Hayatının son birkaç aylık dönemi filme çekilecek olsa adı Ağlak Zamanlar olurdu. Kapanış jeneriğinde Kahpe Diller çalardı Türü ajitasyon aromantik olurdu. Vizyona gecikmeli girer, pek seyirci çekmezdi. Aynı salonu başka bir filme paylaşırdı. Gişede batardı. Kötü eleştiriler alırdı. Festival başvurularında ön elemeyi bile geçemezdi. Ulusal değil, yerel televizyonlara bile satılmazdı. Yapımcı böyle bir şeyin çekilmesine ön ayak olduğu için lanet okurdu. Geceleri uykusu kaçardı. Atilla Dorsay iyi niyetli bir çalışma olduğunu söyleyip sevabına iki yıldız verirdi. Murat Erşahin içinde muhakkak yoksunluk ve tabii ki yoksulluk ifadelerinin geçtiği bir yazı yazardı. Oturmuş bekliyor. Fena halde sıkılmış. Çok yalnız hissediyor kendisini. Öyle ki Hiç arkadaşı yoktu, yalnızlıktan öldü yazılı notlar hazırlayıp yazıhanedeki klasörlerin, kütüphanedeki kitapların, kantindeki gazetelerin sayfaları arasına koyuyor onları. Ölümü halinde özlük haklarının kime bırakılacağına dair bir dilekçe hazırlıyor. Uydurma bir isimle uydurma bir telefon numarası ve adres belirtiyor. Ölümü halinde ilgililer bu uydurma kişiye ulaşacaklar. Öylesine depresif hissediyor ki yazmadan edemiyor. Birilerine bir şeyler anlatası var ama dinleyen yok. O da yazıyor. Öylesine depresif ki o ruh halinin ondan bir yazar çıkartacağını düşünüyor. Yazarlara yakışır bir ruh hali, diye söyleniyor kendi kendine. Sigaraya bile başlıyor! Uzaklara bakıp derin bir nefes alıyor. Köh köh öksürüyor sonra. Acı bir tadı var, zehir zıkkım bir şey. Fakat bırakmaya niyeti yok. Havalı buluyor o duruşu: Sağ elinin işaret ile orta parmağı arasında bir dal sigara. Ağırlığını sol ayağına vermiş. Uzaklara bakıyor. Uzaklara bakıp derin bir nefes alıyor sigaradan. Sikeyim böyle hayatı, diyor. Liseli ergen havalarında. Belki de o ruh halinden hiç çıkamamış. Köh köh öksürüyor sonra. Boğazı ve genizi zımparalanıyor sanki. Bir şeylerle uğraşırken çeşitli hikayeler kurguladığından yaptığı işe veremiyor kendisini. Fırsat bulduğunda notlar alıyor, boş vakitlerinde onları hikayeleştirmeye çalışıyor. Önce gözüne hoş geliyorlar ama üzerinden biraz zaman geçince bir olmamışlık hissi oturuyor içine. Oturuşunu falan düzeltiyor, sandalyenin ucuna kayıyor. Yatıyorsa yan dönüyor. Anksiyetesi tutuyor zaman zaman. Alnı boncuk boncuk oluyor. Şakaklarından akan terler gözlerine giriyor. Gözlüğünü çıkartıp tişörtünün kollarıyla gözlerini siliyor. Engel olamadığı bir titreme sarıyor bedenini. Nefes alışverişleri sıklaşıyor. Ayağa kalkıp yürümeye başlıyor. Rahat nefes alabileceği bir köşe arıyor. Ölmek istiyor bir ara. Şu köşeye geçeyim, öleyim orada, diye düşünüyor. Silahla patlatayım beynimi, diyor. Kökten çözüm. Yapmıyor ama. Çünkü intihar cesurca olduğunu düşündüğü bir şeyleri anımsatıyor ona. Bir kıza içini dökmek gibi mesela. Ve reddedilmenin genç kızlarcası: Ben seni arkadaş olarak seviyorum. O kadar salakça ve komik buluyor ki bunu anksiyeteden, melankoliden falan eser kalmıyor ortada. Bunun cesaretle bir ilgisi yok. Aptalca bir şey. Oldukça berbat öyküler yazmak bile bundan daha iyi. Yerine dönüp yazdıklarını kontrol ediyor. Cidden kötü şeyler. Hevesi kırılsa da yazmaktan vazgeçmeye niyeti yok. Benden yazar falan olmaz, diye düşünüyor. Okur değilim bir kere. Demlenmeye bırakıyor bunları bir köşeye. İkinci okuyuşunda hala hoşuna gidiyorsa iyiler demektir. Gitmiyorsa köşede beklemeye devam edecekler. Akşam yemeğinde hiç arkadaşı olmadığına dair dalga geçiyor arkadaşları onunla. Yan masadan arkadaşı olmayan birisi muhabbete dahil olarak, aslında çok değerli birisi olduğunu söylüyor ona. Bunu duyunca kendisini çok değerli hissediyor. İşte böyle şeyler koltuk değneği oluyor ona. Sandalye oluyor, bir lokma ekmek, iki yudum su oluyor. Elinden tutuyor. Yola devam etmesi konusunda kulağına küpe oluyor. Haiku yazdığı için şiir de yazabileceğini düşünüyor Gece rüyasında hoşlandığı kızı görüyor. Aynı odada karşılıklı kanepelerde uzanmışlar. Gece yarısı. Kızın uykusu var ama bizimkisi sohbet etmek istiyor diye uyumuyor. Sohbet ediyorlar. Sonunda kız dayanamayıp uyuyacağını söylüyor. Bizimkisi uyuduğu zaman onu öpeceğini belirtiyor. Kız gülümseyip uykuya dalıyor. Biraz sonra bizimkisi kızın yanına diz çöküp yanağından usulca öpüyor onu. Yüzünü inceliyor. Dudakları balkondan aşağı sarkan çocuklar gibi durdukları yerden ileriye doğru uzanmış. Dur, derken donmuş kalmışlar sanki. Öpesi var ama o görüntüyü bozmamak için yerinden bile kıpırdamıyor. Ertesi gün rüyayı anlatmak için arıyor hoşlandığı kızı. Ulaşamıyor. Mesajına da yanıt gelmiyor. Günler sonra tekrar aramaya karar veriyor. Tek istediği gördüğü rüyayı anlatmak. Koğuşun ortasında elinde telefonla beklerken müzikçaları elinde bulunduran arkadaşına işaret ediyor. Arkadaş şarkıyı değiştiriyor. Hareketli bir müzik. Bizimkisi yüzünü buruşturup geçmesine dair bir el hareketi yapıyor. Tekno müzik. Geç. Yabancı müzik. Geç. Arkadaş taşınabilir diski değiştiriyor. Müzik başlıyor. Ağlayan bir kemana orkestra eşlik ediyor. Bizimkisi memnun. Kalsın, diyor. Numarayı tuşlayıp telefonu kulağına götürüyor. Elli iki kere aramasına rağmen neden yanıt alamadığını sorguluyor. Verilen yanıta karşı olan memnuniyetsizliğini yumruğunu ve dişlerini sıkarak gösteriyor. Bağırmaya başlıyor sonra. Karşı tarafı dinlemiyor bile. Sadece bağırıyor. Sonunda küfür ederek telefonu bir köşeye fırlatıyor. Artık incinmiş birisi o. Kalbi kırık. Eskisinden daha da yalnız. Bu ruh haliyle iyi bir öykü yazabileceğini düşünüyor. Zaten epeydir tek satır bile yazmamış. Etkileyici bir öykü yazabileceğini düşünüyor o an. Yarım sayfa kadar yazmışken koğuştan birkaç kişinin ellerinde şişelerle bir yere gittiklerini görüyor. Takılıyor onların peşlerine. Kuytu bir köşeye gidip içmeye başlıyorlar. Bizimkisi de otlanıyor. Yarım bardak votka-enerji içeceği karışımı veriyorlar buna. Sarhoş olup zihninin her zamankinden daha farklı çalışmasını bekliyor. Böylece daha değişik, orijinal, ilgi çekici ve okunası şeyler yazabilecek. Başlangıç için ufak bir yudum alıyor. Bununla birlikte görüş açısının genişlediğini hissediyor. Olacak bir şeyler. Bir şeyler değişecek. Oradan, o içki ve sohbet ortamından en az üç öykü taslağıyla birlikte kalkacak. İnanıyor buna. Yudumlarını hızlandırıyor. Baştaki o acı tat gittikçe tatlı bir hal alıyor. İkinci bardağın yarısındayken burnu kanamaya başladığı için kalkıp gidiyor. Sendeleyerek yürüyor çeşmeye doğru. Birinci musluğu nişanlıyor ama dördüncüde buluyor kendisini. Elini yüzünü yıkayıp burnunu temizledikten sonra yatağına gidiyor. Deliksiz uyuyor sabaha kadar. Birkaç gün sonra halüsinatif bir şeyler görebilmek umuduyla ot kullanmaya başlıyor aynı ekiple birlikte. Bir zamanlar bir yerlerde kafayı çekip kendisini yazmaya veren yazarlarla ilgili bir şeyler okumuş. Adamların bir bildiği vardır herhalde, diyerek onlar gibi olmayı düşlüyor. Çekiyor kafayı. Gördüklerinden yola çıkarak fantastik bir öykü yazma niyetinde. Kullandığı şeyin etkisiyle biraz sonra ışık huzmelerinin üzerinde buluyor kendisini. Saydam şeritlerin üzerinde koştururken sağdan sola atlayıp duruyor. Gerisini hatırlamıyor. Sonrası puslu, ağır çekim, uykuyla uyanıklık arasında bir yerlerde. Güzelleşmeye başlayınca bir de hap vermişler buna. Yoldan çıkmış böylece. Zor zaptedebilmişler onu. Güç bela yatağına götürmüşler. Ama yattığı yerden kayıp düşüyormuş. Üzerinde kovboy barındırmak istemeyen bir boğa gibi atıyormuş yatak bizimkisini. Çarşafa sarılıp beton zemine kıvrılmış sonunda. Sikmeyin beni, diye inliyormuş. Kimsenin bir şey yaptığı yokmuş oysa. Keyif verici maddelere bir süreliğine ara veriyor. Yazmaya da öyle. Bir zamanlar bir yerlerde okuduğu bir yazı geliyor aklına. Bir konuda ustalaşmak için ona on bin saat ayırmak gerekiyormuş. Hemen oturup on bin saatin kaç güne denk geldiğini hesaplamaya çalışıyor. Matematiği yetmediği için bir sonuca ulaşamıyor. Öldü mü kaldı mı hiç merak eden yok bu çocuğu. Aradığı kişilere ulaşamıyor. Geri dönense hiç olmuyor. Mesajlarına yanıt gelmiyor. Komutanlardan, nöbetçi amirlerden, meraklı silah arkadaşlarından gıdım gıdım kaçırarak gece lambasının solgun ışığında yazdığı mektuplar haftalar sonra aynen geri iade ediliyor. Bunun üzerine Ölsem Haberi Olmayacaklar başlıklı bir liste yapıyor. Yirmi dört kişi var listede. Aile fertleri dahil tüm tanıdığı insanlar o kadar. Hüzünleniyor yine. Uzaklara bakıyor. Sigarası olsa bir nefes alıp küfür ederdi. İki kat havalı, beş kat efkarlı olurdu o zaman. Sigarasızken pek yavan kaçıyor böyle hareketler. Bunu duyunca kendisini çok değerli hissediyor. İşte böyle şeyler koltuk değneği oluyor ona. Sandalye oluyor, bir lokma ekmek, iki yudum su oluyor Bazı karalamalardan sonra senaryo yazmaya karar veriyor. El atmadığı tek yazın türü bu. Bir sayfanın bir dakikaya denk gelmesinin getirdiği gazla sayfalarca yazıyor. Başladığını bitirebileceğine dair güzel hisler var içinde. Uzun zamandır o kadar iyi hissetmemiş kendisini. Gülümsediğini fark ediyor yazarken. Kahkaha attığı bile oluyor. Yarısından çoğunu bitiriyor senaryonun. Finale gelmesine az kalmış. Dolabında, kirli çamaşır torbasının altında saklıyor yazdıklarını. Göz önünde ama dikkat edilmeyecek bir yer. Kısa bir süre sonra arama yapılıyor ve senaryoyu ele geçiriyorlar. Askeri müsveddelerin arka sayfalarına yazıldığı için tehlike teşkil ediyorlar. Bizimkisi ceza alma ihtimaliyle karşı karşıya. Sayfanın bir tarafı senaryoya ait bölümlerden oluşuyor, diğer tarafında askeri emirler, kanunlar, kurallar, uyarılar var. Komutan bunların yasak olduğunu söylüyor. Müsvedde de olsa evrak bulundurmanın yasak olduğunu söylüyor ve tomar tomar boş kağıt varken neden bunları kullandığını, ajan olup olmadığını soruyor ona. Oysa biriken müsveddelerin ziyan olmasını istememiş. Bu sebeple kullanmış o kağıtları. Kahramanımıza neden sürekli gömlek giydiğini soruyorlar. Çünkü cebi var, diyor. Ama onu kullandığı yok, cebi daima bomboş. Omzunda tüfeğiyle kurak bir arazide ilerliyor. Genel plana geçince kendisinden başka dört kişi daha olduğunu görüyoruz. Koğuşa giriyor. İçeridekilerin çoğu telefonla konuşuyor. Bizimkisi telefonunu sakladığı yerden alıp bakıyor. Gelen mesaj ya da arama yok. Işıklar sönünce yatağa girip yastığına sarılıyor. Gece yarısı uyanıyor. Yatarken sarıldığı yastık yerlerde. Kalkıp onu yerden alarak tozunu silkeliyor. Dolabından boş bir dosya kağıdı çıkartıp gece lambasının ışığında, yatağının üzerinde yazmaya başlıyor. Yanına birisi yaklaşıp telefonunu istiyor. Sevgilisiyle konuşacağını söylüyor. O da kırk yılda bir işe yarasın diye veriyor telefonunu. Çocuk telefonu tuşlayıp kulağına götürüyor. Alo, anne, n'abıyon? Bizimkisinin ağzıyla kulakları arasındaki mesafe azalmış. Ağlıyor mu yoksa gülüyor mu, belli değil. Tuvalet kabininde ciyaklamaya benzer sesler çıkartarak ağlıyor. Kule nöbeti. Öğlen güneşinin altında, ilerideki okula doğru dönmüş çaprazda bekliyor. Ders saatinde iki öğrenci okulun arkasındaki tenha köşelerden birinde cilveleşiyorlar. Güzel vakit geçirdikleri her hallerinden belli. Yakın temas halindeler. Başlarda sakinler ama sonra ne oluyorsa erkek olan seri hamlelerle kızı duvara dayıyor. Yüzü kızın yüzünde, elleri eteğin altında titrek bir merakla geziniyor. Elinde temiz çamaşırları ve havlusuyla banyoya doğru ilerliyor. Merdivenlerden yukarı çıkıyor. Askerlerden birisi ona hayattan ümidini kesmiş gibi bir hali olduğunu söylüyor. Mutfağın orada oturuyor. Yemekhaneci ona canından bezmiş gibi bir hali olduğunu söylüyor. Kurşunlar yağmur gibi yağıyor. Tam teçhizatlı ve kompozit başlıklı askerlerden birisi ağır çekimde yere düşüyor. Çarpma efektiyle birlikte toprak zemin kana bulanıyor. Komutan ciddi bir ifadeyle anlatıyor. Araziye çıkıyoruz. On gün kadar burada olmayacağız. Askerler şaşkın. Batmakta olan güneşin yumurta sarısına boyadığı yolda beş asker ilerliyor. Parlaklığın kaynağına doğru yürüyorlar. Arka cepheden görüyoruz onları. Silüetten ibaret bedensiz birer varlık gibiler. Yürümeye devam ettikçe yok olup gidecekmiş gibiler. Kucağında gömlekleriyle çöp kovasının başında duruyor. Arkadaşı ona ne yaptığını soruyor. Radikal bir kararın eşiğindeyim şu an. Sen ne yapıyorsun? Çay demleyeceğim, içecek misin? Hayır, diyor ve kucağındakileri çöpe atıyor.


