Cormac McCarthy'nin Yol isimli romanı, yazılmış en hüzünlü kitaplardan. Görünürde, belirsiz bir felaket sonrası yok olan eski dünyanın kalıntıları arasında güneye, denize ulaşmaya çalışan baba oğulun öyküsünü anlatıyor. McCarthy, kıyamet sonrası dönemin atmosferini, anlatıda yaşananlar gibi soğumuş, tedirgin, umudunu tüketmiş bir üslupla, kül tadıyla yansıtıyor. Romanın izleği olan ebeveynlerin çocuklarına dair temel korkusunun yanı sıra din, neo-liberalizm gibi meseleleri anlatının içine nasıl gömdüğünden, McCarthy'nin diğer kitapları arasında durduğu farklı yerden bahsetmeye çalışacağım. Amerikan yazının kenarda kişiliklerinden biri McCarthy. Edebiyat çevrelerinden hep uzakta durmuş. Kitapları hiçbir zaman çok satmasa da niteliğiyle hemen tüm çağdaşı yazarlar kendisini sıklıkla referans gösteriyor. Üslubu, olabildiğince az noktalama işareti kullanması, diyaloglarını anlatının gövdesinden ayırmadan yazması alametifarikası. Türkçede belirmiş kitapları O Güzel Atlar, Yol, İhtiyarlara Yer Yok düşünüldüğünde, başyapıtları denebilecek Blood Meridian, Suttree ve Sınır Üçlemesi hala sırasını bekliyor. Nadir söyleşilerinden birinde, McCarthy bu kitabın fikrinin, oğluyla yerleştiği otelin penceresinden dışarı bakarken, izlediği kentin birden alevler içinde kaldığı görüsüyle aklında beliren soruların sonucunda çıktığını söylüyor. Kitabı yazarken nereye doğru ilerlediği hakkında en ufak bir fikri olmadığı, fakat kitabın tam olarak nereden geldiğini gayet iyi bildiğini vurguluyor. Hepimizi etkilemekte olan, buna rağmen çok az sayıda kişinin üzerine eğildiği kriz haller. Yeryüzünün bildiğimiz biçiminin bozulmuş olması, giderek bükülmesi, eğilmesi, artık işlevini yerine getirmediğini apaçık alametleri. Yerel gözükse de evrensel bir mesele olan etik çıkmazlar, iyi ile kötünün anlamlarının birbirine karışması, aralarındaki sınırın saydamlaşması. Son olarak tüm bunların altında o ilkel, kişisel korkularımız, bir çıkar yol arayışımız. Kıyamet sonrası dünyaya dair bir anlatı, evet. Ötesinde, basit bir baba oğul ilişkisinin çetrefilleşen, gelgitli, çokça hüzünlü, çatışmalı, zaman zaman mutlu, gülümseten anların belirdiği yoldaki dönüşümü. Baki kalan yine hesaplaşmalar, geleceğe dair beslenen inatçı umut. Henüz kaybetmediklerimizin, kaybettiklerimizin, ikame edemeyeceklerimizin değerlendirmesi. İnancın kalmadığı bir dünyada umuda hacılığın hikayesi. Baba oğulun izlemeleri gereken bir yol var. Bir çift mermisi kalmış bir tabanca, bir market arabası, ayaklarında lime lime olmuş pabuçları hariç pek bir eşyaları yok. Beslenmek, barınmak için bazen yoldan uzaklaşmalılar. Her adımın bin bir zorlukla atılması bir yana, tarifsiz tehlikelere, bilinmezliğe doğru, yaşamı itmeyi sürdürmek için, parçalanmayı biraz olsun duraklatmak için. Anlamsızlıkları düşünecek halleri de zamanları da yok. Baba yine de her fırsatta bir anlamlandırma çabasına girişiyor. Ayağa kalkıp ilerlemek zorundalar, bu yüzden sıklıkla yola dönüyorlar. Oysa, yolun nereye götürdüğü uzun zaman önce belirsizleşmiş. Manzara insana devam etmeye, yolu takip etmeye, yolun sonunda hacıların amaçladığı gibi güneye, denize, biraz olsun ılıman insanlara ulaşmaya imkan verecek olanak sunmuyor. Kentler yıkılmış, araçlar, bedenler yanmış, evlerin camları bir pastanın üzerindeki krema gibi erimiş, akmış. Kalan tek tük insan, sözcüğün yerinde kullanımıyla birbirini yiyor. Ağaçlar devriliyor. Yeryüzü tutunamıyor. Geceleri kimi zaman, dünyada daha önce duyulmamış, bu yüzden tarifi, tanımı imkansız gürültüler duyuluyor. Soğumakta olan yeryüzü sünüyor, kabuğu çatlıyor. Üzerinde, bildiğimiz dünyadan çoktan gitmiş canlıların kokularını, hissettirdiklerini kısacık uykulardaki rüyalarda bile göstermeden. Ne olduğunu bile anlamamış insanın elinden her şeyi alınmış. Yolda tek tük karşımıza çıkan karakterlerin tamamının kafası karışık. Çünkü bir yol olsa dahi, gidecek bir yer yok. Yön anlamını yitirmiş. Haritalara dahi güvenilmiyor, çünkü toprak altımızda kayıyor. İnsanlar daireler çizerek yürüyorlar. İsimlerini hiç öğrenemediğimiz oğlan ile babası, bu kaybolmuşlukta bir amaca tutunup ilerlemeye çalışıyorlar. Yine, eski dünyanın alışkanlıkları, varlığımızdan gelen o çelişkiler, dilsizlikte ısrar eden yeni düzenin dehşetine rağmen ortaya çıkan benzer sorular baba ile oğlanı zaman zaman, sıklıkla farklı ruh hallerine, düşüncelere sürüklüyor. Zamanın bile çok anlamlı olmadığı, günlerin akıl almaz biçimde kısaldığı bu doğal olmayan yolculukta, baba oğlanın sözcüklerini duymak için büyük çaba gösteriyor. Yalvarıyor, şaka yapıyor, kendisiyle konuşması için ikna etmeye çalışıyor. Yol boyunca tarifi zor anlar yaşanıyor. Bu yüzden yine sözcüklere dönüyorlar, çünkü yeryüzünün nicedir kendisi olmayan bu kalıntısında dahi, gördüklerimizi, hissettiklerimizi anlatmak için en son ana dek sözcükler ya da sözcüklere benzer sesler dışında bir yol yok. Semavi dinlerin hikayesinde tek anlatıcı, iki kahraman var. İyi ile kötü. Anlatıda nihai biçimde çatışmaları zirveye ulaşacak. Bu kaçınılmaz, bir şekilde anlatının kendini sürekli, görünür, inandırıcı kılmasının dayanağı. Bu çatışmadan kıyamet kopacak. Felaketin ne olduğu belirsiz. Hava kirli, havada, karada, suda yaşam belirtisi yok. Yağmur güçlü, rüzgar soğuk. Her şeyin üzerinde bir kül tabakası. Zehir soluyor olabilirler, baba sürekli öksürüp kan tükürüyor. Bir yerde biyolojik korunma kıyafetleri giymiş biri de beliriyor. Okur da, baba oğul sağ kalmaya çalışırken, çaresizce kıyamete neyin yol açtığını anlamaya çalışıyor. Yersizleşmiş, yurtsuzlaşmış karakterler bir yerlerde kamp yapmaya çalışırken, sürekli kendilerine alan açmaya çalışıyorlar. Toprakta bir parça kazıp yerleşmeye, bedenlerinin bir kısmını oraya gömmeye. İnatla dünyaya saplanıp kalmaya çalışıyorlar. Artık dostane bir yanı kalmamış doğanın zihinlerinde kalmış hatırasında anlam bulma çabaları. Gerçeklikle ilişkinin tehlikeli anlar haricinde zayıflaması, ucunda ölüm olmadıkça görünen bir şeyin öneminin artık kalmaması. Düşüncelerin bu yüzden kalın bir ip gibi sarması, hatırlananların dahi gerçekliğinin giderek silik mırıltılara dönüşmesi. Yine de içlerinde bir yerde, saklı kalmış bir virüs gibi, anlatma isteği, yaşadıklarını, silinip giden dünyayı anlatma isteği sönmüyor. Baba ısrarla anlatacak, dinleyecek bir hikaye peşine düşüyor, en zor anda, yarı donmuş halde geceyi atlatmaya çalışırlarken. Çünkü hikaye anlatmak, dili kullanmak hala insana dair elde kalmış son varoluş biçimi. Hikayelerimizi dinleyecek kimse olmasa da oğlan kimi zaman dinlemeyi, anlatmayı reddediyor, kimi zaman uyuyakalmış oluyor. O zaman kendimize anlatırız, bir yerlerde dinlediğini düşündüğümüz Tanrı'ya. Tanrı ise, dünyadan çekilmiştir. O zaman tekrar bir Tanrı yaratırız, en yakınımızda gördüğümüzden. Oğlumuzdan bir Tanrı fikri yaratır, onu yine hissederiz, eski alışkanlıkları sürdürür, yalan söylemeye devam ederiz. Ona nefes verip yarat ve sevgi sözcükleriyle devam etsin diye kandır. Tanrıyı dahi ikame edebiliriz, hikayelerle oğullarımız hariç her şeyin yerine başkasını getirebiliriz. Adam da böyle yapıyor. Sıklıkla oğluna ateşi hatırlatıyor. Oğluna, anlamını kavrayamasa da, ateşi taşıyanlar olduklarına ikna ediyor. Tekrarlamasın istiyor. Bir peygambere inen vahiy gibi, ateşi taşıdığını yüksek sesle tekrarla, böylece buna inan. Kitapta ateş belirleyici bir imge. Yeryüzü alevler içinde, ateş her yerde, hangisinin iyi, hangisini kötü olduğu arasındaki anlamı çoktan yitirmişiz. Baba bu bağlamda Prometheus, ateş hırsızı mıdır? Oğluna karşı öyle görünse de, kendisiyle, yine oğlu yüzünden, sıklıkla doğruyu tartışır. Derin inançsızlığını acıyla kabullenir yer yer. Çünkü oğlu sıklıkla kendisini sorgular. Nasıl iyi insanlar sadece onlardır? Bu nasıl mümkündür? Oğlu kuşkusuz ilahi kanon dışında, kendilerini iyi olarak tanımlarken, nasıl kimi zaman gayet kötülerden farksız davrandıklarını sorgular. Aralarındaki çatışma körüklenir. Uzun suskunluklar belirir, hikayelerin, sözcüklerin yetersizlikleri görünür. Ateşi çalıp oğluna vermiştir, evet. Belki de bu yüzden yolun sonuna doğru mücadele ivmesi bir noktaya dek artar babanın. Oğlu yeni bir dinin ilk temsilcisidir, yamyamlara barbarlara karşı, çökmüş gitmiş, işlevini yitirmiş inançların arasında bir etik pusula. Bu yüzden kir pas içindeki oğlunun saçlarını okşarken, ne denli güzel olduğunu düşünür, Dedi ki: oğlan Tanrının sözü değilse, Tanrı hiç konuşmamış demektir. Baba yekten analojiyle oğlunu tanrı yerine koymuyor, Tanrı'nın anlatısından elde kalmış ne varsa, sözcükler halinde oğlunda belirdiğini, varlığını sürdürdüğünü vurguluyor. İnsan, semavi dinlere göre konuşan değildir ne de de olsa, daha çok dinleyen, kendisine konuşulan, kimi zaman konuşmanın kendisi şeklinde mevcuttur. Babanın karşılarına çıkan herkesi büyük bir tehlike görmesine rağmen, karşılarına çıkan, ismini öğrendiğimiz tek karakterle uzun denebilecek şekilde yaptığı konuşma ilginçtir. Ely, İlyas, isimli bu yaşlı ve neredeyse kör adam, ki adının sahte olduğunu da söyler laf arasında, dünyanın üzerindekilerle silinmesi gerektiğini söyleyen bir felaket tellalıdır. Zaten kıyamet kopmuşken, baba bu böylesi şüpheci bir adama dahi umut aşılamaya çalışır. Oğlunda ilahi bazı şeyler olduğunu iddia edince, yaşlı adamın cevabı kapkara komiktir. Çünkü bu yolda hele de yanında tanrıyla yürüyorsan, yolun sonunun iyi bir yere varmayacağı aşikardır. Çünkü tanrıya yer yoktur artık, ama biz onun peygamberleriyiz, burası kesindir. Baba da bu gerçeği bir yerde isyankar bir halde kabullenir, kıyamet kopmuştur, iyi ile kötü evet, çarpışmıştır, işte şimdi iyiler burada, böyle acı çekerken, o kadar sözü olan Tanrı neden suskundur? Onun yeri tam olarak bu kıyametin neresindedir? Analitik düşünceden mücadele boyunca hiç sapmayan baba, yumruklarını çaresizce gökyüzüne bir soru işareti gibi yöneltir. Distopik imgelemin olanaksızlığının yanında, ütopik bir geleceğe dair az da olsa bir umudu barındıran halde bile değildir baba. Yine de oğluna ateşi taşıdığından bahseder, kendi düşüncelerinde ise gelecek kavramı silinmiş gitmiştir. İyinin, kötünün ötesine geçmiş, orada ortadan kalkmıştır. Cormac McCarthy'ye göre dil bilinçsizdir.2 Bir kalbin atışındaki kasa dayalı refleksif otonomi gibi değil, tam anlamıyla bilinçsizdir. Parazit gibi beynimize yayılmış, işgal etmiştir. Dil, üzerine düşünen birçok insanın ortaya koyduğu üzere, evrimsel bir süreçtir. Bir şekilde beynimizde bir yerlerde ortaya çıkmış, bir görü gibi belirmiştir. Hızla gelişmiş, yayılmıştır. Birçok hayvanda evrimleşen işaret dili ya da farklı sesler, her ne kadar bir nevi öncül-dil gibi düşünülse de, dil bir tek insanda, neden bilinmez, tarihin bir anında kendisini göstermiş, ardından insanın evrimsel hızını katbekat aşıp yayılmış, gelişmiştir. Başka başka bir şeyler haline gelmiştir. Dile gerçekten ihtiyacımız var mı? Dili olmayan birçok canlı mutlu mesut yaşarlarken. İşaretlerimiz dil değildir, hayvanların işaretleri, kuşların sesleri, balinaların çağrısı, bir şeyleri ifade ederler, doğru. Tehlikeyi, açlığı, üremeyi. Oysa sadece işaret ettiklerimiz, isimlendirebildiklerimizle dilden bahsedebiliriz. Yol'da baba böylesi bir çıkmazda, karşısında belirmiş dünyadaki felaketleri isimlendirmekte zorluk çektikçe, oğlanın sözcüklerine, onunla konuşmaya dönmeye çalışıyor. Oğlan ise, başlarda paylaşmakta hevesli olduğu rüyalarını dahi, yolda ilerledikçe anlatmaktan vazgeçiyor. Rüyalar dahi, insanın dilinden uzaklaşıyor, kendilerine kapanıyor, sözcükleri kullanmaktan uzaklaştıkça, insan hızla kültüre dair bilgisini unutuyor, farklı, çirkin, dünyada artık yeri kalmamış bir varlığa dönüyor. Kıyametten sonra dahi elimizde kalan yine hikayeler oluyor, bir de kapitalizm. Anlatıdaki adam bir kaynak avcısı. Kıyamet sonrasında elde kalan ne kaynak varsa, kimi zaman yoktan var edip, kimi zaman nesneleri dönüştürüp, tamir ederek, işlerini görecek alet edevat yaratmakta mahir. Bir tohum tanesinden besin değeri hesaplayıp, oğluna çorba niyetine çay içiriyor. Eksik iskambillerle oyun, terk edilmiş bir nalburdan aldıkları çelik conta ile yola atılan halkalar. Yerdeki kumları eşeliyorlar. Kapitalizmin, yok ettiğini bile telafi eden o gücü beliriyor. Kötü insanlar, ateşi taşımayanlar, insan yiyenler. İyi insanlar ateşi taşıyanlar, ancak onlar da bir yere kadar iyiler. Yeri gelecek bir hırsızı buz gibi soğukta çıplak bırakacak, yeri gelecek tek başına bir ihtiyara bir öğünlük yiyecek vermekle sözde iyiliğini gösterecek. Kaynakların, gıda üretiminin, paylaşmanın yönetiminin ne olduğu, sistemin tam olarak nasıl çöktüğü muamma. Piyasayı yönlendiren bir devlet garantisi artık mevcut değil. Amerikan yazınında yaygın kıyamet sonrası yapıtların aksine, o eski güzel devlet hakimiyeti günlerine özlem üzerinden kurulmuyor anlatı. Nüfusun çok ama çok azaldığı aşikar. Orada burada birtakım komünler, kolektifler var. Kalan az sayıda insan, kimi kanlı amaçlarla, kimi ise dağlara çekilmiş, bir başka tüketim mücadelesi içine girmişler. Yoldaki anlatı sırasında bu kolektifler dahi yok olmuş gitmişler, orada burada kalıntılarına rastlanıyor, arkalarından kalan artık bir işe yaramayan çuvallar, darı taneleri. Simon Schleusener, romanın neo-liberalizmin nasıl sona erdirilemediğini okuduğu yazısında Slavoj Zizek ile Fredric Jameson'ın öne sürdüğü kapitalizmin sonunu düşlemektense, dünyanın sonunu düşlemek daha kolaydır fikri etrafında dolaşıyor. Denilebilir ki, Amerikan edebiyatı yol motifine sıklıkla tutunur. Yirminci yüzyıl başında Jack London Yol isimli romanında bir avareyi anlatır, uçsuz bucaksız ülkede dolaşır, izler. Ondan 50 yıl sonra, Jack Kerouac Yolda isimli anıt romanında bu kez başıbozuk bir Beat anlatısı oluşturmuştur. Yine yoldayızdır, ama bu kez ülkeyi baştan başa dolaşırken arayış daha özgür, daha keyif odaklıdır. Kaybedilen ev duygusundan ziyade, hareketin coşkusu yazılma hızına hakimdir. Yine ondan 50 yıl sonra, bu kez McCarthy motifi değiştirmiş, kahramanı dönüştüren, geliştiren kurgudan sapmış, sadece hayatta kalmaya odaklanmış. Yol artık keşif, özgürlük, umut sunmaz. Kültürel bir dönüşüm, bir gelişim getirmez. Yolda ilerlemek, yer değiştirmek, yaşanacak bir gün daha kazanmaktan başka anlam taşımaz. Yol'da tenis ayakkabıları giymiş, sessizce yürüyen bir göçmenler ordusunun geçişinin dehşeti yaşanır. İçlerinde savaşçılar, hamile kadınlar, kölelerle yürüyen bu ordu, romanın yayımlanmasından 11 yıl sonra başta ABD Başkanı olmak üzere, toplumun belirli kesiminde korku yarattı. Yolculuk bu kez tersinden, ABD'nin Meksika sınırına, kuzeye doğru yola çıkmış Orta ve Güney Amerikalı fakirler ordusunun, mülteci karavanlarının sınıra dayanması, açlıktan kırılan insanların üzerine ateş açılmasıyla yaşandı. Başkanları kendi iyi insanlarını korumak için, bu dışarıdan gelen barbarlara, vahşi göçmen sürülerine karşı duvar dikme kararına onay verilmezse olağanüstü hal ilan edeceğini söyledi. Piyasalara göre küçük bir kıyamet yaşandı. McCarthy'nin kıyameti neo-liberal düzenin çöküşü olarak gördüğünü söyleyemeyiz kuşkusuz. Ancak eyaletlerarası yol, insanın felaket sonrasında tutunacak tek dalı artık. Çünkü vaktiyle eyaletlere aitlerdi. Eyalet denen şeylere. bir şey yok, demek ki bir süre daha idare ederler. Kapitalist devletin hatırası, bir sekansta oğlanın Coca Cola ile tanışmasında tekrarlanır. Ürünün yarattığı rahatlama duygusu, reklamı yapılsa bu kadar etkileyici olabilirdi herhalde. Oğlan da tadının güzelliğini onaylar. Kendisini hayli uzak bir mesafede konumlandırmış anlatıcının baba karakterinin kafasının içinde dolandığı yerlerde neoliberal özlemleri dillendirdiğini böylece görüyoruz. Coğrafyanın, insanların, köylerin, eyaletlerin, yolların, dağların, denizin isimsiz olduğu dünyada, gücünü, geçmişini yitirmemiş bir tüketim imgesi olarak, bu içecek adıyla sanıyla varlığını korumaktadır, yıkımdan kurtulan tek metadır. Bu pasajda belki de yeryüzünde son kez kola içtiklerini düşünürler. Kıyameti, şeylerin sonunun gelmesini hatırlatırlar sanki. Oysa ilerleyen sayfalarda, bir depoda bu kez bol miktarda bulacaklar, şaşırtıcı ama bu kez şaşırmayacaklardır. Dünya yok olsa dahi, tüketime dair nesneler sondan sonra dahi yolculuğuna devam eder. Onların kıyameti yoktur, bu denli şiddetli bir yıkım dahi onları yıkamaz. McCarthy dünyanın sonunu kapitalizmin sonuna işaret ederek anlatmıyor, hiç kuşkusuz. Yolculuğun yıkımın ardından sürdüğünü, kör topal ilerlerken dahi sağda solda yıkıntıların arasında, küllerin altında birçok neoliberal hayalin nesnelerinin kendini gösterdiğini hatırlatıyor. Bir zamanlar neleri düşlediğimizin odak envanterinden kesitler gösteriyor. Fukuyama Sovyet komünizminin yıkımını tarihin sonu diye kavramsallaştırdığında, dünya coşkulu, olumlu bir okuma yaptı, geleceğe dair umutlu, handiyse bir ütopya dillendirdi. McCarthy ise, belki içgüdüsel, belki romanın gerçekliğine uygun düşen bir şekilde, dünyanın sonunu kapitalist demokrasinin işlemez oluşunun yarattığı vahşet ile eşleştirmiş oldu. McCarthy ise has bir Amerikan yazarı. Amerikan kültürünün çöküşünün hüznünü, şiddetini bir üst izlek şeklinde tüm yapıtlarına yaymış. Yol'da bir yerde adamın su birikintilerinde bulduğu şişmiş kitapları evirip çevirirken yaşadığı üzüntü ile karışık öfkede de görülüyor. Binlercesi sıra sıra düzenlenmiş yalanlarına yönelik bir öfke. En küçük bir şeyin değerinin bile gelecek bir dünyayı doğrulayacağını düşünmemişti. Kayıpların acısı o denli derindeyken, telafinin gücü devreye girecek, buna umut denebilirse. Romanın ilk taslağında son paragraf çok çok daha karanlık, bir yitimi doğrudan işaret ederken, atılan birkaç sözcükle, basılmış versiyonda belli belirsiz bir ümide kapı açılmış. Bir yazarlık maharetinden öte, inanılırlığı güçlendirme çabası sanki, telafinin gücü, kaynakların gerekli kullanımı meselesi. McCarthy'nin tüm kitaplarına yayılan izlekleri şiddet, insanın çeşitli etmenlerle manipüle edilen temel etik mücadelesi, çoğunlukla anlamsız, tesadüfi anlar sonrası düşülen derin açmazlar, belalardan sonu kötüye giden kurtulma çabaları denebilir. İlk dört romanı, güney gotiği diye kategorilendirilmiş, bölgeye ait insanların hikayeleriydi. Takip eden beş romanı, vahşi batıda suç hikayelerini barındırıyordu. Sonraki Yol ise bunlardan biraz ayrı bir yerde duruyor. Daha genel bir görünüme, dünyanın kendisine bakıyor. Kitabın başında babanın manzarayı dürbünle izlerken gördüklerini aktarıyor. Dünya, kendisini anlamlı kılan kavramlarla karşımızda çözülüyor. Parçalara ayrılıyor. Geçmişin, şimdinin işlevini yitirmesi bir yana, geleceğin de işlevsizleşmesinin tahribatını, bunu anlamakta nasıl başarısız olacağımızı gösteriyor. Eğer yolda devam etmek isteyen olursa, gerekli olan etik refleksin ancak kayıplarla elde edilebileceğini hissettiriyor. Sığınacak evlerin, tanıdıkların, toplulukların, cemaatlerin, komünlerin, daha büyük örgütlenmelerin cevap olmadığı şartlarda, saçmalığın akıl almaz bir hale geldiği dünyada bir varlık biçimi arayışının portresini çiziyor. Bir şeylerin ne kadar güzel olduğuna, tüm bu güzelliğin bir gün elimizden yitip gideceğine, bir daha geri gelmeyecek değerlerimize, bu kesin kaderin ne denli acı verici, o denli muhteşem olduğuna, hepsinin bir arada, yaşanacak en şiddetli felaketin dahi bunları silemeyeceğine dair, umutsuzlara umutsuz bir metinle umut vaat eden bir roman. - Tüm alıntılar: Yol, Cormac McCarthy, 2011 Kanat Kitap, Çevirmen: Sevin Okyay - The Kekule Problem Where did language come from? Cormac McCarthy, 2017 (http://nautil. us/issue/47/consciousness/the-kekul-problem)


