Önceki gün Lüksemburg Bahçeleri yolunda Beckett'ı fark ettim, bana karakterlerinden birini hatırlatır şekilde gazete okuyordu. Sandalyeye oturmuştu, düşüncelere dalmıştı, her zamanki gibi. Pek iyi gözükmüyordu. Yaklaşmaya cesaret edemedim. Ne diyecektim? Onu çok seviyorum ama konuşmasak daha iyi. Çok ketum! Sohbet, belirli oranda kendini koyvermeyi gerektiren rol yapma formudur. Beckett bu oyun için yaratılmamış. Ona dair her şey sessiz bir monologa delalet ediyor. Samuel Beckett. Nobel Ödülü. Böylesi gururlu bir adam için ne büyük aşağılanma. Anlaşılmış olmanın hüznü! Beckett ya da anti-Zerdüşt. İnsanlık sonrası görüsü Beckett ya da alt insanın yüceltilmesi. Beckett'larla bir akşam geçirdim. Sam iyiydi, hatta keyifliydi. Oyun yazmaya değişiklik olsun diye başladığını anlattı, romanlarını yazdıktan sonra rahatlamak istiyormuş. Kafa dağıtmayı amaçladığı veya bir deneme diye nitelenebilecekken böylesine ilgi göreceğini hiç düşünmemiş. Tabii ki oyun yazmanın sayısız zorluk barındırdığını ekledi, zira romanın devasa, keyfi ve sınırsız özgürlüğünün ardından kendini engellemek zorunda kalıyorsun. Tiyatro üslüp dayatıyor, roman ise artık hiçkimseden itaat talep etmiyor. La derniere bande provasında Bayan B.'ye Sam'in oldukça umutsuz olduğunı ve devam etmesindeki, yaşamasındaki zorluğu vesaire anlatırken bana dönüp Bir başka yanı vardır, dedi. Bu cevap, kuşkusuz daha az ölçekte, benim için de söylenebilir. Akşamı adını doğru anladıysam Suzanne B. ile geçirdim. Sam hakkında daha önce yazdığım makaleden memnun değildi. Aslında, iyi bir makale değildi. Yine de, sanki daha önce geri çevrilmişim gibi kendimi üzgün hissetmeme engel olmadı. Eve yorgun ve umutsuz halde döndüm. Paul Valet ile telefonda Beckett hakkındaki makalem hakkında konuştum. Nietzche'nin üstinsanının saçma olduğu konusunda hemfikir olduk, Beckett'in karakterleri ise asla böyle değildi. Beckett'in karakterleri trajedide yaşamaz, dermansızlıkta yaşar. Yaşadıkları trajedi değildir, sefalettir. Geçen akşam Suzanne B. bana Sam'in ikinci sınıf insanlarla sorunlarına çare bulmak için çok anlamsız zaman harcadığını söyledi. Bu keskin özelliğinin nereden kaynaklanmış olabileceğini sordum, Sam'in annesinden geldiğini söyledi, annesi hastaları rahat ettirmekten ve umutsuz insanlarla ilgilenmeye bayılır, iyileştikleri ya da başları dertten kurtulduktan sonra bir daha ilgilenmezmiş. Lüksemburg Bahçeleri'nde olağanüstü, ilahi bir sabah. Gelip geçen insanları seyrediyorum, kendi kendime biz yaşayanların yeryüzündeki yürüyüşü kısacık diyorum. Geçip gidenlerin yüzlerine bakmak yerine, ayaklarına baktım ve hepsi benim için sadece her yöne giden birer adıma, oyalanmaya değmeyecek dağınık biçimde sağınık süregiden bir dansa dönüştü. Bunları düşünürken, kafamı kaldırdım ve Beckett'ı gördüm. Bu enfes adamın püri pak varoluşunda oldukça etkileyici bir hal vardı. Kataraktındaki operasyon, şimdi tek gözü işe yarıyordu, oldukça başarılıydı. Mesafede görmeye başlamıştı, bunu daha önceleri yapamıyordu. Sonunda dışadönük biri olup çıkacağım, dedi. O iş gelecekte seni anlatacaklara kalmış, diye cevapladım.


Amerikalı şair ve yönetmen Chris King ile şiir çetesi Poetry Scores'un, Ece Ayhan şiirlerinin çevirisi üzerinden yaptıkları müziklerle hazırladıkları zombi filmi, Futuristika! Ece Ayhan'ı anma etkinlikleri kapsamında ilk defa İstanbul'da! Ece Ayhan'dan ABD'ye bakışsız bir zombi kara'nın hikayesi, şairin şiirlerinin New York'ta halı satarak geçimini sağlayan Murat Nemet-Nejat tarafından seksenlerde İngilizce'ye çevrilmesiyle başlıyor. Kitap önce ilgi görmüyor ve ancak doksanların sonlarına doğru basılıyor. Amerikalı müzisyen Chris King, sokaklarda ses topladığı zamanlardan birinde Murat Nemet-Nejat ile tanışıyor ve ABD'nin önde gelen dergilerinden The Nation'da bu çeviriler hakkında bir yazı yayımlıyor. Chris King, ilerleyen dönemde kendi çevresini toplayıp, Blind Cat Black / Bakışsız Bir Kedi Kara için bir kayıt çalışması gerçekleştiriyor. Ekipte yer alanlar: İrlandalı flütçü Michael Cooney, Avustralyalı şair Les Murray, King'in kendi grubu Three Fried Men ve Pops Farrar, Fred Friction ve de Tom Hall gibi şair, müzisyen ve öykücüler. Albümün kapak çizimleri ise Julie Doucet tarafından yapılıyor. 2006 yılında yayınlanan albüm, ABD edebiyat camiasında ses getiriyor. İşte bu noktada Zafer Yalçınpınar'ın buluntusuyla ve Chris King'in CD'deki hemen hemen tüm şarkıları paylaşıma açıp kendisine göndermesiyle birlikte, Ece Ayhan okumalarına bizler de ulaşabiliyoruz. Chris King, şiir okumaları ve müziklerini yaparken, zamanla bu çalışmaların neden filmini yapmadıklarını sorgulamaya başlıyor ve yakın çevresinden avangart film yapımcısı Chizmo ve veteran film yapımcısı Aaron AuBuchon ile beraber maceraya başlıyor. Diğer katılımcıların da yardımıyla çekilen filmin editlenmesini ise Kevin Belford gerçekleştirmiş. Daha önce çeşitli mekanlarda gösterilen film, Futuristika! Enteresan Mevzular Dergisi tarafından, Zafer Yalçınpınar'ın katkılarıyla, 2010 sonbaharında St. Louis'de de ücretsiz olarak gösterime girmeden önce İstanbul'da, Ece Ayhan'ın ölümünün yıl dönümünde KargART'ta ilk defa Türk seyirci ile buluşturulacak. 58 dakikalık filmde yaklaşık 50 oyuncu yer alıyor. Zombi makyajlarını Leata Land gerçekleştirmiş ve kendisi aynı zamanda filmdeki zombilerin mekanı olarak kullanılan Zombie Green Room'un işletmecisi. Filmde yer alan tüm figüranlar; barmen, zombi kavgacılar, çeşitli besteciler ya da avangart müzisyenler tarafından canlandırılmış. Hem böylesi bir -belki de tarihteki ilk- sessiz zombi filmini çekmenin, hem de bu filmi, Türk şair Ece Ayhan'ın aşılamaz kitabı Bakışsız Bir Kedi Kara'nın İngilizce çevirisi için hazırlanan müziklerle birleştirmenin, çok değişik bir tecrübe olduğunu belirtir, 12 Temmuz gecesi KargART'ta gösterimi yapılacak bu filmi seyretme fırsatını kaçırmayın deriz! Ece Ayhan'ın şiir kitabının isminin ABD'de bir zombi filminde yer alması, onu okuma cesaretini gösterip, ruhlarının kara taraflarına göz atanların rahatlıkla anlayabileceği gibi, şaşırtıcı değil tam tersi; Ece Ayhan'ın ayağa kalkanlar söylemine uygun bir durumdur. Bizler, sizler, zombiler, az da olsa ayağa kalkanlar, Bu ölümü de bastırmak için boynuna mekik oyalı mor / Bir yazma bağlayan eski eskici babası yazmıştır. diyen Ece Ayhan gibi, Her çocuğun kalbinde kendinden büyük bir çocuk vardır. diye mırıldanarak, Ece Ayhan şiirinden feyz alan bu filmi görmeden Kadıköy'den geçmeyin!


Bilirsiniz ya da bilmezsiniz, öz çocuklarını boğduğu için herhalde, görkemli olduğu söylenen geçmiş, hele bir imparatorluksa, içinde taşıdığı hüsnü kuruntuyu, gerçekte sevmekten, güzel uzunken kırpılmış kısa kirpikli sanata büründürerek, bir tarikat anlaşmazlığından Nusaybin'e, bir tahttan indirilerek Selanik'e, bir eprimekten İskenderiye'ye sürgünlere gönderilmiş, kafası ipek kılıçla kesilmiş, tuğraları alçılarla örtülmüş, çocuk paşaların ilk kaymaktabağı Kanunu esasileri hamamname olarak kütüphanelere, Serez'den çinkolanmış sandukada taşınmış bir ermiş kemik olarak değil de, Yedikule zindanlarından getirtilmiş iskelet olarak hazirelere, pejmürde bir feylesofun Gelibolu'da Hamza koyunda ciğerlerine çektiği nefes olarak zaviyelere, kimi sayfaları şehzadelerce koparılıp atılmış surnameler olarak saraylara, yanına bir ibrik bir seccade bir Muhammediye almasına göz yumulan bir kalebent olarak hisarlara kapatılmış olsa bile, cumhuriyetlerin, kendisinden sonraki tarihsel ulamların, basamakların, süreçlerin peşini bırakmaz. Aylığını aldırmak için mührünü gönderir. Pişkindir. Ne hacıyatmazdır. Ben senin atalığın değil miyim? Aslını inkar eden haramzadedir! güftesini, artık kullanılmayan bir makamda, sahibinin sesi plaklara okur ve aynı marka fonograftan, borunun ağzına kulağını vererek dinler. Sebah'da resim çektirir. Nesnel bir olgudur bu. Çünkü, ölümünden sonra da toplumsal köklersiz, birçok insan yüzyılı yaşayabilen tek yaratış sanattır. Şimdi, bugünlerde de, cumhuriyete, kentimize bir köçek gönderilmiştir: Geleneksel sanatlar. Mollaların lakırdısıdır. Hal ve gidişine, her anlamdaki evde kalmışlıklarını yüzlerine vurduğu için, sıfır verdikleri çağdaş sanatlara, özellikle şiire karşı çıkışlarının, insanı bir ömür boyu güldürecek önerileridir, ki, ilk elde eytişimsel değişme aykırıdır, bu söz her dile çevrilebilir de onların diline çevrilemez, sonra da, zayıf akıl erdirmelerinin, orta irfanlarının tescilidir ve kalplerinin küt faşizm küt infiratçılık attığının. Dangalaklar kafalarının kayıtlarını yanık saraylara yaptırmaya alışmışlardır. Bildiğimiz kuraldır, sanatları imgelemsiz, açılımsız, köksüz kimesneler, kırkından sonra böyle bir kök aramaya kalkışırlar, meyan kökü, hazırlayın! ben de geliyorum! Bütün gençliklerini boşa akıtmışlardır, toprağa çünkü. Siyasal komşular, toplumsal arkadaşlar ve üretim ilişkileri değişmedi mi yoksa hiç? ipek böceği yetiştiricileri nerede? ya dut ağaçları? haziranda vuruluncaya tutuklanıncaya işkence edilinceye kadar, gece vardiyalarında çalışmıyorlar mıydı onlar? ha? yapay ipek fabrikalarında. Biz dragomanların cumhuriyetinden de öte, bir yetkinliğe doğru, temelin getireceği düzayak tertemiz çivit badanalı avadanlıklı bir cumhuriyete çalışırken, bu sefineye de ne oluyor? İç ve dış talanın tezgahlarında denize indirilmiş Yorikke! İki başlı bir dizgenin zurnası ananevi sanat! İmparatorluğun mehri müeccelini vermemiş miyiz yoksa? Nesnel olguya nesnel karşılık şudur: Her delikanlı cumhuriyet -bundan gönenmeliyizdir- yaşıtı kızlarla çağdaşı arkadaşlarıyla meşrebine göre düşüp kalkacaktır, gerekirse kılıç kında yakalanacaktır. Cumhuriyetin en korkunç günahları dahi imparatorluğu ilgilendirmez. Halkın, bütün imparatorluk boyunca, yüzyıllar dokuduğu özelliklerinden başlıcası, eksendeki birisi ya da, devletten hoşlanmaması, binlerce mezraaya kaçmasıdır; bu olgunun tersini siz kime yutturursunuz. Çok sonraları, Batılılaşalım gülelim eğlenelimcileri; sonucu kendileri hazırladıkları halde, şaşırtan şey, halkı devleti kendisine en az hissettirebilecek düşmanlarıyla bile işbirliğine iten neden bu değil midir? biraz bir yanıyla da, katlanarak. İnsanların hukukunda baba oğulu red edebiliyorsa, oğul da babayı red edecektir. Hem emlak sahibi aportlar, hem tımar sahibi kıtmirler, gidip uzak çevrelerini dolaşırlarsa, halkın, oğulların babalarını kendi elleriyle yıkayıp gömdüklerini göreceklerdir. Toplumun tutucu güdülerini beslemek üzre, zihinsel gevşeklikleri yüzünden, kendilerini ilerici uçlardanmış sayarak şıpşak ihanetin yeni nitelendirilmesi olan sınıf değiştirmek eğilimini, belki de eğsinimini, böğürlerinde taşıyarak, sahhaflarda, Eski harflerle kalb ağrısı var mı? diye aranan, bir ayakları çıkarlarının ve pis ölümlerinin çukurundaki ihtiyarlar gençlere böyle tafra satmak isterler. Sorun, eskidir kardeşler, yeni hiç değildir, Ömer Lütfü Barkan filan okunduktan sonra başlamamıştır. Asıl Tanzimat'ın ilanından bu yana, kalemefendileri arasında tartışılır olmuştur. Eshabı mesalih bitsin bekler, Reşit Paşa küçük müydü? büyük müydü? uzun açık görüşmeleri, Hacivat'la Karagöz'ün kavgası, iki beylerbeyinin ağız dalaşı, Rumeli ve Anadolu. Evet, ferman Gülhane kahvehanesinde Hacivatca okunurken, Karagöz aznif oynamayı kesmemiştir. Peki, öteki kıraathaneler açılırken, amuda kalkmayı genelgeçer değerleri ters çevirmek sayıp, karşısında görünme numaralarını sürdürenleri, bir zaman atlamasıyla, o günlere götürdüğümüzde hamamda külhanda çalışmışlıklarını gizleyen Alili Kemal olarak bulmaz mıyız sanıyorsunuz. Anadolu'da her yeni düşünce, geç, erken, vaktinin hoşgörüsüne göre konumu ne olursa olsun, ilk bir on yıl, çeyrek yüzyıl, her neyse işte o kadar, gavurluktur. Ama siz merak etmeyin hiç, bekleyin, sonra hemen ulusallaşır, yabanlığı yabancılığı unutulur, bir vasi ve rahim topraktır bu, gelenekler içinde asık suratlı kazıklı rüşvetli yerini alır, kosavalılığı, manastırlılığı unutulur gider, şecere hiç akla gelmeden kullanılır,. iskele, çeşme, sokak, okul vs. adı olur. İtler kente gidicek Farsca ürürmüş eskiden, şimdi hem İngilizce hem Osmanlıca ürüyor. Bu topraklarda, Çatalhöyük'den, başkent Sirkeci'ye kadar, iyi sanat, çağdaş sanatlar, biçimi değişir özü değişmez bir ilke gereğince, bütün geçmiş değerlere, değerse, gizli göndermelerini, onlardan açık alıntılarını zaten yapıyordur. Körler köyünde oturanlar, yanlış Batı kulüplerine karşı, Doğu tekkeleri kurmak, çileden geçmeden postnişin olmak kestirmelerini düşlemeleri nedeniyle, çağdaşlarını okuyamamışlardır ve bütün sol kolları kesiktir. Hoşgörüsüzlüğün takma adı olan hoşgörünün her çağdaki her toplumdaki dikenli sınırını, işte bu kimesneler çizerler, biz bu sınırın herhalükarda aşılması ve zorlanmasından yanayızdır, her iki kesim ve uç için. Evet, açıl Doğu açıl! Doğu açılsın, Doğu açılacak elbette. Ama yeni bir Akdenizli der ki, hem yeni ayana, hem yeni divanilere, Doğuya doğru fazla giden, coğrafya yüzünden, Batıya düşer. Tersi de geçerlidir bunun. İster Hacivat'ın, ister Karagöz'ün olsun, ölü bir altyapıya dayandığı için, birbirinin tersi olmaktan öte, bir anlamı, karşıtların çatışması olmayan bu düşünceler, topraklarda, halkın arasında, bir halife, bir oğul bırakmayacaktır, bırakmıyor. Halk kendi sürecini kendi yaratmak üzere ırmak ağızlarında toplanmaya başlamıştır, deltalarda yatıyor çoluk çocuk. Şairler de şiirlerin denizlere döküldükleri bu yerlerde, ayakta. Irmaklar tersine akıtıldığı sabah, ayaklar baş olacak, başlar ayak, hangi kaynaklara gidileceğini biliyor halk. Ancak rumun şuarası ölümün arkasından konuşur!


