Son dönemde, kulağı deliklerin ve yeni müzisyenlere ilgi duyanların Kösmonaut diye tanıdığı Patrick R. Park, ilginç bir müzisyen. Retro ruh halinde yüzen saykodelik-progressive elektronik nağmeler yaratıyor. Kösmonaut başlığı altında bilim kurgu film müziklerini andıran çalışmalarıyla kozmik oyun havalarına hayat veriyor. Neu! tadı veren motorik davul partisyonlarının üzerinde gidip gelen ses oyunlarıyla buraya değil uzaya ait sesler çıkarmaya çalıştığı aşikar. Hepsi bu yıl içinde çıkan, üç albümü var Kösmonaut'un, yenisi ise ilk kısmı yayımlanmış şekilde, 2012 Mart ayında hazır olacak şekilde uçuşa hazırlanıyor. Albümler dijital ve sınırlı sayıda kaset formatında dağıtılmakta. Kösmonaut, bize verdiği bilgiye göre, kasım ayı sonunda Britanya'daki Great Pop Supplement'in yan firmalarından Deep Distance etiketiyle plağını yayımlayacak. Kösmonaut : Büyük ihtimal sekiz yaşındayken, Risky Business filmini izlerken Tangerine Dream dinlediğimi hatırlıyorum. Tangerine Dream isminin bir gruba verilecek en güzel isim olması bir yana, işitsel duyularımı çok güçlü ele geçirdiğini, tahrik edici ve harbiden elektronik bir delilik olduğunu hatırlıyorum! Teksas'ın batısındaki çorak bölgede, özel olarak söylemek gerekirse San Angelo'da doğdum. Doğrusunu söylemek gerekirse, kentin kendisinin bana herhangi bir müzikal etkisi olmadı. Ancak, şehirde büyürken birçok yakın arkadaşımın bölgede punk/hardcore guruplarında yer aldığını hatırlıyorum. O dönemde arkadaşlarımın hemen hepsi o tür müziğe ilgiliydi. Ben ise sadece gürültüyle ilgiliydim. Black Ovarian Death March ile takıldığım dönem de odur. Gençliğimin şimdi utandıran bir ayrıntısı. O dönemde vidyo oyunlarının müziklerine ve seri katillere nasıl ilgili olduğumu hatırlatan bir ayrıntı. Teksas'ta yaşamanın en iyi yanı orada çok güzel bir ufuk çizgisi olması ve orada kendinizi tamamen izole edilmiş bir konumda, fiziksel dünyanın mevcudiyedini ve öneminiyoğun olarak bütünüyle hissedebilmeniz. En etkili müzisyenler, Richard Pinhas, Klaus Schulze ve Conrad Schnitzler olabilir. Ancak müthiş yardımı olan bazı iyi dostlarım da var: Kraut-psych-drone yapan muhteşem Sun God - Link. Yine de, saçma ve klişe gibi gelebilir ama muhteşem evrenimizden ve onun etkileyici büyüklüğünden oldukça etkileniyorum. Elektronik müziğe ilk dokunuşum 2004 civarında, Black Ovarian Death March ismiyle oldu. Kraut etkisindeki müziği hep çok sevdim. Bence önemi ve etkisi çok derin bir türdür. Ancak Kösmonaut'un mevcut temsiliyeti 2010 Sonbaharına denk gelir. O zamandan bu yana da büyüyen bir tohum gibi evrilmiştir. Kullandığım dijital yazılımların çoğu vintage diye tabir edebileceğimiz analog sintisayzır VST'dir. Tabii ki Moog ya da Sequential Circuits sintisayzır gibi bir çok analog sintisayzır almak da istiyorum. En güzel beğeni kelimeleri benim için Tangerine Dream, Heldon ya da 90'lı yılların başındaki elektro-dans müziğiyle karşılaştırmalardır. Teknik olarak müzik eğitimim yok. Ancak geçen birkaç on yıldaki dijital teknolojide yaşanan gelişimin, geleneksel analog sintisayzırlar ya da kendine has yaratıcı sürece yardımcı olacak ekipmanı karşılayamacak birçok insana yardımcı olduğuna gerçekten inanıyorum. Dijital teknolojinin de kendine göre dezavantajları olduğunun kesinlikle farkındayım. Yapmak istediğim son şey, zaten hali hazırda karmakarışık olmuş boktan elektronik müziğe boğulmuş dünyaya başka bir çöp eklemektir. Emanations albümüne de ilham vermiş olan Plotinus, Aldous Huxley, Noam Chomsky ve Hunter S. Thompson okurum. Filmlere gelince, çok büyük bir P. T. Anderson ve Alejandro Jodorowsky hayranıyım. Ayrıca Dennis Hopper ve Dustin Hoffman'ın özellikle 1970'ler filmografilerine düşkünüm.


Orta Amerika ülkelerinden Kosta Rika, Taş Devri'nden kalma gizemleri barındımakta. Ormanların içlerinde, dağların tepelerinde ve ırmaklarda binlerce, matematiksel olarak kusursuz taş küreler gizlenmekte. Sayısı 1000'in üzerinde olan ve Kolombiya öncesi eserlerden olduğu düşünülen bu granit kürelerin bazılarının çapı birkaç santimetre iken birçoğunun çapı 2.5 metreye kadar çıkmakta. En büyüğü 16 ton olan bu dev taşların nasıl oluştuğu, kimin yaptığı ya da neden yapıldığı bilinmiyor. Kosta Rikalı yerlilerin inanışına göre bu devasa taşlar gökyüzü kürelerini temsil etmekte. Bugüne kadar yapıldıkları yere ve yönteme ait bir buluntuya rastlanmayan taşların merkezi bu yerel efsanelere göre altındandır ve bu yüzden birçoğu kırılmışlardır. Ancak görüldüğü üzere küreler -genelde- tek parça granitten oluşmaktalar. 1930'lara kadar dış dünyaca bilinmeyen küreler, muz ağaçları dikmek için deltayı kaplayan bitkiler kesildiğinde ortaya çıkmış oldu. O günün üzerinden 70 küsür yıl geçmiş olsa da, bilim hala bu dev kürelerin nasıl oluşturulduğunu açıklayamamakta ve kürelerin yapılarındaki granit, ilk bulundukları yer olan Diquis Deltası'ndan çıkmamaktadır. Las Boles Grandes; Dev Toplar, zamanla ülkenin dört bir yanına taşınmış. Genelde çiftliklerde peyzaja ek dekorasyon olarak kullanılıyormuş. Ülke dışında ise iki tane; bir tanesi Washington Milli Coğrafya Cemiyeti Müzesi'nde, diğeri Harvard Üniversitesi Peabody Arkeoloji ve Etnografya Müzesi bahçesinde görülebiliyor.


Lynn Criswell, Peter Downsbrough, Esther Ferrer, Tom Johnson, Stephane La Rue, Teoman Madra, Sarkis, Michael Snow, Taldans, Su-Mei Tse, Tolga Tüzün, Ilgım Veryeri Alaca. Marcel Duchamp'la karşılaşması belki de yapıtı üzerinde en büyük etkiyi bırakandır: Ondan üçe kadar saymayı ve bekar kalmayı öğrenmiştir. Cage'in çalışmalarının dökümünü çıkarmaya kalkıştığımızda başka hiçbir sanatçıda göremeyeceğimiz, şaşırtıcı biçimde birbirine eklemlenen bir çeşitlilikle karşılaşırız. İlkin bestecidir elbette; ama sadece sesleri, sessizlikleri, gürültüleri bestelemekle yetinmez, asıl hüneri karşılaşmaları, dostlukları, rastlantıları bestelemektir. Schönberg'ten dersler almış, sonrasında kendi tarzında çok uzaklara gitmeyi bilmiştir. Yolu Robert Rauschenberg ve Jasper Johns'la kesiştiğinde her birini ayrı ayrı etkileyen o uzun süreci hemen öngörebilmiştir. Merce Cunnigham, Morton Feldman, David Tudor ve Christian Wolff'la azılı dostluklar kurmuş, Buckminster Fuller, Marshall McLuhan gibi vizyonerlerle fikir tokuşturmuştur. Marcel Duchamp'la karşılaşması belki de yapıtı üzerinde en büyük etkiyi bırakandır: Ondan üçe kadar saymayı ve bekar kalmayı öğrenmiştir. Cage ilgi duyduğu her şeyi yapıtına davet etti. Dersler verdi, kitaplar yazdı, konuşmalar yaptı, performanslar sergiledi; başta Fluxus sanatçıları olmak üzere birçok kuşağı derinden etkiledi. Kuad Galeri'deki sergiye katılan sanatçıların neredeyse tamamı ilk kez aynı mekanda yan yana geliyor. Michael Snow daha önce Centre Pompidou'da sergilenen bir ses yerleştirmesiyle katılıyor sergiye; Sarkis doğrudan Cage'e gönderen neonlu bir işiyle yer alacak; Peter Downsbrough her zaman olduğu gibi yine mekana müdahale ediyor; Esther Ferrer iki Eric Satie portresi gönderdi; Cage'in öğrencilerinden Tom Johnson notasyon desenleriyle katılıyor; Su-Mei Tse siyah-beyaz bir fotoğraf seçti Cage için; Stephane La Rue'den Morton Feldman kağıtları geldi; Teoman Madra altmışlarda yaptığı ışık oyunlarını sergileyecek; Tolga Tüzün Fontana Mix'e gönderen interaktif bir iş üretti; Lynn Criswell keçe üzerine yaptığı bir çalışmayla yer alıyor sergide; Taldans'ın eski bir egzersiz videosunu izleyeceğiz; Ilgım Veryeri Alaca bir sanatçı kitabı hazırlıyor. Ayrıca, serginin son günlerinde galeri mekanında çeşitli etkinlikler, performans gösterileri, ve 4 Eylül'ü 5 Eylül'e bağlayan saatlerde küçük bir konser gerçekleştirilecek. Kesintisiz Avangard sergisiyle yola çıkan Kuad Galeri, Fluxus sanatçılarının hemen ardından, John' Cage başlıklı sergiyle çizgiyi sürdürüyor. Değerli katkıları dolayısıyla Point Hotel ve Mas Matbaa'ya teşekkür ederiz.


Cienfuegos Distro'yu anlattığımda insanlar bana iki kafam varmış gibi bakıyor. Radikal bir kitapçı, kafe, yayıncı ve etkinlik alanı mı? Hem de Miami'de? Cienfuegos'u 2020'de Güney'in derinliklerinde radikal sol kültürü geliştirmek için yoldaşlarla başlattım. İnsanlar Florida'yı ve lüks düşkünü Miami'yi aşırı sağın kalesi olarak görmeye alışkın. Eyalet, kuşların göç için, aşırı sağcı manyakların içmek için geldikleri bir yer. Florida'nın radikal fikirlerin ölümü için uygun bir yer olduğunu düşünebilirsiniz. Evet, Florida uzun zamandır sağın karargahı. Sağcı Latin Amerikalı diktatörler yazlık evlerini burada tuttular. Bu canavarların çoğu Sunshine Eyaleti'ndeki mezarlıklara ve anıt mezarlara gömülmüştür. Ruhları hala yerel halkın peşini bırakmıyor, görünüşe göre onları 'Socialismo!' ve evrensel sağlık hizmetlerinin tehlikeleri hakkında sürekli uyarıyor. Ama bu görünen sadece yüzey. Florida, unutmayalım ki, Karayipler'in ilk ve en önemli parçasıdır. Saklı kalmış tarih anlatısı, Florida'nın yaklaşık bir yüzyıl boyunca adalar ve anakara arasında serbestçe hareket eden enternasyonalist bir radikal harekette önemli bir düğüm olduğundan bahseder. Bu ağ, eleştirel düşünce, zihinsel güç ve kurtuluş hareketlerini yazdıkları ve ulaştıkları her yerde teşvik eden militan yayıncılara ve aktivistlere ev sahipliği yapıyordu. Anarşizm Küba'da uzun ve gururlu bir geçmişe sahip olsa da, mevcut hükümet ve diasporanın kültürel güç simsarları bunu gizlemek için çok çalıştılar. Pierre Joseph Proudhon'un takipçileri 1857'de sömürge döneminin sonlarına doğru adaya indi. Karşılıklı gruplar ve kooperatifler kurdular, karşılıklı yardım programları oluşturdular ve 1865'te ilk anarşist gazete La Aurora'yı kurdular. La Aurora, işçilerin kooperatiflerini ve gücün aşağıdan yukarı ve dışarı doğru aktığı kendi kendini örgütleyen bir toplumun anarşist vizyonunu savundu. La Aurora, anarşist liderleri konuşmalar için getirmek amacıyla paralarını bir havuzda toplayan tütün işçileri tarafından bir yandan puro sarma işine devam ederlerken hem yayınlandı, hem dağıtıldı ve hem her yerde yüksek sesle okundu. Bu durum sanayinin genişlediği Key West ve Tampa'da da aynı derecede yaygındı. Küba'dan gelen radikal fikirler dünyada serbestçe dolaşıyordu. Tütün işçileri azimli örgütlenmesiyle tanındı. Küba, Florida ve hatta New York'taki işçi grevlerini ateşledi. Anarşist süreli yayınlar, broşürler, gazeteler ve kitaplar gittikleri her yerde onları takip etti. Bu arada, Porto Riko'da anarşist Luisa Capetillo da benzer şekilde örgütleniyordu. Yüzyılın başında Capetillo, konuşup işçileri organize etmek için Dominik Cumhuriyeti, Küba ve Florida arasında mekik dokudu. Anarşizmi, özgür aşkı, işçilerin öz yönetimini, doğrudan eylemi ve evrensel seçme hakkını savundu. Cinsiyet ayrımcılığına da el attı Capetillo'nun pantolon giydiği için hapse atılması bilinen bir hikayedir. Makaleleri Karayipler ve ötesindeki anarşist broşürlerde yayınlandı ve 1910'da anarşist feminist bir gazete olan La Mujer'i kurdu. Daha sonra, 1960'larda, birçok Kübalı anarşist, Fidel Castro devrimi mümkün kılanların çoğuna sırtını dönünce vatanından kaçtı. Anti-kapitalist, anti-otoriter yazını örgütlemeye ve yayınlamaya devam etmek için Miami'de yeniden bir araya geldiler. Guangara Libertaria isimli yayında Batı Kapitalizmine ve Çin, SSCB ve Küba diktatörlüklerine yönelik keskin eleştiriler yazdılar. Miami'deki bir Küba Amerikan yayınının Castro rejiminin otoriter aşırılıklarını eleştirmesi ve aynı zamanda Amerikan kapitalizmini kınaması nadir bir durumdu.