Cory Doctorow, öncelikle iyi bir bilimkurgu yazarı. İnternetle haşır neşir çoğu kişinin reader'ında başı çeken bloglardan boingboing. net ortak editörü, telif hakları ve paylaşım politikaları ile alakalı yoğun çaba sarfeden bir teknoloji aktivisti. Hakkında yazılması farz olan şeyler ayrı ve geniş kapsamlı bir yazı oluştursa da kabaca kendisinin bir dönem Electronic Frontier Foundation'ın Avrupa direktörlüğünü dört yıl kadar yürütmüş, İngiltere'deki Open University'nin konuk profesörü ve ödüllü bir yazar olduğunu belirtelim. Kasım 2011'de yayınlanan kitabı The Great Big Beautiful Tomorrow, ağustos ayında Versus Kitap tarafından Algan Sezgintüredi çevirisi ile İyi Güzel Muhteşem Yarın ismiyle Türkçe olarak yerini aldı. Kitap üç kısımdan oluşmakta: Kısa hikaye, yazarın 2010 yılında Dünya Bilimkurgu Fuarı'nda yaptığı Yaratıcılık ve Telif Haklarına Karşı konuşmasının kısa metni ve Terry Bisson'un kendisi ile röportajı. Kitap aynı zamanda Cory Doctorow'un kendi sitesinden farklı formatlarda da indirilebiliyor. İyi Güzel Muhteşem Yarın'ın kahramanı Jimmy Yensid ölümsüzlüğe yakın tasarlanmış, ergenliğe giriş sınırında sıkışıp kalmış trans-insan bir çocuktur. Bir gün yaşlanarak ölecektir fakat bunu kendisi dahil kimse bilmez. Hayallerinin kızı ölümlü Lacey ile yaşadığı cinsel deneyimi, onunla beraber olamayacağı gerçeği, wumpuslar, eko-teröristler, kendi gen plazmasından üretilmiş zihin tecavüzü yapan klonları, üyelerine birer alıcı devre bağlayarak duyguları kendi aralarında hissedebilen bir topluluk ve babasının İlerleme Atlıkarıncası'na olan bağlılığı. Kitap isminin de bir şarkısından alındığı İlerleme Atlıkarıncası, 1950 başında Walt Disney tarafından, Disneyland'in yeni arazisi olarak düşünülen ve adına Edison Meydanı denen yerde kurulacak, Amerikan ailelerinin evlerindeki teknolojik ilerlemeyi eğlence programı halinde sergileyecek konsept olarak düşünülen bir projeydi. Edison Meydanı, kentsel yerleşim alanı olarak ticari Main Street ile bitişik olacaktı. Planlanan durum, konukların atnalı şeklindeki yapıda tiyatrodan tiyatroya, sahneden sahneye ilerleyerek pre-electricity, post-electricity, Contemporary Life ve Electronic Age adlı dört bölümü izlemesiydi. Fakat Edison Meydanı projesi hiç gerçekleşmedi. Daha sonra, 1964 yılının başında birçok şirket NewYork Dünya Fuarına hazırlanırken, Walt Disney Company içlerinde Pepsi ve Ford'un da olduğu başka şirketler tarafından kendilerini temsil eden sergiler ve sunumlar yapmak için tutuldu. En sonunda ise General Electric ile fuar için iş üretmek üzere anlaştılar. Böylece İlerleme Atlıkarıncası, ilk olarak 64 yılında New York Dünya Fuarında General Electric'in Progressland Çadırında sunuldu. Çadır dört ana kısma ayrılmıştı. İlerleme Atlıkarıncası ana programdı. Üç ön şov The Skydrome Spectacular, The Medallion City sergisi ve Nuclear Fusion Demonstration çadırın üst kısmında bulunmaktaydı. Ziyaretçiler sabit dairesel bölümü çevreleyen altı tiyatronun dış halkasında oturuyordu. Bir tiyatroya girip, bir diğerinden çıktıklarında diğer dört tiyatroda bulunanlar şovun, dört oyunundaki durmak bilmeyen audio-animatronik aktörleri izleyebiliyorlardı. Bu aktörler ideal bir amerikan ailesini ve onların teknolojik olarak ilerlemelerinin hayatlarına olan olumlu katkısını anlatarak fütürist bir şov sunmaktaydı. Bu olay gerçekten 1964 ve 65 yılları için seyircilerle beraber büyük bir başarıydı. 1965'de fuar sona erdiğinde Walt Disney'in elinde, planladığı yeni Tomorrowland'i için çok cazip ve mükemmel bir şeyi vardı. Fakat 1966 yılının Aralık ayında hayatını kaybedince Temmuz 1967'de adı değiştirilerek oraya nakledilen General Electric'in İlerleme Atlıkarıncası ve yeni Tomorrowland'i göremedi. İlerleme Atlıkarıncası 1970'lerin sonuna kadar burada kaldı, ta ki kapanıp Florida'daki Walt Disney World'e taşınana kadar. İyi Güzel Muhteşem Yarın 'da, Jimmy'nin teknoloji meraklısı babası bu Atlıkarınca'ya o kadar hayrandır ki Jimmy'nin anlatımı ile öyle çikolata severim ben gibi değildir. Daha çok seni seviyorum ve evlenmek ve hayatımın kalanını seninle geçirmek istiyorum tarzındadır. Yaşadığı çağın çok gerisinde, insan eliyle yapılmış ve dönemine göre fazlaca teknolojik sayılan bir nesneye bu denli bağlanan bir adamın kendi çocuğunu tasarlaması, atlıkarınca içinde şov olarak gösterilen o teknolojik çağın aslında onların geçmişi olması Cory Doctorow'un yeteneklerinden biri. Bugün hala tartışılan, artık sadece Amerikan tarzına ait olmayan rüya, gelecek, bir yandan da günümüz iktidar politikaları ile kitabın tanıtımındaki gibi ilerlemenin vardığı son, Doctorow tarzı ile anlatılmış.


