Bu seferki yazıya oldukça basit bir bilmeceyle başlıyoruz! Yani Bilbo Baggins' in Dumanlı Dağlar' ın derinliklerindeki o karanlık ve rutubetli mağarada, zavallı Gollum' u kandırmak için yaptığı gibi, size cebimde ne olduğunu sormayacağım. Tam da şu an, zihninizin derinliklerinde bir hatta muhtemelen birden fazla cevabın yankılanmakta olduğunu biliyorum. Ben bazılarını sizler adına şuracığa yazıvereyim müsaadenizle: Resim, heykel, spor, müzik, fotoğraf, seyahat ve hatta edebiyat... Edebiyat mı? Yok artık kardeşim, o kadar da değil. diyenleri duyar gibiyim. Fakat tahmin edersiniz ki, Metaverse aleminin aklımızı almaya hazırlandığı şu tuhaf dönemde, sayfalarca yazıyı bir daktilo aracılığı ile yazmaya kalkışmak ancak iflah olmaz nostalji düşkünlerinin işi olabilir. Bu bakımdan bir bilgisayara, tablete veya türdeş araç gereçlere illa ki ihtiyaç duyulacağını düşünmek abesle iştigal etmek olmayacaktır. Ve ayrıca, onlarca hatta yüzlerce kitap alma gerekliliği de cabası. Demek ki, örnekler vererek ifade ettiğim edebiyat alanı da dahil olmak üzere güzel ülkemizde sanat, teknoloji, gezi ve spor ile ilişkili hemen hemen her alan, meslek olamayacak kadar az miktarda getirirken, bir hobi olamayacak kadar da çok miktarda götürmektedir. Ancak biz bu yazıda bütün bu olguların hepsi ile tek tek ilgilenecek değiliz; asıl meselemiz müzik ve elbette onu icra ederek hayatta kalmaya çalışan müzisyenin hayatımızdaki yeri. Tabii dileyen okurlar müzik & müzisyen ile ilişkili sözcüklerin yerine kendi alanları ile ilişkili kelimeleri koyarak da pek tabii okuyabilirler. Bu interaktif okuma biçimi vaktinizi alabilir ancak sizi temin ederim ki, dişe dokunur herhangi bir şey değişmeyecektir. Bilenleriniz vardır, kızı der eskiler, gönlüne bırakırsan ya davulcuya varır ya da zurnacıya... Bu düşüncelerin arasında sıkışan zavallı zurnacı ve davulcu ise bir gün evlenebilmeyi umut eder çaresizce. Şayet istemezlerse de bu toplumsal baskının bir sonucu olarak değil onların doğal tercihleri olarak kalabilmelidir. Ancak öte yandan, toplumun en fakir kesiminden en zenginine, en aristokratından sadece kendi halinde olanına kadar bir çoğu da bu kardeşlerimize düğünlerinde ya da kutlamalarında yer vermekten imtina etmezler. Varlığına bu kadar önem verilen bir eylemin emekçisinin böylesine yok sayıldığı çok az toplum vardır muhtemelen. Tabii bu meselenin vahameti, davulcu ve zurnacı kardeşlerimizin mürüvvetine dair acıklı hikayeler ile ifade edilebilecek kadar basit değil maalesef. Bildiğiniz gibi, onlarca yıldır biri bitmeden öteki patlak veren ekonomik krizler, eşitsizlikler ve haksızlıklar arasında sürdürmeye çalıştığımız biçare hayatımıza, sanki bütün bunlar yetmezmiş gibi, bir de pandemi kabusu eklendi. Ve ardından tüm gece kulüpleri, barlar, kafeler kısacası canlı müzik icra edilen tüm mekanlar kapandı. Geçinemeyen bazı müzisyen kardeşlerimiz hayatlarına son verdi, sokakta yaşamak zorunda kalanlar oldu, ekipmanlarını satarak hayatlarını sürdürmek zorunda kalanlar da... Gayet doğal olarak bu konu üzerine çokça şey yazıldı, çizildi ve tartışıldı, tartışılıyor. Bu yazının bir tekrara düşmemesi için meseleyi pandemi bağlamında değil, müzisyenin görece daha iyi koşullarda yaşadığı, fakat maddi manevi sömürülmekten yine de kaçamadığı, geniş bir zaman aralığında ele almak, yazının muvaffakiyeti bakımından daha faydalı olabilir. Tahmin edebileceğiniz gibi, ister bir hobi olarak isterse de bir meslek olarak canlı müzik eylemini gerçekleştirebilmenin birden fazla ön koşulu bulunur. Emeğin ölçülemez kıymetini şimdilik bir kenara bırakırsak, bunlar arasından en önemli -ve hayati- olanı enstrümandır: Gitarlar, klavyeler, amfiler, mikrofonlar, vurmalılar, teller, elektronikler ve daha niceleri. Ülke gündemini takip eden bir müzisyenseniz şayet, mevcut iktidarın 2020 yılının ikinci yarısında müzik aletlerine getirdiği %30 ek vergiyi de hatırlamakta zorlanmayacaksınızdır. Bu ek vergiler ile birlikte güncel kur farklarının bir müzisyeni hangi ölçüde fakirleştirebileceğini, hali hazırda kısıtlı olan hareket ve ilgi alanını nasıl daha da daraltabileceğini ve hatta mesleki açıdan ele alırsak da nasıl işsiz bırakabileceğini öngörmek için birer kahin olmaya ihtiyacımız yok. Bugün bırakın iyi bir gitar satın alabilmeyi, şayet gitarınız varsa üzerine takabileceğiniz bir takım teli alabilmek için dahi ciddi bir bütçe ayırmanız şart. Detaylara daha fazla girip zaten sıkkın olan canımızı daha da sıkmanın lüzumu yok. Velhasıl bu durum, Türkiye' de yaşamakta olan hemen hemen her müzisyen için geçerlidir. Ülkemiz müzisyeninin engebeli mesleki serüveninde karşılaştığı başka bir -hayati- engel ise, emeğinin toplumsal olarak eğlence kavramının ardına itilerek bir anlamda görünmez kılınıyor olması. Bu toplumsal yargının sığlığı, müzisyenin emeğinin çeşitli işletmeler ve şahıslar tarafından kolayca sömürülebilmesinin önünü açmaya yetiyor da artıyor. Söz konusu emeğin salt eğlence kavramına indirgenmesi, müzisyenin mesleki açıdan ciddiye alınmamasına sebep olabiliyor ve dolayısıyla sigorta, düzenli ve yeterli ödemeler gibi asgari haklara dahi erişebilmesini olumsuz yönde etkiliyor. Ayrıca müzik emekçilerinin birçoğu, mobbing derecesine varan baskılarla, şiddet içeren müdahalelerle ve hukuksuz işten çıkarmalar gibi korkusuzca gerçekleştirilen ve ekonomik gündemin bütün yüküne rahmet okutacak cinsten eylemler ile de sıklıkla karşı karşıya kalabiliyorlar. Öte yandan içinde bulundukları bu görünmezlik durumunun bir başka sebebi daha var artık: O da hepimizin sıkça kullandığı dijital müzik platformları ve onların yarattığı yeni müzik tüketim biçimi. Yeni bir albümün veya teklinin, bir akıllı telefon ya da tablet ekranına yansıyan o ilgi çekici görselleri, severek dinlediğimiz şarkıların var olabilmesini sağlayan tüm emekçileri gölgesinde bırakıyor. Kısacası, bir zamanlar fiziksel albümlerin kartonetlerinde yeri olan müzik emekçileri şimdilerde deyim yerindeyse yok sayılıyor. Bir de bütün bunlar yetmezmiş gibi, çalgıcıya kimse kolay kolay kız da vermiyor! Şöyle ki; içeri girerken kapıda bilet parası ödememek için verdiğimiz tuhaf ve küçük çabalar geldi aklımıza da o sebeple. Yüzümüz hafifçe kızardı, ama en azından bu ülkede müziği hobi olarak da iş olarak da yapmakta zorlanan müzisyenlere birkaç adım daha yaklaşmış olduk.


Bir çok medeniyetin, farklı kültürlerin ve inançların izlerini görebileceğimiz, dünya çapında önemli tarihsel mirasları içinde barındıran ve İstanbul'un binlerce yıllık tarihinin başladığı yer olan Tarihi Yarımada'nın günlük yaşamını, dokusunu ve dinamiğini doğru değerlendirmeye çalışarak Timurtaş Onan rehberliğinde yaklaşık bir yıl süren uzun soluklu projenin sonuçu Tarihi Yarımada'dan Yansımalar adlı sergi 26 Ekim tarihinde İFSAK sergi salonunda açılıyor. Sergi 14 Kasım tarihine kadar görülebilir. Sergide yer alan fotoğrafçılar: Münevver Antczak, Reyhan Aygör İncekara, Nergis Bilgiç, Mehmet Bor, Tanar Çakmakcı, Mustafa Demirtaş, Hilal Duruk, Pelin Genç, Şafak Hacaloğlu, Tanin Helvacı, Serra Kemmer, Ceylan Koçak, Hilal Onaç, Zerrin Tuncer, Özlem Uçarkuş ve Semra Yazkan. Süreci proje katılımcıları adına Münevver Antczak anlatıyor. Türkiye'nin, herşeye rağmen en güzel şehrinde, İstanbul'da yaşıyor olmamızın büyük bir şans olduğunu hepimiz biliyoruz; ancakbu şansın en çok farkında olanlar, fotografçılar olsa gerek. Her ne kadar, kentsel dönüşüm uygulamaları baş döndürücü bir hızla sokak aralarında tekinsizce dolaşıyor olsa da; profesyonel ve amatör fotoğrafçıların hiç bıkmadan gittiği ve her zaman da gideceği bölge, bizim de atölye konumuz olan İstanbul'un Tarihi Yarımadası'dır. Aslında hepimiz bu bölgede daha önce fotoğraf çekmiştik ve çevreyi az çok biliyorduk. Çekim günlerinde, sabahın erken saatlerinde bir kahvede toplandıktan sonra düştük yollara. İstanbul'da zamanın farklı aktığı mahalleri keşfettik, tanımadığımız insanlarla sohbet ettik, davet ettikleri evlerinde tanrı misafiri olduk. Sonra tek başımıza kendi fotoğrafımızın peşine düştük, bir daha kendimizin bile çekemiyeceği fotoğrafları çektik. Sıradan, kurgusuz olarak çekilmiş bir fotoğraf yoktur. Çekim süreci sadece gördüklerini aktarmak değildir. Gerçeğin bir şekilde yorumlanmasıdır. Deklanşöre basma anında kameranın arkasındaki kişinin dünya görüşü ve birikimleri büyük rol oynar hocamızın sözleri bu süreçte bize eşlik etti. Sergimize üm fotoğraf ve İstanbul severleri bekliyoruz.