1942 yapımı olan ve yönetmenliğini Martin Curtiz'in yaptığı Casablanca filmi okura yönelik olma özelliği ile okuyucusunun/izleyicisinin rolünü ön plana çıkarmaya çalışan bir senaryoya sahiptir. - Filmin senaryosuz başlamış ve süreci günlük alınan kararlarla oluşturulmuştur. - Bir aşk hikayesi çerçevesinde şekillenen üç önemli karakterin arasında geçen ilişkilerin vaat ve gizem içermesi, hem dönemin uluslararası politikasına gönderme olarak yorumlanabilmekte hem de filmin görsel yanını da etkilemektedir. Dönemin uluslararası politikası açısından aşk hikayesinde ki vaat etme durumunu, Avrupa'da Naziler'den kaçan özellikle Yahudiler açısından Amerika'nın yeni bir vaat edilmiş toprak olma durumu olarak yorumlayabiliriz. Filmin 'Sanırım, bu çok güzel bir arkadaşlığın başlangıcı olacak', sözleri ile son bulması hem Avrupa ile Amerika arasındaki ilişkileri hem de başlıca iki karakter arasındaki suç ortaklığını temsil etmektedir. Aşkın taşıdığı gizemi film boyunca sahnelere hakim olan sisli ve puslu görüntülerle yaşamaktayız. Aynı zamanda filmin bir Kuzey Afrika ülkesi olan Fas'ta geçmesi Avrupalı bakışı ile de gizemi arttırmaktadır. - Filmin ismini aldığı Fas'ın Casablanca şehrinin İspanyolca anlamının da 'Beyaz Ev' ya da 'Beyaz Saray' olması da vaat edilmiş toprak olarak Amerika ile bağlantı kurmamıza olanak vermektedir. - Arzu ve bilinmezlik öğelerinin hakim olduğu bir aşk hikayesi çerçevesinde şekillenen filmin bir açık yaptı olmasındaki en temel bölüm başlıca iki karakterin geçmişte birlikte olup olmadıklarına yönelik soruda karşımıza çıkmaktadır. Bu sorunun cevabının belli olmaması Eco'nun 'Ayna' kavramı ile kuramsallaştırdığı görüşlerine denk düşmektedir. Yani, bu sahne için yapacağımız yorumlar bizim dünyaya bakış açımızı ve değer skalamızı ortaya çıkaran yorumlar olacaktır. - Filmin cevabını tam vermediği sahneleri ile sahip olduğu ve Eco'nun 'Yankı Fazlası' kavramı ile açıklayabileceğimiz tekrar tekrar izlenebilme ve her tekrarda farklı yorum yapmamızı sağlayan özellikleri filmi tüketme anımız ile onu yorumla anımızın farklılığı göstermektedir. - Filmdeki bütün karakterlerin hem iyi hem kötü yanlarının olması Eco'nun açık yapıtta olması gerektiğini belirttiği 'Entropi' yi bize sunmaktadır. - Filmin çeşitli sahnelerinde ön plana çıkarılan estetik göstergelerde filmin anlamını bulabilmek açısından önemlidir. Örneğin başlıca kadın karakterin sürekli beyaz giymesi, Naziler'in siyah giymesi, kadın karakterin göründüğü sahnelerde filmde ışığın yoğun olarak kullanılması gibi.


-özellikle kalçalarına- -özellikle fare suratlı olanlarına- -babannesi çerkez, annesi kürttü ama olsun- -Özellikle kimsesiz kaldığı zamanlarda- -hurileri dizi kızlarına benzeyen- -Özellikle Cavit Cavitti- -Özellikle tırrım trak tırrım trak tak tak- -altı tane bir lira -Özellikle içi halk dolu olanlarından- -özellikle en kadınlı köşesine- -Özellikle ölümü düşündükleri vakit- -Özellikle de sosyal sigortalara-


Çekoslovakya zamanında, hatta kesin bir tarih vermek gerekirse, 1950-90 yılları arasında, Hollywood filmlerine ev yapımı afişler yapılıyordu. Ülkede, 1950'lerde süren totaliter rejimin etkisi 60'larda hafifler gibi olduysa da, 1968 Prag Baharı sonrasında, Kızıl Ordu'nun ağustos ayında ülkeye yerleşmesiyle, halk üzerindeki baskı arttı. 1980'lerde Gorbaçov'un Perestroyka rejimiyle azalan baskı ortamı, Berlin Duvarı'nın çöküşü ve Çekoslavakya'daki totaliter yönetimin çökmesiyle sona erdi. Tüm bu klişe tarihin sinemalara etkisi ise, yayınlanacak yabancı, Çek ya da Slovak filmlerin kararının verilmesinin bazı devlet görevlilerine ait olmasıydı. 1960'ların özgürlük ruhunun da etkisiyle, İtalyan ve Fransız yeni dalga/new wave filmler ülkede gösterilebilir oldu. Bu dalgadan etkilenen Çek yönetmenler de oldu. 1970'lerde ise, 1968 sonrası Kızıl Ordu varlığının etkisiyle yabancı filmler neredeyse görünmez oldu ve ağırlıklı olarak yerel sinemaya odaklanıldığı görüldü. Her şeye rağmen Çekoslovak sinema izleyicisinin önde gelen Avrupalı yönetmenleri, ABD'de gişe yapan filmleri ya da komünist yönetimin pek beğendiği Amerikan filmleri olan bazı komplo teorisi yapımları izleyebildikleri gözlendi. Filmler ithal edilirken, yüksek maliyetleri nedeniyle afişler getirilemiyordu. Filmin izleyiciye tanıtılmasında afişlerin önemi büyük olduğundan, Çekoslovakya'da sinema posterlerini hazırlama işi ülkenin ressamlarına/tasarımcılarına düştü. Ülkede sinema poster tasarımı öncesine dayanıyor olsa da, komünist iktidarla birlikte bağımsız tasarımcılara yaşama şansı verilmedi ve devlet kontrolünde Propagacni tvorba/Promotional Design/Tanıtım tasarımı ofisi kuruldu. Karlovy Vary Uluslararası Film Festivali'nde diğer ülkelerdeki sinema posterlerinin görülmesi ve özellikle Polonya posterlerindeki değişik yaklaşımın etkisiyle Çekler'de de komunist propaganda çizgisinin dışında tasarımlar başladı. Dönemin önemli film afişi tasarımcıları arasında Jiri Balcar, Bedrich Dlouhy (8 ½), Milan Grygar, Karel Vaca, Zdenek Ziegler, Karel Teissig, Josef Vyletal, Olga Vyletalova-Polackova ve Karel Machalek bulunuyordu. Ancak 1968 sonrasında Kremlin merkezli hükümetle tüm kazanımlar kaybedildi. 60'lar ve 70'lerde her şeye rağmen, önemli tasarımcılar çıktı ve film afişlerine imza attı: Karel Teissig, Zdenek Ziegler, Karel Vaca, Milan Grygar, Josef Vyletal, Karel Machalek ya da gerçeküstücü olarak nitelenebilecek Zdenek Vlach ve Kaja Saudek.


William Heath Robinson, 1872 doğumlu bir İngiliz beyefendisi; eksantrik makina çizimleri ve yeryüzüne düşenlere nadiren nasip olan zarif bir espri anlayışıyla bezediği karikatürleriyle, çizimleriyle tanıdığımız bir dahi idi. Babası ve iki erkek kardeşi de illüstratör olan Robinson, 1895'te Royal Academy'den ayrılırken hayatına aslında manzara ressamı olarak devam etmek istiyordu. Bu alanda para kazanamayacağını anlayınca kardeşleri gibi kitap resimlemeye girişti, 1903'te evlenene kadar başarıyla devam etti. Edgar Allan Poe'nun şiirlerini de resmeden sanatçıya, kardeşlerinde eksik olan ince mizah duygusu, hayatın şans kapılarını açmıştı diyebiliriz. Kızı doğduğunda çalışmakta olduğu yayıncı iflas etti ve Robinson ailesini geçindirebilmek için The Sketch, The Tatler gibi dergilere çizimler hazırlamaya başladı. Bir yıl gibi kısa bir süre içinde, oldukça büyük bir hayran kitlesi tarafından takip alındı; özellikle çizdiği basit amaçlar için hizmet eden garip aletler, komplike mekanizmalar okuyucuların ilgisini çekmişti. Birinci Dünya Savaşı bitene kadar bir yandan dergilere karikatürler çizerek, diğer yandan kitaplar resmederek geçindi. Savaş sonrası ise birden gelişen reklamcılık sektöründe ilginç fikirleriyle çizimler yapmaya devam etti. Kendi zevki için suluboya resimler yapmaya da devam eden Robinson'u, kendisinden önce ve sonra gelen diğer illüstratörlerden ayıran en önemli özelliği, bitmez tükenmez bir üretkenliğe sahip olmasıydı. İnsan doğasını temel alan espri anlayışı, bir sanatçı olarak ciddiyeti, efendiliği, çizimlerinden izleyiciye ulaşan mesajlarının çoğunlukla iyi niyetli olması, sanırım bugün bile Robinson çizgilerine denk gelenleri gülümsetmesinde etkili. Üstelik çizimlerine koyduğu isimler ne de eğlenceli! 1944'te vefat eden sanatçı, ülkesinde hala The Gadget King olarak niteleniyor. Muhteşem çizimleriyle kağıtta hayat bulan karmaşık düzeneklere benzeyen makinalar ise hala İşte bir Heath Robinson daha! diye anlamlandırılıyor. Sanatçının anısına, İkinci Dünya Savaşı sırasında geliştirilen ve kullanılan, Max Newman'ın tasarladığı şifre çözücü makinaya da adı verilmiştir. Meşhur Bletchley Park'ın şifre çözücülerinden saygı duruşu. Pink Floyd'un 1971'deki efsanevi Live at Pompeii konser kaydı, Nick Mason tarafından deneysel müziğin Heath Robinsonu olarak adlandırılmıştır. Aşağıda sıralananların yanı sıra W. H. Robinson'un resimlediği bir diğer önemli kitap da Mein Ranttır. Hitler'in Mein Kampf'ını inceden hicveden bu kitap, R. F. Patterson tarafından, Hitler'in aksine oldukça kafiyeli olarak yazılmış, Robinson'un illüstrasyonlarıyla süslenerek 1940'ta basılmıştır. Robinson'un illüstrasyonlarıyla yayınlanan Edgar Allan Poe şiirleri ve Shakespeare'in A Mid-Summer Night's Dream'ini pdf olarak sırasıyla buradan ve şuradan indirebilirsiniz. Resimlediği kitaplardan örnekler: Hans Christian Andersen's Danish Fairy Tales and Legends (1897); The Arabian Nights, (1899); Tales From Shakespeare (1902), Twelfth Night (1908), Andersen's Fairy Tales (1913), A Midsummer Night's Dream (1914), Charles Kingsley's The Water Babies (1915), Walter de la Mare's Peacock Pie (1916). Kendi yazdığı ve resimlediği çocuk kitapları: The Adventures of Uncle Lubin (1902), Bill the Minder (1912). Karikatürlerini ve illüstrasyonlarını topladığı kitaplar: Some Frightful War Pictures (1915), Hunlikely! (1916), Flypapers (1919) ve kendi favorilerinden oluşan Absurdities (1934).


Görmeyeri Sanat Topluluğu'nun yeni yapımı Çekim adlı oyun 25 Kasım Cuma günü saat:20.30'da İkincikat Tiyatro sahnesinde seyirci ile buluştu. Uğur Küçükdağ'ın yazıp yönettiği oyun, Sinematografik kurgu ve metin özellikleri taşıyor. İnşa edilmemiş, tasarlanmamış, başlanmamış, belki de yeni taşınan bir ev gibidir. Bir muşamba vardır. Evet, evet o muşamba ses çıkaran, çarşafların altına saklanan bir muşambadır. Eğer bulunamazsa yerine geçebilecek bir örtü bilmiyorum. Eğer bulunamazsa sahnelemek için eksik bir şeyler var demektir. O zaman anlatmak için bir sebep yoktur.


8 Ağustos tarihinde 2008 Olimpiyat oyunlarının açılışının gerçekleşeceği Beijing Ulusal Olimpiyat Stadı ya da takma adıyla Bird's Nest/Kuş Yuvası, sadece insan emeği, tasarım yaratıcılığı ve çeliğin muhteşem birleşimi değil, aynı zamanda bir ülkenin dünyanın geri kalanına kendini sonsuz bir ispat çabası gibi görünüyor. Açılışa 80 dünya liderinin katılması bekleniyor. Bazı rakamlar verirsek, Kuş Yuvası'nın 8 Ağustos Cuma günü gerçekleşecek açılışta ev sahipliği yapacak olmasının önemini ve 2008 Olimpiyatları'nın iki ikonundan biri olmasının nedenini daha net görebiliriz. - -Kuş Yuvası'nın inşaatına 24 Aralık 2003 tarihinde başlandı, 18 Nisan 2008 tarihinde stad ilk kez kullanıma açıldı. -Açılış ve kapanış seremonileri, atletizm ve futbol finallerinin gerçekleşeceği stad, 258.000 metrekare ve 91.000 kişi kapasiteli. -3.5 milyon RMB'ye (500.7 milyon ABD$) harcandı. -42.000 ton çelik kullanıldı. -Çevredeki 2.043 konuttan 4.707 kişinin yeniden iskan edilmesi gerekti. -2004 yılında inşaat, tahmin edilenden fazla masraflı olduğundan durduruldu. Tasarımda normalde olması gereken 9.000 koltuk, 12.000 ton çelikden vazgeçildi. -Olimpiyat oyunlarının ardından, Kuş Yuvası Beijing Guoan futbol takımının olacak. Tabii, Olimpiyat oyunlarının dünya tarafından takip edilmesi, protestoculara da yarıyor. Güvenliği geçen 4 protestocu, Kuş Yuvası'nın etrafına dev bir Tibet'e Özgürlük pankartı açtı. Kuş Yuvası'nın mimarı Jacques Herzog, mimar ortağı Pierre de Meuron ile önce taraftarı da oldukları FC Basel'in stadını tasarladılar. Kendisi yaptığı eser için Bir mimar olarak yapıyı gördüğünüzde, kaliteli yanlarından çok hatalarını fark ediyorsunuz. diyor. Buna rağmen, Kuş Yuvası'nın, üstün çelik kullanımı ve tasarımıyla en sıra dışı statlardan biri olduğu gerçek. Mimar Herzog, bazılarının Çin için böylesine güzel bir yapı inşa etmiş olmalarını eleştirse de, yapının ülkeyi değiştireceğini belirtiyor. Aslında pek haksız sayılmaz. Nasıl ki Ortaçağ'da şehirler katedralleriyle, kaleleriyle, dini yapılarıyla ölçülüyordu, modern zamanlarda da şehirlerin simgeleri statlar olabilir. Herzog en çok, Çinlilerin açık ve kamusal alanı kullanma düşkünlüğüne şaşırmış. Bu nedenle Kuş Yuvası'nın da oyunlardan sonra böyle bir kullanımı olmasını diliyor. Kuş Yuvası için, Eyfel Kulesi'ni rol modeli seçmiş olması ise, ileride Beijing'in simgesinin bu yapı olabileceğini düşündüğünü gösteriyor. Herzog'a göre mimar sadece yapıyı tasarlar ve yapar. Ancak aslında, yapıyı kullanan insanlar mimar olurlar ve orayı nasıl kullanacaklarına karar verirler. Aslında, Çin'i bir diktatörlük olarak niteleyip böyle bir yapının onlara fazla olduğunu söyleyenlere de şaşırmak gerekir. Yani ayağımızdaki ayakkabıdan, bilgisayarlara kadar neredeyse her şeyin Çin malı olduğu ve tüm dünyanın Çin ile büyük ekonomik ilişkilerde bulunduğu bir dönemde, Çin'i siyasal olarak yargılamak, en hafif deyimle ikiyüzlülük. Sonuçta, ucuz işçilik, yerlerinden edilen insanlar, dev çelik profillerin kullanılması, tasarımın gücü ve muhteşem bir yapı olarak karşımızda. Her şey bir yana Çin Seddi yapılırken, Özgürlük Anıtı taşınırken ya da Ayasofya inşa edilirken kenarda durup izler gibi, çağımızın en önemli yapılarından birinin yapımına şahit olmanın keyfini çıkarmalıyız. Olimpiyatlar başlasın!