Ece'miz Ekim 1974'de beyninde tümör teşhisiyle İsviçre'de hastaneye yatırıldığında, ne yapsalar ne etseler bizi Üsküdar'dan koparıp atamazlar! yazmıştır Defter'lerine. 1976 Ağustos'una kadar tuttuğu bu Defterler'in bir kısmı 1981 yılında Tan Yayınları tarafından yayımlanmıştır. Sonradan genişletilmiş baskıları da bulunabilir ancak biz, orijinal baskıdan aktarıyoruz. Ece Ayhan, ölümünün 10. yılında, iktidarını perçinleyen bir devlet başkanının alıntısı olsa da, şair kendisini korur, Götünden kurşuna dizilen şairler... diyen Ayhan'ın iktidara bakışı malum. Ece Ayhan buluntularını ve şairin hakkında detaylı iz sürmeyi, Evvel. org'dan takip edebilirsiniz. ... Yaşargil ayrıca baktı muayene etti, masasının üzerinden bir kurukafa aldı, Tümör burada, sağ kulağının arkasında bir yer, sağ kulağının duymasını kaldırmış, köreltmiştir, Selim bir ur, ufacık bir delik açacağım üzerinden, o ufak yerden girebilmek için de bir siniri koparacağım, sonra o tümörü fare gibi kemireceğim, temizledikten sonra o kopardığım siniri yeniden bağlıyorum bağlıyacağım, tutabilir de tutmaz da, bu yüzden sağ gözkapağın kapanmayacaktır. dedi. ... röntgen vs sonuçlarını almış bir Yaşargil geldi bana, Kulakçıların dediklerine göre ayrıca solda da bir tümör varmış... ne yapalım? Önce sağdaki tümörü alın diyorum.


Ece Ayhan Sivil Girişimi 'nin öncülüğünde, 1 Aralık Cumartesi günü, Çanakkale Yalı Hanı'nda düzenlenen 'Ece Ayhan: Şiir ve Sinema Buluşması'nda, çeşitli kentlerden gelen Ece Ayhan okurları Ragıp Duran'ın moderatörlüğünde iki oturum boyunca Ece Ayhan ile şiir ve sinema arasındaki ilişkiyi konuştu. Sivil girişimin hazırladığı kısa bir video gösterimiyle başlayan buluşmada Enis Rıza, Metin Üstündağ, Orhan Alkaya, Kubilay Ünsal, Ahmet Güngören ve Fırat Demir Ece Ayhan şiirinin sinema ile ilişkisi, Ece Ayhan'ın sinemaya dair düşünceleri, şiir ve sinema üzerine kapsamlı sunumlar yaptı. Buluşmanın sunuş konuşmasını yapan Semra Canbulat sivil, karaşın, mülksüz bir serbest şair olarak Ece Ayhan'ın sadece şiiriyle değil düşünce iklimimize katkılarıyla da farklı ve özel bir yere sahip olduğunu belirterek Türkiye'nin ve dünyanın dört bir yanındaki Ece Ayhan okurlarını Çanakkale'de bir araya getirmeyi, Ece Ayhan'ı konuşmayı bu uslu coğrafyada kötülük dayanışmasına karşı ayağa kalkmanın bir parçası olarak gördüklerini söyledi. 'Ece Ayhan Kültür Evi' ile Arşivi'ni kurmak ve her yıl 'Ece Ayhan Buluşmaları' düzenlemek amacıyla yürüttükleri çalışmaların sivil girişimdeki herkesin ortak çabası ve gönüllü emeği ile gerçekleştiğini, katkı sunan herkese teşekkür ettiklerini belirtti. Ragıp Duran'ın moderatörlüğünde gerçekleşen ilk oturumda sözlerine Ece Ayhan'a denk geldikleri ve onunla birlikte yol aldıkları dönemi tanımlayarak başlayan belgeselci/yazar Enis Rıza, o dönemlerde edebiyata, sanata ilgi duyan bir grup genç olarak Ece Ayhan'ın Kendiniz olun sözünü çok önemsediklerini, Yeni Dergi ve Yeni Sinema Dergisi'nin kendileri için özel bir yere sahip olduğunu, o dönemde 8mm'lik kamerayla filmler çekmeye başladıklarını, bu arada Ece Ayhan ile de sık sık karşılaştıklarını, 1967'de Yeni Dergi'de Ece Ayhan'ın Sinema ve Şiir yazısının yayınlandığını, bu yazıda Ayhan'ın şiir sanatı ile sinema sanatını yan yana ya da iç içe düşünülmelerinin yeni görüngüler getirdiğini, her ozanın göğüs çekmecesinde aranılsa bir taslak bulunabileceğini belirttiğini, bu yazıyı okuduktan sonra da şiire olan ilgililerinin arttığını söyledi. Enis Rıza Ece Ayhan'ın şiir-sinema algısına da değinerek Ece Ayhan'ın Lamorisse, Bunuel, Godard, Resnais, Antonioni, Truffaut, J. Vigo, Visconti, Pasolini gibi yönetmenleri ozan olarak gördüğünü, Ece Ayhan'ın sinema perspektifinden yola çıkarak yeni yaklaşımlar edindiklerini belirtti. 1967 yılında Genç Sinema'yı kurma sürecinde Ece Ayhan'ın fiilen kendileriyle birlikte olduğunu anlatan Enis Rıza, Hisar Film Festivali'ne gönderdiklerini kısa filmlerin çok tartışma yarattığını, zaman zaman sansüre uğradığını, bu süreçte hem ödüllü film festivallerini hem de Yeşilcam'ı reddederek Genç Sinema hareketini oluşturduklarını, bu hareketin ortak bildirisinin Ece Ayhan'ın katkısıyla yazıldığını belirtti. Ece Ayhan'ın şiirini sinematografikleştirme üzerinden bir sunum yapan Kubilay Ünsal, Ece Ayhan'ın sinemayla çok yakından ilgili olduğunu, oldukça uzun bir süre Sinematek derneğinde çalıştığını ifade etti. Ece Ayhan'ın sinema üzerine yazdıkları, filmler üzerine yaptığı yorumlar, yönetmenler üzerine düştüğü notlar incelendiğinde Ece Ayhan şiirinin tarihe ve güne bakarken bir sinegöz olduğunu söyleyen Ünsal, Ece Ayhan şiirinin bir kamera gibi akan görüntüleri yakaladığını ve parçalar halinde önümüze getirdiğini, bu film parçalarını alan her okuyucunun bundan sonra kurgusunu kendisinin yapmasına olanak verdiğini, böylelikle okuyucu da bir oyuna dahil ettiğini belirtti. Karikatürist ve yazar Metin Üstündağ tanıdığı Ece Ayhan'dan aldığı notlarla bir film çekerse nasıl bir film olacağı üzerine konuşacağını belirterek; filmin isminin Şinasi'ye bir gönderme olarak Şair Dellenmesi olacağını ifade etti. Ece Ayhan ile tanışmalarının Öküz dergisi çalışanları olarak bir söyleşi vesilesiyle olduğunu dile getiren Üstündağ, şairin nerdeyse eşyasız biri olduğunu, bütün eşyasının bir karton kutudaki birkaç parça giysi, birkaç defter kalem ve kitaplar olduğunu söyleyerek, oturma takımları, salon takımları olan bir memleket için bu durumun çok şaşırtıcı olduğunu belirtti. 1999'da Ece Ayhan'ın bacağındaki rahatsızlık nedeniyle hastaneye yatırılma sürecinden başlayarak Ece Ayhan ile ilgili anılarını, tanıklıklarını anlatan Metin Üstündağ konuşmasında Ece Ayhan'ın güçlü mizahına, derin ve etkileyici ifadelerine yer verdi. Ragıp Duran'ın moderatörlüğünde devam eden ikinci oturumda söz alan genç yazar ve şair Fırat Demir, Ece Ayhan şiirini okuduktan sonra onun izlerinin ve şiirinin kendisini sokağa yönelttiğini söyleyerek sözlerine Ece Ayhan için yazdığı bir şiirler devam etti. Kendisine göre Ece Ayhan'ın şiirinin arzunun ve cinselliğin şiiri olduğunu belirten Demir, bu şiirin nesnel bir karşılığı olması gerektiğini, bu nesnel karşılığın ise dille, tarihle, toplumla bölündüğünü söyledi. Ece Ayhan şiirinin sinemaya ile ilişkisinin olduğunu çünkü sinemada nesnel karşılıkların görünür olduğu bir alan açıldığını dile getirdi. J. Vigo, Pasolini, Godard, Nicholas Ray gibi yönetmenlerden verdiği örneklerle Ece Ayhan şiirinin sinemadaki tarihsel karşılığının izlerini süren Demir, New Qeer sinemanın da Ece Ayhan şiirine yakın durduğunu ifade etti. Mitik imge ve sinematografik imge arasındaki ilişkiden bahseden antropolog/yazar Ahmet Güngören ise bir düşüncenin şiirsel imge olarak dile getirilmesinin, okuyucuda bambaşka bir yerlere gidebileceğini, sinematografik imgenin görsel ve işitsel olarak kendini dayattığını fakat şair bunu hedeflemiş olsun yada olmasın sözcüklerle kurulmuş bir imgeden yola çıkarak okuyucuda farklı algıma biçimlerine göre farklı anlamlandırmaların mümkün olabileceğini belirtti. Ece Ayhan'ın Oğullar oğulluktan sessizce çekilmesini bilmelidir abiler dizesinde Oidipus mitosuna dair bir gönderme sezdiğini belirten Güngören bizlerin hayattaki birçok çelişkiyle olduğu gibi baba-oğul çelişkisine de çözüm getirebilmek ve bununla yaşayabilmek için kendimize bireysel mitoslar ürettiğimizi söyledi. Toplumsal ve bireysel mitoslardan bahseden Ahmet Güngören ayrıca Ece Ayhan'ın Çok Eski Adıyladır şiiriyle modern bir mitologya yarattığını ifade etti. Konuşmacılardan şair/yazar/yönetmen/oyuncu Orhan Alkaya ise bir 20. yüzyıl modernistinin içinde yaşadığı tarihsel dönemi analiz ederek başladığı konuşmasında, o dönem yaratıcı insanın önünde yeni bir eşik olduğunu, bu eşiği aşmanın eski bir dille mümkün olamayacağını belirterek Ece Ayhan'ın Ankara'da Mülkiye'de okurken böylesi bir iklimde ve farkındalıkla şiire yöneldiğine değindi. Ece Ayhan'ın sık sık kullandığı dizonans, nesnel karşılık, çift anlamlılık kavramları üzerinde de duran Alkaya, hayatta hiçbir hikayenin özetlendiği gibi dümdüz yaşanmadığını, çarpışmalar/çatışmalar olduğunu, milyonlarca anı birden yaşarken bunlardan sadece bir ikisini seçerek cümlelerimizi kurduğumuzu, oynadığımız sosyal rollerin bize söylettiklerini söylediğimizi ve sahiciliği sağlamak için yeni bir sentaks gerektiğini ifade etti. Sahiciliği aramak noktasında çok çok ileriye giderek, arayışlarını çok uç bir noktaya koyan Ece Ayhan'ın şiirinin çatışmalara, ayrıntılara bakan bir şiir olduğunu belirtti. Ece Ayhan'ın sinema ile kurduğu ilişkinin bir film izleme aşkı değil; hayatı anlamak için doğru yerden cümleleri kurma, doğru sorular sorma, doğru ilişkilendirmeler yapma çabası olduğunu belirten Alkaya, Ece Ayhan'ı asıl özel kılan şeyin ise benzersiz bir düşünme dili öneriyor olması ve bize hala yeni okuma katmanları önerebilmesi olduğunu söyledi. Orhan Alkaya konuşmasının sonunda Ece Ayhan'ın Yalınayak Şiirdir adlı şiirini okudu. Kalabalık bir dinleyici kitlesinin izlediği oturumların görsel ve işitsel olarak kayda alındığı ve bir süre sonra kitap olarak yayınlanacağı duyuruldu. Etkinliğinin sonunda konuklara Ece Ayhan Sivil Girişimi üyelerinden Seramik Sanatçısı Cenk Çankaya'nın Çanakkaleli Melahat'ten yola çıkarak Ece Ayhan Şiir ve Sinema Buluşması için tasarladığı heykelcikler hediye edildi. İstanbul'dan gelen katılımcılar pazar günü de Ece Ayhan'ın Çanakkale'nin Eceabat ilçesi Yalova Köyü'ndeki mezarını ziyaret ettiler.