Çağrı Çankaya: İlk çizimlerimi annem zaman zaman tozlu raflardan çıkarıp gösteriyor. O gösterince hatırlıyorum çizimleri. Hatta çizdiğim anı bile anımsıyorum. Bu çok farklı bir duygu. Çizimlerime bakıp gülüyorum, bir yandan da duygusal bir moda giriyorum; ağlasam mı, gülsem mi? Bünyem karman çorman oluyor. Küçüklüğümde çizgi roman benzeri bir kitabım vardı. Yabancı bir yayındı ve çizimleri harikaydı. Onu elimden düşürmezdim. Defalarca okuyup çizimlerini en ufak detayına kadar inceler, kendimden geçerdim. Ne yazık ki bugün o kitabı bulamıyorum. İşin kötüsü adını da tam hatırlayamıyorum. Onu bir gün bulursam, bir daha asla kaybetmeyeceğim. 5 yaşından beri oyun oynayan, çocukluğu atari salonlarının karanlık köşelerinde geçmiş ve her şeyini paslı jetonlara yatırmış biri olarak grafik tasarım ve illüstrasyon yeteneğimi oyun sektöründe kullanmak hep aklımın bir köşesindeydi. Oyunları oynarken bunların yaratım sürecini merak eder ve bu konuda araştırmalar yapardım. Sonraları sevdiğim oyunların dosyalarını değiştirerek oyunları modifiye etmeye başladım. Ek bölümler, karakterler derken bir gün okul projelerimi ve kendi kişisel çalışmalarımı içeren bir pdf portfolio hazırlayıp bunu Ukrayna, Kiev'de bulunan GSC Recreation World şirketine gönderdim ve orada 2-d Idea Artist olarak çalışmaya başladım. GSC Recreation World, Cossacks, Heroes of Annihilated Empires ve Stalker gibi önemli oyunlara imza atmış büyük bir oyun geliştirme şirketiydi. 100 kişilik bir tasarım ekibinden oluşuyordu. Kiev'de geçirdiğim günler bana oyun sektörü ile ilgili çok daha detaylı bilgiler edindirdi. okulumu uzatmak istemiyordum ve vermem gereken bir bitirme projem vardı. Ne yapsam diye düşünürken Kiev'de öğrendiklerimin de gücüyle kendi dövüş oyunu projem Catfight World Extensivea başladım. Tabi ki kendi başıma bütün bir oyunu yapmam mümkün değildi. Ancak en azından kendi payıma düşen kısmını yani oyunun görsel dünyasını ve karakterlerini yapabilirim diye düşündüm. Zaten bu oyun şirketlerine projemden bahsetmek için yeterliydi. Sadece kadın karakterlerle dolu bir dövüş oyunu fikri aslında iki temel fikre dayanıyor: Birincisi, zaten kadın illüstrasyonu yapmaktan hoşlanıyordum. Büyük bir projenin kadınlarla ilgili olması düşüncesi, gözümde büyüyen işleri oldukça hafifletiyordu. İkincisiyse dünyadaki oyuncu nüfusunun büyük oranda erkeklerden oluşması ki oyunda dövüştükçe karakterlerin elbiselerinin ve aksesuarlarının deforme olması fikri, bu oyunun erkekler tarafından yoğun ilgi göreceği öngörüsünü oluşturdu. Hatta kadınlar tarafından da! Catfight'da temel olarak 16 farklı ülkeden 16 karakter var, ki bu sayı artırılabilir. Hepsinin kendine göre amaçları var. Karakterlerin hareketleri tipik dövüş sanatları tarzından ziyade daha çok kadın dövüşü üzerine kurulu: Saç çekmek, çimdiklemek, tırmalamak, tükürmek, ısırmak ve daha nicelerinden oluşan uzun kombolar bu oyunun en zevkli yanı olacak. Bir diğer detay da, karakterlerin ülkelerine göre bir takım özel hareketlere sahip olması. Bahsettiğin Türk karekter Gökçen'in Osmanlı tokadı buna en iyi örnek. Uzak Doğu'ya karşı bir sempatim var. Özellikle Güney Kore ve Japonya'ya karşı. Japon kültüründe hoşuma giden çok şey var. Japon tasarımını, oyunlarını, animasyonlarını ve geri kalan her şeyini yakından takip ediyorum. Bu Japon tutkusu zaman zaman daha da artıyor ve Japonya'da şansımı denesem mi acaba gibi sorulara kadar gidiyor. Diğer bir etkense, Japonya gibi bir ülkede bir şeyler başarmış bir tasarımcı olarak ülkeme geri döndüğümde çok daha kıymetli ve aranılan biri olacağımın kesinliği. Bizim ülkemizde yurtdışı deneyimi çok önemli. Biri yurtşından geldiğinde bokunda boncuk var sanılıyor. Açıkcası benim Güney Kore ve Ukrayna'da başardıklarım olmasaydı Y&R'ın kapısından bu kadar kolay girebilir miydim bilmiyorum. Soruda bahsettiğin kitleyse Türkiye'nin bir gerçeği. İstisnalar haricinde dünyanın geri kalanı gibi reklam yapamamamızın en büyük nedenlerinden biri bu. Türkiye çok arada bir ülke. Herkes çok hassas. Dolayısıyla tokat gibi çarpan reklamlar yapmak çok zor. Şeriatçı mıyız? Trendy miyiz? Dinci miyiz? Ilımlı İslamcı mıyız? Laik miyiz? Hatta kafamız açık mı, yoksa kapalı mı? Çok internet bir ülke olmadığımız için cesur reklamlar yapmak zor oluyor. Şunu desek o kızar mı? Ötekini desek öbürü üstüne alınır mı? Her yerden olay çıkabilme riski sözkonusu. Bunun sonucunda biz Türk reklamcıları da iki tarafa da sarılacak, herkese hitap eden, etliye sütlüye karışmayan, orta seyir, cesur olmayan reklamlar hazırlıyoruz. Bu da genelde, yapılan işlerin içinde bir kıvılcım olmaması anlamına geliyor. Biz nedense diğer insanlar da bizim gibi olsun istiyoruz. Bizim doğrumuz kesinlikle mutlak doğrudur ve aksi kabul edilemez olarak görüyoruz. Bir de müşteri bunu anlar mı sorunumuz var. Birçok işte ön transient çalışmalar dışında, çarpıcı ve içinde kıvılcımı olan çalışmaları da alternatif olarak üretiyoruz. Ancak müşterinin tercihi genelde en basit ve sıkıcı olandan yana oluyor. Bu insanlar bunu anlar mı korkusuyla sürekli düz işler üretirsen bu insanlar bunları asla anlamayacaklar. O zaman biz hep dümdüz işler yapacağız demek bu. Kendi bindiğimiz dalı kesmek gibi yani. İşin ironik yönüyse sonra kendi beğendiğimiz ama müşterinin seçmediği ilanları Doğu'daki yerel gazetelerde yayına sokuyoruz. Ödüllere katılabilmek için! Sen hem Doğu'daki abi bunu anlar mı de, hem de git o ilanı bahsettiğin büyük şehirlerde değil de orada çıkar. Canım Türkiye'm. Bu ikisini beraber yürütmek şu an bulunduğum ajansta ve günlerin 24 saatle sınırlı olduğu gezegenimizde mümkün görünmüyor. Bu yüzden hedeflerimi masaya yatırıp bazı kararlar almam gerekecek. Dürüst olmak gerekirse sanat yönetmenliği konusundaki fikirlerim burada yaşayıp öğrendiklerimden biraz daha farklıydı. Görsel sanatların her dalıyla yakından ilgileniyorum. Yanımda dolaştırdığım 500 gb'lık bir exhausting disc var. Benim gibi arşivci birkaç arkadaşımla beraber içeriğini devamlı olarak genişletiyoruz. Dünyanın her yerinden yaratıcı ve sıradışı şeyleri toplamaya çalışıyoruz. Dünyanın tüm fantasy artwork çizerleri ve tüm eserleri, tüm çizgi roman çizerleri ve eskizlerinden son hallerine kadar tüm çalışmaları, çalışmalarımda kullanmak için kendi çektiğim dokular ve bunun gibi gigabytelarca veriyi çok düzenli bir biçimde burada biriktiriyoruz. Bunun dışında Türkiye'deki en kapsamlı animasyon koleksiyonlarından birine sahibiz. Tüm bunları takip edip incelemek benim ana besin kaynağım. Arşivin içinde gezdikçe aklıma yeni projeler ve fikirler geliyor. Ancak çoğu zaman yeterli zaman olmadığından sıra bekliyorlar. Umarım bir gün bunları hayata geçirebileceğim bir yaşam tarzına sahip olurum. Bunların dışında kitap almaya çalışıyorum gücüm yettiğince. Bir de içeriğine benim de katkıda bulunduğum Grafik Tasarım dergisi ve birkaç yabancı dergi var takip edebildiğim. Yani bu cevabın sorusu, Reklamcılığın fiyakalı dünyasında çalışmaların için söyleyemeyeceğin en cool cümle ne olurdu? olabilir. Ajansta çalışan bir artwork director olarak; mesleğin en zor yanı her yerde farklı. Farklı ajanslarda farklı zorluklar, farklı ülkelerde farklı problemler mevcut. için konuşursak, eksik briefler, ne istediğini bilmeyen ya da yarım günde ilan isteyen müşteriler ve bu müşterilere gerçekten yarım günde ilan yapmak zorunda olmamız. Revizyonları bitmek bilmeyen işler, bu revizyonları yaparken günün geçip gitmesi, haliyle baktığım diğer markaların işleri için sabahlara kadar ajansta çalışmak, neredeyse her işin çok kısa bir deadline'ı olması mesleğin zor yanları konusunda ilk söyleyebileceklerim. Şimdi bakalım hadi, zaten sürekli aynı şeyleri taşıyorum. Macbook Professional, Wacom pill, ekran temizleyici set, 500 gb exhausting disc, not defteri, dandik bir mouse, adaptörler, kablolar... Bazen de fotoğraf makinem oluyor. En iz bırakanlardan bazıları Catfight World Extensive projesi, Güney Kore'de ödül aldığım illüstrasyon projem ve Alfa Romeo için yaptığım MiTo lansmanı ilk aklıma gelenler. Hayal kırıklığı ise mesleğin bir gerekliliği, bolca yaşıyorum fakat hangisi en ağırıydı bilemiyorum. İlerde çok çok daha ağırlarıyla karşılaşıcağımı da biliyorum. Gene de benim için en büyük hayal kırıklığı bir proje değilde genel olarak Türkiye'deki reklamcılığın önüne geçilemez bazı durumları diyebiliriz. Bunları değiştirebilecek güçten yoksun olmamsa beni en çok yıpratan şey sanırım. Bakmaya özen gösteriyorum, sağa sola, uzaklara, Uzak Doğu'ya... Ajans tüm enerjimi ve zamanımı emmesine rağmen kendi kişisel işlerime de zaman ayırmaya çalışıyorum. İş olmayan ama benim için çoğu zaman işte yaptıklarımdan daha kıymetli olan, patronunun ben olduğum işler üretmeye özen gösteriyorum. O zaman daha güzel şeyler ortaya çıkıyor. Makul zamanı olan ve ertesi gün baskıya gitmeyecek olan işler... Keza MiTo çalışmalarım da böyle çıktı, Catfight da ya da portfolyoma severek eklediğim diğerleri de. Belli bir tarz yok, şu sıra relax ve dingin, elektronik sesler iyi geliyor. Açıkcası moduma göre değişkenlik gösteriyor müzik seçimim. Şeriatçı mıyız? Trendy miyiz? Dinci miyiz? Ilımlı İslamcı mıyız? Laik miyiz? Hatta kafamız açık mı, yoksa kapalı mı? Çok internet bir ülke olmadığımız için cesur reklamlar yapmak zor oluyor. Şunu desek o kızar mı? Ötekini desek öbürü üstüne alınır mı? Her yerden olay çıkabilme riski sözkonusu. Bursa: Setbaşı'nda İskender Kebap, Çekirge Saklı Bahçe'de kahve. İzmir: Kordon'da bira, kapalı mekansa Sardunya, Bornova'da Ozee ve Dungeon. Türk illustratör olarak Emrah Elmaslı ve Kerem Beyit' i takip ediyorum. Daha çok reklam ve sinema üzerine çalışan Hüseyin Yıldız da listede. Yurt dışındansa saymakla bitiremeyeceğim bir liste var ancak son keşfettiğim ve panaromik illustrasyonlarıyla aklımı başımdan alan Kozyndan'ı söylemeden edemeyeceğim. Tasarımcı olaraksa, her yeni projesini merakla beklediğim ve kişisel görüşlerine de hayran kaldığım Jonathan Barnbrook, Extramücadele gibi isimlerin yanında Designers Republic ve özellikle Toki Doki projesiyle bunu neden önce ben yapmadım diye kendimi yememe neden olan Simone Legno diyebilirim.