Romanya'nın hikayelerini değil, ahir zamanda herhangi bir ülkede yaşanan hikayeleri anlatıyorsun. Sakin, kendine güvenen bir sesle, acele etmeden anlatmayı seviyorsun. Mercekten suçluların, masumların, işçilerin, ara insanların, patronların, hastane hastane gezip ölecek bir acil servis arayanların anlatımında ilk bakışta alegorik, sonrasında hiç konuşmasalar da, çok konuşsalar da anlaşamayan insanların başlarından geçenleri izliyoruz. Sigara ve Kahve isimli kısa filmin, su götürmez bir göndermeyle Jim Jarmusch'un Kahve ve Sigara'sına nazire yapıyor. Bunu görmek için engin sinema bilgisi gerekmiyor. Fakat senin versiyonunda, masaya çökmüş iki ya da daha fazla müşterinin kendilerini zamandan, gerçekten, günlük hayattan koparıp, parodileşen bir görünümle keyiflerine keyif katan yıldızlar gözükmüyor. Senin versiyonunda masaya oturan ikiliden genç olan, iş kıyafeti olduğu anlaşılan takım elbisesiyle, karşısında endişeyle bakan babasına bakıyor. İkili ne sigara ne de kahve içiyorlar. Sanat hayatlarından, avangart diye tanımlanabilecek herhangi bir müzikal tavırdan, sıra dışılıktan tamamen uzak, öyle oturuyorlar ve iş konuşuyorlar. Konuşuyorlar ama birbirlerine ne fiziksel ne de ruhen dokunamıyorlar. Dokunmuyorlar. Anlıyoruz ki, bu masada kahve ya da sigara değil, derdi olan insanların haliyle su ve bira içiliyor, hali vakti yerinde denebilecek, ekmek peşindeki oğlan elmalı turta yiyor. Babanın boğazından geçmiyor, görüyoruz. İşini iki yıl önce kaybetmiş, oğlunun yardım etmesi umuduyla, işine yeniden kavuşabilmesi için oğlunun yardım etmesi umuduyla oturuyor. Babanın söylemediği, oğlunda dile geliyor; ve oğulun, babanın açığa çıkmış sırrı olduğunu görüyorum çoğu kez. Oğul, babanın istediği ile imkansızlığı, olasılığı mevcut olan ile ancak neyi sunabileceğini şiddetli şekilde, umursamazlığın, bıkkınlığın, isteksizliğin ve acımasızlığın sakinliğiyle, gerçeğin tüm soğukluğuyla söylüyor. İşin oluru var, fakat sadece kahve ve sigaranın sayesinde gerçekleşebilir. JJ versiyonunda yapaylığın ve sahici olmayan bir alt kültürün çift nesnesiyken, burada değişen siyasetin, tersine devrimin ve günlük liberalliğin geçer kuruna dönüşen kahve sigara, suni tüketimden hakiki yaşam öznesine dönüyor, baba ile oğulu aynı masada karşılıklı birbirinden sert şekilde ayıran, eskiyi ve yeniyi atıl ulaşılmaz noktalara itilmiş gösteren birer alegoriye dönüyor. Konuşamamazlık. Dokunamamazlık. Anlatamazlık. Olmazlık. Diyalog var, fakat diyalog, bu dünyada konuşmak ve birbirini anlamak değil. Biz yeterince üzgün değiliz diye böyle yapıyorsun. Cassavates'e oldukça yakın hissediyorum. Filmleri beni eğitti. Sadece filmleri değil, kendisi de, söylemi de. Cassavates film yaptığınızda kendinize hiçbir şey bilmediğinizi söylemekle başlamalısınız der. Cassavates için film yapmak bir şeyi anlama çabasıdır. Araştırmadır. Ayrıca nefret ettiğim filmlerin de tanımını yapmıştır: Soruları sormak yerine onları cevaplayan filmler. Sinema laboratuardır. Sinema bilimdir. Bilim insanları da tıpkı film yapımcıları gibi çalışırlar. Film yapımcıları sinemayı bir araç gibi kullanırlar, bilim insanının araçları gibi. İnsan varlığına dair sorular sorarlar, insan doğasına ve dünyaya dair. Kamera antropolojik bir araçtır. Eğer değilse, ilgimi çekmiyor demektir. İnsanlar kendi gerçekliklerini inşa ederler. Yaşamları için hikayeler ortaya çıkarırlar. Bana bir hikaye dehşet bir hikaye- anlatmış bir yazarla tanışmıştım. Savaş esiriydi. Gulag'da bulunmuştu sonra Romanya'dan kendi insanları tarafından kovulmuş ve Sibirya'ya geri gönderilmişti. Toplamda hapshanede yirmi yıl geçirmiş. Çılgın bir hikaye. Çok etkilenmiştim ve ona çok güzel olduğunu söyledim. Alınmış gözükmedi. İki ay sonra, bir dükkanda kitabını buldum ve anlattığı hikayeyi kelimesi kelimesine kitabında okudum. Belki de hikayesi böyle olmuştu, ama sanmıyorum. Tabii ki olaylar gerçekten yaşanmıştır. Ama detaylar kaybolmuştur. Kendi tarafından yaratılmış gerçeklikle tekrar yazılmıştır. Yazarın hikayesi neredeyse her film için geçerlidir. Hikayelerin anlatımında neden-sonuç ilişkisi vardır. Size olayarın nasıl geliştiğini anlatırlar ve neden gerçekleştiklerine sebep gösterirler. Kafka'nın Dava'sında, arazinin ortasında bir ağacın sayısız resmini yapan Titorelli adında bir ressam var. Yani ona katılıyorum, filmler yapmanın anlamı nedir? Ama bir şey yapmalısınız, film yapmak da hayatın içinde insanlara bir şeyler öğretmek, polis ya da doktor olmak gibi. Ionesco'nun yaptığı gibi, her şeyi tanrıya bağlayıp her insan eylemini sorguluyorsanız, o zaman her şey kayboluyor. Her şey anlamını yitiriyor, yani Ionesco'ya katılıyorum. Fakat o da aynı zamanda yazmıştı. Romanya'da benim bölgemde Almanya külttür. Komünizmin çöküşü sonrasında bir çok insan Romanya'yı terketti. İnsanlar çoğunlukla İspanya ya da İtalya'ya gittiler. çevremden otuz kişi ise kendileri için vaadedilmiş topraklara dönmüş Almanya'ya gittiler. Her yaz döndüklerinde Almanya üzerine ilahilerini dinlersiniz. Almanya'nın adının geçtiği her şeye gönülden bağlılar. BMW'lerin kapılarının kapanırken çıkardıkları sese göre hangi model olduğunu anladığını iddia eden bir eleman vardı. Yol kenarında çingenelerin bile Anayurdum Almanya diye şarkı söylediğini duyabilirdiniz. Delilikti.


Çizgi Roman Okurları Platformu 23 Nisan 2006'dan beri çizgi romana gönül vermiş okurların sanatlarına sahip çıkma adına geliştirdikleri projelerle büyüyor. Şimdi de bir üniversitede panel düzenliyoruz: Çizgi Roman Okurları Platformu ve Bahçeşehir Ü. Raptiye Mizah Kulübu ortaklığıyla gerçekleşek Çizgi'de Mizah Paneli...!


Çizgi Roman Okurları Platformu 23 Nisan 2009'da 3. doğum gününü hediye dağıtarak kutlamak istiyor. Çizgi Roman En Keyifli Böyle Okunur diyen çizgi roman okuru çizgi roman okurken çektirdiği fotoğrafı gönderiyor ve jürimizin seçtiği ilk üç, AKAN AJANS BERRAK HADIMLI Sponsorluğunda Nikopol Üçlemesi, Asterix, Red Kit, Tenten çizgi romanlarından oluşan küçük bir paket kazanacak! Yarışmaya katılan tüm fotoğraflar ÇROPBlog'da naklen yayınlanacaktır! Jüri üyelerimiz tamamen eğlence temelli bir bakışla değerlendirecekelerdir. Fotoğraf sanatı veya farklı sanatların kriterleri yerine içtenlik, keyif ve çizgi roman okuma zevkinin yansıyışı göz önüne alınacaktır. Fotoğraflar croplatform@gmail. com adresine gönderilecektir. Yarışmacı adını, soyadını açık bir şekilde yazacaktır. Yarışmacı dilerse rumuzla katılabilecektir. Kısa bir özgeçmiş eklenmesi şık olacaktır Fotoğraflarınızı Ben Çizgi Roman Okuruyum başlığıyla gönderin lütfen! Not: ÇROP ailesi olarak Akan Ajans Genel Müdürü Berrak Hadımlı'ya ve Jüri üyesi olma konusunda gönüllü olarak ortaya atılan değerli yazar, çizer ve okur arkadaşlarımıza, afişimizi hazırlayan Rıdvan Şoray'a sonsuz teşekkürler ediyoruz.


Csontvary, bir yüzyıl dönümü sanatçısıdır. Yapıtlarındaki zenginlik ve karmaşa, üslup kategorileriyle açıklanamaz. Gerçekçi gözlem, değişen ışığa vurgu, post-izlenimciliğe özgü süslü, coşkulu renk kullanımı, biçimin büyük ölçek üzerinden işlenmesi ve renklerdeki güçlü kırılma, çoğu zaman aynı tuvalde aynı anda belirir. Sergi; bizleri, döneminin akımları dışında kalan, kendine özgü renkleri, simgesel anlatımı ve göksel sesi dinleyerek adeta resimleriyle şiir yazan Macaristan'ın bu sıradışı sanatçısını keşfetmeye davet ediyor. Mihaly Tivadar Csontvary, 5 Temmuz 1853'te Kisszeben'de doğdu. Beş kardeşi vardı, babaları avcılığa meraklıydı. Spor, avcılık ve patende çok iyi olan Csontvary derslerinde bir o kadar başarısızdı. Babasının onu götürdüğü Eperjes'te üç yıl boyunca satıcılık yaptı, sonra kimya eğitimi aldı ve eczacı oldu. 1863'teki büyük sel felaketi ve ardından çekildiği dinlenmeden sonra kendini İglo'daki eczanenin önünde öküz arabasını reçetelere resmederken buldu. Yaklaşık on yıl süreyle eczacılıktan iyi para kazanan Csontvary, 1894'te, 41 yaşında resim yapma hayalinin peşine düşerek önce Münih'ten Karlsruhe'ye, oradan İtalya'ya ve Dalmaçya kıyılarına uzandı. Önce Düsseldorf Akademisi'ne, sonra Paris'teki Julian Akademisi'ne yazıldı. Akademik eğitimi terkederek Pompei'den başlayan uzun yolculuğu süresince İtalya kıyılarını dolaştı. Ardından Avrupa'yı, Mısır ve Kudüs'ü keşfetti. Yolculukları sırasında 1913'te İstanbul'a da uğradı. 1919 yılında Macaristan'ın gelmiş geçmiş en sıradışı ve yalnız sanatçısı olarak yaşama veda etti.


Düşünebilir olanı deniyorsun. Düşüncen denenebilir olanı bulmak için hazırlıklı değil. İzlerin üzerinden yeniden geçmek gerekiyor. İzlerde çukurlar, odaya örülen ağlar var. Çukura düşmek an meselesi. Geniş bir yuvarlak olmamasına rağmen, yakından bakınca devasa karanlık gözleri büyülüyor. Tereddütle bir adım atıyorsun. El yordamıyla ilerlemekten başka yol yok. Bir an durup çevresini dolaşıyorsun, cesaret toplamak, çukurla aranda katlanılabilir bir mesafe yaratmak için. Dışarısını hiç merak etmiyorsun. Kalabalığa karışmak için çok geç. Onlar da seni istemiyor zaten. İçeri giren soluk, dışarı çıkan soluk. Gözlerin büyüyor. Birtakım sesler duyuyorsun içeriden. Duvarsız bir yer, oda olmasına rağmen. Işık yok. Işığı algılayacak durumda değilsin. Düşünülebilir olanı duyumsamaya adamışsın kendini. Düşüncenin, olmayanı bulma umudunu silip atmasını özlüyorsun. Nesneler hakkında konuştuğunda takındığın soğuk giysi var üzerinde şimdilik. Çukura bakmaya cesaret edebildiğin için küçük bir gurur içinde. Düşünülebilir olan uzaklaştıkça yattığın yerde daha bir mutlusun oysa. Çelişki dışarıdan, dağların soluksuz havasından içeri süzülmeye meyilli.


Bir zamandır çeşitli okullarda verdiğim reklamda hikaye anlatıcılığı derslerimde, tek taraflı hikayelerin kreatif üretimin bariyerlerinden biri olduğuna inandığım için sınıfta mini bir anket yapıyorum. Görmediğiniz bir yerle ya da bizzat tanımadığınız bir insan, kitle vb. ile ilgili aklınıza ilk gelen, size ilk anlatılanlardır. Size ilk öğretilenler. Hakim medyanın ya da hakim kültürün size ilk dayattığıdır. Ailenizin, çevrenizin size aktardığıdır; kimi zaman maruz kaldığınız kimi zaman üzerinde düşünme gereği hissetmeden kabullendiğiniz bilgilerdir. Temeli ideolojik, politik, sosyal her ne olursa olsun, bu bilgiler dönüp dolaşıp kültürel önyargılarımız haline dönüşür. Kültürel önyargılar, daha açık zihinli üretimler yapmamızı engeller. Bireyin sosyal ve düşünsel hayatına getirebileceği bariyerler bir yana, yaratıcı endüstrilerde çalışan insanların daha açık zihinli üretimler yapmasını engeller. Yaratıcı bir fikri, sadece kendi bildiğimiz taraftan anlatmaya çalışırsak, sadece kendi gözlerimizden bakarak insanlarla iletişim kurmaya çalışırsak bir tarafı hep eksik kalır, diye devam ediyorum. Sonra onlara daha ilk derste onları tanımak için sorduğum sorulardan derlediğim bilgilerle bir karşı kültür egzersizi yaptırıyorum. Örneğin, Fenerbahçeli bir öğrenciye Galatasaray'ın şampiyonluk kutlamaları için yaratıcı bir fikir buldurmak gibi. CHP gençlik kollarında gönüllü çalıştığını söylemiş bir öğrenciye hayali bir başörtüsü markası için reklam filmi yazdırmak gibi. Kısacası; bir işe yarayıp yaramadığından emin olmamakla birlikte, sınıftakileri önyargıları olan ya da hakkında sabit fikirleri olan karşı kültürleri tanımak zorunda bırakıyorum. En azından farklı bir şeyler denemiş oluyorlar. Gündelik hayatta, insanın kendi kültürel önyargılarını fark etmesi ve bunlarla mücadele etmesi kolay değil elbette. Bizzat kendimden biliyorum. hiç resim sergisine gitmemiş insanlar ve hiç atölye çalışmasına katılmamış çocuklar bulmak ve onlara küçük birer deneyim yaşatmak. Eyüp Camii Sultan avlusuna resimlerimizi koyuyoruz, herkes normal davransın şapşallığı var sanki üstümüzde. Namaz çıkışı tövbe estrağfurullah diyen olur mu diye biraz tedirginiz ama zehir gibi prodüksiyon amirimiz var, akbaba gibi tepemizde dolanan zabıtayı bir kilo baklava ve tatlı diliyle pamuğa çeviriyor. İznimiz filan yok, zaten izin istediğimiz filan yok, zira belediyelerle işimiz yok, direkt semtte yaşayanlarla ilgileniyoruz. Yürüyen Resim Sergisi'ne korktuğum kadar tepki gelmiyor, Eyüp sokaklarında rahat rahat dolaşıyoruz. Görüp kafasını çevirenler yok mu? Elbette var. Mesela, resimleri görünce suratı asılan bir adam, pazara çıktık, niye durduk yere günaha giriyoruz? refleksiyle karısını ve çocuklarını resimlerin önünden kaçırıyor. Eyüp sokaklarında yürüdükten sonra cami avlusunda çocuklar resim yapsın diye hazırlıklara başlıyoruz. Cıvıl cıvıl bir meydan orası. Biz suntaları ve boyaları koyar koymaz çocuklar ateşböcekleri gibi koşuyor etrafımıza. Hepsi muhitin çocukları. Bir tanesi annesinin elinden kurtulup geliyor, annesi arkasından bağırıyor üstün başın kirlensin sorarım sana! Omuzlarını silkerek elini boyaya daldırıyor ufaklık, içimin yağları eriyor. Minik bir afacan sağlam bir tokat yiyor annesinden. Ona izin yok, boya lazım değilmiş ona. İcat çıkarmasınmış. Duvarları boyayacağına gelsin kocaman suntayı boyasın abla, izin ver, benim hatrım için diyorum. Kadında mevzu bahis bir hatrım yok, tanışmıyoruz. Çocuk gözleri dolu bakıyor, bıraksan ondan önce ben ağlarım, iyilik mi yapıyoruz kötülük mü belli değil. E hadi bakalım, tamam diyor. Sanki izni ben almışım, sarılıveriyorum tanımadığım kadına. O anda hatrımız oluyor. Çocuklar ressam Safiye Abla'nın etrafını çeviriyor, tam arkamızda bir cenaze arabası var ve fakat ortada bir mevta yok. Kaşıntı tutuyor beni, alerji olmama 20 saniye var. Hem çocuklar güle oynaya resim yaparken kadrajda cenaze arabasının ne işi var? Ne yapıp edip çektiriyoruz arabayı. Herkese bir tatlı dil, bir kilo baklava, Eyüp'te adet bu galiba. 11-12 yaşlarında bir kız, kardeşinin elinden tutmuş ürkerek geliyor yanımıza. İçim sızlıyor ve tuhaf bir şekilde aynı anda sinirleniyorum. Garibim, kesin buna para vermek gerekir diye düşünüyor. Ona içim sızlıyor, böyle düşünmesine yol açan ne varsa o an ona da sinirleniyorum. Gel ablacım, ne parası? Beraber resim yapıyoruz, kap bir fırça. Çocuklar harikalar yaratıyor, bir hanım yanımıza yaklaşıp teşekkür ediyor, çocuklar için böyle eğlenceli bir şeyi burada yapmanız ne güzel oldu diyor. Başka birisi hangi kanal ?diye soruyor, bir başkası hangi marka? diyor, belki çikolata gofret dağıtılıyordur diye bir taraftan da etrafı kesiyor. Her birine tek tek sağ olun, kültür-mültür işleri işte ablacım, kendi çapımızda uğraşıyoruz diyorum. Bir amca, dört torununu da kapıp yanımıza getiriyor, sonra laflıyoruz biraz, bunların babası boyacı, elleri daha yatkın boyaya diyor. Resimler bitiyor, ortalık biraz kirleniyor haliyle. Ekipçe, ıslak mendil ve peçetelerle avludan sarı, kırmızı, mor, mavi lekeleri temizleyip ayrılıyoruz Eyüp'ten. Eyüplüler beni ters köşeye yatırıyor, galiptir bu yolda mağlup bizzat ben oluyorum. Kültürel önyargılar işte, bazen çok biliyor sanıyor insan kendini. En beklenmedik insanlar en beklenmedik tepkileri veriyor. Kimseyi tanımıyoruz bu hayatta o gün bir kez daha anlıyorum. Kültür-sanat aktiviteleri insan hayatı için elzem midir bilmiyorum. Ama sizi başka biri yapar onu biliyorum. Kitap okumadan, müzik dinlemeden yaşar elbet insan, kimse hayatında operaya gitmedi diye ölmez. Sokağa çıkınız ve bugüne kadar girmediğiniz yollara sapınız. Şarkınızı, kaleminizi, renklerinizi alınız, insanlara karışınız. O görkemli salonlarda sizi alkışlayanlar hep aynı adamlar, biraz yeni yüzler tanıyınız. Dev salonlara, burnu büyük galerilere sığmaz. Madem ki üretiyorsunuz, sakınmayınız, herkesle paylaşınız. Bu yazı vesilesiyle ilk günden beri Culture Multure'dan desteğini esirgemeyen Cihan'a, İsmet'e, Tolga'ya, Eser'e, Çağdaş'a, Suat'a ve isimlerini sayamadığım tüm Jaguar Projects ekibine sonsuz teşekkürlerimle. Tanju Çolak'ın Galatasaray Paris St Germain maçı sırasında Ercan Taner'e söylediği ve taraftarlar arasıda klişeleşen bu bir sevgi olayı Ercan cümlesinden ilhamla.