Her şey 31 Aralık 2017 sabahı Barcelona'dan başlayan Büyük İspanya ve Endülüs turumuzda şekillendi. İspanya'yı Boğaziçi Üniversitesi Tarih bölümü mezunu, sanat ve mimarlık tarihi konusunda oldukça birikimli bir rehber eşliğinde gezdik ve 2017 yılının son öğleden sonrasını sevgili Cem'in muhteşem anlatımıyla Salvador Dali Müzesi'nde geçirdik. 2018 yılına üniversite öğrencileri ile birlikte Barcelona Las Ramblas caddesinde dans ederek girdik. Sonrasında kara yolu ile kilometrelerce yol yaptık, çok yoğun bir gezi programı dahilinde onlarca kent gezdik, Endülüs şaheserlerini gördük, Zaragoza, Madrid, Sevilla, Cordoba, Granada, Toledo ve Segovia kentleri dahil. Hem bu güzel kente tekrar gelecek hem de sırt çantalarımızla üniversite yıllarımızda mümkün olmayan bir çeşit interrail seyahati yapacaktık. E madem elli yaşımızdan sonra bu hayali gerçekleştireceğiz süreyi de uzun tutalım o vakit dedik ve iki haftalık bir seyahat planı yapmaya karar verdik. Bu kez seyahatimizi tamamiyle kendimiz düzenleyecek, yoğun müze gezilerini tercih etmeyen eşlerimiz de olmadan, canımız neyi nasıl istiyorsa o şekilde gezecektik. Seyahatimizi 2019 yılının başlarında bahara denk gelecek şekilde 31 Mart seçimlerinde oy kullandıktan sonra 2-15 Nisan tarihleri arasına planladık ve ilk iş olarak Pegasus'tan %40 indirimle Madrid Barajas, İstanbul Sabiha Gökçen havaalanı gidiş dönüş uçak biletlerimizi aldık iki ay önceden. Kişi başı 1026TL. sadece 8kg. kabin bagajı var, bir de sırt veya kol çantası o kadar. Öncelikli amacımız Madrid kenti ve müzelerini gezmek olsa da 14 günümüz vardı ve çok sevdiğimiz Valencia kentini, geçen yıl görmediğimiz Alicante kenti ve İbiza Adası'nı da kapsayan bir gezi planı yapmaya başladık. İnternetten bol bol seyahat yazısı okuduk, önerileri not aldık ona göre bir rota çizdik. Önce nerede ne kadar kalacağımıza karar verip booking ve airbnb sitelerinden merkezi, güvenli bölgelerde ve ekonomik fiyata daire kiralamayı hedefledik. Seyahatimiz boyunca sadece iki otelde konakladık, diğer dört konaklamamız şirin apartman dairelerinde oldu. Rotamız 2 Nisan'da uçakla Madrid, aynı gün otobüs ile Alicante, 5 Nisan'da yine otobüs ile Valencia, 6-9 Nisan'da uçakla İbiza Adası, 10 Nisan'da uçakla Valencia, 10-12 Nisan otobüs ile Alicante, 12-15 Nisan hızlı tren ile Madrid ve eve dönüş. İlk kez kız kıza kendi planladığımız bir yurtdışı seyahatine çıkıyor ve böyle hareketli yoğun bir program yapıyorduk. Üstelik kimseden yardım almadan. Koordine toplantıları yaptık ciddi bir şekilde üç iş günü bir araya geldik sadece ikimiz bilgisayar başında önce konaklama rezervasyonlarını bitirdik. En zor kısmı bu, bol yorum okumalısınız ve konaklayacağınız yerleri kent merkezi içinden seçmelisiniz. Hem güvenlik hem ulaşım hem de o kenti gecesi gündüzü ile sanki o semtin sakini gibi yaşamak için. Elbette Euro/TL bazında ekonomik olması da çok önemli. Dediğim gibi konaklama rezervasyonlarını ancak üç iş gününde tamamlayabildik. Nerede ne kadar süre kalacağımız kesinleştikten sonra müze biletleri ile İspanya'da şehirlerarası ulaşım için otobüs ve hızlı tren biletlerini satın almaktı. Bu konuda arkadaşımın Alicante Üniversitesi'nde mimarlık eğitimi alan oğlunun da önerilerini dikkate aldık, hatta hızlı tren ve İbiza Adası biletlerini onun almasını rica ettik, daha ucuz oldu. Gezi planını tarih, saat, rezervasyon numaraları, telefon numaraları, konaklayacağımız yerlerin konumu dahil olmak üzere iki A4 sayfasında topladık. Sonra internetten yaptığımız tüm işlemlerin hem Türkçe hem de İspanyolca çıktılarını aldık. İki nüsha halinde aramızda paylaşıp dosyaladık. Hatta gitmeden iki gün önce seyahat sağlık sigortamızı da yaptırıp dosyaya ekledik. Planlamamız mükemmel görünüyordu ancak 1 Nisan gecesi öğrendik ki İspanya ile saat farkımız iki saat değilmiş, 31 Mart gecesi yaz saati uygulamasına geçmişler ve saat farkımız bir saate inmiş. Oysa biz iki saat üzerinden hesap yapmış ve ona göre Alicante'ye otobüs bileti satın almıştık. Uçağımız 13.00'da orada olacak ve biz metro hattıyla rahatlıkla saat 15.30'daki otobüsümüze yetişecektik, 5.5 saatlik bir yolculuk yapacak, güzergahtaki kentleri, köyleri de göre göre Alicante'ye varacaktık. Önce bir panik yaşadık ancak uçağımızın kalkış saatinin 15 gün önce 20 dakika öne alındığını hatırlayınca rahatladık. Nitekim Sabiha Gökçen'den 10.15'te kalkışla, 13.30'da Madrid Barajas havaalanına indik, bagaj vermediğimiz için pasaport kontrolümüzü yaptırıp ışık hızıyla 14.00'da taksiye bindik ve saat 14.20'de otobüs garında olduk. E tabii iki kişi metro ile 10 'ya ulaşacağımız otobüs terminaline 30 'ya gelebildik. Terminal epey büyük, biletlerimizde nereden kalkacağı, otobüs numarası her şey var, kolay bulduk bekliyoruz ancak bir türlü elektrikli panoda Alicante yazısını göremiyoruz, tek kişi İngilizce bilmiyor işaret ve vücut diliyle soruyoruz, Bu otobüs Alicante'ye gidiyor mu? Sonunda çözdük ki Alicante son durak değilmiş ondan yazmıyormuş. Otobüs firması İspanya'nın Kamil Koç'u gibi, her kentte rastladık adı Alsa. Madrid'ten Alicante'ye kişi başı 215TL ödedik. Alicante'de iner inmez tren istasyonundaki tobacco dükkanından indirimli ulaşım için 2 'ya bir kent kartı aldık ve 10 yükledik, trende, metroda, otobüste kaldığımız süre zarfında bu kartı kullandık. Alicante küçük ama ekonomisi büyük bir Akdeniz kenti, sıcacık sevimli. Kente iki otobüs durağı mesafede sahile yakın İbis Otel'de kaldık. Temiz ve güzel bir otel, tüm dünyada standartları aynı. Üç gece için iki kişi 120 ödedik. Ne yedik ne içtik derseniz? Bir kere Avrupa ülkelerinde kahvaltıda zeytin vermedikleri için zeytinimizi ve demlik poşet çaylarımızı memleketten götürdük. Bir fincan kahveye 0.90-1.20 ödedik. Sabah kahvaltılarını marketten aldığımız ekmek, peynir, domates ile odada çay ve zeytinimizle yaptık ki lezzetli ve ekonomik oldu. 10 dilim peyniri 0.90-1.80 arasında aldık marketlerden. Yalnız bir kez sahilde güzel bir kahvaltı yaptık çay kahve dahil iki kişi 15 ödedik. Ayrıca bir tam günümüzü Alicante Üniversitesini gezmeye ve oğlumuzun iki İspanyol öğrenciyle kaldığı evini temizlemeye ayırdık. Elbette o akşam güzel bir anne sofrası hazırladık. 5 Nisan günü Alicante'ye tekrar dönmek üzere Valencia'ya hareket ettik yine Alsa otobüs firması ile 2.5 saatlik yolculuğa gidiş dönüş 27 ödedik. Alicante-Valencia yolculuğu çok keyifli, şirin yemyeşil köyler, kasabalar ve masmavi Akdeniz sahilleri boyunca seyahat ediyorsunuz. Ertesi gün Valencia havaalanından İbiza uçuşumuz var, oğlumuzu da yanımıza aldık üç kişi İbiza Adası'na gidiş-dönüş için sadece 418TL ödedik.. Biletleri yine önceden internetten Ryanair'den almıştık. Feribot yolculuğu hem çok uzun hem epey pahalı, Ryanair'den bu fiyatı sadece sırt çantası ile yolculuk koşulu ile aldık, küçük kabin bagajlarımızı Alicante'de oğlumuzun evinde bıraktık ve hayatımızda ilk kez sadece bir sırt çantası ile altı gün tatil yaptık, önce çok kaygılıydık ama gayet de keyifli oldu. Bir iki kez çorap ve tişört yıkadık o kadar. Alicante'den 2.5 saatte Alsa firmasının otobüsü ile Valencia'ya geldik. Otobüs istasyonunda indikten sonra Turia nehrinde 2 saatlik bir yürüyüş yaparak kalacağımız eve doğru yürüdük. Tarifsiz bir keyif bu yürüyüş, mutlaka yapılmalı. Çok geniş bir nehir yatağına sahip olan Turia Nehri'nin 1957'de taşmasıyla Valencia tarihindeki en büyük felaketle karşı karşıya kalmış. Ne yapmışlar, nehir yatağını değiştirmişler ve eski nehir yatağına parklar, bahçeler, beyzbol, futbol sahaları, yürüyüş bisiklet yolları yapmışlar. Kentin gençleri, yaşlıları, çocukları, çalışanları herkes bu parkta spor veya yürüyüş yapıyor. Önce evimize girdik sonra bir Meksika restoranında yemek yedik ve 4. Kattaki asansörsüz dairemize geldik. Bu şirin ve eski Valencia evinde iki kişi sadece 40 'ya kaldık. Ertesi gün metro ile havaalanına gittik ve uçağa bindikten 40 dakika sonra İbiza Adası'na geldik, otobüs ile kalacağımız apart otele geldik. Bir oda, bir salon, mutfak, banyo büyük bir balkon, deniz manzaralı, bu odaya üç kişi üç gece için 178 ödedik. Kahvaltımızı ve yemeğimizi yine market alışverişi ile mutfağımızda hazırladık. Tavuk, makarna, çay, kahve, meyvemiz, şarabımız, her şeyi marketten aldık, çorba, salata, menemen, makarna ve tavuk pişirdik dört günlük yeme içme masrafımız 90 üç kişi. Bunun dışında dışarıda sadece kahve, sangria ve pastanesinde yerel tadlarını denedik. Gelelim İbiza'da ilk güne, meğer kalacağımız oteli adanın en şahane plajlarının olduğu bölgeden seçmişiz, Playa d'en Bossa'dan. İlk işimiz hemen bir sahil yürüyüşü yapmak oldu ve bakın nasıl bir sürpriz bizi bekliyordu. Gökkuşağı hem de iki tane. İbiza'da gözlemevi, kale, müzeler, üniversite, Sant Antoni de Portmany olmak üzere bol bol gezdik, sahil yürüyüşleri yapıp dinlendik. En tatlı anımız İbiza'da menemen isimli çalışmamızdı. Şu an İbiza'nın sosyetik algısının bittiği andır. Özel olarak tavsiyem gözlemevinin hemen yanındaki İbiza Üniversitesi'ne uğramanız. Kafeteryası, manzarası, ortamı ve fiyatları mükemmel, rahatça okulu da gezebiliyorsunuz herkes güler yüzlü ve samimi. Diğer tavsiyem, modern sanat müzesi, arkeoloji müzesi ve nekropolü mutlaka gezmeniz. Sanıyorum İbiza'da eğlenceye bulaşmadan tatil yapan nadir insanlardanız. Bir gece uçuşu ile adadan tekrar Valencia'ya geldik. Bu kez kentin merkezinde bir dairede gecesi 25 'ya kaldık, bütün gün bizimdi akşama Alicante'ye yine Alsa firması ile döndük. Sokak aralarında bol bol gezdik, kafelerde oturduk, Valencia Modern Sanat Müzesi'ni gezdik. Yine güzel bir otobüs yolculuğu ile 11 Nisan'da Alicante'ye döndük. Müzelerini ve kalesini daha önceki gelişimizde gezmiştik. Bu kez eski kentin altını üstüne getirdik. Kaldığımız ev ise tarihi, merkezi, rengarenk kısaca muhteşemdi. İspanya'nın genelinde uygulanan ilginç anahtar teslim sistemi ve kaldığımız evi, sokağı burada anlattım. Bu şahane evi ve sokağı hiç unutmayacağım öyle güzel bir enerjisi vardı ki. Tarihi kentte gittiğimiz restoran ve geleneksel pilavları paellanın öyküsünü buradan okuyabilirsiniz. Ve Alicante Merkez Tren İstasyonu'ndan Madrid Atocha istasyonuna yaptığımız 2 saat 20 dakikalık bir hızlı tren yolculuğu ile 12 Nisan sabahı nihayet Madrid'e geldik, aslında bu seyahate Madrid'teki müzeleri gezebilmek maksadıyla çıkmıştık sonra hedefi genişletmiştik. Evet Madrid'te evimize yerleşir yerleşmez eve yaklaşık 1.5 km. uzaklıktaki Museo Thyssen-Bornemisza'ya gittik, müzeyi bir yarım günde gezebildik. Elbette çok yorulduk ama kesinlikle yorgunluğumuza değdi. Biletler 13 . Ertesi gün biletlerini internetten önceden 15'er 'ya aldığımız Prado müzesini gezdik, Çok kıymetli yüzlece eser gördük. Goya, Rubens, Dali, Picasso, Velazquez, daha nice ünlü ressamın çok ünlü eseri, çok yorucu ancak bir o kadar da heyecanlıydı. Aynı akşam Mayor Meydanında flamenko gösterisi izledik, öyle içten alkışlamışız ki kadın şarkıcı gözyaşlarına hakim olamadı o gece, mekan tarihiydi ve kiraladığımız eve çok yakındı. Gezimizin en pahalı durağı Madrid'ti. Kiraladığımız apartman dairesinde mutfak, mutfak malzemeleri, küçük ev aletleri, çamaşır makinesi her şey vardı. Küçücük, temiz ve şirin. Üç gece için 2200TL. konaklama ve hizmet bedeli ödedik. Fakat öyle merkezi bir yerde kaldık ki her yere yürüme mesafesinde, gece ikiden önce eve girmedik, meydanlarda şarabımızı içtik, sokak sanatçılarını dinledik, dans ettik, şarkılar söyledik. Yemeğimizi evde pişirdik yedik tekrar meydanlarına çıktık, kahvaltımızı memleketten getirdiğimiz çay, zeytin ve marketten aldığımız peynirler, domates, biber, salatalık eşliğinde yaptık. Elbette çok ekonomik oldu. Üçüncü müze gezimizi Pazar günü öğleden sonra ücretsiz olarak Reina Sofia müzesine yaptık. Müze pek çok modern sanat eserine ev sahipliği yapıyor, mimarisi de etkileyici. Sadece Guernica Katliamı tablosunu görmek için bile değerdi. Müzeler konusundaki önerim iyi okur, araştırırsanız her müzenin ücretsiz saat ve günlerini yakalayabilirsiniz ve müzelerin tamamını ücretsiz gezebilirsiniz, elbette yeterli zamanınız varsa. Son gün sabah bir kafede zeytinyağlı domatesli ekmeğimizi alıp Barajas havaalanına gitmek için metroya bindik. İki kez aktarma yaptık, iki kişi 12.5 'ya havaalanına gayet rahat bir şekilde ulaştık. Tabii tüm bunları turizm bilgilendirme bürosundaki görevlilere sorduk; öğrendik çalıştık. Gideceğimiz her yeri akıllı telefonlarımıza kaydettik, işaretledik. İki haftalık gezimiz boyunca kilometrelerce yol yaptık, ulaşım için dört uçak, üç otobüs, bir hızlı tren, metro, tramvay, belediye otobüsü, birkaç kez de taksi kullandık. Rezervasyonların tamamını Prado Müzesi biletleri dahil internetten yaklaşık iki ay önceden yaptık. altı otel/evde kaldık, dört şehirde 10'a yakın müze gezdik, flamenko izledik, İspanya mutfağını tattık, sangria içtik, dört gün İbiza'da tatil yaptık, beş altı kez restoranda yemek yedik ve gezimizi vize ücreti hariç kişi başına 800 gibi bir fiyata mal ettik. Netice olarak hayatımızda ilk kez kız kıza sadece kabin bagajı ve sırt çantası ile kimseden destek almadan bir yurt dışı seyahati gerçekleştirdik. Planlamamız belki mükemmel değildi ancak dilini hiç bilmediğimiz bir Akdeniz ülkesinde heyecan ve macera dolu şahane saatler geçirdik, renkli günler yaşadık. Her gün ortalama 17 km. yol yürüdük, 20.000 adım attık.. Heyecanlı, renkli ve keyifli, kültürel anlamda da sanat dolu bir seyahat oldu. Biz, iki eski dost olarak ileride torunlarımıza anlatacak anılarımız olsun istedik, üniversite yıllarımızdaki heyecanın peşine düştük, hiçbir şey için geç olmadığına olan inanç ve kararlılığımızla.


Tanınmazlar... Asilikle yıkamışlar ruhlarını, iflah olmaz bir anlamsızlıkları var. Ve biz zavallı insanlar anlamsızlığın gücüyle büyürüz. Son nefesimize kadar aradığımız hayat gibi... Ama en çok sanat ve aşk... Kendime itiraf etmeliyim; sanat ve aşk olmasaydı ben hiç doğmazdım. Burada tanımlanamaz bir matematiksel oyundayız. Sanat eserlerinin estetik güzelliği altın orana yakınlığı ile orantılıdır. Hislerinizin ve beğenilerinizin doğanın gücü olduğunu hatırlayın. Onların asiliği, bizim zayıflığımız. Buna muhtacız. Aşk ve sanatı binlerce önemli kişi tanımladı bugüne kadar. Hiçbiri kesin değildi. Ambrose Bierce Sanat... Bu sözcüğün hiçbir tanımı yok. demişti. Belki de sanat bir sürüklenmece... O; hislerin başına buyruk davranışları olmalı, histerik bir estetik gibi. Kalbim olmasaydı, ruhum garip hislere kıvrılıp durmasaydı; sanat benim için hiçbir şey olurdu. Böyle soyutluk ve değişkenlikle anlatabildiğimiz şeyleri nasıl tanıyabiliriz? Onların gerçek olduğundan emin olabiliriz? Peki bu hissettiğim kimin gerçeğiydi? Bir tabloya bakarken, bir şarkıyı dinlerken, bir insanın gözlerine bakarken herkes farklı yerlere sürüklenir. Beni sanatın ta kendisine; tanımsızlığa sürükleyen öyle sürreal tablolar var ki, realist eserler bana sanata aitmiş gibi gelmiyor. Gerçekçi çizgilerle sınırlandığı zaman hislerimiz, bir tanım durduğunda karşımızda sürüklendiğim yer ressamın gerçeği oluyor. Sanatın başına buyruk tavrı çelişiyor. Aşk ise çok sanrılı bir deniz. Boğuldukça nefes almak güzelleşiyor. Bir tabloya bakarken, bir şarkıyı dinlerken, bir insanın gözlerine bakarken herkes farklı yerlere sürüklenir. demiştim. İki kişi aynı zaman dilimlerinde aynı akışla bir'liğe sürüklenebilir. Aranızda bir şey aşksa... Hatta birbirinizin gözlerine üç dakika boyunca bakarsanız kalp atışlarınız bile senkronize olur. Ancak aşkı pragmatik fikirlerle aynı cümlelerde kullanmayın. Aşk; sanata ait bir oyun, kendini feda ederken çalan bir ilahi. Nietzche'nin Sanat aslında varoluşun olumlanması, kutsanması ve tanrılaştırılmasıdır. dediğinde ne kadar doğru bir karar verdiğimi anladım.


Zorlu Holding tarafından, çocukların yeteneklerini fark etmelerini sağlayarak, onları cesaretlendirmek ve özgüvenlerini artırmak amacıyla yürütülen ve artık geleneksel hale gelen Bir Hayal Bir Oyun'' yarışmasının üçüncüsü için başvurular başladı. Türkiye'nin dört bir yanından ilköğretimin üçüncü veya dördüncü sınıflarında okuyan çocuklar, kendi yazdıkları özgün hikayelerle 17 Mart 2020 tarihine kadar www. birhayalbiroyun. com web sitesinden yarışmaya başvurabilecekler. Oyuncu ve yazar Şahika Tekand, Yazar, Yapımcı ve Sunucu Yekta Kopan, Tiyatro Araştırmacısı Hülya Nutku, Gazeteci Ömür Kurt ve Zorlu PSM Genel Müdür Murat Abbas gibi isimlerin de aralarında yer aldığı alanında uzman jüri üyeleri tarafından yapılacak değerlendirmede, birinci seçilen hikaye, profesyonel bir ekip tarafından tiyatro oyunu haline getirilerek Aralık 2020'de sahnelenecek. Yarışmada dereceye giren ilk üç esere para ödülü verilirken, ilk 10'a giren çocukların öykülerinden oluşacak bir kitap yayımlanacak. İlk kez Zorlu Çocuk Tiyatrosu'nun yeni sezonunda, Zorlu Performans Sanatları Merkezi'nde izleyiciyle buluşacak tiyatro oyunu yıl boyunca Zorlu Çocuk Tiyatrosu'nun oyun programı kapsamında sahnelenmeye devam edecek.