Issız bir uçta iktidarın karşısında ve dışında, sıkı, sivil, karaşın ve hakiki bir mülksüz olan; dili, şiiri, tarihi, müziği, sinemayı, etiği, felsefeyi, estetiği kurcalamak adına gerekirse bir yengeç gibi yan yana yürüyebilen bir etikçi, bir serbest şair, bir marjinal uç beyi olarak Ece Ayhan, aramızdan ayrılışının onuncu yılında da sadece şiiriyle değil düşünce iklimimize katkıları ve bıraktığı izlerle de farklı ve özel bir yere sahip. Ece Ayhan Sivil Girişimi bu izlerin peşini bu yıl sinema temasıyla sürüyor. Ece Ayhan'ın sinema üzerine derinlikli düşünen, eleştirel bir farkındalıkla yazan, sinema ve şiir arasında ilgiyi/ilişkiyi yoklayan, şiir-sinemanın özelliklerine, sıkı yönetmenlerin ozanlığına sık sık vurgu yapan bir serbest şair olmasından yola çıkılıyor. Ece Ayhan Sivil Girişimi hem Ece Ayhan'ın sinemayla ilgili geçmişine/düşündüklerine/yazdıklarına daha yakından bakabilmek, hem de Ece Ayhan okurlarıyla şiir/edebiyat ve sinema arasındaki ilişkiyi, hal ve gidişi tartışabilmek için tüm Ece Ayhan okurlarını 1 Aralık 2012 Cumartesi günü Çanakkale'ye davet ediyor. Enis Rıza, Orhan Alkaya, Metin Üstündağ, Kubilay Ünsal, Ahmet Güngören ve Fırat Demir'in katılacağı bir günlük buluşma hakkında ayrıntılı bilgi www. eceayhan. com sitesinde. Ece Ayhan Şiir ve Sinema Buluşması, Çanakkale Belediyesi, Yalı Hanı, Çanakkale İçinde, Düş Yola ve Hat Tattoo'nun katkılarıyla gerçekleşiyor. sinema çalışıyorum./ne yapayım sinema peşimi bırakmıyor. e/a. 14.15-14.30 Çanakkale Boğazı, tümüyle limanlık ya da çay-kahve arası,


Ece Ayhan Çağlar, 1990'ların sonunda 2000'li yılların başında Öküz Dergisi'nde önemli yazılar yazdı. Bu yazılar daha sonra Öküz'lemeler ismiyle yayımlandı. . Tabii toplumda patlamalar var, ama Hekimpaşa çöplüğü gibi yoksullar arasında. Benim aklıma De Sica'nın Milano Mucizesi filmi gelmektedir. Hızla yapılmakta olan gecekondular arasında çiroz gibi uzun boylu, zayıf bir adam balonlar satmaktadır. Birdenbire havalanır. Tutarlar ve bir yandan da adamın ağzına ekmek tıkarlar. Tıpkı Türkiye'de olduğu gibi. Açlıktan! Açlıktan! Geçen yıl Hakkari'de çocuklar sabah kahvaltılarını çöplükte yapıyorlardı. Hançereleri EHMEK'e yatıyordu ancak. Nedende bizim okumuşlarımız bu çığlığa da tınmadılar. Böylesi bir aldırmazlık hiç görmedim bu topraklarda. İlkçağ tarihi ve Ön Asya arkeolojisi hocası Doktor Eyüp Ay'a göre geçmiş dinlerin devamı İslam, bunu bir filtreden geçirerek yapıyor. Kurbanla, insan kendini tazeliyor. kan akıtmak, eski kültürlerde de önemli bir gelenek. Kan ile ruh arasında birebir ilişki kurulmuş. Kurban, bugünkü insanın atası homosapiens'in ortaya çıkışından Sümer Uygarlığı'na kadar isnanın tanrı ile tek ilişki kurma biçimidir. İnsanlar değişik sebeplerle kurban sunarlar. Ya işlenen bir suçtan bağışlanmak için kefaret kurbanı, ya da dilek kurbanıdır. Tanrı'nın iradesinin istenen şeye kanalize edilmesi amaçlanır, ayrıca tartışma konusu bir olayda da Tanrı'nın hakimliğine kurban üzerinden gidilir. Tanrı'nın kurbanı kabul ya da red ederek iradesini ishar eder. Biz de bu olaya ANIMAMUNDI deriz. Tanrının tecelli ettiği yer anlamında. Mitolojik bir tasavvur. İslam literatüründe, Tanrı'nın tecelligahı insanın kalbidir. Evet Kitab-ı Mukeddes der ki, Habil hayvancılıkla uğraşıyor, semiz bir koç takdim etti. Kabil ise çiftçilikle uğraşıyor, kötü ürünlerinden bir demet buğday başağı sundu. Tanrı Habil'in kurbanını kabul etmedi. Bu konuda Kuran da paralel görüş belirtiyor. Arkeolojik anlamda kurban ya hayvan gibi kanlı bir takdimidir, ya da kansız olarak sıvı veya tahıldır. Kurban edilen şeyin ilk ürün olması gerekir. Temiz ve kusursuz da. İnsan kurban etne geleneği ise milattan önce iki binli yılların başlarında Kenan diyarında görülmüştür. Bayram anlamındaki ilk kez İslam'da ortaya çıkmıyor. Iyd Akatça bir kelime. Babil'de de iyd'ler, festivaller vardır, eskiden işgal edilen yerin Tanrısı da alınıp götürülürdü. Ayrıca Tevrat'ta da kabul ediliyor ki Hazreti İbrahim'in ilk oğlu İsmail'dir. Ama Tanrı ikinci çocuk İshak'ı kabul ediyor. Böylesi olması doğal, çünkü yahudi geleneği anaerkildir. Hazreti İbrahim soyunu Sara ile sürdürür. Arap geleneği ise ataerkildir, soyu Hacer'in oğlu Hazreti İsmail'le sürdürür. Dolayısıyla Hristiyanlar kurban kesmezler. Çünkü Hazreti İsa bütün insanlar adına bunu yaptı. Böylece kurban kesmeyi ve kan akıtmayı yasaklamış oldu. Osmanlı'nın hilafeti alınca, peygamberlere ait eşyanın Bağdat'tan alınıp İstanbul'a getirilişi de aynı sembolik anlamı taşır. Tanrı'nın huzuruna bayram gününde tanışma anlamına gelen ARAFAT dağından inip kurban kesildiğinde varılmış olur. Dolayısıyla sizin dünyevi bütün rütbelerinizi tek tek söküyor. Dokunulmazlık anlamına gelen ihramı giydiriyor.


Başını Chris King'in çektiği Poetry Scores isimli şiir çetesi, Ece Ayhan'ın 1965 yılında yayımlanmış olan Bakışsız Bir Kedi Kara adlı kitabındaki şiirlerin İngilizce çevirilerini bestelemiş ve çeşitli şiir okumalarıyla da birleştirerek albümleştirmişti. Blind Cat Black ismiyle ABD sokaklarında dolaşan albüm, tarafımızdan da heyecanla karşılandı. Türkiye'de pek ses getirmedi tabi. Ne de olsa takip edilecek daha önemli edebiyat kişileri, izlenecek polemikler vardı. Chris King'in kotardığı Ece Ayhan şiir okumalarının hikayesi ise, Bakışsız Bir Kedi Kara'nın, New York'da halı satarak geçimini sağlayan Türkiye asıllı bir Musevi olan Murat Nemet-Nejat tarafından seksenlerde İngilizce'ye çevrilmesiyle başlıyor. Kitap önce ilgi görmüyor ve ancak doksanların sonlarına doğru basılıyor. Chris King, sokaklarda ses toplarken bu çevirmenle tanışıyor ve çeviri hakkında, ABD'nin önde gelen dergilerinden The Nation'da yazı yayımlıyor. Chris King, ilerleyen dönemde kendi çevresini toplayıp, Blind Cat Black/Bakışsız Bir Kedi Kara için kayıt çalışması gerçekleştiriyor. Ekipte yer alanlar ise: İrlandalı flütçü Michael Cooney, Avustralyalı şair Les Murray, King'in kendi grubu Three Fried Men ve Pops Farrar, Fred Friction ya da Tom Hall gibi şair, müzisyen ve öykücüler. Albümün kapak çizimleri ise Julie Doucet tarafından yapılmış. 2006 yılında yayınlanan albüm ABD edebiyat camiasında ses getiriyor. İşte bu noktada Yalçınpınar'ın buluntusuyla ve Chris King'in CD'deki hemen hemen tüm şarkıları paylaşıma açıp Yalçınpınar'a göndermesiyle birlikte, Ece Ayhan okumalarına ulaşıyoruz. Konunun zombilere dönmesi ise, Futuristika!'nın da dikkatini çekiyor, oraya gelmeden, Ece Ayhan okumalarını/bestelerini dinleyelim. Bakışsız kedi karaların, faytonlu zambakların ve dökülen kovaların esrikliğinde, Çanakkaleli Melahat'ın ruhunun ABD sokaklarında gezinmesini hissedelim. Chris King, şiir okumaları ve müziklerini yaparken, zamanla bu çalışmaların neden filmini yapmadıklarını sorgulamaya başladıklarını belirtiyor. Biz dediği ise, yakın çevresinden olan, avangard film yapımcısı Chizmo ve veteran film yapımcısı Aaron AuBuchon oluyor. Bu kişilerin yardımıyla çekilen filmin editlenmesini ise Kevin Belford gerçekleştirmiş. Filmin adı Blind cat black/Bakışsız bir kedi kara ve film bir Amatör sürrealist zombi filmi. Daha önce çeşitli mekanlarda gösterilen film, 2010 sonbaharında St Louis'de de ücretsiz olarak gösterime girecek. 58 dakikalık filmde yaklaşık 50 oyuncu yer alıyor. Zombi makyajlarını Leata Land gerçekleştirmiş ve filmdeki zombi mekanı Zombie Green Room'un işletmecisi. Barmeni ya da zombi kavgacılarını çeşitli besteciler ya da avangard müzisyenler oynamış. Chris King, filmlere, özellikle de sessiz filmlere her zaman ilgi duyduğunu söylüyor. Hem böylesi bir, belki de tarihteki ilk, sessiz zombi filmini çekmenin, hem de bu filmi, Türk şair Ece Ayhan'ın aşılamaz kitabı Bakışsız Bir Kedi Kara'nın İngilizce çevirisi için hazırlanan müzikleriyle birleştirmenin, çok değişik bir tecrübe olduğunu söylüyor ki kendisine sonuna dek katılıyoruz. Ece Ayhan'ın şiir kitabının isminin ABD'de bir zombi filminde yer alması, onu okuma cesaretini gösterip, ruhlarının kara taraflarına göz atanların rahatlıkla anlayabileceği gibi, şaşırtıcı değil tam tersi; Ece Ayhan'ın ayağa kalkanlar söylemine uygun bir durumdur. Bizler, zombiler, az da olsa ayağa kalkanlar, Bu ölümü de bastırmak için boynuna mekik oyalı mor/ Bir yazma bağlayan eski eskici babası yazmıştır diyen Ece Ayhan gibi, Her çocuğun kalbinde kendinden büyük bir çocuk vardır diye mırıldanarak, Ece Ayhan şiirinden feyz alan bu filmi bekliyoruz, Bakışsız Bir Kedi Kara, bir amatör sürrealist zombi sessiz filmi.