Kamil Savaş: Yayınevi fikri, Gonzo Corpus kurulmadan çok daha önce de vardı. Ama pek cesaret edemedik. Belki henüz çok genç olmamızdan, belki de tembellikten kalkışmadık. Gonzo Corpus, 2010 yılında Kovanağzı'nda bir apartman dairesinde kuruldu. Birlikte bir şeyler yapmamız gerektiğini düşünüyorduk. Nihayetinde hiçbir ideolojiye çanak tutmayacak, akademik paradigmaya sıkışıp kalmayacak, objektiflik kaygısı gütmeyen, dahası objektifliğin tamamen karşısında olan -adını Gonzo gazeteciliğinin öznel tarafından alan- ve yazarlar neyi dert ediyorsa, neresinden bakmak istiyorsa, hangi üslubu kullanarak yazmak istiyorsa o üslupla -tamamen öznel- yazılar yazacağı elektronik bir dergi tasarladık. İki sayının ötesine geçer mi diye düşünürken, kısa sürede ve gönüllülük esasıyla bir araya gelen iyi bir ekip tarafından -nitelikli ya da değil- altı sayı ve beraberinde birçok elektronik kitap yayınlanmış oldu. Gonzo Corpus'un istediğimiz noktaya gelip gelmediği, istediğimiz niteliğe ulaşıp ulaşmadığı tartışılır elbette. Ben kendi adıma ulaşamadığını düşünüyorum. Yine de bizim açımızdan çok önemli bir deneyim olduğu kesin. Kült Neşriyat'ın kurulmasına karar verme aşamasında da, kurulma aşamasında da Gonzo Corpus'un etkisi yadsınamaz, yadsınmamalı. Öncelikle, Gonzo Corpus'un bize verdiği cesaret ve Gonzo Cemiyeti'nin teşviki Kült Neşriyat'ın kurulma aşamasında en önemli etkenlerdendir. Kurulmasına karar verildikten sonra, süreci hızlandıran şey ise bilgisine ve fikrine başvurduğumuz herkesin çok zor bu iş, hiç kalkışmayın demesi olmuştur. Vicdani tavır meselesine gelince, bu bizim en çok önemsediğimiz konuların başında geliyor. Aslında özeleştiri yapmak gerekirse -ki gerekir- Gonzo Corpus'ta bu vicdani tavrı tam olarak görünür hale getiremediğimizi düşünüyorum. Bu sebeple Kült Neşriyat içinde bu tavır daha belirgin, daha görünür hale gelecek. Zaten başından beri tasarladığımız, etliye sütlüye karışmayan, kitaplarını basıp bunları pazarlamanın yollarını aramaktan başka bir şey yapmayan, kitapları ürün, okuru da müşteri gören bir yayınevi değil; dert edindiği meselelerle ilgili kendine ait fikri olan ve bu fikirleri de samimi, açık bir şekilde paylaşan bir yayınevi olmaktır. Halil Duranay: Türkiye'de son dönemlerde çok özgün yayınevleri kuruluyor. Hatta tematik yayınevleri de epey öne çıkmaya başladı. 'Butik yayınevi' tanımını mainstream işler yapan yayınevleri de kullanıyor. Aslında pop kitaplar ve finest vendor işler de sıklıkla butik yayınevlerinden çıkıyor. Biz, kendimize, dar bütçeli bağımsız yayınevi demeyi yeğleriz. Başından beri ticari bir kaygı olmadı yaptıklarımızda. En basiti, dağıtıcı ağına girmedik. Satış noktalarını biz belirledik ve onlarla birebir bağlantı kurup derdimizi anlattık. Türkiye pazarında 'gerilla pazarlaması'nı denemeye çalışıyoruz -ya da Müslüman mahallesinde salyangoz satmaya- Buna rağmen, kısa zaman içinde de bizim düşündüğümüzden çok daha iyi sonuç aldık. Hal böyleyken, kitabın tasarımından kağıdına kadar her konuda hassas davranıyoruz. çıkan iş zaten kısıtlı bir çevreye gidiyor. O halde o işin özel kılınması gerekiyor. Sınırlı sayıda, numaralandırılarak basılıyor işler ki şimdi olmasa bile ilerde 'kült' vasfını yerine getirsin, yayınevi de isminin hakkını versin diye. Motivasyon meselesinde ise biz alıp kütüphanemize koyacaksak o kitap kataloğa giriyor. Bizim okumayacağımız bir iş neden basılsın ki? Bir de Nietzsche'yi kızdırmamak lazım. Basacağımız işler, o yaşasaydı, bıyık altından destekleyeceği cesurlukta ve uçuklukta işler olmalı. Ok. S,: 9cm. ve ona benzer, hacim olarak küçük kitaplar öteden beri aradığımız, istediğimiz kitaplardı. Çünkü bu tür kitaplarda -özellikle şiir ya da fragmansa bu- metinle kurulan ilişki daha verimli hale geliyor. Böylesi bir durumda -bir süre, ondan kurtulana kadar- o metinle yaşamak, metni bozup yeniden kurmak, onu manipüle etmek, bütünü üzerinde düşünüp onu kendine yontmak, benimsemek, özümsemek, yazarı ortadan kaldırıp tamamen kişisel bir deneyim yaşamak mümkün hale geliyor. Bu yalnızca 9cm. için geçerli değil. Efemeraları da bu şekilde değerlendirmek gerekir. Bazen beş sayfalık, bazen bir sayfalık, bazen tek fragmanlık, bazen tek şiirlik, bazen tek cümlelik efemera parçalarının yayınlanacak olmasının sebebi de budur. Bazı metinlerin -şiir, fragman ya da her ne ise- yalnızca bir cümle de olsa bu, yeterince düşünülmesi için fırsat ve izin vermek gerekir. Bazı metinlerin, ilgili ya da ilgisiz, sayfalar dolusu yazının arasında kaybolup gitmesine izin vermemek gerekir. Bazı metinlerin kitap olabilmesi için yanına başka metinler eklenmesine gerek yoktur, eklenmemelidir. Bazı metinler, hacim olarak ne kadar küçük olursa olsun, ciltler dolusu kitaba sığmayacak şeyler anlatabilir, sezdirebilir. Çeviri ya da Türkçe; şiir ya da fragman, bu türden ilişki kurulabilecek her metin 9cm. içinde yer alabilir, alacak da. H. D.: İnsan kendi varlığının farkındaysa ve bunu yazarak kanıtlıyorsa, o zaman gerçek varlıklarla replikaları birbirinden ayrıştırmak gerekir. Böyle bir farkındalığın en büyük işlevi de sanırım bu. İlhan Berk, yazmayı cehennem olarak görür. Blanchot, 'Yıkım Yazısı'sında şöyle der: Yazarın biyografisi öldü, yaşadı ve öldü. Bataille da Nietzsche için: Nietzsche kanıyla yazardı der. Yazma işi madem bu kadar hayati bir mesele, o zaman esas yazıyı safsatadan ayrıştırmak, kendine okur diyenin en büyük vazifesidir. Ustalardan biri, bir gün, muhabbet sırasında bir alıntı -yanılmıyorsam Leibniz'den- yapmıştı: Bu kadar kitap bizi barbarlığa götürecek. Şimdi bu lafı anıyorum. Bu kadar safsata ve kağıt israfı, bizi barbarlığa getirdi bile. Herifçioğlu iki kelimeyi bir araya getiremiyor ama Deleuze tartışıyor ve biz bunu eleştiremiyoruz. Hatta saygı duyuyoruz. Romantizme kadar, sanatın en büyük belası olan 'patronaj sanatı' da bugün yine sanat ve edebiyatın üzerine çökmüş durumda. Adam gibi işler için ekonomik, dolayısıyla da politik bir vesayete ihtiyaç var. Tabii ki kimseyi suçlayamazsınız. Neticede yazarak, çizerek Türkiye'de bağımsız olarak geçinmek, yaşam sürdürmek imkansız. Ok. S.: Ontolojik mesele yüzünden ölen birine hiçbir çağda rastlanmamıştır ve 21. yüzyılda da rastlanmayacaktır. Çünkü Ontoloji öldürmez, sakat bırakır. Ontoloji yüzünden, Nietzsche denli, şakaklarını patlatarak sakat kalan kimse olmamıştır. Nietzsche, ontoloji yüzünden kendisini öylesine sakatlamıştır ki ontik olarak kendini ortadan kaldırmıştır. Nietzsche kendini öldüremezdi, çünkü ontik olarak varlığına son vermişti. Varolan olarak bir varoluşa değil, varolmayan olarak bir varoluşa sahipti. Salt varoluş. Ölüm ontik bir meseledir, ontolojik değil. özellikle Heidegger'de, yalnızca ontik olanın sonu olarak görülmez. Yaşamın içinde, yaşama dahil, yaşamı etkileyen, düzenleyen bir olgu olarak görülür ve insanın zamansallığına vurgu yapar. Ama yine de burada da insanın ontik varlığının sona ereceğinin farkında olmasının ortaya çıkardığı duygu durumu söz konusudur. Hiçbir çağda olmadığı gibi bu çağda da ontoloji yüzünden ölecek kimseye rastlamayacağız. Sakat kalacak kimselere rastlar mıyız emin değilim ama Nietzsche denli beynini parçalayacak ve bu yükü sonuna kadar taşıyacak birine rastlayabileceğimizi sanmıyorum. Bu yüzyıl tam ters istikamette ilerliyor: Ontik varlığımızı sonsuza kadar sürdürebilmek için tüm gücümüzle çalışmak, varoluşun ağırlığından da olabildiğince uzağa kaçmalıyız. Dünyaya ait olmak, dünyada kalmak, ontik olarak sonsuzluğa kavuşmak, ölümsüz olmak için çabalıyoruz, koşturuyoruz ve tüketiyoruz. Bütün bu hengamede ontolojik meseleleri unutmuş, ağırlığından kurtulmuş oluyoruz. H. D.: 20. yüzyıl için korku çağı deniyordu. Neticede iki büyük savaş yaşandı ve insan kitlesel yıkımla bu kadar içiçe geçti. 21. yüzyılda ise durum daha da sapıtmıştır. Kendi kimliğimizi tanımlamakta artık ciddi sıkıntılar çekiyoruz. Yeni çağın eklektik kimlikleri için kimliğimsiler demek sanırım en doğru şey. Daha iki ay evvel, yine kıyametin kopacağına bel bağladılar. Tabii ki sonuç yine insanlık trajedisi, hayal kırıklığı. Ben, temel sıkıntıyı modernizm -modernite, modernizasyon hepsi bu tanının içinde kol kola yürüyor- olarak görüyorum. Modernizmin ilerlemecilik mefhumu hala sağ ve toplumun ileriye yönelik hedeflerini biçimlendiriyor. Aslında hiçbir şeyin ilerlediği falan yok. Sürekli yinelgen olarak dönüp dolaşıp aynı çıkmazlara, ayn problemlere varıyoruz. Sonuçta, umut ettikçe, bekledikçe hayal kırıklıklarımız artıyor. Bu da bizi daha ürkek ya da daha saldırgan hale getiriyor. Totalitarizmin her alanda tepemizde olması da bu ürkeklik ve saldırganlığın kaçınılmazlığının bir sonucu. Kurt adama dönüşmek de bu saldırganlığın alegorilerinden biri, bir tür umutsuz direnme fantezisidir. Huxley'in kehanetinde bulunduğu Güzel Yeni Dünya şimdi dimdik karşımızda ve biz onun bir parçasıyız. Bunun için de hepimiz korkuyoruz ve hepimiz saldırıyoruz. Dolayısıyla nefretin körüklenmesi başka aygıtlarca yapılmasına gerek yok, nefret hep bizimle deviniyor. H. D.: Elektrik Betikler altında pdf. ya da e-kitap gibi işlerden ziyade, farklı planlar peşindeyiz. Dijital fotoğraflar ya da başlı başına bir kitap olacak. Başka dijital ortamlar bu başlığın hedef projeleri. Bu projelerin bir kısmı, sanırım yıl bitmeden, yavaş yavaş okuyucuya ulaştırılacak. Efemeralar da ise farklı boyut ve hacimlerde, özel kağıtlara hazırlanmış yine numaralandırılmış, el yapımı metinler yayınlanacak. Hatta özel cilt ve baskı teknikleri için harekete geçtik bile. Misal ilk baskılar arasında Sabah ve Gece İçin Notlar Zift Gibi Panfle adında bir efemera parçası yayınlandı ve sadece yirmi kopyanın on yedi tanesi, müptelasının beğenisine sunuldu. Türkiye'de tabii ki kağıt koleksiyonculuğu uzun yıllardır var ama bizim efemeralar sırf koleksiyon metin yaratmaya odaklı. Neticede dünyada bağımsız yayınevlerinin bir çoğunda efemera yayını yaygın bir uğraş. Umarım Türkiye'de de bu kültürü daha geniş kitlelere yayarız. H. D.: Saroyan çağdaş şiir için önemli bir figür ve minimal şiirler onun en özgün, deneysel biçiminin sonuçlarıdır. Ginsberg rivayeti doğruysa, iyi ki de tembel davranmış. Saroyan, minimal şiir konsepti dahilinde, özellikle 70'lerde, epey şiir kitabı yayınladı ve bunların bir çoğunun baskısına bugün ulaşmak çok zor. Ama dürüst olmam gerekirse, Saroyan'ı seçmemizin en büyük sebebi, müthiş mütevazı ve gerçekten kendini yazıya adamış bir adam olmasıdır. Kitap için yazışma sürecimizde çok özel bir dostluk kurduk Saroyan'la. Ben Saroyan'ın minimal şiirlerinin çoğunu daha evvel çevirmiştim ve arkadaşlar arasında fotokopi olarak dağıtmıştım. Yayınevi fikri gündemde olduğundan beri de Saroyan mutlaka basılacaklar arasındaydı. Bizim bastığımız Minimal Şiirler, yazdığı bir çok minimal şiir kitabından bir seçkiydi. Ama şunu söylemek lazım, bu kitap Kült'ten çıkan tek Saroyan kitabı olmayacak. Yeni minimal şiir kitapları için Saroyan'la anlaştık bile. Belli aralıklarla Türkçe'ye kazandırılacaklar. H. D.: Türkiye'nin Yamyam Manifestosu yazılacaksa, evvela iki yüzlülükten başlaması gerekecek. Çünkü Türkiye'nin en ağır sorunu budur, kendi payıma. Bundan dolayı, birbirine bağlı sosyolojik, ekonomik, kültürel ve politik bulanıklıklar ve çıkmazlar yaşıyoruz. İdeolojik veya pragmatik ne varsa, bireysel ve kollektif olarak, bu iki yüzlülüğü layığıyla yaşıyor. Daha doğrusu artık zemini iki yüzlülük var ediyor. Türkiye'de olan biten konusunda ise sessiz kalan ama huzursuz bir kesim var. Genç adamlar ve kadınlardan söz ediyoruz. Türkiye'nin asıl yamyamları onlar. Tüm bağlardan kendilerini arındırmış, kendi içlerinde ya da kendi çevrelerinde, kendi Türkiye'lerini yaşıyorlar. Ama uyuşmazlık şurada: Bu insanlar ve çoğunluk arasında hatırı sayılır bir uzaklık var ve sanırım bu uzaklık çok da kolay homojen bir birlikteliğe kavuşamayacak. Çünkü iyice ayrışmış durumda. Belki de, burada devreye Futuristika! tayfası, Gonzo Corpus ve diğer kar amacı gütmeyen, düşünce üreten yazı-çizi ekipleri devreye girmeli. İki kutup arasında bir tür ara nokta bulmayı sağlamalılar. Yoksa boşluk daha da büyüyor. Latin Amerikalı Yeni Dadacılar: Infrarealistler'in kurucu metninden, uzun yıllar gönüllü sürgün olarak İngiltere ve Fransa'da yaşamış Kıbrıs asıllı bir Türk şairin ölmeden evvel yazdığı son şiirlerden, çok kimlikli bir Portekizli şairin 'insan İsa'nın yeniden çocuk oluşu' üzerine yazdığı şiirlerden tutun; radikal feminizmin öncü mottosunun dile getirildiği ilk metne, hayatı sefalet içinde geçen ve açlıktan ölen deli bir Rus'un varoluşa meydan okuduğu absürd ve hiççi not defterine, deneysel sinemanın tanrıçasının sinema ve sanatı tartıştığı kitabına, doom müziğin mistik ve dini kökenlerini araştıran bir incelemeye kadar geniş bir yayına hazırlananlar listemiz var. Şubat ayı içinde yeni kitaplar okuyucuyla buluşacak. Bunların yanı sıra -şimdilik kısaca İ. E. C. diyelim- Blanchot'nun gölgesinde sürdürdüğümüz yeni bir dergi hazırlığımız var. Onunla ilgili detaylar da sanırım Mart gibi ilan edilecek.


Kült Neşriyat'ın Sanat/Teori Mecmuası Zoomoozofon'un İlk Sayısı Yayınlandı.