Willam S. Burroughs ve Allen Ginsberg, diğer bazı beatniklerle birlikte Louis-Ferdinand Celine hayranıydı ve kendisinden oldukça etkilenmişlerdi. Beatniklerin tam tayfa şeklinde yaptıkları Paris ziyareti, Man Ray'ın sürekli yediği kurabiyeler, Marcel Duchamp'ın Burroughs'a, tanışmaları sonrasında Gregory Corso'nun ayakkabısını yediğini söylemesi gibi nedenlerle verimsiz geçiyordu. Corso da karşılık olsun diye Duchamp'ın kravatını yemiş ve midesini bozmuştu. Paris seyahati böyle geçerken, La Nouvelle Revue Française editörü Michel Mohrt beatniklerle röportaja gelmişti. Ancak öncesinde, Allen Ginsberg'in otel odasının kapısının altından arkadaşlarının yüzlerce dolarlık kokaninin olduğu zarf atmaları sonucunda, beatniklerin sürekli banyoya gidip çekmeleri neticesinde, röportaj felaketti. Yine de, Mohrt hepsini ayıltan bir şey söylemişti: Louis-Ferdinand Celine'i tanıyordu, bir görüşme ayarlayabilirdi. Celine özellikle Burroughs'yu etkilemişti. Ginsberg ve Kerouac'a Gecenin Sonuna Yolculuk'u okuması için veren de kendisiydi. Hepsi üzerinde özellikle de kendi üzerinde çok etkili olduğunu söylüyordu. Diğerleri yazınsal olarak etkilenirken, kendisi daha çok düşünce olarak etkilenmişti. Celine'in geleneksel biri olduğunu düşünüyordu, tıpkı kendisi gibi. Celine için Fransız edebiyat dergilerinde bir orta çağ insanı yorumları da yapılmıştı daha önce. Mohrt görüşmeyi ayarlamıştı. Tek yapılacak olan Celine'e telefon açıp zamanı belirlemekti. Allen Ginsberg çevirdi telefonu. Sesinizi duymak ne güzel, dedi Ginsberg. Celine'in sesi genç tınlıyordu, biraz çekingen gibiydi hatta. Celine duraksayarak Salı günü saat dörtten sonra herhangi anda... dedi. Böylece, 8 Temmuz 1958 tarihinde, Allen Ginsberg, William S. Burroughs, Paris merkezden trene binip güneydoğu Paris'e gittiler. Celine orada, eşi Lucette Almansor ile yaşıyordu. Seine nehrinin St Cloud'a doğru kıvrıldığı alanda bir villaydı. Paris'i yukarıdan gören bir manzarası vardı. Ginsberg ve Burroughs ön kapıya gelip kapıyı çaldılar. Kocaman köpekler gelip havladı kendilerine. Sonrasında Celine geldi ve karşıladı. Celine uzun boylu, 67 yaşında, kamburu çıkmış, ipince, gözleri parıldayan bir adamdı. Yaz olmasına rağmen kaşkol takıyordu. Kendisi, ilerlemiş yaşına rağmen aile hekimliği yapıyordu. Karısı bale dersleri veriyordu. Ancak fazla hastası yoktu. Yazarlık kariyerinde bir geri dönüş dönemindeydi. Yeniden basılan kitapları ve üzerinde çalıştığı taslak romanı vardı. Dergilerde sürekli röportajları çıkıyor, edebi anlamda sıkça görüşlerine başvuruluyordu. İkinci Dünya Savaşı'nın sonunda yaşadığı sıkıntılarla Danimarka'ya kaçmak zorunda kaldığı günler geride kalmış gibiydi. Aslında tam olarak öyle değildi. Celine'in edebi anlamda önü hep kesilmişti. Kitapları öne çıkarılmıyor hatta yasaklanıyordu. Savaş sırasında, Nazi işgalinde işbirliği ve anti-semitizm ile suçlanmıştı. işin ilginci, Celine'in kitapları, Hitler'i ağır eleştirdiği için Nazi Almanya'sında da yasaklanmıştı. Naziler hakkında görüşlerinin Fransızlar hakkında görüşlerinden farkı yoktu. 1961 yılında bir röportajında şöyle demişti: Yahudilere karşı hiçbir şey yazmadım. tek söylediğim, -Yahudiler bizi savaşa itiyor- oldu. Onların savaşı Hitler'leydi ve bu da bizi ilgilendirmezdi. Mevzuya karışmamalıydık. Yahudilerin ikibin yıldır süren bir ağlama savaşı var ve şimdi Hitler onlara ağlayacak daha fazla konu veriyor... Celine, komünistlerden nefret ettiği kadar, liberallerden de nefret ediyordu. Onu insanlık iğrendiriyordu. Gerçek bir nihilistti. Olmaya ve öyle kalmaya devam edeceğim, Fransa'nın en zengin olmasa da en sevilmeyen kişisi olmayı sürdüreceğim. Tüm insanlığın toptan aşağılanması bana büyük keyif veriyor, demişti. Paris'te direnişçiler dairesini basıp yakıp yıkmıştı. Yazdıklarını da yok etmişti. Komşuları bile kendisinden çekiniyordu. Dolayısıyla cebinde kalan parayla Danimarka'ya geçti. Orada, iki yılı Fransız hükümetinin işbirliği suçlaması nedeniyle hapishanede olmak üzere altı yıl geçirip ülkesine döndü. İşbirliği suçlamaları düştü. Celine ve Burroughs kaldıkları hapishanelerden bahsettiler. Celine, bir ülkeyi ancak hapishanelerini görürseniz gerçekten tanırsınız dedi. Danimarkalıların nasıl tırsak olduklarını anlattı Celine. Burroughs'un uyuşturucu alışkanlığından konuştular. Celine, kitaplarında da kullandığı bir detayı anlattı: Batmakta olan bir gemide paniğe düşmüş yolculara morfin enjekte edip nasıl rahatlattığını.


Sivil itaatsizliğin fikir babası ABD'li yazar Thoreau'dur. Meksika savaşı sırasında konulan bir vergiyi ödemeyi reddeder ve hapse atılır. Hapiste ziyaretine gelen bir arkadaşı ona orada ne işi olduğunu sorar: Neden buradasın?. Ve sonraki yıllarda efsane olacak cevabını verir Thoreau: Sen neden burada değilsin?. Buradan esinlenerek yazdığı Sivil İtaatsizlik makalesi kendisinden sonra gelen çok sayıda ünlü 'pasif direnişçiyi' etkilemiştir. Bunlar arasında Gandhi, Tolstoy, Martin Luther King, Rosa Parks ve Marks'ın damadı Lafargue gibi simalar vardır. Çok kabaca söylersek yasalara veya idarenin politikalarına uymamayı, karşı koymayı öneren şiddet içermeyen, vicdani bir aktivizm biçimidir. Gandhi'nin İngiliz sömürgeciliğine karşı geliştirdiği açlık grevi vb içeren direniş ve Martin Luther King'in ABD'de başlattığı Sivil Haklar Hareketi en bilinen sivil itaatsizlik eylemleri arasında sayılabilir. Sivil itaatsizlik yasaların uygulanma biçimine bir itirazdır ama aynı zamanda hukuk devletine doğru bir eğilimi sergiler. Bu bakımdan sivil itaatsizlik adına yayılan eylemler kamuya açık, aleni, vicdani ve aynı zamanda siyasi bir eylem biçimidir. Türkiye'de de pek çok örneğini gördük. Son olarak yakın zamanda Kürt siyasi hareketi, adını da sivil itaatsizlik şeklinde duyurarak çeşitli eylemler gerçekleştirdi. Öncesinde çok sayıda açlık grevi ve ölüm orucu eylemlerine tanık olduk. Bunlar protestonun ötesine geçen, hukuki sonuçlarına katlanmayı göze alan, barışçıl eylemlerdi. Greenpeace örgütüyle özdeşleşen kendini zincirleme eylemlerini de bunlara dahil edebiliriz. Bence Türkiye'de sivil itaatsizliğe en çok yaklaşanlar vicdani retçiler oldu ve olmaya da devam ediyor. Askere gitmenin zorunlu olduğu, üstelik toplum tarafından da bunun sıkı biçimde benimsendiği, deyim yerindeyse 'askere gitmeyene kız bile verilmediği' bir ülkede, tüm sonuçlarını bilerek ve göze alarak vicdani reddini açıklamak tam da sivil itaatsizliğin özüne uygun bir eylem biçimidir. Sayıları giderek artan vicdani retçiler Türkiye siyasetine sivil itaatsizliğin ne olduğunu öğretebilir.


Cengiz Erdem'in yazdığı Ölümsüzlük Teorisi ve Gilles Deleuze metni daha önce Gonzo Corpus'un 5. sayısı olan Varoluşun O Karanlık Dehlizi: Ölüm içinde yer almıştı. Metnin gözden geçirilip, eklemelerle zenginleştirilmiş bu versiyonu Kült Gonzo Corpus Kitapları'nın ilk parçası olarak okura sunuluyor. Yüzyıl adındaki bu sıradışı kitabında Badiou yirminci yüzyılın sadece bir kıyımlar ve felaketler yüzyılı olarak anılagelmesine karşı çıkarak, söz konusu yüzyılın aynı zamanda bir yaratılar ve yeni yaklaşımlar yüzyılı olarak da okunması, okunabilmesi gerektiğinin altını çizerek, Brecht, Breton, Beckett, Pessoa, Mallarme gibi pek çok büyük sanatçı, yazar ve düşünürün, Gerçek tutkusu diye nitelendirdiği bir tutkuya sahip olduğunu öne sürer. Jacques Lacan'ın Hayali-Sembolik-Gerçek üçlemindeki Gerçek kavramını, yani bilinçdışını kasteden Badiou'ya göre Gerçek tutkusu, Lacan'ın da altını çizdiği üzere, bir nevi ulaşılmazın peşinde koşma eğiliminin hem sebebi, hem de sonucudur. Ulaşılmaz olanın insana çekici gelmesi ve arzunun kaynağını elde edilemeyene yönelik bir isteğin oluşturması ise Deleuze için geride bırakılması gereken bir arzulama biçimidir. Zira Deleuze'e göre arzulamak, ulaşılmaz bir arzu nesnesinin peşinde koşmaktan ziyade, doğrudan nesneler üreten etkin bir eylemdir. Bu hesaba göre bilinçdışının ulaşılmaz bir şey olmayıp, bilakis üretken arzuyu üreten bir boşluk olduğunu bilmiyorum söylemeye gerek var mı, ama gene de söylüyorum işte, belki vardır diye.


: Cenotaph, icra ettiği müzik türü gereği Türkiye'de pek fazla bilinmeyen ancak dünyanın çeşitli ülkelerinde tanınan, konserler veren Ankaralı bir grind core grubu, ilk dinlediğimde -Puked genital purulency albümünden- çok etkilenmiştim, hatta hala açar ara sıra dinlerim... Seneler sonra baktığımda Cenotaph çizgisinden taviz vermeden, müzikalite ve şarkı sözlerinde bana göre üst seviyelere ulaşmış, dünyanın pek çok yerinde konserlere katılan, parçalarına debut albümlerde rastlanılan, dünya ölçeğinde hatırı sayılır bir hayran kitlesi olan bir grup olma özelliğini hala devam ettiriyor, bunu neye bağlıyorsunuz. : Senin de söylediğin gibi çizgisinden taviz vermeme durumuna bağlıyorum, kendi stilimizi her albümde kendimizi tekrar etmeden geliştirmeye çalışıyoruz, bir albüm yapıp arkasından müzik türü değiştiren gruplardan olmadık, 1994'te grubu kurduğumuzda brutal ve extrem müzik sınırlarını zorlama mottosuyla kurmuştuk, her yeni albümde bunu geliştirmek için çalışıyoruz. Genelde yazdığımız sözler ve albüm kapakları ile CD içi görsel konsept birbirine paralel, albüm için seçtiğim konsept ne ise kafamda ona uygun sözler belirliyorum, ve çeşitli araştırmalar ardından sözler için gerekli malzeme, fikir ve düşünceler kafamda oluşunca sözlere aktarıyorum. İlham aldığım şeyler çok çeşitli, bir korku filmi olabilir, bir film sahnesi olabilir, okuduğum bir haber veya kitap olabilir veya kafamda yarattığım bir kurgu veya senaryo liriklere dönüşebilir, belirli bir kalıp yok. Evet o parça daha önce yazdığımız parçalara pek benzemiyor haklısın, albümün kapanış parçası yani outro'su olsun diye böyle bir parça yazdık, düşük tempolu yavaş bir parça, dinlerken transa sokması, ruh hali ve atmosferinden dolayı albüme koyduk, bir sonraki albümlerde bu tür denemeler parça içlerinde yada intro-outro tarzı şeylerde olabilir, parçaları oluştururken ki ruh halimizle alakalı tamamen. Müzikte herhangi bir handikaba yol açacağını düşünmüyorum, çünkü albümde 25 dakika full beyin kazımasından sonra bir kaç dakika yavaş ve atmosferli bir outro'nun bünyelere iyi geleceğini düşündük. Yurt dışında bağlı olduğumuz müzik şirketleri Sevared Records ve Coyote Records'un tabi ki yayınladığımız albümlerin dağıtımında ve daha çok dinleyiciye ulaşmamızda katkıları çok fazla, Rusya'daki şirketimiz 2008 ve 2010'da iki kez tüm Rusya'yı kapsayan yirminin üzerinde şehirde konser vermemizi ve turlamamızı sağladı Rusya'da, Avrupa'daki konser ve festival teklifleri ya direk bizimle kontağa geçmeleri sayesinde yada bizim onlarla kontağa geçmemizle oluyor, genelde yurt dışında çaldığımız konserlerdeki tepkiler harika. Albümlerimizi almış dinlemiş ve müzik için oraya gelmiş kitlelerden oluşuyor genelde gelen seyirciler, bu açıdan gayet güzel. Kaburga Zine, Sayı 3'de yayımlandı, burada kısaldı ve düzenlendi.