Çanakkale Ece Ayhan Sivil Girişimi'nin öncülüğünde, 28 Mayıs Cumartesi günü, Çanakkale Yalı Hanı'nda yapılan 'Ece Ayhan: Şiir ve Tarih' Buluşmasında, Istanbul, Ankara, İzmir ve çeşitli kentlerden gelen Ece Ayhan okurları, iki oturum boyunca şairin tarih görüşü, algısı, sentezi konularında kapsamlı sunumların ardından zengin ve renkli bir tartışma sürdürdü. Ece Ayhan konusunda kitap ve yazılarıyla öne çıkmış, Ahmet Soysal, Eren Barış, Süreyyya Evren, Akif Kurtuluş, Neşe Yaşın ve Orhan Kahyaoğlu, şairin 'Tarihi Okuma', 'Siyasal ve Toplumsal Tarihten Şiir Devşirme', 'Tarihin Anarşist Okuması', 'Kara Tarih Yazımı', 'Şiirde Toplumsal Bellek' ve 'Kanto ve Halk Kültürü' konularındaki yaklaşımlarını dizelerinden örneklerle değerlendirdi. Tartışmalara katılan kalabalık bir dinleyici kitlesinin izlediği oturumlarda, Ece Ayhan'ın şiiri, kişiliği, özel ve mesleki hayatı, acı ve sevinçleri, şairlerle ilişki ve çelişkileri tarih perspektifi altında işlendi. Ragıp Duran'ın moderatörlüğünde yapılan iki oturumun sonucunda, 2011 Ece Ayhan Şiir ve Tarih buluşmasının, 'Şimdiye kadar Ece Ayhan'ın işlediği bir alan konusunda yapılan en derin, en kapsamlı, en ufuk açıçı düşünce ve tartışma buluşması' olduğu konusunda görüş birliğine varıldı. Başta Çanakkale Belediyesi olmak üzere birçok yapının da desteklediği Buluşmanın tümü görsel ve işitsel olarak kayda alındı. EASG, Buluşma sunumlarının bir süre sonra kitap olarak yayınlanacağını duyurdu. Buluşmanın sona ermesinin ardından, konuşmacılar ve kent dışından gelen dinleyiciler, Mimar İsmail Erten'in rehberliğinde Çanakkale kent gezisine katıldılar. Katılımcılar Pazar günü de Ece Ayhan'ın Çanakkale'nin Eceabat ilçesi Yalova Köyü'ndeki mezarını ziyaret ettiler. EASG, ölümünün 10. Yılında yine Çanakkale'de düzenlenecek 2012 Buluşması'nda, 'Ece Ayhan ve Sinema' temasının ele alınacağını açıkladı.


Arabalar tekerleğe ne kadar şükran duyuyorlarsa, sanatın şahsı da ayna metaforuna o kadar şükran duymalıdır. Üstteki cümleyi -sadece nesnelerini değiştirerek- hatırı sayılır bir edebiyat bilgininden apardık. Adamın adı, James Wood. Ve kendisinin konumuzla hiçbir ilgisi yok. Çünkü muhtemelen, Ece Gamze Atıcı'nın Adem Aynası'nı okumamıştır. Yazarın ikinci kitabı olan Adem Aynası, son edebi çağın henüz tam da oturmamış şık modası, 'hayatı kurmacanın mahiyetini kurcalayarak irdele'yen ender Türk romanlarından biri. Kitabın en etkili numarası ise, az biraz felsefe aşeren herkesin heybesinde yer tutan ayna metaforunun kullanımı. Doğrudan bahis veya ara anlatılarla çeşitlemek yerine hemen her şeyi kitabın isminde toplamak... Başka bir deyişle, bunu düşünmeye üşenmeyecek kadar soylu ve dikkatli okurlar edinmeyi ummak. Bu açıdan bakıldığında kitabın okura direkt olarak söylediği tek şey, 'Merhaba, ben bir romanım' cümlesidir ki 'Merhaba' dahil ne eksik, ne fazladır. Hikayenin başkarakterimsi kişisi Baki, 'hangi roman karakterinin yerinde olmak isterdiniz' sorusuna muhatap olan bir okurun seçenek listesine bile almayacağı, yapayımsı bir kadere sıkışmış, zavallı bir kurbanımsıdır. İstikbalini yazarıyla hesaplaşarak şekillendirebileceğine inanır ve bir yolunu bulup kendi dünyasıyla yazarının alemi arasında geçişler yapmaya başlar. Ve artık İstanbul kazan, Baki kepçe kulaklıdır. - Kurmaca gerçeğinin, ancak gerçeğin kurmacasını yazabilenlerden öğrenilebilmesi... - Dengi mahiyetteki eserlerin alt metinlerinde sorulup duran 'acaba biz de mi kurmaca karakterler gibi yazılıyoruz' sorusunu saygıyla geride bırakıp 'neden yazılıyoruz' sorusuna gelinmesini sağlayabilmesi... - Ve bize bu yazıyı yazmaya karar verdiren olayın, başka hal ve formlarda, başka okurların da başlarına gelme ihtimalinin olması...


Hayır. İlk kez başıma geliyor bu. Masa başındaysam kolay. Öncesinde epey çalışıyorum ben. Elimdeki hikayeye hizmet edeceğini düşündüğüm okumalar ve araştırmalar yapıyorum. İşin bu kısmı daha çok zamanımı alıyor. Başa dönecek olursak, yazmak zor değil benim için. Olsaydı yazmazdım muhtemelen. Zorla yapılacak bir iş değil bu, malum. Zorlanarak yazılmış metinler, zorlanarak okunan metinler oluyorlar bana göre. O zaman sanırım beni de zorlanarak okuyacaksınız. Bahsedemeyiz. Bahsedersek haksızlık olur. Zira işin başında bilinç yok. Baki karşıma çıktıktan bir süre sonra alegorik yaklaştım ben ona. Diğer bir deyişle, kitabın başı sonu ve haliyle Baki'nin meramı bir seferde karşıma çıktı. Bunlar da meselenin büyük kısmını söylüyor zaten. Tabii bu arada Baki'nin kendisi alegori. Ama ben 'haydi alegorik bir takım hareketlere gireyim' şeklinde gelişmiyor olaylar. Daha safça bir durum var galiba orada. Bir rüya görüp onu anlamaya, yorumlamaya çalışmak gibi. Ben o endişeleri çok komik buluyorum. Kibirden kaynaklanan endişeler bana göre onlar. Ben yazarken ne anlattığımı biliyorsam, onu anlayacak birileri de çıkacaktır. Aksini düşünmek çok acıklı bence. O zaman başka kaygılarınız var demektir. Önceliğiniz meramınızı anlatmak olmayabilir. Rica ederim. Dünya çoğu zaman sıkıcı bir yer. X-Men'in Magneto'su. Çok net. Adam haklı beyler demek istiyorum hatta. Onun karşısında Profesörü biraz kibirli ve naif buluyorum. Bir de fazla devletçi zaten. Çizgi roman uyarlaması olarak da en sevdiğimdir X-Men. Ben iyi bir edebiyat eserinin bayağı fiyakalı olduğunu düşünüyorum. İsterseniz filmini, dizisini de çekersiniz, oyuna çevirirsiniz, müzikalini yaparsınız, kazağını örersiniz ki öyle de yapılıyor zaten. Sırf Sherlock Holmes yeter tek başına bunun ispatı olmaya. Günümüz edebiyatını da değerlendirmek için aceleci davranıyoruz sanki biraz. Kültür endüstrisinin üretimiyle sanatı ayıracak şey 'zaman' bana kalırsa. İnsan temel ihtiyaçlarından kaçamaz. Bu döngünün bir yerinde insanın, iyi, basit ve güzel olana adamakıllı sahip çıkacağına inanıyorum ben. Ayrıca hayal kurmanın da temel bir ihityaç olduğunu düşünüyorum. Edebiyat size hayal kurdurur. Okur aktif durumdadır yani... İzleyici değildir. Hikayeye iştirak eder. Bunu edebiyatı övmek ya da sinemayı yermek için söylemiyorum. Nice kitaptan şahane film sayabilirim... Sadece demek istediğim, hayatta kalmak için hayal kurmak zorundayız. Başka çaremiz yok gibi. Pek güneşli günlere uyandığımız bir ülkede ve hatta dünyada yaşamıyoruz. Hayal kurmazsak yok oluruz. Hayal kurdukça umut eder insan. Gerçeğin, maruz kaldığı değil ürettiği bir şey olduğuna ikna olur. Ancak o zaman değişir ve değiştirir. Üstelik insanın hayal gücünün, aklından üstün olduğuna da şüphem yok. Sadece müphemliğin hakim olduğu zamanlarda yaşıyoruz. Değişecektir. Dediğim gibi; insan değişir ve değiştirir. Adem Aynası sanıyorum film olacak. Zamanı için bir şey diyemem tabii. Onunla ilgili görüşmeler devam ediyor. Baki'yi kimin oynayacağı uzun zamandır belli. Yoğun bir şekilde Baki'yi düşünmeye başladığımda gördüm Baki'yi canladıracak oyuncuyu. Henüz yazmaya başlamamıştım yani. Daha doğrusu birkaç sayfadan ibaretti Baki. Aklımda filmle ilgili hiçbir düşünce yoktu o zaman. Zaten kitap da yoktu ortada, dediğim gibi... Sadece Baki ve fikri vardı. Masaya oturmadan önce geçen o dört senenin ortalarında bir yerde... Baki'yi yazmadan önce dört sene kadar çalıştım da üzerinde... Neyse, hayal ettiğim karakteri bütün hissiyatıyla birlikte karşımda görünce... Epey enteresandı. Kendisinin, yani sözkonusu oyuncu arkadaşımın da durumdan haberi var. Kısacası, işin orasında bir karışıklık olacağını sanmıyorum. Mümkün tabii. İlk romanım Nar'da Zeki Müren şarkıları vardı iki anlatıcının hikayelerini birbirine bağlayan... Bir nebze müzikal bir romandı sanki o. Bana göre her romanın da bir müziği vardır fonda çalan. Tabii yazarınki ve okurlarınki farklı olabilir, arada yazar da müdahele edebilir. Bana göre Nar'da Zeki Müren ve flamenko hakimdi. Adem Aynası'nda da Baki'nin kendini bulduğu bir şarkı var. Hatta 'bir gün filmim çekilirse bunu kullanın lütfen' diyor; Massive Attack'tan Heat Miser. O şarkıda nefes efekti olduğu için pek yerinde gelmişti bana, Baki'nin hikayesi adına... Sonra aklıma High Fidelity geldi. Müzikal bir roman o da epey. Tabii benim fantezime göre, teknolojinin de mevcut haliyle bunu daha şık şekillerde kullanabiliriz pekala. Var tabii. Dönem dönem değişir ama bu ara Massive Attack, Mezzanine'dan gidiyorum. Evladiyelik albüm. En sevdiğim Massive Attack albümü. Aramıza yıllar girmişti ama Pixies de dinliyorum bu sıra; SurferRosa / Come on Pilgrim. New Model Army de aynı şekilde... Rock ve birçok alt türünü severim. Klasik müzik de... Özellikle Paganini. Baki'de vardı zaten. Geçenlerde Orhan Gencebay dinledim bir hafta boyunca, üzerine Morrissey / TheSmiths, çok iyi geldi. Bir ara fazlaca melankoliye maruz kaldım, Tindersticks dinledim mesela. Peşinden Rammstein ile dengeledim bünyeyi. Müzik olmasaydı kimse 20'sinden fazla yaşamazdı bence. Evet. Doğada ham olarak var zaten. Buna evet ya da hayır demek için kitabı baştan okumam gerekir. Kitap yayımlandıktan sonra tekrar okumuyorum ben. Zira yayımlanmadan önce defalarca okuduğum için, hatıralarımda güzel kalsın istiyorum. Nefret etmeye başlayabilirsiniz aksi halde. Yeni baskıda ya da özel bir durumda yapılabilir belki. Eğer o zaman da öyle bir şeye rastlarsam hiç acımam, silerim. Ama riskli bir durum bu. Çünkü yeniden yazmaya da başlayabilir insan. E o zaman nereye gidilir bilemem. Bana göre sanat bir tür sivil itaatsizlik zaten. Plastik, evet. Firuz da İstanbul ihtiva ediyor ama bütünüyle orada geçer mi, henüz belli değil.