1924 yılında tedavüle çıkarılan ve tasarımını aynı zamanda İstiklal Madalyası'nın da tasarımcısı olan Türk heykeltıraş, ressam, para, pul ve madalya modelcisi Mesrur İzzet Bey'in yaptığı 100 para, 5 kuruş ve 10 kuruş, Cumhuriyet döneminin ilk madeni paraları olarak basıldı. Bu paralardaki değer yükselişi 1925 yılında tedavüle çıkan ve halk arasında manda gözü olarak adlandırılan 25 Kuruş takip etmiştir. Hem ekonomik hem de sosyal anlamda değişen Türkiye Cumhuriyet'nin ilk yıllarında insanların para keselerindeki yerlerini almışlardır. 100 Para, 1340 miladi takvimde 1924 yılına tekabül etmektedir, 1341 miladi takvimde 1925 yılına tekabül etmektedir, ayrıca 1926 ve 1928 yıllarında basılmıştır. Bir yüzünde madeni paranın değeri diğer yüzünde ise eski harflerle Türkiye Cumhuriyeti yazılıdır. Türkiye'nin sahibi hakikisi ve efendisi, hakiki müstahsil olan köylüdür, sözünü kanıtlarmışçasına paranın bir yüzünde sembol olarak başak kullanılmıştır. 1924 ila 1939 yılları arasında tedavülde kalan 100 para, Darphane tarafından toplamda yaklaşık olarak 11.815.000 adet darp edilmiştir. 10 Kuruş, 1340 miladi takvimde 1924 yılına tekabül etmektedir, 1341 miladi takvimde 1925 yılına tekabül etmektedir, ayrıca 1926 ve 1928 yıllarında basılmıştır. Bir yüzünde madeni paranın değeri, diğer yüzünde ise eski harflerle Türkiye Cumhuriyeti yazılıdır. 100 Para'da olduğu gibi paranın bir yüzünde sembol olarak başak kullanılmıştır. Darphane tarafından 10 Kuruş için 1340 yılında 4.836.000 adet; 1341 yılında 14.223.100 adet; 1926 yılında 856.000 adet ve 1928 yılında 31.000 adet olmak üzere toplamda 19.946.000 adet darp edilmiştir. 1924 yılından 1928 yılına kadar çeşitli zamanlarda basılan 5 kuruş, diğer paralarda olduğu gibi bir yüzünde madeni paranın değerine diğer yüzünde ise eski harflerle Türkiye Cumhuriyeti yazısına sahiptir. 5 Kuruş 1924 ila 1939 yılları arasında tedavülde kalmış ve halk tarafından kullanılmıştır. 25 Kuruş, 1341 miladi takvimde 1925 yılına tekabül etmektedir, ayrıca 1926 ve 1928 yıllarında basılmıştır. Halk arasında büyüklüğü sebebiyle Manda gözü diye adlandırılan 25 Kuruş, diğer kuruşların aksine %99,5 Nikel ve %0,5 diğer metallerden oluşan bir alaşımdan üretilmiştir. Rengi bu yüzden diğerlerine göre farklıdır. Darphane tarafından 25 Kuruş, 1341 yılında 4.972.700 adet; 1926 yılında 627.300 adet ve 1928 yılında 5.794.000 adet olmak üzere toplam 11.394.000 adet darp edilmiştir.


İçeridekini konuşturmanın kurallarını yazmaya başlıyorum. Odada bir ses dolaşıyor. Beyoğlu. Bilinçaltına kazılmış düşmanlık sözleri. Daha derin. Sığlık, bilincin yalanı. Sanki paraşütü açılmıyor ve savrularak düşüyor. Anıtın zeminle karşılaştığı yere gülümsemesini gönderiyor. Kesinkes bir amacı olduğunu söylüyor yaşamın, pişkin ve gevrek. Mikrofonu eline alıp konuşmaya başladı. Heyecanlı inek! Aklın süzgeci. Öksürüğünü tut, hıçkırma da. Dilindeki tutulmada ağır ağır uçan bir kuşun çizdiği kavis. Olup bitenleri izledi sadece. Mutlu bir varlık/insan numarası yaparken doğrusu çok hoş görünüyordu. Ikınmak yakışıyor, kaşınmak da. Bana Bak! Giyotinde kesilen başım değil, nöronların her biri. At, yoldaki uçarı tozu havalandırıyor dörtnal. Lavlar yeteneğimi ölçüyor; dehşete kulak kesil sen de. Hey, beynime batan imge kılçığı, kapıyı kapa! Burada,


Cynan Jones'un çok iyi bildiği bir şey varsa o da ördeklerin büyük sıkıntı olduğu. Ördekler baş belasıdır. Çiftlikte, köyde yaşayan herkes bunu bilir. Ördekler, özellikle kakalarıyla bir çiftliğe zarar verebilirler. Cynan Jones bunu biliyor. Jones, Uzun Kuraklık adlı romanında ördekler, cinsel hayatları ve dışkıları hakkında çok iyi yazıyor. Ötesinde; karanlık, acımasız ve yıkıcı bu romanda ilk bakışta gereksiz gözüken anlamsızlık anlarını metnin bütününe bağlamayı beceriyor. Uzun Kuraklık, Jones'un ilk kitabı, ilk kez 2006 yılında İngiltere'de yayımlandı ve Türkiye'de 2015'de bir başka iyi kısa romanı Kazı ile birlikte YKY tarafından yayımlandı. Jones, yıllar içinde başka kitaplar yayımladı, BBC Hikaye ödülünü aldı. Son kitabı Stillicide BBC'de okunmak üzere sesli roman olarak tasarlandı, matbu versiyonu daha sonra yayımlandı. Cormac McCarthy ve Ernest Hemingway'den akan damarı takip ediyor denebilir, ki kendisiyle görüştüğümüzde o zamana dek McCarthy okumadığını söylemişti. Aldatıcı derecede basit sözdizimi ile kısa, net cümleler kullanarak saklı gerilimi ve hüznü aktaradan, açık gözüken ama örtük bir tarzı var. Bu kısa roman Galler'deki sorunlar yaşayan bir çiftlikte geçer. Jones, kitabı bir tür hikaye anlatıcısı gibi davranan ve bize yavaş yavaş daha büyük bir resim çizen kısa, neredeyse episodik bölümler kullanarak yapılandırır. Metnin odağı Gareth, çiftliği babasından miras almıştır ve karısı Kate ve iki çocukları Dylan ve Emmy ile birlikte orada yaşıyordur. Kitabın başında birkaç konu ortaya çıkar: kırsalda sert bir kuraklık yaşanmaktadır ve Gareth'in çiftliğindeki hamile bir inek kaybolmuştur. Bu iki talihsizlik, bu aileyi çevreleyen çeşitli fiziksel, finansal, cinsel ve psikolojik yoksunlukları ortaya çıkaracak bir dizi olayı tetikler. Gareth'in dünyası düşükler, cinsel soğukluk, sadakatsizlik, depresyon, para sorunları ve yaklaşan bir aile trajedisiyle boğuşan bir dünyadır. Romanın ana gerilimi Gareth ve karısı Kate arasında. Birbirlerini seviyorlar ama çiftlik meseleleri ve kendi hayatları, vazgeçtikleri söz konusu olduğunda genellikle karşı taraflarda olduklarını öğrenirler, öğreniriz. Dylan ve Emmy çocukları, onları ayıran en önemli şey, Dylan ve Emmy'yi doğurmak için kat etmek zorunda kaldıkları zorlu yol, düşükler ve arada yaşananlar. Uzun Kuraklık'taki büyük ve aynı zamanda karanlık ironi, ne kuraklık yüzünden hasadı kaçırılan mevsim, ne de Gareth'in yavrulamak üzere olan kayıp ineği, bu çiftliğin, bu ailenin başına gelmek üzere olan en kötü trajediler değil aslında. Romanın tam ortasında önce geçmişten gelen ve onları fark etmeden ayıran, sonra kitabın sona ermesinden sonra yaşanacak olan ve bunu henüz onların bilmediği ama okurun öğrendiği- trajedi. Jones başarıyla o yaşanacak trajedinin aslında çiftlik yaşamından, tüm zorluklarıyla doğayla başa çıkmaya aslında bağımlı bir varoluş biçiminden gelen başka bir zorluk olarak görüyor. Daha fazlası değil. Bu yaşanacak olanı daha da yıkıcı hale getiriyor. Fakat uzun kuraklığın sonunda yine de yaklaşan bir umut ışığı var yağmurun gelişi biraz öngörülebilir bir şekilde koklanabiliyor artık. Okura ve Gareth'in ailesine bırakılan tek şey: gökyüzü açılacak ve üzerimize yüklenen her zorluğa karşı bir nefes imkanı verecek, ama aynı zamanda yağmurun gerisinde, gökgürültüsünde ve henüz uzaktaki fırtınada bizi bekleyen daha fazla karanlıktan gizleyen bir ışık. Kuru toprağa bakarken artık haftalardır üstünde iz kalmayacak kadar kuru olduğunu biliyor, toynaklar, ayaklar, lastikler için. En iyi ihtimalle taze inek dışkısı ya da ineğin koca cüssesiyle zorlayarak geçtiği bir çalı çitin ezilmiş kısmını bulabilme şansı var. Böyle koca karınlarla ve onca ağırlıkla hareket etmelerinin zor olacağını zannedersiniz ama bunlar çok inatçı koca hayvanlar ve canları istediğinde her şeyi ezip geçebiliyorlar. Küçük bir taş parçasını tekmeleyerek yerden alıp çözemediği bir sicimi kesmekte kullanıyor. Leatherman çakısını bulamıyor. Leatherman'ı ona, parmağını kaybettiğinden sonraki yaşgününde, kendi başına Emmy almış, birçok işe yaradığına göre parmağın yerini de tutabileceğini söylemiş. Kızının bu huyunu çok seviyor cevaplar bularak trajedileri tatlı tatlı hafifleştirmesini. Sicimi kesmek bayağı uğraştırınca içinden diyor ki, artık yavaş yavaş güçten düşeceğim. Yerinden oynattığı kapı derin bir sızlayışla çökerek yamuluyor. Kapıya öfkelenmeden ileriye, denize doğru bakıyor. O sabah şafağı izlemişti. Topraktan yükselen şafağı. Oynarken kendi kendine konuşan bir çocuk gibi öten tek bir kuş vardı. Sona eren geceyi, sessiz ölü buzağıyla kayıp ineği, babasının anılarını düşünmüştü, uyumasına ya da almak istediği toprak ve karısının vücudu gibi şeyleri düşünmemesine yardımcı olması için okuduğu; dün gece karısının güzelim vücudunu o kadar çok istemiş olmasının korkunç olduğunu düşünmüştü. İstek azalmıyor. Sır olarak saklamak çok tuhaf birbirimizin vücutlarını ne kadar çok istediğimizi. Kol mesafesinde, gözlerin önünde duran parmak eklemleri gibi, kuzeydeki daha çetin dağlar belirmişti o zaman ve üzerlerindeki pus aşağı akarak uzun denizin üstüne yuvarlandıktan sonra bulut olup göğe yükselmişti. Deniz güneşin altında ıslak cam gibiydi. Bu şafakta, kısacık bir an için, soğuk da vardı verilen son bir nefes gibi, ve ardından sıcak gelmişti. Haftalardır olduğu gibi yavaşça, dolu dolu ve kendinden emin. Şimdi, vakit hala erkenken, sıcağı omuzlarında hissederek eğimli tarladan aşağı yürümeye başlıyor. İnek burada değil. Kırlangıçlar kıvrılıp tarlanın bir köşesine, doğal bir su kaynağının çimleri çoğaltıp gürleştirdiği yere dalarak ıslak otlardaki çiyleri alıyor. Tarlayı dümdüz geçip dere kenarındaki kuru toprağa yapışmış, eğri büğrü ve mor renkli, çok eskiden kalma güvem eriğinin altından geçiyor. Dere yatağı kuru. Orada burada derinleşmiş topraktan yükselen sular parlak yeşil otlarla ve kuşların ayak izleriyle beneklenmiş çamurdan lekeler oluşturmuş, ama su akmıyor. Bir ardıç kuşunun yiyeceği salyangozları getirdiği keskin bir kayanın etrafına kabuk kırıkları saçılmış. Taşa çarparak kırılan salyangoz kabuklarının çıkardığı o keskin ve net çıtırtıyı duymak hoşuna gidiyor. Kuşların minik minik maharetleri onu büyülüyor. Dereyi takip edip iki kıyı arasında duran işe yaramaz çitin altından geçiyor. Göletin olduğu bir sonraki tarlada kırlangıçlar su içiyor ve hava henüz o kadar ısınmamışken gruplar halinde vızıldayan minik sinekleri avlıyor. Bugün gidip ördekleri alması gerektiğini unutmuş olduğunu fark ediyor. Belki de, hafiften, esintinin başladığını hissediyor. Bu yıl kırlangıçlar erken gelmiş.