, memleketin bağımsız yayıncılığında müstesna bir hamledir. Kardeşlerimiz standart okuyucu alışkanlıklarının dışında kalan ölçülerde kitaplar yayımlıyorlar. Seçtikleri metinler, hayvanlaşmanın daha makbul sayılacağı modern insan aklının seceresini sarakaya çeken, ruhunuzu ve aklınızı bir torba gibi büzen buluntular. Çok satmayacağı garanti kitaplar. Kitap baskı adetlerinden daha fazla basılan kitap tanıtım dergilerinde pek yer bulmayacak, kendi okuyucusuna doğru yüzen, kendi kitabının onu bulacağı inancında kitabevlerinde, internette kazıntı kovalayan okuyucuya ulaşacak, ulaşıyor. - Yazmak ontolojik farkındalığın en hacimli halidir. - Yazabilmek için tükenmek lazım. Bu tükenme olmadan yazmak hiç bir zaman işlevsel bir eyleme dönüşemez - İnsanlar sıklıkla okumak yerine izlemeyi yeğliyorlar oysa okumak da sancılı olmalı, nasıl rafine bir yazı yazarını yok-olmanın eşiğine getiriyorsa - Yazarın biyografisi: öldü; yaşadı ve öldü - Uyuyan Kült'ler uyanacak doğmamış Kült'ler doğacak - Eski Kült'lerin hayaletleri içimizde - Kitaplar hep varolacak çünkü onlar bizim yegane özgürlüğümüz... Bir okur ya da yayıncı olmanın önemli bir kıstası, hakikat olmalı sanırız. Hakiki insanların hakiki kitaplarına ilgi göstermeye devam edelim. Bazı yazarlarda/şairlerde/görüş bildirenlerde, her yerde olmalıyım, her yerde ismim geçmeli düşüncesi olduğunu hissediyor musunuz? Bu türden yazıp çizenlerin ortak özellikleri yeteri kadar okumuyor olmaları sanki. Çok okumak tarihte hiç bir zaman bir yazar için marifet değildi ancak bu kadar hikayenin yazılıp çizildiği tarih sonrası ahir zamanımızda, biraz nefes alıp -en başta kendi yazdıklarını- okumaları çok daha iyi olur, sanki. İnsani Gelişim Raporu'dan öğreniyoruz ki bizim insanımız ortalama 10 yılda bir kitap okuyor. Yani 80 yaşına gelmiş bir insan 6-7 kitap okumuş oluyor ömrünün sonuna dek, takdir edersiniz ki bu kitapların içinde ders kitapları da mevcut. 2012 bilgilerine göre; Türkiye'de toplam 45 çocuk kütüphanesi, 14 yazma eser ve 55 gezici kütüphane olmak üzere toplam1152 kütüphane var. Buna karşılık Almanya'da 10.531, İngiltere'de 4.620, İspanya'da 5.209 kütüphane bulunuyor. Üstüne üstlük bizim kütüphanelerin 52'si çeşitli nedenlerle kapalı. AB ülkelerinde yıllık kitap harcaması ortalama 500 dolar iken, Türkiye'de 2 dolar. Türkiye'deki 1152 kütüphanede toplam 13 milyon kitap bulunuyor. Buna karşılık, Bulgaristan'da 46 milyon, Rusya'da 739 milyon, Almanya'daki kütüphanelerde 104 milyon kitap mevcut.


Kültürün evcilleştirilmesi ile tarihin bir dizine dönüşmesi aynı enlemde yürüyüşe çıkmış ikili gibidir. Bu uzun yürüyüşü kenardan izleyen bilim, engelli bir koşucuya benzer. Modernizim ise, kültür, sanat, tarih ve bilimi yeniden tanımlayarak başlar yolculuğuna. İngiliz şair John Donne, 1611 yılında Yeni felsefe herkesi şüpheye davet ediyor. Ateşin özü söndü sayılır; güneş kayboldu, dünya da. Ve kimsenin zekası yerini göstermiyor kayıpların. der aklımıza not düşerken. John Donne'nın çağdaşı İtalyan filozof ve gökbilimci Giordano Bruno (1548-1600), evrenin sonsuzluğuna vurgu yaparak, mutlak gerçekliğin olmadığını söyler ve dönemin kültürel yaklaşımının ördüğü sert duvara çarpar. 1600 yılında Engizisyon tarafından yargılanıp yakılmadan hemen önce; Ne gördüğüm hakikati gizlemekten hoşlanırım, ne de bunu açıkça ifade etmekten korkarım. Karanlık ve aydınlık arasındaki, bilim ve cehalet arasındaki savaşa her yerde katıldım. diyerek güçlü bir nefes bırakmıştır geriye. Tam burada antropologlara dönelim: Antropologlar, kültürü genel olarak, bir grup insanın bireysel ve toplu yaşamlarını anlamada, düzenlemede ve yapılandırmada kullandıkları bir inançlar ve adetler sistemi olarak yorumlar. Bu nedenle kültürün modüler bir tasarım haline gelmesini modernizmin berduşluğuna vermemeli. Kendini kültürel kodlardan besleyen ve yeniden üreten modernizm, bilinen eski akışkan modellere eklemlenerek yeni ve 'sıra dışı' sayılan bir sıradanlığın öyküsüyle dirilir. Modern çağlarda kültürün önemli bir bölümünü işgal eden sanat, Chin-tao Wu' nun değimi ile işletmeleşme sürecini yaşıyor. Bilim ve edebiyat arasındaki yaman çelişkiyi ilk dillendirenlerden olan C. P. Snow, 'iki kültür' olarak tanımladığı süreci edebiyatın kurgusal yaklaşımı ile bilimin deneysel tavrına karşın üçüncü bir kültür arayışına yönelir. Kültürün kodlarını arayan tüm yaklaşımlar 'yeni' bir tanım peşinde koşarak 'yeni felsefe' arayışlarını pazara çıkarmaya hazırlanırlar. Karışık ve sarmal yaşamın kültür kazanına düşüp yanmaktan kurtulursanız, yapacağınız ilk iş kendi kazanınızı üretmek olacaktır. Bu yeniden üretim süreci modernizme tersinden bir gönderme yapamayacaksa, 'yeni felsefe' arayışının 'cehalet' ile olan arkadaşlığı pekişecektir. Hiç kuşkusuz ki, yeni olan gelecekten değil geçmişten çıkacaktır.


Kolmanskop, Namibya'nın güneyinde bir şehir. 1900'lu yıllarında başında, elmas bulmak ve kısa yoldan zengin olmak amacıyla insanların bölgeye akın etmesi sonucunda çölün ortasında büyük kumarhaneleri, hastanesi, pahalı evleri, yüzme havuzlarıyla bir nevi insan yapımı cennet olmuş. Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda elmas fiyatlarının düşmesi ve daha zengin yatakların bulunmasıyla birlikte insanlar şehri terk etmiş. Zamanla, evlerin çerçeveleri çürümüş, yüzme havuzlarına, pencerelerden içeri odalara akan kumla birlikte çöl şehri ele geçirmiş. Kolmanskop hayalet şehir olunca insanların ilgisinden kurtulamamış. Bu sefer de turistik bir alan olarak ilgi çekmeye başlamış. Ancak şehrin hala elmas yatakları üzerine kurulu olması nedeniyle, turistlerden sadece sabıka kaydı olmayanlar, özel izinle gezebiliyorlar. Fotoğrafçı Richard Ehrlich, kumun ihtişamlı biçimde işgal ettiği bu şehri görüntülemiş.


İngilizce Türkçe simultane çeviri olacaktır. Katılımcı sayısı 50 kişi ile sınırlıdır. Siemens Sanat, Dorothee Richter, T. Melih Görgün ve Işın Önol'u Küratörlükteki Alternatif Yaklaşımlar başlıklı panelde konuk ediyor. Mürteza Fidan'ın yöneteceği panelde Dorothee Richter, bir düşünce platformu olarak Küratörlük Lisansüstü Programı'nı; T. Melih Görgün, kültür ve sanat ile kentsel kalkınmanın amaçlandığı bir sivil toplum hareketi modeli olarak Sinopale Uluslararası Sinop Bienali'ni; Işın Önol ise gelecek Sinop Bienali'nin küratöryal konseptini ele alacak. Bu toplantı, farklı küratöryal platform modelleri ve bunların sunduğu olanaklar hakkında bir tartışma platformu yaratmayı amaçlıyor. Sinopale, Uluslararası Sinop Bienali kültür ve sanat aracılığıyla kentin aktörleri arasında sinerji oluşturmak ve bu sayede kentsel kalkınmaya toplumsal altyapı hazırlamayı amaçlayan bir sivil toplum hareketidir. İki yılda bir gerçekleştirilen bu proje her yaştan kentlinin kendi yaşam alanlarını gelecek vizyonuna sahip olarak yeniden algılamaları, kent sorunları üzerine düşünmeleri, ortak tarihsel belleğin paylaşımı ve bunun sanat üretimine yönelik olarak düzenlenmesini, daha iyi bir sosyal yaşam alanını oluşturmaya yönelik olarak kentsel, ulusal ve uluslararası düzeylerde çalışmayı amaçlar. Küratörlük Lisansüstü Programı, uygulama odaklı projeler aracılığıyla çağdaş küratörlük uygulamaları hakkında eğitim vermek için tasarlanmış bir düşünce platformudur. Küratörlük, kültürel ürünlerin sergilenmesi için disiplinlerarası işbirliği aracılığıyla yenilikçi yapıların oluşturulması anlamına gelir. Bu alanda, sanat, dijital araçlar/medya, tasarım ve mimarlık birbiri ile yeni şekillerde ilişkilenir. Son yıllarda küratörler, sergiler, müze tasarımları, koleksiyon sergileri ve kamusal alan projelerini geliştirirken, sanatçılar, mimarlar, tasarımcılar ve eğitimcilerle gittikçe daha yakın işbirliği içinde çalıştıkları görülüyor. Çağdaş sergiler, yeni yorum stratejileriyle şekil değiştiriyor; fuaye alanları, arşivler, okuma odaları ve yeni medya arayüzlerinin entegrasyonu ile yenilikçi sergileme yapıları değişiyor. Toplum genelinde çalışma süreçlerinin yönetiminde bir değişime tanık oluyoruz. Bu değişimde, bireysel eylem alanları, sosyal ağlar ve know-how transferi ile meta-düzeyde bir araya geliyor. Küratörlük Lisansüstü Programı kültürel anlamın üretim süreçlerindeki değişikliklere cevap veriyor. Kültürel üretimi etkileyen spesifik bazı değişiklikleri ele almayı amaçlıyor. Bu programın katılımcılarına pratik anlamda küratörlük deneyimi kazandırmak ve ilgili konulara eleştirel yaklaşmaları için bir model oluşturmanın yollarını araştırıyor. Gölgelerin Bilgeliği gelecek Sinop Bienali'nin başlığı... Daha önceki üç Sinopale'nin devamı niteliğinde olacak dördüncü Sinopale'nin kaygısı gerçek. Gerçeğin çeşitli medya araçlarıyla yaygınlaştırılması ve bunun yerel yaşama sürdürülebilirlik bağlamında etkileri ile ilgili olacak.


Çok eylemci, politik biri değilim. Gerçek hayatta fazlasıyla naziğim. Kontrolüm dışında yazıyorum. Benden bir sonra ne çıkacak hiçbir fikrim yok. Eldekine bakınca rolümün ne olduğunu görüyorum: Şefkati abartıp, zalimliği alaya almışım. Gayet iyi bildiğiniz gibi, fiziksel bakış açısından bakıldığında yazmak oldukça berbat bir uğraşı. Bedenler bu kadar uzun süre kıpırdamadan durmak üzere yapılmamıştır herhalde. Ayrıca bu kadar tek başınalık da olmamalı. Elimden gelse de marangoz olsaydım daha sağlıklı olurdum. Denemelerim ve konuşmalarım oldukça politik. Hikayelerim değil. Yazmadan kolaylıkla yaşayabilirdim. Şu an yazmaktan bıkmış durumdayım, çok uzun süredir yapıyorum o işi, marangoz olmayı isterdim. Sanırım yazmak benim için tedavi. Bunu söylememin tek nedeni, psikiyatristlerin yazmanın herkese tedavi etkisi yaptığını söylediklerini duymam. Umuyorum işin içinde az da olsa intikam vardır. Babam ölmeden hemen önce, hiç kötü adam barındıran bir hikaye yazmadığımı söyledi. Bu durum, intikam seviyesinin düşük olduğunu gösteriyor olabilir. Deli gibi sarhoşlukta bile ebeveynlerim hiç öfkelenmedim. Onları severim. Görgülü insanlardı, sanata çok düşkünlerdi. Babam mimadı ve ressamdı. Büyükbabam da aynen öyleydi. Benim isyanım ise, ebeveynlerim kadar zeki, sevgi dolu ve etkileyici olmayan kişilereydi. Bunu söylemek sanırım beni dinazor yapıyor çünkü ben, günümüzün ebeveynlere karşı öfkenin moda olduğu biçimde yazmıyorum. Ayrıca, kırsalda yaşıyorum. Bir şekilde, şehirli gençler arasındaki popülerliğim şaşkınlık verici bir tesadüf. Tıpkı bir İsviçrelinin, Herman Hesse'nin Tanrı aşkına, babamdan on sadece on yaş büyük-çok popüler olması gibi. Şu an kırk yedi yaşındayım ve ardımdaki işlerden makul seviyede tatmin olmuş durumdayım. Artık varlığımı yazmak dışında bir yol vasıtasıyla yeniden teyit etme ihtiyacını güçlü biçimde duyuyorum. Başlamak üzere yeni ve içten bir şeye ihtiyacım var. Burası yoksullar ve yoksullara yardımcı olmak isteyenler için her zaman bir polis devleti oldu. Yoksulların yanında olmak isteyen birçok orta sınıf mensubu polis düşmanı gibi gözüküyor artık. Dolayısıyla polis devleti de basitçe tepki gösteriyor, daha önce umurunda olmadığı sosyal sınıfların haklarına tecavüz ediyor. Değişimi etkilemek söz konusu olduğunda şiddete uzak biriyim kesinlikle, ancak iş en kötüye doğru değişirse, gözümün önünde adaletsizlik tecelli ederse şiddete meylederim. Savaşta piyade olmayı sevmiştim.


