belki de nasırlı- olmasını istedi. Oldukça ağırdı bıçak. Ve sertti. Ve kabaydı. Gizlice mor kravat takar adamlar gibiydi. Eline ağır gelen bıçak artık nedense hissedilmez olmuştu. Ah işte buydu! Herkes ona bakıyordu şimdi. Korku, şaşkınlık, endişe vardı yüzlerinde. Kaybettiğimiz şeyi beklemediğimiz anda bulmanın hissi kadar rahat bir anımızda istemeyeceğimiz her şey vardı. Tam olarak ona da değildi çevrilen boş gözler. Pembe dudaklı kız yerdeydi, kandan minik bir havuz çevrelemişti onu. Birkaçı onu tanıyordu sanki. Derken J. yığıldı yere elinde bıçağı ve vücudunun orta yerinde koca bir yarıkla. Etrafta kim varsa gözleri ondaydı tam o dakika. O ise sanki gülüyordu. Artık ses gelmiyordu vücudundan. Ağzında şarap tadı, kırmızı. Kalabalığı gören geliyordu bakmaya. Fark etmemek imkansızdı yerde yatan kırmızı bedenleri. Henüz yirmi beş dakika olmamıştı bile, ama o kalabalık, cansız yüzlerini de alarak dağılmaya başladı. -Yazık, dertleri neydi acaba? -Tüh tüh...


Zeminin beyaz mermerleri arasında kırmızı damarlar vardı. Bıyıklı, kara yağız, serkeş eli bıçaklıların bol küfürlü, bol köpüklü kavgalarının ardından saçılıp kuruyan kan lekelerinin ardından kalanlar mıydı bu damarlar? Zemini mermer, duvarları taştan, tavanından kireç kepekleri dökülen her mekan gibi, ölüm soğukluğu, irkilten, uyuşturan bir korku, bunalım ve sıkıntıyla taşkındı bu koridor. İnsanın morali bozuluyordu, bozulmuş morallerde havayı; adı üstüne adliye koridoru! Koca yakalı cübbeleriyle asık yüzlü ve kibirli avukatlar, hakimler... Neden giyerlerdi bu garip cübbeleri, kim giymelerini emrederdi, giymeden gelselerdi ne olurdu ki? Ya mübaşirler? Eskiden köylülerin o, korkaklığın ardına gizlenmiş yalınkılıç bir uyanıklığa, tilki bakışlarına, aç ayı telaşını emerek zehir gibi görünen yalancı bir zekaya kanmış suratlarına sahip bu adamlar şimdi daha bir beyefendiydiler. Bıyıksızdılar, olur olmaza bağırmıyorlar, bir soru sordunuz mu okumuş adamlar gibi karşısındakine değer veren bir saygıyla tane tane anlatıyorlardı. Eskiden iğil iğil sigara kokardı bu koridor, köşeler öbek öbek izmarit, cam kenarları, kalorifer üstleri, dipleri bordo, geri kalan kısımları yaşlı adamların dişleri gibi sapsarı bardaklarla dolu olurdu. Şimdi her şey yeni evli bir gelinin yatak odası gibi düzgündü ama bu nizam koridoru ruhsuzlaştırmıştı. Başlarına bir örtü geçirip, çıplak bacakları ve neredeyse uçları görünecek memeleriyle camileri gezmeye giren turist kadınlar gibi ruhsuz, yapmacıktı her şey. Fehmi'nin başındaki kasket, Fehmi'nin karısı Güler'in şalvarı ve başındaki ucu külahlanmış başörtüsü olmasa koridor geçmişten bakiye bu katreden bile mahrum olacaktı. Yanlarındaki çocukları Birdal ile Merve bile kendileri gibi değildi. Karşı tarafın avukatı yaklaşık on metre ileride kendilerini umursamadan oturmuş, dizleri üzerine koyduğu deri çantasının içindeki evrakları telaşla karıştırıyordu. Bir şeyler yanlış gidiyor olacak ki kendisini olduğundan daha olgun gösteren gri takım elbisesi ve kulaklarının üzerinde yoğunlaşmış aklara inat öğretmeni ile takışmış liseli bir kız çocuğu gibi oflayıp puflamaktaydı. Hayatında kayda değer bir sıkıntı çekmemiş bütün ortadirek kentli okumuşlar gibi etli, beyaz ve diri bir bedeni vardı. Muhtemelen bir sürü maaş alıyordu! Güzel bir karısı, güven dolu okullarda her gün yeni şeyler öğrenen sevimli çocukları vardı. Kendileri gibi dolmuşa otobüse binmez, lokantalarda canının istediğini