Japonya'da 2000 yılıyla başlayan yeni trend cep telefonu ile roman yazmak ve bunları diğer insanlarla paylaşmak. Cümleler kısa mesaj formatında yazıldığı için karakter ve manzara anlatımları biraz kısıtlı kalıyor. Ancak bu ne yazarlar ne de okuyucular için bir sorun oluşturuyor. Zaten genelde bu tarzın okuyucuları genel olarak daha önce kitap okumamış gençler. Yazarlar da önceden kitap yazmadıklarından pek sorun yok gibi görünüyor. Bu yazar kuşağının yıldızlarından Rin ilk romanı Eğer Seni üniversiteye başladığı ilk altı ay içinde yazmış. Rin her gün yazdığı bölümleri popüler bir internet sitesine gönderiyormuş. Sadık okuyucusu olan yakın arkadaşlarına ise dosya şeklinde mesaj atıyormuş. Bu şekilde ünü git gide artmış. Yeni fenomenin çıkışı da böyle başlamış. Cep telefonlarında hikayeler yazan gençler daha sonra bu yazdıklarını popüler bir internet sitesine yollamaya başlamış. Okuyucular meraklarını cezbeden hikayelerin devamları için sabırsız bir şekilde beklemeye başlamışlar. Sonunda da cep telefonu romanları furyası bütün ülkeyi sarmış. Cep telefonu romanlarının ilk zamanlarında dosya ve mesaj trafiği faturalara da yansımış. 1000 dolar civarında gelen faturaların sonunda cep telefonu operatörleri dosya transferlerini bedava yapmış. Bu işe en çok sevinenler fatura sahipleri ve bu tür romanların editörleri. Bu sayede yazarları artık daha geniş kesimlere ulaşabiliyor. Şimdilerde ilk zamanlar telefonlardan ve bilgisayarlardan okunan romanlar ciltlenip normal kitap haline getiriliyor. Bu sayede yazarlar eserlerini kaç kişinin aldığını da öğrenebiliyor. Rin'in 142 sayfalık romanı şu ana kadar 400 bin kopya satmış. Bu Japonya ortalamasında çok iyi bir satış rakamı. Zaten geçen senenin en çok satan on kitabından beşi cep telefonu romanlarına ait. Kimi yazarlar ise hikayelerini kitaplaştırmadan da para kazanıyor. Sitelerine bedava bağlantı olan yazarlar gibi aylık bir veya iki dolar isteyenler de mevcut. Yazarlara esas geliri sitelerine koydukları reklamlar kazandırıyor. Merak edilen bir soru ise bu romanların bilgisayarda yazılıp yazılamayacağı. Çoğu yazarın görüşü daha uzun satırlara sahip olduğu için bilgisayarlarda yazılacak cümlelerin anlaşılacağı yolunda.


Cesar Vallejo, avangard modernist şiirin sıradışı isimlerinden sayılır. 27 ocak 1931 tarihinde bir Madrid gazetesinde yayımlanan röportaj, şairin bilinen, günümüze ulaşan tek konuşmasıdır. İçeriği çok güçlü olmasa da, şairin tek röportajı olması nedeniyle önemli olan metni buraya alıyoruz. Röportajın yayımlandığı gazete, Cumhuriyetçi İspanya'da önemli bir yayındı. 1939 yılında yayın hayatı sona erdi. 1892-1938 yılları arasında yaşayan Cesar Vallejo, ülkesinde sokak gösterilerine katıldığı için 1920'de tutuklanıp hapse girdikten sonra 1923 yılında Paris'e gelmiştir. SSCB'yi üç kez ziyaret etmesi dışında tüm yaşamını Avrupa'da geçirmiş, arada İspanya'da yaşamış ve tekrar döndüğü Paris'te ölmüştür. İspanya'da cumhuriyetçilere etkin biçimde destek olan Vallejo, devrimci-mistik şiirler yazdı. Kara taş, ak taşın üzerinde, İnsanları çocuklara bölen öfke gibi şiirleriyle bilinen Vallejo, 1938 yılında açlık grevine girip yaşamını nihayete erdirmiştir. Öldüğünde yanında sevdiği bir kadın olduğu söylenir. Peru asıllı Vallejo, röportaj sırasında Paris'den Madrid'e geçmiştir. Bilmem. Kitabımı yayımladım. Burada savaş sona eriyordu. Bilemiyorum. Modernist şiir diyebilirsiniz. İspanyol modernizmine eklenmiş şiirler denebilir geleneksel bir bakış açısıyla. Gerçi, gerekli Amerikanizmlerle de kaplanmıştı. Sevgili Andean Rita, tam da şu an ne yapıyordur, Sevgili Vallejo, her şairde oldukça önemli olan bir şey hissettim. Ne şairlerde ne de düzyazı yazarlarında bile anlamı olmayan o duyarlı değişim: Tatsız içki. Duyarlılık beni takıntılılık noktasına kadar ilgilendiriyor. Şu sıralar bugünlerde en çok neye arzu duyduğumu soracaksanız, şu olabilir: her bir rastlantısal kelimeyi buharlaştırmak, saf anlatımı serbest bırakmak, ki bugün, her zamankinden çok, isimler ve fiillerde aranmalıyız... Hele de dilden vazgeçemeyeceğimizi düşünürsek! Trilce'nin bir anlamı yok. Tüm çabama rağmen, değecek bir isim bulamadım. Bu nedenle bir tane uydurdum: Trilce. Güzel ama değil mi? Geriye dönmedim... Trilce. 1923 yılında, Trilce yayımlanmadan bir yıl önce. Bir tanesine bile değil. Lima bir başka alemde. Tabii ki bir merak vardı ancak orada oldukça karanlıktaydık diyebilirim. Kara habercilerden sonra kesintisiz bir akıştı. İspanyol klasiklerinde oldukça piştim. Ancak dürüstçe, inanıyorum ki şair, dilin tarihinde kendi anlatımını n adım adım peşinde sezgisel bir kavrayışa sahiptir. Pek az. Söylemeye gerek yok, yazarları takip etmeyi denemedim. Nihayetinde Şilili Vicente Huidobro ve İspanyol Juan Larrea ile tanıştım. Mampar isimli bir oyun. Yeni bir şiir kitabı.


Y azının icadından beri dünya daha kolay dönüşebilecek, yakın-uzak geleceği tasarlanabilecek bir seyirle dönmeye devam ediyor. Tarih boyunca insan, doğa başta olmak üzere dünyaya dair bir etkileşim içinde. Bunu takiben keşifler dünyanın daha büyük bir yer olabileceğini göstermiş, icatlar dünya nimetlerinin şekillendirilebileceğini kanıtlamış, bilim sistematik ve sınanabilir bir yolla paradigmalar sunmuştur. Bugün var olan birçok sosyal ve teknolojik yapı dün imkansız, kimi ırklarca şeytan, yer yer korkunç sayılabilecek ütopyalardı. Aldous Huxley Cesur Yeni Dünya'yı insanoğlunun uzakta bir yerde ulaşacağı geleceği, bugünün gerçeküstü sayılabilecek dününe paralel bir temel ile kurguluyor. Romanın yazıldığı dönemin siyasi, sosyal ve ekonomik koşulları kurgunun temelini oluşturuyor. Roman Büyük Ekonomik Buhrandan sonra kurulan Cesur Yeni Dünya'nın insanlarının nasıl üretildiğini anlatarak başlıyor. Cesur yeni dünya' nın kendi bütünlüğü içerisinde yaptığı gelecek tasvirlerinin temel motivasyonu kırılmaz ve değişmez bir istikrar. Bu istikrarda Henry Ford'un uygarlığımıza kazandırdığı seri üretim kavramından alınan ilhamla ilerliyor. Sadece ürünlerin değil, insanlığın da seri üretimi. Taşınabilir bantlarda şişelenmiş insan embriyolarının işlenerek doğuşu, yani şişeden alınışı ve enbaşından ölümüne dek yaşamları planlanmış. Bu insanlar fabrikaya dönüşmüş bir toplum yaşantısının içerisinde bir dişli olarak yer alıyorlar. Ancak bu insanlar dişli olarak süren hayatlarından oldukça mutlu olmaya şartlandırılmış durumdalar. İnsanlığın temel dert kaynaklarının hepsi yok olmuş durumda. Çıkabilecek ufak tefek sorunlar ise yasal uyuşturucularla önleniyor. Sefalet yok, açlık yok, ölüm korkulacak bir şey değil, kimse hastalanmaz, sex sıradanlanmış ve herkes tarafından yapılıyor. Bu yeni dünyanın en büyük sloganlarından biri herkes herkese aittir herkes herkesle birlikte olur, sevgili olmak, evlilik, aşk gibi kavramlar yok. Herkes mutlu, şayet her hangi bir problem varsa da 'soma' bunu çözer. Kimse mutsuzluğun ne olduğuna dair bir deneyimlemeye sahip değil bu nedenle mutluluk da alt metni dönüşmüş bir kavram. Her bireyi kendi içinde eşsiz olarak değerlendirebilmemizi sağlayan öznellik, bireyin somut ve soyut mahremiyeti söz konusu değil. İç dünyası teknik bir biçimde inşa edilmiş ve emsalleri yoluyla ifşa edilmiş, meşrulaştırılmış. Tüm süreçleri, misyonu ve sınırları belirgin bireylerin sosyal çevreleri de sadeleştirilmiş. Bu dünyanın insanları kendi yanlızklıklarını algılayamayacak kadar yalın bir zihniyetin hapishanesindeler. Bugün küreselleşme, modernleşme söylemleri ile dönüşen, yoğunlaşan, kalabalıklaşan dünyamızın paralel bir tekdüzeliğe doğru yol aldığını söylemek bu distopya yazılmış olduğu için çok da zor gelmiyor. Birçok insan standart bir idealin farklı basamaklarında bir sonraki basamağa erişebilmek için yapması gerekeni yapıyor. Kapitalizmin bize öğrettiği sıralama bunun olabileceğini söylüyor. Birçok devlet liberalizmin kapitalist versiyonları ile bu savı doğruluyor. Ben basamakların çoğunluk için sadece genişletilip, basamaklar arası kat edilecek yolun uzatıldığını düşünüyorum. Bizim dünyamızda insanları motive ederken uyuşturucu yerine kullanılansa bir dizi söylem ve bir basamak fark atabilmek şerefine nail olmuş birkaç aile dostu çocuğu ve komşunun yurtdışında bir bankada çalışan, bize göre büyük kendi çevresince orta standartlarda yaşayan kızı ya da oğlu. Medyanında desteğiyle, kitle imalat fabrikalarımız, doğumdan itibaren bireyleri kendi çevreleri, biraz yetenekleri, psikolojik danışman ve rehber öğretmenlerinin tahmin ve takviyeleri ile basamakların birinde bir ömürlük gezintiye bırakıyor. Tıpkı cesur yeni dünyada insan'a dair çeşitlilik adı altında değerlendirebileceğimiz birçok kavramın tektipleştirildiği gibi. Thomas Hobbes, j. j. Rousseau ve J. Locke gibi devlet'i yapay bir varlık sayan düşünürlere göre başlangıçta insan toplulukları doğal durum adı verilen bir şekilde yaşıyorlardı.


Çok Sesli sergisi sanatçılarından Cevdet Erek, müzenin 10. yılı için düzenlenen ilk sergi olan Komşularda aynı konum ve biçimde gösterilen Akla Kara ve sonradan eklenen SSS üzerine sohbet etmek için İstanbul Modern'de ziyaretçilerle buluşuyor. Sanatçı etkinlikte, aynı yıl içinde düzenlenen iki serginin kendi çalışması özelindeki etkileşimi üzerine konuşacak ve Akla Kara düzenlemesini tartışmaya açacak. Bu etkinlikle, SSS kitabının geçtiğimiz günlerde yapılan Arapça baskısı üzerinden başka icracıların performansları ve grup performansının notasyon olasılıkları üzerine de tartışılacak ve gönüllüler ile bir performans denemesi gerçekleştirilecek. Çok Sesli sergisi sanatçılarından Cevdet Erek, müzenin 10. yılı için düzenlenen ilk sergi olan Komşularda aynı konum ve biçimde gösterilen Akla Kara ve sonradan eklenen SSS üzerine sohbet etmek için İstanbul Modern'de ziyaretçilerle buluşuyor. Sanatçı etkinlikte, aynı yıl içinde düzenlenen iki serginin kendi çalışması özelindeki etkileşimi üzerine konuşacak ve Akla Kara düzenlemesini tartışmaya açacak. Bu etkinlikle, SSS kitabının geçtiğimiz günlerde yapılan Arapça baskısı üzerinden başka icracıların performansları ve grup performansının notasyon olasılıkları üzerine de tartışılacak ve gönüllüler ile bir performans denemesi gerçekleştirilecek.


Çeviri ve Dönüştürme: Üç Perdede Gündelik Hayat Üzerine Düşünceler'in temelindeki ikilem; bilinç eşiğinde, tekrarlayan, hipnotize edici ve eve dair günlük davranışları, performanslarla yüceltmenin yanında; izleyici ve katılımcıların, kuşaklar boyu ortak hayal ve arzulara tanıklık eden, idealleştirilen bir simge olagelen evin, neden git gide daha sinsi ve yaygın bir kaygının mekanı haline geldiğini sorgulamalarını istiyoruz. Bu alanın kendine özgü vasıflarını fark ederek onu, sanat aracılığıyla, nasıl güçlendirebileceğimizi inceleyen üç perdelik bir bütünün ilk kısmı. Bu çalışma aracılığıyla keşfettiğimiz üzere, gündelik olan, cennetsi bir saadet fikrinden ziyade, türün sağlık durumunun etkili bir göstergesi, dış kabuğunun barometresi.