İlk kez 2011 sonunda Periferi Kolektif'in Ubik Project sergi/etkinlikleri vasıtasıyla yan yana gelmişti Robotik Hayaller. Uzun sayılabilecek süre içine döndü ve olgunlaştı, 2013 yazına ise ışık hızıyla geri döndü. Bu süreçte Robotik, tinsel projeyi kolektif üretime açtı, onbeş yeni kayıt üretti, Günebakan Prods adlı underground label ile 3- 33 başlıklı kaset projesine yaptı, sırasıyla Ekim ayında evrim geçirmiş bir makinenin cinsel suçları adlı performanslarıyla İstanbul Industrial Fest'te, Kasım ayında Gündelik Sabotajlar başlıklı performanslarıyla Peyote sahnesine çıktı. Ve şimdi de 4 Ocak'ta Demonation Fest kapsamında Komet ile birlikte gerçekleştirecekleri DışUzay Bağlantısı performanslarıyla Babylon sahnesine çıkıyor. Robotik Hayaller'in Komet ile beraber olan macerası ilk değil. Robotik Hayaller, Kasım ayı içinde sanatçı Komet ile doğaçlama merkezli, performatif 3 ev kaydı gerçekleştirdi. Bunlardan ilki Zigguratta Komet nefesini bir enstrumana çevirdi, Nadir Düzey'de bir çeşit mantra aurası yarattı, uzay kentinde de ise acapella havasında neşeli bir atışmayı tetikledi. Şimdi zaten yüksek ve patlayıcı doğaçlama kapasitesine sahip Robotik Hayaller ile bir nevi Dadaist meddah olan Komet'in sahnede birlikte neler yapacağı merak konusu.


Dada, her tür zihinsel üretim için uçsuz bucaksız bir düşünme ve eylem alanı yarattı. Cabaret Voltaire kapandığında artık Dada'nın öldüğü salık verildi ama geçen hemen hemen bir koca asır boyunca Dada'nın hortlağı yeryüzünde dolaşıp, etkisini sürdürmeye devam etti hala da ediyor. DADA Bakire Bir Mikroptur, Türkçe literatür içinde hazırlanmış ilk ve en kapsamlı antoloji olma özelliğini taşıyor. Kitap; DADA Evveli, Cabaret Voltaire, İlk DADA Dergileri, DADA DÖNEMİ, DADA DOLAYLARI PARALEL HAREKETLER & HİZİPLER ve II. DÜNYA SAVAŞI SONRASI DADA & İZLERİ başlıklı altı bölüm içinde; Isidore Ducasse, Alfred Jarry, Erik Satie, Guillaume Apollinaire, Urmuz, Arthur Cravan, Max Jacob gibi Dada evveli yazarların, Hugo Ball, Tristan Tzara, Emmy Hennings, Francis Picabia, Pierre Albert-Birot, Alberto Savinio, Richard Huelsenbeck, Jacques Vache, Philippe Soupault, Hannah Höch, Georges Ribemont-Dessaignes, Andre Breton & Philiphe Soupault, Baroness Elsa von Freytag-Loringhoven, Kurt Schwitters, Julien Torma, Jacques Rigaut, Hans Arp, George Grosz, Paul Eluard, Joan Miro, Marcel Duchamp, Man Ray gibi Dada'ya yön veren Dadacıların ve Walter Gropius, Antonin Artaud, Theo van Doesburg, Salvador Dali, Oswald de Andrade, Robert Desnos, Georges Bataille gibi Dada'ya paralel ve erken Dada sonrası faaliyet göstermiş yazar, şair ve sanatçıların metinleri ile Dada'nın girift izini sürüyor. Halil Duranay'ın derlediği ve Nil Göksel'in sunuş yazısını yazdığı DADA Bakire Bir Mikroptur; şiir, eleştiri, manifesto, otomatik yazı, fragman, kuram, katalog yazısı, davetiye gibi farklı biçimlerde 90'dan fazla Dada metni, ve onlarca imajla birlikte Dada'nın görkemli tarihini okura sunuyor. Dada dediğimiz şey; tüm yüksek meseleleri kapsayan hiçliğin soytarılığını yapmaktır, bir gladyatör jesti, eski enkazlarla oynanan bir oyun, halihazırdaki ahlak ve durumların bir infazıdır.


Bu kitap; Isidore Ducasse, Alfred Jarry, Wassily Kandinsky, Franz Marc, Erik Satie, Max Jacob, Urmuz gibi DADA'yı etkileyen erken dönem yazarlardan başlayıp; Cabaret Voltaire'den İlk Dada dergilerine, Birinci Dünya Savaşı dolayları ve sonrasından İkinci Dünya Savaşı ertesi izleklerine DADA'nın uzun bir metinsel seyrini dökümlüyor. Hugo Ball, Tristan Tzara, Emmy Hennings, Pierre Albert-Birot, Francis Picabia, Alberto Savinio, Marcel Duchamp, Ribemont-Dessaignes, Hannah Höch, Marsden Hartley, Hans Arp, Barones Else Von Freytag-Loringhoven, Kurt Schwitters, George Grosz, Weiland Herzfelde, Julien Torma, Jacques Rigaut, Arthur Cravan, Andre Breton, Philippe Soupault, Theo van Doesburg, Pierre de Massot, Man Ray gibi Dadacılar'ın metinleri, 20. Yüzyıl'ın ilk çeyreğinde uyanmaya başlayan diğer avangard sanat akımlarının ek metinleriyle birlikte okura sunuluyor. - Derleyen: Halil DURANAY - Sunuş Yazısı: Nil GÖKSEL - Çeviriler: Cemal AKYÜZ, Halil DURANAY, Abidin MAHMUT


Hugo Ball'un kübist kıyafeti, manifestoyu tamamlar Şiiri Gadji Beri, bir Talking Heads şarkısında belirir, ay zimbra. Kült Neşriyat'ın ılık ılık yayılan über kitabı Dada bir armadillodur, dal taşak halde öfkeyle sokaklara fırlamanın yüzüncu yılında genişletilmiş baskıyla ortaya çıktı.


1885'te Almanya'da doğar Emmy Hennings. Denizci kızıdır. Yoksul geçen çocukluğunu babasının anlattığı deniz hikayeleri şenlendirir. Bir yandan okur, diğer yandan çalışır: Hizmetçilik, garsonluk, çamaşırcılık vs. İşten güçten fırsat bulduğu zamanlarda da tiyatro salonlarına atar kendini. Gerçek adı olan Emma Maria Cordsen'i 1904 yılında Joseph Paul Hennings ile evleninceye kadar taşır, sonradan Emmy Hennings olur. İlk çocuğu ölü doğar. Ertesi yıl kızı Anne Marie dünyaya gelir. Joseph Paul Hennings ile üç yıllık evliliğinin ardından kızını annesine bırakıp gezici bir tiyatro grubuna katılarak Odessa, Moskova ve Budapeşte'de dolaşır durur. 1912'de Münih'teki Stefanie Cafe'de şarkılar söyler. Thomas Mann, Hermann Hesse, Rainer Maria Rilke gibi isimlerin yazı ve şiirlerinin yayımlandığı dönemin önemli dergilerinden biri olan Simplicissimus'un devrimci, avangart adamlarıyla bu günlerde tanışır. Simplicissimus dergisinde çalışmaya başlar, şiir gecelerinde yazdığı şiirleri okur. Dönemin siyasi baskılarına karşı protesto gösterilerine katılır, cezaevine girer çıkar. 1913'te ilk şiir kitabı çıkar. Uyuşturucuya alışır, fahişelik bile yapar. Erich Mühsam'ın sevgilisi olur. Pek çok devrimci gibi o da düşüncelerinden dolayı cezaevine girer çıkar. Yıllar sonra Hitler'in iktidara gelişiyle tutuklanarak Oranienburg Toplama Kampı'na atılıp dövülerek öldürülür. Ölüm haberi, Yahudi Erich Mühsam gözaltında kendini astı diye yansır basına. O günlerinde Hennings'e aşık genç bir adam daha vardır: Şair Jakob van Hoddis. Hennings'i çılgınca sever. Ne var ki Hennings onu daima bir dost olarak görür. Hoddis, zamanla ortaya çıkan şizofrenin de etkisiyle kah Paris'te görünür, kah Münih'te. Kendi isteğiyle Jena Akıl Hastanesi'ne yatar. Dışavurumcu sanatın öncü eserlerinden sayılan 'Dünyanın Sonu' isimli şiirini bu yıllarda yazar. Hoddis'in ilginç bir yönü daha vardır; Kuklacılık. Yaptığı kuklalar herkes tarafından beğenilir, elden ele gezer. Hennings, 1917'de çektirdiği bir fotoğrafta elinde bir kuklayla görünür. Emmy Hennings'in o gün elinde tuttuğu kukla, Hoddis'in yaptığı kuklalardan biri midir kestirmek güç. Hennings, Cabaret Voltaire gecelerinde de sonraki yıllarda da Hugo Ball ile beraber kukla gösterileri düzenledi. Kaderin bir cilvesine bakın ki yıllar sonra da bir kukla karaktere dönüşür. Alman bir sanatçı, yakın zamanda Emmy Hennings kuklalarıyla gösteriler düzenledi sanatseverlere. Jakob van Hoddis'in sonu da Erich Mühsam'dan farksızıdır. Onun da yaşamı Nazi toplama kamplarının birinde son bulur. Kimileri gaz odalarında öldürüldüğünü söyler, kimileri intihar ettiğini. Zürih, hayal kırıklığına uğraşmış şairlerin, sürgüne gönderilmiş devrimcilerin, aydınların sığınma evidir o yıllar. Lenin bile oradadır. Kafasında devrim planlarıyla Zürih'in bar ve kafelerine girer çıkar. Cabaret Voltaire'in yakınında bir evde oturur. Cabaret Voltaire'e uğrayıp Emmy Hennings'i izlemiş midir pek bilinmez ama Zürih'te karşılaştığı Romanyalı bir Dadacı'ya dönüp Ne kadar köktencisiniz veya ben ne kadar köktenciyim bilemiyorum. Kesinlikle yeteri kadar köktenci değilim. Hiç kimse yeterince köktenci olamaz ama bir insan gerçekliğin kendisi kadar köktenci olmak zorundadır. dediği söylenir. Emmy Hennings ve Hugo Ball 1920'de mezhep değiştirip Katolik olduktan sonra evlenirler. İsviçre'de küçük bir köye yerleşirler. O günlerde en yakın dostları Hermann Hesse'dir. Hugo Ball, 1927'de öldükten sonra Hesse ve Hennings'in dostluğu devam eder. 1948'de de Emmy Hennings'in yaşamı İsviçre'de yoksulluk içinde son bulur. Cabaret Voltaire'in tek kadın üyesiydi Emmy Hennings. Bohemlerin yürek yakan güzeli, Dada'nın kasvetli geliniydi. Kimler sevmedi ki onu! Son bir sergüzeşti beklemekteyiz. Gün güneşliymiş umursar mıyız? Birikmiş günlerin çöküşü- geceler vesveseli - Araf'ta dua. Posta? Bıraktık artık okumayı. Sadece bazen sessizce yastığa gülümsüyoruz, Aydık ne de olsa artık her şeye. Yırtıcı Uçuyoruz titreme nöbetinde ileri geri. Ahali aceleyi ve telaşeyi sevsin didişken Bugün yağmur daha kederli, sıkılgan Sürükleniyoruz bir es vermeden geçerken şu hayatta Ve uyuyoruz, yol yordamsız, öbür tarafa...


Dadatart'ın mutfağında alternatif bakış açılarıyla hazırlanmış ve sanatta yeni çıkış yolları arayan eserlere derinden saygı ve sevgi duyan Oğuz ve Buğra adında iki kişi çalışıyor. Tasarım, kodlama, sosyal medya ortamlarındaki tanıtımı gibi hertürlü teknik detay ve içeriğin oluşturulması da bu küçük ekip tarafından sağlanıyor. Bu projeyi iki kişi yürüttüğümüzü söyledik. Proje Almanya-Türkiye hattında 4 aylık bir süreç boyunca planlandı. Çünkü birimiz o süreçte Almanya'daydı. Tasarımın ve teknik detayların nasıl olması gerektiği ile Buğra, search engine optimization ve sosyal medya gibi konularla da Oğuz ilgileniyor. İçerik her ikisi tarafından oluşturuluyor. Bunların dışında işin en kafa yoran kısmı logosuydu. Logonun serbest ve basit bir çizgide olması bizim için çok önemliydi ve bu yüzden çeşitli yerlerde kullanılmak üzere şuan sitedekinden farklı birkaç emblem daha tasarlandı. Zamanı geldikçe bunları da göstereceğiz. Konular aslında gündelik hayatta bizim hoşumuza giden, bireysel olarak ilgilendiğimiz konular. Dediğimiz gibi alternatif bakış açısına sahip ve yeni çıkışlar arayan her türlü sanat bizim net sitemizde yer bulabilir. Bu noktada şu da belirtilmelidir ki bunun dışında kalan sanat eserlerine uzaydan gelmiş gibi bakmıyoruz. Internet'in rastgeleliği içinde karşımıza çıkarlarsa onları da yayımlamaktan çekinmeyiz. Zaten sitede de gördüğünüz üzere sürekli başka sitelere refere etme durumu söz konusu ve zaten net dünyasında ilginç şeylere rastlamak biraz da bu yolla oluyor diye düşünüyoruz. Ayrıca bir bellek oluşturma gayretindeyiz ve amacımız ilgi çekici eserlerin tarayıcımızın yer imi klasöründe yitip gitmemesi. Birçok içeriği yurtdışında yayın yapan sitelerden buluyoruz, açıklamalarını Türkçe'ye çeviriyoruz. Bu konuda tek derdimiz anlaşılabilir olabilmek ve sitenin ziyaretçi tarafından kolay takip edilebilmesi. Özel bir çalışmamız yok. Graffiti bireyin kamusal alanda kendi varlığını kanıtlayabildiği bir sanat olarak da algılanabilir. Bu nedenle üzerinde durulması gerektiğini düşünüyoruz. Dijital yayıncılık bir kişinin fikirlerini söylemesini ciddi anlamda kolaylaştırıyor. Maliyeti düşürüyor. Eskinin fanzinleri artık ekrana taşınmış gibi. Fanzinler de pek iyiydi tabii, hala da varlar çok severiz. Fanzinlerin dijitallikle harmanlanmış bir punk kültürü olarak karşımızda durması bize farklı bir tat yaşatıyor. Ayrıca alternatif konuları insanlara Türkçe aktaran bloglar görüyoruz, pek memnun oluyoruz. Bir ara deneysel filmler inceleyen bir weblog bulmuştuk, güzeldi.