yer, mağazalarda hoşuna giden elbiseyi alırdı. Ara sıra bakışları dudaklarının arasından çıkacaklar kendileri için çok değerli olan aileye değse de hiçbir şey onun için şu anda aradığı evrak kadar önemli değildi. Muhataplarının ince süzüşleri üzerindeyken cep telefonu çaldı, açıp konuşmaya başladıktan kısa süre sonra bedeni gevşedi, yüzündeki gerginlik yerini uçarı bir rahatlığa bıraktı. Şimdi yapmacık gülücüklerde vardı suratında ki böylesine cesurca gülen adamlardan her türlü tilkilik beklenirdi. Herhalde çantasının içinde bulamadığını telefonunun gerisinde bulmuştu! -Şerefsiz köpek, nasıl da şakrak... Benim yavrum çürürken, biz yarı aç yarı tok sürünürken... Fehmi iç cebinden çıkardığı mendille gözlerini silerken, kafasını yanında hırslı hırslı söylenmekte olan karısına çevirdi. Gözlerini kurulamadan konuşmazdı. Ağladığından, yüzünü gözyaşlarından arındırmak için silmiyordu ikide bir gözlerini. Son birkaç yıl gözleri durmadan sulanır, pınarlarından yerli yersiz yaş taşardı. Bir doktora gitmişti ama doktor gözlerini doğru düzgün muayene bile etmeden üzerindeki bütün parayı alınca bu aslında çok da abartılmayacak rahatsızlığa katlanmaya karar vermişti. Sesi de bakışları gibi buğuluydu. -Konuşup durma, Allah'a şükret. Güler'in şap dudaklarının gerisindeki seyrek dişleri paslanmış demir vidalar gibiydi. Konuşurken sesini özellikle yükseltiyordu. Herhalde etraftakiler de derdinden haberdar olsun istiyordu! -Fidan gibi kızım gitti, buna mı şükredeyim? Birdal annesinin yükselen sesinin etraftaki tüm bakışları üzerlerine toplayacağını bildiğinden tartışmanın rezalete dönüşmesini başından engellemek istedi. Burada olmaktan, ailesinin cehaletinden, anlayışsızlığından ve düşkünlüğünden utanıyordu. Diğer insanlar gibi başına gelen belaya bile hakkıyla üzülememekten, yas tutması gerekirken adliye koridorlarında sürünüyor olmaktan utanıyordu. Eğer ablası biraz daha dikkatli olsa ne onu kaybedecekti, ne de şu anda neredeyse başını kumlara gömdürecek rezaleti yaşayacaktı. -Kesin sesinizi be tartışılmaz burada. Merve sanki abisi yanlış bir şey söylemiş gibi ateş saçan gözlerle bir adım yanaştı. Kadın ihtirasının çılgın duyarsızlığı yüzünü kırmızıya kesmişti. Belki gücü yetse abisine saldırır, yüzünü, bedenini yıpratabildiği kadar yıpratırdı. -Ne o, ablamızın acısını unutalım mı, susalım mı? Birdal'ın ince ses tellerine oturan soğukkanlı kararlılık Merve'nin yüzündeki ihtirasın alevini hemen söndürdü. Birdal gerçekten dayanamıyordu. -Ulan cevap verme şerefsizim şurada boynunu kırarım senin! Güler'in kadın içgüdüleri kendisine politika yeteneğini bahşettiğinden bu tartışmada kimin yanında olacağını çok iyi biliyordu. -Bağırma lan bacına, soysuz. Haksız mı? Sende bir parça gurur olsa zaten ablanı çiğneyip öldüren pezevengin başına bir iş açardın ama... Kimin oğlusun? Cümlesini bitirirken dudağının kıvrık ucuyla kocasını işaret etmişti. Birdal çocukluğundan beri aniden öfkelenen ama aniden öfkelenen diğer insanların aksine bu öfkesini uzun süre muhafaza eden, öfkelenince ağzına ne gelirse veren ve karşısındakinin kim olduğunu umursamayan biriydi. Tokgözlülüğüyle annesi ve kız kardeşinin tam zıttıydı, taşkın öfkesiyle de babasının. -Allah belanızı versin tamahkar köpekler. Ölü satıcılar, ceset tüccarları. Utanıyorum lan sizden. Oğlunun yükselmiş sesini pek umursamayan ama işlerin daha da karışmasından korkan Fehmi kangren renkli parmaklarıyla gözlerini silerken kısık bir sesle