Kurt Vonnegut'un Kedi Beşiği'nde, Bokonon'un kutsal kitapları zararsız yalanlar anlamına gelen San Lorenzan lehçesi bir kelime olan Foma'dan bahsediyor. Kitaplar, inananları 'sizi cesur, nazik, sağlıklı ve mutlu kılan Foma tarafından yaşamaya' davet ediyor. Bunun için bir mahkeme emrine gerek kalmıyor mesela kayıtsız bir evrenle karşı karşıya kalıyoruz, her birimiz kendi büyük yalanlarımızı seçiyoruz. Şimdi bilimle çevrili olduğumuz gibi, Foma'mıza sihir demeyi seçiyoruz, açıklanamayanın sarsılmışlığı karşısında rasyonaliteyi askıya alma isteği. Kurt Vonnegut'un 1971 yılında karşı moda dergisi Rags'de yayımlanan kıyafetler ve sihir hakkındaki konuşması. : Sihir hayatı daha büyüleyici hale getirir. Örneğin, astroloji güzeldir çünkü fizikçiler de dahil olmak üzere birçok insan artık yeterince beslenmiyor. Pek çok insan işsiz ya da bulundukları durumda kendilerine saygı duymaları için bir sebep yok. İnsanlar artık birbirlerine çok fazla değer vermiyorlar çünkü birbirimizi kullanmanın pek az yolu kaldı artık... giderek daha az doğal bağımız var. Ama en azından herkesin bir doğum günü var. Böylece feci sıkıcı, arkadaşsız bir insan da bir partiye denk gelebilir. İyi bir insan bu pisliği partiye kabul eder, ama kimsenin aklına söyleyecek bir şey gelmez, ya da onun hakkında düşünecek bir şey olmaz, ta ki biri Doğum günün ne zaman? diyene kadar. Ve meğerse o bir Aslan burcuymuş ve birden bire tüm muhteşem bir şeye dönüşür; bir taşı, değerli bir metali olan ve çok saygın bir dizi özelliğe sahip biri. Yani odadaki bazı insanlar doğal olarak onun arkadaşlarıdır artık, diğerleri de doğal olarak onun düşmanlarıdır ve hayat bir anda harika olur. Dostluklardan oluşan topluluk, kendi içinde herhangi bir üye için bunu yapar... besledikleri bir kişiyi önemli kılar ve kişiye oynaması için roller verir. Hayır, sihrin sadece sosyal işleviyle ilgileniyorum. Telepatiyle ilgileniyorum çünkü görünüşe göre hayatımızın büyük bir kısmı telepatik seviyede akıyor. Ve sanırım şu anda çok farklı şekillerde konuşuyoruz. Aramızda kelimelerden daha fazlası var. İnsan ilişkisini sadece söylenenlere dayanarak tanımlayamayız. Bu varlıklarımızın değiş tokuşu daha çok. Ve titreşimlere karşı çok hassasımdır. Hemen çıkmak istediğim bazı durumlara denk gelirim zaman zaman. Jefferson Airplane ile bir odaya girdim beni görmek istediler çünkü birlikte bir şeyler yapacağımız bir planları vardı ve titreşimleri korkunçtu, mümkün olduğunca çabuk çıkmak istedim. Daha sonra bana bu konuda bir mektup yazdılar ve kötü titreşimler için özür dilediler. Neden? Kitaplarıma dayanarak kim olduğum hakkında komik fikirleri olabilir ve benim aslında hiç de öyle olmadığım ortaya çıktı. Ve ayrıca siyah ayakkabılarımın eşlik ettiği on numara bir takım elbise vardı üzerimde ve bundan da hoşlanmadılar. Hala şüpheleniyorum... bilmiyorum. Tabii ki daha sonra herkes kendini çok kötü hissetti, mevzunun kolay bir açıklaması yoktu. Sizce kıyafetler insanlarda titreşime neden olur mu? Kitaplarınızda fazla yer almıyorlar. Üniformaları tarif ediyorum ama... Çünkü ilginçler, korkutucular ve hep aklımdalar. Oyunumda, Mutlu yıllar Wanda June'de, Louis Terenne'nin canlandırdığı SS albayı bir karakterimiz var. Tüm provalar boyunca kostümsüz prova yapıyordu ve sonrasında bir kıyafet provası yaptık. Korkunçtu... Herkes bayağı korkmuştu ve Louis de tam bir çirkefe dönüştü. Bundan kurtulamadı, SS albayı olmaktan vazgeçmedi bir türlü. Louis'le sohbet ederken Hey, bu harika bir üniforma filan derdik hızını alamayıp saçlarını da kısa kestirmişti ve ona şakalar yapmaya çalışır dururduk ve alabildiğimiz yegane tepki de korkunç küçük gülümsemeler oldu sadece. Bir sürü genç inşaat işçisi gibi geziyor. Şu anda aklımda gelen şey, içinde en inanılmaz sayıda fermuar barındıran tulum giyen bir çocuk. Ama Radcliffe kızlarının hepsi çok düzgün giyinir. On beş kişilik sınıfımdaki üç kızdan biri Indianapolis'ten, biri Teksas'tan, biri Long Island'dan. Boston ve Cambridge onları endişelendiriyor. Doğru görünmek istiyorlar, böylece kendilerini garantiye alıyorlar. Cambridge'de bir sürü ucube tip var, ama genellikle okula gitmiyorlar, sadece Holyoke Center'ı istila ediyorlar. İnsanlar birbirlerini neşelendirmek için giyinirler, ki bu güzel bir şey. Gerçekten şık giyinmiş yaşlı bir insan, kendi neslindeki gibi şık, oldukça güzel görünebilir. Bir arkadaşımın üzerinde çok keskin bir takım elbise varken ve başarılı olduğunda her zaman neşelenmişimdir. Üniversitedeyken herkes gri fanila giyerdi ama bir şekilde grinin doğru tonlarını bulamadım. Son zamanlarda en çok sevdiğim kıyafetler, en çok cezbedildiğim kıyafetler diyeyim, kadife yakalı mod kıyafetleri, çok dar pantolonlu Edward görünümü, jodhpur botları ve böyle şeyler. Hoşuma gidiyorlar. Bence dandy olmak çok hoş. Ama tabii ki bir Brooks Brothers takımım var... Başka ne giyeceğimi gerçekten bilmiyorum. Diğer insanların giyim tarzını takdir ediyorum ama karşılık vermenin bir yolunu bulamadım. Timothy Leary ya da Allen Ginsberg dışında benim yaşımdakilerin kıyafetle pek bir şey yaptığını görmedim. Ve benden beklenen tüvit şeyden uzaklaşmak için saçma sapan giyinmeye başlarsam sosyal etkinliğimin bir kısmını kaybederim. İnsanların kafası karışır. Aniden ispanyol paça giymeye başlarsam bu durum birçok insanı üzer. Ama iyi davranışlar, hayata mantıklı bir yaklaşım ve Brooks Brothers kıyafeti birlikte sana hiç yardımcı olmaz. .. Onlar iletişimin katilleridir. Bence sihir astroloji gibi insanları olduğundan daha önemli hale getirmek için sosyal olarak faydalıdır. Ama bana uğursuzluk getireceğine ya da beni çok şanslı kılacağına inandığım bir büyü yok. Ama belirli bir nesneyi almak için sihir mağazalarını dolandım, bu da koldan yukarı çıkan bir buketti... Onu kıyafetinin kolundan çıkarıyorsun ve istediğiniz zaman, işte bir buket. Derslerde sanatçının temel işlevinin diğer insanları neşelendirmek olduğunu söylemiştim... Bir keresinde bir NYU numarası yapmıştım ve bir kız çıkıp kitaplarımın onu hiç neşelendirmediğini söylemişti. Ben de ona o çiçek buketini verdim. Fakat anladım ki kitaplarımın neşelendirmediği bir sürü insan var ve her defasında 7 dolarlık bir buket kaybediyorum. Londra'da, yaklaşık bir yıl önce, bir sihir dükkanına gittim ve manşetten çıkarabileceğim bir buket istediğimi söyledim, çünkü konuşma yapmam gerekiyordu. Sihir dükkanının etrafında dolaşan birkaç adam daha vardı o sırada. Tezgahın arkasındaki adam çok şaşırmış görünüyordu, bir şeyler mırıldanıyordu ve bu numarayı duyduğunu ama hiç görmediğini, üzerinde çok fazla düşünmediğini söyledi. Dükkandaki diğer adamlar da söylenip duruyorlardı. Bu yüzden istediğimi alacak gibi görünüyordu. Ve aniden, dükkandaki herkes buket çıkardı! Sihirbazlar çekici ve iyi insanlardır. Onlarda herhangi bir hırçınlık ya da aldatma olduğunu sanmıyorum. Senin de bu işte iyi olmanı istiyorlar, ne kadar sakar olursa olsun, herkesin bu numaralarda iyi olabileceğine dair cesaretlendirilmeni istiyorlar. Çetelerine katılmanı istiyorlar. Aslında, kurgu sahne büyüsünün birçok ilkesini kullanır. Sıradan bir şeyden bahsettiğin yer... Bu sadece tamamen masum bir jesttir, önemli görünmeyen bir bilgiyi oraya bırakmak... ve yaklaşık üç sayfa sonra bu bilgi aniden çok önemli hale gelir. Bu 'yanlış yönlendirme', sihirbazın bir şeyler yapıyor gibi görünürken aslında gelecek iki numarayı kurguladığı nokta. Hayır. Her türlü iletişime inanırım. Falcılara inanırım, çünkü geleceğin bilmenin mümkün olduğuna inanıyorum. Öyleymiş gibi davrandığımız gizeme yakın olduğunu sanmıyorum. Nasıl yapıyorlar bilmiyorum ama geleceği anlatanlar var. Evet, bir dereceye kadar. Nasıl olduğuna dair ufak bir fikrim var. El falı özellikle elinizdeki çizgilerle ilgili değildir. İnsanlara dokunmanın bir yoludur. Ve bir yabancının seni elinden tutması sosyal açıdan büyüleyici bir şey. Cape Cod'da gittiğim falcı -falcıya gitmekle ciddi biçimde ilgilenmiyorum, daha çok inanmaya istekli olmakla ilgileniyorum- Cape Cod'daki kadın elimi iki elinin arasına aldı ve daha derin bir okuma için gözlerini kapattı ve uzun vadeli bir tahminde bulundu. Dokunarak yapıyordu. Ve birçok konuda haklıydı. Düşük dereceli bir kahindi bence. Hayatımdaki insanları görebiliyordu. Ve dün gece I Ching'e katıldım. Orada kitabı olan ve okumaları aktarabilen biri vardı ve bu da hayatı olduğundan daha önemli gösteriyordu. Üç kuruşluk bir kitap I Ching sayesinde hayat başka hiçbir zaman dün gece olduğundan daha önemli görünmemiştir. Yani sihir belirgin bir şekilde yararlıdır... ve insanlar dış dünyayla rasyonel olarak başa çıkamayacaklarını hissettikçe, bununla başa çıkmanın mantıksız yollarını aramak için tamamen mantıklı davranmayı seçerler.


2-12 Haziran tarihlerinde İstanbul'da düzenlenecek Kurye Uluslararası Video Festivali'nin onur konuğu dünyaca ünlü sanatçı Stelarc olacak. Çağdaş sanatın ve yükselen iletişim mecrası 'yeni medya'nın vazgeçilmezi videolar, 2 12 Haziran tarihleri arasında düzenlenecek Kurye Uluslararası Video Festivali'nde İstanbullu sanatseverlerle buluşacak. Kurye Video Organizasyonu'nun düzenlediği ve uluslararası bir video seçkisinin yanı sıra kapsamlı yan etkinlikleriyle de İstanbul'un dikkatini video sanatı ve yeni medyaya çekmeye hazırlanan festival, Aksanat, Bilgi Üniversitesi Dolapdere Kampusü ve santralistanbul'da gerçekleşecek. Kurye Uluslararası Video Festivali'nin onur konuğu, görüntüleme sistemleri, protez, robotik ve sanal gerçeklik kullanarak işler üreten Avustralyalı ünlü sanatçı Stelarc olacak. İnsan bedeninin sınırlarını keşfetmek amacıyla yola çıkan, insan bedenini ve sanatı, teknoloji ve tıpla birleştirerek gerçekleştirdiği çalışmalarla dünya çapında ses getiren sanatçı Stelarc, 5 Haziran 2009'da Bilgi Üniversitesi Dolapdere Kampüsü'nde gerçekleştireceği konuşma ile İstanbullulara yeni bir dünyanın kapılarını aralayacak. Festivalin en renkli konuklarından biri de Mulleras Dans Grubu olacak. İnternette dansın ilk temsilcilerinden olan Mulleras Dans Grubu, dans, müzik, video ve multimedyanın birbirleriyle etkileşimini önerdiği 96 detay projesiyle sanatseverlerin karşısında olacak. Animasyon konusunda dünyanın en önde gelen ülkesi Çek Cumhuriyeti'nin animasyon ve sinema alanında uzmanlaşan saygın okulu Film School Zlin ögrencileri ve eğitmenleri tarafından verilecek workshoplar ile Garry Hall ve Stelarc'ın da aralarında bulunacağı katlımcılarla gerçekleşecek Beden ve Teknolojiler başlıklı panel festivalin en ilgili çekici etkinlikleri arasında yer alacak. Gösterimlerinde animasyon, müzik videoları ve performans videolarına ağırlık verecek festival, Çek Cumhuriyeti ve İsveç'ten özel seçkiler sunacak. Festivalde, ayrıca Onedotzero, Betting on Shorts, Upgrade International ve Cleveland Performance Art Festival gibi başarılı yurtdışı festivallerden seçkilere de yer verilecek. Kurye Uluslararası Video Festivali 11 gün sürecek ve Aksanat, Bilgi Üniversitesi Dolapdere Kampusü, santralistanbul ve Talimhane Tiyatrosu'nda gerçekleşecek. Mulleras gösterimi dışında üniversite öğrencilerinin ücretsiz takip edebileceği festivalin biletleri, Aksanat ve Bilgi Üniversitesi'nde kurulacak gişelerden temin edilebilecek. Kurye Video Organizasyonu Hakkında: Kurye Video Organizasyonu, sadece video üzerine faaliyet gösteren Türkiye'deki tek bağımsız ve uluslararası organizasyondur. Arşiv sistemiyle çalışan Kurye Video Organizasyonu, aynı zamanda yerel ve uluslararası alanda ajans olarak da çalışmaktadır. Arşivinde hali hazırda 38 ülkeden 250 sanatçıya ait 540 video bulunan organizasyon, geçtiğimiz üç yıl içerisinde üç uluslararası video festivalinin yanı sıra sayısız sergi, özel gösterim ve görsel-işitsel etkinliğe imza atmıştır.


Modern dünya, kendisine özellikle çirkini ya da güzeli seçmez, hep yeniyi seçer. Böylece, geleneğe karşı olan yeni gelenek modernite, çirkini de kendisine konu edinir. Ve modernizme geçişle birlikte, görülmesi zor olan -tercih edilmeyen- çirkin, modern sanat aracılığıyla kendisini görünür kılacak pek çok sanat dalı bulur. Modernlik, 'ben'e nesneymişcesine, kendi dışına çıkarak bakabilme yetisini geliştirme anlamına geldiğinden, öznenin kendisini nesneleştirerek incelemesi, değerlendirmesi de modernlik deneyimi olarak ele alınabilir. Bu anlamdaki modernlik deneyimi sanat dallarının belki de en ilgi çekicilerinden biri 'kusma sanatı'dır. Entelektüel terminolojilerde popülerleşen 'kusma' terimi, insana 'bulantı' sağlayarak ilgi çekmesinin yanı sıra anlamsal içeriğinin zengin oluşu nedeniyle de günümüzün 'gözde'lerinden olmaya hak kazanmıştır. Aslında 'kusma'nın ilgi çekiciliği ve yaşamı şekillendirmesi, yüzyıllar öncesine dayanmaktadır. Kusmanın, insanın ve dolayısıyla yaşamın parçası olması, onu, mimarlık sahnesinde de aktör yapabilmiştir. Özellikle Roma İmparatorluğu döneminde, bu durum iyice vurgulanmıştır. Örneğin, tiyatrolarında seyircilerin giriş-çıkış gerçekleştirdikleri, tonozla örtülü geçite vomitorium adını vermişlerdir. Ayrıca bir rivayete göre de, vomitorium, bir çeşit kusma odasıdır. Romalılar'ın, uzun süren, görkemli ziyafetlerini sürdürmek için zaman zaman ziyafete ara verip, 'vomitorium'a giderek kustukları ve sonra yemeğe kaldıkları yerden devam ettikleri söylenegelir. Buradan, septik bir bakışla, 'bulimia nervosa'nın Roma'yla birlikte ortaya çıktığı ve belki de ilk bulumiklerin Romalılar olduğu iddia edilebilir. Kusmanın, zayıflık -ve dolayısıyla güzellikle- ilişkilendirilmesi aslında oldukça ironiktir. Nahoş hatta ayıp olarak kabul edilen kusma, modanın, zayıflığın dünyayı ele geçirmesiyle, estetik düzenin nezakete vurduğu bir darbeye dönüşmüştür. Estetik düzen, 'kusma'yı baş tacı ederken, onu mütemadiyen olumlar. Örneğin, literatür, 'kusma'yla dolmuştur. Yaşam, boğulma taklidi yaparak insanlara kendilerini kahraman hissettiren Victor Mancini' lerle, 'Kusma Kulüp' leriyle, kendisine bakıp iğrenenlerle doludur artık. Ve hayatın bu denli içine giren kusma, sanatın da popüler konularından biri haline girer. İllüstrasyonlarda, sokak sanatında 'kusma'ya gittikçe daha da sık rastlanır olur. Ancak, bir gün gelir ve kusmayı çizmek ya da anlatmak yeterli olmaz. Sanatçı, sanat için 'kusmak' gerektiğine inanır ve kusma performansıyla sanat icra eder. Bunların yanı sıra, Brown'un bedensel artığı, sanat malzemesi yapışı ve özetle kusarak çizebilmesi oldukça dikkat çekici. Sanatın, estetik olmak zorunda olmayışının bir örneği olan sanatçı, bu yönüyle takdir -de- edilebilecek gibi gözükmekte.