21 Kasım akşamı tüm dünya ile aynı anda, tek gece gösterime giren konser belgeseli olan Depeche Mode: Spirits in the Forest filmi beyaz perdede dinleyicileriyle buluştu. Depeche Mode ile yıllardır çalışan ödüllü yönetmen Anton Corbjin tarafından çekilen bu konser filminde altı en iyi Depeche Mode hayranlarının gruba karşı olan sevgisi, kendi hayatlarına nasıl yön verdiklerini, nasıl etkilendiklerini ve nasıl şekillendiğini bizlerle paylaştılar. Aynı zamanda bu konser filmi 2017 yılında çıkan Spirit albümüne dair verilen turnesindeki ayağı olan Berlin konserinden görüntüler oluşuyor. Bu konseri izleyen 6 sıkı hayranlarının konserde yaşadığı en çarpıcı atmosferine şahit olduk. Bu konser filmi elbette bizim ülkemizde de yayınlandı. Geçtiğimiz hafta Perşembe akşamı soluğu Bomontiada'da aldım. Konser filminin açıklandığı ilk zamanlarda ben demiştim ki bizim ülkemizde kesin yayınlanmaz çünkü ülkemize bir grup/müzisyen zar zor geliyorken böyle bir filmin yayınlanacağını düşünmemiştim haliyle. Bildiğiniz üzere Metallica'nın S&M2 konseri için de umutsuzluğa kapılmışken Türkiye fan sayfası olan Metallica Türkiye ekibi büyük çabalar sonucu konser filmini ülkemize getirterek sinema salonunda senfonik konserle çok eğlenmiştik. Geçtiğimiz hafta Cumartesi günü biletlerin satışta olduğunu öğrendiğimde çok sevinip hemen biletimi o günden alıp beklemeye koyulmuştum bile. Konser filminin yayınlanacağı mekana geldiğimde az insan vardı. Yerimi alıp filmin yayınlanacağı saati beklemiştim. Saatler yaklaştıkça insanlar gelmeye başlamıştı. Depeche Mode tişörtü giyenler, albüm isimlerinden hazırlanan kokteyler, arkadaş ortamı ve insanlar çok güzeldi o akşam. Hepsi özenli hazırlanıp gelmişti. Böyle bir ortamı görmeyeli çok olduğu için buna ekstra sevinmiştim. Filmden önce Çağlan Tekil 80'ler şarkıları çalıyordu kabin başında. Film bitince 80'ler partisine devam edildi elbette. Görmeniz gereken bir ortamdı. Beni de bilirsiniz 80'ler aşığıyım çok. Hayat o akşam bana gülmüştü, ahaha. Konser filmi hakkında çok detay veremem kesinlikle bir yerde bulup izlemeniz lazım. Şöyle anlatmak gerekirse insanların Depeche Mode'a olan o muhteşem sevgisini kendilerinden dinlemek o kadar keyif veren bir şey ki, o an sanki o durumu siz yaşıyormuşsunuz gibi aşırı mükemmel geliyor. Depeche Mode, insanların üzerinde çok nefis etki bıraktığı aşikar bunu hepimiz biliyoruz. Her bir şarkıda elbette kendimizi arıyoruz. Üzgün olduğumuz zaman yine onlar var, mutlu olduğumuz zamanda da. Bir yerden elbette karşımıza çıkabiliyorlar bu harikulade. Kendimi bildim bileli yıllardır Depeche Mode dinleyen bir insanım. Bu adamların yaptıkları her şey benim için çok özel. Yıllar geçtikçe Depeche Mode'un bütün şarkılarıyla kaynaşıp onlarla dost oldum. Genelde Depeche Mode dinleyen kesim 30'lu yaşlarının üstünde olsa da elbette 20'li yaşlarda olan insanlar hatta küçük yaşlardaki çocuklar bile grubu dinliyor. Zamanında kardeşime az dinletmedim çünkü. Ben hep şey derim Depeche Mode için: müziğin tutkulu dansı öyle bir şey ki, içinizin kıpır kıpır olup konser kaydı açtığınız zaman Dave Gahan gibi dans edebiliyorsunuz. Bu da bir etki sonuçta. Çizgilerini 80'lerden beri asla bozmadılar ve hemen hemen herkesin hatta metal müzik camiasında bile en çok sevilen grupların başında geliyor. Paul Landers'ın şu sözünün hep arkasındayımdır. Depeche Mode, sadece adını söylediğinizde bile herkesin başıyla onayladığı sayılı gruplardan biridir. Tüylerimiz bile saygı duruşuna geçer adları söylendiği zaman. Depeche Mode'un bütün konserleri özel olmakla kalmayıp Berlin konseri apayrı mükemmel. Berlin izleyicisine yıllardır bayılırım. Orada farklı bir atmosfer var. Bütün şarkıları ezbere söylüyorsunuz. Gözler, kulaklar sahnede oluyor. Asla o ortamda sıkılma gibi bir durum söz konusu olmuyor. Çünkü Berlin izleyicisinden bahsediyorum. Konser alanından ayrılırken bir fan olarak çıkabilirsiniz mesela. Ben Depeche Mode'un bir konserine gitme imkanım olsaydı bu imkanımı Berlin'de kullanıp, orada yaşayan insanlarla eğlenmek isterdim. Emin olun bu mükemmel olurdu. Depeche Mode, Spirist in the Forest filminin yayınlanmasından kısa bir süre sonra Netflix'te yayınlanması için anlaşma yaptı. Ne zaman yayınlanacağına dair tarih henüz belli değil.


Usta yönetmen Biket İlhan'ın, Osmanlı döneminde başlayıp Cumhuriyet'e kadar uzanan Doktor Besim Ömer Paşa'nın hikayesi Bir Hekimin Anıları belgeseli AKM'de düzenlenen özel gösterimle izleyiciyle buluştu. Yönetmenliğini usta yönetmen Biket İlhan'ın yaptığı belgeselde Dr. Besim Ömer Paşa'yı farklı oyunculuğuyla dikkat çeken Bahtiyar Engin canlandırdı. Seslendirmesini Parla Şenol'un yaptığı belgeselde yazar Gülşah Elikbank da bir Kızılay hemşiresini canlandırdı. Belgesel filmi ilk gösterimini, 19 Mart'ta AKM Yeşilçam Sineması'nda sektör temsilcilerinin yoğun ilgisiyle gerçekleştirdi. Şimdi de farklı şehirlerde özel gösterimlerle izleyiciyle buluşmak ve festivallere katılmak için hazırlık yapıyor. Ömrünün sonuna kadar içinde yaşadığı toplum ve insanlığa hizmet için çabalayan idealist, aydın bir bilim adamıdır Doktor Besim Ömer Paşa (1862-1940) ... Onun hayatı pek çok insana ilham verecek ayrıntılar ve derslerle doludur. Toplum yaşamındaki kısıtlamaların, kör ve batıl inançların özellikle kadın ve çocukları nasıl bir felakete sürüklediğini bildiği için Tıp eğitiminde ana dalını kadın doğum olarak belirleyen Dr. Besim Ömer Paşa ömrü boyunca kadınların toplumda var olmaları için mücadele vermiştir.


Osmanlı döneminde başlayıp Cumhuriyet'e kadar uzanan Dr. Besim Ömer Paşa'nın hikayesi Bir Hekimin Anıları belgeseli ile hayat buluyor. Yönetmenliğini usta yönetmen Biket İlhan'ın yaptığı belgeselde Dr. Besim Ömer Paşa'yı farklı oyunculuğuyla dikkat çeken Bahtiyar Engin canlandırdı. Belgesel filmi ilk gösterimini, 19 Mart'ta AKM Yeşilçam Sineması'nda gerçekleştirecek. Sonrasında ise farklı şehirlerde özel gösterimlerle izleyiciyle buluşmak ve festivallere katılmak için hazırlık yapıyor. Ömrünün sonuna kadar içinde yaşadığı toplum ve insanlığa hizmet için çabalayan idealist, aydın bir bilim adamıdır Doktor Besim Ömer Paşa (1862-1940) ... Onun hayatı pek çok insana ilham verecek ayrıntılar ve derslerle doludur. Toplum yaşamındaki kısıtlamaların, kör ve batıl inançların özellikle kadın ve çocukları nasıl bir felakete sürüklediğini bildiği için Tıp eğitiminde ana dalını kadın doğum olarak belirleyen Dr. Besim Ömer Paşa ömrü boyunca kadınların toplumda var olmaları için mücadele vermiştir. Belgeselde, Prof. Dr. Besim Ömer Paşa'nın hayatındaki önemli anlara tanıklık edeceksiniz.


Yorgos Lanthimos tarafından yazılan ve yönetilen 'Dogtooth', yönetmenin ilk ses getiren filmi olmuştur. Film başladığında karşımıza çıkan, büyük beyaz bir evde yaşayan aile bizim merkezimizdir. Evin etrafını saran toprak yol ise hane içerisinde olan yozlaşmayı temsil etmektedir. Bu yozlaşmadan söz etmeye başlayacak olursak, öncelikle aile içindeki çocuklar toplumdan soyutlanmış bir şekilde babaları tarafında verilen ahlak ve bilgi akışı üzerine koşullandırılmıştır. Gün içerisinde çocuklara belirli kasetler bırakılır ve bu kasetlerden günün kelimeleri öğrenilir. Bu kelimelerden biri olan 'masa' günümüz anlamına gelen ifadelerden uzak olup çocuklara 'evin içine güneş girmemesi için asılan bez' gibi örneklerle, yani 1984 adlı romanda yer alan çift düşün gibi çarpıtılmış bir gerçeklik sunarak öğretilir. Bu durumda babanın bilgilendirme sisteminin işe yaramasının nedeni çocukların tamamıyla dış dünyadan kopuk olmasıdır. Paul Connerton 'Toplumlar nasıl anımsar' kitabında bunun gibi bir duruma değinip köylerde dedesi, ninesi ile daha çok zaman geçiren çocukların zihinlerinin büyük bir bölümünde büyük kuşakların ideolojilerinin ve geleneklerinin yer ettiğinden bahsetmiştir. Aslına bakacak olursak Dogtooth için de durum pek farklı değildir. Aynı şekilde ortada yalnızca babanın bilgeliğinin olması da Herbert Schiller'in yansızlık mitinde olduğu gibi çatışmasız bir ortam ile manipülasyonu daha kolay sağlamaktadır. Aile içerisindeki baba çatışma oluşturabilecek bütün şeyleri ortadan kaldırıp kendi bilgi havuzunu oluşturarak hem kendi ahlakını hem de bu ahlaki temellerle bir 'übermensch' yaratabilmektedir. Çocukların ideolojilerle doldurulması, sosyal benliklere sahip olmamaları ve belirli cinsiyet modelleri içerisinde yetiştirilip id'e göre yaşamaları onları bir denekten farksız kılmakla beraber baba figürü içinde Orwell ve Huxley karışımı bir iktidar algısı yaratmaktadır. Bu iktidar modeli aynı zamanda Orwell de olduğu gibi panopticon gibi bir yaklaşımla çocukların nefes aldığı her an belirli bir izlenme hissine yakalanmalarına ve kimsenin sistemin dışına çıkamamasına benzerdir. Çocukların dışarıdan bilgi edinmesi, dış dünya ile bağlantı kurması, farklı sosyal ortamları ve kimlikleri tanıyıp kendi benliklerini oluşturmaları yasaktır. Bu bağlamda çocukları bu filmin esirleri olarak düşünebiliriz. Huxleyci iktidar modellemesi üzerine şunları söyleyebilmemiz muhtemeldir ki yaratılan baba figürü anne ile desteklendiğinde Big Brother dan farksız kalsada aynı zamanda çocuklarla arasında sıra dışı bir bağ vardır. Baba figürü 'Brave new world' den Ford hazretleri, Anne bir alfa, çocuklar ise epsilon diyebiliriz. Baba bütün oyunun arkasına gizlenmiş bir şekilde anneye verdiği komutlarla onu yönlendirmektedir. Çocuklar ise nasıl Brave New World'de epsilonlar doğumlarında çalışmaya, iklime ve en önemlisi öğrenmemeye koşullandırılmışsa filmde çocuklar da benzer bir şekilde pavlovcu koşullandırma ile belirli bilgileri ve özgürlüğü kabullenmeyen, aramayan bir yapıya bürünmüşlerdir. Bir diğer konu ise babanın manipüle etme biçimidir. Baba, çocukların elinde yalnızca kendi düşüncelerinin temelini oluşturacak materyaller bırakıp onları farklı yönlendirmektedir. Aile içerisinde yaptıklarıyla yıldız toplayıp aynı şekilde havuzdaki eğitimleri gibi fiziksel gelişimlerde 'kendi ideolojisini taşıyan süper insanlar' yaratmaktadır, bireyler değil. Çocuklara verilen materyaller, özellikle topladıkları yıldızlar Brave New World'de yer alan 'soma' ile benzer değerler taşımakta, çocukların farklı alanlara sapmaması için bir nevi uyuşturucu işlevi görmektedir. Soma ile benzerlik taşıyan çıkartmalar bireylerin günlük yaşamdan kopmasını sağlayıp yalnızca zihinlerini zararsız bir şey ile dolu tutmalarına yaramaktadır. Genel olarak dekoru ele alırsak şehirden uzak toprak yolda beyaz büyük bir ev yozlaşmanın sonucu oluşturulan saflığı temsil edebilir. Ev aynı zamanda ne kadar büyük olursa olsun sistemin içinden çıkamayacaklarını hissettirmek adına klostrofobik gösterilmiştir. Saflık elbette çocukların karakterleri ve yetiştirilme biçimleriyle ortaya çıkmıştır. Her gün temiz kıyafetleriyle ve düz, temiz saçlarıyla ailelerinin karşılarına çıkmaları kirlenmemiş olduklarını ifade etmektedir. Çocuklar ne kadar beyaz ve açık tonları giyse de anneleri daha koyu tonda kıyafetler giyerek onlardan üst bir rütbededir. Filmde çocuklar dış dünya ile irtibat kuramamaktadırlar. Anneleri ise odasına gizlediği bir telefon ile kocasını arayıp evin ihtiyaçlarını, günlük gelişmeleri ve çocuklara dair tuttuğu raporları anlatabilmektedir, yani anne bile dış dünya ile kısıtlı temas halindedir. Baba evin bütün ihtiyaçlarını arabası ile alırken önemsenen bir şey de erkek çocuklarının büyüdüğü ve seks yapmaya ihtiyaç duymasıdır. Aynı şekilde bunun için de iş yerinden bekçi bir kadını oğluyla yatması için ikna eder. Burada değinmek istediğim noktalardan biri de seks olgusuna çocukların ne kadar yabancılaştığıdır. Bekçinin tokasını beğenen büyük abla onu almak istediğinde bekçi kadın ona oral seks yapması gerektiğini söyler ve abla bunu kanıksamadan yerine getirir, çünkü onlarda cinsellik üzerine neyin doğru neyin yanlış olduğuna dair bir fikir yatmamaktadır. Cinsellik ve seks ihtiyacı üzerine önemsenen tek nokta erkek kardeştir. Yalnızca erkek kardeşin seks ihtiyacının önemsenmesini ataerkil yapıyla bağdaştırmamız gerekir ve birazdan söyleyeceğim ile bunu pekiştireceğim. Erkek kardeşin seks ihtiyacı için daha önce de söylediğim gibi baba iş yerindeki bekçi kadını gözleri kapalı bir şekilde evlerine getirmektedir ve çocuk cinsel birleşmeyi böyle yaşamaktadır. Bekçi kadının eve gelmeyi kesmesinden sonra erkek kardeşin gözlerini kapatıp yanına kız kardeşlerini koyarlar ve onlara dokunarak kiminle cinsel birliktelik yaşayacağına karar vermesini isterler. Bu durumda kız kardeşlerin hiçbir söz hakkı olmamasıyla birlikte bunu yerine getirmeye mecburdurlar, çünkü başka bir seçenek bilmemektedirler. Bu açıkça ataerkil yapının günümüze kadar süregelmesine bir atıftır. Daha önce de babanın ev ihtiyaçlarını eve gelirken kendi aldığından bahsetmiştik. Eve gelen bekçi kadın kız kardeşlerden birine tokasını verdikten sonra tekrar oral seks karşılığında film kasetleri verir. Kız bunları hiçbir zaman görmemiş, dvd oynatıcıyı yalnızca aile anılarını izlemek için kullanmışlardır. Baba bu kasetleri fark ettiğinde bekçi kadının kafasında kasetleri parçalar ve bir daha oğluyla seks yapması için onu getirmez. Böylece dış tehditlerden kendi krallığını koruma altına almıştır. Bekçi kadının verdiği kasetler ve dış dünyadan bilgiler taşıması babanın özenle oluşturduğu algıyı yıkmak için yeterli düzeyde görülmektedir. Filmin kritik sahnelerinden biri de çocukların bahçede bir kediyle tanışmasıdır. Daha önce kedi görmedikleri için ondan korkup kendilerini eve kapatırlar. Anneleri gizlice babalarını arayıp olanları anlattıktan sonra baba bunun mükemmel bir fikir olduğunu düşünür, elbette manipülasyon için. Bu sırada erkek kardeş yabancı oldukları kediyi bahçe makasıyla çoktan öldürmüştür. Baba eve gelirken yolda, toprak yolda, yani tam yozlaşmanın içinde ve ortasında üstündeki kıyafetleri yırtıp kendini kan rengine boyamıştır. Kedi tarafından saldırıya uğradığını söyleyip onları dış dünyadan korkutur. Çocukları ve karısını köpek gibi yerde çömeltip savunma tekniği olarak havlatmaya başlar. Bu sırada baba ayaktadır, emirleri o verir. Anne en öndedir çünkü onları yönlendirmenin büyük araçlarından biri de anne figürüdür. Beraberce çocuklarının zihinlerine istedikleri gibi yön verirler ve bu sırada çocuklar köpek taklidi yapsa da gerçeklik boyutunda bir köpek kadar esir duruma düşmüşlerdir. Aynı zamanda düzenin oturtulması için herkes ortak bir bilinçle olduğu için kediyi Chomsky'nin 'ortak düşman' modeline oturtabiliriz. Çocukların baskı altında gerçekleştirdiği şeylerin yüzeye çıkmasını kutlama sahnesiyle görüyoruz. Anne ve babanın yıl dönümü için akşam kutlama hazırlanır, erkek kardeş gitar çalarken kız kardeşler dans gösterisine başlar. Kız kardeşlerden küçüğü dans etmekten yorulduktan sonra küçük olan yorulur ve büyük abla dans etmeye tek başına devam eder. Birçok şey burada değişip ortaya çıkacaktır. Ablanın dansı ilk başta kardeşiyle olan tempoda devam ediyor fakat ardından büyük bir çarpışma karşımıza çıkıyor. Erkek kardeşiyle seks yapmasını, bekçi kadından aldığı kasetlerden öğrendiği şeyleri dışarı vurmaya başlar. Babası öncesinde kasetleri bulup kafasında parçalasa da ne kadar kızını koşullandırmış olursa olsun artık onun zincirlerini kırmaya başladığını gösterir. Dans ederken kendine hakim olmaya çalışıp babasının idealize ettiği evlat olmayı denemesi başarısızlıkla sonuçlanır ve sonucunda anlamsız hareketlerle dansına devam eder. Dansın devam etmesine dayanamayıp anne kızını durdurur, nefes nefese oturan kız kutlama pastasından büyük bir dilim alıp iştahla yemeye başlar. Sanki Brave New World'de soma alırcasına. Köpek dişi. Filme adını veren ve en önemli unsurlardan biri. Babalarının çocukları tutsak etmek için söylediği şey yalnızca köpek dişleri düştüğünde bu evden ayrılabilecekleridir, Bu onlara koşullandırılmış bir bilgi olmakla birlikte iktidarın yıpranmayıp sürmesine en büyük desteklerden biridir. Aynı zamanda çocukların asla kendi ideolojilerine sahip olamayıp birey olamayacaklarına, var olan sisteme bir sevgi beslemek zorunda olduklarına vurgu yapmaktadır. Kız kardeşlerden büyüğü zaman içinde dış dünyadan bekçi kadın yoluyla öğrendikleri sayesinde köpek dişinin sallanmaya başladığını düşünür. Ne olduğunu bilmediği özgürlük onun için arzulanan bir şey olmaya başlamıştır. Bu karakterimiz için ilk tetikleyici olmuştur. Ardından dans sahnesinde kasetlerden öğrendiklerini sergiledikten sonra pasta yemesi baba figürüne karşı olan korkusunu ve tekrar oraya adapte olmaya çalışmasını göstermektedir. Peki köpek dişi düşer mi? Karakterimiz bunca şeyden sonra ayna karşısında kendine bakmaktadır ve eline aldığı bir ağırlık ile köpek dişine vurur. Özgürlüğünü kendi elleriyle alabileceğini fark etmiştir. Artık olgun olduğuna inansa da evin etrafını kuşatan sınırlardan tek başına çıkmaya cesareti yoktur, çünkü dış dünyaya karşı hiçbir şey bilmemektedir ve insanlığın tamamı gibi bilinmeyenden, görünmeyenden korkmaktadır. Babasının savunma aracı gibi gösterdiği arabanın bagajına girer ve sabaha kadar babasının gelmesini bekler. Sonunda özgürlüğüne kavuşur ve köpek dişinden, tutsaklığından kurtulup kendini bulacağı, birey olacağı özgürlüğünü kazanır.