Kelime düzgün biçimde 'Daguerreotype' şeklinde yazılır ve 'Dagerreyotipi' diye okunur. Mucidinin ismi Daguerre lakin Fransızca kullanımında birleşik ismin yapısı gereği ikinci e üzerinde aksan gerekiyor. Kuşkusuz, önemli olan yöntemin kendisidir ve belki de bu icat, modern bilimin en sıra dışı zaferidir. Karanlık odadan alınan ilk fikirle ortaya çıkmış bu icadın tarihine bakabilmek için bu yazıda yerimiz yok. Fotojeni -Yunanca Güneş ile boyanandan gelir- işleminin en küçük detaylarından bahsetmek bile şu anki amacımızı çokça aşar. Yine de, kısaca diyebiliriz ki, bakır üzerine gümüş levha hazırlanır ve bu levhanın yüzeyi, ışığın hareketine alan tanımak için akla hayale gelecek en pürüzsüz yapıdadır. Levha yoğun biçimde cilalanır ki kireçli sabuntaşı ile kirecin sitetisi ve karbonunu eşit miktarda içerir. Pürüzsüz yüzey sonra iyot içeren tanka yerleştirilerek, muhteviyat soluk sarı renge dönüşene dek iyotlanır. Levha daha sonra karanlık odaya yerleştirilir. Aletin lensleri, resmini alacağı objeye çevrilir. Gerisini, ışığın hareketleri tamamlar. Tüm bu işlemler için gerekli olan zaman, günün hangi saati -hatta hangi mevsim- olduğuna göre çeşitlilik gösterse de plakanın kaldırılacağını muştulayan kesin ana dek geçen genel zaman periyodu on ila otuz dakika arasındadır. Plaka alındığında, başlangıçta belirli bir görüntüyü yakalamış gözükmez -daha çok bazı kısa görüntüler belirir. Fakat görürüz ki, en mucizevi güzellikle görüntüleri oluşturmaktadır. Bütün bir alfabe dahi, herhangi bir olgunun düşüncesini aktarmakta yetersiz kalır. Bu durumda, görüntü kaynağını, tasarımcının kendisini yansıttığında çok muhteşem belirmeyecektir. Belki de, tamamıyla mükemmel bir aynadan yansıyan nesnenin uzaklığını hayal edersek, diğer bütün anlamlarıyla gerçekliğe yaklaşabiliriz. İşin aslı bu nedenle 'Dagerreyotipi' levha, insan eliyle yapılmış herhangi bir resme göre son derece, son derece doğruyu yansıtır. Sıradan bir sanat çalışmasını incelediğimizde, güçlü bir mikroskop eşliğinde, doğaya dair benzerlik izlerinin silindiğini görürüz -fakat fotojenik çizimin en yakın tetkikinde daha mutlak bir doğru, gösterilen nesneyle daha mükemmel bir yönün kimliği ifşa edilir. Gölge çeşitlerinin yanı sıra hem dikey hem de yukarı doğru perspektif geçişleri, görüntünün mükemmeliyetinde gerçeğin ta kendisidir.


60'lı ve 70'li yıllarda, bir Marianne Faithfull kadar olmasa da, kadri bilinen, saygı gösterilen bir groupie'ydi Amanda Lear. Sonra birden ortadan kayboldu. Adı yıllar sonra, içinde birçok orjinal Dali resminin de bulunduğu Fransa'daki evinin yanmasına ve kocası Alain-Philippe Malagnac d'Argens ile 20 yıllık arkadaşı Didier Dieufis'ün ölümüne neden olan yangınla duyuldu. Dali'nin zamanında yakın ilgi gösterdiği bu kadının aslen nereli olduğu pek bilinmiyor. Söylenenlere göre annesi İngiliz, Fransız, Vietnamlı ya da Çinli olabilirmiş. Babasının da İngiliz, Rus, Fransız ya da Endonezyalı olduğu söyleniyor. Lear'in 1939 yılında Hanoi'de, 1941 ya da 1946 yıllarında Hong Kong'da doğduğuna dair söylentiler var. Kendisinin bir kız ya da erkek çocuğu olarak mı doğduğu da belli değil. Söylentilere göre, yirmili yaşlarının sonuna kadar erkek olan Amanda, daha sonra transseksüel oluyor. Rolling Stones'dan Brian Jones ile tanışan Amanda, daha sonra 1965 yılında Dali ile tanışıyor; Dali ona Ne kadar güzel bir kafatasın var diyor. Bir başka söylentiye göre ise, Lear'in kafatasını beğenmesinin iki yıl sonrasında, Kasablanka'da Dr. Bourou'ya parasını ödeyip Lear'in cinsiyet değiştirme operasyonunu yaptıran da Dali'ydi. Bir zamanlar erkek olduğunu reddeden Lear, bu söylentilerin etrafını mit gibi çevrelemesinden yararlandı. Daha sonralar, kendisine bu yapay aurayı yaratan kişinin bazen Dali, bazen David Bowie olduğunu iddia etti. O, imaj danışmanlığı kavramı ortada yokken ortaya çıkmış bir popüler kültür nesnesi, oluşturulmuş, iliştirilmiş biraz garip biraz da absürd bir pop aracıydı. Tanıştığında kim olduğunu bilmediği, Dali'yle arkadaşlığı yirmi yıl sürdü. Sonrasında, Dali'den ayrılıp Londra'ya dönüşüm garip bir durumdu. Bir gün önce büyük Dali ile otururken, ertesi gün Londra'nın arka sokaklarında elemanın tekiyle joint içiyordum demişti. Lear groupie'lik dönemini, Biriyle tek ihtiyacınız beş saat... Hepsi o kadar diye özetlemişti. David Bowie ise, sevgili olarak nitelendirdiği tek kişi oldu. Sonrasında Bryan Ferry ile de takıldı ve Roxy Music'in For Your Pleasure isimli albümüne kapak kızı oldu. 70'li yılların başındaki Londra'da glam rock dönemleri yaşanıyordu, Lear dibine kadar içindeydi, punk alt kültürü oluşuyordu, Lear oradaydı. Lear, Dali ve karısına Avrupa gezileri sırasında eşlik etti, uzun yıllar hayatlarında yer aldı. Daha sonraları bu dönemi, Dali ile ruhani evlilik olarak adlandıracaktı. Dali onun şekillendiricisi, akıl hocası, hayat öğretmeniydi. Dali ve karısı Gala ise, yazının başında Amanda'nın yanarak ölen kocası Alain-Philippe Malagnac d'Argens ile yakınlaşmasını asla onaylamadı. Paris jet sosyetesinin haşarı çocuğu tadındaki bu adamla evlenmesine karşı çıktılar. Bu nedenle Dali ve Amanda'nın yolları ayrıldı. Amanda Lear yıllar sonra, Dali'nin ölümüne yakın bir kez daha ziyaret edecekti Dali'yi. Sanat koleksiyoncusu kocası ise, daha sonra elinde orijinal Dali tablolarıyla birlikte, belki de Dali'nin lanetiyle, 2000 yılındaki yangında ölecekti.


1930 yılında Romanya'da doğan şair Dan Pagis (1930-1986), önce Romanya'da, sonra Ukrayna'da bulunan bir Nazi Çalışma kampı'nda tutulurken, kaçar. 1946 yılında İsrail'e göç eder. Çok erken yaşta faşizmin ağırlığının hissettiğinden olsa, İfade isimli şiirinde tanrıya ironik bir dil kullanarak ifade verir. Öyle ki, merhametinden, bende ölecek bir parça bile bırakmadı. Dan Pagis'in, kara bir öfkesi vardı. Soykırıma duyduğu öfke daha çok insanlıktan tiksinmesine yöneliyordu. Öfkesi sadece modern zaman cinayetlerime değil, dini hikayelerdeki ilk ailede yaşanan cinayete kadar gidiyor, arada bir fark olmadığını vurguluyordu. Henüz çocukken çalışma kampına katılan Pagis, kamptan kaçtıktan sonra yerleştiği İsrail'de Orta Çağ İbranicesi üzerine çalışıp öğretmen olur. Soykırım ve çalışma kamplarından kaçmak üzerine, deneyiminin de etkisiyle çok kez yazmıştır şair. Hayali bir adama Nazilerin kontrolündeki sınırdan trenle kaçmak üzerine gerekli bilgileri verdiği şiirinde, bir şeylerden kaçsa da, yaşananların onu naıl takip edeceğini alaycı bir dille söyler. Pagis için, eğer soykırıma uğramasaydı ve kaçıp Orta Doğu'ya geçmeseydi, asla İbranice öğrenip Yahudi şiirine katılacağı söylenemezdi derler. Bir yandan şiirleri karanlık bulunan Pagis'in kendi ülkesinde de kolay kabul edilmediği görülebilir. Ey hayali adam, haydi git. İşte pasaportun. Adam gibi bir palton var şimdi, Pagis'in kabul edilmeme hikayesi, çocukluğundan başlar. Savaştan çok önce göç etmeyi kafasına koyan babası, 1934 yılında Filistin'e yerleşmek için hazırlık yaparken, aynı anda Pagis'in annesi ölür. Babası Pagis'i Avrupa'da babaannesinin yanına bırakıp Orta Doğu'ya yerleşir. 1939'da ziyaret ettiği Avrupa'dan Pagis'i yanına almayı istemez. Güçlenen Nazi eğilime rağmen Pagis'in babannesi ve dedesi, onu ABD'ye göndermeyi düşünmüştür. Orta Doğu'udan daha güvenli buldukları kasabalarında Pagis'in gideceği yer ise, Nazilerin yahudileri toplayıp bindirdikleri trenler ve Ukrayna'daki çalışma kampları olmuştur. Annesinin ölümünü, Şölen isimli şiirde hatırlar. Öldüğü ay, pencere pervazının yanında duruyordu, şık, düz dalgalı bir genç kadın. Ona bakan benim aslında, neredeyse dört yaşında.