Labradford, artık mümkün olmayan sessiz bir gecede dinlemek için ideal bir grup. Karanlık siluetlerin ve berrak bir akşamın dinginliğinin ortasında, sesleri odanın her köşesini kaplar. Labradford kelimenin tam anlamıyla oda müziği üretir. Karanlık, atmosferik, tekinsiz sakinlik. Altı albümlük varlıklarında yarattıkları benzersiz ses kolajları zamanın ambient, post-rock ve drone ekiplerine yol gösterdi. Yazarların yazarları var mıdır? Evet. Müzisyenlerin de müzisyenleri vardır. Godspeed You! Black Emperor'un görünür anarşist öğeler taşımayan öncülleri, az ilgi gördüler veya hiç ilgi görmediler. Bark Psychosis'ten hemen sonra gelip Bowery Electric ve Stars Of The Lid'in yanına dizildiler. Kranky namlı müstesna kayıt firması benzerleri bir araya getiren yuvaları oldu. 1995 yılında ikinci albümleri A Stable Reference 'tan sonra Stereolab ve Turtoise'ı desteklediler. Labradford, garaja saklanan bir çocuktu. Türkiye'de garaj kültürü hiç olmadığından, biz apartmanların bahçelerinde veya bodrumlarında dizili kömürlüklere kaçıp özgürleşmeye çalışan çocukları selamlayacağız. Grubun müzikal karmaşası, ses katmanlarını eklemleme üslupları, hiçbir şeyle ilgilenmeden sadece kendi karanlık esanslarına müptela olmaları. Ses şablonları size ıssızlığı düşündürmeyi başarır, Labradford aktif kaldıkları zaman boyunca dur durak bilmeden minik karanlık ses çukurları kazdı, acayip melodi dokuları dikti ve benzersiz bir bileşim yarattı.


Yapraklar kendi aralarında hışırdadıkça, boynumda tatlı bir esinti gibi horulduyor... omuriliğime geldiğinde, bedenim halı gibi silkeleniyor. Bir yandan korkuyorum, sanırım beni biri takip ediyor, o tanıdığım neredeyse kimseye benzemiyor. Sanki, birleşmiş bir ruh gibi. Tanıdığım, tanışacağım herkes olabilir... içlerinde kadınlarda var. Karşılaşan herkes ister istemez iyi şeyler söyledi onunla ilgili. Bir arkadaşım gördüğü anda yörüngesine girmiş. Onun bu güzelliğinin dünyayla bir alakası olmalı, bir de ben abartıyorum. Neden mi? Tanışın isterdim ama zaten yeteri kadar yayıldı kendileri. Biraz da saf biliyor musunuz? Böyle garip bir çocuksuluğu var ama bu asla akıllı olmadığı anlamına gelmiyor. İçimizdeki çocukla ilgili embesillik diye bir tanımlama yapıyorum. Yaratıcı, neşeli, istediğini alır, kendine has her ne yaparsa ama embesil, o değil. Bir de şey var, hatırlasanıza gözünüze farklı görünen bütün o insanları. İzlemeseydiniz de olur filmleri izlerken bile bir şekilde hiç biri çirkin görünmedi göze, burunlarını silerken ya da neden o ritimle nefes aldığını düşünmediniz kulak karıştırırken... ne düşüneceksiniz! Kendinizle meşguldünüz siz de. Ben yanında kendinizi unutturacak, daldıkça bir çıkacak birinden bahsediyorum. Sıra dışı bir masal kahramanı betimleyenlerden değiliz. Üstelik ayırt edici özellikleri yaşamın sürekliliği için çok önem arz ediyor. Zihni, kalbi, ruhu latif bir kudret sahibi. Yaşlanmıyor ne ruhu ne kalbi. Beraber dünyanın sonuna gidebiliriz ama kesin gitmeyiz. Böyle şeylerin ancak masallarda olduğunu bilmeniz daha iyi. Bahsi dolup taşan beyi ara sıra kaçırmayı düşünüyorum, dirseklerinin içine dokunup, gıcırdar orası, sonra tutup, yürü gidiyoruz demek istiyorum. Arkamdan kesinlikle biri geliyor. Gölge mi ne o? Neden sokaklar bu kadar boş oluyor geceleri diye düşündüyseniz sizde ben cevabını vereyim yeri gelmişken. YERALTI DÜNYANIN KARANLIK OLAN TARAFI VE BİZ ONA GECE DEYİP DURUYORUZ. Bu arada beni takip eden sanırım bir gölge, bir arkadaşım bir ormanda bir gölgenin onu yakalamaya çalıştığını anlatmıştı, Azrail gibiymiş, koşmuş, kuşmuş, kaçmış ve bir ağaca sarılmış, alamazsın beni diye bağırmış. Umarım öyle bir şey değildir. Ayaklarınızın şekli yeteri kadar düzgün mü? Burun biraz sarkık mı? Can sıkkın mı? Çakmağı yine nerede unuttuk... Derdini söylemeyen derman bulamaz da ya olmadık yere başkasına gider de yar olursa. Giderse gitsin, sanki onunla evde oturup portakal soymak isteyen var. Biz rüyalarımızda amasya elması yiyoruz. Böyle teferruatları başka biriyle yapabilir. Aramızda kalsın, bir keresinde aramızda bir şeyler geçti. Pek bir şey yok bununla ilgili anlatılacak. Ben onun ruhuyla iş birliği yapmak niyetindeyim. O da benden hoşlanıyor. Güzel sayılabilecek bir sevgilisi olmasına rağmen deliler gibi sarılmak istiyor bana. Sanki sarılınca arkamdaki gölge yok olacak. Platonik bir hikayeden bahsettiğimi düşünmüyorsunuzdur umarım, bir keresinde beraber uyumuştuk, bu konuda ciddi olduğumu kendimden biraz utanarak söylemeliyim. Belki çocuklarımız olur. Bir keresinde bir arkadaşımız-ortak- kendini mutlu sandığı bir anında aşk diledi bize, o an hepimiz salağa yattık. Kimin duasının kabul olacağı belli olmaz. Kaderci de değiliz zorlamalı tesadüflere inanıyoruz. Üstün yetenekleri olduğuna eminim, en az bir tane. Muhtemelen farkında değil ama zihin okuyabiliyor. Benimde üstün yeteneklerim var. Tutku duyduğum insanlara asla belli etmeyebilme gibi bir özellik bahşedilmiş bana da. Bu konuda yalancı çobanla yarışabilirim. Bir keresinde bir adama aşık olmuştum. Sonraları çok uzaklara gitti. Gitmişti. Sonra bir gün duydum ki o kadın benim sevgilim olmaz demiş yakınlarına tanıştığımızda. Ben o gittikten sonra bir yıl aynı yerden sokağından- geçip, ona benzeyen üç sevgili, onunla aynı burca mensup beş adam ile hala istişare ediyorum. Oldu öyle, neyse. Ona da o kadar sıradan davranıyorum ki inanamazsınız, sokaktan geçen bir adama adres tarif eder gibi hayallerimi anlatabiliyorum ona, nasıl yeti? İyi değil mi? Saati sorar gibi naber diyorum. Siyah diyor, ben de o an zaten beyazı anlatır oluyorum, kısacası kendime hakim oluyorum. Yuvarlanıp gidiyoruz. Belki de beni takip eden şey bir çeşit Azrail, canımı alıp kaçacak. Ben ne oldu diyemeden, nanik yapacak. Hızlı yürümeliyim daha hızlı. Neyse nasıl olsa onu düşünüyorum, diyor içim, sorun olmaz.


Çingeneler tanrılarının verdiği rahatlıktan olsa gerek her zaman ilişkilerini iblis milletiyle iyi tutmuştu. İnsanlardan önce iblisler vardı yeryüzünde. Lamia da onlardan biriydi. Yunan mitolojisine göre çocukları yer, bu yetmezmiş gibi ergen gençlerin karşısına güzel kadın olarak çıkarak onları kandırırdı. Bunları Zeus'a olan aşkından yapıyordu besbelli, ama uçkuruna düşkün Zeus yüz vermemişti Lamia'ya. Dünya iblislerden insanlara geçtikten sonra karanlık tarafta kaldı bunlar, ama Çingenelerle irtibatı hiçbir zaman kesmediler. Çingeneler tanrılarının verdiği rahatlıktan olsa gerek her zaman ilişkilerini iblis milletiyle iyi tutmuştu.


Hong Kong'u, itirazlar olacaktır ama, İstanbul'a benzer bir şehir olarak gördük. Tıpkı memleket gibi yakaları var, yakalar arasında motorlar, feribotlar dolanıyor, yokuşlar denize iniyor. Bazı sokaklarında ağır kokulardan yürünmezken, bir sokak sonrasında güzelim bir parkın içinde gökdelenlerin iyice uzaklaştığı bir dünyada kendinizi kaybedebiliyorsunuz. Landing Hong Kong projesi de, bu güzde şehre bir güzelleme düşüncesiyle ortaya çıkmış. Şehrin geçmişi ve gelceği arasında belirli anların görüntülerine yer veriyor. Farklı tarzları olan iki fotoğraf sanatçısı Eugene Atget ve Peter Bialobrzeski, şehri kendi gözlemlerine göre yorumlamışlar. Landing Hong Kong isimli kitap, çeşitli online dergi ve basılı yayın tasarımlarıyla da bilinen Alman tasarımcı Daniel Bretzmann projesi. Kitabın kısa bir trailer'ına vimeo'da denk geldik.


Böylece Tırmanış, Büyük Vatanseverlik Savaşı kahramanlarının sosyalist gerçekçi tipolojisinin ironik şekilde ters yüz edilmesi üzerinden ilerler. Direnişin tecessümü coşkun ve mücadeleci kahraman değil, aksine, direnişe veya kendine ihanet etmeyi reddeden, kendini feda etmenin meditatif figürüdür. Tırmanış'ın materyalist dünyasında zafer yoktur: karakterler Stalinist bir anlatıdaki küçük azizlere dönüşmezler. Zafer aşkınlıktan gelir: dünyevi olanın üzerinde yükselip manevi kurtuluş biçimini alır. Azizane Sotnikov, Stalinizmin inşa etmeye uğraşıp durduğu temel mite uygun bir baba figürünün yolundan gitmez. Filmin İsa'nın bir taklidi olarak temsil ettiği manevi bir dönüşümden geçer. St. Augustine'in vaazına göre: Belki de aşağılık bir adamı taklit etmekten utanırsınız; o zaman her halükarda aşağılık Tanrı'yı taklit edersiniz. İsacıl Sotnikov başkalarının günahlarını üstlenmeye çalışıyor. Böylece Tırmanış, Sovyet Cumhuriyetlerinin kolektif bilincine, özellikle de aşağılanmış köylü sınıfı arasında derin kökleri olan çok daha eski bir mitolojiye bağlanıyor. Tırmanış'ın anlatısı ve İsa'nın hayatı arasındaki paralellikler, özellikle Batı resminde temsil edildiği gibi, bizi anlatının zirve noktasına getiren yükselişin tasvirinde en belirgin hale gelir: mahkumların asılması. Bu, filmin yaşananları naklederken ortaya koyduğu gibi, hiç kuşkusuz İsa'nın Çilesi'nin doruk noktasına ulaştığında yaşananları akla getirerek çarmıha gerilişin dramatik biçimde yeniden sahnelenmesidir. Tırmanış, nesilden nesile aktarılan 'büyük geleneğin' olmadığı bu imgelerin ve sembollerin 'büyük deposundan' yararlanır. Filmin anlatısı Çile sırasında yaşananları taklit ediyor, ancak belki de daha önemlisi, onun Batı sanatındaki tasvirinin ikonografisini yapıyor. Tırmanış sırasının görsel olarak nasıl yapılandırıldığını düşünün. Tırmanış sırasını başlatan sabit uzun çekim bize bir tepeye tırmanan karla kaplı bir yolun görüntüsünü verir. Bir tarafta köy binaları, diğer tarafta ise geniş bir kar manzarası. Mahkumlar ve muhafızlar arkadan görülür, çerçevenin altından belirir, tırmanışlarına başlarlar; uzak arka plandaki tırmanışın en sonunda ise onları bekleyen karanlık figürler görürüz. Birbirini takip eden iki uzun çekim bize mahkumun arkasında yürüyen başıboş bir köylü grubunu ve kesilmiş bir ağaçla karlı bir manzaranın yüksek açılı görüntüsünü gösterir. Artık bir işbirlikçi olan umutsuz Rybak'ın iki yakın çekimi, uzun çekimlerle araya ekle nir: yalvarır bir ses tonuyla Sotnikov'a kaçış ve direnişi sürdürme planını anlatır. Dördüncü uzun çekimde çerçevenin altından çıkan mahkumların yüzlerini görürüz; yaklaştıkça orta yakın çekimde tutulurlar. Ters açılı bir çekim, bakış açılarının hedefini belirler: ilmiklerin asılı olduğu demir bir kapı. Birkaç yakın çekim etrafta dolaşan Alman subay gruplarını gösterir. Bunlardan biri, Portnov'a komutanın katılımdan memnun olmadığını bildirir. Adamlar kütükleri yerleştirmek için gelirler, mahkumlar orada durur ve kafaları ilmiklere denk gelir. Ardından gelen karmaşık çekim dizisinde Sotnikov, tevazusunu ve şefkatini ortaya çıkaran bir dizi jest gerçekleştirir: hapşırığı yakalanışına neden olduğu için onunla birlikte asılacak olan anneden af diler; mahkumu teselli eder ve kucaklar; Rybak'tan üzerinde duracağı kütüğü yerleştirmesine yardım etmesini ister; darağacının doksan derecelik uzun bir açıda, Rybak'ın Sotnikov'un üzerinde durduğu kütüğe sarıldığını ve daha sonra paltosuna tutunduğunu görürüz; Sotnikov, ağlayan genç bir çocukla bakışır ve karşılıklı gülümserler. Sotnikov asılırken yüzü kameraya doğru düşer ve iki uzun tepki çekimi gerçekleşir: gözyaşlarını silen genç çocuk; gözlerini başka yöne çeviremeyen ve acı acı gülümseyen yenik Portnov.