İsveç'te yer alan Karolinska Enstitüsü tarafından yürütülen çalışmalara göre kadınlar, eylemsel bellek konusunda erkeklerden daha gelişmişler. Bu durum da yaşananları anımsamak ve kayıp eşyaların yerini bulmak konusunda onları daha üstün kılıyor. Eylemsel bellek sayesinde kadınlar, geçmiş zamanda yaptıkları otobiyografik olayları hatırlamaya daha eğilimli. Bu sebeple de herhangi bir tartışma esnasında eskiden yaşanmış olayların detaylarını anımsayıp karşılarındakine sunabiliyorlar. Bu durum da onlara tartışmalarda büyük bir avantaj tanımış oluyor. Ancak insan vücudunun bilinen en hassas sistemlerinden birisi olan eylemsel bellek; uykusuzluk, depresyon ve yaşlanmaya bağlı olarak zayıflayabiliyor. Aynı zamanda yapılan araştırmalar, kadınların koku gibi duyusal verileri ve insan yüzlerini anımsamak konusunda daha başarılı olduğunu gösteriyor. İsveç'te yer alan Karolinska Enstitüsü'nden baş araştırmacı Martin Asperholm, Araştırma sonuçlarına göre kadınların eylemsel bellek konusunda bir nebze de olsa avantajlı olduğu görülüyor. Ancak bu avantaj, hatırlanması gereken verinin içeriğine göre değişiklik gösterebiliyor açıklamasını yaptı. Araştırmacılar, bu sonuçlara 1973 ila 2913 yılları arasında 1.2 milyon katılımcı üzerinde yaptıkları 617 çalışma neticesinde erişti. Ancak araştırmacılara göre pek çok farklı bellek türü bulunuyor ve bunların kimilerinde de erkeklerin üstünlüğü söz konusu. Örneğin erkekler, park ettikleri arabanın yerini bulmak konusunda kadınlara nazaran daha başarılılar. Bunun sebebi ise uzay algılarının daha gelişmiş olması. Araştırmacılar erkek ve kadınlar arasındaki bu bilişsel farklılıklar oldukça sınırlı olduğunu düşünüyor olsa da, cinsiyet ve hafıza arasındaki ilişkiye dair daha kapsamlı araştırmalar yürütmeyi planlıyorlar.


Jason Momoa, Game of Thrones dizisinde canlandırdığı karakterin erken ölümü nedeniyle kandırılmış hissettiğini söyledi. Daenerys Targaryen'in eşi Khal Drogo öldürülene kadar oyuncu dizinin ilk sezonu boyunca bu karaktere hayat vermişti. Momoa şimdi Apple TV+'ta 1 Kasım'da başlayan dram türündeki yeni dizi See'nin başrolünde yer alıyor. Oyuncu ardından daha önceki üç rolünden bahsetti: Drogo, aynı ismi taşıyan 2011 yapımı filmde canlandırdığı Barbar Conan ve Frontier dizisinde canlandırdığı Declan Harp. Game of Thrones mayısta 8 sezonun ardından son buldu. HBO dizideki olayların öncesini anlatan House of the Dragon isimli başka bir dizi hazırlığı içinde. Eserin yazarı George R. R. Martin, uzun süredir beklenen kitabı The Winds of Winter'ı bitirinceye kadar yeni diziye bir katkıda bulunmayacağına söz vermişti. HBO bu hafta Naomi Watts'ın başrolünde olacağı, Game of Thrones'taki olayların öncesini anlatan planlanmış başka bir yapımın iptal edildiğini duyurmuştu.


Farklı alanlardan sanatçıların yapıtlarına yer veren Decollage Art Space, Bala Uyguner'in dünyada ve ülkemizde kadınlık meselesine başka ufuklar açan Onun adlı sergisine ev sahipliği yapıyor. Fotogerçekçi teknikle üretilen, pek çok duygunun izleyiciye geçtiği işler üstüne sanatçı Bala Uyguner ile konuştuk. Bala Uyguner: 1966 İstanbul doğumluyum. Küçüklüğüm ve gençliğim Bahariye- Moda ekseninde geçti. Küçükken alırdım elime kalemi kağıdı, etrafımda gördüğüm her şeyi çizerdim. İlkokul birinci sınıfta annemin pastel boya bir resmini yapmıştım. Halk Eğitim Merkezi' nde sergiye alınmıştı. Resim yapmayı çok seviyordum, ama benim resme olan ilgimi hiç kimse fark etmedi. Bala Uyguner: Üniversite çağıma geldiğim zaman akademiye gitmek istediğimde, babam izin vermedi. Ressamlar aç kalır, ya iktisat ya işletme okuyacaksın dedi. Aslında, benim daha rahat para kazanarak, daha özgür ve güçlü bir birey olmamı istiyordu, hiç kuşkusuz. Ancak, bir yandan da benim hayalini kurduğum mesleği seçmemi engellemiş oldu. Böylece İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi' ni bitirdim. Sonrasında, Yatırım Uzmanı olarak çalışmaya başladım. Birkaç sene dayanabildim ve eşimin de desteğiyle işi bıraktım. O dönemde Levent Sanat Galerisi vardı, sahibi de Martha Kalyoncu idi. Eşim Ümit gitmiş kendisiyle konuşmuş, galerinin arka kısmında yapılan resim çalışmalarına beni yazdırmış. Ben de bir kış sezonu boyunca oraya gittim. Yıl sonunda galeride sergimiz oldu. İlk yağlı boya resmimi orada yaptım, yıl 1990. Daha sonra Martha bana daha iyi bir eğitim almam gerektiğini söyledi ve Akademi' de duvar resmi hocası olan Hüsnü Koldaş ile tanıştırdı. Hüsnü hoca resmimi ve çalışmalarımı gördükten sonra beni atölyesine kabul etti. Üç seneye yakın Hüsnü hocadan desen ve yağlı boya eğitimi aldım. Bana temel desen ve resim çalışmalarımda çok katkısı olmuştur. Uygar' ın doğumuyla birlikte uzun bir aradan sonra yolumuz Mahir Güven ile kesişti. Arkadaşlarım kendisinin atölyesine gidiyorlardı, ben de orada çalışmaya başladım. Mahir Güven atölyesinde salonda hanımlar çalışır, arka odalarda da gençler üniversiteye hazırlanır. Mahir hoca beni bir müddet gözlemledikten sonra, Bala sen arkaya geçiyorsun, seni üniversiteye hazırlayacağız dedi. Ben de böylece, kırkiki yaşında Işık Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi' ne girdim. Görsel Sanatlar Bölümü' nü birincilikle bitirdim. Resim okumak için girdiğim bölümde Prof. Meriç Hızal' ı tanıdıktan sonra, heykel projesiyle mezun oldum. Bala Uyguner: Onun, ataerkil yapının kurallarını düşünmeden, sorgulamadan yerine getirmeye dayatılan, ikinci cinsiyet olarak tanımlanan kadınların hikayesidir. Doğumundan itibaren tüm yaşamı boyunca bir erkeğin, yani Onun kızı, kardeşi, karısı, gelini ve annesi olarak toplumda yer alabilen, kadın kişiliği ve varlığı ile kabul görmeyenlerin gözler önüne serilmesini hedeflediğim çalışmalarla ortaya çıkıyor. Sergide 5 resim ve iki heykel çalışmanız yer alıyor. Kadın meselesi temel derdiniz. Yapıtlarınızda odağınıza aldığınız kadınlarla bir tanışıklığınız, özel bir bağınız var mı? Resimlerinizin hikayelerini merak ediyorum. Bala Uyguner: Tanıdığım, yaşantılarını bildiğim kadınların portrelerini yapıyorum. Çünkü duyguyu doğru aktarmam gerekiyor. Farklı yaş gruplarından kadınları seçiyorum. Her yaş grubunun sorunları farklı. İleriye dönük endişe, yaşanmışlıklar, birikimler, içsel çatışmalar, kırgınlık, çaresizlik; bunları aktarmaya çalışıyorum. Bala Uyguner: Atölyemi çok seviyorum. Atölyemi, sevdiğim, manevi olarak bağlı olduğum, hatırası olan obje ve eşyalarla donattım. Atölyede güne ilk olarak Türk kahvemi içerek başlarım. İşlemek istediğim tema belli olduktan sonra, onu kurgulamaya başlarım. Kafamda oluşturduğum tema ile kişiyi buluşturduktan sonra, eskizlerimi hazırlarım. Sıra fotoğraf çekimlerine gelir. Atölyede veya çok sevdiğim arkadaşım profesyonel fotoğrafçı ve reklamcı Kaya Sensev' in stüdyosunda çekimleri gerçekleştiririz. Bundan sonra tuval çalışmasına başlarım. Yaptığım işler çok detaylı çalışmayı gerektirdiğinden, çok çok iyi konsantrasyonla çalışmam gerekiyor. Bu nedenle, sık sık küçük aralar vererek çalışıyorum. Bala Uyguner: İzleyici fotogerçekçi resimlerden çok fazla etkilenebiliyor. Kurgu, ifade, biçim ve renk ne kadar gerçek gözükürse, o kadar etkileyici oluyor. O gerçeklik izleyicide sanki erişilemezmiş gibi bir his yaratıyor. Bir de, kendileriyle ilgili bir takım şeyler de bulabiliyorlar resmin içinde ve onlarla yüzleşmek de büyük etki yaratıyor, haliyle. Bala Uyguner: Ben portrelerimi yaparken kendimi onların yerine koyarak, o hissiyatı yakalamaya çalışıyorum. Ancak çektiğimiz fotoğraflara baktığınızda ve bitmiş olan işlerimi fotoğraflarla kıyasladığınızda, özellikle gözlerdeki etkiyi oldukça hissedersiniz. Aynı etki özellikle ellerde de vardır. Portrelerin bazı yerlerinde fotogerçekçiliğin dışına bilerek çıkıyorum. Sanat anlayışım konusunda da kendimi şöyle ifade etmek isterim. Toplumumuzda baskı ve şiddet gören kadınları bilerek büyüdüm. Çok fazla sıkıntı çeken, mutsuz kadın var. Ben de kadınım ve bu toplumda yer alıyorum. Yaşananlara kayıtsız kalmam imkansız. Sanat yapıyorum ve sanatımı bu yönde kullanıyorum. Bala Uyguner: Yeni çalışmalarımda tema yine kadın ve kadın erkek ilişkileri üzerinde şekillenecek.