Yayınevini bir gün önceden aradığımda Nevzat Bey paranız hazır demişti, o yüzden sabah evden çıkarken bizimkilere yerli yersiz vaatlerde bulundum. Vaat dediklerimde ne ki? Anneme Gözlüğünü tamir ettireceğim, hanıma Kıyma getiririm, toruna Oyuncak alacağım mutlaka... Nevzat Bey ne anlasın halimden, o bunları vaatten bile saymıyordur belki de, koskoca yayınevi müdürü... Ama işte, malum biz sonuçta garipçe insanlarız, hayallerimiz de, hayalleri olanlarımıza vaatlerimizde dünyalarımız kadar önemsiz ve küçük. Hem parayı alabilsem botumun yarıklarını da diktirebilecektim. Hava yağmurlu olmasa, o romatizmalarımın başlangıç noktası lanet yarıklar bu kadar bela açmazlardı başıma. Önümüzde kış malum, üste başa bakıma yavaş yavaş başlamak gerek. Hatırlıyorum bizim Yaşar'ın -Allah rahmet eylesin- Ankara'da, Rüzgarlı Sokak'ta bir yayınevi vardı. İçeri girdiğimizde etraf mürekkep kuyusu gibi kokardı. Üstüne üstlük damağı kurutan kağıt hamuruyla hemhal havası, azıcık ışık, sere serpe koliler, her noktada bir avuç toz... Bir babası vardı gözleri şaşı ki okuma yok yazma yok! Evladımın işletmesi diye baş köşeye kurulur, içi geçtikçe horul horul horlardı garipceğiz. İçeride yığın yığın kitap hepsi saman kağıdından, kapakları aynı renk, her biri birbirine benzer... Bir çay ne haddine! Çoğu zaman Yaşar'ın elinde avucundakini ya kat sahibi, ya matbaacı alırdı da güzelim öğle yemeğini ekmek peynirle geçirirdi ki o da veresiye. Bizim hanım olsa atlardı hemen O zamanlar tadı vardı her şeyin... diye ama o kadar basit değil. Şimdi ne kadar karmaşık, ne kadar birbirine girmişse her şey, o zamanda göksüz bir çöl gibi sadeydi yaşam. Öyle sadeydi ki bazen birbirimize besleyecek kin bulamazdık. Birine gönül düşürsek gönlünü edeceğimiz iki kelam gelmezdi dilimize. Şimdiki gençler aşık olmayı bile öğrendiler ki bu yüzden aşk romanları artık yazılmaz, yazılsa da satılmaz oldu. Nevzat Bey beni biraz uzun süre bekletince işin ciddiyetine kanaat getirdim, herhalde paramı vereceklerdi. Koskoca müdür ödemememi yapmayacak olsa neden bekletsin beni o kadar süre. Sekreter kıza telefonla bildirip beni yanına çağırınca heyecanla ayağa dikildim. Bir acemi er edasındaydım ki kızcağız yadırgadı heyecanımı, tatlı dudaklarıyla tebessüm etti. Şimdiki kızlar gerçekten güzel. Haaa hakkını yemeyeyim bizim zamanımızın güzellerinin simaları daha güzeldi ama sadece sima ile biter mi iş? Şimdikilerin simaları güzel olduğu gibi, yürüyüşleri de bir ayrı asil, konuşmaları bir ayrı işveli, gülüşleri bir ayrı tatlı. Bunlar yaşamak, yaşamı tatmak için soluk alıp veriyorlar. Bizimkiler sadık bir koca, sağlıklı iki çocuk, iki göz oda, bir tabak çorba için yaşarlardı. Amacını güzelleştirince insan, yüzü bir ayrı parıldıyor demek ki. Allah razı olsun Nevzat Bey odasına ne zaman girsem beni saygıyla karşılar. Sandalyeye oturunca halimi hatırımı sormadan lafa başlamaz. Çoğunlukla güleçtir yüzü. Modern yönetici işte, yüzü yumuşak işi sert! Bizim amirlerimiz barutu üzerinde gülle gibilerdi ki selam versen bir küfür, selam alsan yüz zehir. Geçinip gitmekteyiz işte hocam, iş güç, hır gür. Sebebi ziyaretim malum evladım. Oturup muhabbetini tatmak isterim ama şu benim ödemeyi bir zahmet yapsan da öğlen servisini kaçırmadan evime varsam. Aceleniz ne hocam, birer çay içelim öyle müsaade veririz. Taa çocukluğumdan beri kötü huyumdur. Başkasının evinde, yurdunda, odasında, bir garip huzursuzluk çöker üzerime. Karşımdaki ablam, kardeşim olsa zerre fark etmez. Sanki çıplakmışım gibi utanır, yetim çocuklar gibi ezilir büzülürüm. Diyemedim de işte Nevzat Bey'e Neyime benim çay kahve...! Zaten öğleden sonra ayaz başlayacak. Hem nedense şimdiki gençlerin muhabbetleri pek açmaz beni. Böyle o kendine güvenleriyle kabarıp, hızlı hızlı, daha anlamını bilmediğim kelimelerle konuştuklarında sanki iki el boğazıma yapışır, göğsüm daralır, Firavun'un karşısındaki Musa Peygamber gibi olurum. O delicesine sevdiğim çay bile acır, tuzlanır. Pencere macunu gibi gırtlağıma yapışır. Ne yaptın evladım? Ben kırk bir doğumluyum. O kadar genç gösteriyorsam teveccühün. Akıbeti belli değil mi oğlum paranın? Vereceğim demiştiniz. Yanlış anladınız evladım, yani ben paramın üzerine yatacağınızı düşünmüyorum tabi. Yatmayız efendim yatmayız, merak etmeyin siz. Hayatımda kendi başıma kendi dilimden belalı bir düşman daha görmedim. Ne gereği vardı şimdi içimdeki şüpheyi böyle açıklamanın? O kadar yıl bıraktım gerimde, yine de şu patavatsızlığımdan arınamadım. Ne yapıp bir çuval inciri ziyan ettim bilmem ama Nevzat Bey hışımla telefonunu kaldırıp sekreter kızı çağırdı. Benim çevirilerimi yayından çekmelerini istedi. Moralim öylesine bozuldu ki asaleti elden bırakmama adına bir laf söyleyemedim. Yani asalet dediysem ben öyle ağa paşa çocuğu değilim. Niğdeli bir garip marangozdu Saman Pazarı'nda gariban babam. Ama iyi kötü okumuş adamız, kötü bir laf çıkmasın, mütenezzil sanmasınlar şahsımı diye sustum. Sinirli müdürle konuşan sekreter kızın bakışları nokta nokta oldu yağdı üstüme. Nedense o an canım sıcacık bir bardak boza ile şöyle bir avuç sarı leblebi istedi. Beş dakika boyunca Nevzat Bey'in odasında bir şeycikler yapmadan oturduk. Ara sıra çerçevesiz gözlüklerinin altından sert sert bakıyordu Hadi kalk git! ama ne bileyim. Ben kararını değiştirir diye bekledim. Sonra sabredemedim. Hocam, yayınevimiz prensipleri gereğince muhataplarından sadece mesleki değil sosyal liyakat da bekler. Merak etmeyin hepsi arşivimizden çıkartılarak tarafınıza kargo yoluyla iade edilecektir. Ne diyeceğim bilemedim. Yine asaleti elden bırakmadım ağır ağır kalktım, hayırlı günler diledim ve çıktım. Cebimde iki lira vardı; biri dolmuş için, diğerinin akıbeti ne olacak nereden bileyim? Dolmuş, adından ziyade bomboştu. Yollar çamur, mırıl, pislik... Kim mecbur değilse çıkıp gezer bu havada? Bizim zamanımızda çamurdan her nokta derin bir bataklık halini alırdı. Şimdi çamur az ama nedir o ızgaralardan taşan sular öyle! Minik birer derecik hepsi... Ama bizim gençliğimizde at pisliği birer virgül gibi yapışırdı kaldırım kenarlarına. Hele geceyse ve görmediysen, bileğine kadar pislik... Neydi o öyle sarı sarı? Hatırlarım annem ne beddua ederdi dilinin kötü tarafıyla arabacılara... Ne küfürler ana avrat, ne küfürler hoyrat mı hoyrat! Şimdiki kadınların ağızlarına bu kelimeleri yakıştıramazsınız.


Öykü Fransızca konuşulan bir sömürgede geçmektedir. Eski bir asker olan mahkum, büyüğüne saygısızlık ve hakaret suçuyla idama mahkum edilmiştir. Sömürgenin eski komutanın tasarladığı ve yaptığı, suçluyu vücuduna suçunu kazıdıktan ve 12 saat boyunca acı çektirdikten sonra öldüren bir makine düzeneği öykünün temel konusunu oluşturmaktadır. Sömürgeye, bu cezalandırma sistemi hakkında görüş bildirmesi için, sömürgenin yeni komutanı tarafından bir uzman davet edilir. Makinenin ve bu sistemin eskiden beri uygulayıcısı ve hayranı olan subay, uzmana makineyi tanıttıktan sonra bir uzman olduğu için bu cezalandırma sistemini uygun bulduğunu söylemesini ister. Ancak öykünün başından beri, bu sistemi uygun bulmayan uzman bunu yapamayacağını söyler. Bunun üzerine subay, mahkumun serbest bırakılması kararını verir çünkü kendisiyle özdeşleştirdiği makine ve cezalandırma sisteminin yeni komutan tarafından, uzmanın olumsuz görüşü üzerine hemen kaldırılacağını anlamıştır. Subay, kendisini bu makine de öldürme kararı alır. Subayın içerisine girmesi ile makine bozulur ve subayı hemen öldürür. Kafka'nın yapıtlarında iktidarın ya da süper egonun dilini bilmeyen bu nedenle iletişim kuramayan karakterlere hep rastlarız Ruhbilimsel yöntem açısından öykünün çözümlemesine baktığımızda özellikle bastırılan bazı duyguların savunma mekanizma oluşturması ve sembol kullanımı ön plana çıkmaktadır. Ölüm makinesinde, mahkumun bağırıp dilini ısırmasını engellemek için makinenin bir parçası olan yatağın baş ucunda keçeden yapılmış bir tıkaç bulunmaktadır. Öyküde, subayın 'bağırıp dilini ısırmasını engellemek için yapılmıştır bu' tanımı çok ilginçtir, bu gerçekten düzenek mahkumun dilini ısırmasını engellemek için mi yoksa mahkumun makinenin verdiği acı dışında bir acı çekmesini engellemek için midir? Ayrıca mahkuma ilk iki saatten sonra istediği kadar su da verilmektedir. Ve bu subay tarafından bir düzeneğin, suçluya su verecek kadar insancıl olduğuna yönelik bir ifadesi ile belirtilmektedir. Mahkumun dilini ısırmasını engellemek ya da istediği kadar su içmesini sağlamak, subayın, kişileri bu şekilde öldürmeden duyduğu psikolojik rahatsızlığını bastırmasına yardım eden bir savunma mekanizması geliştirdiği şeklinde yorumlanabilir. Öykü de uzmanın, sıcak havada üniforma giyen subaya, rahatsız olup olmadığına yönelik sorusu subay tarafından, üniformanın vatanını, vatan toprağını hatırlattığı şeklinde cevaplanır. Buradan, subay tarafından üniformanın vatanın bir sembolü olarak görüldüğü ve bu sembol bağlamında üniformaya verdiği önemin içeriği anlaşılmaktadır. Söylem analizi açısından öykünün çözümlemesine baktığımızda, özellikle subayın, mahkumun ve askerin kişisel özellikleri ve makineye, makine tarafından temsil edilen sisteme olan hayranlığı önem taşımaktadır. Öykünün başlangıcında mahkum, saçı başı dağılmış, ağzı açık bir aptal olarak tasvir edilmektedir. Mahkum, nöbet başında uyuduğu ve bu nedenle kendisini kırbaçlayan amirine, hakaret ettiği için idama mahkum edilmiş eski bir askerdir. Fransızca bilmemesi sömürgeci devletin vatandaşı olmadığını göstermektedir. Yani mahkum, öyküdeki iktidarın dilini bilmemektedir. Kafka'nın yapıtlarında iktidarın ya da süper egonun dilini bilmeyen bu nedenle iletişim kuramayan karakterlere hep rastlarız. Dava romanında Josef K. mahkemenin, Yargı öyküsünde oğul Georg babasının dilini anlamamaktadır. Öyküdeki, mahkum, serbest bırakılsa bile kaçmayacak, idam saatinde çağırılırsa hemen dönecek bir kişilik olarak yani 'uysal bir köpek' olarak tanımlanmaktadır. Mahkumun kişiliği, Frankfurt Okulu'nun araştırdığı otoriteryan kişilik tipine çok uymaktadır. Otoriteryan kişiler gibi, mahkum sistemi, otoriteyi o kadar içselleştirmiştir ki kaçabileceğini, sistemin dışına çıkabileceğini hayal bile edemeyecek bir kişi olarak sunulmaktadır. Zaten öykünün sonunda, askerin ve serbest bırakılan eski bir asker olan- mahkumun sistemin dışında yani onlar için kararları veren birilerinin olmadığı bir durumu tasavvur edemedikleri belli olmaktadır. Şöyle ki mahkum ve ölen subayın verdiği emirlerle kendini var edebilen asker, lider olarak uzmanın/yolcunun peşine takılırlar. İzleyecekleri biri olmadan yaşama imkanları yoktur sanki! ... mahkum, serbest bırakılsa bile kaçmayacak, idam saatinde çağırılırsa hemen dönecek bir kişilik... Öykünün baş karakteri olan subay, eski komutanına, onun kurduğu sisteme ve bu sistemin bir yansıması olan idam makinesine sıkı sıkıya bağlıdır. Subayın 'eşsiz bir alet' dediği makine duyduğu hayranlık öyküde sık sık dile getirilmektedir. Subay eski komutanına karşı da büyük bir hayranlık beslemektedir. Eski komutanın sömürgede kurduğu teşkilatlanmanın/sistemin sağlamlığına o kadar çok inanmaktadır ki, yeni bir komutanın bu sistemi değiştiremeyeceğine en azından uzun süre değiştiremeyeceğine inanmaktadır. Subayın görevi ölüm makinesini çalıştırmak, herhangi bir sorun çıktığı zaman makineyi tamir etmektir. Aynı zamanda idamı izlemek üzere gelen yolcuya makinenin nasıl çalıştığı konusunda detaylı bilgiler vermektedir. Bu sırada yeni komutanla birlikte sistemde oluşmaya başlayan değişiklikleri de anlatmaktadır. Subayın makineye olan düşkünlüğü o kadar fazladır ki yolcunun bu konu dışında soru sormasına ya da yolcunun dikkatini çekecek herhangi bir şeye tahammül edememektedir. 'Suçtan şüphe edilmez' ilkesine bağlı olduğunu belirten subayın gözünde mahkuma bir açıklama yapmaya gerek yoktur. Mahkuma itiraz hakkı verilmesi ve cezasının ne olduğunun- ne de olsa bunu vücuduna yazılınca öğreneceği için- açıklanması gereksizdir. Makineye hayran olan subay, her hangi bir idamda altıncı saatten sonra mahkumun yüzüne gelen aydınlığı görünce kendisini makinenin suçu vücuda yazan parçası olan tırmığın altına atmak istediğinden bahsetmektedir. Eski günlere özlem duymaktadır. 'İdam merasimlerine' herkesin katıldığı günlere hayranlık ve özlem duymaktadır. Çok kalabalık olan idam merasimlerin de, komutanın emri ile daha iyi görmeleri için çocukların öne aldığı günlere. Mahkumları tırmığın altına yatırdığı ve bu görev kendisine verildiği için gururlandığı günlere. Onun için bu makine ve bu sistem olmadan yaşamanın anlamı yoktur ve o kadar özdeşleşmiştir ki makineyle birlikte yok olurlar. Öyküde bu şekilde tasvir edilen subay Eric Hoffer'un betimlediği kitle insanı çok benzemektedir. Subay da kitle içerisinde yer alan kişi gibi görevine bağlı, hatta o görevi hayatının anlamı kabul etmektedir. Hoffer'un yorumladığı kitle insanı da, liderine bağlı, şimdiyi yaşamayan bir kişilik, geçmişte gördüğü güzel günlerin duyguları ile yaşayan, geleceği de o günlerin tekrarı olabilir diye seven birisidir. Kitle içerisinde varolduğuna inanan ancak kitlenin onun bireyselliğini yok ettiğinin farkında olmayan bir kişiliktir. Tıpkı öyküdeki subayın eski sistemle varlığını değerli görmesi ve eski sistemin kalkacağını anladığı anda kendini yok etmesi gibi. Makine subay tarafından 'sanatsal' bir yapı olarak tanımlanmaktadır. Aynı zamanda subay tarafından makinenin tırmığı insan vücuduna benzetmektedir. Makinenin tırmık bölümünü insan vücudu ile karşılaştırarak tasvir etmektedir. Subayın gözünde makine o kadar değerlidir ki, makinenin çalışması ile ilgili bilgileri komutanın vermesi gerekliliğine, eski komutanın böyle yaptığını ancak yeni komutanın bu görevini ihmal ettiğine, inanmaktadır. Çünkü aslında makine sistemdir ve onu sistemin en büyük görevlisi takdim etmelidir! Subayın makineye verdiği değer onu insan ile özdeş tutması modern zamanın ürünü olarak yorumlanan meta fetişizmin bir yansımasıdır. Frankfurt Okulu temsilcilerinden Horkheimer ve Adorno'nun Aydınlanmanın Diyalektiği eserlerinde ya da Eric Fromm bir çok eserinde vurguladığı gibi, tıpkı subay gibi, modern zaman insanları putperestlere benzemektedirler çünkü kendi elleri ile ürettiklerine tapmaktadırlar. Subayın makine olan düşkünlüğü günümüz insanının tüketim ürünlerine olan düşkünlüğünün kurgulanmış bir gösterimi olarak yorumlanabilir.