L'Assiette au Beurre, 4 Nisan 1901 5 Ekim 1912 yılları arasında Fransa'da yayımlanmış ve 593 sayı çıkmış haftalık bir sosyal eleştiri karikatür dergisiydi. Her sayısında belirli bir tema üzerine çizerlerin çalışmaları bulunuyordu. Dergideki çalışmaları sayesinde Benjamin Rabier gibi çizerler isimlerini duyururken, bazı sayılarda Anatole France, Felix Vallattom, Franz Kupka, Jacques Villon gibi yazarlar da yer alıyordu. Dergi her türlü otoriteye karşı eleştiri amacını taşıyordu. Eleştirilerden payını alanlar ise zengin kesim, ordu, polis, din adamlarıydı. Ayrıca bazı politika odaklı sayılarda Masonlara, Yahudilere, İngilizlere, Almanlara da giydiriliyordu. Dergi kendini, militarizme, ruhbanlığa, kapitalizme, her şeye karşı bir yayın olarak nitelendiriyordu. Deriginin yayın hayatı boyunca 200'den fazla sanatçı sayfalarında boy gösterdi. Derginin yayıncısı Samuel Schwarz, dönemin Paris'inin dünya sanat ortamının merkezi olmasının da etkisiyle, sadece toplumsal eleştiri yayını değil, 1905 Rus Devrimi, Fransa'daki Cumhuriyet gibi politik gelişmelerin de tanığı olma avantajını kullandı. O dönemde Paris'te sayısız sanatçı kentin her yerinde üretim yaparken, çoğu, yaşanan zamanın etkisiyle anarşizme yakın duruyordu. 12 Ekim 1912 tarihi, derginin bayilerde son görüldüğü gün oldu.


Laszlo Krasznahorkai, Macaristan Romanya sınırında Gyula isimli kasabada 1954 yılında doğdu. Kitaplarındaki kasabalar bir ölçüye kadar doğduğu yerden ilham alınmıştır. Berlin'e, Batı'ya gittiğinde otuzlu yaşlarındaydı. Orada Jim Jarmusch, David Bowie, Alen Ginsberg ve Tom Waits ile karşılaşır. Yara almışların başkentiydi, der. Delilik noktasından ele alınan gerçeklik, Laszlo Krasznahorkai minimalizmi, Samuel Beckett'da azlık diye vücuda gelen savaş sonrası kayıtsızlığı, içe kapanma ve görüye yönelen metin üretimine yakın duruyor. Bu kadar uzun, sonu gelmez tınlayan, nefes nefese cümlelerin peşinde yazarın kurgusuna doğru eriyoruz. Çünkü hayat eksilmiştir, azlık her yeri ele geçirmiş, kurgu geri çekilmiştir. Boşluğun doldurulması yazara düşer. Uzun, upuzun cümleler yazarın gerçekliği örüşüdür. Laszlo Krasznahorkai, gerçekçi bir yazardır. Karakterler uzun sekanslarda, sayfalar tutan paragraflarda iç seslerini aktarırken, aklından gelip geçenler bilinç-akışı bağlamında ilerlemez, zihinleri ani dönüşler, vazgeçişler, kararsızlıklar yaşar ve düşündükleri, Laszlo Krasznahorkai metinlerinin gergin ve puslu atmosferini oluşturur. Karakterlerin ne düşündüğünü anlamak kolay değildir. Açık edilmeyen, açıklanmayan gerçekliğin kenarında, hayır, dibinde sallanmaktadırlar. Paragrafın reddedildiği devasa bloklar şeklinde örülmüş metin, okurunu nefessiz bırakıp olay örgüsüne iter. Havada metinlerin kutsiyeti salınır. Cennet Üzgün epigrafında Laszlo Krasznahorkai karakterlerinden biri çalıştığı yerin arşivinde bir yazma bulur. Metin 1940'lı yıllardan kalmıştır. Bir önemi olmayan Aile Kağıtları yazan kutudan çıkmıştır. Metinde anlatılan dört adamın farklı tarihlere ve coğrafyaya yayılan hikayesi, kutuyu ve yazmayı metin içinde bulan Korin'i coşkulandırır. Böylesi iyi bir metin, kurgu ve hikaye onun hayatını sonsuza dek değiştirecektir. Bulunan metinde yaşamın önüne diktiği bilmecenin çözümü vardır. Metin, Korin'in gerçekleşen kehanetine işaret eder. Metne bırakır kendisini Korin, Laszlo Krasznahorkai'nin düzyazısının talebini yineler. Metnin sonunda dünyanın akkoru var. Metnin sonunda dünyanın merkezi, sonu, çekirdeği var. Okurun kendini düzyazıya bırakmasını bekliyor. Kasabadan yola çıkan Laszlo Krasznahorkai'nin yolu Bela Tarr ile kesişiyor. Damnation, Werckmeister Harmonies ve yedi saatten fazla süren Satantango. Bir tangoda olması gerektiği gibi, altı öne ve altı arkaya atılan adım. Uzun cümlelerin uzun sahnelerde ortaya çıkmasıyla izleyiciyi/okuru metnin boyutuna yükselmeye zorluyor. Laszlo Krasznahorkai okurken ani gelişen, çatallanan kurgu, coşkulu bir dil gibi beklentiler unutulursa yazarın hikaye anlatımına yaklaşan okurluktan söz edilebilir. Bir kasaba meydanında toplanmış, olacakları bekleyen bir avuç insan meydanda yakılan ateşte ellerini ısıtırlarken, yanlarına yaklaşınca kendilerini ısıttıkları bir ateşin, meydanda toplanmış bir kalabalığın olmadığını, kasabanın yerinde bir otobüs durağından başka bir yapı olmadığını görmelisiniz. Bu kadar uzun yoldan geldiniz, bu soğukta, sizi karakterler değil, kendi aklınızdaki cümleler karşıladı. Laszlo Krasznahorkai'ye göre Avrupa yazını İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana gerçekliği ve günlük hayatı anlatıyordu. Bu yanlıştı. Yazma kültürüne sevgi beslemenin yanında, yanlış anlamanın da gerçeklik olduğunu düşünmeliyiz. Yazmak, gerçekliğin arkasında duran bir hakikat değil. Avrupa kültürü, yanlış anlamalar kültüründen oluşuyor. Bunu düşünürler, yazarlar, şairler ve fikirler bazında tüm dünya için de söyleyebiliriz. Laszlo Krasznahorkai'ye göre, yalan yanlış tarih konusunda oldukça zenginiz. Kutsiyeti olan insanların olduğuna inanabiliriz. Ancak inançlarına inanamayız. Ölüm değil ölüm korkusuna inanabiliriz örneğin. İnsanlara inanabiliriz. Bir şeye inanan insanları anlamaya inanabiliriz. Thomas Bernhard hayattan nefret ediyordu. Benzerliği yer yer vurgulanan Laszlo Krasznahorkai'de böyle bir nefret yoktur. Bernhard, ciğer hastalığıyla baş ederken, Krasznahorkai ise Thomas Bernhard'ı toplum kendisinden uzak durdun diye yükselttiği öfke barikatında bir delik bulmuş, mesafesini koruyup sevmekle meşguldü. Thomas Bernhard bir şairdi, derdi kendisiyleydi. Laszlo Krasznahorkai ise bir yazar ve derdi tüm evren. Susan Sontag'ın Laszlo Krasznahorkai tanınımındaki ünlü tespitini yazar da hiç sakınmadan tekrarlıyor. Laszlo Krasznahorkai, hiç şüphe yok, sadece kıyamet düşüncesinin umuduyla ilerler ve coşkunluğunu yazar. Onun gerçekliğinde yaşadığımız dünyanın yüzüne bile bakılmaz. Dünya terk edileli çok olmuştur. Tanrı'nın çoktan vazgeçtiği, çekildiği, kendini gülünç bir konumda bıraktığı dünyanın anlamını kaybetmesi bir yana, ardında bıraktığını toparlamak üzere Tanrı'nın ortaya çıkmaya niyeti bile yoktur. Dünya, tanrının olmadığı, kıyameti her gün yaşamakla prangalanmış, görülerden ve cümlelerden, metinlerden medet uman bir kitapta varlığını sürdürebilen mekandır artık. Çünkü hayat eksilmiştir, azlık her yeri ele geçirmiş, kurgu geri çekilmiştir. Dünya böylesine ıssızsa, yazmanın anlamı nedir? Edebiyatın kadim türleri sıkıntıda değil. Edebiyat, dil, kurgu ve atmosfer yaşamını sürdürüyor. Sıkıntıda olan, insanlık. The Melancholy of Resistance'da Macaristan'da küçük bir kasabaya gelen sirkin doldurulmuş balina sergileyecekleri haberi üzerine yaşananlar anlatılıyor. Şeytan Tangosu'nda sonbahar sağanağının tüm gücüyle bastırmasıyla birlikte, terk edilmiş bir tarım kooperatifinde yaşayanların, on kişinin dünyayla tüm irtibatı kesiliyor. Çok yağmur yağıyor. Sürekli yağmur yağıyor. Dünya öylesine sıradandır ki kooperatifte. Zaman, tarih açıklanmasa da, komünizmin sonbaharıdır artık. Bir zamanlar sanayiye yön veren, toplumun geleceğini şekillendiren ve umut veren kooperatif artık terk edilmiş binaların dizildiği, gerçek olamayacak kadar acı verici bir dünyaya evrilmiş, kendi kıyametini yaşamaktadır. İnsanların ağır ağır örülen kurguyla sonsuza dek sürecek gibi gözüken bekleyişinde çürümeleri sırasında, konuşurlarken kullandıkları kelimeler dönemi yansıtmaktadır: Kimi zaman yoldaşça, kimi zaman düşmanca, havada asılı muğlaklıkta eriyen bir dil. Çevrede yüksek ihtimalle Avusturya- Macaristan İmparatorluğu'ndan kalma- terk edilmiş şatolar, kooperatifin tek lüksünün taş yol olduğu çamura batmış yoksulluğunun yanında güldüresi tezatlığı gösterir. Çan sesleri gerçek midir? Olası mıdır? Gözüne uyku girmeyecektir Futaki'nin. Okur da yağmurun altında bir yol ayrımına girer. Futaki'nin gerçekliğini ya da mantıklı bir açıklamaya inancını seçmek durumundadır. Şeytan Tangosu, Thomas Hobbes kitapları Leviathan ve Behemoth ile kolkola bir metin. Futaki ve kasabalıların tekdüzelikten ve beklemekten sıkıldıkları, geceleri geniş gökyüzüne bakıp ağaç diplerine işerken dahi uzaklaşmayı kurdukları kafalarının içinde kaynayan, kıpır kıpır kaos, denizde Leviathan, karada gergedana benzeyen Behemoth ile hayatlarında ilk kez, geri dönülemeyecek bir yolculuğa çıkarken, son karar alma anında tedirgin edici sorularla ürperiyorlar. Laszlo Krasznahorkai'nin Şeytan Tangosu'nda yarattığı atmosferin kıyamet sonrası diye nitelenmesini özümsedik, karakterlerin yalpalamasını, kararsızca sendelemesini, kafalarını gökyüzüne dikip umutlarını korumaya çalışmalarındaki trajikomediye güldük. Oysa yazarın cehennemi tasvirinin, bir soğanın dış halkalarından alıp merkezine doğru giden anlatısında, anlatının cücüğüne doğru hızlanırken, kimi kısımlarda karakterlerin sayıklamasıyla hızlanan kelimelerin sürtünmesinin yarattığı ısıda cehennemin kendimiz olmadığını, cehennemin başkası olmadığını, cehennemin modernist, devlete ait bir yapı olduğunu ve kişinin tüm yaşadıklarının, kendisine anlatılanların ya da geleceğe dair hayallerinin toplamıyla üzerine gelen bütün o karanlık olayları bir araya getirip, kendince nihayete erdirmesini modern sonrasına işaret eden bir direniş haline işaret ettiğini, cehennemin ne kıyamet öncesi ne de daha kötüsü- kıyamet sonrası değil, modern sonrası olduğunu okuduk. Hep anlar, hep bakışlar. Cehennem, kapatıldığımız mekanlardır. Başka bir yaşam alanı yoktur, cennet yok, araf yok, melekler ya da şeytanlar zaten yok, sadece burası, bu kapandığımız mekanlar, alnımızda lanetli yazılar Christo morto ölü İsalar, ölü insanlar, hepsi kenarda bekliyor, binadan çıkış yok, buraya giren bir daha çıkamaz, bırak kendini, dayan duvara gitsin.


Ekim sonunda bir gün sabahleyin, insafsızca uzun süren güz yağmurlarının ilk damlaları sitenin güney tarafındaki çatlamış, alkalik toprağa dökülmeden az önce Futaki, çan seslerine uyandı. En yakında dört kilometre uzaklıkta güneybatıda, eski Hochmeiss patikasında terk edilmiş bir şapel vardı; ancak orada bırakın çanı, kule bile daha savaş zamanında yıkılmıştı ve oradan herhangi bir sesin duyulamayacağı kadar şehre uzaktı. Dahası; bu yankılanan, muzaffer sesler hiç de öyle uzaktan gelen çan seslerini andırmıyor, sanki rüzgar onları buraya oldukça yakın bir yerlerden sürüklemiş gibi geliyordu. Mutfağın sıçan deliği kadar penceresinden dışarıyı görebilmek için dirseklerini yastığa dayadı ama yarıya kadar buğulanmış camın arkasında şafağın mavisinde ve gittikçe derinleşen çan uğultusunda yüzen site, henüz suskun ve kıpırtısızdı: Karşı tarafta, birbirinden uzak duran evler arasında yalnızca Doktor'un penceresinin perdeleri arasından dışarıya ışık süzülüyordu. O da Doktor artık yıllardan beri karanlıkta uyuyamadığı için. Çan sesi gitgide azalırken yok olup gidecek, çınlayan tek bir sesi bile kaçırmamak için soluğunu tuttu; çünkü gerçeği anlamak istiyordu ; uzaklaşsa da her sesi duymak istiyordu. Buz gibi mutfak taşlarının üzerinde yumuşak, kedi adımlarıyla pencereye doğru ilerledi, pencerenin kanadını açıp dışarı uzandı. Keskin nemli bir hava yüzüne çarptı, bir anlığına gözlerini yummak zorunda kaldı; horoz ötüşünden, uzaklardaki havlamalardan ve birkaç dakika önce üstüne üstüne gelen keskin, amansız rüzgar uğultusunun yerini bıraktığı sessizliğe artık boşuna kulak kabartıyor, kendi boğuk kalp atışlarından başka hiçbir şey duymuyordu, sanki bütün bunlar sadece uykusunu bölen hayaletlerin bir oyunuydu. Uğursuz gökyüzüyle, çekirge istilasıyla yazın yanık kalıntılarına üzüntüyle baktı ve sanki birdenbire zamanın bütününün şeytani tekdüzeliği keşmekeşin tümsekleri üzerinden atlatarak yükseklikleri yarattığını, sonra da deliliği çarpıtıp bir gereksinime dönüştürerek ölümsüzlüğün devinimsiz küresinde soytarılık yaptığını duyumsarcasına o aynı akasya dalında baharın, yazın, güzün ve kışın geçip gittiğini gördü... ve ıstırapla burkuluverdiği anda ise beşik ve tabutun ahşap çarmıhında gevrekçe patırdayan bir hükmün kendini sonunda -unvan işaretleri ve ödüller olmaksızın- tüylerinden arındırılmış bir şekilde ölü yıkayıcıların eline verdiğini ve sonra da hilekar kumarbazlarla ileride insana dair işlerin derecesini taşyüreklilikle göreceği hamarat deri yüzücülerin kahkahalarına verdiğini gördü kendini. Başını, sitenin doğusunda kalan, bir zamanlar tıklım tıklım dolu ve gürültülü olan, şimdilerdeyse harap ve terk edilmiş binaların yer aldığı tarafa çevirdi ve şişkin, kızıl güneşin ilk ışınlarının kelleşmiş çatılı, sapır sapır dökülen bir çiftlik evinin çatı kirişlerinin arasını delerek geçtiğini içi burkularak izledi. Eninde sonunda artık bir karar vermem lazım. Burada kalamam. Sıcak yorganın içine kaydı, başını koluna dayadı ama gözlerini kapayamadı: Şu hayalet çanlar onu dehşete düşürmüştü ama daha çok da bu birdenbire çöküveren sessizlik, bu tehditkar suskunluk; çünkü şimdi artık her şeyin olabileceğini hissediyordu.