J udith, ''Benimki reform, sen kendi devrimini yap!'' sloganıyla çıktığım bir yolu temsil ediyor. Evrimin yalnızca kendimize ait olduğunu düşünürsek, -ki şu ana kadar kanaatim bu yönde- iyileştirmeye atıfta bulunmam, tek eylemim olabilir. Kim olursanız olun, eğer o ruh sizi de harekete geçirirse, birkaç defne yaprağını tutuşturup bu zayıf ateşe mukayyet olmayı düşünmeksizin, siz de bir roman yazmaya başlayacaksınız. Sürrealizm, bunu yapmanıza olanak verecektir: Tek yapmanız gereken ''adil'' işaretini taşıyan ibreyi ''eylem''e ayarlamaktır, gerisi kendiliğinden gelecektir. der, Manifestes Du Surrealisme. Benim de bu eylemimin kahramanı, Judith. Bağlı olmak, senin seçimindir. Bağımlı olmak ise, tek seçeneğindir. ''Suçla, şikayet et ve rahatla!'' Emin ol, vicdanına karşılık gelen yaylar, okların sivriliğini sana hissettirmeyecekler. Çünkü Judith seni kullanıp attı. Alacaklarını aldı ve acımasızca bir kenara fırlattı. Demek ki, seninleyken olan tüm sevgi gösterileri yalandı. Düşünsene, ortada hiçbir sorun yokken; kavga bile etmeden, sessizce uçup gitti. Ona ne yapmıştın ki? Aldatmadın, yalan söylemedin, incitmedin. Sadece sevdin! Her zaman yanında oldun. O halde sorun neydi? Ona neden yetemedin? Sen herşeyinle onun iken... Ama o doyumsuz biriydi! Sana sadık kalamadı; ''biz'' olamadı; seninle oynadı. Salvador Dali, Sürrealizm yıkıcıdır, ama sadece hayal gücümüzü sınırlayan prangalar olarak gördüğü şeyleri yıkar. derken; senin sonsuza kadar birlikte yürüyebileceğin bu kadın, her yol ayrımından sonra kendi ütopyasına sapan ve sapacak olan kadındır, demek ister. Aynı nedenle, ''Into The Wild'' filminden tanıdığımız Christopher Johnson McCandless da, Alaska'ya ulaşmak için; birçok yerde, bir çok bireyin yaşam hikayelerine dahil olmuş, ama arkasına bakmadan özgürlük yolunda ilerlemesini bilmişti. Hayata karşı dimdik durabilmek için, önce ayağa kalkıp ayağının tekinin karıncalaştığını farketmen gerekiyor. Hatta bu da yetmez bazen. Tuhaftır ki, üşüdüğün için kıpırmadan duran sen, hareket ettiğinde ısınacağını bilen yine sensindir. Ama bir balonu andıran derinin altındaki kocaman boşluk; her an iğneyle patlatılma riskine karşı, sürekli etrafını saracak koruyucu bir kalkan arayışında olur. Tabii kaybetme ihtimali, kaygılarından kurtulmanı sağlamaz. İşkenceyi uzatır ve sen bundan zevk alırsın. Zaten istediğin bu değil mi? Heyecan. Bu vesileyle, öncü Judith'e değinmek isterim. Evvel zaman önce, Tanrılar Okulu adlı kitabı okurken karşıma çıkan; yazarın, hayatından bahsederken kısa ve öz niteliğinde kaleme aldığı ve böylece, karısını aldattığı komşusu olarak tanıştığımız bir kadındır. Yazara göre, hiçbir şey onu şaşırtmazdı. Tek başına yaşayan, içine kapanık ve kitapları ile müziği dışında; her şeye karşı ilgisiz, soğukkanlı ve kayıtsız görünen hoş biriydi. Artık, ele avuca sığmayan soyutluğuna rağmen, varlığını kabul edebilirsiniz sanırım. Öncelikle, ondan biraz dostluğunu, acımasını ve bedenini istemiş; dilenmekte olduklarını aldığında ise, ona tam anlamıyla sahip olamamanın kattığı güvensizlik ile ''bencil'' kanısına varıp ve bu yargıyla da etiketleyip, tavan arasına kaldırmıştı. Peki, bencillik hangisiydi? Bir kuşun, avuçlarının içinde kalmasını istemek mi? Yoksa, kuşun özgürce uçmak istemesi mi? Bana kalırsa, her ikisi de. Fakat mesele bu değil. Mesele, meselenin bu olduğunun sanılması. Halbuki, bencilliğin mühim olan tarafı, hangi fiilin egemenliğinde nüksetmiş olmasıdır: Bağlı olmak mı? Bağımlı olmak mı? Bağlı olmak, senin seçimindir. Bağımlı olmak ise, tek seçeneğindir. Kuş, özgürlüğüne bağlıydı. Sana ait olmasını istesen bile, sımsıkı tutman bunu sağlamayacaktı. Sadece, umut etmeye devam ediyor olacaktın ve tek seçeneğinin bu olduğunu, beklenti içerisindeyken tanıştığın çaresizlik söyleyecekti. Judith uçacaktı ve sen isyan edecektin. Velhasıl, elinden gelen birşey olmadığını anladığında, bencilliğinin türünden arda kalan eylem budur. Serzeniştir. Bağımlılığın eş anlamlısıdır. Sustum. Susulmayacak ne varsa sustum. Gerektiğinden daha fazlasını sustum. Hiç olmadığı kadar, olabildiğinden ötesini sustum. Bazen, tek parça bir giysi kadar basite indirgersin hayatını. Tek seferde elbiseni üzerinden çıkarıp, fırlatıp atmak istersin! Bazen de, ne bulursan geçirirsin üzerine kat kat. Hatların yok olana, içinde kaybolana kadar. Meğer lakayıtlığın adını patolojik narsisizm koymuşlar... Yazar gibi, Judith'leri tavan arasına kaldırmışlar. Bireyin kendisine değer vermesi için, kendisi dışında birine gereksinim duyması gerekmediğine inanıyorum; lakin, kendine güvenden yoksun bireylerin, dışarıdan gereksinim duydukları değer yüzünden, büyüklenmeci tavır sergilemelerini de savunmuyorum. Sustum. Susulmayacak ne varsa sustum. Gerektiğinden daha fazlasını sustum. Hiç olmadığı kadar, olabildiğinden ötesini sustum. Duvarları yıkarcasına, sınırları zorlarcasına ağzımı bile açmadım. Dudaklarımı kıpırdatmadan gidebildiğim kadar yol almıştım. Mesela, üzerine basıldığı için motiflerini yitirmiş bir yaprak; can veren damarları olmadan boynu bükük kalmıştı. Tıpkı ufak bir buz parçasının hünkarca ateşe yaklaşması gibiydi; eriyeceğini bile bile ya da bir kemanın tellerinin birer birer kopuşu; mi, la, re, sol. Ellerinde ise, yetim kalan yayı. İnsanın hiyerarşiye muhtaç oluşunu; müptela haline gelmiş ruhunun tasmayla dolaştığını görüyordum. Sonra, benliğinden kalan kırıntılarla beslenmeye çalışan ve tamamen kavuşabilmek için geçmişte yediklerini kusmaya çalışan insanları da gördüm. Onlar sessizliğe kulak verdiler. Ben de anladıkları dilden anlamadıklarını anlatmayı bir borç bildim. Bir gün, Chris'in yolu yaşlı bir adamla kesişir. Pek tabii, veda vakti de gelir. Aralarında geçen son sözler oldukta içten ve derindir. Yaşlı adam onu evlat edinmek ister. Gitmesini hiç istemediği için, son dakikada büyükbabası olup olamayacağını sorar; cevabına bir soruyla karşılık alır. ''Ran, bu konuyu ben Alaska'dan döndüğümde konuşabilir miyiz?'' Adamın gözleri dolar. ''Elbette, öyle yaparız.'' der ve Chris gider. ... Onu nasıl böylesine insafsızca yargılayabilmişim? Artık Judith anılarımın tavan arasındaki karanlık bir köşeyi kaplamıyor, parlıyordu. Onun müziği yaşamdı. diyebileceksindir; tıpkı Judith ile tanışmamıza sebep olan filozof Stefano D'Anna gibi. Dizginleri ellerinde tutmak ve minnettarlık eşdeğer düzeyde tutulduğunda, mutlak bir sevgi çemberi oluşur. İncecik bir ipin üzerinde, bir omzunda düşlerinin ağırlığı; diğer omzunda duygularının ağırlığı varken yürüyebiliyorsan, o bağ hiçbir zaman kopmaz. Bu defa, ışık Chris'i sonsuzluğa çağırıyordur. ''Ya yüzümde bir gülümsemeyle kollarınıza koşuyor olsaydım? O zaman siz de benim şu anda gördüklerimi görür müydünüz?'' diye geçirir aklından ve tebessümle birlikte, gözünden bir yaş süzülür; sonsuz olur. Kısacası, son sözleri de kendi ebeveynlerine ithafen olmuştur. Ama şimdi, paylaşmak istediği duygu, bir başkaldırıdan ve ya kızgınlıktan ziyade; bütünselliğin aydınlanışıdır. Belirsizlikler silsilesi yapışır gırtlağına. Yutkunduğun herşey ağına takılır. Çekinmeden bulaşır birileri ve içini karıştırır. Umuyorum, her bir birey, içten dışa kusmanın bariz olan sebebini görür ve kendi midesini bulandırmaktan vazgeçer. Hepimiz dallardan birinde oturuyor ya da tutunmaya çalışıyoruz. Fakat hiçbirimiz, ağacın sahibi değiliz. O bizim sebebimiz. Görmemiz gereken minik bir ayrıntı, neler yapabilecekken yapamadığımızın da cevabı.


Mtaar açık sanat alanı, Ece Kalabak'ın ilk kişisel sergisini heyecanla sunar! Aldığı resim eğitiminin ardından illüstrasyon ve animasyon konularında da çalışmalar yapan sanatçının eserleri; İstanbul, Berlin ve Frankfurt'ta karma sergilerde yer aldı. Geçtiğimiz aylarda Mtaar'ın düzenlediği Yerel İllüstratörler 01 ve Horaley sergilerine de katılan Ece Kalabak'ın illüstrasyonları ayrıca Bant, Altyazı ve Rojo gibi kültür sanat dergilerinde yayımlandı. İstanbul'un sanat üretiminin ve etkinliklerinin merkezi konumundaki Beyoğlu/Karaköy eksenine alternatif olarak Kadıköy/Moda'da konumlanan Mtaar, kendi sergi projelerinin yanı sıra sanatçıların da projeleriyle dahil olabilecekleri açık bir sergi alanıdır. Sanatçılar, sanat grupları ve bağımsız küratörler, www. Mtaar. org adresindeki proje gönderim aracı yardımıyla projelerini alanda kolaylıkla paylaşabilirler. Mtaar sergi alanı ile ilgili bir diğer önemli nokta ise; giderleri, kurucusu olan sanatçılar tarafından karşılanan bir organizasyon, sanatçıların özgün girişimiyle oluşturulmuş kar amacı gütmeyen bir yapı olarak kendini konumlandırması. Mtaar, güncel sanatın her alanında sanatçılara projelerini sergileme imkanı sunmak için kuruldu. Bu kapsamda planlanan etkinlikler arasında konulu, konusuz sergiler, atölyeler, sanatçı sunumları, özel gösterimler de var. Bu etkinlikler sadece Mtaar'ın Kadıköy'deki mekanında değil, karşı yakada iki ayrı sergi alanına da yayılıyor. Dolayısıyla kalabalık sergiler şehrin iki yakasında üç farklı mekanda gerçekleşebiliyor. Bu organizasyonları günlük mini festivaller formunda düzenlemek amaçlanıyor. Mtaar sergi alanı iki kattan oluşuyor. Giriş katı (23 metrekare), ışık gereksinimi olan iki ve üç boyutlu eserler için, alt kat (27 metrekare) ise video ve ses yerleştirmeleri için kullanılıyor. İki alanı da eşzamanlı kullanmak, bu alanları yeniden biçimlendirerek farklı amaçlar için hazırlamak da mümkün olabiliyor. Mtaar'da sergilemek için proje hazırlarken, mekanın imkanlarını göz önüne almakta fayda var. Atölye Onbir (Kuruluş tarihi: 2007) Genç sanatçılarla resim ve illüstrasyon çalışmaları.