Babası için sonraları 'general' diyecek, hatta bunu pasaportuna yazdırabilecekti. Şöyle güzel, böyle akıllı diye tarif etmek yerine özetle; her anlamda çarpıcı bir kadın olduğu, ama en güçlü silahının aklı olduğu söylenebilir. Sanıyorum o da böyle anılmayı tercih ederdi. Neydi misyonu? Neden birçok insanın hayatına girip düşüncelerini tetiklemiş, ufkunu açmış ama bunu yaparken bilhassa kendisinden bahsedilmemesini istemiş? Ve değiştirdiği tüm yaşamlardan gitmiş. Yani vazgeçmiş. Hiçbir terazinin tartamayacağı şeyleri sorgulamak bizim de işimiz olmamalı. Hele ki artık bu gezegende olmayan biri için. Ama yapıyoruz işte. Çünkü zamanın ruhu değişse de aslında bir türlü değişmeyen o toplumsal kalıplara sığdıramadığımız bir kadın o. Ve onu anlamaya çalışıyoruz. Onunla ilgili ilk bilgilere, Freud'u reddedişim sonucunda kurduğum bağlantılar üzerinden erişmiştim. Aklımın bir kenarında hep öyle kaldı. Doğrusu, o devirde bir kadın psikanalist olarak yaşamış olması bile yeterince ilgi çekiciydi. Nazi Almanyası'nın hali düşünülünce, gerçekten o kadının Freud'un bu kadar yakınında, dost ve arkadaşı olarak kalabilmesi ilginç. Sonra, herkesten gittiğini, vazgeçtiğini, ama Freud'la kurduğu bağlantıyı ömrünün sonuna dek sürdürdüğünü öğrendim. İlişkileri mektuplar üzerinden devam etse de asla birbirlerinden kopmadıklarını görmek şaşırtıcıydı. Ben de sanırım bu işe kalkışmış diğer tüm kadınlar gibi biraz kendimden çalıp ona giydireceğim. Sevdiği şarkıları dinlemek, giysilerini tahayyül etmek, yürüyüşünü, sigarasını tutuşunu... Uzun uzun kafa yorduğu tek gerçeğin, yani Tanrı'nın var olup olmaması üzerinden yürüttüğü, birçok meşhur insanın ufkunu açtığı o esrarengiz aklın sırlarını çözebilmek mümkün mü? Belki algılamak demeliydim. Bu daha doğru bir sözcük olabilir. Bir süre boyunca kafasında Bakire Meryem'i gezdirdiğini düşündüren, boynuna kadar kapalı elbiselerinin Yahudi kanının intikam ateşini temsil ediyor oluşu gibi görüşleri de Lou'nun zihnimdeki imajından sıyırıp attım zamanla. Memeleri yoktu Lou'nun. O kadar küçüktü ki utanıyordu bundan. Erkek dünyasının acımasızlığı mı dersiniz, kadını kadın yapan şeylerin başında gelmesinden mi, bilemem. Bildiğim, bir kadının memeleri küçücükse, ön plana çıkarabileceği gerçek becerileri sergilemek daha da önemli hale gelir. Lou bunu başarmıştı. Ve o becerilerini öyle güzel sergiledi ki bugün hala onu konuşuyoruz. Hatta baştan çıkarıcı kadın sıfatıyla anarak. Fiziksel anlamda baştan çıkarıcı oluşunu neye borçlu olduğu belli; şehvetli dudaklar, iri gözler, sarı bukleli saçlar, uzun boy, kemikli bir vücut yapısı. Belki sadece gözleri ve gülüşüyle de eritebilirdi bu adamların hepsini. İlk etkiyi onlarla yaratıp, öldürücü darbeyi zekasıyla gerçekleştirmiş de olabilir. O tetikçiye sahip olmak... O adamların hepsini emzirdi. Bu son yazdığıma ben de sesli güldüm. Olmayan göğüsleri yerine zekasıyla beslediğine göre, bunu bir anne şefkatiyle yapmış olduğunu hayal ediyorum. Belki bu yüzden kopamadılar ondan. Beslenilecek bir zeka. Üstelik çarpıcı bir kadın görünümünde. Gitmeyi bilen bir kadının cazibesi eminim tüm bu adamlar için dolgun memelerden çok daha kıymetliydi. Hepsi son derece zeki olan o harika adamlardan bahsediyoruz. Fikirleri ve sözcükleriyle çevrelerindeki herkesi büyüleyip etkileri altına alan, kendi alanlarında yeri doldurulamaz işlere imza atmış, yaşadıkları dönemde yarı-tanrı gibi görülmüş adamlar bunlar. 36 yaşındayken, yirmi yaşındaki Rilke'ye bağışladım diyerek terk ettiği bekaretiyle birlikte hayata ve ilişkilere farklı bakmaya başladığı bir evreye geçtiğini anlamak da zor değil. Sonrasında flörtlerine yine devam etmiş elbette. Ancak aldığı hazzın farklı bir anlam kazandığını gösteren bir şeyler var. Bunu, dikey geçişlerden vazgeçip, yatay geçişlerle ilerlemek olarak tanımlayabilirim. Örneğin, Andreas soyadını aldığı Von Salome'yi hayatının sonuna kadar taşımış olması, önceki dikey geçişlerinden biri. Gerçek anlamıyla aslında hiçbir zaman kocası olmamış bir adamı ömrü boyunca eş statüsünde tutmasına rağmen, ona yeterince değer vermemiş olduğu da ortada. Dışarıdan bakmak yerine onun iç dünyasına girebildiğimizde, kendimizle bulandırmadan, sadece onun sesiyle düşünebildiğimizde ; hayatı boyunca istediği gibi yaşamış, kendi şartlarını sunmuş, bu koşullardan neredeyse hiç taviz vermemiş bir kadın görüyoruz. Müthiş bir nefs! Nietzsche onunla yaptığı uzun yürüyüşler sonrasında nefes almadan, oradan biriktirdiklerini yazmaya koyulurmuş. Lou'nun, karşılıklı etkileşimle, birlikte ortaya konulan tüm bu fikirlerden kendi adına hiç pay çıkarmaması da bu bağlılığından kaynaklanıyor olabilir. Sonradan küçürek birkaç cümle kurmuş olması, gösterdiği olağanüstü lütfu gölgeleyemez. Nihayetinde o da bir insan. Ama insani zaaflarının asgari düzeyde olduğu anlaşılıyor. Düşünsenize bir, yerinde siz olsaydınız ne yapardınız? İnsan psikolojisinin karanlık yönlerini açığa çıkarmayı başarmış sevgililer, takıntılı aşıklar ve her daim geri planda durmakta olan bir koca... Hepsine el vermiş ama o eli çekeceği zamanı da bilmiş. Bunu yaparken kendiyle nasıl bir hesaplaşma içindeydi? Asıl soru bu. Kendisini bir misyonun neferi olarak görmek, hayatı böyle yaşamaktan keyif almak, ama yeri geldiğinde acımasız olabilmeyi de başarmak.


Fransız bilim insanlarının 2500 yıllık antik Mısır kedi mumyasının içinde neler olduğunu öğrenmeyi başardığı belirtildi. Le Figaro gazetesinin Fransız Ulusal Arkeoloji Araştırmaları Merkezi'ne dayandırdığı haberine göre, Fransız bilim insanları Mısır'da bulunan 2500 yıllık kedi mumyasını açmadan, içinde ne olduğunu öğrenmeyi başardı. Rennes kentindeki güzel sanatlar müzesinin koleksiyonundaki kedi mumyasını inceleme çalışmaları uzun bir süre aldı. Röntgenle çekilen görüntülerle, iç kısımda bulunanların 3D modeli oluşturuldu ve daha sonra arttırılmış gerçeklik teknolojisi yardımıyla inceleme yapıldı. İncelemenin sonucunda mumya 'şeffaf' hale getirilebildi ve içinde bir kedi iskeletinin olmadığı anlaşıldı. Mumyanın içinde üç kuyruk ve beş arka ayak tespit edildi. Diğer yandan mumyanın içinde kafatası yerine kumaştan bir top olduğu görüldü. Arkeolog Theophane Nicolas, antik Mısır'da bir mumyaya birkaç hayvanın koyulmasının nadir bir durum olmadığını ifade etti. Müzenin ziyaretçileri artık özel bir gözlük yardımıyla mumyanın içindekileri görebilecek.


Devir kitapta, modada, müzikte, ve ve ve daha birçok konuda işini bilenle bilenin karşılaştığında iyi şeylerden bahsedebildiğimiz bir devir... Ama iki taraftan birinde konuya hakim olmama, bilmeme, başka maddesel çıkarlar, gibi gibi unsurlar öne alınmışsa.... ve inatla bu böyle devam ediyorsa hem çalıştığı büyük isme, hem umuda, hem emeğe, hem biz dinleyicilere her şeye ve herkese yazık oluyor gerçekten.... Bunlar plak şirketi cephesi, bir de müzisyen tarafı var tabii bir de olayın; iyi bir müzisyensen ama müzikten anlamıyorsan anlayanla çalış canım kardeşim hem yıllardır havan ve karizmanla geldiğin noktayı bu kadar kolay harcaman niye?... O kadar mı çevrende bu kötü abi yaaa... diyenin yok... O kadar mı bilmiyorsun yıllardır yaptığın bu işi.... PLAK ŞİRKETİ konusu sandığımızdan önemlidir ve ben plak şirketinin büyük isimlerle çalıştığında hakkını verenini, sıfırdan birçok isim çıkaranını ve üstelik bunları yaparken tarz da ekleyebiliyor olanını severim.


Almanya'da büyüyen Türkiye asıllı müzisyen Görkem Sengel, Bu Şehir adlı yeni projesinde iki ülke arasında pop müzik şarkılarıyla bir köprü kurmaya devam ediyor. Sengel bu projede 1966 yılından bir Hildegard Knef adaptasyonu ile karşımıza çıkıyor. Almanya'nın ünlü pop müzik şarkılarını Türkçeye, Türkçe pop müziğin de temsilcilerini Almancaya çevirip seslendirecek olan Sengel'in projedeki ikinci teklisi 12 Ocak'ta yayımlandı. Sengel ikinci tekli için söz ve müziğini Charly Niessen'in üstlendiği ve 1966 yılında Hildegard Knef tarafından almanca yorumlanan In Dieser Stadt şarkısının Türkçe çevirisi olan 'Bu Şehir'i seçti. İkirecords etiketi ile yayımlanan şarkının düzenlemesi Tomek Garber'a ait. Şarkının çalışmalarına pandemi öncesi başlandı ve bir anda boşalan sokaklarla insanların büyük şehirlerden kaçışına denk geldi. Projeye başlanıldığında böyle bir şeyle örtüşeceği tahmin edilemezdi. Aslında çok özel bir terkedişin şarkısı olan Bu şehirin sözleri genelin duygularına denk geldi. Türkçe'de daha az sözcükle ifade edilebildiği için açılan satır yerlerini Mete Özgencil doldurdu. Bilmediğim bir sılanın çağrısı ve anladım ki ne bir veda ne merhaba yok cümleleri de pandemiyle daha da büyük bir arayışa dönüştü. Hamburg sokaklarında geçen klibin yönetmenliğini Mete Özgencil uzaktan üstlendi.


Çocukluğunu ve gençliğini 90'larda yaşamış olanlar, ister Türkiye'de ister başka ülkelerde üretilen müziği dinlesinler, genellikle dolu dolu albümlerle karşılaştılar ve her şeyin fabrika hızıyla üretilip tüketilmediği bir zamanda, kendi kimliğini bulmuş ve çeşitli, birbirine benzemeyen işlere tanıklık ettiler. 1995 sonrası popüler müziğin yanında rock ve alternatif türlerde müzik yapan müzisyenleri ve grupları tanımaya başladık. Tek albümle Kumdan Kaleler, Sana Dair ve Bu Aşk Burada Biter gibi bugün de dinlenilen şarkılar bırakan ve Denize Doğru adlı o tek albümü dinleyenlere bütünüyle iyi bir çalışma sunmuş olan bir gruptu. Kumdan Kaleler'in solisti ve şarkı yazarı, Ayabakanlar adlı kitabıyla 1994 Yaşar Nabi Nayır Şiir Ödülü'nü kazanan Tuna Kiremitçi, grubun dağılmasından sonra yazıdan hiç uzak değildi ama müziğe 2007'de yayınlanan ilk solo albümü Kendi Halinde'ye kadar ara verdi. Bu albümden sonra da 2013'te yine solistliğini yaptığı ve şarkılarını yazdığı Atlas grubunun Selam Yabancı adlı albümü, müziğe bu defa kesin dönüşünün ilk adımı oldu. 2017'de yayınlanan Tuna Kiremitçi ve Arkadaşları albümünde Jehan Barbur, Gonca Vuslateri, Gökçe Bahadır gibi isimlerle yaptığı düetler, dinleyicinin dikkatini çekti ve bu düetlerden oluşan albümün ikincisi yayınlandı. 2020'de ise devamı gelecek olan bir albümün ilk üç şarkısı İnsanlığın Öldüğünü Duydum: Vol 1'de dinleyiciyle buluştu. 1996'dan bugüne müzik de zamanın her şeyi olduğu gibi, onu da biçimlendirmesinden payını aldı ve müzisyenlerin anlatacakları hikayeler değişti; bugünün müziğini dinleyen insanların da başka meseleleri vardı. Dolayısıyla, Tuna Kiremitçi'nin adını duyduğumda aklıma ilk gelen şarkı olan, bu yazıyı yazarken de tekrar tekrar ve yine severek dinlediğim Sana Dairdeki meseleler ve naiflik yerini başka meselelere bıraktı. İnsanlığın Öldüğünü Duydum'daki üç şarkı da hem belki yer yer Kumdan Kaleler'e kadar uzanıp Denize Doğru'daki şarkılarla ya da yirmi dört yıldır yazdığı diğer şarkılarla bir diyalog kurdu hem de bu dönemin insanını anlamaya ve anlatmaya çalışarak Tuna Kiremitçi'nin müziğinde yeni bir dönem başlattı. İlk şarkı İz Kalmadan yazınsal, tarihsel ve politik gönderimleri olan bir şarkı. 96'da Ve bir çağ gerek bize / Ve bir çağ bundan özgür diyen anlatıcı, 2020'de yabancı olduğu bir dünya düzenini anlatıyor. O beklenen çağ gelmemiş ve mucize gerçekleşmemiştir. İz Kalmadan, bu gerçeğin neden olduğu yorgunluğun, belki yenilgilerin bir dökümüyken birtakım direniş yollarının da hala var olduğunu söylüyor. Oysa En sağlam direniş kalbi temiz tutmak diyen Kiremitçi'nin önerisi, bu çağın insanı için hayli zorlu bir yol. Masumiyetin kaybedildiği bir zamanda kalbi temiz tutarak direnmek, yara almaya hep açık olmak da demek bir anlamda. Tarantino filmlerine ya da Ahmet Ümit romanlarına benzeyen karelerin ve hikayelerin her gün gazete sayfalarında normalleştirildiği çağın karanlığından iz kalmadan sıyrılabilmek ne kadar olasıdır? Bu izler, yorgunluklar, EP'nin diğer iki şarkısında da kendini göstermeyi sürdürüyor. Biz var mıydık? Aşk var mıydı? sorusunu yirmi dört yıl önce soran bir kalem, bu defa Aşk eskidendi diyerek yirmili yaşlarda sorduğu soruyu yanıtlıyor Sevmek mi Sevilmek mi? şarkısında. Kumdan Kaleler'in şarkılarının yazıldığı zaman da tozpembe değildi elbette, yine insanların kafasını kurcalayan sorular ve sorunlar vardı ama yine de beklentiler ve umut da vardı. İnsanlığın Öldüğünü Duydum'daki şarkılarda ise söz konusu sorular ve kaygılar artarken beklentiler azalıyor. Yolunda gitmeyen şeylerden bahsederek başlıyor bu defa iç dökümü. İz Kalmadanda olduğu gibi sadece zamanın değil, kendi zaaflarımızın da farkına varmamızı sağlayarak ilerliyor. EP'nin üçüncü şarkısı Hayallerin de Ömrü Var, artık tamamen hayallerin bitip karanlığın başladığını anlatırken önceki iki şarkının kimi söyledikleriyle de yolları yer yer kesişiyor. İz Kalmadan, bir direniş ihtimalinden söz ederken bu şarkı, az olsa düğümlerin çözülme ihtimalinin var olduğunu hatırlatıyor. Evet, yine yirmi dört yıl öncesine bakarsak daha karamsar bir yerden anlatıyor meselesini şarkıdaki anlatıcı. Her ne kadar Sevmek mi Sevilmek mi ile birlikte aşk gibi daha bireysel meseleleri ele alan şarkılar olsa da hem EP'nin İnsanlığın Öldüğünü Duydum gibi bir adının olması hem dış dünyadaki meselelere yüzünü dönen İz Kalmadan şarkısıyla yapılan açılış, bu şarkılardaki karamsar ruh halinin temelini oluşturuyor adeta. Metin Altıok'un Aşk da Çevreye Uyar şiirindeki dizelerini desteklercesine aşk da bu düzenin içinde un ufak oluyor. Demet Sağıroğlu'nun 2012'de yayınlanan Hiç Özlemedin mi? albümünde müziği Tuna Kiremitçi'ye ait, sözlerini Demet Sağıroğlu'yla yazdıkları üç şarkıdan biri olan Göçebede Şimdi koca bir çöl var, eskiden bir kalbin olduğu diye bir söz geçer. Birçoğumuzun kalbinin 'bir sebepten' kuraklaştığını, hiçbir şey hissetmeyecek duruma geldiğini anlatır. İnsanlığın Öldüğünü Duydum'daki üç şarkının yazılmasına neden olan da işte o kalbimizi çöle çeviren etkenler. Bu çöllerden göçebeler kurtulur mu yoksa çölleştirdikleri yerde kendileri de mi kaybolur? Bu çağda kalbi temiz tutmak ne kadar mümkün? sorusuyla birlikte yanıtını düşünebileceğimiz bir soru daha bırakıyor Tuna Kiremitçi'nin bu üç yeni şarkısı.