Oturup yazmak gibi çalışmak durumum yok. Laptop'a bakıp bir fikir gelsin diye beklemiyorum. Çalışma, edebiyatın bir iş olduğunu farz ederek kafamda başlıyor. Bütün kişisel nedenleri bir tarafa koyarsak, işin doğrusu yazmaya başladığımda zor şartlarda yaşıyordum. Yazı masam yoktu, hiç yalnız kalamıyordum. Bu nedenle cümlelere aklımda başladım ve cümleler işe yarayacak gibi olursa uzatıp, cümle doğal sonuna ulaşana dek eklemeler yaptım. İşte tam o noktada oturup yazdım. Şimdi bile yazma biçimim aynıdır. En olmayacak yerlerde, en olmayacak anlarda. Bir başka deyişle sürekli çalışıyorum. Hepsini aklında yazıyorum. Normal bir düzeltme biçimim de yok çünkü bütün düzeltmeleri zaten aklımda yapmış oluyorum. Kafka okumadığımda, Kafka'yı düşünüyorum. Kafka'yı düşünmediğim anlarda ise onu düşünmeyi özlüyorum. Onu düşünmeyi özlemekle geçen süreden sonra çıkarıp bir Kafka okuyorum. Durum diğer yazarlar için de geçerli: Homeros, Dante, Dostoyevski, Proust, Ezra Pound, Beckett, Thomas Bernhard, Attila Jozsef, Sandor Weöres ve Pilinszky... Kafka olmasa, yazamazdım. Çevirinin avantajları ya da dezavantajlarına değil yoklardır- tehlikesine dikat çekebilirim. Bana göre, çevrilmiş bir eser artık çevirmenindir, yazarının değil. Yazarın çalışması hikayenin asıl diliyle uyumludur. Çevrilmiş eser ise çevirmenin getirdiği dille örülmüş, bestecinin çevirmen olduğu az çok birbirlerini andıran aile fertleri gibi- asıl çalışmaya benzeyen yeni bir çalışmadır. Yazar da o noktada sadece bakar ve okur: metin benzerdir, oldukça tanıdık gelmiştir, iyi görünüyorsa mutlu olur, kötü görünüyorsa öfkelenir. War and War'ın gayet kötü bir kitaba dönüşen Almanca çevirisine öfkelenmiştim. Onarmak neredeyse imkansızdı. Kim yeni bir çeviri alırdı ki? Oldukça zordur. Fakat bu örnekten ayrı, her çalışmamın çevirisi beni çok mutlu etti. Satantango, Bela Tarr filmiyle biliniyordu zaten. Başarılı olmasının nedeni yayımlandığı zamanda insanların gerçekten istediği türden bir kitap olmasıydı. İnsanlar yeni bir şeyler aramak için bıkkınlıktan kırılırken dünya hakkında birşeyler söyleyen bir kitap okumak istiyordu. Eğlencenin dışında arayışta olan, yaşamdan kaçmayı değil de, sil baştan tekrar yaşamayı isteyenler, dışarıda bir yaşamın olduğuna, o yaşamın bir parçası olduklarına inanan, varlıklarının acı verici bir güzellik için varolduklarını bilen insanlar. Açıklamam şu ki, büyük bir edebiyatımızı yok, fakat okurların buna ihtiyacı var, bir ilaç ya da hayal görmek değil bahsettiğimf fakat aslında ortada bir ila olmadığını anlatacak birilerine ihtiyaçları var. Benzerlik hayret verici. Her şey tamamen değişmiş ve bir yandan da her şey aynı. Hızla akan, çağlayan bir akıntınını yüzeyini düşünün, köpükten bir damla dönüyor ve patlıyor, küçücük başka damlalara dönüşüyor ve sonra küçük bir şekil oluşturup yoluna devam ediyor. Ben ise damlaları izleyip tek bir parça yapmaya uğraşıyorum. İmkansız. Damlama yok. Bir şekilde kendi için aynılığı ve farklılığı baki bir bütün mevcut. Fakat bütün dediğimiz şey, aslında yok. Parçaları da varolmuyor. O zaman neredeyiz? Sürekli değişen bir değişmezlik var. Nefes kesici. Bir kitaptaki, kurgusal bir yapıttaki dehşet, gerçek dehşetten farklıdır. Kurgu ile gerçeklik arasında kalın bir çizgi vardır. Kitaplarımdaki dehşet, karakterlerim için çok gerçek, dehşet ve dehşetin olasılığı onlar için çok önemli. Kitaplarım disiplinli bir delilikte geçiyor, bu disiplinli delilik bu çalışmaların doğal alanı. Disiplinli deliliğin ise kendi hızı var, kendi hızı karakterlerimin dehşet olasılığını dehşetin kendi sınırına yönlendiriyor. Satantango'yu yazarken, seksenlerin başları diyelim, politik herhangi bir okuması olacağı hatta politik bir yansıması olacağı fikri yoktu. Kitaptaki politik mesaj, Sovyet İmmaratorluğu'nun kendisi kadar uzaktı bana. İlgimi çeken tek konu etrafımdaki insanların ben dahil olmak üzere neden bu kadar Macaristan'da yağmur altında neden bu kadar üzgün göründükleriydi. Saçma olacak ama yağmurun altındaki halimizde değişiklik yok. Sovyetler'in yıkılmasından sonra Macarların politik bağımsızlıkla yeni bir ülke kurma şansının ortaya çıkmasından sonra birçok başka konunun yanında bunu da o anda farkettim ki, asıl sorun şuydu: Eski insanlarla yeniyi nasıl kuracağız? Belki öncesine göre biraz daha az yağmur altındayız, o kadar. Tarr'ın sineması tanışmamız ve birlikte ilk filmi yapmaya başlamamızdan sonra değişti. Bu radikal değişimin nedeni çalışmamın etkisi, özellikle Satantango'yu okuyup vizyonumu anlamaya başlaması, düşünceme, tarzıma yaklaşmasıydı. Bütün büyük hikayelerde ve birlikteliklerde, işin akış kaynağı olacak birinin tetikleyici olması gereklidir. Bu durumda o kişi bendim. Bir başka deyişle birlikte yapacağımız filmleri şekillendiren vizyonumdu. Tarr'ın benden önceki filmleri dürüsttü, o filmlerin güçlü yanı, onları biçimlendiren buydu, benim çok sevmemin nedeni de buydu. Önceki filmlerdeki merkez karakterin tek göreve odaklanmasını seviyordum, o merkez karakterler yalan söylemiyordu, Tarr amatör aktörleri veya kamera önünde işkence yapıp kendilerinden nihayetinde hakikati çekip alacapı oyuncuları işe aldı. 1985 yılında tanıştığımızda Tarr aniden yıllarca umutsuz biçimde neyi aradığını ya da aslında neye ihtiyacı olduğunu fark etti: Birlikte çalışabileceği tek bir yazınsal malzeme, tek bir ihtimal tarz, tek görsel dünya ve dramaturji, tek uyan görsel ritm, diğer bir deyişle sanatçı vizyonu, ruhu ve bedeni. O noktadan sonra her şey aniden kolaylaştı. Ona her şeyi verdim, bütün bildiğimi, bedenimi, ruhumu, gerçekten her şeyimi sundum ve tüm bunlarla, kendisi kesinlikle özgün, bütünüyle otantik sinema, benimkinden farklı bir sanat formu ortaya çıkardı. Ona tüm yüreğimle yardımcı olduktan sonra, geriye ortak çalışmalarımıza baktığımda, sonuçlardan neredeyse memnun olduğumu söyleyeceğim, Tarr sineması gerçekten tahammül gösterebildiğim sinema. Birlikte çalışmalarımızda filmi kimin yaptığına dair görüş ayrılığı hiçbir zaman olmadı, onlara Tarr'ın filmleri dedik. Film festivallerine giden hala giden ve yaşadığı süre boyunca gidecek olan- Tarr'dır. Tarr'ın gerçekten tacı takması gerekli, onunla çalışan bziler isei özellikle de ben, durumların olması gerektiği yaşanmas ve yüksek ihtimal gelecekte de olması nedeniyle mutluluk duyduk. Tek gerçek var: Tarr'ın sineması diğerleri, ilham kaynağı, oyuncular, hepsi önemsiz. Film yapmanın hakkaniyetle ilgisi yok, ki o durum da, olması gerektiği gibi.


Yangının yaşamımda büyük yeri var. Öyle ya da böyle toplamda altı kez, bir şekilde yangın kurbanı oldum. Örneğin, Szentendre'deki evim yandı, Miklos Meszöly ile Budapeşte'de tanıştığım zamandı. Siz buraya gelirken kül olan Krasna Horka şatosu yedinci oluyor, yedinin önemine değinmeme gerek yok sanırım. Adımın Slovakya ile bağlantılı olup olmamasına gelince, Krasznahorkai başka nereye ait olabilir?- Ailemin bu hikayeyle bağlantısı ise, lütfederseniz, eski ve muhafaza edici bir giz perdesinde kalmaya devam etsin. Yine de bu yanan şato hakkındaki şarkı, 'Krasznahorka büszke vara/ Krasna Horka'nın Gurulu Şatosu' ve şarkının yazarı Kontes Zichy beni ürpertiyor. Ayrıca, seppuku'nun orijinal Macar versiyonunu, öte dünyada sonsuza dek bu kederli besteyi dinlemeye zorlanacağımı, cezamın bu olacağını daha ciddi düşünmeye başlıyorum. Kitaplarım kendim hakkında değil, ben bir düzyazı yazarıyım, saklanmış, lirik bir şair değil. Ayrıca kitaplarımı bilen birinin bir şekilde şeytana ya da sihre inanıyor muyum diye merak etmesi beni dehşete düşürdü. Ben ne kelimelerin ne de sevginin sihirli gücüne inanırım. Kötülük görünmezdir. Eylemlerinde ortaya çıkar, bastırılmış duygularımızda, niyetlerimizde, arzularımızda, karakterlerimizde belirir, insanoğlunun varlığından daha muazzam bir soyut boyuttadır. İşin aslı, kötülük hakkında hiçbir fikrim yok çünkü düşüncelerimizin gerçekliğine uyan bir yapısı yok. Kendisini o ya da bu şekilde adlandırsak bile, kendisi için hangi zamiri kullansak da, yolumuz hep kafa karıştıran bir belirsizliğe çıkıyor. Garip bir söz. Bazen garip düşünmek olabilir değil mi? Hayır. Bu garip bir düşünce değil, hatalı bir düşünce. Çünkü Thomas Bernhard'a göre insanlıkta zerre umut yoktu ve bu nedenle kendi hislerini kamudan saklayamadı. Böylesi bir karşılaştırma tabii ki beni onurlandırıyor fakat yine de karşı çıkmak zorundayım. Kendisini yüzeysel tanıyorum ve gördüğüm kadarıyla tamamen farklı karakterleriz. Yazdıklarımız arasındaki fark ise karakterlerimizden daha da derinde. Bernhard, Almanca edebiyatta dev bir zirve. Kendisiyle sadece Hilbig kıyaslanabilir. O da bu zirveye yaklaşamaz. Hilbig'in dünyası hasta ve tiksindirici, anlaşılmaz ve tek renk. Thomas Bernhard'ınki ise zengin ve muhteşem. Bernhard yüceliği, dehayı, düşüncenin gücünü, insan ruhunun yaratıcı zaferlerini takdir etti. Bunlara gönül düşürdü ve bunlara tutuldu. Bernhard, coşkundu. Yüce olmayan, dehaya uzak düşen her şeyden nefret etmesinin nedeni buydu. Bernhardian özelliğin altını çizmenizin nedeni bu olabilir, fakat Hilbig'in de ruhumda yeri var. Bana kalırsa, hepsi güneşin nasıl doğduğuna bağlı. Tüm heveskarlığımla tersini dilesem de, Gutenberg tarzı kitapların yok olacağını düşünüyorum. Gutenberg fikri devam edecek. Yazmanın kendisi yok olmayacak. Yazmak tümüyle değişecek bir eylem olduğundan, okumak da değişecek. İnsan düşünmekten vazgeçemez fakat düşüncesini ve bunu gösterme yollarını değiştirir. Bunlar bireysel kararlar değil, hepimizin içinde devinimde olduğu kaos. Düşüncelerimizi farklı şekillerde kurgulayacağız, bu da okuma şeklimizi değiştirecek. Büyük bir değişim. Fakat bu korkumda samimi değilim, bunu görecek kadar yaşamayacağım. Kitaplarım onları okuyanların. Herhangi birine niyetlenmiyorum. Dolayısıyla kitaplarımın kimleri hedeflediğinin önemi yok. Fakat aristokratlara, sosyal statülü seçkinlere ait olmadıkları ortada, bunu söyleyebilirim. Seçilmişlere değil, dışarıda bırakılmışlara, yaralandıkları için, savunmasız oldukları için, çok hassas oldukları için dışarıda kalanlara, bu devasa Karma Makinesi'nin dışarı ilk attıkları onlar. Onlara çok müteşekkirim. Onlar olmasa yazmam mümkün olmazdı, onlar, en azından ufak birer parça da olsa, okurlarımda vücut buluyor.