Çok tuhaf bir gelişme olacak yakında. Avrupa Birliği iki ay verdi Türkiye'ye vicdani redi yasalarına koyması için. Peki bu yasalara konunca kaç kişi vicdani red için cesaret edecek. Yani sadece devlet baskısı için söylemiyorum, mahalle baskısı için de söylüyorum. Sanıyorum sol misyonerliği çok ıskaladı Türkiye'de. Misyonerlik çok ıskalanmış bir yöntem sol için. Hani gidip şurada bir okul yapmak, gidip 30 yıl boyunca bir köyde bir tiyatro için çalışmak, vesaire. Biz daha büyük meseleler ilgiliyiz hep, herkes daha büyük düşünmek istiyor, daha makro düşünmek istiyor. Tıpkı bunu ıskaladığı gibi sivil itaatsizliğin de ne kadar güçlü bir şey olabileceğini de ıskalıyor. Şimdi ne yapılabilirdi sivil itaatsizlik için diye düşünüyorum... Herhalde hep birlikte askere gidilmeseydi. Ama Kürtlerin de hep birlikte dağa gitmemesiyle birlikte. Kürtlerin ve Türklerin hep birlikte biz bütün her türlü kültürel, siyasi ve militer baskıya karşı bırakıyoruz bu işi, ölmüyoruz artık ya da öldürmüyoruz. Ölmeyi ve öldürmeyi reddediyoruz demesi. Herhalde en ciddi, en etkili eylem olurdu. Türkiye muhalefetinin bir sivillik sorunu var, Türkiye sol tarihinden gelen, Türkiye muhalif tarihinden gelen bir sorun bu. Sanırım bu alter mondialist hareketle birlikte biraz değişti. Yurt dışındaki, bilhassa Latin Amerika'daki hareketlerle haberleşmeye başlayınca, buradaki genç sol çevre başka eylem yöntemleri de keşfetmeye başladılar. Bir de popülerlik sorunu diye bir şeyle karşılaşmaya başladı sol, 1980'lerden sonra özellikle '90'larda. Bu popülerleşme, kendini ana akım medyada gösterebilme sorunsalı yüzünden karnavalesk eylem yöntemleri bulmak zorunda hissettiler kendilerini. Hatta bir dönem öyle bir yere geldi ki bu, hatırlarım Tanıl Bora'nın yazısı vardı Birikim'de İyi tamam da bu karnavalın içini neyle dolduracağız? diye. Daha çok popüler daha çok karnaval havasında geçen eylem nasıl tasarlarız meselesi bayağı ciddi bir mesele olmuştu '90'lar boyunca, hala da meseledir bence. Ama işte o süreçte de bu sivil itaatsizlik meselesi gündemimize geldi. Şimdi Türkiye'de hakikaten Kürtlerin bu Cuma namazı eylemleriyle en çok görünen sivil itaatsizlik çadırları süreci ve kolektiflerin yaptığı bu metrobüslere ve metrolara parasız binme eylemi, halkevlerinin yaptığı eylemler dışında çok ciddi bir sivil itaatsizlik eylemi benim cehaletim de olabilir ama- ben bilmiyorum hakikaten. Bu coğrafyada biraz zor diye düşünüyorum. Böyle bir geleneği yok bu coğrafyanın ve çok zalim, her şeyi zalim, muhalefeti de çok zalim. Kürt meselesinde mesela PKK'nın ne kadar zalim olduğunu konuşuyoruz, NATO'nun en büyük ordularından bir tanesine karşı ayakta durmaya çalışan bir silahlı örgüt tabii ki zalimleşir. Her şeyin, bizim dışardan görmediğimiz için ne kadar zalim olduğunu farketmediğimiz bir yapısı var, Türkiye'deki sosyal ilişkilerin, siyasal ilişkilerin misal. Bu ilişkiler içinde sivil itaatsizlik gibi tırnak içinde neşeli bir şey üretmek zor oluyor bence.