Uzun bir aradan sonra herkese tekrar merhabalar. Geçen ay yaşamakta olduğum Adalar ilçesinde yaşanan bir takım siyasi sorunlardan ötürü mecburi olarak makalemi bir türlü kaleme alacak fırsat bulamadım. Bir yandan Ada Dostları Derneği'nde yönetim kurulunda Genel Sekreterlik görevini yürütmekteyim ve Adalar'da yaşanan bir takım siyasi sorunlardan ötürü düzenlediğimiz acil toplantılardan dolayı boş vaktim olmadı. Aslında geçen ayki makalemde sizlere yine Gergedan Dergisi'nde Andre Breton ile yapılan bir başka röportajı paylaşacaktım, ancak Uluslararası Sanat Camiasında beklenmedik şekilde gelişen Muz Fiyaskosundan ötürü makalenin konusunu değiştirmeyi planlamış ve bu yaşanan Muz Fiyaskosu hakkında ciddi bir eleştirel makale kaleme almanın hazırlıklarını yürütüyordum. Ancak yukarıda anlattığım sebeplerden ötürü bu fırsatı bir türlü bulamadım. Bu ay sizlerle geçen ay hazırlıklarını yürüttüğüm bu makaleyi paylaşıyorum. Malum sizlerin de bildiği gibi geçen ay Art Basel'de bir fiyasko yaşandı. Ve bu fiyasko, maalesef sanatın getirildiği üzücü noktayı, uluslararası çapta gözler önüne serdi. Aşağıda detaylıca anlatacağım şekilde önceden sansasyon yaratmak adına planlanmış bir kurgu dahilinde, manavdan alınmış bir Muz, sanat adına Art Basel'de sergilendi, ve nasıl olduysa milyon dolara ışık hızıyla alıcı buldu, ve yine rastlantı bu ya, bu alıcı beyefendinin, bir performans sanatçısı olduğu anlaşıldı, ve bu sanatçı bey, bu muzu sergi salonunun orta yerinde sanat adına afiyetle yedi! Önce kendisine afiyet olsun dileklerimi bir sanatçı olarak bu platformdan iletiyorum. Hikayeyi önce biraz açarak anlatalım; Art Basel'de bağımsız bir galeri olarak kurumlarını temsilen Perrotin Gallery, bizim önceden planlandığını anladığımız bir şekilde Cattelan adlı bir Kavramsal Sanatçıya yer vermek ister. Cattelan ise kendisine ayrılan alanda bir adet Muz sergiler. Perrotin Gallery, her nasılsa bu sergilenen Muza 120.000 Dolar değer biçer. Bu muz bir seloteyp ile sergi alanının galeriye ayrılmış panosuna yapıştırılır. Ve her nasılsa bir Performans sanatçısı olan David Datuna tarafından satın alınır, ve ardından Datuna tarafından sanat adına afiyetle yenir! Sonuçta önceden planlanmış bir şekilde sırf Sansasyon yaratmak adına bu muzun 120.000 dolara satılması için alıcıyla bile önceden anlaşılmış, ve bu alıcının dostları olan bir performans sanatçısı olması planlanmış, ve bu performans sanatçısına bu muz yine bir şov yaratılarak afiyetle yedirilmiş. Bu planı yapan 3 tarafta bu işten kazançlı çıkıyor ve hem galeri hem de plana dahil olan her iki sanatçı da bu yaratılan sansasyondan prim yaparak çıkıyor. Fakat bu yöntemle dünya genelinde emeğini ortaya koyarak var olmaya gayret eden binlerce samimi sanatçıya ciddi şekilde haksızlık edilmiş oluyor, onların emekleri yerlerde çiğneniyor ve Sanat ile birlikte yüzyıllardır var olan estetik değerler ve akademik sanat anlayışı ayaklar altına alınıyor. Daha önce Sanat Galerilerini eleştirdiğim makalem ile bu makale belirli bir noktada birleşiyor ve Sanat Galerilerini idare eden patronların, galeri yöneticilerinin ve onların sanatsal konseptlerini belirleyen küratörlerin tekelinde olan bu Piramit sistemde en alt basamağa yerleştirilen Sanatçılar, her bakımdan bu sistemin ezileni, sömürüleni, hakkı yeneni olarak bu sistemin adeta dışına itiliyor. Bu söz konusu Piramit sistemde kendilerini en üst basamakta konumlandıran Galeri Patronları, eksik sanatsal bilgileri, eksik akademik repertuarları ile her konuda kendilerini yegane otorite olarak ilan ediyorlar. Galeri sahibi olan bir kişi, kendisini her şeyin üstünde görebiliyor. Galerilerin şu an ülkemizde gelirlerinin devlet tarafından nasıl vergilendirildiği bile karanlık olan, kimse tarafından emin olunamayan bir konu olduğunu da ayrıca belirtelim. Bu tür Muz tipi olaylar, Sanat camiasında yıllardır tekrarlanan olaylardır. Bir çöp kutusunun, dışkılı bir yırtık pantolonun, bir trafik sinyal cihazının daha önce tıpkı bu Muz gibi sergilendiğini de ayrıca ekleyelim. Bu türden eserlerin daha ziyade bir kara para aklama yöntemi olarak Sanat galerilerinde kullanıldığı, camiamız içinde bilinen bir konudur. Akçeli ihalelerden gelen paraların, çeşitli Naylon şirketlerden elde edilen paraların, arazi mafyalarının karanlık gelirlerinin, Sponsorluk adıyla bir takım Galeriler üzerinden aklanması, ve bunun için bu tür Sansasyonel şovların mühendisliğinin Galeri Patronları ve Küratörlerin işbirliğiyle teminat altına alınmasıdır. Bu çarka bir şekilde dahil edilen sanatçılar ise, kendilerini bir daha bu sistemden kurtaramamakta, ve kendilerine her denileni yapmak zorunda olan birer işçi konumunu hayatlarının sonuna kadar yaşamak durumunda bırakılmaktadırlar. O sebeple de benim gibi bu istemi eleştiren çok az sayıda sanatçı bulunmaktadır. Bu söz konusu çarpık sistemde parayı elinde tutan sponsorlar, Kalantor Sanat Galerisi patronları, ve kendilerini her şey ilan eden küratörler bir tür Üçlü Oligarşi kurmuşlar, ve sistemden her türlü akademik otorite, yılların duayeni olan sanatçılar, değerli hocalar, emeğiyle var olan sanatçılar dışlanmışlardır. Bu kulvar, artık parası olanın düdüğü çaldığı, koltuk sahibi Galeri patronlarının birbirlerini avladıkları bir köpekbalığı sofrasına dönüşmüştür. Bu sofrada sanata ve sanatçıya yer yoktur. Parası vardır, Galeri sahibi olarak koltuğu da vardır, ipek fularını da boynuna dolamıştır, saçına da briyantin sürmüştür, kruvaze takım elbisesini de giymiş, altın kaplama Rolex saatini de koluna takmıştır, purosunu da yakmıştır, artık her dediği eksiksiz yerine getirilecektir. Nice sanatçıları ekonomik yönden tokatlayacak, muzvari sansasyonel sergilerden topladığı paracıklarla güneyde sevgilisiyle nice mavi tur seyahatlerine çıkacaktır. Nasıl olsa keriz olarak gördüğü nice genç sanatçılar onun galerisine saf duygularla gelecek ve ağa düşecektir. Büyük umutlarla sergi açacak, 8000 TL gibi ön katılım ücretleri ödeyecek, ve karşılığında galeriden hiçbir hizmet dahi alamayacaktır. Bu sistemde parlatılmak mı istiyorsunuz? Boşuna zaman kaybetmeyin, hemen hobi odanızdaki Retro eşyalara bir göz atın, büyükçe ve canlı renklerdeki bir tane parçayı alarak, bir bölümünü kabaca bir yağlı boyayla boyayın. Sonra bunun yakın plan fotoğrafını çekip galerileri gezin, bir Kavramsal Sanatçı olduğunuzu söyleyin, ve konuşmanızda sık sık Fransızca terimler kullanın. Bakın anında nasıl teklifler alıyorsunuz... İşte maalesef Sanat bu noktalara getirilmiştir. O muzu alkışlayanlar, o muzu bir sanatsal başarı olarak görenler, temelde bu çarpık sistemde benzer yöntemleri kullanarak yıllardır var olmaya devam eden kişilerdir. Onlar bu muzu alkışlamaktadırlar, çünkü alkışladıkları muz, kendilerinin gelecekte var olmaya devam etmesinin bir teminatıdır. Aferin... O muzu yediniz, şimdi midede sindirme zamanı.. O Muz, bütün sanat camiasına Afiyet Olsun!


Son haftalarda, tesadüf mü bilemiyorum, art arda müzisyenlerin hayatlarına odaklanmış filmlerle buluşuyoruz. Müslüm Gürses'in hayat hikayesine odaklanan 'Müslüm Baba', bir yeniden çevrim olan 'Bir Yıldız Doğuyor' ve efsane müzik grubu Queen ekseninde ama solistleri Freddie Mercury odaklı 'Bohemian Rhapsody'. Hepsi ayrı ayrı dünyaları yaşatıyor izleyicilere. Benim yaşıtlarımı en çok etkileyen grupların başında gelen Queen, kendilerinden önce dünyayı ele geçiren dört gençten oluşan Beatles gibi, yine müzik üretimi açısından çok bereketli- İngiliz topraklarından çıkma. Eğer ortada bir müzik grubu ya da sanatçı varsa, evrendeki dengeyi sağlamak için mutlaka bir hayran kitlesi oluşur. Müslüm Gürses'in birçok fanatik hayranı olduğunu Müslüm Baba filminden ve zamanında magazinde yer alan haberlerden biliyoruz ancak Queen hayranları daha organize ve kurumsal çalışıyormuş. İlk uluslararası Queen Fan Club 1973 yılında, grubun daha ilk albümünün çıkışından hemen sonra kurulmuş. En popüler olduğu dönemde de yirmi bini aşan üye sayısına ulaşmış ve en uzun süre yaşayan hayran kulübü olarak Guinness rekorlar kitabına girmiş. Benim gözlemime göre, bizdeki en sadık ve organize hayran kitlesi ve fan kulübü İlhan İrem'e ait. Hayranlık öyle ilginç bir müessesedir ki, bazen bir grubu, bir sanatçıyı öyle bir sahiplenir, onu finanse eder, para toplayıp turneye gönderir ve albüm kaydetmesini sağlar ki, şaşırırsınız. Bazı hayranlar zamanla sanatçılarla daha derin ilişkiler de kurabilir. Mesela, hiç tahmin edemeyeceğiniz bir kişi sizin asla ulaşamayacağınızı düşündüğünüz bir sanatçının rahatlıkla telefonlaştığı, kulisine girebildiği, havadan sudan sohbet edebildiği birisi olabilir. Ben de bu konuyla ilgili bir hikaye dinledim, çok hoşuma gitti ve tam da Freddie Mercury'nin ölüm yıldönümü olan 24 Kasım'da sizlerle paylaşmak istedim. Sanıyorum daha unutulmamıştır, Facebook'un henüz bu kadar popüler olmadığı bir dönemde, Myspace adında bir müzik paylaşım sitesi vardı. Müzisyenlerin ürettiklerini, müzik paylaşımını ve yeni çıkan grupların kendini tanıtmasını sağlayan bu platformda paylaşımlar dört şarkı ile sınırlıydı. İşte tam o dönemde geçen hikayemizde, azılı bir Queen hayranı olan kahramanımız, besteci, aranjör, şair, sevgili dostum Emre Önbayraktar bir blog yazar ve kendi gibi Queen' den hoşlanan arkadaşlar ararken, bir Brian May bestesi olan 'Who wants to live forever' ı, içinde piyano, bendir ve çok karakteristik bir tınısı olan ney kullanılan bir cover yapıp sayfasına koyar.


Mabel Matiz'in Fan ile gözünde gördüğüm canlılığı, o tüm benliğindeki işvenin nasıl dinleyene enerji olarak geri döndüğünü, tartışmasız yaşayan efsane gruplarımızdan olan Pentagram'ın yeni albümünü, Yavuz Hakan Tok'un Ceylan Ertem'in Nilüfer cover çalışması Çarem Benim için yaptığı yoruma çok yakın hislerle şarkıyı dinlediğimi ve daha birçok şarkıyı anlatmak isterken Efe Dikmen'in son şarkısındaki gibi Boşver Geçer denmeyecek konulara bile böyle yaklaşıldığını görmek can acıtıyor. Ki zaten Efe Dikmen de şarkısını bu söze sinir olduğu için yazmıştı. Haklı. Üstelik müziği için, sahnesi için, mesleğinin ve dahi sanatının gereğini yaptığı için öldürüldü! Vah vah tühler arasında bunu da normalleştirirsek yazık bize!!! Ve kahrolarak yazıyorum: Onur Şener'in katli bu kadar çabuk kapanırsa, artık o sahnedeki kimsenin can güvenliği -daha da- yok demektir. Sevgili müzisyenler, sahne almak deneyimdir kabul ama stajın da bir sonu olmalı. Ayrıca cover söyleyerek sahne almak, program yapmaktır; sizde bunun konser algısıyla değişmesi nasıl oldu hatırlatın başka bir yazımda uzun uzun anlatayım. Bugününüzde artık şunu fark edin ki cover ağırlıklı söylüyorsanız sahne yapıyorsunuz; konser vermiyorsunuz. Bugün olduğunuz yere bir durumdan dolayı başkası çıksa, kimsenin umrunda olmayacak bir müzik-eğlencesi anlayışına hizmet ediyorsunuz. Kendi şarkılarınızı çalmanız ise neredeyse yasaklı... Çalarken utana sıkıla, bu da bizim şarkımız diyorsunuz. Sizden güven duygunuzu alan, saatlerce sahnede tutup, onca cover arasından arada sırada bir bestenizi lütfederek çaldıran mekandan da, aynı şekilde dinleyen kitleden de acilen uzaklaşmalısınız. Sahnenin patronu sizsiniz ve bunu kabul ettirmek için ülke genelinde bir eylemle müziği mi susturursunuz, yaptırımlar uygulasın diye meslek birlikleriniz üzerinde baskı mı kurarsınız; bir şey yapmak zorundasınız. Gelir kapısı farkındayım, geçinmek zorundasınız ve yazdıklarım gibi durmuyor hayatta hiçbir şey bunun da çaresizliğini yaşıyorum. Ama içinizde emeğin hak edişini maddi olarak düşüren tek bir müzisyen bile çıkmayacak şekilde örgütlenmeniz hepinizin geleceği... Lütfen bunu başarın! 93'ten bu yana içinde bulunduğum bu sektörle ilgili sayfalarca yazabilirim. Ki bazı müzisyen! dostlar sektör kelimesini kullanmamı zamanında eleştirmişlerdi. Keşke bu kelimelere takılacaklarına içeriğine çözüm olabilselerdi. Para kazanılan her alan sektördür. Sektörden çıkarıp onların pembe hülyalarındaki müzik dünyası olmanın yolu müzisyenin geleceğini güvence altına alabilmesinden geçiyor. Bu yazımdaki önerilerim, saptamalarım doğrudur yanlıştır... Kişiye, yoruma göre değişir der kabul ederim ama yazımdaki Emeğinizin hakkını koruyacak bir sistem geliştirmeniz zorunlu bölümünü lütfen dikkate alın, aldırın.