oğlunu uyardı. Çekiniyordu. -Doğru konuş lan ananla, bacınla. Ayıp. Ahlaksız! Birdal'ın öfke kusan ağzı bu sefer babasına döndü. -Kes lan sünepe. İki karıyla baş edemedin, kızının cesedinden medet umdular... Bu yaşında seni buralara sürdüler iki tane çakamadın ağızlarına. Allah seninde belanı versin domuz soyu. Sünepe! Allah belanızı versin, ne haliniz varsa görün. Birdal arkasını ailesine dönmüş öfkesi yüreğinden taşmış adamlar gibi hırslı adımlarla yürüyordu. Sırtında taşıması güç bir yük varmışçasına boynunu öne eğmişti. O kadar uğultunun içinden sıyrılan topuk takırtıları duvarlara çarparken ayağa kalkan avukat, üstünü başını düzelterek sayıları üçe inmiş tedirgin aileye doğru yürümeye başladı. Avukat bu aileyle ilk karşılaştığında öylesine üzülmüş, içerlemişti ki! Müvekkili Rasim Bey'in Ne isterlerse veriniz talimatı doğrultusunda elinden geldiğince cömert davranacaktı. Aslında kazada Rasim Bey'in bir suçu yoktu. Kızcağıza çarptığı yerin yaklaşık on metre ötesinde bir üst geçit vardı ve sadece bu delille bile mahkeme Rasim Bey'e önemli bir ceza veremezdi. Rasim Bey sırf bu yoksul ailenin yürek acısı bir nebze dinsin diye paraya kıyıyordu. Lakin avukat aileyle muhatap olup, anne ve kızın para düşkünü, ölmüş canlarının talihsiz kaderine sığınıp Ne koparsak kardır mantığıyla hareket eden zavallılar olduğunu görünce Rasim Bey'i uyardı. Rasim Bey'de avukata verebileceğinin en azını verip bu davayı kapatmasını, bu trajediyle daha fazla uğraşamayacağını belirtmişti. -Duruşmaya girmeden önce son kez konuşalım. Bu acı mesele sizi üzdü, bizi yordu. Artık dinlenmemiz lazım ama; siz diretiyor, işi yokuşa sürüyorsunuz. Diretirseniz kaybedeceğinizi bilmeniz lazım. Rasim Bey iyi niyetinden, geniş yürekliliğinden size bu parayı sunuyor, yoksa mahkemenin aleyhimize vereceği herhangi bir karar yok. Zaten kazadaki asıl suç rahmetli kızınızda. Güler hırsından öyle bir öksürdü ki iri ve biçimsiz göğüsleri adi bluzunun altında titredi, öksürüğün sesi duvarlarda yankıdı. Çaresizliği kendini öfkelendirince böyle olurdu hep, sinirden ne yapacağını bilmez öksürürde öksürürdü. Konuşurken soluk soluğaydı. -Allah'tan korkma da birde suçu çiğnediğiniz garibime at. Sen ne insafsız, ne merhametsiz, ne adi... Avukatın yüzündeki lop etlerin titrekliği çevreye yenilmesi mümkün olmayan bir kararlılığı yayıyordu. -Sizinle tartışamam, isterseniz mahkemenin verdiği sonuç üzere hareket edelim. Davanın sonucunu bekleyelim. İsterseniz de buyurun! Avukat iç cebinden çıkardığı zarfı kızarmış göz damarları tiksinti uyandıran Fehmi'ye uzattı. Fehmi daha zarfın kendine uzatıldığının bile farkına varmadan Güler elini uzatarak zarfı kaptı. Açtı. İçinde para var sanmıştı ama üzerindeki desenlerin varlığını önemli kıldığı bir kağıtla karşılaştı. Kağıdı eline aldı, önce eğik bir yazıyla işlenmiş rakamlara baktı, kafası karıştı. Bir alt satıra bakınca ince bir çizginin üzerinde iki bin beş yüz lira yazdığını gördü. Çeki Merve'ye uzatınca kızının gözlerinde alazlanan parlaklık ona bu para ile çok şey yapılabileceğini anlattı. Ne kocasına ne de kızına bir şey demeden çeki zarfa soktu. Zarfı da ikiye katlayıp koynundan çıkardığı minik bir keseye tıkışırdı. Keseyi de iki boynundaki açıklıktan atarak sutyeninin ortasındaki boşluğa bıraktı. -Eee napalım, yüreğimize soğuk su olsun bu bari. Allah kızıma rahmet eylesin. Cümleyi sarf ederken dilinde öyle bir boşluk vardı ki sanki kızı dünyanın en günahkar yaratığı