Claude Chabrol Paris'te seksen yaşında öldü. Orta sınıf bir ailede büyümüştü, sinemaya gönül düşürmeden önce hukuk okusa da, sonrasında Fransız yeni dalgasının öncülerinden François Truffaut, Jean-Luc Godard ve Eric Rohmer'le tanışınca, bu ilginç dörtlü, 1950'ler sonunda sinemada gerçekleşen değişimin öncüsü oldular. Chabrol, aklı başında her insan evladı gibi Alfred Hitchcock hayranıydı. 1958 yılında çektiği ilk filmin parasını, Chabrol'un zengin karısı karşılamıştı: Le Beau Serge. Filmlerinde burjuvaziye ve ahlak anlayışına saldırdı. Bunları yaparken filmlerinde yer alan gerilim atmosferini Hitchcock etkisiyle yarattı. Chabrol filmlerinde genelde bir kurban ile peşine düşmüş katil gözükürken, izleyici katile kızmak ya da nefret etmek bir yana, sempatiyle yaklaşır. Katil, çünkü bir anlamda toplumun onu ittiği noktadır. Gerçekleşen suçlar, toplumun ikiyüzlülüğünün sonucudur. Herkesin bir nedeni vardır. L'Oeil du malin, Le Boucher, Que la bete meure ve La Ceremonie örnek olabilir. Öte yandan, Madame Bovary uyarlamasında da orta yaş krizi yaşayan kadın tedirginliğini benzer bir atmosferde yansıtmıştır. En son, 2009'da başrolünde Gerard Depardieu olan Bellamy ile sinema filmi çekmiş oldu. Arada sık sık televizyon film ve dizisi de yapardı. 1930 doğumlu yönetmen, 12 Eylül'de hayatını kaybetti. Provakatif, lümpen toplumcu anlayışı lanetleyen filmleri ve ruhu ise yadigar.


Kadınların deneyimlerini, ürettiklerini ve hayallerini sinemayla, yine sinemada paylaşan Uluslararası Gezici Filmmor Kadın Filmleri Festivali bu yl 14. yaşını kutluyor ve Kadın Dayanışması Yaşatır temasıyla yola çıkıyor. Bu yılın festival programında 30 dilden 70'i aşkın filmin seyircilerle buluşması planlanıyor. Festivalin toplu gösterim bölümünde bu yıl öne çıkan programlardan biri ise Chantal Akerman Toplu Gösterimi: Chantal Hakkında Her Şey. 5 Ekim 2015 günü hayata veda eden feminist sinemanın ustalarından Belçikalı yönetmen Chantal Akerman festivalde özel bir bölümle anılıyor. İstanbul Modern işbirliği ile yapılan Chantal Akerman toplu gösterimi Chantal Hakkında Her Şey, yönetmenin Türkiye'de bugüne kadar yapılmış en geniş retrospektif olam özelliğini taşıyor. Chantal Akerman, henüz 18 yaşındayken yaptığı ilk filmi Patlat Şehri / Saute Ma Ville ile kadınlara dayatılan kimlik ve mekanların uçuculuğunu, Jeanne Dielman ile bir kadının rutin içi mesaisinde cinayetle yemek pişirmenin aynı dehşete sahip olabileceğini, kişisel olanın politik olduğunu gösterdi. Programda, bir anne kızın birlikte var olma mücadelesini anlattığı Yarın Taşınıyoruz / Tomorrow We Move, annesiyle olan ilişkisini anlattığı No Home Movie, son kurmaca filmi Budala Almayer / Almayer's Folly, Proust'tan uyarladığı Tutsak / La Captive'in de içinde bulunduğu 15 Chantal Akermanfilmi izleyiciyle buluşacak. 12-20 Mart'ta İstanbul'da Pera Müzesi, İtalyan Kültür Merkezi, Aynalı Geçit ve İstanbul Modern'de sinemaseverlerle buluşacak olan festival, İstanbul'un ardından 26-27 Mart tarihlerinde Hatay'da olacak. 2-3 Nisan'da Adana'ya, 9-10 Nisan'da Bodrum'a, 16-17 Nisan'da Mardin'e, 23-24 Nisan'da İzmir'e gidecek festivalin yolculuğu 29-30 Nisan'da Van'da sona erecek. 14. Filmmor Kadın Filmleri Festivali, 12 Mart'tan itibaren 7 şehre, dayanışmayla yaşamak ve yaşatmak dileğiyle geliyor.


Topu atmış bu taşra marketinde oturuyorum, nihayet Henry Miller'ın Order and Chaos Chez Hans Reichel'ı çıkacak bekliyorum, bir yıllık emek var, tüm parçalar tek tek birleştiriliyor, sihirse sihir, metelik olmadığından kalakalmışız, dualar, titremeler, 8x12 Chandler & Value tipo baskı makinesi sallanıyor, alet elli ya da altmış yaşında, tam son sayfaya geldiğimde parçalara ayrılıyor; bir an öyle kalıyorum, diğer kalıp alınıyor, şimdiden Kind Route&Design'ın New York'da gerçekleşen 13. töreninde Tipografi Ödülü almış Loujon Press'in üçüncü kitap mucizesini gerçekleştiren Jon ve Louise Webb'in bir hamleye daha yetecek kadar paraları var mı diye merak ediyorum, burada, terk edilmiş, kıyıda köşede kalmış bu mekana taktıkları isimle çöldeki basımevinin önünde ufalanmış kerpicin ardında öyle oturuyorum neredeyse iflas etmiş durumdalar. Jon: bu işte oldukça cahildim, fakat dürüst bir dolandırıcı olmayı öğrendim. yani tüm bunlar bana yüksek fiyatlarla devil iş adamlarıyla candan bir ilişki geliştirdim. Küçücük siparişimin sadece örnek olduğunu söyleyerek kafakola alıyorum kendilerini, aslında büyük bir sipariş daha yoldaymış gibi, asıl işimi iyi bir anlaşmayla hallediyorum işadamı jargonu fiyatta indirime almayı getiriyor. Başka türlü söylersek, kamyon dolusu ürün içinmiş gibi fiyat alana kadar istemeye devam ediyorum. Kirli bir yaklaşım biliyorum, fakat mevzunun kirliliğini kafamdan atmak için kolalanmış yakalı gömlekle geleneksel boyunbağı takıyorum. Jon: Eğer maliyetin üzerinde ne varsa diye tanımladığımız kazanç varsa olursa, şu ana dek maliyetlerin üzerindedir diye hesapladığımız saatlik kazancımız hiçbir zaman sekiz doları geçmedi. Jon: Hayır, zorlanarak çalışmıyoruz. Tıpkı yazdığımdaki gibi. Sevginin aktarılışı bu, o kadar, sevilen birinin ölmesi gibi, yazma fikri de öldü. Yazıya dair sevgiyi yayıncılığa aktardım. Ötekinde de devam edebilirdim ama giderek savrulurdum. Ne de olsa hepimizin bir şekilde çalışıyor olması ekonomik intihar mantıken kendini abartır gibi sanatçı diye tanımlamadan sıyrılmadan kurulamaz. Bence sanatçıyız, fakat iyi yaptığımız her şey tesadüftür, daha yolumuz uzun. Jon: kitaplarımızı satın alan herkes melektir. fakat mevzuya dönmek gerekirse, meleklerin peşinden gitmen gerekli ancak bizim zamanımız olmadı. bir melek için büyük tanıtım yapacağız, iyi bir melek için. kötü meleklerden birçok teklif geldi, iplerle bağlanmış olanlardan. Louisiana'da Kuzeyli üreticiler geliyor diye arazisi aniden değerlenen 4.000 dönüm toprağı olan zengin bir dul. Kocasının ölümünün ardından, metresi olduğunu öğrenmesiyle yazdığı True Story Journal isimli dergi şeklindeki kitabını Loujon Press bünyesinde basmamız için bize 40 dönüm toprakla çiftlik teklif etti. Yazdığı kitap kadının adama bitmek bilmez fırça kaydığı bir metindi, kadın adamı mezarında ters döndürmenin peşindeydi. kalbimiz kırıldı, fakat kendisini geri çevirmek zorunda kaldık. Jon: O türden insanlara kitap satmak gibi bir derdimiz yok. Yaptığımız kitaplardan haberdar olması gerekenler en nihayetinde koleksiyonerler olacak. fakat birçok kişi kitaplarımızı satın alacak, hiçbiri de bir çeşit melek olduklarının farkında olmayacaklar. oysa biz onları seviyoruz, devam etmemizi sağlıyorlar. Jon: Arkalarında kitap yayımlamakla ilgili kuralların, özellikle de tasarımın çıkmaza girmesi var. bizim tüm yaptığımız bu çıkmazdan kurtulmak ya da sıyrılmak için bir yol bulmak amacıyla formatları birbirine karıştırmak oldu. eğer sıyrılımazsak bu işten uzaklaşır gideriz. tıpkı yazmaktan uzaklaşmak ve başka bir konuya dalmak gibi. belki yeraltı filmleri yapmakla ilgilenebiliriz. fakat tasarıma geri dönersek, McLuhan medium is the message/araç mesajdır sözüne inanıyorum, şu ana dek şansımıza özel bir formatla, kendi paketlemimize imkan veren yazarları yayımladık. şu ana dek yaptıklarımız kitaplarda ne yazarları ne de kendimizi incitmedik. Jon: Gözümüzle. kitapların yazıtiplerine, örneklerine ne kadar eğilirseniz, beğenme eğiliminiz de o derece artar, haftalar süren çalışmadan sonra belirli bir yazı tipinde karar verirsiniz. uzak bir ülkeye mesaj çeker ve o özel hurufatın yirmi ya da otuz yıldır dökülmediğini belirten cevap alırsınız, sonra tekrar baştan başlarsınız. bu durum sıklıkla, bize göre, hurufat konusunun çıkmaza girdiğini, nihayete erdiğini gösteriyor. bu durumda iyi bir ley bulmak için zamanda geriye gitmeye başlarsınız. kitap tasarımında bunu yapamazsınız, eski ustaları kopyalayarak yeni bir kitap tasarımı ortaya çıkaramazsınız. fakat yazıtipini kopyalamak uygundur. yaratım için kullanabileceğini nadir araçlardan. Jon: Gypsy'nin de üzerinde hiç durmadan sürekli kafa yorduğu fikir şu ki bir kitabın güzelliğini ve kendine özgü tasarımını ortaya çıkarıp görüldüğü an kitaba aşık olup koleksiyonerin en değerli nesnesi haline getirmek. Fakat ilk sayfasıyla son sayfası okur kitabı eline aldığı an aniden düşecek, adeta parçalara ayrıacak ve bir daha asla tekrar bir araya getirilemeyecek. buk: anlıyorum. satın alan, bir daha aynısı gerçekleşecek mi diye ikinci bir kopya daha alacak. Jon: Yok, Asıl sebep bu değildi. Ama iyi bir fikir vermiş oldun. Sağol. buk: Sebep ne olursa olsun yazara alavere dalavere gibi. onun çalışması da sizin ki de sonsuza dek cehenneme gidecek. Jon: Demek ki bunu önsemeyecek bir yazar bulmalıyım. senin gibi mesela. Jon: Miller kitabına dair tanıtım yapılmış olsa da, Parchment kağıdına basılı, 19-25 inç boyutundaki kitap şimdiden koleksiyonerlerde. fakat biz bu kitaı bize posta kartı atan herkese masraflar bizden olmak üzere postalayacağız. adresimiz 1009 East Elm, Tucson, Arizona 85719, Loujon Press. Jon: bilmem. fakat cehennemden sonra en iyi yer. belki de bu yüzden buradayız.


Jay Dougherty, Charles Bukowski'yle gerçekleştirdiği ve daha önce yayımlanmayan röportajını, birkaç gün önce bir şiir forumunda ortaya çıkardı. Dönemin kişilerine odaklanan kısımları dışarıda bıraktık, kısalttık. Sabah dokuzdan beşe çalışmak insanlığa yamanan en büyük acımasızlıklardan biridir. Yaşamınızı sizi aslında ilgilendirmeyen bir eyleme veriyorsunuz. Bu durum beni öyle tiksindiriyor ki, alternatif olsun diye içmeye, açlığa ve deli kadınlara sürükleniyorum. Benim gibi biri için ideal olan tabii ki bu durumu yazmaya, yaratıcılığa dönüştürmek. Bunu yapamayacağımı ancak elli yaşıma geldiğimde, dokuz-beş sarmalında yaşamak zorunda kalmadığımda anladım. Şansıma, o zamanlar ABD posta idaresi için çalışıyordum ve çoğu gece on bir buçuk saat sürüyordu ve çoğu izin günü de iptal ediliyordu. Delirmek üzereydim, bedenim tümüyle sinirsel anlamda çökmüştü ve nereme dokunsanız çığlık atıyordum, kollarımı kaldırıp boynumu çevirmeye zorlanıyordum. Elli yaşında bıraktım işi ve yazmak daha iyi bir şekle girdi. Yazmak sizi canlı tutar çünkü beyninizdeki canavarları kağıda aktarıp sakinleştirir. Korkuları listelemek canlandırır gözükür ve yazarken sıklıkla neşe ya da ironi şeklinde belirir. Daktilo sürekli, yürekteki hüzne sakinleştirici şarkılar söyler. Harikulade. Şiirde genel olarak kendimi kendim dışında herhangi bir şeyin merkezinde görmüyorum. Tek yolculuk ederim. Berraklığa, gerçekliğe doğru bir yöneliş var, oysa akademisyenler oldukları yerde durup neticede hayata ve gerçeğe karşı konumlanan gizli ve ağırbaşlı oyunlarını, snob ve değişmez oyunlarını oynamayı sürdürüyor. Norton antolojisinde yer aldığımı bilmiyordum. Öyleyse tamamdır, bunun kimseyi öldüreceğini sanmam. Antolojiler üzerine bir uzman değilim. Sanırım çoğu bir kişinin seçimi oluyor. Tahminime göre o kişiler de üniversitelerle ilişkili, bu yüzden tutucu, dikkatli ve işlerini kaybetme endişeleri olan insanlar. Bu insanların seçtikleri bir rahibe ya da otobüs şöförünü pek şaşkınlığa sürüklemez. Genellikle onları uyutur. En kötü şiir geçmişin en iyilerini ya da kötülerini kopyalayan şiir. Şairlerin çoğu çok fazla korunaklı çevrelerden geliyor. Bir şair, şiir yazmadan evvel yaşamalı. Bazen o yaşam neredeyse öldürmeye yaklaştırabilir. Şairlerin tehlikeli ortamlara dalması gerektiğini söylemiyorum. Fakat öylesi ortamlardan kaçınmaları gerektiğini de söylemiyorum. Eleştirmenler haklı olabilir. Düzyazım ve şiirim arasında ne fark olduğundan emin değilim. Belki biçem benziyordur. Duygu aynı değildir ama. Demek istediğim, şiir ve düzyazının duygusu farklıdır. Sadece kendimi iyi hissederken düzyazıyla uğraşabilirim, şiir ise kendimi kötü hissettiğimde yazdığımdır. Şiiri, her ne kadar ironik bir tavrı da olsa, çoğunlukla iyi hissetmediğimde yazıyorum.


Charles Chaplin'in 1952'de çektiği Limelight/ Sahne Işıkları filminin kurgulandığı, elli dokuz yaşındayken yazdığı tek romanı Footlights, dün yayımlandı. Artık yaşlanan, izleyiciyi güldürmekte başarısız olan Calvero isimli bir palyaçoyu anlatan novella, palyaçonun intihar etmek üzere olan bir dansçıyı kurtarmasını ve tekrar dans etmesine yardımcı olmasını anlatıyor. Chaplin'in, sahne korkusu yüzünden kendini alkole vuran babasının ölümünden, üzerine gelen toplumun histerik arsızlığından yazmaya sığındığı dönemin ürünüdür. Kısa bir bölümüne yer veriyoruz.