Birkaç faktör söz konusuydu. İlk olarak, L'impossible capitalisme vert'te yapılan teşhisin doğruluğunu vurgulamak istedim: bir yandan kapitalist üretim tarzının doğasında var olan birikim dinamikleri ile diğer yandan gezegenin ekolojik sınırları arasında uzlaşmaz bir düşmanlık var. İklim sorunu söz konusu olduğunda bu çelişki çok açık: bir yandan yenilenebilir enerjiler genişlemektedir ve IPCC3 teknik potansiyellerinin insan ihtiyaçlarının yaklaşık yirmi katını karşılayabileceğini tahmin etmektedir; öte yandan, CO2'nin atmosferik dağılımı (şu anda 415 ppm) üç milyon yıl boyunca görülmemiş seviyede ve hükümetler felaketten kaçınmak için alınması gereken önlemleri sürekli olarak ertelemektedir. Nihai enerji tüketiminde, dolayısıyla üretim ve taşımacılıkta tüketiminde radikal bir azalma olmadan iklimi kurtarmak mümkün değildir. Bu kapitalist üretkenlikle bağdaşmıyor. İkinci olarak, bilimsel verileri, özellikle IPCC'nin 1,5 derecelik küresel ısınma hedefi hakkındaki özel raporuna dayanarak güncellemek istedim. Bu güncelleme benim için önemli, çünkü benim endişem özellikle işçi sınıfında, ikna olmamış kişilere gerekli bilginin yayılmasına yardımcı olmaktır. İşte bu yüzden Trop tard pour etre pessimiste, L'impossible capitalisme vert gibi, mevcut felakete ve ekolojik ve sosyal sonuçlarına kısa bir genel bakış ile başlıyor. Üçüncüsü, bazen L'impossible capitalisme vert'e, özellikle iklim problemine odaklandığım için eleştirildim. Trop tard pour etre pessimiste, özellikle canlı organizmaların ve türlerin yok edilmesine dikkat ederek tüm ekolojik krizi kapsayacak şekilde araştırma alanını genişletir. Bu, kapitalist politikalar için ortak güç hatlarını göstermemizi sağlar, örneğin iyi bilinen karbon telafisi dolandırıcılığı ile biyoçeşitlilik telafisi dolandırıcılığı arasındaki çok güçlü akrabalık, ki bu çok daha azdır. Dördüncüsü, L'impossible capitalisme vert, bir yandan sosyal demokratik ve yeşil parti yanılsamalarını karşılaştırmış, diğer yandan da bozulmanın sınırlarına veya tehlikeli eğilimlerine işaret etmiştir. Trop tard pour etre pessimiste daha da ileri gidiyor. Kitap, politik ekoloji fikirlerinin çeşitli akımlarını gözden geçirip ve onları birbirine bağlayan şeyin ne olduğunu vurguluyor: Karl Marx tarafından gösterilen sermaye birikimi mekanizmasının yanlış anlaşılması. 2020 Nisan ayında ortaya çıkan Trop tard pour etre pessimiste'nin önsözü, pandeminin ne ürettiğine dair sıcak bir analiz yürütüyor. Trop tard pour etre pessimiste 2019 sonunda yazıldı, ancak Fransız yayıncı bana pandemi hakkında bir önsöz yazma fırsatı sundu. İtalyan baskısına dahil edilmiştir, ancak Mart ayı başlarında piyasaya sürülen Kastilya baskısına dahil edilmemiştir. Bu çok yazık, çünkü Kovid -19 pandemisi zoonozlardaki artışa yönelik açık bir eğilimin bir parçası ve bu eğilim gerçekten de özellikle nexus ormansızlaşması tarımsal işletme endüstriyel ıslahın neden olduğu ekosistemlere verilen zararlardan ayrılamaz. O zamandan beri, Hükümetlerarası Biyoçeşitlilik ve Ekosistem Hizmetleri Platformu, bu bağlantıyı doğrulayan ve daha fazla zoonotik hastalık olacağı sonucuna varan özel bir rapor yayınladı. Bu rapora göre, pandemi çağına bile girdik. Bu nedenle salgın riski, iklim değişikliğinin dört ana ekolojik riskine, düşen biyoçeşitliliğe, azot döngüsünün bozulmasına ve toprakların tahrip edilmesine ek olarak ortaya çıkmaktadır. Fırsatlar hakkındaki soruyu cevaplamadan önce, bu krizin tarihsel bir olay olduğunu vurgulamalıyız. Dünya ekonomisinin birkaç aydır yavaşlama belirtileri gösterdiği doğrudur, ancak SARS CoV2 kapitalizmdeki endojen çelişkiler için bir tetikleyiciden çok daha fazlasıdır: özerk, egzojen ve çok güçlü bir. Beğen ya da beğenme, hükümetin kurtarma planları virüsün Kafkas çatallarının altından geçmeli. Başka bir deyişle, kapitalizmin ekolojik yıkımı, kapitalizmi vurmak için geri gelen bir bumerang etkisi yaratmıştır. Bu tamamen yeni değil: zaten yerel bumerang etkilerini deneyimledik. Örneğin, 1920 'lerde ve 1930'larda Dust Bowl sırasında Amerika Birleşik Devletleri'nin güney ovalarında yaygın rüzgar erozyonu, tahıl üretimi için uygun olmayan kırılgan toprakların yetiştirilmesi kararından kaynaklanıyordu. Ancak bu fenomen ilk kez küresel düzeyde bu kadar şiddetle kendini göstermiştir. Bir aşının geliştirilmesi muhtemeldir, ancak gelecekteki tüm virüslere karşı aşı bulacağımız kesin değildir... ve iklim değişikliğine karşı bir aşı yoktur. Krizin bu dışsal boyutu toplumsal hareketler için yeni fırsatlar yaratmaktadır. Onları tam olarak kavramak için, klasik sorunun ötesine geçmemiz gerektiğini düşünüyorum, Bedeli kim ödeyecek? Virüsün eylemi, kapitalist üretim ve varoluş tarzının doğuştan yakınlığı nedeniyle ekolojik, sağlık, ekonomik, sosyal, gıda vb. krizlerin değil, küresel bir krizin, sistemik bir krizin ortaya çıktığını vurguluyor. Pandemi yoluyla sermaye, bunun bir şey değil, sosyal bir sömürü ilişkisi olduğunu ve bu ilişkinin Marx'ın dediği gibi tüm servetin tek iki kaynağını tükettiğini toprak ve işçi açıkça ortaya koymaktadır. Bu nedenle yanıt birkaç talebi dile getirmelidir; kendimizi servet dağılımı alanıyla sınırlayamayız, tutarlı bir alternatif sunan genel bir plana ihtiyacımız var. Salgın karşısında, tüm hükümetler, hatta en ağzı sıkı olanlar bile, nüfusun bakımını üstlendiğini iddia eden bir sağlık politikası benimsemek zorunda kaldı. Elbette, bu iddia ikiyüzlüdür: söylem, değer üretimi alanındaki faaliyeti öncelikli olarak sürdüren sınıf temelli bir sağlık politikasını neoliberal, hijyenist, otoriter, ırkçı ve maço tamamlamaya hizmet eder. Ancak pandeminin şoku ile sağlık politikasının gerçekliği arasındaki zıtlık, toplumsal hareketler için bir fırsat penceresi oluşturmaktadır. Tasarruf, eşitsizlik, özelleştirme, ırksallaştırılmış baskıya, iş güvencesizliğine, kadına yönelik şiddete, göçmenlerin geri çekilmesine, ekstraktivizme ve ormansızlaşmaya, et endüstrisine vb. karşı özen gösterme fırsatına sahiptirler. Bu mümkündür, çünkü özen göstermek sadece dilimlere bölünemeyen ve somut bir şeye dönüştürülmesi gereken bir tutumdur. İnsanlara ve ait oldukları doğaya bakmak için üretkenlik karşıtı bir plana ihtiyaç vardır. Bana göre zoonozun sistemik kökeni ve yayılmasının sistemik nedenleri sosyal yaşamın ve toplumun doğa ile ilişkilerinin yeni bir paradigması olarak özen gösterilmesini savunmaktadır. Marksist terimlerle bu gerçekten sosyal üreme alanının merkeziliğini tartışma meselesidir, ancak olabilecek en fazla sayıda insan tarafından anlaşılacak bir şekilde. Bu merkeziyetin finansal kaynaklar gerektirdiğini söylemeye gerek yok, sadece bu da değil: aynı zamanda nitel önlemler ve etik gerektirir. Bu anlamda özen göstermek mücadelelerin yakınlaşmasına yardımcı olabilir. Gramsci'nin hegemonya savaşı olarak adlandırdığı şeyin kitlesel ölçekte bir kaldıracı. Derin ve ısrarcı ideolojik kargaşa göz önüne alındığında, bu yönde daha fazla düşünmenin yararlı olduğunu düşünüyorum. Çünkü krizin egzojen ve eşi benzeri görülmemiş doğası sadece solda fırsatlar açmaz. Anti kapitalist demagoji, sosyal Darwinizm ve ultraliberal bir özgürlük anlayışını zenginlik sahiplerinin veya kendilerini bu şekilde yansıtanların sömürerek, yok ederek, hükmederek ve ortadan kaldırarak sonsuz bir şekilde biriktirmeleri için sınırsız özgürlük olarak birleştiren neo faşizmin yükselişini önemli ölçüde hızlandırır. Zenginlerin kriz için ödeme yapmasını talep etmek bu tehdidi durdurmak için yeterli değildir. Gerçekten de devasa bir paradoks var: zoonozlardaki artış ile ekolojik kriz arasındaki bağlantı çok geniş bir bilimsel uzlaşmanın konusu olsa da, hükümet sağlık politikaları bu gözlemden çıkarılacak sonuçları göz ardı etmektedir. Kesinlikle, acil sağlık durumu orada. Ancak pandeminin uzun vadeli sonuçlarını çektiğini iddia eden kapitalist düşünce kuruluşlarının da bu noktada sessiz kalması dikkat çekicidir. Nexus et endüstrisini ormansızlaşma transgenik soya yetiştiriciliğini sorgulamak akıllarına gelmez. Yine de, artan pandemi riskinden sorumlu olan bu bağlantı noktası, muhtemelen durumun ekolojik olarak sürdürülemez hale geldiği noktaya ulaştığımız yerdir. Şu anda yaklaşık yüz milyon hektar alan (yüzde 70'i GDO içeren) hayvancılığı beslemek için soya fasulyesi üretimine ayrılmıştır. Mevcut gelişme hızında, 2050 yılında yılda 120 milyar hayvan kesilecek (1960 'tan 50 kat daha fazla!) ve bu miktarda hayvancılık iki gezegen gerektirecektir. Bu gerçeklerin dikkate alınmaması gökten düşmez. Sermayenin kısa vadeli olduğunu açıkça yansıtmaktadır. Ama dahası da var. Fransız gazetesi Les Echos, Xenophon'dan rahatsız edici bir alıntıdan bahsetti: Tarım tüm sanatların anasıdır: iyi yürütüldüğünde, diğer tüm sanatlar gelişir; ancak ihmal edildiğinde, diğer tüm sanatlar azalır5. Kötü yönetilen kapitalist tarım tarihsel olarak İngiliz çevreleri üzerine inşa edildi, başka bir deyişle şiddetle ülkeden sürülen köylü nüfusunun sürülmesi üzerine. Marx bu olayı insanlık ve doğa arasındaki ilişkilerin büyük anahtarı olarak adlandırdı. Bu büyük anahtarın ürünü olan tarımla mücadele etmek, tüm yapının tarihi temellerini baltalamaktır. Yani evet, aşının geliştirilmesi, sistemin meraklılarının kendilerini rahatlatmalarını, pandeminin sadece bir parantez olduğunu var saymalarını sağlayacak. Ama rahatlamaları kısa sürebilir. Daha fazla salgın gelecek. Ve diğer, daha ciddi felaketler sessizce büyümeye devam ediyor. İklim konusunda ABD, Avrupa Birliği ve Çin arasında hızlı bir yakınlaşmaya tanık olduğumuzu düşünüyorum. Biden'ın gündemi, Avrupa Komisyonu'nun Yeşil Anlaşması ve Pekin'in açıklamaları aynı hedef üzerinde birleşiyor: 2050 yılına kadar sıfır net CO2 emisyonu. Çin 2060 için metan da dahil olmak üzere sıfır karbonu bile düşünüyor. Aynı zamanda ve ilk kez, Uluslararası Enerji Ajansı'nın Enerji Görünümü raporu 2050 'de bir karbon tarafsızlığı senaryosu içermektedir. Bu gelişmelere sağlık krizi de yardımcı olmuştur. Birincisi, o olmasaydı Trump yeniden seçilebilirdi. Ancak aynı zamanda, kriz kömür endüstrisine ciddi bir darbe ile sonuçlandığı için yenilenebilir enerji büyümeye devam etti. Bu nedenle, hayati üretimlerin yer değiştirmesi konusundaki tartışmalara paralel olarak, egemen sınıf, çok büyük üretim birimleri etrafında daha az merkezileştirildiği için daha esnek bir elektrik sisteminin avantajlarından etkilenir. Bu tartışma, yenilenebilir enerjinin rekabetçi hale geldiği noktaya ulaşıldığı için hızlanıyor: IEA'ya göre, güneş enerjisi artık tarihin en ucuz enerjisi (Energy Outlook 2020). Ülkeler iklim hedeflerini yükseltmeseler bile, IEA 2030 yılına kadar yeni enerji yatırımlarının yüzde 80'inin güneş enerjisinde olacağını tahmin ediyor. Bu nedenle, COP26 'nın gerçekten hırsların pekişmesine yol açacağına inanıyorum. İklim inkarcısı Donald Trump'ın Beyaz Saray'dan ayrılmasına sevinebiliriz. Ancak iklim inkarı özellikle ABD'de son sözünü söylememiştir. Örneğin, Exxon, Shell veya BP'nin aksine, sadece petrol geliştirmeye odaklanıyor... Her şeyden önce, ABD AB Çin iklim yakınlaşması konusunda herhangi bir yanılsama altında olmamalıyız. Birincisi, üç gücün 2030 'da emisyonları azaltma konusundaki hedefleri 1,5 derecenin altında kalmamıza izin vermeyecek: AB, aciliyet ve farklılaştırılmış sorumluluklara saygı tarafından dikte edilen yüzde 65'in çok altında bir hedef belirleyerek atmosferi belirledi; Çin'de, CO2 emisyonları yılda yüzde 2 artıyor, elektriğin yüzde 70'i kömürle çalışan enerji santralleri tarafından üretiliyor ve hükümet 2030'dan sonra emisyonlardaki radikal azalmayı ertelemek istiyor gibi görünüyor (yılda yaklaşık yüzde 8'den bahsediyorlar); Biden, 2005'e kıyasla ABD'nin net emisyonlarında yüzde 38 ila 54 arasında bir azalmaya doğru ilerliyor. IPCC'ye göre, 1,5 dereceyi geçmeme şansının ikide bir olması için 2030 yılına kadar küresel çapta yüzde 58'lik bir azalma olması gerektiğini hatırlatmak isteriz; gelişmiş ülkeler için bu en az yüzde 65'lik bir azalma anlamına geliyor. İkincisi, sıfır net emisyon kavramı çok esnektir. Uluslararası ulaşım emisyonları için hesap verilebilirlik eksikliğine ek olarak, karbon nötrlüğünü kapitalist üretkenlikle uyumlu hale getirmek için seçilen çözümler, büyük ağaç dikimi yoluyla karbon telafisi, negatif emisyon teknolojileri ve nükleer enerjidir. Yeşil kapitalizmin bu çözümleri hakkında söylenecek çok şey var. Tehlikelerini bildiğimiz nükleer enerjiyi dışarıda bırakıyorum. Ağaçlar dikilebilir, ancak olasılıklar sonsuz değildir ve birkaç on yıl boyunca yeşil bitkiler tarafından depolanan organik karbon, jeolojik katmanlarda depolanan mineral karbondaki büyük düşüşü milyonlarca yıl telafi edemez. Dahası, politik olarak, karbon dengeleme mekanizması tipik olarak neokolonidir, çünkü temel olarak yoksul ülkelerin arazi alanlarının gelişmiş ülkeler için CO2 atık kutuları olarak hizmet vermeye uygun olduğunu ima eder. Negatif emisyon teknolojilerine gelince, esas olarak su geçirmezlik garantisi olmayan CO2'nin jeolojik olarak yakalanmasını ve tutulmasını içerir. Sonunda, madenciler için sosyal zarar görmeden kömürün aşamalı olarak dışarı atılmasını kolaylaştırmak için uygulanabilir. Ancak bunu, onlarca yıl boyunca fosillerin yakılmasına yapısal bir çözüm haline getirmek düpedüz deliliktir. Bu soruyu ne kadar derinlemesine araştırırsak, kapitalist üretkenlik ve doğal sınırlar arasındaki düşmanlığı o kadar fazla buluruz. Bunun bir örneği CO2 mineralizasyonu ile yakalama ayırmadır. Karbon kayalara dönüştüğü için bu teknoloji çok istikrarlı bir yakalama sağlayacaktır. Ancak çıkarma grupları, özellikle De Beers, madencilik atıklarında CO2 mineralize etmek için kendilerini ona atıyorlar, böylece emisyon haklarını satarken imajlarını yeşillendiriyor ve yıkımlarını sürdürüyorlar. Bununla birlikte, 1 Gt CO2 'yi mineralize etmek için 100 Gt madencilik atığı 5 ila 50 km3 veya 30 ila 300 m x 180 km2' lik bir katman gerekecektir. Kapitalizm her şeyi deliliğe hatta makul çözümlere dönüştürür. Üçüncüsü, ABD AB Çin iklim yakınlaşması açıkça emperyalistler arası rekabete bir son vermeyecek ve haydutlar arasında küresel Güney ülkelerine karşı bir tür anlaşma oluşturacaktır. Üç büyüğün piyasalarına ulaşabilmek için bir tür karbon vergisi ödemeye zorlanacaklar. Bu mekanizma aslında, Küresel Güney'in BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nde benimsediği farklılaştırılmış sorumluluklar ilkesinin kaldırılmasında yeni bir adımı içerecektir. Biden bu emperyalist yönleri hakkında çok açık. Ticaret politikasını temiz teknoloji pazarı mücadelesinde büyük ABD sermayesini desteklemek için bir kaldıraç haline getirmek, bu teknolojilerin ihracatını desteklemek için bir fon oluşturmak, küresel Güney ülkelerinin borç rahatlamasını şart koşmak ve Washington tarafından dikte edilen iklim politikalarının benimsenmesine kalkınma yardımı yapmak istiyor. Fecaat, felakete kıyasla açıkça daha az kötü, ancak zaten feci durumundayız ve üç büyük ekonomik bloğun politikaları doğrudan bir felakete yol açıyor. Hükümetler, iklim tehlikesinin önemini nihayet anladıklarına dair insanlara güvence vermeye çalışıyor, ancak örtük senaryoları 1,5 derecelik ısınmanın geçici aşımı dır. Bununla birlikte, ağaç dikimlerinin ve negatif emisyon teknolojilerinin yüzyılın ikinci yarısında dünyayı soğutabileceğini varsayarsak bile, geçici aşımın bilim insanlarının terleme odası gezegeni olarak adlandırdığı şeye doğru kesin bir kaymaya yol açmak için yeterli olacağı yönünde gerçek bir risk vardır. IPCC, Grönland buz tabakasının devrilme noktasını 1,5 ila 2 derecelik küresel ısınmaya ve iki büyük Antarktika buzul kütlesinin parçalanmak üzere olduğuna işaret ediyor. Grönland taşma noktasını geçmek, gezegeni otuz milyon yıl önceki Pliyosen iklimine geri getirecek bir dizi olumlu gerilemeye yol açabilir. O zamanlar okyanus seviyesi bugünkünden yaklaşık 30 metre yüksekti. Kapitalizmin suç üretkenliği bizi uçuruma o kadar yaklaştırdı ki içine düşmemiz çok az zaman alacaktı. Bununla birlikte, Grönland gibi bir devrilme noktası aşılırsa, hareketin negatif emisyon teknolojileriyle tersine çevrilebileceğine inanmak tamamen yanıltıcıdır. Şunu demek istiyorum: Büyük tehlike, iklim hareketinin Joe Biden, Xi Jinping ve Ursula von der Leyen'in ortak, hatta müttefik olduğu izlenimiyle uykuya dalmasıdır; iklim sorununu çözmek veya en azından uzun bir yol kat etmek birlikte mümkün olabilir. Durum bu değil. Bu insanlar, insanların ve doğanın sırtında sermaye biriktirmek için fosil yakıtlara hücum ederken, bu yakıtlardan vazgeçmeden yenilenebilir enerjilere hücum eden üretkenliğin hizmetindeler. Bu nokta dikkatle ele alınmalıdır. İklim dejeneratörleri değirmenine su taşiımaktan kaçınmalı ve daha geniş anlamda, komplo teorilerini kolaylaştıran mantıksızlığın yükselişini teşvik etmekten kaçınmalıyız. IPCC ile ilgili olarak, Çalışma Grubu 1'in iklim değişikliği bilimine ilişkin raporları, uyum ve hafifletme konusunda Çalışma Grubu 2 ve 3'ün raporlarından ayırt edilmelidir. IPCC'nin araştırma yapmadığını, sadece mevcut araştırmaları derlediğini hatırlatmak isterim. WG1, fizik yasalarına dayanan araştırmaları derlemektedir. Bu yasalar bilimsel bir devrimle bozulmadığı sürece mevcut en iyi iklim bilimini sentezidir. Diğer iki WG için, özellikle de azaltma konusundaki WG3 için işler farklıdır. Aslında, sentezlediği iklim istikrarı senaryoları, toplumun evrimine ilişkin hipotezlerin iklim sistemi modellerine sokulmasıyla elde edilmektedir. Hipotezler ağırlıklı olarak ekonomistler tarafından yapılmaktadır. Modelcilerin bu kardeşliğinde neoliberalizm hüküm sürer. Örneğin, IPCC'nin Beşinci Değerlendirme Raporu iklim modellerinin tamamen işleyen pazarları ve rekabetçi pazar davranışını üstlendiğini belirtmektedir. Başka bir deyişle: piyasa dışında kurtuluş yoktur, modeller kar yasalarının dışında kalan kamu planları varsayımını yapmaz. IPCC'ye bu noktada meydan okumak önemlidir. Aslında, kara boyun eğmek sermaye birikimine boyun eğmeyi ifade eder. Sonuç olarak, gereksiz veya zararlı üretimi ortadan kaldırarak sera gazı emisyonlarını azaltmaya yönelik basit çözümler düşünülmemektedir. Araştırmanın bu kör noktası kaygıyı artırır ve büyücünün yeşil kapitalizmin çırak çözümlerinin sona ermesini teşvik eder. Örnek olarak, Trop tard pour etre pessimiste'de, üretim sektörüne göre emisyonlarda mümkün olan maksimum azalmayı sorgulayan ve silah üretimini yasaklayabileceğimizi veya daha az mal taşıyabileceğimizi ve bunları kamyonlarla değil trenlerle taşıyabileceğimizi hayal bile etmeyen araştırmacıların örneğini veriyorum. IPBES piyasa kurallarını çiğnemeyi de öngörmüyor. Aksine, biyolojik çeşitlilik telafisi olarak bilinen mekanizmayı teşvik eder. Bunun içerdiği şey, ekstraktivist/çıkarıcı bir girişimin, eğer başka bir yerde tahrip olmuş ekosistemleri restore etmeyi taahhüt ederse, büyük biyolojik zenginliğe sahip bir alanda faaliyet gösterebileceğidir, ki bu açıkça imkansızdır. Madencilik ve petrol grupları bu sahte mekanizmayı kullanır, çünkü kaynak kıtlığı onları mineral veya hidrokarbon bakımından zengin ulusal parklara ve doğa rezervlerine bakmaya yönlendirir. IPBES'in biyolojik çeşitliliğin savunulmasında yerli halkların ve kırsal toplulukların kilit rolünü vurgulaması çok olumludur. Ancak, aynı zamanda, tüm popülasyonlar ve tüm tarım aynı yıkıcı etkilere sahipmiş gibi, türlerin ortadan kaybolmasını esas olarak nüfus ve tarım ın artmasıyla açıklar. Bu açıkça yerli halkların ve toplulukların övgüsüyle çelişiyor. Ancak IPBES stratejisi esas olarak doğal rezervlerin güçlendirilmesi ve biyolojik çeşitlilik vahaları olarak çoğaltılması fikrine dayanmaktadır. Bu vahalar önemlidir, ancak günümüzdeki asıl sorun orada değildir, çünkü vahalar büyük tarım işletmeleri çölleriyle ayrılırsa biyolojik çeşitlilik kurtarılamaz. Alternatifi agroekolojidir. Ancak sonuç olarak, nüfus sorunu farklı bir ışıkta ortaya çıkmaktadır. Genel olarak nüfusa işaret eden IPBES raporu, daha fazla nüfus = daha az biyolojik çeşitlilik önermektedir. Bununla birlikte, agroekoloji tarımsal işletmelerden çok daha fazla insan emeği gerektirir. Genel olarak, sadece bir üretim modunun destekleyebileceği maksimum insan sayısını değil, aynı zamanda bir üretim modu için gereken minimum sayıyı da sormak gerekir. Trop tard pour etre pessimiste'de, büyük ve küçük ölçekli balıkçılık arasında çok aydınlatıcı bir karşılaştırmadan bahsediyorum. İkincisi iklim, biyoçeşitlilik, insan sağlığı için daha iyidir, topluma daha az maliyetlidir ve insan gıdası için aynı tonajda av için yirmi kat daha fazla insan gücü kullanır. Tarımsal işletme/agroekoloji karşılaştırması da aynı sonucu vermektedir. Biyoçeşitlilik mücadelesi, tarım işletmelerine, et endüstrisine, endüstriyel balıkçılığa ve IPBES'in sorgulamamaya özen gösterdiği diğer kapitalist avlanma mekanizmalarına karşı mücadeleden ayrılmaz. ABD solu tarafından savunulduğu için Yeni Yeşil Anlaşma'nın ekososyalist bir çözümle çeliştiğini söyleyemem. Aksine, bu Yeni Yeşil Anlaşma ekososyalistlerin tamamen paylaştığı iki önemli fikri içerir: felaketi durdurmak için bir plana ihtiyacımız var ve bu plan bizi hem sosyal hem de ekolojik krizlerden kurtarmalıdır. Bu bağlamda, Marksist ekonomist Michael Roberts tarafından parasal yaratım yoluyla Yeni Yeşil Anlaşma'nın finansmanı hakkında formüle edilen bir eleştiriyi paylaştım: Roberts'a göre, devlet para yaratabilir, evet, ancak para biriminin değeri ekonomi ve dolayısıyla ekonomiye sahip olan kapitalistler tarafından belirlenir. Yeşil Yeni Anlaşmayı beğenmezlerse yatırım yapmazlar, para birimi değer kaybeder ve hükümet planını finanse edemez. Bununla birlikte, bugün bulunduğumuz yer orası değil. Trop tard pour etre pessimiste'nin yayınlanmasından bu yana durum değişti. Bernie Sanders, sol tarafın desteğini güvence altına almak için GND fikri üzerinde sörf yapan Joe Biden'ın arkasında toplandı: ancak etiket aynı kalmasına rağmen, şişenin içeriği değişti. Böylece, Sanders'ın GND'si kırılmanın durdurulmasını sağlamıştır; Biden sadece yeni kırılma izinlerinin dağıtımını durdurma ve mevcut izinleri vaka bazında değerlendirme sözü vermiştir. Kongreden geçerse, programı 10 yıl boyunca temiz enerji ve teknolojiye yılda 40 milyar dolar yatırım yapmayı planlıyor, ancak fosil yakıt endüstrisinden kopmayı planlamıyor. Ekibinde petrol şirketleri tarafından finanse edilen birkaç kişi bulunuyor. Örneğin, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki en kirli on bölgeden biri olan Louisiana bölgesinde petrol, gaz ve petrokimya endüstrisiyle kapsamlı bağlantıları olan bir Kongre üyesi olan Cedric Richmond vardır. Biden versiyonundaki Yeşil Yeni Anlaşma, Avrupa Komisyonu'ndaki gibi yeşil kapitalizmdir. Çöküş bilimine gelince, küresel olarak bunun aşırı sağ için bir platform olabileceğini söylemeyi aşırı buluyorum. Çöküşçüleri çok eleştiriyorum çünkü onlar bir çöküşün kaçınılmazlığı hakkında kaderci bir mesaj gönderiyorlar. Kolektif mücadele ve mücadelelerin yakınlaşması onların bakış açılarında yoktur. İnsanlığın yarısını yok edecek büyük felakete dayanabilecek tek toplum biçimi olacak küçük dirençli toplulukların yaratılması dışında önerecekleri bir programları yok. Kapitalizmi pek anlamayan çöküşologlar, küresel Güney'in yoksullarının doğaya daha yakın oldukları için çöküşten en az etkileneceklerine inanıyorlar. Bu elbette kapitalist, emperyalist ve ırkçı tahakküm ilişkilerini görmezden gelen bir saçmalıktır. Çöküş bilimi, insanlık için arkaik bir geçmişe doğru gerilemesinden başka bir gelecek görmeyen gerici anlayışlara doğru sürüklenebilir. Çöküşçüler, Nazi bağlılıklarını görmezden geldikleri Jung ve Eliade gibi ideologları övdüklerinde veya erkek ve kadınların arketipleriyle yeniden bağlantı kurmaları için yalvardıklarında kaygan bir yamaçtadırlar. Bununla birlikte, çöküş bilimci hareketi çok çeşitlidir. Yarı sağkalımcı bir bileşen ve mistik bir bileşen vardır. Çöküşün kapitalizmi silip süpüreceğine ve alanı kendi kendini yöneten topluluklara açık bırakacağına inanan özgürlükçü bir bileşen de vardır. Bütün bunlar çok karışık ve iç içe geçmiş. Fosil projelerine karşı önemli mücadelelere yatırım yapan pek çok genç, çöküş bilimci liberal eğilime yakın olduklarını söylüyor. Stratejik tartışmayı yürütürken bu mücadelelerde onlarla birlikte çalışmamız gerekiyor. Birincisi: bırakın onlara karşı çalışmayı, işçiler olmadan üretim tarzını değiştirmeyeceğiz; bu nedenle onları ekososyalist mücadeleye kazanmalıyız. İki: işçi sınıfı, genel olarak, en iyi ihtimalle bu mücadelenin gerisindedir; ana örgütleri yeşil kapitalizm yoluyla büyüme ve toparlanma içindir. Üç: ekososyalist mücadelelerin öncüsü, tüm bu arazilerde ön saflarda yer alan yerli halklar, köylüler, gençler ve kadınlardan oluşuyor. Bu öncü ve arka koruma pozisyonları gökten düşmez. İşçiler, ihtiyaç fazlası değer yaratmak veya gerçekleştirmek için satın alınan, biçimlendirilen ve uygulanan işgücü güçleri aracılığıyla sermayeye entegre edilirler. Durumları şizofreniktir: tarihsel çıkarları sistemi sona erdirmektir, ancak günlük bireysel varlıkları, onları sakatlayan ve doğayı sakatlayan bu sistemin dağıttığı kırıntılara bağlıdır. Çiftçiler ve yerli halklar başka bir durumda: günlük varlıklarının savunulması büyük ölçüde doğal çevrelerinin ekolojik yönetimi ile çakışmaktadır. Gençler bir dereceye kadar şizofreniden kaçarlar ; durumları, üzerinde yaşayacakları gezegenin yıkılmasını protesto etmelerine ve nihayetinde çocuk sahibi olmalarına yol açar. Kadınlara gelince, birincil rollerinin açıklaması feministler arasında bir tartışma konusudur. Okuduklarıma göre, beni en çok ikna eden fikir, öncü konumlarının, ataerkilliğin onları ekolojik yıkım konusunda daha duyarlı ve aklı başında kılan insan vücuduna bakım işi vermesinden kaynaklandığıdır bir bakıma bumerang etkisinin başka bir örneği. - Habitus Kitap: https://www. mephisto. com. tr/yesil-kapitalizm-imkansizdir - Karamsar olmak için çok geç - Milletlerarası iklim değişikliği paneli - Hem hayvanlarda hem de insanlarda görülen hastalıkların genel adı - Les Echos, 25 Kasım 2020) Link - Nantes yakınlarında kurulacak havaalanına karşı direnişle başlayıp ekososyalist bir yaşam alanına dönüşen ZAD'ın direnişi Carnet adasına uzandı. Sadık Çelik'in daha fazla ZAD yazısı için.