olarak ölmüştü. Adliye sarayının önündeki duraktan herhangi bir dolmuşa bindiler. Camındaki tabelaya bakmamışlardı bile çünkü buradan geçen dolmuşların hepsi şehir merkezine gidiyordu. Fehmi, binadan çıktıklarında binanın arka tarafına geçip kendi mahallelerine giden dolmuşa bineceklerini sandı ama karısı ile kızının hemen eve gitme gibi bir niyeti yoktu. Dolmuştan indiklerinde asfaltı ve kaldırımları parıldatan güneş yağmur yüklü bulutlarca gölgeleniyordu. Etraf adının ne olduğu hakkında pek fikir yürütülemeyecek çekimser bir mevsimin huzursuzluğuyla bulanıktı. Bu bulanıklığın belirsizliğinde anne ve kız önden, baba ise bu oyunda hiçbir rol verilmek istemeyen gereksiz bir ayrıntı gibi silik adımlarla arkadan yürüyordu. Karısı ve kızı bankanın boylu boyunca camdan kapısından girdiklerinde adımlarını hızlandırdı. Banka ayaklarının pek alışkın olmadığı ve arı, berrak camlarıyla ulaşılması zor bir hedefin heykelleri gibi gelmişti hep kendine. İçeriye girdiğinde klimalardan yayılan serinlik bedenine çarpınca kendini tazelenmiş hissetti. Her şey tazeydi ki. Kısa etekli ve bacakları etli kadın memurlardan tıraşlı ve asık suratlarıyla güçlü görünen okumuş adamlara... Vakitsizliklerinden yakınan zenginlerden, toplumun bir parçası olduklarına dair tek resmi evrak olan faturaları, ellerinde terlemiş kötü kılıklı ve utangaç fakirlere. Ve her noktasının bir başka alem olduğu nadir yerlerdendi banka. Sokak nasıl en kutsal ve erişilir mezbahaysa, banka da en ihtişamlı ve zor erişilir sirkti. Karısı ve kızını izlerken kendinden utandı çünkü ikisi de sanki dünyanın yarısı kendilerine verilmiş gibi mutlulardı. Böyle bir huzuru, gevşekliği üzerlerinde ömrü boyunca görmemişti. Keşke bir şeyler yapıp bir baba olarak o mutluluğu bir şekilde sunabilseydi kendilerine. Merve'nin parayı eline aldığında arkasını dönüp ışıldayan bir gülüşle kendine baktığını gördü. Paranın verdiği mutluluktu bu, paranın inşa ettiği bir huzurun yüze yansıması. Ne çok seviyordu kadınlar şu kokmuş el kirini! Pervin güzeldi, sağlıklıydı, uçarı ve ihtiraslıydı. Baba gibi görmezdi onu. Birlikte yaşamaya mecbur olduğu sokaktaki herhangi bir adam gibiydi kızı karşısında. Bir kere bile sözünü geçirememişti, bir kere bile otururken, kalkarken babamdır deyip istifini düzeltmemişti. Neden? Kendi parasını kazanıyordu kızı, kendi hayatını yaşıyordu, eve destek oluyordu. Geçen sene acısına dayanamadığı çürük dişlerini bile kızının verdiği parayla çektirmişti. Kızı ona değil, o kızına muhtaçtı ve insan kendisine ihtiyacı olan bir insanı neden o kadar ciddiye alsındı ki? Bulduğu kocaları beğenmemişti, evlenmeye gözü yoktu. Belki bir sevgilisi vardı, belki orda burada gizliden gizliye sevişiyorlar, birbirlerini öpüp, koklayıp, emiyorlardı. Güzeldi Merve, her erkeğin tatmak isteyeceği kadar güzeldi. Ya Leyla? Leyla, Merve'den de güzeli. Talipleri vardı, o kahrolası kazada ölmese belki de evlilik hazırlıkları yapıyordu bugün. Aklı başındaydı Leyla, büyüğünden, küçüğünden, oturmaktan, kalkmaktan haberi vardı. Hayatının her döneminde dengeli davranmış, her türlü krizi küçük kayıplarla atlatmış olgun kadınların yüzü vardı Leyla'da. Yakışıklı, okumuş bir kocası olacaktı belki. Bayramlarda alışverişe götürecekti babasını, yeni ayakkabı, yeni gömlek alacaktı. Onunla gezerken kendisini yeryüzünde herhangi bir izi olan bir erkek gibi hissedecek, Boşuna gelmedik be şu dünyaya diyecekti. Bir taneydi Leyla, ne karısı gibiydi