Dünya genelinde pek çok hayranı bulunan, okunma ve izlenme rekorları kıran Harry Potter'ın heykeli İngiltere'nin başkenti Londra'ya dikildi. Ünlü İngiliz yazar J. K. Rowling'in yarattığı ve dünya çapında fenomen olan Harry Potter karakterinin heykeli Londra'nın Leicester Meydanı'nda görücüye çıktı. Harry Potter'ı canlandıran aktör Daniel Radcliffe'i model alan bronz renkli heykel, 2001 yılında Harry Potter ve Felsefe Taşı filminin galasının yapıldığı yerin çok yakınına dikildi. Heykel, ilk film uyarlaması olan Harry Potter ve Felsefe Taşı'ndaki Quidditch maçında süpürgesiyle havalandığı sahneyi betimliyor. Piccadilly, Leicester Meydanı ve James Sokağı'nda turizm ve yatırım gibi işlerle meşgul olan 600'den fazla işletmeyi temsil eden Heart of London Business Alliance CEO'su Ros Morgan, Harry Potter edebiyat, tiyatro ve tabii ki sinema için de çok önemli ifadelerini kullandı. Morgan, Dünyanın her yerinde her yaştan Harry Potter'in hayranlarının olduğunu biliyoruz ve onları Londra'nın Batı Ucu'nda ve Leicester Meydanı'nda ağırlamayı dört gözle bekliyoruz dedi. Böylece Harry Potter heykeli de 'Meydandaki Sahneler' projesi kapsamında daha önce heykelleri meydana dikilen Laurel & Hardy, Mary Poppins, Mr. Bean ve Paddington gibi film karakterlerine katılmış oldu. Heykelle büyülediğini gizleyemeyen çocuklardan biri olan 10 yaşında Potter hayranı Finn Bruce, Harry Potter'i seviyorum ve sabahtan beri heykelle Quidditch oynuyormuşum gibi gösteren fotoğraflar için poz veriyorum dedi. Harry Potter kitaplarındaki kurgusal bir spor olan Quidditch, büyücüler tarafından oynanan bir takım oyunudur. Süpürge üstünde, uçarak oynanır.


Gazeteci Seray Şahinler, kız kardeşi Füruzan Yolyapan'ın tanıklığı odağında, aile yaşamı, ilk şiirleri, dönemin edebi ve kültürel hayatı ile birlikte çok önemli bir Orhan Veli portresi çiziyor. Seray Şahinler ile Doğan Kitap tarafından yayımlanan kitabı Ağabeyim Orhan Veli hakkında konuştuk. Seray Şahinler: Orhan Veli'ye kendimi bildiğimden beri büyük bir sevgi ve hayranlık besliyordum. Hayatımın her döneminde şiirleriyle beni yakalamış bir şair. Kitap fikrinin temeli ise 2012 yılında atıldı. Orhan Veli'nin kendi şiirlerini okuduğu bir ses kaydı yayımlanmıştı. Kaydın kız kardeşi Füruzan Yolyapan'ın izniyle yayımlandığını öğrenince hemen kendisine ulaştım. İlk söyleşimiz bu kayıtlar üzerine gerçekleşti. Fakat ben sonrasında kendisini ziyaret ettim, Orhan Veli ve kendi hikayesi üzerine bol bol sohbet etme fırsatımız oldu. Bu anıların kayıt altına alınması gerektiğini düşündüm ve 2015 yılında yazmaya başladım. S. Ş.: Evet, Füruzan Hanım'ı ana eksene alarak Orhan Veli'nin kısa hayatının duraklarına yolculuk yapıyoruz. İki kardeş arasında öncelikle hikayelerine tanık olduğunuz zaman huzur bulacağınız bir ilişki var. Orhan Veli Füruzan Hanım'a çok düşkünmüş, onu fırfırım diye seviyor. Füruzan Hanım da hayatına Orhan Veli'nin öğütleriyle yol vermiş. Hiçbir zaman pişman olma, ben yaptığım hiçbir şeyden pişman olmadım diyormuş hep kız kardeşine... Ve çocukluktan öğrencilik yıllarına kadar her zaman Ayaklarının üzerinde durmalısın dermiş. Bunlar çok etkileyici detaylar... Aynı zamanda Füruzan Hanım çok entelektüel birisi. Orhan Veli'ye ağabeyinin yanında bir şair olarak, Türk şiirinde bir devri kapatıp yepyeni sayfa açan bir şair olarak da büyük saygı duyuyor. S. Ş.: Şiir sevgisinin temelini Orhan Veli'nin ruhu, şiirleri ve Garip'i yaşadığı dönem oluşturuyor diye düşünüyorum. Şiirle olan ilişkisi okul yıllarında başlıyor. Aynı okulda eğitim gören arkadaşı Oktay Rifat'a teneffüslerde gidip Teneffüsü gavur etmeyelim Oktay dermiş. Oktay Rifat bunu Şiir konuşalım demek istiyordu sözleriyle yorumluyor. Tabi o dönemde eğitim gördükleri okulun da bunda etkisi büyüktür diye düşünüyorum. Çünkü Ahmet Hamdi Tanpınar, Rıfkı Melul Meriç gibi isimler Orhan Veli'ye hocalık etmiş. S. Ş.: Evet... Tartışmanın fitilini Kitabe-i Seng-i Mezar ateşliyor. Yazık oldu Süleyman Efendi'ye ve nasır meselesi gündeme bomba gibi düşüyor. Bu dönemden itibaren yeni şiire yönelik çok ağır eleştirilere ve yer yer hakaretlere rastlıyoruz. Türk şiirini öldürmekle suçluyorlar örneğin. Yusuf Ziya Ortaç, edebiyat dünyasına Sizi bu hayasızlığın yüzüne tükürmeye davet ediyorum çağrısında bulunuyor. S. Ş.: Tercüme Bürosu Türk edebiyat tarihi için yadsıyamayacağımız bir oluşum. Fikir ve kültür dünyamız için büyük hazine... Araştırmalarım sırasında Büro'ya, kadroya, faaliyetlere, çeviri çalışmalarına tanık oldukça Hasan Ali Yücel'e hayranlığım pekişti. Orhan Veli'nin ikinci memuriyeti burası. Büyük şevkle çalışıyor, zaten tercümeyle her zaman iç içe olan bir şair. Bürodaki ekibin başında Sabahattin Eyüboğlu, Nurullah Ataç gibi isimler var. Bunlar zaten Orhan Veli'nin hayatında olan isimler. Hepbirlikte, omuz omuza dayanışmayla kültürel atılıma saygın bir katkı sunuyorlar. Fakat dönemin değişen siyasal iklimi büroya da sirayet ediyor. Hasan Ali Yücel'in istifaya zorlanıyor ve yerine Reşat Şemsettin Sirer geliyor. Sirer'in büroda yarattığı yenilikçi karşıtı tutum Orhan Veli'nin istifasına sebep oluyor. Sirer aslında bu kültürel atılımı kırmada rolü olan biri. Köy Enstitüleri'nin kapanmasına varacak süreci ilk o başlatıyor. Bürodaki tutumu ekibi dağıtıyor. S. Ş.: 1914'te doğup 1950'de sonlanan bir hayat var karşımızda... Bu tarihler dünya tarihi için kilit öneme sahip. Çünkü iki dünya savaşının yaşandığı yılları içine alan bir zaman zarfı. 1946 sonrası ise Türkiye'deki siyasal iklim ve sosyo kültürel değişimlerin yaşandığı bir döneme giriyoruz. Haliyle Orhan Veli de yaşananlara kayıtsız kalmıyor. Özellikle Demokrat Parti'nin siyaset arenasına çıkması, o dönemde yazılan yazılarda sıkça karşılaştığımız irtica meselesi, Nazım Hikmet'in yaptığı açlık grevi Orhan Veli'nin üzerinden çok sık durduğu konular... Orhan Veli farklı gazetelerde köşeler yazıyor fakat Yaprak doğrudan kendi üretimi olduğu için burada meseleleri daha özgür ve haykırarak dile getiriyor. S. Ş.: Bella Hanım Orhan Veli külliyatında çok önemli bir yeri olan bu en bilinen şiirlerin ithaf edildiği kişi. Kendisi hayatta, ve bu şiirlerin perde arkasında yaşananları, Orhan Veli'yle aralarındaki münasebeti, sohbetleri benimle paylaştı. Orhan Veli biyografisinde mutlaka bir yeri olması gerekiyordu Bella Hanım'ın... Ben de hikayeye dahil etmek istedim. Bella Hanım yine tarihimizde çok önemli bir yeri olan Erol Güney'in eşi Dora Hanım'ın kız kardeşi. O yıllarda evlerdeki edebiyat buluşmalarında yer almış. Bütün ressamları, yazarları, şairleri, gazetecileri tanıyor, onlarla çok güzel sohbetleri var. Tüm bunları paylaşması hem Orhan Veli'ye hem döneme dair güzel pencereler açtı. S. Ş.: Füruzan Hanım Nahit Hanım'ı tanıyor. Orhan Veli'nin vefatından sonra sık sık buluşmuşlar. Ona büyük saygı duyuyor. Orhan Veli ve Nahit Hanım'ın buluşmalarında zaman zaman o da yanlarında bulunurmuş. Aktardığına göre ikili gayet ciddi sohbetler edermiş. İlk görüşmemizde kendisine Aşk Resmi Geçidi şiirinin hatırlatarak Nahit Hanım'ı sormuştum fakat bu şiiri Nahit Hanım için mi yazdı bilemeyiz demişti. Daha sonra Orhan Veli ve Nahit Hanım arasındaki gizli aşk mektupları gün yüzüne çıkınca, Bana sorarsanız onların arasındaki derin bir dostluktu fakat mektuplarda aşk yazıyormuş yanıtını verdi.


Kendilerini bir şiir grubu olarak tanımlayan Spiritus Asper'in yeni işi Coming In 13 Kasım 2020 tarihinde Spotify ve tüm dijital müzik platformlarında yayınlanan eserin video-art parçası aynı gün grubun YouTube kanalı üzerinden yayınlandı. 4 dakika 42 saniye uzunluğunda olan bu üretimde şiir, insan deneyiminin subjektif gerçekliğini ve aşkınlık hallerini konu alırken müzik de şamanik ve elektronik elementleri bir araya getiriyor ve yoğun dizeleri vurguluyor. Spiritus Asper, eserlerinde şiir ve müziği birleştirerek disiplinler arası bir iş ortaya koymaktadır. Çağdaş sanatın giderek daha fazla disiplinler arası bir yapıya evrilmesi, performans sanatının andaki gücü ve dünya üzerindeki şiir okuyucularının kısıtlı bir çevrede takılıp kalmış olması gibi konuları göz önüne alındığında; yaptıkları işlerde, izleyicilerin birden fazla duyusuna hitap etmeyi değerli bulan Spiritus Asper; şiir, müzik ve video sanatını birleştirerek şiir performansını, şairin kendi seslendirmesi ile aktarıyor.


Efsanevi rock grubu Queen'in ilk olarak 1975 yılında piyasaya çıkan Bohemian Rhapsody adlı şarkısının video klibi, 1990'lardan önce yapılan şarkılar arasında YouTube'da izlenme sayısı 1 milyara ulaşan ilk şarkı oldu. Bunu kutlamak için bu videonun HD versiyonu, YouTube Music, Universal Music Group ve Hollywood Records işbirliğiyle Pazartesi günü YouTube platformuna yüklendi. 1990'lar öncesinde yapılan video klipler arasında en çok izlenenler listesinde Queen'in ardından 965 milyon izlenme ile Guns N' Roses'ın Sweet Child O' Mine şarkısı geliyor. Üçüncü sırada ise a-ha'nın Take On Me isimli meşhur şarkısı 965 milyon izlenme ile bulunmakta. Queen'in Bohemian Rhapsody şarkısı böylece milyarlarca defa izlenen daha yakın tarihli şarkıların sayısına yaklaşmış oldu. Luis Fonsi ve Daddy Yankee'nin 2017 yılında piyasaya çıkan Despacito adlı şarkısı 6,3 milyar izlenme ile en çok izlenen şarkı klibi. İngiliz müzisyen Ed Sheeran'ın Shape of You şarkısı 4,3 milyar izlenme ile ikinci sırada. İlk 10'da yer alan kimi diğer şarkılar arasında ise Wiz Khalifa'nın Charlie Puth ile düeti See You Again, Justin Bieber'in Sorry şarkısı ve çocuk şarkısı olmasına rağmen sosyal medyada dans figürleri açısından popüler hale gelen Baby Shark Dance şarkısı yer alıyor. Bohemian Rhapsody'nin ulaştığı bu başarının ardından bir açıklama yayımlayan Queen üyeleri Brian May ve Roger Taylor, dünyanın dört bir yanındaki hayranlarına teşekkür ederek bunu hayranlarıyla kutlamak istediklerini söyledi. Böylece You are the Champions adında bir proje başlatan müzisyenler, dinleyicilerinden You Are the Champions internet sitesine girerek Don't Stop Me Now, Bohemian Rhapsody ve A Kind of Magic şarkılarına yaptıkları videolarını yüklemelerini istedi. Dansçılar Don't Stop Me Now, görsel sanatçılar A Kind of Magic ve müzisyenler Bohemian Rhapsody şarkılarına klip çekebilecek; bu kliplerden en başarılı bulunan üç tanesi yıl sonunda YouTube'da yayımlanacak.