Dante'nin 14. yy'da yazdığı epik şiir İlahi Komedya'nın ilk bölümü olan Cehennem, bir Cuma günü başlayan yolculuğu anlatır. Dante, yaşı 35, İncil yaşının tam ortasında, yolunu kaybetmiş olarak yeraltına iner. Günahları, iblisleri ve acılarıyla, Hristiyan ahlakının insana dayattığı her türlü ilahi sorumluluğun baskısı omuzlarında, yolculuğa başlar. Yönetmen Harry Lachman ise, Hollywood kariyerine başlamadan önce bir ressam olarak ses getirmiş bir sanatçıydı. Dolayısıyla, 1935 yapımı filminde 10 dakika süren ünlü cehennem sahnesinin, bugün bile feyz alınacak denli muhteşem görüntülere sahip olmasında, filmi bir tablo gibi düşünmesinin payı yüksektir diye düşünebiliriz. Filmde, insanın cehennemi yine açgözlülük ve tatminsizlikle kurulurken, lanetli ruhların Henry Otto tarafından yönetilmiş olan aynı isimli 1921 yapımı filmdekilerin değiştirilmiş versiyonları olduğu da bilinmeli. Zavallı ruhlara, alev alev yamaçlardan aşağı düşen ızdırap dolu çıplak bedenler, intihar edenlerin cesetlerinin oluşturduğu yükseltiler, yer yarılmış da o derinliklere zincirlenmiş oturan insanlar, taşımaya mahkum edildikleri devasa mezar taşları altında ezilmekte olan zayıf insancıklar, kükürt dolu mağaralarla oluşturulan etkileyici bir atmosfer. İblisin sunduğu eziyetle cezalandırılan insanoğlu, yola gelmemişler, yoldan çıkmışlar, meczuplar, hepsidnen önemlisi, tanrının kulu değiller artık, günahkarlar. On dakikalık cehennem sekansı ise Gustave Dore gravürlerinden feyz alarak yapılmış. Nasıl ki Dante'nin epik şiiri bir Hristiyanlık alegorisiyse, Harry Lachman'ın filmi de Dante'nin şiirinin alegorisidir. İşsiz kalan Jim Carter'ın konusu Dante'nin Cehennemi olan bir karnavalda iş bulup, sonrasında yeryüzündeki en büyük cehennemi oluşturmak üzere kendi şovunu hazırlamaya çalışmasını ve bu yolda birbirini aldatan, kandıran, kötülük yapan karakterlerin cehennemini gösteriyor. Filmde ilginç bir unsur da, henüz 16 yaşında olan Rita Hayworth'ın, gemide bir dansçı kızı oynadığı sahne ile perdede ilk kez görünmüş olmasıdır. Filmin cehennemi tasvir eden sahnesini, üç bölüm halinde sunmaktan garip bir haz duyuyor muyuz? Evet.


Dark Days, Karanlık Günler, bir yeraltı filmi değil, yeraltı'nın bir filmidir: yeraltında, yeraltının koşullarında, yeraltı öznelerince, yeraltı fikrince ve yeraltı işçiliğinde kaydedilmiştir. DD bu nedenle bir belgesele, hatta bir etnografiye de indirgenemez. Zira DD, antropolojinin katılımcı/katılımlı gözlem kavramıyla ister istemez bir dereceye kadar üstünü kararttığı planlı/hesaplı mesafesizliğin ötesine geçmektedir. Çünkü filmin elebaşı olan #marc singer 20li yaşlarının başında memleketi Londra'dan ayrılıp yerleştiği New York'un bir muhitindeki dairesinin penceresinden seyrettiği, haliyle evine girip çıkarken sürekli rastladığı ve zamanla da sohbeti koyulaştırdığı evsizlerin adımlarını izleyerek kendini New York yeraltı metro ağının iki durak arasında uzanan kesif karanlık uzamı yurt edinmiş insanların arasında Karanlık Günler, bir yeraltı filmi değil, yeraltı'nın bir filmidir bulduğunda aklında bir film çekmek yoktu. Bu fikir Marc Singer'in yeraltındaki üçüncü veya dördüncü ayında, yine bir yeraltı sakini olup daha sonra filmde Singer'e asistanlık yapacak olan bir adamdan, Ralph'ten gelmişti. Dolayısıyla nesnenin güvenini kazanma, insanların daha açık ve dolaysız davranmalarını sağlama, aralarına karışma, dillerini öğrenme ve en saklılarına nüfuz edebilme gibi bir veri avcılığı etrafında dönen antropoloji problematiği, Singer için mevcut değildi. Singer'in durumu öyle bir hal almıştı ki, 1994-97 arasındaki üç yıllık yeraltı yaşamından sonra metro firması AMTRAK bölgeyi boşaltma kararı aldığında ve bir başka kuruluş söz konusu evsizlerin bir bölümüne yaşayacakları daireler tesis ettikten sonra Singer'in evsizliği devam etmiş, DD'nin iki yılı geçen kurgu-montaj süreci boyunca başka başka yerlerde, hatta filmde görünen insanların yeni evlerinde misafir hesabına konaklamış, DD Sundance film festivalinde ödüller toplayıp ülkeyi dolaşırken kendisi hala bir çatı bulma kavgasında tıkanıp kalmıştı. Daha önce hiçbir film tecrübesi olmayan Singer kamerayı bir yapım şirketinden destek hesabına geçici surette, filmleri ise Kodak'ın yıpranmış siyah-beyazları depoladığı bir odadan Ralph ile taşıyabilecekleri miktarda yüklenmek suretiyle tedarik etti. Ses, ışık, elektrik, hareketli sahneler için dolly ve gerçi geriye başka pek bir şey kalmasa da minimal bir film seti için gerekli olan diğer her şey yeraltında, yeraltı imkanlarınca kotarıldı. Yapım ekibi de pek tabii yeraltı sakinlerinden oluşmaktaydı. Bu öyle bir ekipti ki, Singer uykusunun ortasında kesinlikle çekmen gereken şeyler oluyor denilerek uyandırılıp olay yerine intikal ettiğinde ışığın, elektriğin, kameranın çoktan kurulmuş, kendisini beklemekte olduğunu görmekteydi. Velhasıl, Dark Days diye bir şey var bu gezegende. Söyledim, ruhumu kurtardım. Filmin youtube linki ve Marc Singer'la yapılan birkaç röportaj ile bir iki film kritiğinin adreslerini de bırakıyorum.