ne Merve gibi. Hepsinden farklı, hepsinden apayrı bir incelikti o! Öyleydi de ne olmuştu, Kaderi mi gülmüştü, başına altın bulutları mı yığılmıştı? Kızının adli tıpta gördüğü cesedi aklına gelince gözleri birden boşaldı, bu sefer gerçekten ağlıyordu. Kendini dünyanın en yalnız, en çaresiz, en çıplak insanı gibi hissetti. Kızının ezilmiş başından taşmış beyni aklına geldi. Kanla birbirine yapışmış saçları, patlamış gözleri, kemikleri parça parça çenesi, etine karışmış elbiseleri... Boğulacak gibi oldu, şekeri düştü, neredeyse içindeki her şeyi kusacaktı. Karısı ile kızı başına dikildi. Bir şeyler söyleyeceklerini sandı ama hiçbir şey demeden, bir mezarı terk edercesine sessiz ve umarsız ayrılıp bankanın güzelim kapısından dışarı çıktılar. Kalktı, cebinde dolmuş parası bile yoktu. Şehrin bu uzak ve yabancı köşesinde yapayalnız kalmaktan korktu, karısı ve kızının peşine takıldı. İki kafadar dişi, canlarına can katan bir coşkuyla şehrin sahibi gibi emin yürüyorlardı. Çok hızlıydılar, havaysa sıcaktı. Sırtına ağırlığınca yük yüklenmiş bir hayvan gibi nerden geldiğini bilmediği bir ağırlıkla terden sırılsıklam olmuş, hedefine yetişmekte zorlanıyordu. İleride, karısıyla kızının caddenin sonundaki lokantaya girdiğini görünce rahatladı. Onları kaybetmemek için harcadığı çabaya gereği yoktu artık. Lokantaya girdiğinde bankadaki serinliğin aynısıyla karşılaştı. Öğlen vaktiydi. Ofislerinden kaçmış onlarca güzel ve güzelliklerini yetersiz bulup birde kendine özenle bakan kadınlar... En büyük hayalleri o kadınlarla sevişebilmek olan çoğu gri veya lacivert takım elbiseli, tıraşlı erkekle dolu lokantadaki en aykırı, en alışılmadık nesne karısı, kızı ve kendisiydi. Masaya yaklaştığında garson sipariş almak için masa başına geldi. Kendini hizmet ettiği insanlardan sananların dengesiz ukalalığı vardı üzerinde. Ne işiniz var burada? der gibi bakıyordu. Haklıydı da. Ne işleri vardı burada? Herhangi bir günde bu lokantanın kapısında bir tanıdıklarını beklemeye bile cesaret edemezlerdi. -Bana bir buçuk tereyağlı İskender. Yanına künefe... Ama dur! Sen bana iki porsiyon İskender getir. Pilavı bol olsun. Yanında ekmek de ver. -Aynen. İçecek olarak kola istiyorum ama. Merve cümlesini bitirdikten sonra gülümsedi. Öyle alışkın duruyordu ki herhalde bu lokantaya sık sık uğruyordu. Garson Fehmi'ye baktı. Sanki Fehmi üzerinde kurtçukların gezindiği irinden bir yaratıktı. -Ben bir çorba isterim. Bir kase. Mercimek olsun. -Doyur karnını doyur. Adam gibi bir şeyler ye, çorbayla karın mı doyar? -İstemem, tokum! Yemekler on dakikadan daha kısa bir sürede geldi. Aylardır doğru dürüst bir şey yememiş hayvanlar düşünün, etçil hayvanlar! Anne ile kız işte böyleydi. Baba ise karnı tıka basa tok bir tüccar gibi isteksiz ve çekingendi çorbasına karşı. -Anne koltuk takımını ne renk alacağız? Güler'in yağız kalın dudakları kebabın salçalı, tereyağlı suyuna bulanmıştı. Kıpkırmızı, iğreti bir yaraydı şimdi bu dudaklar. -Gidince bakarız. -Anne beşer tane de cumhuriyet altını alalım. Kötü günler için... Yutkundu. Ağzı o kadar doluydu ki, böylesine büyük bir lokmanın yemek borusundan nasıl geçtiğine şaşırılabilirdi. -Gidince bakarız. Künefe o kadar lezzetli görünüyordu ki! İlk lokmaları ağızlarında dağılırken tırnaklarından saç uçlarına kadar tarifi imkansız bir haz aldılar. Demek zenginler istedikleri zaman bu hazzı elde edebiliyorlardı! Kuran'da adı geçen kudret helvası bu kadar tatlı olabilirdi ancak.