Lilian Hellman; ilk oynanış: 20 Kasım 1934, Maxine Elliot Theater, New York. Lillian Hellman'ın ilk oyunu olan The Children's Hour, 1809'da İskoçya'da meydana gelen, kız çocukları için bir okul işleten iki bekar, orta yaşlı kadının öğrencilerinden biri tarafından lezbiyen olmakla suçlanması ve çocuğun büyükannesinin de onlara karşı suçlamada bulunmasına dayanan gerçek bir olaya gönderme yapıyor. Gerçek hayatta iki kadın, iftira davası açarak ve suçlamaların hayatlarında yarattığı zararı geri almaya çalışarak on yıldan fazla zaman harcadı, ancak bu arada okullarını ve tüm paralarını kaybettiler. Hellman'ın yaşanan bu hikayenin farkına varması, 1932'de yazar Dashiell Hammett'ın ona William Roughead'in 1931'de yayınlanan ve vakanın bir açıklamasını içeren Bad Companion adlı kitabının bir kopyasını vermesiyle gerçekleşti ve Hellman, gerçek bir olaya dayanan bu hikaye üzerinde çalışmanın, oyun yazma sürecinde avantajlı olabileceğini düşündü. Bu, onun ilk oyunuydu. The Children's Hour, 1930'larda kötü niyetli bir öğrenci lezbiyen oldukları yalanını yaydığında hayatları mahvolan iki özel okul öğretmeninin hikayesini anlatıyor. Derinlemesine bir psikolojik çalışma olan oyun, müstehcen sahneler veya müstehcen bir dil içermediği gibi, herhangi bir cinsel politik gündeme de sahip değildir. Bunun yerine oyunun ana teması, belirli bir cemaatin zulmünün, şüphesinin ve merhametsizliğinin yıkıcı etkilerine odaklanmaktadır. Hikaye özünde, öncelikle yalanların, çocuklarının lezbiyenler tarafından eğitilmesinden korkan ebeveynler arasında yarattığı histerinin sonuçlarıyla ilgilidir. The Children's Hour'ın ilk oynanışından yaklaşık elli yıl sonra verdiği röportajlarda Hellman şöyle diyordu: Elbette oyunun lezbiyenlikle hiçbir ilgisi yok; bu sadece yan meselelerden biri... İzleyen insanların da oyunu bir lezbiyen oyunu olarak gördüklerini sanmıyorum. Oyunum lezbiyenlik değil, bir yalan hakkında. Ne kadar büyük olursa o kadar etkili olan o yalanlardan biri... Bununla birlikte, oyunun oynanmasını engellemeye çalışanlar lezbiyenliği oyundaki ana tema olarak görüyor ve yazarı metinde lezbiyenlikle ilgili ahlaki bir yargıda bulunmamakla suçluyorlardı. Oyun 1934 yılında New York'ta premiyer yaptı ve 64 hafta boyunca büyük bir gişe başarısıyla devam etti; bu da yapımcı Herman Shumlin'in yapımı diğer şehirlere ve yeni izleyicilere götürmesine neden oldu. Oyunun sansürle hikayesi de tam burada başladı. Boston resmi makamları, oyunun İzleme ve Koruma Derneği tarafından sıkı bir şekilde takibi yapılan yerel topluluk standartlarına uymadığını ve Boston'da sergilenemeyeceği yönünde görüş bildirdiler. Shumlin Boston şehrini dava etti ve 250 bin dolarlık tazminat davasında Belediye Başkanı Mansfield baş sanıktı. 1936'da George E. Sweeney'in başkanlığında yapılan duruşmada Mansfield, oyunu okumadığını veya bir temsilini izlemediğini, yasağın oyunun lezbiyenlik hakkında olduğu söylentilerine dayandığını itiraf etti. Yargıç Sweeney Mansfield'ın tarafındaydı ve Belediye Başkanı'nın sakıncalıdır kararını verirken oyunun uygun olmayan bir konuya değinmesi söylentilerine dayanarak hareket ettiğini, temel motivasyonunun toplum standartlarını korumak olduğuna hüküm verdi. Oyunu savunmak için Shumlin, prodüksiyonun New York'ta aldığı olumlu yorumlarını ve kültürel önemini teslim eden entelektüel figürler Herbert Bayard Swope, George S. Kaufman, Gilbert Seldes, Dorothy Parker ve Carl Van Doren'in yeminli ifadelerini getirdi. Yargıç, Shumlin'in tazminat davası için hiçbir dayanağı olmadığına karar verdi çünkü Mansfield'ın uygun olmadığı kararını vermiş olmasına rağmen oyunu tamamen yasaklamadığına dikkat çekti: İzleme ve Koruma Derneği ve toplumun genel görüşü belediye başkanının arkasında olmasına rağmen tiyatro sahipleri oyunun kendi salonlarında oynanmasına izin vermekte halen özgürdü. Shumlin, kitap ve oyun yasaklama konusunda pek çok zafer kazanmış olan yerleşik siyasi yapıyla savaşmak yerine, yapımı geri çekti. Oyun ayrıca, icrasına izin vermemek için 1907'de hayata geçirilen belediye sansür yönetmeliğinin kendilerine verdiği yetkiyi kullanan Chicago resmi makamları tarafından da reddedildi. Daha sonra yüzlerce filmi yasaklamak için de kullanılacak olan yasa, bütün etkinliklerin bir sansür kurulu tarafından gözden geçirilmesini ve Chicago Polis Departmanı'ndan da izin alınmasını gerektiriyordu. Hassas bulunan, yasadışı sahneleri tasvir eden veya kamu ahlakını bozma eğilimini haiz içerik barındıran oyunlara izin verilmiyordu. New York'ta 691 kez oynanan The Children's Hour'un, 1934-35 sezonunda Pulitzer Ödülü için güçlü bir aday olduğu düşünülüyordu ancak Pulitzer Komitesi bu yöndeki görüşlerin tartışılmasını engelleyerek ödülü Zoe Akins tarafından yazılan The Old Maid'e verdi. Komite jüri üyelerinden biri olan William Lyon Phelps, The Children's Hour'u izlemeyi bile reddetmişti. En İyi Drama ödülünün açıklanmasının ardından, oyunun destekçileri, komite üyelerini oyunun konusunu görmezden gelmek ve sansürle suçladı. Pulitzer Komitesi, oyunun bir mahkeme duruşmasına dayanmasının, dolayısıyla orijinal bir drama olmamasının kararlarında etkili olduğunu savunsa da, oyunun destekçileri komitenin seçiminin yine de geçersiz olduğunu, Akins'in The Old Maid'inin de Edith Wharton'ın bir romanına dayandığını belirterek kararı protesto etmeyi sürdürdüler. Karara öfkelenen New York Drama Eleştirmenleri Birliği üyeleri, 1935'te kayda değer dramalara kendi ödüllerini vermeye başlama kararı aldılar. Sinema Yapımcıları ve Dağıtıcıları Derneği Başkanı Will Hays de, derneğinin stüdyo ve tiyatro sahibi üyelerinin uyacaklarına söz verdikleri kriterlere uymadığı için oyunu yapımcılar için yasaklılar listesine koydu. Bu kriter, Yapım Kodu İdaresi PCA'nın evlilik kurumunun ve evin kutsallığının korunmasını zorunlu tutan ve cinsel sapkınlık veya bunun herhangi bir çağrışımının yasak olduğunu belirttiği maddeye dayanıyordu. Hellman, oyununa dayanan ilk film olan This Three'nin (1936) senaryosunu yazdı ve film için yazdığı versiyon, stüdyo sahibi Samuel Goldwyn tarafından talep edilen heteroseksüel bir aşk üçgenini ele alan bir komplo lehine, lezbiyenlik meselesinin ortadan kaldırılması şartını karşılıyordu. Hellman, en başından beri oyununun lezbiyen aşkıyla değil, insanların yaşamlarındaki yalanların yıkıcı gücüyle ilgili olduğunu savunması nedeniyle bu şartı kabul etmişti. Kapsamlı değişikliğe rağmen PCA, tanıtımlarda filmin Hellman'ın oyununa dayandığının belirtilmesini ve oyunun adının kullanılmasını yasakladı. William Shakespeare; ilk oynanış: Temmuz 1602, Globe Theatre, Londra. William Shakespeare'in ve en çok oynanan, uyarlanan, tartışılan oyunlarından olan Hamlet, monarşiye veya dine hakaret, küfür ve müstehcenlik gibi pek çok nedenle, hem icrasında hem de metninde sansüre uğrayagelmiştir. Öncelikle, Hamlet'in, arkadaşları Rosencrantz ve Guildenstern'e Danimarka'nın bir hapishane olduğunu söylediği ikinci perdenin ikinci sahnesi Shakespeare'in ek açıklamalarını içeren oyunun 1605 quartosunun el yazması kopyalarından çıkarılmıştır. Kral James, o yıllarda İngiltere'yi Danimarka doğumlu eşi Kraliçe Anne ile birlikte yönetiyordu. Edebiyat tarihçisi Janet Clare'e göre bu çıkarılan satırlar hiç şüphe yok ki Kraliçe'ye hakaret dolu ithamlara davetiye çıkarabilecekti. Fransa'da da, X. Charles'ın saltanatı sırasında, sansürcüler monarşiyi veya din adamlarını sahnede performe eden oyunlara izin vermiyorlar; bu tür gösterilerin, karakterler görevlerini düğün töreni yürüten bir rahip gibi övgüye değer şekillerde yerine getirseler bile onları haysiyetsiz göstereceğini savunuyorlardı. 1827 'de, bir grup Londralı aktör Paris'teki Odeon Tiyatrosu'nda Shakespeare'in bir dizi oyununu oynadığında, sansürcüler Ophelia'nın kardeşi Laertes'e uyarılarını oyundan kaldırmak için diyalogda değişiklikler yapılmasını talep ettiler çünkü din adamlarına yönelik bu tür eleştiriler sahnede izin verilemeyecek kadar çok-anlamlıydı. Farklı sosyal sınıflar arasında var olan gerilimleri ve bazılarına tanınan ayrıcalıkları ele alan sahneler de yasaklanmıştı; bu nedenle oyunda mezar kazıcılar arasında geçen, müntehirlerin cenazelerinin de sınıfsal farklılıklara göre değiştiğine vurgu yapılan tartışma da sansüre uğradı. Adı kitap sansürleme tarihinin terimlerinden birine dönüşen Dr. Thomas Bowdler, Shakespeare'in yazılı eserlerini büyük ölçüde sansürleyen ilk kişiydi. 1807'de Bowdler, oyunun Family Shakespeare isimli bir edisyonunu yayınladı; kız kardeşi Harriet de Bowdler'a Shakespeare'in dehasına gölge düşüren küfür ve müstehcenliğin yanı sıra ahlaksızlıkları da ortadan kaldırma konusunda yardımcı olmuştu. Bowdler, hiçbir şeyin küfür veya müstehcenlik için bir bahane olamayacağını ve bunlar yok edilebilirse şairin yüksek dehasının şüphesiz daha açık bir parlaklıkla parlayacağını yazıyordu. Shakespeare'in parlaklığını arttırmak amacıyla Harriet ve Thomas Bowdler, ailelerin okuyamayacağı kadar edepsiz olduğuna inandıkları Hamlet'ten büyük miktarda diyalog çıkardılar ve hatta bazı yerlerde kendi kelimelerini veya repliklerini orijinaliyle değiştirdiler. Bowdler versiyonunun okuyucuları Shakespeare'in Gertrude konusundaki ensest atıflarına ya da Claudius ve Hamlet'in Ophelia ve genel olarak kadınların metaneti konusunda alay etmelerine dair sayısız diyalogdan bihaberdi. 1909'da ise oyun New Hudson Shakespeare serisinin bir parçası olarak yayımlanmıştı, ancak Ophelia'nın çıldırdıktan sonra söylediği Aziz Valentine şarkısının ilk dört satırı hariç, kalan satırların lise ve üniversite öğrencileri tarafından okunamayacak kadar müstehcen olduğu kararıyla; ve bu dört satırı izleyen daha fazla metnin var olduğu hususunda hiçbir ipucu vermeden. Tony Kushner; ilk oynanış: Mayıs 1991, Eureka Theatre, San Francisco. İki bölümlü Gay Fantasia on American Themes'in ilk bölümü olan ve ABD toplumunun ahlaki çöküşünü incelemek için dört eşcinsel erkeğin hayatına odaklanan Angels in America: Millenium Approaches, oyuncuların birçok farklı rolü canlandırdığı ve tarihsel olayların da karakterlerin yaşamlarındaki olaylarla örtüştüğü, Salt Lake City'den Washington D. C.'ye, Kutup Dairesi'nden Avrupa'ya uzanan mekanlarda geçen son derece karmaşık bir oyundur. Ölü karakterlerin cirit attığı ve komik ve trajik olayların zaman zaman birbirinden ayırt edilemediği oyun üç perdeden oluşur: 1. Perde: Kötü Haberler (Ekim-Kasım 1985); 2. Perde: In Vitro (Aralık 1985-Ocak 1986) ve 3. Perde: Farkında Değilken, Forward Dawning (Ocak 1986). Oyun, Ronald Reagan'ın ABD Başkanı olduğu 1985'in muhafazakar siyasi ikliminde geçer ve AIDS krizi, uyuşturucu bağımlılığı, Amerikan siyaseti ile ırksal, cinsel ve dini bağnazlık gibi toplumsal sorunlara hiciv yüklü bir bakışla yaklaşır. 1992-1993 Sezonu'nda Pulitzer ve Tony ödüllerinin sahibi olan Angels in America: Millennium Approaches, aynı zamanda New York Drama Eleştirmenleri Birliği'nden Kategori Dışı En İyi Oyun ve San Francisco'daki Körfez Bölgesi Tiyatro Eleştirmenleri'nden En İyi Orijinal Senaryo ve En İyi Yönetmen ödüllerini de almıştı. Bu ve diğer bölgesel kimi teveccühler, çeşitli kesimlerin oyunun lise, üniversite kulüpleri ile tiyatro grupları tarafından sahnelenmesini durdurma girişimlerini önlemek için yeterli değildi. Girişimlerin çoğu oyunun sessiz bir şekilde iptal edilmesiyle sonuçlanmış olsa da, en az birinin şiddete dönüştüğü biliniyor. 1996 yılında Kuzey Carolina'daki Mecklenburg İlçesi Komisyonu, üyelerinin oyunun homoseksüellikle ilgilendiği ve aile değerlerini baltaladığı yönündeki endişelerini dile getirmesinin ardından Charlotte Repertuar Tiyatrosu'nun Angels in America'yı sahnelemesini engellemeye çalıştı. Bahanelerden öne çıkan, bir hemşirenin çıplak bir adamı muayene ettiği kısa bir sahnenin eyaletin uygunsuz teşhir yasasını ihlal ettiğiydi. Tiyatronun yönetmeni, prodüksiyonu kurtarmak için oyunun sahnelenmesine izin veren ve komisyon yetkililerinin içerikte kesinti yapmasını yasaklayan bir mahkeme kararı aldı. Yapım gerçekleşti, ancak Komisyon Nisan 1997'de her yıl Sanat ve Bilim Konseyi'ne ayırdığı 11 milyon dolarlık fondan 2,5 milyon dolar keserek misilleme yaptı. Ayrıca konseyin sanatsal liyakate dayalı proje finansman kararları alma yetkilerini de elinden aldı ve kendisine sadece geleneksel Amerikan aile değerlerini destekleyen projelere fon sağlama yetkisi verdi. Komisyon kararda, bu değerleri ve ailenin toplumsal rolünü baltalamak ve saptırmak isteyen davranışları, yaşam tarzlarını veya değerleri teşvik eden, savunan veya destekleyen hiçbir projeye destek sağlamayacağının da altını çizdi. Şubat 1999'da, Romanya'nın Bükreş kentindeki Ortodoks Hıristiyan protestocular posterleri yırtarak ve Nottara Tiyatrosu sahipleri ve personeline ölüm tehditleri göndererek Angels in America'nın sahnelenmesini geçici süreyle engellediler. Tiyatro oyunu sahnelemeyi ikinci kez denediğinde ise, Bükreşli yetkililer gösteriyi engelleme girişimlerini bastırmak amacıyla tiyatronun içinde ve dışında sivil ve üniformalı polis memurları konuşlandırmıştı. Oyuna karşı çıkan ve uzun zamandır Romanya'daki eşcinsel insan hakları reformunun önde gelen muhalifleri arasında yer alan Genç Ortodokslar Birliği, şiddet içeren hareketlerinin ülkenin iyiliği için olduğunu iddia etti ve Doğruyla yanlışı ayırt edemeyen bu tür şeytani oyunları sahnelemek utanç verici ve sağduyusuz bir durumdur açıklamasını yaptı. Teksas-Kilgore'daki Kilgore Koleji öğrencileri, Ekim 1999'da Angels in America isimli bir oyun oynamaya çalıştıklarında ise kendilerini bir ahlak, sansür ve akademik özgürlük savaşının ortasında buldular. Gregg County sakinleri ve yerel politikacılar eşcinsel karakterlerle ilgili bir yapımın sergilenmesini protesto etti ve kaba bir oyun olarak adlandırdıkları şeye karşı bir hareket başlattılar. İlçedeki, çoğu Baptist Kilisesi mensubu olan vaizler oyunu kürsülerinden kınadılar ve vatandaşlar da yapımı durdurmak için dilekçeler verdi. Hatta Kilgorelu bir avukat, Glenn D. Phillips, 263 biletten 150'sini satın alarak açılış gecesi izleyicilerini sınırlamaya çalıştı. Buna rağmen üniversite korkusuzca karşı koydu ve gişe personeli, avukatın planını sezerek koltukları yeniden sattı. Kasaba halkı arasında erkek aktörlerin tamamen çıplak olacağı ve sahnede seks yapacaklarına dair dedikodular dolaştıktan sonra okulun mütevelli heyeti rektör William M. Holda'ya başvurdu ve ondan oyunu durdurmasını istedi; Holda ise oralı olmadı. Yönetmen Raymond Caldwell, saldırgan olarak nitelendirilen bazı ifadeleri ve bazı daha grafik cinsel sahneleri oyundan çıkardı. Oyun yazarı Tony Kushner tartışmayı duyduğunda Holda'ya ile oyunun yönetmeni, oyuncuları ve ekibine bir teşvik mektubu yazarak onları ilkeli bir duruş sergiledikleri için tebrik etti; ancak oyunun Bükreş'te karşılaştığı şiddeti de hatırlattı. Açılış gecesinde, Heritage Baptist Kilisesi'nden protestocular oyunun sahnelendiği Van Cliburn Oditoryumu'nun dışındaki sokakta toplandılar ve protestoculardan biri Amerikan bayrağını sallayıp kaldırımda yukarı aşağı yürüyerek tiyatrocuları taciz etti. Protestoculardan bazıları iki erkeğin seks yaptığı grafik bir çizim içeren ve üzerinde Tanrı İbnelerden Nefret Eder yazılı pankartlar taşıyordu. Heritage Baptist Kilisesi başkanının oğlu Rocky Otwell, The Chronicle of Higher Education gazetesine verdiği demeçte, Bu oyun Doğu Teksas'a yapılmış bir hakaret ve meydan okumadır. Burası Bible Belt ise biz de buna izin vermeyeceğiz. Üniversite yetkilileri, şehir ve ilçe siyasilerinin bunu yapmanın koleje verilecek 65 bin dolarlık fonun kaybı anlamına geleceği yönündeki uyarılarına rağmen oyunu sergilemeye devam etti. Devamında, eğitim ve dini faaliyetleri finanse eden yerel bir kuruluş olan McMillan Vakfı da üniversiteye vaat edilen 600 bin dolarlık taahhüdünü yeniden değerlendireceğini bildirdi. Vakıf sonunda fonu çekmemesine rağmen, Gregg İlçesi komisyon üyeleri tehditlerini yerine getirdi ve 28 Ekim 1999'da, oyunun ilk sahnelenmesinden iki hafta sonra 50.000 dolarlık fon hibesini iptal etme yolunda oy kullandı. Bir yandan da protestolar ücretsiz reklam işlevi görüyor ve oyunu tiyatronun sahnelediği en başarılı yapım haline getiriyordu. Her akşam kapalı gişe oynayan yapımın başarısı, ilçe fonlarının kaybını hafifletmişti. Bu konudaki tek örnek de bu olay değildir: 1997'de Duval County Okul Kurulu, oyunun Douglas Anderson Sanat Bölümü'nde okutulduğunu öğrendikten sonra oyunu tüm kamu sınıflarına yasaklamıştı. Öfkeli ebeveynler şikayette bulunmuş ve öğretmenler, veliler ve kütüphanecilerden oluşan bir komite oyunun ilçenin lise öğrencileri için uygun olmadığı sonucuna varmıştı. Kurul'un yasaklama tavsiyesi kabul gördü. Oyun ilçedeki okunması gerekenler listelerinden kaldırıldı.