Wolfgang Hilbig, Ben, çev. Sabir Yücesoy, Sel Yayıncılık, 2014, 326 s. Hamburg'un St. Pauli mahallesinde yaşayan arkadaşım C. ile Kadıköy'de bir barda oturuyoruz. C., Ultras St. Pauli'nin yanı sıra Fanladen taraftar organizasyonunun kurucularından. Aktif bir antifa, göçmenlerin, çoğunlukla Türkiye'den gelmiş ailelerin çocuklarının yaşadıkları sorunlara yardımcı olmak için yerel yönetimle çalışan bir sosyal yardım görevlisi. Soykırım hatırlatmaları, ayrımcılığa karşı çeşitler etkinlikler düzenliyorlar. Taraftarlar arasına sızmaya çalışan sivil polis tekniklerine karşı nasıl mücadele etmeye çalıştıklarını anlatıyor. Irkçılıktan, devletlerin zalimliğinden, futboldan, hayattan konuşuyoruz. Konu dönüp dolaşıp aileye geliyor. Toplumun çözündüğü, kırıntılara dönüştüğü zamanda bir arada olmak, aile olmak ne demek, ne anlama geliyor... İnsanın içinde doğduğu değil, uzaklarda olan akrabalarını arayışı. Kendimizce, içtiğimiz şarabın etkisiyle, ikindinin güzel kokusuyla, biraz esrik akış akıl yürütmelere düşüyoruz. O zaman bir akrabasından söz açıyor, amcasından. Soğuk Savaş döneminde eşiyle Batı Berlin'de yaşıyor, önemli fabrikaların birinde mühendis. Bir oğulları var. Sıradan bir Alman orta sınıf aile olarak yaşayıp gidiyorlar. Ta ki 1990 yılında duvar yıkılana dek. Havadaki özgürlük, birleşme, kardeşlik duygusunu içlerine çekeceklerini düşünürken, amcası oğlunu okuldan alıp eve geldiğinde evde boşlukla karşılaşıyor. Karısı eşyalarını toplayıp gitmiş. Çok geçmeden anlaşılıyor ki, duvar yıkıldıktan sonra izini kaybettirmeye çalışan Stasi işbirlikçilerinden biriymiş. Sonra açılan arşivlerde isimlerini görüyorlar. Evli, çocuklu, mühendis eşinin üst düzey bilgilerine erişimi var, sayıları altı yüz bini bulan resmi muhbirlerden biri. Kuzeninin bu travmadan haliyle düzgün çıkamadığını, yaralı, kızgın büyüdüğünü anlatıyor. Anlatırken gözleri doluyor. Kadınla uzun yıllar iletişim kurulmuyor, kadının kendisi istemiyor bunu. İşbirliğine inandığı devlet düzeni için aile kurup çocuk sahibi olmayı seçmeyi bile, gerçek dışı görünse dahi anlayabiliriz, yüzleşememesi daha acı vermiş olmalı diye bir şeyler geveliyorum ama zemin altından kayınca, üzerinde duracak değerler silsilesi ortadan kalkınca, o devasa ret duygusunun gücünü tahayyül bile edemiyorum. Sessizce şaraba devam ediyoruz. Yazarınızın işbirlikçi olması, aileden birinin ajan olması kadar travmatik olabilir. Stasi'nin belgeleri açıklandığında, birçok Alman edebiyatçının Inoffizielle Mitarbeiter olarak çalıştığı ortaya çıkmıştı. Özellikle iki yetkin yazar, Christa Wolf ile Heiner Müller'in, daha fenası, şair Sascha Anderson'un Stasi ile doğrudan çalıştığı anlaşılmıştı. Yazarların, şairlerin işbirliğini seçmeleri bir yana, anlaşılan o ki, yıllarca gizlice, kendince özgür bir ortamda yeşerdiği sanılan Berlin yeraltı edebiyat çevresini basbayağı Stasi'nin manipüle edip yönlendirdiği yine belgelerden anlaşıldı. Wolfgang Hilbig, Laszlo Krasznahorkai'nin önsöz yazdığı The Sleep of the Righteous'daki öykülerde Almanya'nın savaş sonrası yaşadığı kimlik çıkmazını, travmalarını, kaybettiği moral değerleri, kıyameti muştulayan üslupla, upuzun paragraflarda anlatıyor. Kendi sınırlarına hapsolmuş yazarın çıkmazlarını, yaşadığı dünyanın dehşetini dengelemek istermişçesine, dile dayanarak, yazıdaki dili zenginleştirmeye çalışarak gösteriyor. LK, önsözde Hilbig'in sanatının basit bir gerçekte ışıldadığını belirtiyor: Günlük yaşamı derinlemesine yazmaya çalışırken Doğu Almanya'nın aslında tıpatıp dünyanın bir yansıması olduğunun farkındadır. Metinlerinde çeşitli yönleriyle ele aldığı canavar henüz yok olmamıştır; o karanlık, korkutucu tehdit hiç ortadan kalkmamış gibi bugün de hayattadır; bu yönüyle Hilbig'in yazdıkları tam da şu anla örtüşür. Hilbig'in babası farklı biçimde olsa da kaybolanlardan. Stalingrad kuşatmasına katılmış, bir daha dönmemiş. Annesiyle sığındıkları evde, Birinci Dünya Savaşı öncesinde Polonya'dan göç edip kömür madenlerinde işçi olarak çalışan dedesiyle büyümüş. Kendi halinde, sessiz, köşesinde bekleyen bir çocuk. Yazmaya, yazdıklarını yayımlatmaya başladığı andan itibaren Stasi ile çatışan, hayatı boyunca bunun zorluğunu yaşayan, yargılanan, tehdit edilen Wolfgang Hilbig'in Ben isimli, hacimli, kafası oldukça karışık işbirlikçi-anlatıcının yer aldığı kitabı işbirlikçi yazarlarla hesaplaşma veya onların yerini alma hamlesi. Yazdıkları fazla özgür ruhlu diye sansürlenen Hilbig Leipzig'e, oradan Berlin'e geçiyor, kazancı olarak çalışıyor. Ardından serbest yazarlık yapıyor. Devlet kendisiyle başa çıkamayınca, biraz danışıklı biçimde geçici pasaport veriliyor. Bununla 1985 yılında Batı Almanya'ya geçen Hilbig doğal olarak geri dönmüyor. Duvarın yıkılmasından sonra döndüğündeyse, kolunun altında bu kitabın taslağını taşıyor. Hilbig'in romanı, arkadaşlarını takip edip düzenli biçimde Stasi'ye raporlayan işbirlikçilere bir öfke metni yerine, daha çok Doğu Almanya'nın son günlerinin absürd halini, yurttaşlarının şaşkınlığını yansıtıyor. A. kasabasında doğmuş, annesiyle yaşıyor. Gündüzleri kazancı olarak çalışıyor, aynı zamanda Demiryolu İşçileri Edebiyat Derneği üyesi. Kasabadan, üzerinde yazıp durduğu, sonunda uyuyakalıp işe gidemediği annesinin mutfağındaki masadan kurtulup Leipzig'e veya Berlin'e gitmeyi planlıyor. Akşamları ise bodrumlarda dolaşan bir Stasi ajanı. Berlin'in yeraltında, bodrumlarda dolaşıp, gizlilik içinde düzenlenen okuma toplantılarına katılıp konuşulanları bir aracıya raporluyor. Okumaları gerçekleştiren kültleşmiş karakter Reader'ı içten içe kıskanıyor. Zaman zaman kibirlenip o gizemli, yeraltında okurlarıyla yüz yüze gelme cesaretini göstermiş yazarı aşağılıyor. Okumaların ardından karanlıkta izbe bodrumlarda çıkış yolu ararken, öfkesiyle ihbarcılığına zemin hazırlıyor. Anlatı düzlemsel ilerlemiyor. Sıklıkla zamanda kaymalar, sıçramalar, anlatıcıdaki ani değişimler, karakterin özellikle işbirliğine yanaşması sonrasında yaşadığı topluma, kendisine, raporlama yaptığı amirlerine dair dile getirdiği şüphelere uygun biçimde değişiyor, aslında çözülüyor. Anlatıcı zaman zaman neler olduğunu daha temiz bir dille toparlayıp aktarma sözü veriyor, ama bu sözler çok uzun ömürlü olmuyor. Anlatım yine bozuluyor, tıpkı edebiyatın içinde yer aldığı toplumla yabancılaşmasındaki, yazarın kendisini ortadan kaldırmak gibi korkunç bir hale gönüllü olmasındaki tuhaflık gibi. İşbirlikçi yazar bodrum katlarında, caddelerin altındaki tünellerde dolaşıyor, izliyor. İzledikçe izleniyor, izleme emrini verenleri izliyor, amirleri bu durumu sevinçle karşılıyor. Gözetleyici devlet her yurttaşı birbirini izlerken, kendisi de izlenir olmayı bir aşama olarak görüyor. Tüm bunlar olurken Ben'in dili çözülüyor; toplumla birlikte, onun içinden dışarı doğru çözülüyor. Amirlere göre doğru olan bu, çünkü Görmenin en iyi yolu karanlıktan aydınlığa bakmaktır. Ters yönde değil. Amirlerinin edebiyata olan ilgisi W.'yi şaşırtıyor bu arada. Otoriter devletin birbirinden ayırt edilemez halde kuytularda gri takım elbiseleriyle dolaşan bu istihbarat insanlarının yetkin edebiyat arayışı karşısında dehşete düşüyor, zaman zaman tiksinti duyuyor. Fakat Stasi'nin yazdığı şiirleri edebiyat dergilerinde yayımlatması hem işine geliyor hem hoşuna gidiyor. Amirleriyle yaptığı tuhaf konuşmalarda konu sıklıkla edebi seçimlere, benzerliklere, farklılıklara, bayağılıklara, yetkin yazarlığa geliyor. Amirlerin yüksek edebiyatı arayışındaki kararlılığın zerresi yok onda. W. hapisten salıverilmiş kadının evinde etrafa göz atarken görülür. Bakışları desenlere, şekillere takılır. İşbirlikçinin tavrında, bakışlarına dahi sinen bir güvensizlik, kendinden emin olmama hali vardır. Metinde birinci tekilden üçüncü tekile geçişler nedensiz görünür. Hilbig karakteri konuştururken sanki onu maktul diye görüyordur. Ardından Stasi belgelerinin dili devreye girer. Anlatı, işbirlikçiye dair tutulan raporun kendisi olur. Yazar için doğaldır bu geçiş. Okur Operasyonu dahilindedir. Amirinden aldığı görevle, yeraltında mitik figüre dönmüş biçimde okumalar yapan kişinin toplantılarına bir edebi figür şeklinde değil, ihbarcı kimliksizliğiyle sızmaktadır. Yerel çevrelerin yazarı metinlerini yüksek sesle okur. Dinleyenlerin tepkilerinden, işbirlikçinin raporlarından bunun epik bir deneyim, yazan-okuyan ile okurun hemhal oluşunun coşkulu geçtiğini düşünürüz. Oysa Stasi tüm yaşananları küçümsemekle, neresini ciddiye alacağı konusunda ihbarcı yazarla farklı düşünmek arasında gidip gelir. En azından amirin yorumlarından bunu anlarız. Bunun da bir manipülasyon olduğu konusunda sıklıkla kuşkuya düşeriz. Amiri W.'yi mitik yazarın Batı Berlin'de takılan o gariban kız arkadaşı takip edip yakınlaşmasını beceremediği için eleştirir. İhbarcı, üzerine yığılan enformasyonun altında ezim ezim ezilirken kendinden, yazdıklarından, katıldığı okuma günlerinden, metrodan çıkan insan yığınlarından, buluşmalar için seçilen kafede oturmak için seçtiği yerden dahi kuşkuya düşer. Romanın aksak anlatımı tam da bu noktada amacına ulaşır, çünkü gözetlenen yazarın çarpıtılmış metni etrafını saran dengesizliği gereğince yansıtır. İşbirlikçi yazar önce kasabasında, sonra bir yolunu bulup ulaşmayı başardığı Berlin'de gezinedurur. İstemeden yakınlaştığı ev sahibesinin ona bulduğu işe girip, her yanı dökülen kiralık odasında yazmaya çalışır. Üsteğmen ile her an herhangi bir yerde karşılaşabilir, bunun gerginliğini yaşar. Althusser'in, gezinen bireylerin duyduğu polis çağrısının Hey siz, oradaki!, kendisine yöneldiğine emin bireyidir. İdeolojinin kenarında değil, tam olarak içindedir. Metro istasyonundan çıkmış insan yığınlarını izlerken, Birden toplanıverseler diye düşünür. Dağılmasalar ve birden caddeyi işgal etseler, tüm çabalarının sebebi olan yaşamlarının giderek değersizleştiğini fark edip görmezden gelmeye kalksalar ve bir daha asla dağılmasalar, ne olur? diye akıl yürütür. Ya arkalarından hey diye seslenen, polisten geldiğinden daha geri dönüp bakmadan emin oldukları bu çağrıya uymak yerine barikat kurmaya karar verirlerse? (Ne olabileceğini biliyoruz, hızla başka bir tahayyül imkanına geçebilirler, örneğin Haziran 2013.) Ancak yazarın barikat kurma kararının imkansızlığına kendisini iknası bu olasılığın yerini alır çabucak. Kendini güvenceye alma refleksinin baskın çıkması. Sonra bu tasavvurun şaşırtıcı biçimde gerçeğin dışında yer aldığını fark eder. İşbirlikçi yazara göre bu düşüncedeki temel uyuşmazlık gerçekliğin tasavvura ne kadar yaklaşacağından çok, öylesine baskı altında yaşarken tasavvurun gerçekleşeceğine dair en ufak bir inancın filizlenmesine izin verilmemesidir. Bu olanaksızlığın, kendinin de artık dahil olduğu o enformasyon ağıyla yerleştirilmiş olmasıdır. Hilbig burada pek analoji veya edebiyat tekniğine girmeden, doğrudan Baudrillard'ın simülasyon kuramının Benyazarının gerçekliği haline geldiğini gösterir. Gerçeklik algısındaki düalist bakış, yazarın doğal varlığına acı verici biçimde dönüşür. Nasıl ki Althusser'in dikkat çektiği gibi polisin bir nidayı, çok bilinen gündelik seslenişi tahayyül edebileceğimiz şekilde bireyleri öznelere dönüştürüyor veya işliyorsa, Bende de amirler edebiyat yoluyla yazarı kendi öznesine dönüştürüp kanonda dolaşıma sokarlar. Şurada ya da orada, şu dergide, bu yayında, kendi haberi dahi bile olmadan şiirlerini yayımlatır. Peki yazar yazılarını, şair şiirlerini normalde eser yayımlatması çok zor olan bu dergilere göndermiş midir? Bunu bilemiyoruz. İstihbarat Bürosu, metni yazarına dahi sormadan edebiyata zerk eder. Çünkü önemli olan enformasyon ağını yerleştirebilmektir. Zaman zaman edebiyatın içeriğinin tartışıldığını görsek bile, amirler için önemli olan edebiyat aygıtının devletin amaçlarına ne şekilde hizmet edebileceğidir. Laszlo Krasznahorkai'nin ilk kitabı Satantango, yazarın yayımcı bulamayacağı endişesiyle yıllarca el altından kopyalanıp okunmuştur. Sonunda bir yayınevi yöneticisiyle görüşme yapar. Hiç umudu yoktur, çünkü adam aynı zamanda polise istihbarat sağladığı bilinen biridir. Roman komünist sistemin çökme belirtileri gösterdiği dönemde, artık varlığının anlamı kalmamış bir komün çiftliğin kaçış yolu arayan ayyaş sakinlerini anlatır. Kitapta olanı biteni amirlerine raporlayan önemli bir ajan karakter de vardır. Yazara göre sistemin mevcut halinde bu haliyle yayımlanması imkansızdır. Yayıncı, şaşırtıcı biçimde kitabı hatırı sayılır bir adetle basacağını belirtir. Krasznahorkai, daha sonra bu yarı ajan yarı yayıncının belki de güç gösterisi yapmak istediğini düşünür. Doğrudan politik olmasa da kitabın karşıtlığını kendi kapsadığı alandaki gücünün ispatı olarak basmıştır. İstihbarat kanallarının, devletin gözetleme makinesinin edebiyatla ilişkisinin gizemli bir örneğidir ona göre. Devlet, normal şartlarda asla kabul etmeyeceği söylemleri içeren romanı, aslında tehlikesiz bulduğu için yayımlamıştır. Gözetiminde başarılı olduğuna o denli inanmıştır ki, yurttaşlarının sistemin değişeceğine dair bir tahayyülünün olmadığını düşünür. Sisteme karşı bir edebi metin yazmak artık devlete göre zararsızdır, çünkü yurttaşların daha iyi bir otomobil, daha iyi yiyecekler, daha iyi bir yaşam yerine kendi ufak düşlerine, kendi önemsiz dertlerine düşmüş metinlerde potansiyel öfkesini sağaltmasının yararına inanmaktadır yetkililer. Krasznahorkai'nin kitabı bir tangodaki adımlar gibi örüldüğü yapısında sona yaklaşırken, bir bölüm tek başına düzeltilere ayrılmıştır. İşbirlikçinin komün sakinleri hakkındaki raporunun tashih çalışmasına girişen büronun katipleri o denli zorlanırlar ki, ne yemeğe çıkacak vakti bulabilir, ne akşam zamanında yerlerini terk edebilirler. Metni düzeltirken zaman zaman yüksek sesle dehşete düştükleri hatalı sözcük seçimlerini tekrarlarlar, böylece okur da bunları duyar. İstihbarat toplayan birim, edebiyatın kendisi olur, üsluba karar verir, anlatılanı dahi yeniden kurgular, akışa dahil edeceği enformasyonun dilini belirleyen hattın çizgisini kendinden emin biçimde belirler. Otorite kendisini edebiyatın merkezinde konumlar. Hilbig'de bu durum yazarın bizzat deneyimlediği gerçeküstü satirik hatırat biçimini alıyor. Vladimir Makanin, Underground ya da Çağımızın Bir Kahramanı'nda yazarı kendi varoluş, öz saygı ile özgürlük sarmalındaki benlik sorgusunda daha yıkıcı bir sorgulamaya götürmüştür. Yazar toplumdan ayrışmış, şehirde gezinmekten dahi alıkonmuştur, varoşlardaki apartmanın kendini zorlukla kabul ettirdiği bekçisi olarak koridorlarda dolaşır. Apartmanda oturma hakkı dahi yoktur. Yazıyordur, ama yazdıkları basılmıyordur. O da Hilbig'in yazarı gibi fiziksel biçimde yeraltına, metrolara çekilir. Makanin'in ben yazarı ara sıra edebiyat çevrelerine bir bakıp çıkar, orada yükselen yıldızları, yeni sistemle barışık, bir anlamda onun sonucu biçiminde ortaya çıkan tipolojiyi görür, elektrik çarpmış gibi geri çekilir. Ellisini aşmış yazar, geri dönüşlerle Brejnev'den bu yana benliğini kendisiyle tartışırken, yeni düzenin kahramanlarına karşı benim gibilerin, yani isimsizlerin, sadece metin yaratma becerileriyle ayakta kalmaya çalışanların, tanınmazların, sözsüz yaşayanların sancısını sayıklar. Ben'imin metinlerimi aşması gerçekliği. Adımımı ileri attım. Hem Makanin hem Hilbig'de Ben'liğini hacimli satirik metin haline getiren güçlü, yıkıcı özeleştiride yazarın çekildiği alan, kitapların yazıldığı tarihlerin hemen ardından daha da popülerleşen görüntüde yeraltı tasvirinden hayli uzaktır. Kadınlar, kendini yok edene değin içmek, dövüşler, dayaklar ve türlü şiddet eylemi romantize edilmiş sahteliğin dışında yer alır. Her biri, edebiyatın değerini tanımlamaya çalışan Ben-yazarın ayakta kalmak için sürdürdüğü devinimin acı detayları haline gelir. Hilbig gibi Makanin'de de asıl soru, toplumun edebiyatsız yaşamaya alışması, bunu kabullenmesi, edebiyatın yaşam alanından çıkıp gitmiş olmasıdır. Hilbig'in Beninde istihbaratçı amirleri dahi, başka sebeple de olsa, bu değişim karşısında zaman zaman paniğe düşerler. Onların nedeni daha farklıdır, devletin izleme aygıtını kaybetme korkusu yaşarlar. Makanin eleştirisini toplumun sefaleti üzerinden kurup yazarın gururlu varoluşunun hissi mücadelesi üzerinden kurar. Makanin'in ben-yazarıyla duygusal birlikteliğe gireriz. Hilbig ise, kendi üzerinden tutulan Stasi raporlarındaki somut verilerdeki fişlemedeki o kendinden emin dili özümser, direnişini kendi üzerinde oluşturulmuş simülasyona çevirip aynı şekilde karşıya, yukarıya, kendisini izleyen ağa çevirir. Hilbig'in Beni bu yönüyle daha zor, bir anlamda insanlık dışı bir metindir. Yazar toplumun herhangi bir şekilde bir parçası değildir, onu gözetleyen organik bir aygıta dönüşmüştür.


Grup, 1967 yılında Spaceman lakaplı Angelo tarafından kuruluyor. Angelo grubun lideri çünkü diğerlerinden büyük. Grubun diğer elemanları ise 11-12 yaşlarında! 1969 yılında Angelo grubu bırakınca, kalanlar, isimlerini E. A. Poe yapıyor. O dönemde Milano çevresinde Led Zeppelin, Grand Funk Railroad, Deep Purple coverlarıyla dikkat çekiyorlar. Grup 1975 yılında Generazioni isimli albümü çıkarıyor; melodik, güçlü keyboard'lar, sağlam bir gitar tonu ve ritmlerle klasik İtalyan progressive rock çalışması olarak nitelendirilebilir. Aynı yıl, basçı Maggi ABD'ye gidiyor, grup çalmaya devam ediyor. İsimlerini tam olarak Edgar Allan Poe yapıyorlar ve Jaws isimli filmin müziğini yorumladıkları bir single çıkarıyorlar. Spielberg'ün Jaws'ı çıkalı zaten bir yıl olmuştu. Edgar Allan Poe'nun son çalışması da bu single ve güzide kapak çalışması oluyor, sonrası belirsiz. Tıpkı Edgar gibi, ortadan kayboluyorlar.