Her ne kadar kızı kampüste annesiyle karşılaşmamak için köşe bucak kaçsa da ondan daha önce üniversitede yüksek lisans eğitimine başlamış Pınar Kuseyri. Kendisinin de dahil olduğu sanatsal ve kültürel etkinlikleri birlikte takip ettiğimiz bir arp sanatçısı ve ressamlardan oluşan grubumuzla birlikte onu Kadıköy'deki resim atölyesinde ziyaret ettik. Bu keyifli sohbetin sonunda Pınar'ın sanatsal yolculuk serüveninin içinden ilginç tesadüflerle dolu bir yaşam öyküsü çıktı; hani -tutkuyla isterseniz azimle çalışırsanız başarmamanız için bir engeliniz yok- cinsinden bir kararlılık öyküsü bu. Kahvelerimizi içerken gerçekleştirdiğimiz sohbetin satır araları kıymetli bilgilerle dolu, sanatçıların atölyeleri de tıpkı müzeler gibi, sergiler konserler gibi bir okul aynı zamanda. Pınar'ın resim merakı çocuk yaşlara kadar gidiyor, Adanalı olan Pınar Kuseyri doğduğu Kayseri'de 6-7 yaşlarında yörede gördüğü halı kilim desenlerini çizerek başlıyor resim serüvenine. Aslında üniversitede iktisat okuyor ancak içindeki resim yapma tutkusu onu hiç bırakmıyor. Profesyonel çalışma yaşamı sürerken 2001-2003 yılları arasında iki yıl Bedri Rahmi Eyüboğlu'nun öğrencisinden desen dersleri alarak adım atıyor sanat hayatına, Adana'da. Pastel ve kara kalemle başladım ve bu ufkumu açtı. diyor. Sonra İstanbul'a geliyor ve çeşitli atölyelerde yağlıboya çalışıyor, ancak ruhunun suluboya istediğini fark ediyor. Suluboya fırçası beni hep çekmiştir, diyor sonra suluboya eğitimine başlıyor ve dört yıl suluboya çalışıyor. İlaveten Japon resim sanatı, Litografi, doğal kağıt yapımı, ecoprint baskı, seramik, heykel, cam füzyon, fotoğraf, ahşap baskı ve sanat tarihi eğitimleri alıyor. Pek ses getirmeyen kişisel sergiler açıyor, bu sessiz sedasız çabalar devam ederken hayatının ve sanat yaşamının yönünü tamamen değiştirecek serginin teklifi geliyor bir otelden ve kabul ediyor. Böylece 2015 yılının Temmuz ayında Bodrum Yalıkavak'da o otelde kişisel bir sergi açıyor. Sergi sanatseverlerce ilgi ile karşılanıyor ve bir ay olan sergi süresi bir ay daha uzatılarak iki aya çıkartılıyor. Ne olduysa bu uzatılan sürede oluyor; yurt içinden ve yurt dışından pek çok üniversitenin Güzel Sanatlar Fakültesi'nden bir grup akademisyen otele toplantıya geliyor ve Pınar'ın sergisini, resimlerini görüyorlar. Pınar'ın akademik yaşamı da böylece başlıyor çünkü öğretim üyelerinden bir bölümü bu işin okul kısmını da tamamlaması için onu üniversitelerinde yapılacak yüksek lisans sınavına davet ediyorlar. Pınar'a; iyi resim yaptığını ancak eğer kurumsal bir eğitim almazsa camiada hobi düzeyinde bir ressam olarak değerlendirileceğini söyleyerek yüksek lisans yapması konusunda ısrar ediyorlar. Neticede o güne kadar hiç aklında olmamasına, sürekli olmaz canım diye söylenmesine rağmen kendisini 23 Eylül 2015 sabahı saat 07.30'da Yeditepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Plastik Sanatlar, Resim Bölümünde ve mülakat sınavlarında buluyor. Öyle kolay bir sınav da değil üstelik üç aşamalı; ilk gün desen, ikinci gün yağlıboya, üçüncü gün mülakat. İlk iki sınav geçiyor üçüncü gün karşısına çıktığı mülakat sınavı heyetinde sergisinde tanışıp sohbet ettiği tek hocanın olmadığını tamamen ona yabancı bir sınav heyetinin karşısında olduğunu görüyor. Öyle çok kolay geçilecek bir sınav da değil üstelik. Goya'nın hayatı, sanatı, tarzından, ünlü Mayıs'ın Üçü 1808tablosu okumasına, Jan van Eyck'e ait Arnolfini'nin Evlenmesi tablosunun okumasından, Fransız ressam Eugene Delacroix'a kadar geniş bir yelpazede soru sorulan zorlu bir mülakat sınavını başarı ile geçiyor. Sınav sonunda o gün giydiği mavi gömleğinin heyecandan terden sırılsıklam olduğunu fark ediyor. Hiç unutmadığı bu heyecanlı özel günü bize anlatırken de yaşadığına şahit oluyoruz. O günkü sınava 21 kişi katılıyor yedisi yüksek lisansa kabul ediliyor. Bu grup 2015 yılında başlayan öğrencilik sürecinde ilk önce lisans öğrencileri ile -alan derslerini- tamamlıyor. En küçüklerinin Pınar olduğu bir yaş grubu düşünün gençlerle birlikte müthiş güzel bir enerji yakalıyorlar. Tüm derslerini başarı ile veren Pınar şu anda tez aşamasında. Tezinin konusu da oldukça ilginç: Japon estamplarının resim bağlamında batı resim sanatı üzerinde etkileri. Estamp; metal, tahta, muşamba ve benzeri bir şey üzerine kazıldıktan sonra boyanarak kağıda basılan resim. Pınar'ın tarzını irdelemeden önce birlikte gezdiğimiz Hüseyin Avni Lifij sergisinde görüp ondan öğrendiğimiz atölye duvarlarında asılı poşadları fark ediyoruz. Poşad o anki duygu durumuyla hızlı fırça darbeleri yapılan resimler olarak açıklanabilir, demişti Pınar. Pınar kişisel sergiler yapmaya ve karma sergilere iştirak etmeye devam ediyor. 2019 yılında bu tablo ile bir ödül de kazanıyor. 2019 yılında MSGSÜ GSF yapılan Can Ayan Özgün Baskı Resim Yarışması'nda sergileme ödülü aldığı resim bu. Öyküsü de ilginç monotype atölyesinde çalışırken bir anda malzeme getirmediğini fark ediyor ve o an çantasında ne varsa onlarla yapıyor ödüllü resmini. Ayrıca bir maden firmasına baret boyadığını öğreniyoruz, baretler şu anda Ankara'da Sanat Eserine Dönüşen Baretler Sergisinde sergileniyor. Aslen Adanalı olan fakat, Kayseri'de doğan sanatçı, küçük yaşlarda halı ve kilim motifleri çizmeye başlamıştır. İlk ve orta eğitiminin ardından, ekonomi eğitimi almıştır. Kurumsal firmalarda çalışmıştır. 2001 yılında, Bedri Rahmi Eyüboğlu atölyesi hocalarından, desen dersleri alarak sanat hayatına başlamıştır. Daha sonra pastel, suluboya, akrilik, yağlıboya çalışmıştır. 2009 yılında Japon resim sanatı derslerine başlamıştır. En üst Dan bitirip, Japon Sanat Merkezinde Öğretmenlik yapmıştır. Kendi atölyesinde ders vermeye devam etmektedir. Yeditepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi, Plastik Sanatlar bölümünde Yüksek Lisans yapmakta olup, tez yazmaktadır. Litografi, doğal kağıt yapımı, ecoprint baskı, seramik, heykel, cam füzyon, fotoğraf, ahşap baskı ve sanat tarihi eğitimleri almıştır. Kişisel ve karma birçok sergiye katılmıştır. Sanat tarihinde önemli yere sahip hocalarla uluslararası çalıştaylara, uluslararası sergilere katılmış ve katılmaktadır. Çalışmalarına İstanbul ve Bodrum'daki atölyelerinde devam etmektedir.


Space Cargo tarafından uzaya 12 şişe şarap gönderildi. Gönderilen şaraplar, 12 aylık bir süre boyunca incelenecek ve dünyadaki ortama göre uzayda şarabın nasıl değişiklikler göstereceği gözlemlenecek. Bu hafta sonu Uluslararası Uzay İstasyonu'nda olağandışı bir araştırma başlatıldı. 8 bin 200 pound (yaklaşık 60.000 TL) değerindeki araştırmada, ekibin ihtiyaç duyacağı malzemeler ve roketin donanımlarının yanı sıra 12 şişe şarap istasyona gönderildi. Şaraplar, elbette astronotların içmesi için uzaya gönderilmedi. Şaraplar, yaşlanma sürecinin mikro yer çekimine dayalı bir ortamdan nasıl etkilendiğini inceleyen bir deneyin parçası olacak. Webtekno'nun aktardığına göre, aynı partiden alınan şarap örnekleri, 12 aylık süre boyunca yeryüzünde de eş zamanlı olarak yaşlanacak ve daha sonra ISS'deki şaraplar yeryüzüne döndüğünde analiz edilecek. Şarap numuneleri, cam şişede kapalı kalacak ve yaklaşık 18 santigrat derecede sabit bir sıcaklıkta muhafaza edilecek. Araştırmacılar, mikro yer çekimi ve radyasyonun fiziksel ve kimyasal reaksiyonlar üzerindeki etkisinden kaynaklanan tat farklılıkları olacağını tahmin ediyorlar ancak kesin olarak öğrenmenin tek yolu, bu araştırmayı gerçekleştirmekten geçiyor. Space Cargo Unlimited'ın yaptığı açıklamaya göre bu araştırma, Değişen dünya için tarımın geleceğine odaklanmak amacıyla gerçekleşiyor. Bu program, ISS'de ilk özel kapsamlı araştırma programı olarak da dikkat çekiyor. Fermente edilmiş içeceklerin yeryüzünden uzaya gönderilmesi, ilk kez gerçekleşen bir olay değil. Daha önce uzaya 2 adet bira ve 1 adet viski gönderilmişti. Hatta Rus kozmonotlar şuan kullanılmayan uzay istasyonu MIR'e konyak göndermişti.


İstanbul Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatroları Rike Reiniger'in yazdığı, Gülen İpek Abalı'nın çevirdiği, Cafer Alpsolay'ın yönettiği Çingene Boksör adlı oyunu seyirciyle buluşturuyor. İstanbul Klasiklerle Buluşuyor temasıyla açıklanan 2022-2023 sezonunun yeni oyunu Çingene Boksör, 5 Ekim 2022 Çarşamba günü 20.30'da Müze Gazhane Meydan Sahne'de prömiyerini yapıyor. Dramaturgisini Gökhan Aktemur'un, müziğini Buğra Özgün'ün, dekor-kostüm tasarımını Hacer Duran'ın, ışık tasarımını Mustafa Bilal'in, efekt tasarımını Erhan Aşar'ın yaptığı, fotoğraflarını Ahmet Çelikbaş'ın çektiği oyunda Ercan Demirhan rol alıyor. Oyun, 5-8 Ekim, 19-22 Ekim, 26-29 Ekim 2022 tarihleri arasında Müze Gazhane Meydan Sahne'de.


Brexit, casus romanlarıyla bilinen ünlü İngiliz yazar John le Carre'nin son kitabına da girdi. İngiliz basını kitapta Brexit sürecinden 'delilik', Başbakan Boris Johnson'dan ise 'zır cahil' diye bahsedildiğini aktardı. İngiltere'de siyaseti düğümleyen Brexit süreci edebiyat dünyasını de etkiliyor. Casusluk romanlarının dünyaca ünlü İngiliz yazarı John le Carre'nin 25. kitabı olan 'Agent Running in the Field' ince politik eleştirileriyle ülkede gündem oldu. Guardian gazetesi tarafından kitaptan aktarılan bir alıntıya göre Brexit süreci 'delilik' olarak eleştirilirken, koşullar ne olursa olsun AB'den ayrılmayı savunan Başbakan Boris Johnson ise 'zır cahil' olarak nitelendiriliyor. İngiltere'nin 'tüm demokrasilerin anası' olduğu konusunda ciddi çekinceleri olan 47 yaşındaki MI5 ajanı Nat'in hikayesini aktaran kitap ülkenin 'serbest düşüşte' olduğunu savunuyor. 'Düşük çaptaki' Tory'lerin kabinesinin de kafayı 'lanet Brexit deliliği' ile bozduğu aktarılıyor. Kitap, Theresa May'in Brexit nedeniyle koltuğundan ayrılmasından önce ve Boris Johnson'ın henüz Dışişleri Bakanı olduğu bir dönemde geçiyor. Kitabın, İngiltere'nin AB'den ayrılmasının beklendiği 31 Ekim'den iki hafta önce piyasaya çıkması bekleniyor. John le Carre'nin editörü Mary Mount, Soğuk Savaş tecrübesi olan birinin, Britanya'daki bu bölünmeden ve Britanya ile Avrupa'daki ayrışmadan uzak durması beklenemez. Referandumdan sonra neree olduğumuza odaklanmaktan başka seçeneği yoktu yorumunu yaptı. John le Carre, uzun süredir Brexit sürecini eleştiriyor. Asıl adı; David John Moore Cornwell olan John Le Carre de İngiliz gizli servisinde uzun yıllar görev aldı. İngiliz Dışişleri Bakanlığı için çalışan Le Carre Bonn'daki İngiliz Elçiliğinde ikinci sekreter olarak da hizmet verdi.


'20. yüzyılın en önemli sinema oyuncusunun', Popun Kralı hakkındaki çocuklara cinsel istismar soruşturmasında verdiği ifade ilk kez ortaya çıktı. Brando'nun Çocuklarla bir şeyler yapmış olabileceği sonucunu çıkardım dediği ifade, Jackson'a karşı dava sürecinde kullanılmamış. Michael Jackson'ın 1990'larda yakınlık kurduğu çocukların cinsel taciz iddialarına yer veren Leaving Neverland adlı 4 saatlik belgesel, Popun Kralı hakkındaki çocuklara cinsel istismar suçlamalarını yeniden gündeme getirdi. 'Telephone Stories: The Trials of Michael Jackson' isimli podcast yayınında, 1994'te Michael Jackson hakkında çocuklara cinsel istismar soruşturması yürüten savcıların yakın arkadaşı olduğu için görüşmeye çağırdığı efsane aktör Marlon Brando'nun ifadesini yayımladı. Michael Jackson was born 61 years ago today. İfadenin transkriptine göre Popun Kralı ile baş başa bir akşam yemeğinde cinsellik konusunu konuştuklarını anlatan Marlon Brando, 'başta Jackson'ı eşcinsel sandığını, ama sonra çocuklarla bir şeyler yapmış olabileceği sonucunu çıkarmanın gayet mantıklı olduğuna kanaat getirdiğini' söylüyor. 2009 yılında ölen ve bugün yaşasaydı 61 yaşını sürecek olan Jackson, cinsel yönelimiyle ilgili kamuoyuna hiç açıklama yapmadı. Çocuklara cinsel istismardan iki kez soruşturuldu. İlkinde resmen suçlanmadı, ama 2005 yılındaki ikinci soruşturmadan yargılandı, fakat bütün suçlamalardan aklandı. 2004 yılında 80 yaşında ölen Brando'nun ifadesi, dava sürecinde kullanılmadı. Jackson Brando'ya dans, Brando Jackson'a oyunculuk dersleri veriyordu.


Gündem seçim gündemine dönmüşken; Sezen Aksu'nun Yetmez ama evet! çiliği de yine satır başında ve Twitter başta olmak üzere sosyal medya gündeminden yine düşmüyor. Eleştirenler ve savunanlar resmen siyah ve beyaz şeklinde kutuplaşmış durumda. Seçimlerde gizli oy kullanılmasının; hayata siyaset bulaştırmamak, aynı evin içinde bile herkesin özgürce oy kullanımı sağlamak gibi gibi anlamları var. Bu bağlamda toplumu etkileyecek misyonda insanların görüşleri ve oylarını açık beyan etmeleri sadece kendisini bağlamaz ve ardından gelecek onu seven çok kişiyi etkiler. Bu açıdan yapılan her bir açıklamanın iyi ya da kötü yöndeki sorumluluklarından kaçılamaz. Bence ikisi başka konular ve başka açıdan yansımaları var toplum üzerinde. İstemeden ağır yaraladığınız bir adamdan yine de affınızı istemeden, yaptığınızın bedelini ödemeden; aynı adama iyilik yaptığınızda ne olur sizce? O yaralı kişi bu iyilik karşısında ne hissederse ben de mesela Avcı çıkışında bunu yaşadım his olarak. Örneğin; oy verileceği zaman kendisinden etkilenenler etkilensin diye bile isteye yaptığı açıklamanın sonradan hata olduğunu hiç söylemedi. Özür dilemeyi bilmeyen, hatalarıyla yüzleşemeyen bir toplumun ferdi olarak o da yanıltmadı ve en çok da bu yüzleşmeyi yapamadığı için güven kaybetti aslında.