Futuristika'da Chris King'in Poetry Scores tayfası olarak Ece Ayhan şiirlerinin çevirisi üzerinden yaptıkları müzik ve hazırladıkları zombi filminden bahsetmiştik. Bugün Futuristika! bünyesinde yayınlamaktan en çok mutluluk duyacağımız yazılardan biriyle ve Ece Ayhan'ın dizeleriyle şarkı söyleyen zombilerin görüldüğü filmin alıntılarıyla maceraya devam ediyoruz. Chris King, filmi yapmasına neden olan ruh halini anlattı. Filmin myspace sayfasında idoller/kahramanlar kısmında Orhan Veli ve David Bowie yanyana bulunuyor, bu durum bile, sevdiğimiz zihinlere güzel bir örnektir. Zafer Yalçınpınar sayesinde haberdar olduğumuz ve internet sayesinde dostluğumuzu ilerlettiğimiz bu süreç sayesinde görüyoruz ki, Ece Ayhan, vefatının ardından bile sivil yaşamla üzerine yüksek sesle bildiğini okumaya devam ediyor. Ne mutlu ki, bu sesi dünyanın diğer tarafında bile duyanlar var. Biz zaten neden varız? Sevgili Zafer'in Yeni Sinsiyet diye dikkat çektiği kitlesel sömürü kurnazlığına elden geldiğimizce Kahrolsun Yeni Sinsiyet! demek için. Futuristika'nın ünlemi budur, Haramiler ki kırkın üstünde sayıları onlar bizim her daim karşı çıkacaklarımızdır. Ece Ayhan'ın zombileri ise, dostlarımız. İnsanlara karşı zombileri destekliyoruz, insan olduklarını sanıp sinsiyet toplumunun araçları olanlara karşı, zombileştirilenlerin ayağa kalkmasını savunuyoruz. Röportajın hemen ardından, Ece Ayhan'ın dizelerinden yaratılan şarkıyı söyleyerek ayağa kalkan zombileri savunuyoruz. Chris King: Öncelikle, izninizle aktarmak isterim; bu filmi çekerken ilk filmini yapmakta olan tümüyle amatör bir filmci olduğumu belirtmem gerekli. Aslında, özellikle Aaron AuBuchon, Chad Ivins ve Kevin Belford gibi tecrübeli sinemacılardan oldukça yardım aldım. Ama yine de benim hayal gücüm, benim projemdi ve yardım edenlerden hiçkimsenin filmim için çalışmalarını, yaptıkları en iyi iş olarak değerlendireceğini düşünmüyorum. Bahsettiğiniz muazzam filmlerden ilham alışımızın kavranması ve nitelenmesi için tüm bunları söylüyorum. Olan şu ki, ben ilk dönem sessiz filmleri diğer tüm türlerden daha çok seviyorum. Bu yüzden eski sessizlerde gördüğümüz gibi konuşmaların olmadığı, sadece müziğin olduğu güncel bir film yapmak istedim. Aslında, sessiz de değiller bu eskiler; sadece konuşma, konuşkanlık yok. Hatta, canlı müzik eşliğinde gösteriliyorlardı. Bizim filmimiz de fon müziği şiir olacak şekilde çekildi ve düzenlendi. Diğerleriyle beraber ben de, Bakışsız Bir Kedi Karanın İngilizce çevirisinden harf be harf bu müziğin yazılmasında ve yapımında yer aldım. Bu arada, buradan; yaşadığım yer olan St. Louis, Missouri'den bir video profesörü, Aaron AuBuchon, bana film için yardım etmeye karar verdiğinde, beni evine davet edip Robert White'ın The Cabinet of Dr. Caligariyi seyrettirmişti. Alman ekspresyonist sessiz filmlerinden bir klasik. Bu filmin bizim için muhteşem bir sinematik örnek olacağı konusunda fikir birliğine varmıştık. Gerçi, sonuçta, benim amatörlüğüm ve film festivali için son teslim tarihi telaşım filmin kalitesini o kadar düşürdü ki, bu iki filmi aynı anda belirtmeyi düşünecek çok az kişi vardır. Hah! Seviyorum sizi! Filmden sadece birkaç küçük bölüm gördünüz, ama gerçekten filmi tanımlayıcı -neredeyse kazara oluşan- bir çıkarım yapabilecek kadar anlamışsınız. Bakışsız Bir Kedi Kara filmi, fon müziği şiir olacak şekilde yapıldı. Biraz açıklayayım... Murat Nemet-Nejat'ın Bakışsız Bir Kedi Kara çevirisinde kullandığı tekniği, sürrealist bir teknik olarak addediyorum. Bu nedenle, filmin, şiirin fon müziğinin biraz sürrealist bir estetiğe sahip olarak yapılmasını istedim. Ama yapılmasını hiç istemediğim bir şey; bugüne kadar seyretmiş olduğum sürrealist filmlerin bir taklidini yapmak olurdu. Ayrıca, sadece deneysel bir şey yerine, karmaşık bir öykü içinde birbirleriyle etkileşimde olan karakterlerin olduğu, hikaye anlatan bir film yapmak istiyordum. Tüm bunlar üzerinde çalıştığımız zamanlarda bir nokta geldi ki, Aaron AuBuchon Zombie Squad'a ya da St. Louis'de her yerde zombiler olduğuna tesadüfi bir gönderme yaptı. Gerçekten öyle, ve benim hiçbir fikrim yoktu. Altı yıl önce St. Louis'e geri taşındığımdan beri, küçük bir çocuğu olan bir gazete muhabiriyim. Bu sebeple hayatım iş ve ev arasında gidip gelmekle geçiyor. Şehrimizde gelişmekte olan bu tarz -gayet ciddi hayatta kalma görüşleri ve kan bağışları gibi harikulade toplumsal etkinlikleri ile zombi kılığında ortalıkta koşuşturma keyfini harmanlayabilen Zombie Squad gibi- altkültürlerle ilgili pek bilgim yok. Çalışırken elindekileri kullanman gerektiğine inanıyorum, ve burada, St. Louis'de zombilerin kesintisiz bir berekette olan doğal bir kaynak oldukları ortaya çıkmıştı. Tabi bende hemen, sayıca büyük topluluklar halinde, hem filmi de kalabalıklaştırmaya, hem de bir çeşit çok yönlü sürrealist efekt olarak, bu zombileri oyuncu yapma fikri oluştu. Benim için gerekli olan bu mesaja olanak tanıdıktan sonra, zombiler ayrıca, şehrin ürkütücü yeraltındaki, ölümün kol gezdiği sokaklardaki yaşamı da sembolize etmeye yaradılar. Bakışsız Bir Kedi Kara, sürrealist ve imgesel bir şiir olarak, sınırsız sayıda yorumla kişiye göre değişebilir. Ama filmimde ben, çevirmenin şiiri, reşit olma yaşı gelen genç bir oğlan yosmanın -ya da transcinsel bir sokak çocuğunun- hikayesi olarak okumasını izledim. Böylece, zombiler, kız ve erkek çocukları hırpalamakla tehdit eden tehlikeli üçkağıtçıları simgeliyorlar. Hem de çok. New York'ta yaşarken en iyi arkadaşım Defne Halman'dı. Babası, Türk şiirinin İngilizce'ye çevrilmesinde en önemli figür olan Talat. S. Halman. Bu yolculuğa Murat'la, onun bana Bakışsız Bir Kedi Kara çevrisini vermesiyle, çıktım aslında. Fakat Halman'lar vasıtasıyla, daha fazla Türk şair tanıdım. Garip akımı şairlerinin kısa şiirlerine müzik düzenledim, Defne Halman'la beraber Orhan Veli'nin tüm şiirlerini İngilizce'ye çevirdik. Murat Bakışsız Bir Kedi Karayı bana verdiğinde, kitap yepyeniydi, bir kitap eleştirisinin satacağı tek zamandı aslında. New York'tan mükemmel bir dergi olan The Nation için eleştiriyi hazırlayacak kadar şanslıydım. Yazım Türkçe'ye de çevrildi ve basıldı; inanılmaz ama kızı bizi tanıştırdığında Profesör Halman beni zaten bu eleştiri yazımdan tanıyordu. O yazıda, Bakışsız Bir Kedi Karanın bugüne kadar okuduğum en kederli kitap olduğunu düşündüğümü söylüyordum. Hala aynı fikirdeyim. Şiir bana, hayal kırıklığı, hüsran, yabancılaşma, iletişimde başarısızlık, imkansız aşk ve sekse karşı pek çok imge, renk ve ruh hali verdi. Bir aile kurmaya başlayıp yerleşmeden önce, hayatım bir rock müzisyeni olarak bazen çok pervasız ve tehlikeli idi, ve Bakışsız Bir Kedi Kara, o yıllara dönüp bakmamda bana yardımcı olan bir prizma. Bana daha önceden sahip olmadığım bir kelime haznesi veriyor. Gerçekten, büyülendim. Nutkum tutuldu. İsmi hakkında bunları bana daha önce söyleyen olmadı. Şimdi, müziğini düzenlediğim şiirin bir parçası olan Bir kraliçedir oğlum kanatlarını açmış... dizesinin, şairin adına kelime oyunu olduğunu anlıyorum. Fakat, Kraliçe şair ve Kral filmciyi benzetmek bizi filme ve filmin konseptine geri getiriyor. Murat'ın şiirin bir erkek çocuk ya da bir transcinsel fahişe hakkında olması fikrini izleyerek, bunu iki başrol oyuncusuyla dramatize etmek istedim; bazen kendisini erkek çocuk olarak tanıtan çetin bir kız çocuğu ve bazen kendisini kız çocuğu olarak tanıtan, bir kız çocuğu sanılabilecek güzellikte bir erkek çocuğu. Bu, güzel erkek çocuğunun makyaj testi başarısız olunca ve kız çocuğu olarak çirkin görüneceği sonucuna varınca, pek iyi sonuç vermedi. Böylece daha sert görünüşlü bir erkek aktörde karar kıldık ve oyuncunun daha kaba görünüşü ve daha keskin enerjisi nedeniyle bu ikilikle farklı yöntemlerle oynamak durumunda kaldık. Aklımdakinden çok farklı bir film olmasına yol açtı, ama yine de sonuçta ortaya çıkandan memnunum.


Fransız sanatçı Christophe Jacrot'nun New York, Paris, Londra gibi büyük şehirlerde çektiği The Sound of Rain adlı fotoğraf sergisine ev sahipliği yapıyor. Sanatçının yönetmenlik geçmişinden gelen tecrübeyle, yağmurun ve karın altında fotoğrafladığı büyük şehirleri dondurulmuş birer film karesine dönüştürdüğünü göreceksiniz.