The Dante Club türkçede Dost Körpe çevirisiyle yayımlandığında pek neşelenmiştik, el çırpıp müziğin sesini açmıştık. yazarı Matthew Pearl daha sonra başka bir kitap yazdı: The Poe Shadow. Edgar Allan Poe'nun, hala tartışılan sır ölümünü, yarı kurgusal anlatıyor. Daniel Hoffman; tüm yazdıkları Poe'dan etkilenmiş, bir Edgar hayranı. Jorge Luis Borges; Borges, büyük bir Poe hayranıydı. Kendi hikayelerine gizlediği şifreler, bilmeceler, garip kurguları hep Poe'dan öğrenmişti. Peter Straub içimizdeki şeytanları Poe yolunda anlatıyor. Diğer anlatanlar için bkz: Mazhar Fuat Özkan, Katatonia, Opeth, King Crimson, The Mars Volta. Jules Verne'in Poe'nun yarım kalan uzun anlatısını devam ettirdiği kitabı. Michael Deas; Poe'nun fotoğrafları, Poe yapıtlarından etkilenmiş çizimler vs. Her eve lazım! Louis Bayard ya da American boy: Andrew Taylor.


Paylaşılsın, paylaşılmasın / yaşansın, yaşanmasın herkesin Edip Cansever'le bir anısı mutlaka vardır. Mutlaka olmalıdır, olacaktır! Cünkü herkes, dip kadar hayatın içinden hayata dair belgeler toplamak için dalmışsa eğer anlam'a, bu belgelerden bir dosya oluşturacak ve bu dosyasıyla kendini yeryüzüne kanıtlayacaksa, elimizin altında böylesi bir şairin olması daima faydalıdır. Hem okur adına, hem siyasi kimlik adına! Benim Edip Cansever'le örtüşmem çok geç oldu; yirmili yaşların, dönemin şaşaasıyla çatışması ve şiire devrimin naklı yuva kuruşu, aldığım sosyalist eğitim çerçevesinde benim gibi yeni yetme bir şair adayını çok farklı kulvarlardaki bir dize yapılanmasına ve imge kurgusuna sürüklemişti. Bu noktada Edip Cansever, fazlasıyla burjuva kokuyordu benim için; çünkü yazdıklarından hiçbir şey anlamıyordum! Kitaplarını duvarlara fırlattığımı ve şiiri savunma yolunda isyan ettiğimi hatırlıyorum. Ama Edip Abi, o kadar güçlü bir şairdi ki benim gibi atgözlüğünü politik kimlik sayan birini bile içten içe şiire, hayata çekebiliyor, bir yerlerimizden bize, bize has dokuya nüfuz edebiliyordu. Bu noktalardan biri kim bakar uzaklara köpekleri saymasak çevresindeki garip, imgesel kaosu ruhumuza sokuşturan o büyük büyüydü. Güneye yolculuklarımdan birinde tren yolu üzerinde sabaha karşı gördüğüm, dağlara bakışlarını dikmiş bir köpekle karşılaşmam Edip'i yeniden okumaya itti beni. Kimdi bu adam?! Ömrün hücrelerini döküyordu sanki. Bilip bilmeden bıçak sallayacağına, tüm dokuyu öğrenerek cerrah olmuştu işte! Onunla tanışmak, onunla atışmak, birşeyler öğrenip birşeylerin ukalalığını yapmak tek hedefimdi adeta. O adam, benim yazmak istediğimi yazıyor, o adam benim söylemek istediğimi söylüyor ve bunu ustalıkla yediriyordu şiirlerine. Bir dostum, doğum günümde bir kadeh rakı ısmarlamak için beni çektiği salaş meyhanede bu yeni saplantımı duyunca, 'Saçmalama; önümüzdeki hafta, götürürüm seni Edip Abi'nin içtiği yere. Tanışırsınız!' dedi. Coşkuyla döndüm evime. Coşkum çalan telefona dek sürdü. Arayan kişi, başsağlığı diliyor ve Edip'in gittiğini bildiriyordu. Bu, en büyük cezaydı bana / en büyük işaret! Doğumgünümde sevdiğim şairi tanışmadan, tanışmak üzereyken kaybediyordum. O yüzden her 28 Mayıs, biraz doğduğum, biraz öldüğüm bir tarih! Her şair, bir büyü yaratır. Her şair, yarattığı büyüden kendi de etkilenir ve o büyüyü reddetmeye çabalar. Edip Abi, yarattığı büyüyle şiirin bildik akışının büyüsünü bozdu. Büyünün bir metafizik uzantısı değil, bir aşk biçimi olduğunu belgeledi. Galiba, bu belgeydi ha'yattan ilk önce sökülmesi ve yaramaz insanların omuzlarına apolet niyetine dikilmesi gereken. Biz gerekeni yaptık sanıyorum. En azından seksenli yılların dize dizicileri / dize düzücüleri!


Gençler Futuristika! namlı neşriyat yine şekil değiştirdi, şadınızı belli edecek iki kelam edin diye rica ettiler. İsteksiz de olsa kabul ettim. Bu uçucu çevrimiçi dijital matbu diyarında sözümüz ruhunuzda vüs'at yaratırsa ne ala! Malum, matbuat cemiyeti Gezi Parı münasebetiyle halkın ekseriyetinin iştirak ettiği nümayiş vasıtasıya çeşitli konumlara yerleşti. Cumhur'un yanında yer alanlar olduğu gibi, devleti idare eden kalpaklıların yanında söz eyleyenler de ziyadesiyle dikkatimizi çekti. Cumhur diyince, siz modernlerin deyimiyle tıklattım mı ses çıkaran, içi boş kemik diyebileceğimiz bu cümhure takımı, huzurumuz bozuldu deyu depreştiler. Efendiler, hepinizi izledim. Aynıları aynı, ayrıları ayrı kılmak şart. İstanbul subaşısı Mutlu efendi, bilirim ki gençliğinde Ömer Seyfettin'in Kaşağı'sını okuyup gözleri dolmuş bir ademdir. O kitaptan yola çıkıp çıkıp vara vara sepiciliğe varmasına otursun ağlasın ya da sahur vakti, ertesi gün çıkacağı televizelerde hoş görünmek maksadıyla bıyığını temizlesin, ben bilemem. Lakin Sayın Mutlu ve benzeri zevatın peşinde artık başına bir felaket gelmiş ezver kişi gibi aynı kelamı tekrar edenler, ki bunlar arasında yazıcı-çizici-matbuatçı-neşriyatçı tayfasından da kişileri gördüm, bilmeliler ki kamunun kevgire dönmüş diliyle söyledikleri, iktidarın metinlerindeki kelimelerle yeniden kurdukları cümleleri, eskilerin -afedersiniz- cumhur sikişi dedikleri mevzuya tekabül ediyor. Nedir efendim? Sevgili Ayhan Çağlar'ın sivil şairin ölümüne göndermedir. Kara kamu ile belediyeciliğe yanlayan yazar çizer taifesinin halkın vicdanında tahribata yol açacak iktidarla yayana sürtüşmesinden zevk almadığını kim iddia edebilir? Sen içindeki sivil bireyi gırtalarsan evladım, iki gözüm, iktidar masasından bir bardak da ben su içeyim deyip, başıbozuk dediğin çocukları yem edersen yazılarında ey iklimibozuk, birileri bunu sana hatırlatmaz zannetme sakın. Hasılı, ferman onlardaysa, bilin ki, derman Pera sokaklarından başlayıp memleketin genelinde buçukluk gibi gösterilmeye çalışılan diğer semtlerde sokaklarda haykıran çocuklardadır.


Şöyle Tim Burton harikası, Johnny Depp'in Fear and Loathing in Las Vegas 'dan sonra en iyi oyunculuğunu kucak kucak döktürdüğü Sleepy Hollow gibi bir atmosfer düşünelim. At arabaları, sis, silindir şapkalar giyen insanlar, yoksulluk falan. İşte böyle karanlık bir günde, Bay Charles Dickens ellinci ve son romanı The Mystery of Edwin Drood'u yazarken nalları diker, dünya değiştirir, ölür, guten morgen. Bir yazarın son romanının yarım kalması okuyucu açısından en uyuz olunan nokta sanırım, çaktırmıyoruz ama bitirseydin be adam diye düşünülüyor. Neyse, bu sefer yeni bir meşgale buluyor okurlar: Ed Drood'un sonunu tahmin etmek. Bir polisiye olarak değerlendirildiğinde sonu kolay aslında; Özet olarak, Edwin Drood denen genç adam bir noel kutlamasında kaybolur, öldürülmüştür, müdür? Afyonkeş ve kendi yeğeninin sözlüsüne asılan amcası John Jasper, Rosa aşkıyla sıyıran bir başkası Neville Landass ki o da Drood ile kavga etmiştir, ya o ya o işte. O gece landass ve drood barışmak için bir araya gelirler ve olaylar gelişir. Fakat Charles Dickens ölmeden önce yazdığı bir mektupta Ed Drood için müthiş bir son düşündüm. diye yazdığı ortaya çıkınca herkes kitabın farklı bir sonu olduğunu düşündü. Yıllardır çeşitli okurlar kitap için çeşitli sonlar hazırladı, bu konuda kitaplar yazıldı, kitaplar kitapları çoğalttı, Stuart Walker filmini yaptı hatta bunun. Artık çoktan ölmüş olan Charles Dickens öte dünyada bu saçmalığa daha fazla dayanamadı ve kendi ölümünden iki yıl sonra Thomas P. James isimli bir matbaa işçisinin ruhunu ele geçirip kitabı bitirmesini emretti! Ortalık karıştı ve tabii kimse ona inanmadı. İşin ilginç yanı kelimenin tam anlamıyla cahil olan bu işçi, geceleri kendisinin olamayacak kadar güzel bir yazıyla kitabı yazıyor, yazım tarzı aynı dickens oluyordu. Her gece aynı saatte yazmaya başlayan Bay James'e göre, Charles Dickens yanıbaşında başını ellerinin arasında almış oturuyor ve yazma işi bitince elini omzuna atıp Gidebilirsin oğlum! diyerek onu bırakıyordu. Sonuçta 1873'de kitap bitti ve bir yayınevi bastı, ismi Edwin Drood'un Esrarı'nın Sonu Öte Dünyadan Yazdıran: Charles Dickens olan bu garip kitap edebiyat eleştirmenleri hariç herkesin alay konusu oldu. Edebiyatçılara göre ise, kitap üslup olarak tam Charles Dickens'a aitti! Kitaptan deli para kazanan paragöz yayınevi sahibi James'e bir kitap daha yazmasını söyledi ama James kitabı yazanın Dickens olduğunda ısrar edip bunu reddetti. Kitap uzun yıllar gizemini korudu, 20. yy'ın başında üç üniversite öğrencisi, bu işi James ve evsahibesi Mrs. Blanck'la tasarladıklarını iddia ettiler. Buna göre Dickens'ı tamamen okumuş bu adamlar kitabı yazıyor ve Mrs. Blanck ile James'e teslim ediyorlardı. 20. yy ruhuna uygun olarak olaya bilimsel açıklama getirilmesi herkesi rahatlattı, yaşam ne güzeldi ancak 1910'da bir gazeteci bunu araştırıp sözkonusu üç öğrencinin hayatları boyunca kitabın yazıldığı kasabaya uğramadıklarını açıklayınca konu yine gizeme büründü. Birileri de James'in kişilik bölünmesine uğradığını alter egoları olduğunu iddia etti, konu gittikçe yayıldı, aynı Woodism gibi Droodism ortaya çıktı. Garip akımlara ilgi duyan arızalar sayesinde konu hakkında kitaplar çoğaldı, gizemin gizemi derken ruh çağırma seansları bile denendi, bu konuda tez yazıldı. Bir kitabın peşinde koşturmak, edebiyat tutkusu, yazarına sahip çıkan toplum gibi derin mevzulardan bahsetmeyeceğiz tabii, şimdi gidip bu kitabı merak etmişseniz de yazık çünkü bildiğim kadarıyla Türkçe'de yok. Renkli kapaklarıyla, kitapçıların Bizde en çok satanlar bik bik... raflarındakiler dışında birşey okumayanların ilgisini çekmez tabii, iyi ki böyle. Bu modellerin bir de kitapları mevsimlere göre ayırma modülleri var, Tatil kitabı, diyorlar mesela, vapurda şunu okuyacağım... diyebiliyorlar utanmadan, Can Tanrıyar'ın guru olduğu memlekette beynininiz ve edebiyat kurtarılmış alandır kuşkusuz, bari bunun bokunu çıkarmayalım. - Edwin Drood'un Esrarı'nın ilk baskısının kapağı - Charles Dickens'ın yazdığı kadarıyla The Mystery of Edwin Drood - 1884 de yayımlanmış, sonu böyle olsa süper olurdu tadında makale - Müzikali de var bunun - Charles Dickens'ın ruhunun yazdırdığı versiyonu